21 50 4499 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2177 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 Subject The topic of the resource indeks czasopisma " Lud" Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2024 Title A name given to the resource Indeks t. 1-39 / LUD 1952-53 t.40 Description An account of the resource LUD 1952-53, s. 3- 1111 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2177 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 Subject The topic of the resource indeks czasopisma " Lud" Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2024 Title A name given to the resource Indeks t. 1-39 / LUD 1952-53 t.40 Description An account of the resource LUD 1952-53, s. 3- 1111 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d6a97b2083b53ed3e8d4ccdf809425d6.pdf e9adf7be14ad2d1874143e16a31920a1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2177 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 Subject The topic of the resource indeks czasopisma " Lud" Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2024 Title A name given to the resource Indeks t. 1-39 / LUD 1952-53 t.40 Description An account of the resource LUD 1952-53, s. 3- 1111 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYDAWNICTWA POLSKIEGO \ TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO LUD Tomy l-XXXVI za lata 1895-1945 (wyczerpane) Tom XXXVIl za rok 1946' ' ,Tom XXXVIII za rok 1947 (wyczerpany) Tom XXXI~zaclata 1948-1951 Tom XL zawiera indeks 39 tomów" Tom XLI' w druku .. Tom XLII w przygotowaniu " ORGAN POLSKIEGO rrOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO (~ ~.' . \',' ':P'RACE I,MATERIAŁY 'ETNOGRAFICZNE' ORGANE DE LA SOCIETE ZAŁOŻ;ONY Tomy I~Vza l~ta' i934-193'Hwyczeri>ane) TC?m " VI PRACE ZBIOROWE - Lublin 1947. Pod red. J. Gajka, Tom' VII PRACE ZBIOROWE - Lublin 1948/1949 pod red. J. 'Gajka ' .' . i K. Zawistowicz-Adamskiej' Tom'VIII-IX PRACE Z13IOROWE ~'Łódź - L~blio. 1950/1951 pod red. J. ,Gajka i K. Zawistowicz-Ada~skiej . X PRACE ZBIOROWEKr-aków, pod red •. K.. Moszyńskiego w druku .. . ' To'rti' 'XI Marian Schulz. Bibliografia etnografii polskiejUwagi o fotografii,~tnogra:ficznej -:-:-pod red.J. Oajka w przygotowaniu. PRACE' ETNOLOGICZNE pod· red. E. Frankowskiego- i J. Gajka r /.. . ..' - ..' f '.... . ,I Tadeusz MiTewskiZARYS JĘZYKOZNAWSTWA OGOLNEGO . , CzęśĆ I Teoria językoznawstwa, Lublin - Kraków 1947I Część ,II Rozmieszczenie języków. Lublin - Kraków 1948 , . zeszyt 1 Tekst, zeszyt 2Atlas, Część III Typy języków (w przygotówaniu) , Tom II Tom III Witold Klinger - WSCHODŃIO-EUROPEJSKIE RUSAŁKI I POKREWNE POSTACIDEMON()LOGII LUDOWEJ A TRADYG.JA GRECKO-RZYMSKA - Lublin-Kraków'1950 Marilm Plezia, -. GRECKIE I ŁACI~SKIE żRODŁA DO NAJSTAR,SZYCH:DZIEJOW SŁOWIAN.,częŚć I ' część II w przygotowaniu ' : .. POLONAISE W ROKU D'ETHNOLOGIE 1895 OGÓLNEGO ZBIORU TOM ZA ROK 1952-1953 XL INDEKS T. I-XXXIX , \r., PI[ POZNAN p O Z N AŃ 1953 NAKŁADEM POLSKIEGO TOW. LUDOZNAWCZEGO W POZNANIU SKŁAD GŁOWNY: POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE �KOMITET REDAKCYJNY: W. DYNOWSKI, J. GAJEK, A. KUTRZEBA, J. MATUSZEWSKI, K. MOSZYKSKI, A. NASZ, M. PRUFFEROW A, R. REINFUSS, S. SZCZOTKA. T. ~ZCZURKIEWICZ, B. STELMACHOWSKA REDAKTOR: J6ZEF GAJEK ..~!~~:.~- ,-l POLSKIE TOWARZYSTWO Nr zam. 403/130 Nakł. 1800 POZNAN"SKA Odd. Ark. DRUKARNIA - LUDOZNAWCZE wyd. do skład. . .' 47,25, ark. druk. 24/VI. 53. - Podp. NAUKOWA, Cena 69,5 - do druku POZNAN", zł 87,- WROCŁAW Pap. druk. l3/III. 54. UL. UL. NANKERA 4 sat.' 61 X86/16 kl. V, g 80 Druk FREDRY ukończ. 10 - 29/III. 54 K-4-20639 �STALIN - TWÓRCA NIEZŁOJ\1NEJ BRATERSKIEJ JEDNOŚCI WOLNYCH NARODÓW Na łamach dziennika artykuł Przewodniczącego tniczej towarzysza złomnej braterskiej Podajemy "Prawda" ukazał się 10 marca KC Polskiej Zjednoczonej Bolesława Bieruta jedności wolnych 1953r. Partii pt. "Stalin - twórca Robonie- narodów". pełny tekst tego artykułu: Cala postępowa ludzkość przeżywa w tych dniach naj głębszy ból z powodu zgonu genialnego Wodza mas pracujących całego świata - towarzysza Stalina. Przestało bić serce człowieka, którego myśli i troski ogarniały cały świat, człowieka, który dla nar'odów uciskanych przez imperialistów był natchnieniem i niósł im pomoc I 1 i otuchę w ich sprawiedliwej walce wyzwoleńczej. Nie ma i nie może być większego smutku, cięższego nieszczęścia dla komunisty, dla każdego miłującego wolność człowieka, niż zgon towarzysza Stalina. Bolesną, nieznośnie bolesną jest myśl, że Stalina nie ma )UZ : wśród żyjących. W tych ciężkich chwilach szukamy oparcia w niewycze~panej potędze genialnych idei stalinowskich. Imię Stalina ostanie na wieki nieśmiertelnym symbo:lem wielkich idei wyzwolenia narodowego i społecznego wszystkich uciskanych. Nieodparta moc stalinowskich idei wyzwoleńczychpozosltanie gwiazdą przewodnią dla wszystkich uciemiężonych ludów, które wal. ezą z uciskiem imperialistycznym, dla całej ludzkości w jej walce . o pokój i promienną przyszłość. . �2 3 W genialnych pracach Lenina i Stalina doniosłe miejsce zajmują problemy walki narodowo-wyzwoleńczej. Wodzowie rewolucji socjalistycznej - Lenin i Stalin opracow.ali wszechstronną teorię, która odsłoniła rzeczywiste korzenie i źródła ruchów na- hodnich drapieżców imperialistycznych, miał na celu odprzez zac .' " cięc~e kraju od jego prawdziwych i wIernych przYJaclOł - naro- rodowo-wyzwoleńczych oraz ich wewnętrzną treść klasową. Klasy pasożytnicze, wyzyskujące podjudzały od wieków wzajemnie Rewolucyjny ruch robotniczy pod wodzą Lenina i Stalina prze- przeciwko sobie poszczególne warstwy wyzyskiwanych Burżuazyjny nacjonalizm miał na celu ujarzmienie Polski dów Związku Radzieckiego. ciwstawiał temu zwierzęcemu rozpasaniu burżuazyjnego nacj~nalizmu potężne hasło międzynarodowej solidarności prole~natu i poszcze- gólne narody, aby korzystając z tego rozbicia, utrwalać i umacniać swoje nad nimi panowanie. nieugiętej walki klasowej z burżuazją· Rewolucja Ale politykę grabieży i wyzysku czeka nieuchronny kres w miarę tego, jak budzi się i rozwija świadomość klasowa wyzyskiwanych mas pracujących narodów. Zadanie budzenia mas pra- Socjalistyczna Wielka Październ~kowa była zwycięską realizacją idei mter- nacjonalizmu proletariackiego. W dziesiątą rocznicę Rewolucji Październikowej towarzysz cujących wzięły na swe barki rewolucyjne partie klasy robotniczej. Lenin i Stalin uzbroili partie robotnicze w niezawodny oręż rewolucyjnej straltegii i taktyki. Stalin pisał: Obalając obszarników Historia dowiodła nieodpartej słuszności idei Lenina i Stalina. Tylko władza ludu pracującego, tylko społeczeństwa socjalistyczne były zdolne do oparcia stosunków między narodami na zasadach całkowitego równouprawnienia, na zasadach współpracy, pomocy wzajemnej i przyjaźni. z tego ucisku wszystkie bez wyjątku narody uciskane rozległego ko:a i kapitalistów, Rewolucja Październi- rozbiła okowy ucisku narodowo-kolonialnego państwa. narodów i wyzwoliła Proletariat nie może wyzwolić siebie, nie wyz~alaj:c uciskanych. Cechą charakterystyczną RewolucJI Paz- dzier,nikowej jest fakt, że te rewolucje narodowo-kolonialne prze- prowadziła ona w ZSRR nie pod sztandarem nienawiści narodowej i starć między nar~dami, lecz pod sztandarem wzajemnego zaufa- W ciągu wielu dziesięcioleci burżuazja hodowała i kultywowała nacjonalizm, jako podstawę swej polityki i ideologii. Nacjo- nia i braterskiego ,zbliżenia robotników i chłopów narodów ZSRR, nalizmem posługiwała się burżuazja do skłócenia i uciskania ujarzmionych narodów, .do podszczuwania jednych narodów przeciwko innym, do szerzenia wśród nich nienawiści i wrogości. Na- Wielka Październikowa Rewolucja Socjalistyczna nie tylko roz- cjo.nalizm stanowił narzędzie rozbijania i osłabiania klasy robotniczej. w imię internacjonalizmu". ł wiązała całkowicie kwestię narodową na ogromnych obszarach wielonarodowego państwa, lecz rozwiązała tę kwestię w ten sposób jak jest to w stanie uczynić tylko zwycięski proletariat. . Ludy uciskane dawniej przez carat, zacofane pod względem Taką politykę stosowała również burżuazyjna polska i wysługująca się jej gorliwie nacjonalistyczna prawica Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). ekonomicznym i kulturalnym rozwijają się teraz jako pełnowar- tościowe, kwitnące, przodujące narody socjąlistyczne w jednolitej i .l i zwartej braterskiej 1* rodzinie narodów radzieckJich. �4 j Natchniony ideami Lenina-Stalina, wielki naród rosyjski po- Przed pięciu laty towarzysz Stalin powiedział: kazał, jak realizuje się w czynach braterska pomoc innym naro- "Wielu ludzi nie wierzy, że między wielkim a małym narodem dom. Wspaniałe rozwiązanie kwestii narodowej w Związku Ra- mogą istnieć stosunki oparte na zasadzie równości. Ale my, ludzie dzieckim ma epokowe znaczenie, zagrzewa i z dniem każdym za- radzieccy, uważamy, że stosunki grzew~ć będzie coraz bardziej narody ujarzmione przez imperialistów do walki wyzwoleńczej. Ludzie r,adzieccy uważają, że każdy naród - Idee towarzysza Stalina oświetlają wielki, czy mały, ma swoje własne własną specyfikę, która całej ludzkości drogę do w kwestii narodowej, towarzysz Sta:lin stworzył naukę o narodach przyjaźni i pomocy wza- posługując się wrogim wobec wol- ności i niezależności narodów kosmopolityzmem, dacji suwerenności sunkach wszystkich narodów, polityki zaborów i be- południowo-amerykańskich, narodów między wielkim krajem socjalizmu a kraj.ami demo- kracji ludowej. Cechą charakterystyczną tych stosunków jest braterski sojusz, przyjaźń i wszechstronna współpraca. Związek Ra- rykańskich zmierza do zdławienia niezawisłości narodów zachodi i której w praktyce nie tylko w Związku Radzieckim, lecz również w sto- narodów, polityki likwi- stialskiego tępienia ludności cywilnej. Polityka imperialistów amenio-europejskich należy tylko do tego narodu nizm, socjalistyczna zasada stosunków między narodami. Wielkie stalinowskie idee przyjaźni narodów realizowane są usiłuje z jego pomocą zamas~ować, ukryć przed narodami prawdziwe cele swej polityki, polityki agresji i ujarzmiania jakościowo różne cechy, i każdy naród jest równorzędny z jakimkolwiek innym narodem", W tych słowach Stalina dobitny wyraz znalazły głęboki huma- jemnej wolnych narodów. Imperializm amerykański, wszystko jedno - tę uzupełnia i wzbogaca. W tym sensie wszystkie narody - zarówno małe jak i wielkie - znajdują się w sytuacji jednakowej i narodach socjalistycznych, o stosunkach między-' narodowych nowego typu, o braterskiej istnieć. inne narody nie mają. Cechy te stanowią wkład, jaki wnosi każdy naród do wspólnej skarbnicy kultury światowej, jakim skarbnicę promiennego jutra. Rozwijając naukę marksistowsko-leninowską burżuazyjnych takie mogą i powinny dziecki udziela wolnym narodom hojnej, bezinteresownej pomocy w rozwijaniu sił wytwórczych, w obronie suwerenności i nieza- Azji i Afryki, do podjudzania ich przeciwko Związkowi Radzieckiemu wisłości krajów demokracji ludowej przed zbrodniczymi zakusami imperia:listycznych zaborców. i krajom demokracji !ludowej, do przekształcenia ich w mięso armatnie. Zw;.ązku Radziec- Towarzysz Stalin, uogólniając doświadczenie owocnej współpracy między Związkiem Radzieckim i krajami demokracji ludo- kiego przeciwstawili tej bestialskiej "teorii" i praktyce imperia- wej, wskazywał w swej genialnej pracy "Ekonomiczne problemy lizmu amerykańskiego ,głęboko humanitarną socjalizmu w ZSRR", że w okresie powojennym Towarzysz Stalin i Komunistyczna Partia ,socja1.istycznąteorię i praktykę w stosunkach między narodami, leninowsko-stalinow- i europejskie kraje ludowo-demokratyczne ską politYkę Związku Radzieckiego wobec narodów wielkich i małych. micznie i weszły na tory współpracy pomocy. i i ZSRR, Chiny powiązały się ekono- ekonomicznej i wzajemnej �6 "Doświadczenie że żaden kraj kapitalistyczny kracji ludowej tak skutecznej nicznym stojącej - stalin nie mógłby udzielić krajom demoi na tak wysokim poziomie tech- narodów. tej współpracy pomocy, dowodzi - jakiej udziela pisał J. W. Stalin im Związek tej współpracy leży szczere potężny Radziecki. pragnienie przyjścia sobie z pomocą i wspólnego nomicznego" . Tylko zwycięstwo lizmu socjalizmu, proletariackiego, ruchowi rewolucyjnemu rzecznikiem jemnych której w polityce z bratnimi tego rodzaju nowe stosunki ków dla obrony pokoju sprawozdawczym tylko wielka i Stalin, jest na XIX wzór Związek Malenkow KPZR w jednomyślność łączy Związek następujących Radziecki w prowa- Rumunią, Czechosłowacją, Węgrami, Bułgarią, Albanią, 'f .·.· .. '~: 1 1 :., czyły i sercami uczciwych Zachodu przeciwko nadziei Komunistyczna w bojach politykę zawodnych rękach. W tych bolesnych ZSRR stanowią wzór całkowicie ludowej, które skiemu narodowi z tymi krajami jach dotąd nie spotykanych oparte na zasadach i poszanowania stosunków równouprawnienia, niezawisłości mocy wzajemnej ZSRR parcia w dalszym umocnieniu między i państwami, są one Wierny udzielać i rozwoju w dzie- współpracy narodowej. udziela nowych, będzie nemu gospod.arczej układom pomoc'!} i po- tych krajów". I •• siły wolność Radzieckiemu rozum, zahartowana honor politykę Komunistycznej wokół jej Komitetu Centralnego. przyjaźni spoczywa w silnych krajów i jego Armii, wokół bohaterskiej i sumie- leni,nowsko-stalinowską i niepodległość -- -- ludzkości. pracujące się jeszcze zbrod- nigdy nie będą wal- narodów, masy i w in- że wbrew Radzieckiego, konsekwentnie ludzkości Korei, w Anglii, Belgii radzieckiego, radzieckiemu skupią i Albanii, i w bohaterskiej Związkowi Związku dniach uzyskały Stalinowi, przodującej o po- .- Dzieło Lenina-Stalina Demokratyczną, Koreańską Republiką LuMongolską Republikc, Ludową. Stosunki Republice w Bułgarii amerykańskich narodu Niemiecką Republiką dowo-Demokratyczną, stalinowskich 'ludzi w Chinach uroczyście, i bezpieczeństwa między narodami. idei i Niemieckiej Włoszech, całej postępowej epoki, prowadzi pokoju stanowi odpowiedzieć ludzi na świecie. Stalina Partia awangarda nie naszej siła setek milionów oświadczają krajowi narodów imperialistów. i w Rumunii, planom imperialistów ostoi pokoju, zamachy w Czechosłovvacji ludzi we Francji, krajach niczym w referacie dzonej przezeń polityce pokojowej z innymi demokratycznymi miłującymi pokój państwami Chińską Republiką Ludową, Polską, nych ideami sił, które czynią agresora, wolność Vietnamczyków wszystkich Miliony stosun- słowach: "Całkowita wśród zespolonych wolnych ka'żdego i zwycięska na Węgrzech wśród miłujących wza- jedność odeprzeć na wszelkie i Polsce, narodów, wolnych niezwyciężonym. życiodajna Demokratycznej, zaw"ze tych ciosem dziś umysłami Ludowych umożliwiła Istotę jest przy]azm tych niewyczerpanych i niewzruszona zdolna Nieodparta, eko- nieugiętym Radziecki, towarzysz Zjeździe dawali i w stosunkach międzynarodowe. określił Zwartość siłę, która niewzruszonej jedność wolnych jest źródłem druzgocącym idea internacjona- idea, której międzynarodowej krajami rozkwitu twórcą obóz socjalistyczny włada niezrównany Lenin , wzajemnego osiągnięcia Braterska stalinowskimi, Chodzi nie tylko o to, że pomoc ta jest pomocą maksymalnie tan:ą i technicznie pierwszorzędną. Chodzi przede wszystkim o to, że u podstaw jest wielkim bardziej i nie- demokracji dzięki bohater- dzięki nieśmiertel- wokół najbardziej wielkiego narodu radzieckiego, Partii Związku Radzieckiego, �Narody krajów demokracji ludowej ożywia szlachetne dążenie - być godnymi wielkich czy;nów genialnego kontynuatora nauki Marksa-Engelsa-Lenina, twórcy niewzruszonej przyjaźni wolnych narodów - towarzysza Stalina. Spotęgujmy więc dziesięciokrotnie nasze wysiłki, wzmozmy czujność rewolucyjną, by jeszcze bardziej umocnić niewzruszoną jedność wolnych narodów, wykutą i wypiastowaną przez geniusz wielkiego Stalina, który jest tak bliski i drogi wszystkim miłu. jącym wolność wielkim i małym narodom. INDEKS LUDU T. I-XXXIX OPRACOW ANY PRZEZ j()ZEFA GAJKA I ZOFIĘ MALEWSK.\ '., �OD AUTORÓW Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, podejmując w okresie ,,lubelskim" (1945-1951) pracę nad P o l s :< i m A t l a s e m E t n o g ra f i c z n y m i monografiami regionalnymi, któr'e mają być nowoczesną reedycją dzieł Oskara Kolberga, stanęło wobec trudności systematycznego ujęcia wiadomości o kulturze ludowej, rozproszonych w liczny,ch dzieŁach i cza,sopismach. Wobec bardzo niedoskonałych bibliografii etnograficznych oraz braku indeksów w czasopismach etnograficznych, krajoznawczych, regionalny,ch itp. wszelka próba syntetycznego podejścia w opracowywaniu etnografii polskiej natrafia na ogromne trudności. W tej sytuacji Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zleciło autorom jesz:cze w r. 1947 indeksowanie "LUDU" oraz innych dzieł etnograficznych. Akcja ta, zakrojona na szerszą skalę, jest wstępem do przygotowania Wielkiej Encyklopedii Polskiej K<ultury Ludowej. Autorom indeksu 39 tomów "LUDU" przypadł w udziale pierwszy trud rozwiązania trudności, nasuwających się przy tego rodzaju pracy. W toku wykonywania jej krystalizowały się podstawy, będące wytycznymi dla opracowani'a szczegółowej instrukcji do indeksowania czasopism i ważniejszych dzieł etnograficznych, która została oparta na doświadczeniach zdobytych właśnie podczas indeksowania tomów "LUDU"; to też indeks niniejszy różni się nieznacznie od wskazówek, zawartych w instrukcji J. Gajka z 1952 r., a mianowicie: brak w nim osobnego wykazu czasopism, wykaz zaś ilustracji jest zwykłym spisem. Także pieśni zindeksowano w sposób uproszczony. Indeks etnogeograficzny wykonany został w następującym porządku: obejmuje on a) archipelagi, wyspy, półwyspy, b) części świata z podziałem na państwa i kraje ze szczególnym uwzględnieniem Polski i ZSRR., c) elementy fizjo- �12 Na koniec autorzy pragną podkreślić, że przedstawiony wynik ich pracy powinien stanowić duże ułatwienie dla etnografów, naukowców, oświatowców .j tych wszystkich, którzy interesują się ludową kulturą Polski - nie mniej jednak sam indeks jest tylko odbiciem już istniejącego dorobku w zakresie etnografii i jako taki posiada wszystkie zalety i wady opracowań ogłaszanych na łamach "LUDU". Pewna drobiazgowość w opracowaniu indeksu była wynikiem sumienności autorskiej, aczkolwiek autorzy zdają sobie sprawę, iż w ten sposób całość wydawnictwa została niejako rozbita na "atomy"; jeżeli jednak tom ten (tj. tom XL) ułatwi pracownikom naukowym poszukiwania, młodych zaś entuzjastów i adeptów nauki zorientuje w mnogości przejawów kulturowych, stanowiących wszak nasz skarb narodowy - przedstawiona praca autorów spełni swoje zadanie. graficzne, jak doliny, góry, jeziora, rzeki, morza i oceany, ujęte są w osobnym układzie alfabetycznym. Uwzględniono również nazwy toponomastyczne i włączono je do odpowiednich powiatów, wychodząc z założenia, iż stanowią one bogaty i niezwykle ciekawy materiał dla etnografa, językoznawcy, historyka itp., d) podano również wykaz plemion, szczepów ludów i narodów w układzie alfabetycznym z uwzględnieniem grup i podgrup etnicznych. Aby zorientować czytelnika w ogólnym układzie indeksu, którego opracowanie trwało 5 lat, autorzy wyjaśniają, iż obejmuje on: 1. I n d e k r z e c z o w y, zawierający hasła trojakiego rodzaju: s a) hasła ściśle wyrazowe tj. materiał słowników gwarowych i wyrazy obcego pochodzenia, cytowane w tomach "LUDU"; b) hasła wyrazowo-rzeczowe, czyli terminy przyjęte w etnografii, a wynikające z systematycznego podziału faktów kulturowych; Poznań, w czerwcu 1953 r. c) hasła syntetyczne, które są zasadniczo hasłami odsyłaczowymi, mają bowiem na celu wskazać czytelnikowi całokształt problematyki, wiążącej się z poszczególnymi zagadnieniami. 2. I n d e k s e t n o g e o g r a f i c z n y, tj. indeks nazw geograficznych, etnonimów, elementów fizjografic.znych, toponomastyki, którego układ został już powyżej wyjaśniony; 3. I n ci e k s o s o b o w y zawiera wykaz nazwisk i imion (imiennictwo stanowi przecież ważny dział w zakresie dziejów kultury ludowej); 4. I n d e k s a u t o rów i o s ó b związanych z ludoznawstwem i etnografią, zawierający także przegląd artykułów, recenzji itp. ogłaszanych w "LUDZIE", 5. Wykaz instytucji naukowych, wykaz ilustracji. Zamykając całość pracy, związanej z indeksowaniem 39 tomów "LUDU", autorzy dla zorientowania czytelnika w wielkości tego przedsięwzięcia podają, iż sam wykaz haseł już uporządkowanych obejmował ponad 100 000 pozycji. (I' I �15 j. kirg. j. korut. j. Quiche )( WYJAŚNIENIE SKRÓTC)W ZA\VARTYCH W INDEKSIE j. abch. j. alb. j. ain. j. alg. j. annam. J. ang. j. arab. j. arauk. j. assyr. j. austr. j. azt. język(i) abchaski albański ainoski algonkiński annamicki angielski arabski araukański assyryjski ,australi,;,skie aztecki j. j. j. j. j. j. babil. baszk. birmo błg. błr. buszm. babiloński baszkirski birmański bułgarski białoruski buszmeński j. j. j. j. j. j. j. j. celt. cerko chiń. chon. czer. czes. czuk. czuW. celtycki cerkiewny chiński chondyjski czerkies'ki czeski czukooki j. dajak. j. d. łuż. i. d. niem. j. egej. j. egip. j. est. język(i) egejski egipski estoński \t ,I " J. fen. j. fiń. j. franc. fenicki fiński francuski j. j. j. j. germ. gil. g. łuż. g. niem. j. gr. germański gilacki górno-łużycki górno-niemieoki grecki j. hebr. j. hot. j. huron. hebrajski hotentocki Huronów (grupa irokua) j. Ind. arneI'. j. ind. j. ir. j. ir1. j. irak. " --r \ Indian ameryk. indus.ki irański irlandzki irokezki ~ czuwaski j. jak. j. jap. j. Jorub. jakucki japoński Jorubów dajacki dolno-.fużycki dolno-niemiecki j. kamer. j. kant. j. kipcz. kameruński kantoński kipczacki ) język(i) kirgiski korutański Quiche " j. lap. j. lit. lapoński litewski j. łac. j. łat. łaciński łotewski j. j. j. j. j. j. malajski malagaski marokański meksykański morawski małoruski mal. malag. marok. meks. mor. młr. j. niem. j. nord. j. norw. " " niemiecki nordycki norweski j. j. j. j. j. j. j. j. j. słoweń. sław. słowin. st czes. st. cerko st. per. st. pol. sumer. szwed. j. j. j. j. j. tiul'. tong. trac. Tupi tur. język(i) słoweński słowiański słowiński staro-czeski staro-cerkiewny staro..,perski staro-polski sumeryjski szwedzki tiurski tongijski tracki Tupi turecki j. ukr. ukraiński j. j. j. j. j. Vindelików węgierski wielkoruski włoski wschodnie Vind. węg· wlkr. wł. wsch. j. ost. ostiacki j. j. j. j. j. j. perski polinezyjski polski połabski prasłowiański prusko-litewski j. zach. zachodnie j. żyd. żydowski aphr. arch. aJphrodisiaca archipelag j. ros. j. rum. j. rus. rosyjski rumuński ruski j. j. j. j. j. j. j. j. samojedzki Santalów sanskrycki semicki serbski siamski skandynawski słowacki B. Nar. bud. dial. d. dok. dpł. Boże Narodzenie budownictwo dialekt dolny dokument dopływ eur. etno europejski etnograficzny g. gm. górny gmina pers. polin. pol. pał. prasław. prus. lit. samoj. Santal. sanskr. sem. serb. siam. skand. słowac. " �16 gw. gw. gw. gw. gw. gw. gw. gw. dziec. gwara dziecięca flis. flisacka hue. huculska młr. małoruska peczen. peczeniżyn. śles. ślesińska złodz. złodziejska żołn. żołnierska j. kobo krYiPt. kobiecy kryptonim lecz. lew. lit. lok. afro lud. lecznictwo lewy literatura lokacja afrY'kańska ludowy mag. mah. m. magia mahometański męski obrz. org. obrzędy organizator p. p. płd. płw. płn. pow. pt. pr. przysł. P. T. L. język T. L. pan (pani) patrz południe półwysep północ powiat patrz też prawy przysłowie Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Towarzystwo Ludoznawcze 1'z. rzymski św. święty wig. wsch. Wlk. wigilia wschód Wielkopolska zab. zach. zag. zwycz. Ż. INDEKS RZECZOWY A zabawy zachód zagadka zwyczaje żeński \ . Hasła są ułożone w porządku alfabetycznym, wyjątkowo tylko w kilku wypadkach uwzględniono podział rzeczowy przed alfabetycznym. Kursywą oznaczono' hasła gwarowe, obcojęzykowe lub zaczerpnięte z dokumentów cytowanych w Ludzie. Spacjowano skie strony. Przy bajkach hasła syntetyczne. Cyfry oznaczono dodatkowo rzymskie sygnaturę oznaczają A, litera w przysłowiu. VII. 3i. (j. samoj.), demon zmarłych. VII. 20. A hej! naganianie, nawoływanie na krowy. XII. 301. A jeno, a jino, tak. VI. 42. XII. 67 Aataencik, O, Ind. amer.), demon księżycowy. VII. 19, 23, 24. Ab, O, zach. sernic ..), księżyc wzrastający. XXXII. 153. Abadzdzei (j. abeh.), ojciec żywiciel. VII. 59. pt. P o k r e w i e ństwo fikcyjne. Aba kamui, (j. ajn.), demon ognia. VII. 14. Abderydzi, abderyci. XXXIX. 295. Abel, IX. 68. Abied pa radzicielach, (j. blr.). obrzęd zaduszny, stypa. XXIV. 9. pt. K u l t P 'I' Z o d k ó W. A b l. u c ja, p. kąpiel rytualna, mikwa, mikweh, mocz, obmywanie, mycie się obrzędowe, umycie się, umywanie nóg, zmywanie. Ablasty, (j. kirg.), II. 196. pt. D em o n y s z k o d l i we. Abo, VI. 42. Aborygeni, XXXIX. 78. Abracadabra, XXVI. 97, pt. M a g i a, Z n a k i s y m b o l i c z n e. Abrychter, (gw. żołn.), HI. 384. Absurda, XXVIII. 189, 196, 200. Abyk, abym. XIV. 106. A, ~. tomy, arab- wg J. Krzyżanowskiego. ] J 2 Lud - Tom XL (gw. żołn.), obcasy. III. 81. 189, 196, 200. Acer pseudoplatanus, p. jawor. Acetum aromaticum, p. ocet aromatyczny. XXXIII. 81. Ach, (j. annam.), jarzemko. XXXIX. 121. Achates, (j. lac.), p. agat. XXXIX. 3,25. Achillea millefotium, p. krwawnik, Abzace, murawszczewnyk. Achilles, II. 82; XV. 186. (j. gil.), szaman. XVI. 126. Achtel, miara. XIV. 279. pt. M i a r y i wagi. Aconitum napaLlus, p. nietota, tojad mordownik. - variegatum, p. ułomiak. Acorus palamus, p. tatarak, tatarskie ziele. Acta, p. akta. - martyrum. XXI. 110. - sanctorum. XXI. 110; XXXI. 49. 50. Adalych, (j. czuw.), przybrany ojciec. VII. 55. pt. Adopcja. Adam biblijny, p. Ask, II. 231, 324, 352; III. 187, 189; VII. 47; XIII. 335, 336; XIX. 59; XXVIII. 200. pt. Mity Q P ie r w s zy m c z ł o w i e k U. Adamaszek, XXXIV. 160, 161; XXXVIII. 359. Achoian, �iY 18 Adar, (j. hebr.), kwiecień. XXVIII. 51. (gw. huc.), patrzajcie. VII. 259. Administracja brytyjska, XXXIX. 189, 190. - kolonialna, XXXVIII. 284. Adon-ai, (j. hebr.), XXI. 239; XXVIII. 41. pt. B ó s t w a. Adonis, (j. fenie.), bóstwo fenickogreckie. XXXIII. 30; XXXIV. 130. Adopcja, II. 81; III. 197, 309; VII. 5'5; XVII ..2cI2; XXVII.134. pt. P ok l' e w i e ńs t VI o f i k c Y j n e. A d o P c jap. abadzdzei, adalyk, Adit-of ci.kan, anadzdzei, atag, atalyk, ata- pokrewieństwo fikcyjne, syn przysposobiony. Adukdt, adwokat. VII. 259. Adwent, !p. Fylypiwka. I. 139, 215; II. 185; III .. 19; VIII. 369; XVU. 134; XXX. 195; - zakaz wywożenia nawozu. XXXIX. 294. Adwokat, VII. 259; XXXI. 138. Ady, (gw. hue.), patrz! VII. 259. Adżaśr(y)ngi, (j. ind.), kozi róg, Lycium L., roślina magiczna, XXXIV. 13. Afekt, przysłowie. VII. 31. Afikoman, (j. żyd.), kawałek obrzędowego placka, p. maca. III. 53. Afiny, (gw. młr.), Vaccinium myrtHlis, p. afyny, czarna jagoda czer_ nica. XVIII. 192. lykat, Aforyzmy Gadei, XVI. 301-303. Afrodyta, Afrodite, II. 105; VII. 5, 288; XIV. 29; XXIII. 25; Afrykanka, aprykanka, ptak, nazwa dźwiękonaśladowcza. VIII. 393. Afyny, (gw. młr.), p. afiny. XXX. 89. - Iwanowi. VI. 158. uczta obrzędowa, p. stypa. III. 3; XVI. 324, 325. Agat, agatek, gagatek, Agatos, Ahates, Augstein, kamień czarodziejski, p.lap:s. XXXVII.290; XXXIX. 3·25. Agathós georgós, uyu.6o;; '(EOQ'{O; władca. XVI. 156. - daimon, ((yaDo; liw~ov wcielenie duszy. XVI. 155. Agatos, p. agat. Agenda kościelna, z 1530 r. XXII. 10. Aglaly, (j. lit.), ornament. XXXII. 37. Agnaci, II. 295, 302; III. 197, 309. Agni, (j. ind.), I. 133, 134; III. 1-4, 172, 173; XXXII. 107, 118, 119, 11212,12 8; XXXIV. 16. r:t. B ós twa. Agonia, XIII. 230. Agrafka. XXXI. 67. Agrest, Ribes gros suI aria. XXVIII. 241. Agapa, 1 Agrostemma Githago L. p. kąkol, kukil. p. mietlica, mietolnik. XVI. 112. Ahates, p. agat. Ahiwka, (j. ukr.), p. haiłki. XXV. 117. Ahura-Mazda, (j. ,pers.), Ormuzd. VII. 26; XXXII. 125. Aina, (j. malag.), życie. VI. 18. Aip, (j. kirg.), grzywna. V. 108, 112, 116,118,1120. pt. Prawo ludowe. Aitwar, (j. lit.) zmora. XX. 297. Ajak-dżaksy (j. kirg.), opł.ata za mlodą, p. kalym. V. 12. Ajaks, XXXI. 45. Ajbolty, ajbalty, (j. kirg.), mała siekierka. V. 4, 17. pt. B l' oń. Ajgnan, (j. Tupi), demon szkodHwy. VII. 19. Ajieke, (j. lap.), bóstwo, XXXII. 118. Agrostis Ahaswer, alba (j. hebr.), złe oko. XXV. 13,3. pt. V:' o k i. Ajjanar, (j. ind.), demon. XXXIV.41. Ajnce, (gw. źołn.), III. 80. Ajno, tak jest. XII. 67. Ajran, (j. kirg.), kwaśne mleko. V. 3. Ajtwar, (j. lit.), latawiec, inkluz. X. 111. XX. 297. iljyy-to-jon, (j. jak.), bóstwo antnpomorf. XXXVIII. 350. Ak, (j. kant., j. st. chiń.), jarzemko. XXXIX. 121. Akacja pożywienie. XVII. 15. - sok, powsbnie z niego pierwszego człowieka. XV. 1,3. pt. M i t Y o .pierwszym człowieku; - wróżba urodzaju, VIII. 61. Akan, (j. gilac.), starszy brat. XVII. .96. ,pt. P o k l' e w i e ń s t w o f ik c Y j n e. Akcent hotentocki, XXXVIII. 68; - muzyczny, w mowie, w pieśni, XXXVIII. 68. Akcja badania budownictwa ludowego w SZJWajcarii. XXXIX. 505; - marksistowsko-leninowska, XXXIX.4. Akdomoth, (j. żyd.), hymn. XXII. 123. Akedah, (j. źyd,), ofiarowanie Izaaka, motyw wycinanki. XXVIII. 49. A kiećf poganianie cieląt. XII. 301. Akietajkies, (j. lit.), przeręble. XXXII. 31. Akis, (j. lit.), oczko sieci. XXXII. 29. - Akmój, (j. lit.), kamienie u sieci. XXXII. 30. Akonit, Aconitum variegatum. p. ułomiak. II. 137. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Akt weselny, I. 132-134. pt. Z w yc z a j e we s e l n e. Akta grodzkie: - nowotarskie. XXXI. 70; Ajin-hara, 2' - p:awne, II. 112; XIII. 2-54; XXXIX. 174; _. skarbowo-kościelne, XXXIX. 170; - ~przedaży, XIII. 288; - wizytacji biskupich. XXXIX. 170. Aktejn, miara sypna. III. 208; IV. '1\2:5.pt. M i a r y i wag i. Aksamit, XI. !26, 60; XIII. 25'2; XIV. ,14; XXVIII.212,30, 412;XXX . .23:7; XXXVIII. 359. Akulturacja, XXXVIII. 384. Akumulacja zasobów kapitału, XXXIX. 184. Akuń, (j. lit.), okuń. XXXII. 25. Akuszf naganianie łosząt. XII. 301. Akuszerka, p. babka, moszie,połoźna, II. 362; III. 57; VI. 42; XVIII. 217; Akwarele Tepy, .przedstawiające typy ludowe. XVI. 268-276. Ala, (j. serb.), smok mieszkający w chmurach. XXXX. 347. Alachtund, (j. gil.), poezje. XVII. 100. Alamentnica, dożywotniczka. XIV. 106. Alarun, aliruna, alruna, alrc;mna. X. 267. Alatunia, O, austral.), starsi rodu, kierownicy klanu totemicznego. XV. 13; XVII. 55. Alatyr, kamień czarodziejski, p. alatyr, XXIX 175. Albertus, w przysłowiu. VII. 3ol. Alchemia, XXVI. 18; XXVII. 77, 78, 89, 90, 119, 134. Alchemik, XXV. 50; XXVII. 89, 91, 92; XXIX. 103; XXXI. 138. Alchemilla vulgaris p. przywrotnik pospolity. Alcheringa, (j. Arunta), przodkowie totemiczni. XV. 11; XVII, 37-39, 42, 413,49,5'3. pt. M i ty o P i e rwE) z y m c z ł o w i e ku. �20 A lectropholus maior Ret. p. szeląż- nik większy. Ale, tak. VI. 42. Aleć, ale. XIV. 106. Alectriomantia, alektriomancja, wróżby z koguta. XXVII. 134; XXXIII. 274. Ales Jovis, (j. łac.), ptak Jowisza. XIV. 224. Alfabet tajemny, XV. 22l. Alfurkan Tatarski, paszkwil. XXXI. 112. Alherunt, szy<:h. XXVIII. 20, 23. Alimenta, III. 296-299. Alkierz(yk), izba gościnna. X. 424; XVI. 366; XVII. 180. Alkohol, 'N lecznictwie. VIII. 64, 116. Alkoholizm, VIII. 62-71, 113-126; XXXVIII. 531. Alkyones, postać mity<:zna. XXXVII. 132. Allah, XXx. 11l!3.pt. B ó s t w a. Allaraa-Ogonior, (j. jak.), bóstwo antropomorficzne. XXXVIII. 350. Allium schoenoprassum p. siedmiolatka. Aloes, XXXIII. 81. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Aloza, ryba kwietniowa, Alausa Vulgaris, VI. 298. Alp, (j. niem.), p. zmora. XV. 186. Alrauna, mandragora. XXV. 115; XXVII. 134. pt. Rośliny w w i e r z e n i a c h. Alruna, mandragora. XII. 169; XXXIX.305. Alszanka, (j. lit.). p. strzelba. ryba. XXXII. 24. Altus, (j. łac.), wysoki, wielki, nazwa boga. XIV. 57, 60. Altarzyści, w dramacie religijnym. XIX. 88. Alt, (j. niem.), ostatni snop. XXII. 8. pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r o c z n e. Altembas, złotogłów. XXVIII. 17, 22, 27, 33. Althea ofjicinalis p. prawoślaz. - rosea p. malwa, ślaz. Altvater, (j. niem.), nazwa boga. XIV. 54, 56, 57, 60. Alus, (j. lit.), pożywienie. I. 12l. Alatyr, (j. wlkr.), kamiel1 bajeczny, księżyc. XXXII. 138, 160. Ałun, IV. 216; XIII. 277; XVII. 33; XXXV. 7,3. pt. Barwniki. Alym, (j. kirg.), dary weselne. V. 14. pt. Z w Y c z a j e o b l' Z ę d y we s e In e. Amagai, (j. afr.), 'bałwany drewniane. VI. 243. Amaranthus caudatus p. koci ogon. Alte, Ambarvale sacrum, p. Ambarvalia. (j. łac.), XIII. 91-93. pt. Z w y c z a j e ob r zęd y d or oczn e. Ambona, zasadzka na skale. XXXVI. 194. Ambrozja, XIII. 163, 164. Ametyst w wierzeniach. XXXIX. 31215. pl. A m u l e t y. Amfora kulista, XXV. s. I. - neolityczna, XXI. .66, 254; XXV s. XIII. - z Duraczowa, XXV. s. VII-VIII. - z Rzęczkowa, XXV. s. V. - z Ulwówka, XXV. s. XIV. lImita, (j. łac.), ciotka. XIV. 58; - magna, siostra dziadka. XIV. 58. - maiar, siostra pradziadka. XIV. 58. Amm, (j. sem.), księżyc malejący. XXXII. 153. Amon, bóg-wąż. XVI. 26, 27, 29. Ambarvalia, Amoniak, p. latawiec, V. 164; XXXIII. 81. Amulet, III. 59; VI. 196; VII. 84; IX. 196, 414; XII. 335; XV. 38; XXI. 162, 194; XXII. 54, 58; XXIII. 6, 29; XXV. 14, 133; XXVI. 16, 17, 124, 149; XXVII. 134; XXIX. 165; XXX. 250; XXXIV. 12, 13, 36; XXXVII. 297, 392, 422, 423; XXXIX. 391, 395. pl. A m u l e t y. A. m u l e t y p. ametyst, belemnit, beryl, bursztyn, czapka, echoni.t, Froschstein (żabi kamiel1), geratronium, gretarianus, kamień, lagapis, lapis, medalik, nawęzy, ołów, phylakteria, pierścień, sokjapaglie, szmaragd, talizman, zamek stu rodzin, zęby. Amynos, heros leczniczy. XVI. 25. Anabaptyści, XV. 225. Anadzdzei, (j. abch.), matka karmicielka. VII. 59. Anagalis arvensis p. kurzy ślep. Anax, władca, bóg, XIV. 54. Analiza elementów kulturowych, XXXIX. 84, 87; - etnograficznolingwistyczna, XXXIX. 79; -- funkcjonalna, XXXVIII. 383; _ .. historyczna, XXXVIII. 383; XXXIX. 53; - inwentarza kultur., XXXIX. 94; _ .. kartcgI'aficzna, XXVI. 28, 39; - kultur, XXXVIII. 383; XXxIX. 87; - kultury materialnej, XXXIX. 93, - kultury Słowian wschodnich. XXXIX. 98. - csobowości, XXXVIII. 383; _. pYłkowa, XXXIV. 52; - rasowa, XXXIX. 100; -. roli wytworu, XXXVII. 59; _. składu ludności. XXI. 98; . Analiza zespołu kultur., XXVI. 40. Analogia językowa, XXXVII. 311. Analogie semantyczne, XXXIV. 177. Ananas, XXXVII. 391. Ananisapta, wyraz magiczny. XXI. ,24!5;XXII. 6il. pt. M a g i a. Anaplon, rękopis z '113,4;5 r. XXI. 215. Anaturalizm, XXXVIII. 334. Ancykrys, Antychryst p. czart, diabeł, XII. 232. Andaj, (j. lit.), bóstwo Prusów i Litwinów. XXII. 3. Andarak, (j. błr.), odzież kobieca. XXXVIII. 360. Andrus, (gw. złOOz.), ulicznik, złodziej. VII. 277. Andrzejki p. Jędrzejki. III. 27. Anegdoty ludowe, III. 47; Xl. 391; XII. 327; XIV. 5-12; XVII. 133-13,7; XIX.78; XX.U6; XXVII. 124; XXXI. 118-139; XXXVII. 5, 11, pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. Anemona nemorosa p. wietrznica, zawilec. Aneni Sabdjh, (j. hebr.), p. Ananisapta. XXI. 245. Angelologia żydowska, XXVI. 121. Angkuczak, (j. jak.), dół, podziemie. XXXVII. 102. Anglija, materiał, sukno cienkie. XXXVII. 214, 230. Angluz, inkluz. XXIII. 100. pt. D em o n y s p o r z ą c e. Anhel hluchij, (j. ukr.), anioł głuchy. V. 3,36. pt. W i, e l' z e n i a. Anilucha, jemioła, Viscu1l1albu1l1. XIV. 106 Animizm, IV. 337; VI. 7-26, 113-126, 225, 321-340; XIV. 202-204; XVII. 183; XXII. 13, 15, 17, 18, 148; XXVII. 134; XXVIII. 101; XXXVI. 140; XXXIX. 60. �22 Anonimowa zapiska o góralach beskidowych z 1786 r. J{VII. 124VI. 16. 127; Anioł, I. 170, 172; II. 162, 322-327; - zapiska o Górnoślązakach, }CI. 21; }CIII. 203, 204, 208, 230, J{J{J{III. 112. 231; }cIV. 159; }cIX. 32, 63-65, Anra-Majnju, (j. ind.), Aryman. VII. 67, 68; XX. 252-254; }cXI. 113; 26. pt. B ó s t w a. XXV. 40, 51; X}c}cI. 104; }cXXIV. Ans tamyr, (j. kirg.), pokrewień289; X}cXV. 68; }cXX}cVIII. 275. stwo fikcyjne. V. 9. - czujny, XIII. 230; AnśLag, (gw. żołn.), III. 78. - dobry, XXI}C. 122; Antagonizm grup ikulturowych, - Gabriel, VIII. 352; IX. 161, 162; J{XJ{IX. 108. - głuchy, ,p. Anhel hluchij, V. 336; Antaios, postać mityczna. XJ{J{VII. - grobów, VIII. 350; 132. - i diabeł, zabawa, XXXIII. l, 2, 6, Antapki, terminol. kowalska, VI. 291 11; Anthenaria dioica K. p. kocanka. - Michał, VIII. 351; Anthropomorphon, (j. łac.), mandra- przewódca, VIII. 267; gora. J{. 261. pt. Roś 1i n y w .---;strącony, }CI}C. 61; }C}cII. 131w i e r 'z e n i a c h i m a g i i. 11137;}c}c}cVIII. 2514; AnthyHis vuLneraria p. przelot zwy- śmierci, IV. 437; VII. 28; pt. D eczajny. m o n y ,s z k o d l i w e. Antologia Hamaseh, III. 216. - ukarany, X}(}C. 80, 88, 100, 124, Antret, (,gw. żołn.), III. 384. 125, 131, 133-136, 140-143; Antropofagia, p. ludożerstwo. I. 15, - upadły, }cIII. 334, 335; 232; VI. 18; VII. 336; }cVII. 173; - w legendzie, }cIV. 159; }(}C}C.80. J{VIII. 90; }(}CJ{VII. 280. 84-86, 88, 95, 97, 98, 101, 106, Antropofagowie, J{VII. 173. 113, 116, 120, 131, 133-138, 140 Antropogeneza, J{J{J{IJ{. 425. - w szopce, XIV. 147; }c}cV. 63Antropogeografia, J{J{I. 13, 86. 68; }(}cVI. 67; Antropogonia, }(}CVILl<34.pt. M i t y - w widowisku Chodzenie z Doo p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. rotq, IJ{. 19-26; Antropografia, }(}CI, 5-10, 14, 15. - w zabawie, VIII. 143, 144; Antropologia, I. 10, 23, 90--{l2, 225}C}CJ{III.l, 2, 6, 11; 227, 240; II. 33, 37, 88, 153; III. Ankier (j. lit.), kotwica drewniana. 180, 181; IV. 60-63, 73; VIII. 95; }(}CJ{II. 26. J{I. 388; J{IV. 188; J{VII. 57-60; Ankieta, p. kwestionariusz. J{VIII. 230; J{J{. 318; J{J{I. 3-16, J{J{J{VIII. 155, 161, 173-177, 459; 80-85, 97-99, 160, 240-243, - prawnicza, }(}CJ{IX. 171, 524; 246-248; J{J{IV. 84; J{J{VI. 91; }(}CIJ{. 139, 143, 196; J{XJ{VII. - w sprawie zabaw i gier ruchowych, J{}(}CI. 163. 351, 366, 380; J{J{XIJ{. 6, 30, 35. 45, 62, 75, 467, 468. Anodynie, Spiritus aeteris. V. 164. - fizyczna, }(}CJ{VIII. 387; pt. M e d y c y n a 1 u d o w a. Animus, anima, (j. łac.), dusza. tatarka, tatarskie ziele, trzylistnik, złotnik, zwiesinosek, żaba, żmijowiec. Aphrodisiaca remedia p. mandragora. X 262; J{XVII. 134. XJ{J{IX. 300, 304, 305. pt. R o441; śliny w wierzeniach i _ społeczna, J{J{J{VIII. 283. magii. Antropologiczne nauki, J{XL 3. Apis, 'zwierzę święte. X}(}cII. 123. Antropomorfizacja, J{J{I. 115. Aplawinos, (j. lit.), deski po bokach AntuaLarz, koronka ze złotych nici. czółna. J{J{J{II. 32. XJ{VlII. 21. ApodeLdok, apoLdek, opodeLdok. V. Antychryst, p. Ancykrys, diabeł. 164. pt. Medycyna ludowa. V. 169; IJ{. 176; XXV. 46; J{J{VII. Apokalipsa, J{XV. 46; J{XJ{VII. 302, 13'4; XXXVIII. 27,5.pt. D e m o n y 303; J{}(}cVIII. 275. s z k o d 1 i w e. Aipokaliptyka chrześcijańska i żyAntylopa, J{J{XVIlI. 101-103. dowska. J{J{VII. 134. Antypryner, naj starszy bursztyniarz. Apokreos,rt:TOXQEit,<;(j. gr.), mięsopust. J{J{J{IX. 405. J{X. '1167. Anumroka, (j.ind.), demon. J{}(}CIV.6. Apokryf, III. 61; IV. 339; VII. 336; IJ{. Anus, (j. łac.), babka. J{IV. 57. 299; J{I. 224; J{VI. 33, 3,6; XVII. Anusarpa, demony ind'. J{}(}cIV. 6. 190, 191; J{J{I. 103, 120, 121; }(}cV. Anwar i SouhaiLi, J{VI. ~20 pt. L i46; J{J{VI. 90; J{XIJ{. 179; J{J{J{. t e r a t u r a l u d o wa. 81; J{J{XI. 104, 105; J{XXlI. 83. Anyż. w balsamowaniu. J{VII. 175. Apollo, J{IV. 29; }(}CI. 187. - aphr. J{J{XIX. 300. Apostołowie, p. legendy. J{IV. 159; Ap, (j. ind.), woda. x}{}{IV. 5. J{J{J{I. 11\3i2, 1318. Apacinie, (j. lit.), sznur u sieci. A P o t r o p a i o n, J{J{IJ{. 170; x}{}{II. 30. J{J{J{VII. 30B. p. bazie, brzoza, Apetytu brak, }clII. 217, 220. bursztyn, bylica, czaszka końska, A P h T o d i s i a c a, ,p. anyż, baboczosnek, faLLus, głowa koguLub, chrabąszcz, gdula, gwoździki ta, kury, gniazdo bocianie, jałkramne, jesion, karczochy, kmin, mużna, kłos żyta, kloticzka, kokornak, kokoryczka, korzeń likrzyż, noszenie amuletów, burS'zsiego jaja, kopr kobyli, kurza tynu, kamieni, olcha, osina, róg, noga, lebiodka, lubczyk, mandrasito, sól, strUa, środki Gchronne gora, maruna, mieczyk, mietka, przeciw czarom, włóczka czerwomięta, mikołajek, napoje z owana, zabiegi apotropiczne. dów, nasięźral, olszaniec, owady, Apotympanizm, ka,ra przez powiepietruszka, piołun, przytulia, rozszenie na deskach. J{J{II. 146. pt. pustne zieLe, ruta, rzepa, rzeżu-' P r a wo l u d o we. cha, serdecznik, storczyk biały, Aprak, tytuń Nicotiana tabacum L. storczyk większy, stoszyszek, szaJ{. 261. fran. szparag. środki budzące _ konstytucjonalna. XJ{XVIII. 389; _ kulturalna, }(}CXVIII. 381, 385; _ Polski, }CJ{J{IJ{.438, 440; _ radziecka, XJ{XIJ{. 79, 424; _ Słowiańszczyzny, J{XXIX. 438. miłość, terlycz, �24 p. afrykanka. XXXIV. 4, ,14, 15. pt. D em o n y s z k o d l i we. Apteka, II. 228, 289; - ludowa, XXXI. 171 . Aptekarz w przysłowiu, VII. 37. Aquila, (j. lac.), orzeł. XIV. 224. Aquilegia vulgaris p. orlik pospol. Ar, Jahr, (j. niem.). XIV. 209. Arabis arenosa p. gęsiówka pospol. Aprykanka, Apsarasy, panienczyne wlosy. (j. ind.), pani, duch lasu. XXXIV.5. pt. D e m o n y d r z e w. Aras, Haras. XXXIV. 165. Aratrum, XXV. 22. pt. M i a 'l' y i wagi. Aranjiini, - folklorystyczne XXXIX. 10; folklorystyczne łotew., XXIX. 132 fonograficzne, XXI. 29, 33, 34, XXX. 248; XXXIX. 10; - międzynarodowe muzyki ludowej, .XXXVIII. 471, 475; - Państw. w Krakowie, XXXV. 58; - pieśni ludowych, XXXIX. 503; - R. A. F., XXXVII. 459, 469, 470; XXXIX. 10; - Rodziny Mizerskich XXXVII. 159. post, I. 119. ArcYdiabeł, p. Satanail, II. 322. ArcYdzięgiel, litwor, Archangelica officin. III. 254; XXVIII. 241. Arcyposada, lek gojący. XXXIII. 80. pt. Medycyna ludowa. Ardan, Jordan, Trzech Króli. VIII. 374; XVIII. 210. Arcyburion, Arbuz, harbuz, Cucurbita, uprawa. VII. 72; XII. 296, 298; XVIII. 173; XXVIII. 241; - w zagadce, XIII. 205. Archangelica offiNn. p. arcydzięgiel. Ares, Mars. bóg wojny. VII. 19; Archanioł, II. 323; XIV. 29, 37, 38, 65--67; XVI. 23, --; Gabriel, XXX. 119; Areskowe, bóg wojny Irokezów. - Michał, XXX. 130. VII. 19. Archeologia, I. 10, 90, 92; III. 86, 94, Areszt, III. 305; IV. 251. 180, 189; IV. 339; IX. 420; XI. Argentan, (j.fr.), koronka, XXIX.lll. 201, 386; XIV. 187, 193, 197. Argonauci, XXXVII. 127, 137. 198; XVII. 59; XVIII. 228; XXI. Argos dwugłowy, mityczny król Ar12, 13, 18, 61, 63, 83, 240; XXIV. golidy. XXXIII. 146. 84; XXIX. 124, 139; XXx. 245; Arhat, (j. ind.), święty, wyzwolony XXXII. 177; XXXVII. 324: z koła odrodzeń. XXXIV. 22. XXXVIII. 209, 381, 385; XXXIX. Ariadewa, (j. ind.), głosiciel bUd4, 17, 30, 35, 71; dyzmu. XXXIV. 29. - bU'rżuazyjna, XXXIX. 4; Arianie, p. Socynianie. I. 368; VI. - religijna, XIV. 198. 408; XV. 249-257; Xx. 59, 126, Archeologia, p. Archeologia. 127; XXVII. 58, 59. XXXIX. 71. Arianizm, III. 108; XXVIII. 99. Archisynagogus, postać w dramacie Ariballosy, (j. grec.), naczynia piel'religijnym. XIX. 48. ścieniowate. XXXIV. 125. Architektura ludowa, XXXVII. 341, Arie w szopce: 342, 416, 482, 487. "Przyjecliali tam delegacja z wojArchiwum etnograficzne, XXVIII. ny". XXXI. 59. 107; XXXVII. 454; "Szczęśliwe czasy". XXXI. 56. .,Za kolędę dziękujemy". 59. XXXI. wróżenie z liczb. pt. W l' ó ż b i a 1- A rithmomancja, XXXVIII.274 s t w o. Armiak, (j. ros.), Armeria vulgaris ubiór. XXI. 138. p. laska Chrystu- sowa. 'nik 'k Arnica montana, pomol , Arnl a, V 218' . ,. kupa l'k nJ , soniecznyk. VII. 263; w lecznictwie. V. 159, VI. 160; XVIII. 181, 183. kupnie. Arra, (j. łac.), zas trzy aw p XXI. 1M. Arrabo amaris, (j. łac.) zastaw '1 mi oXXI. 197. taniec meksy- ści, p. pierścień. symboliczny Arrow, kański. III. 215. Ars docta, O. lac.), poezje. XIX. 8,2. A1"s'kah't, odpowiednik nazwy Radogosca. XXXI. 158. Arszenik, X. 225. - w łowiectwie. XXXI. 33. Artel, spółka. XI. 353. pt. Z w yc z a j e z a w o d o w e. Artemida, XIV. 81, XXXVIII. 268.. . . Artemtsla A b ro t anu m L. boze X. 127~. pt. Roś l i. n y w l e c z n i c t w i e. Arthemis arvensis p. wole oko, woldrzewko. artus, B ó s t w a. . Asafetyda, assafoetida, p. czarcie łaJ~ no. VIII. 374. pt. M e d y c y n o l u d o w a. (gw. żoln.), III. 80. p. Ozyrys. XXXII. 105. Asajnander, Asar, Asaru p. Ormuzd. Asceci, XXXIV. 29. Asen, bogowie w orszaku Asaramaz ar tuz, pszenny chleb \V W. Piątek. leżący na grobie II. 144. Artus, XV. 186. Artyści ludowi, XXVIII. 46, 53; XXIX. 114; XXX. 10. pt. I ndeks osobowy. Arundhati, (j. ind.), gwiazda. XXXIV. 10. pt. W i e r z e n i a. Arvales. fratres., Ill. 215. Wotana. XXXVIII. 46. 61 A faIt spoiwo farbiarskie. XXX. l . s, A sgar dha , (j.' skand.). . Ashardhr, olimp III. 186, 187, 284. . Ask, p. Adam, III. 1£7, pt. M l ty o p i e r w s z y m c z ł o W l e k u. Asklepios, Aesculapios, (j. grec.). XVI. 17, 23, 24, 25, 157. As k osy,].,(. grec.) naczynia pierście.~ niowate. XXXIV. 70, 126, 129, 13'; - zoomorficzne, XXXIV. 128. Asmodeusz, demon. XXX. 11-;l, 128. Asnowa, (j. lit.), osnowa. XXXII. 35. Asowie, III. 1i72. pt. B ó s t w a. Aspekt geog,r. XXXVIII. 17. Asplenium p. ruta murawica, włosy Matki Boskiej. - viride H. p. zanokcica zielona, histowanec. Assyriologia, ski ślep. Artos, Aryman, III ."2 3' VII. 26; XXIV. 43; XXXII. lG5, 106, Hl, 130, 152. pt. Aster no vi XV. 141. p. cyprys, Belgi, żywot- nik. II. 106. pt. B ó s t w a. p. jerzmianka. - vulgaris p. skusiwnyk. Astrclog. XXV. 50; XXVII 32--84; XXXI. 122, 1,38; XXXIX. 3,13. pi I n d e k s o s o b o w y. Astrologia, XI. 434; XXVII 75-84, 119; XXXIV. 279; XXXVII. 336. Astharte, Astrantia maior �26 Astromancja, wróżby z gwiazd. XXXVIII. 12714.pt. W róż b i a rs two. Astronomia ludowa, I. 168; V. 248; p. Arundhati Auszrinie Baby (gwiazdy), Baran (gwiazdO~ zbiór), Biskupki, Bliźniaczki, Brona św. Izydora, Dni psie, (Kanikuła), Droga dusz, Droga mleczna, Dżdżownice, Gwiazda Chrystusowa, Gwiazda z grzywą, (kometa), Gwiazda pasa, Gwiazdozbiór Kassiopei, Kanikula, Klas pszeniczny, (Kłos panny), Kola rodina, ny, Kosa Kolo ści (gwiazdy), ka, Kwoka, Łzy św. Mleczna Kwoczka, Miesiąc, Piotra, Wawrzyńca, Mlodzik, na księżycu, Ryba. słońce, Smok Waga, Astry, Ko- K~rycz- Sznurek, sztat nym KatarzyKosy Kuriatka, droga, cze, Plamy Izydora, św. perkunowa, NosiaPlug Rzeszoto św. Sito (gWiazdozhiÓr): Wakarinie, War- św. Józefa, Wóz ze zlamadyszlem, 2ernyczki. VI. 55; XXVIII. 241. (j. ind.), demony. XXXIV 3, 6, 8, 20, 32, 33. . Aswenowie, (j. ind.), bóstwa mroku. III. 5; XXXII. 152. Asymilacja ludu podbitego. XXIV. 156; - samogłosek i spółgł. IX. 14-16. Aszarej, aszaraj, aszaris, (j. lit.), okoń, XXXII. 25. Aśwatha, (j. ind.), XXXIV. 5. pt. D e m o n y d r z e w. Aświnowie, (j. ind.), bliźniacze bóstwa księżycowe. XXXII. 152. Asa basa hi, (j. serb.), gra. V. 138. Ata, (j. tur.), ojciec. VII. 55. Atag, (j. tur.). zastępca ojca. VII. 55. Asurowie, p. aataencik. (j. tur.), posiadający ojca. VII. 55-57. Atalykat, VII. 54-65, 150-168; XXIX. 1175. pt. Pokrewieńs t w o f i k c y j n e. Ataman, II. 170. Ataul, (j. kirg.), jurta pary młodej. V. 1.7. pt. Budynki mieszkaIn e. Atena, XIV. 29; XV.2.20. Atera, bogini kosmiczna. XV. 220. Ates, (j. trac.), bóstwo słońca. XVII. 36. Atharwa Veda, Atharwaweda, I. 53, 54; II. 103; XX. 299; XXx. 83; XXXIV.3. Atlas etnog'raficzny, XXXVIII. 147, 153, 159, 194, 198, 470; '- niemiecki. XXXV. 203, 204; XXXVIII. 147, 148, 158 174 179 180; , , , Atahencik, Atalyk, - Polski XXXVI. 408-412; XXXVIII. 150, 154, 161, 225, 226, 353, 452, 458; XXXIX. 131; p. Polski Atlas Etnograficzny. p. P. A. E. XXXV. 203, 204; - etnograficzny Rzeczypospoli tej, XVII. 251; - Szwajcarski. XXXVIII. 148, 158, 189, 198, 470; Atlas językowy. XXXVIII. 15 16' - ~ęzY'kowy franc., XXXVIII: 158; - Językowj' niem., XXXVIII. 158' - językowy włoski i szwaje.: XXXVIII. 158; - językowy, woj. łódz., XXx. 257; Atlas kUltUl'Y ludowej. XXXVIII. 150, 168, 185; Atlas lingwistyczny. XXX. 257. Atlaska,chustka, XVIII. 68. Atlaskow.a robota, haft turecki XXVIII. 27. (j. lit.), gwiazda zaranna. II. 277. pejska. Autochtonizm Słowian, XXXIV. 53; Atrament, barwnik do pisano IV. 216. XXXVIII. 319; XXXIX. 68. _ w lecznictwie, XI. 395. Avus, (j. lac.), dziadek, XIV. 57, 59. A tropa Belladonna, p. wilcza j agoAwalokita, (j. ind.), król tańca. da, XXXIX. 305; XXXIV. 28, 30. _ Mandragora L., dziwoskręt. X. Awankulat, p. brat matki, jego rola 260; XXXIX. 305. pt. Roś l i n y w rodzinie. XXXIX. 55. w wierzeniach i magii. Aza, (j. kirg.), dary skladane po Atrybut św. Justyny. p. Jednorożec. śmierci oblubieńca jego rodzicom. XXXIX.308. V. 15. Atura, (j. żyd.), ozdoba talesu. Azjatycka kolebka Słowian, XXXIV. XXXI. 160. 51, 171. Audmienos, (j. lit.), wątek. XXXII.36. Azrael, (j.hebr.), anioł śmierci. VII.28 Aufman, (gw żołn.), III. 78. Azyl, p. grób, ·cmentarz, X. 242-247; Augstein, rp. Agat. _ kamień, jako azyl. XXXIX. 145. Augustyni, II. 118. ,_ klasztorny, XXXIX. 144; Aukszle, (j. lit.), ukleja biała. _ kościelny, XXXIX. 144; XXXII. 24. _ przewoźniczy, XXXIX. 14<1. pt. Aul, (j. kirg.), osada, II. 307; II' r a w o l u d o w e. XXXIX. 423; Ażducha, (j. baszk.), smok wadny _ ko1chozowy, XXXIX. 423. w chmurach. XXXIX. 347. Aurinia, wieszczka germ. X. 267. Areb, (j. hotent.), ziele używane j~ko Austheja, (j. lit.), bóg pszczół. IV. 25. puder. XXXVII. 85. Australopitekus, XXXVIII. 357, 388. Atman, (j. sanskr.), dusza. VI. 16. Austrolog, astrolog. XVI. 91. Atragan alpinata p. powojnica al- Auszrinie, H Baal, Bal, XIV. 47; XVI. 27. Baba, bałwan, lalka w obrzędach dorocznych. VIII. 340; - beczka na saniach, do zwijaniJ niewodu, XXXII. 31; - bóstwo, XIV, 73, 320, 321; -. dyka, XVIII. 21.6; pt. D e m o n y k o b i e c e. - Gorynczanka, GOl'yninka, XXXII. 87. ~ Jaga, XXII. 83, 96, i01; - Jaudocha, Jaudochia, Dokia, IV. 98. - kobieta stara, żona. I. 136; II. 212, 226, 253; III. 45; VI. 40, 42; VII. 44; X. 278; XIV. 43, 5.7-59; XVII. 209; XIX 90, 96, 101; XX. 76-79, 83~6, 266; XXII. 8; XXV. 78; XXVII. 135; XXXVII. 304; _ latająca, p. czarownica. XX. 80; - Łatygorka, XXXII. 87, 88, 130; - ostatni snop. XXVI. 7, 8;' - pieczywo wielkanocne. XII. 313; XIII. 29; XXIX. m, 9-6; pt. P i ec z y woo b r z ę d o w e. - Sie71ligorka,p. Goryninka; �-. Sitnica, - V. 278, 279; XXVI. 89; akuszerka. VI. 42, 126; XII. 76; XIV. 151, 155. Babka, kowadełko do klepania kosy. V. 63; VI. 292; IX. 366; XXXV. 87. Babka, V. 56. Siuda, -. ślepa, V. 44, pt. G r y i z a b a wy. - w bajce, VII. 50. 53, 248; XII. 228; Xx. 261. __ o w korowodzie obrzęd. Xx. 71; - w przesądach myśliwsk. VII. 282; w przesądach ryback. XXXII. 317; w przysłowiu. VI. 28; VII. 31, 32, 248, 249; XIII. 150, 244. - w SZOpce. XIX. 44; XXVI. 67; - wcielenie diabła. VIII. 355; - wróiJbiarka, XXVII. 88; - zlata, XIV. 73; - zmora, XI. 314; - znachorka, xxxrx. 433; żelazna, XXXII. 164. Babak, snopek do Poszycia strzechy. XIV. 107. roślina używana do palm wielkanocnych XXI. 216. Babeć, pstrąg. XVII. 149; XVIII. 180. Babiczka, akuszerka p. babka. XVIII .. 217. Babcarka, Babie lato, XXVII. Babie babskie lato. XIV. 73; majus K. Electrolophus XXXI.93. część kościoła. V. 63; XIV. 398; XVII. 9, 11, 13. Babimór, wiewiórczyn. XXXI. 99. pl. Ę o ś l i n y w m a g i i. Babiogóra w baśni, Xx. 258. Babka, Plantago maiar. II. 157; III. 254; VIII. 57; XII. 60; XXVIII. 241; - kosmata, Plantago media. XXVIII. 241; Babieniec, - lancetowata, Platago XXVIII. 241; wodna, żabieniec ma Plantago. Roś Iin y w - znachOI'ka, I. 178; III. 231, 2-54, 268; XI. 395; Xx. 77; XXXVIII. 240; XXXIX. 433. grzyby, pożywienie, wierzenia. I. 97, 169, 178, 198, 207. Babniopraslnie (j. ros.) napis na glinianym przęśle. VI. 306. Babok, XII.' 168. pl. D e m o n y. Babolub, roślina budząca miłość. II. 1,57. pt. A p h r o d i s i a ca. Babski serek, Malva neglecta, owoc trujący. XXXI. 93. Babki, p. babie Jato. V. 2150. p. baba, czarownica, XXV. 94. Babuć, wieprzak. XVIII. 217. Baby gwiazdy, V.. 2:418; pt. A s t l' on o m i a l u d o w a. - czarno ubrane, pokutujące dusze. XVII. 63; pl. W i e r z e n i a. - kamienne. XXI. 64; XXIV. 90; XXIX. 194; XXXIV. 182. Babyne kalino. (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 213. Babskie 134, 165. zęby, pieczywo świąteczne. II. 129; pl. P i e c z y w o a b r z ę d o w e. - śmierci, aataencik, p. księżyc; - w lecznict., XXx. 59; XXXI. 93; - w SZOpce, IX. 406; - w zagadce, XI. 28, 73, 147; - zabawa dziecięca p. Ciuciubabka. ślepa babka. VI. 196; Babka, lanceolata. pospolity, AlisXXVII. 246; pt. l e C· z n i c t 'IV i e. Babsko lato, niezręczne, III. 2.56, V. .]2,5,1,25; VII. 188, VIII. 40,412, 48; IX. 257; XIV. 39,9; XXIV. 123; XXXI. 85, 148; XXXII. 80; XXXV. 43, 50, 188; XXXVII. 201, 202 pt. P a s t e ['_ s two. serb.), l'Zucać V. 138, 143 kamIenIem, z XX 167 178. XII 39' . , l· Bachana te, '.' bacha, połeć, h (j sto mem.), Bac e, . XV 58. . szynka. '. ) bochen soll. Bachen, (J.' sto niem., Bacanje. (' k~mena~baJ~va. XV. 58. Bachmistrz, . 'k urzędnik zupm , . II-an XII. 315. Wie, . Baehmt l, . . d) syn pierwoBachm', bechor, (J. zy . , rodny, III. 55. II 174' XIII. 257. . Bachus, I. 'bokus chodzeme y Bachusy, bekus 50' pt. Z w yXIX z Bachusem, .' d a r, o c z. 'c lobrzę.dy c z aJ· kota XXXVI. Badgera, baćgel'a, ap . 233 234. Baeó~ka, XXXVII. 202. 42 Baczka wiązka lnu. VI. . , k IV 307' VI. 42. Ba-ino, ta. .' ~ XXXIX. 83, 86. Badacze radzlEc -y, . X 219/l' . t ologlczne, X. , Badama an rop . XXIII. 144; XXI. 67; XXII. 142, X XXXIX. 79, 83, 84. . . . XVII. 1168, archeologiczne, III W2' . In XXXV .. , - archl\va e, 7'8' _ dialektologiczne, VIII. , - - Baca, -- _ _ salin. XV. 59, 60. . k' palmy - l k· h VI. 38G; gwar po s IC, 292' XXXVIII. historyczne, XX. , 83 84' 153; XXXIX.. 'g 'XVII. 146; 'ęzyka prawmcze o, . J ling"llstyczne, językoznawcze, 83 84; , XIV 64' XXXIX. 80, XX . , XII 19' kultur i ich rozwojU. X . , XXXVIII. 385; ludoznawcze, II, 281; ludowym, nad przemys ł em - XXXVUT. 42; 67 83 84' etnogenetyczne, XXXIX. X'X' '2<'2: . II 191; .", etnograficzne, . . XVII. 143; XXII. 19, 29, 31, 147, X . XXX. I 10 , 165', XXXVIII. 5, 6, XXXIX.423, 431, 467; III . 180', XXI . '2c·6. etnologiczne, 268; XXXVIII. 153, 342, 471, 473; XXXIX. 436; fizjograficzne, XXII. 160; folklorystyczne, XXX. 240', XXXIX. 12; gospojarczo-dern ógraficzne, XXXVIII. 312; 'cz XXXIV. -- granic grup etnl . 155: _. _ XXXIX. 611; VI. 380; __ narzeczy jęz. polskiego, X 303' I., XI 221' - onomastyczne, X . . X'XVII.128 . t a XXVI. 144, - osadlllc w, '. XVII 58,59', _ p·aJeoantropOloglczne, '. . e XXXIV. 51, - paleobotamczn, XXI 165-168, - pieśni ludowych, . 172-174; 225' . X 217 220, 223, ' - podan, X. 'XVII 167' XXVI. - prehistoryczne, . , 26' XXXIX. 83" 84' 90 ' łości Słowian, XXVI. , - przesz. XX 272; - psychologiczne, .' . nauko--. radzieckie p. ekspedycje - we ZSRR. l d prareliktów kulturowych u u cującego, XXXIX. 628; rzeczy, XXI. 90; _ słowa, XXI. 90; słownictwa, XXXIV. socjologiczne, XXI. _ 64 65; , - statystycznxe~v.2~~;; XXXVIII. terenowe, - 155 182 \337, 341; XXXIX. 16; . " - terenowe Muzeum E t n. w ŁodZI.. XXXIX. 449-455; - toponomastyki, XXXIV. 50; .. elementów kulturowych, -- ty!pol OgH XXXIV. 155; -- w zakresie ceramiki, XXXIX. 549; -.zapaz. . ]'ęzykowych, IV 64; . XXX �30 31 - zjawisk ekonom., XXXIX 436; zjawisk etnogr., XXXVIII. 151; zwyczaju tatuowania. XXVI. 79. Badiaga, badziaga, gąbka rzeczna, przeciwko artretyzmowi i reumatyzmowi. XXXIII. 80. Badniak, p. bandiak. XVIII. 100; XXV. 121. Bah rusza, nazwa krowy. XXXV. 134. (j. błg. i alb.), zakład. VII. 32. XXXVI. 234. Baja, bluzka. XXVIII. 219; Baja, baj baju, mowa bez sensu. XIII. 150. Bahs, opowiadacze. XVII. 47, 58. V. 149; XII. 285. Bajciirz, bajarz, plotkarz. V. 63. Bajdać, pleść bajdy. XIV. 253. Bajdaki, łodzie. XI. 220. Bajdara, (j.czuk.), łódź. XXXVIII.347. Bajdor, dziecko, IV. 307. Bajennik, (j. wlkr.), demon łaźni. XXXII. 83. Bajarze, Bajbarak, Badstofa, (j.nord.), łaźnia. XVII. 179. Badurać, guzdrać się XIV. 107. Badyle, łodyga. IV. 281. (złodz.), włosy. VII. 277. Baga, (j. st. pers.), Pan Bóg. XVII. 239. Badyle, Bagan, Bogan, (j. błr.), bóg. XIV. 55. Bagańce, trzewiki. XI. 71. Bagańciarze, XI. 71. wytwórcy trzewików. bawełniana tkanina. XXXIV. 167. Bagka, (j. st. czes.), bajka. XIV. 2B. Bagniątko p. bazie, kocanka, z palmy święconej połknąć, VI. 197; IX 56; XVII. 22; XXXVIII. 62. ,pl. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d o l' o C z n e. Bagazja, V. 63; VI, 42; XI. 315; XII. 309-10, 315; środek magiczno-leczniczy dla zwierząt domowych. VI. 58, 76, 197. Bagnięć, - bagnięta, VI. 58, 76, 197. Bagno, Ledum pulustre p. bahonnyk, brazowec, II. 157; J\:II. 310; XXX 28; XXXVIII. 241; pt. R oś l i n y w l e c z n i c t w i e. - jako narkotyk lecz., XV. 119, 122; - miejsce pobytu diabła. XXXI. ;15. Bagnos, mieszkaniec bagien. XIV. 221, 307. Bagnięta święcone, (j. ukr.), roślina leczniCza. p. bagno, II. 157. Bahra, czarna krowa. XII. 301. Bahonnyk, (j. kirg.), wyścigi konne w obrzędzie weselnym. V. 11. B aj k a, p. bagka I. 13, 23, 28; II. 46, 86, 376; III. 9, 371; XIII. 263, 264; XX 116; XXV. 119; XXVIII. 12, 101, 102, 191; XXIX 175, 182; XXx. 135; XXXI. 126, 128, 133, 134; XXXV. 40, 174; XXXVIII. 3'61; XXXIX. H, 111314, MI; pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. białoruska, V. 43; - bułgarska, XXx. 119; - buszmeńska, XXXVII. 74; - chińska, XXXI. 153; - chorwacka, XXX. 118; - egipska, III. 179; - grecka, I. 13; Bajgi, - hotentooka, XXXVIII. 92, 93, 113; huculska, XIII. 339; indyjska, XXVI. 116; krakowska, IV. 80; lubelska, XXXII. 87; 80, 85, 87, ludowa, VII. 4; VIII. 5, 428, 430; IX. 178; XXVI. 115, 116; XXXVII. 3-5; XXXVIII. 206; - podhalańska, VII. 223; -- rosyjska, XXX. 119; XXXVIII.207 Sabałowa, XXX ., 77 82, 117; -_ ser b s ka , XXX. 118; . słowacka, XXX. 119, - słowIan .' ska , XXXI. 163; -_ turec ka , XXVI. 116; "łoska XIII. 347; - 'o", 57' _ wielkorosyjska, IV. , wołyńska, VII. 223. . Bajka zawierająca przeżytkI obyczajóW, XVII. 40, 59; "a 'kazwierzęca iBasnmB ag] I. C zn a we dług układu Aarne. J . KrzyżanowskI. Thompson - mo~'.VY: . _ Antychryst, T. 682 Af; XII. 282, . Baba młóci, VII. 50; -_ Babce kura niesie jaja, dZJa . dkowl kogut pieje. T. 715; VII. 182; _ - - - -- Baśni 1enorowe, T. 365 (ade); VIII: 198; T. 365 (abc, abce); XIV. 181, Bez rok w kopalni, XX. 258; Bieda o jednym oku, (baśń), VII. 253, 254; Biedny ksią d z, a mądry organista VI. 250; Bo~ian, (baśń). T. 456 b l; VII. 281; T. 456 a 2; VII. 283; T. 456 c 3; VIII. 313; Bogacz i biedak, T. 740 (0£ T. 753); VIII. 272, 273; XII. 231; Chłop i lis, T. 154 A; VIII. 304; Chlop co kupial złodzieja, VII. 142 Chuop i carnoksiożnik, (baśń), XX. 270; Chowaniec, T. 672 A; II. 252; 252; Chróściel i przepiórka, VII. 138; Co masz zrobić złego dziś, odłóż na jutro, VII, 21419---<25'1; Cudotwórca, X. 50; Czarna królewna, T.464, 2; III.76; Bajka I. B a ś ń m a- zwierzęca giczna. _. Człowiek-wiatr, VIII. 27,:' - Czy zbrodnia da się ukryc, XII. 257; hł k' VII 244. c ops I, _ Diabeł w sadzach, V. 26,2; , . d'ZWIe, . dz' IV . .80-81, - Diabeł l. nie e o _ Dyebiil boi się łyczaka hpow g , _ Destatement VII. 53; 7' VII. 4, , Dyebal zakłada się z chłopem, ., T 1060', VII. który mocme)szy,. _ Dyebiił _ i św. Marcin, ,11218' XXXVII. , __ Dyebał 17; sial społu z babą, VII .2109', XII 2128,2129; . ł T 4l70' XIII. 1,27; DUSZe zmar e.. ,. X 256; XVI. 89; XVII, 61, 64, X . 'k' I, O losie niewłasny6' - Dwte. cor córki T 480 C (abc); XX. 26 , ,. .., T 480 _. Dwie siostry I mIeSIące, . . ·)· IV 416' T. 480 B (aceh); B (a b l, . , - VII. 119; ., Dzie dyebal nie może poradZ'tc, tam babe pośLe, VII. :M8; - Dziecko w zaklętym skarbcu, T. 680; VIII. 266; . - Dz:ewczyna zaczarowana w zaJą- ca, VIII. 276; ._. Dziewica - zakonnik, T. 514; XXXI. 47; - Dziewi-.::a- trup, T. 370; VII. 'li26; - Dzlwożona, T. 697 a; V. 127; ab; VII. 184; b; XI. 52; ab; Xl. 313; _ Dymówka, jaskółka, VII~. '3'1~; Febra w postaci młode] dZIewczyny, II. 329; - Fl"dr, VIII. 312; '" - Głosy ptaków: afrykan k a, T . 233', ,/ VIII. 393; - - - dudek, T. 233 D; VIII. 306, 307; T. 233 E; VIII. 393; gęsi, T. 233 E; �33 B aj k a z w i e r z ę c a i B a ś ń m agiczna VIII. 304; indyk, T. 233 f; VIII. 393; kogut, T. 233 H; VIII. 393; przepiórka, T. 233 J; VIII. 393; przepiórka ichrościel, T. 233 l; III. 146; VII. 138; wilga, T. 233 K; VIII. 393; wrona, T. 233; VIII. 393; żaba, T. 284 b; IX. 67; - Głupi organista, VI. 25;2; - Gnieciuch, XII. 7'.5; - Gołąb i gnia~do, T. 236; VIII. 289; - Hagada, (bajka łańcuszkowa), II. 22; IV. 290; V. 367; VIII. 202; - Histori,a o gróbarztL, T. 470 (IdbIII); XII. 81; - Jak cyganie umieją zamamić. VI. 2419; - Jak jeden małżonek stał się niedżwiedziem, T. 4'57 I; VIII 29'3; - Jak kurek i kokoszka chciały jechać do Rzymu i kurek cesarzem, a kokosz,ka cesarzową chciała zostać, (bajka łańc.), T. 84; VIII. 286; - Jak lis zdradził wilka chłopu, T. 47 A; VIII. 304; - Jak wilk postradał ogon. T. 47 B; VIII. 297; - Jak świat ,płaci, T. 155 (abed); VII. 243; - Jak wilk oszukał lisa, a w końcu sam był skrzywdzony. T. l + T. 4 + T. 3; VIII. 293, 294; - Jak wszy powstały, VII. 133; Jako hlop śmierć wytońcel, T. 332 Ib - IIa - lIla; XVI. 205; - Jaskółki, gdzie zimują, VIII. 283; - Jaskółki, wcielenie duszy żeglarzy, VIII. 284; - .Jednorożec warce, T. 282, VII. 133 - Jesiotr, VIII 279; - Kania, VIII. 281; B a j k a z w i e r z ę c a i B a ś ń m agiczna - Kasia młynarzowa jidzie za P. Jezusa, VII. 51; - Ka diebal nie może, tam babo pośLe, XX. 26'1; - guowo, XX. 268; Kochanek ,sprowadzony czarami, T. 626; II. ;253, 254; Komary, VIII. 291; Konik ,polny, VIII. 315; Koń i wół, VIII. 279; Koń pomocnik, T. 531 (la-II a +- T. 3'~7 A If - IIb _L T, ~'3,1ab IVcd). II. 46; IX. 172; XXXVII. 25; Kot-diabeł, T. 719; III. 1;5,2; Kot pol. i ruski, T. 57 A; IX. 69; Kot z chustki - a myszy dyebdl stworzył, VII. 133; Kret, przemiana księżniczki, VIII. 275; Krowa i wąż, T. 140; VIII. 273; Królewicz zaklęty w konia, T. 435; VII. 125; Kruk i czajka, T. 232; VIII. 303; Ksiądz w Wawrzycach :p. Jasłem, VII. 140-142; Księżniczka przemieniona w kreta, VIII. ,2715; Krzywda i prawda, T. 613; XVI. 301; XXXVII. 26; Kto postanowił lutersko wiare, T. 479c; XX. 259; Lis i chłop, VIII. 304; Lis i kur, T. 122; VIII. 305; Lis i gęś, T. 122; VIII. 307; Lis-Mikita, VIII. 5, 20; Lis i wilk na weselu, T. 3 + T. 4; VIII. 298, 299; Lot goły chłopiec, T. 650 lag + T. 519 I + mag. ,przedm. T. 400Vh + 519 lIed - IIIab IVab - Vab; VII. 143-146; KobyLa - ~ - _ lańcuszkowa p. hagada. _ Łaska, T. 168; XII. 64; _ Macocha i pasierbica, T. 5U (la - II - III); IV. 411.3; _ Marysia i Kasia, T. 480 A (abdhi); XX. 251; _ Mynarz i jego dukaty, XX. 262; _ Myszy królik, VIII. 3110-311; _. Myszy królik i sowa, T. 221; VIII. 284; _ My trzej bracia, T. 360; II. 9-18; __ Nie dowierzaj babie, VI. 345; _ Nie gniewajcie się, bo Wam nos ur:mą! ,VII. 124,6,,247; _. N:e przeklinaj, XII. 2,53; _ Ni~dźwiedź z Rusina, VII. 134; ___Ni.e mów kobiecie prawdy, V. 260; __l Tiewierna żona, XIII. 234. - O I\.li Babie i 40 rozbójnikach, T. 6i6; XXXVII. 27; - O babie co nie miała dzieci, VIII. 190; - O babie co nigdy nic nie zamykała, a nigdy nic jej nie uik['adli, T. 633; VIII. 187; - O biednym księdzu, VI. 250; - O biedzie, T. 331 Axadfe; VII, 253; XX. 257; T. 331 B; XXX. 76-80; - O bocianie, VIII. 281, 313; - O bogatym cesarzu, XXVII. 24; - O bogatym Marku, XXVII. 27; - O bogatym panie, XXVII. 28; O Bogdynku, XXXVII. 25; - O bogobojnym juhasie. VII. 188. -. O ciekawej babie, T. 670 l IIabc - Illabc; IV. 299; - O cesarzu i husarzu co zaszli do zbójów, VII. 252; - O chłopczyku, T. 592 (le Ic lIc 3). V. 17·6; - O chłopie co był w piekle, VII. 136 ~ Lud - Tom XL - O chłopie, co kupił złodzieja, VII. 142; - O chłopie i czarnoksięż. XX. 270; - O chłopie i lisie, VIII. 303; - O chłopie i panie co po śmierci był koniem, T. 465. 10; VII. 136; - O ciernistej drodze, T. 470 (-IIIl; l:.VI. 1203; _. O córce bogacza. XXVII. 31----<33; - O córce królewskiej, XXVII. 25; - O córce i ptaku, (Kopciuszek), T. 510 A; XX. ,2156; - O córce świneczce, T. 415; XII. 80; _. O czarownicy Marynie, T. 307x; VIII. 269; - O czarownicy Kałynie, IX. 389; - O człowieku, XI. 376; - O darach wiatru półn., T. 5613; XXXVII. 20; - O diable, T. 71S; III. \115,2;V. 005; 3.E16;XII. 80, ,212~2'3i2; XIII. 1128; - O diable, T. 499 ab; VII. 118; X. 335; XII. 80; XVI. 296; - O diaNak, XX. ,263~66; - O proroctwach Królowej Saby, XVI. ,2007; - O duchu ziemnym, T. 529; XI.312; - O duszach, XI. 31 5, 41-1; - O dwóch braciach, XXXVII. 26; - O dwóch chłopaczkach, T. 707 (lab - IIac - IIId T. 568 - III - IVc); IX. 83; O dwunastu zbójcach, XVIII. 158; - O dwudziestu czterech zbójach, XVIII. 157; - O dziesięciu braciach, T. 531; II. 46-53; XXXVII. 25; - O dziewczynie w kamień przemi.enionej, II. 55; _ O dzwonach ,zatopionych, V. 358, 3·5,3; . _ O dzwonach zapadłych, V.227,228; 1 �35 34 O farmazonie, T. 615; II.253; O Fedorze, XX. 138; O fujarce mówiącej, XXXIV. 300; O głupim, VIII. JBl:!; O głupim Maciusiu, T. 326 labIle Ie 3hi; XII. 319; - O hrabi co nie znał biedy, T. 306 (prol. T. M6 lab T. 75,6BI V. - + T. 306 I-IIcd - IIIab+cf T. 516 IVd+T. 30'7 II-IlIac; VIII. :J91; - O jaju, T. 311 Ic2, V. 172; - O jednym parobku, XII. 77; - O jednorożcu, VII. 133; - O karczmie zapadłej, V. 32:8, 2129, 31l'!, 3163; -. - O kocie co na koniu jeździł, VII. 49; - O kocie i myszy, VII. 133, 134; - O kocie, wilku i dziku, V. 173; - O kogucie i kurce, VIII. 18'2; - O koniokradzie, T. 633; I. 199; - O koniu pomocniku, T. 756; XXXVII. Ql5; - O kowalu i śmierci, XXXVII. 30; - O kowoLu, XII. 79; -- O kozie rogatej do pół pleców obdartej, XVI. 348-357; - O krasie, XVIII. 167, 168; - O królewnie, która była w mocy diabła, T. 306 I-IIabcd + IIaeIlIad + 307 II-IlIac. T. 400 Vh; IX. 179-183; - O Krudynhopie zbójniku, XII. 3215,3126; - O księdzu i parobku, XI. Hl6, Hl7; - O księdzu, którego diabeł do Rzymu zaniósł, XVI. to().-,102; _. - - - O kupcak co śH na jermak, XX. 255, 21516; O latawcu, T. 594; VI. 196; O Madeju, T. 314; V. 195; VII. 139; VIII. 91; X. 389; XII. 325, 326; XIII. 36; O Madejowym łożu, T. 7'5'6; XXXVII. Hl, ~; O mądrej dziewczynie, T. WI'5; XXXVII.30; O Michasiu - głuptasiu, II. 3,(>3; O młodym olbrzymie, XXXVI. 23; O młodym siłaczu, T. &50; XXXVII. 18, 19; O młynarzu, VIII. 190; O nieposłusznym Joklu, XXVII. 156; O orle i płotowym królu, VII 137; O osice, VII. 139; X. 404; O pannach myszkach, T. 455; VIII. 278; O panu na pokucie, T. 3613Iabc IIabc; XX. 260; O płanetniku, T. 6919(chicd) II. 254; IV. 282; T. 699 (f); VII. 187; T. 699 (b) IX. 89; T. 699 (e) X. 355; T. 699 (ce) XI. 80; T. 699 (c) XII. 76; T. 699 (b) XIII. 329; T. 699 (de) XIV. 302; XXI. 236; O pohanyni szczo prystaw na chrestjańsku viru, XXVII. 3.6-39; O pokutując. duchach XII. 252; O popie co miał wolą skórę, VII. 2l<t 2; O prawdzie i krzywdzie, T. 613 XXXVII.26; O przyjaźni rycerza z węźem, XXVII. 26; O ptaku złotopiórym, T. 550; XXXVII. Q.5; O przemyślnym p3 robku, IX . .178; - O psie, którego uczono mówić, XXXII. 48; - O Rokicie, IV. 282; - O rycerzu i sierocie, T.485 IV. 417 - O Sibiliji, IV. 282; - O si.-=rocie, T. 4180A (ah); IX. 74; _ _ _ -' .- - - - 1 l - - - - O skarbach i smokach w zamku miedzianym i złotym, XVI. 'Hro-1i512; 2M--i2J99; O skavbie skąpca, XXVII. 28; O służbie, T.4i7l5 + lac + T. 3'14 lIb - lIla - IVab. V. 171; O scurniku, T. 691; IX. 184; O skąpym kowalu, XXVII. 39; O smoku, VIII. 268; XI. 243; O Stefanie pijaniczce, XIII. 21'2; O strachach, IV. 282; O sowie i jastrzębiu, VII. 138; Ostrasaku, T. 31216 lab - lIc Ie 3i; XVI. 90; XX. Ql5:7; O stworzeniu świata, VIII. 267; O synu hulace, XII. 7'7; O śmierci, T. 31312 la - IIa IIIc IV.; VIII. 49-51; XXI. 237; O św. Jerzym i złotym strzemieniu, VI. :3IW----i3i4l5; O trzech braciach, VIII. H~l; O trzech braciach, dwóch mądry'ch a jednym głupim, T. 500 (IIab III); XIII. 34, '35; O trzech synach, VI. 359; O trzech synach i mat,ce, T. 304 I-IIac-IVabc-Vabc; V. 174; O trzech ułanach, XXXVII. 30; O trzeoh zaklętych królewnach, T. 30 Ib-2bx-IIlabc; II. 163; O ucniu i majszcze, XXI 255; O umorkach, XI. 315; O węd7'ownem, T. 672 O; IX. 184; O wężowym królu, T. 560 (-Hab -IIIabcd-IVab 2ede); II. 56; T. 458 l; XII. 250; XIII. 42; O wieczności, T. 470 (le-lI-III IVb); XIV. 291; O wisielcu, XII. 78, 79; O Wojtku, III. 146; O zaklętym kruku, T. 451 (IIc*IIIad-IVabe-V); IX. 79; ~. O zakładzie - - - - - - - chłopa z diabłem, T. 1060. XXXVII. 17; O zamku zaklętym, VI. 348-359; O zamku w Buczaczu. O doboszu bez głowy, XII. 258, 259; O zatopionym dzwonie, VIII. 266; O zbójach, VIII. 182; O zbóju i organiście, VIII. 180; O zdradzie udanej kochanki, XXVII.23; O zdradzieckiej matce, T 530. XXXVII. 24; O zdradzieckiej siostrze, T 315. XXXVII.24; O zdradzieckich towarzyszach, XXXVII. 24; O zdradzieckiej żonie, T 568. XXXVII.24; O złodzieju nad złodziejami, XXXVII. 15, 23, 30; O zielonej bani, T. 311 la Ib IcIIa +522c+450 IIa +322de kot gasi magiczne światło, VIII. 195; O zmorze, XI. 314; O zmyji, XVIII. 164, 167; O żelaznym wilku, T. 315 X. 390; O żolmirzu co mu P. Jezus torebeczkę dal, T. 330 B Iacg-IIab-III-IVabc; VI. 252-257; O żolmirzu co poszedl we świat, (T. 330 B Iaalbcd + T. 1031 Ia-IIdf-III+T 326 II+ T. 756 B-T 330 B-IVabc); XXIII. 140-146; O żolmirzu co serce zjad, VII. 52; O żołnierzu co rozpędza czarty, XXVII. 27. O żołni,erzu i zbójcach, XVIII. 155-:-158; Pająk, VIII. 315; Pałac podwodny, II. 361-363; Pasiecznik, XII. 262; �3'7 36 - - - - - - - - \ Pastuszek i dziewka, T. 349 I 203; Pieski w niebie szczekają, VII.47; Pop co koniem był, VII. 242; Po śmierci na weselu, T. 470* (lab) VII. 135; Powrót zmarłego, VIII. 55, 56, 58; X. 448, 449; Prawdzie wydzwonieLi, VII. 247; Stary pies i wilk, T.101(ab)IV.417; Przypowiadka kolo boginek, VII. 184; Przypowiastka a baranku, p. bajka łańcuszkowa, T. 100-149; II. 22; 275; IV. 291; Rak i drożdże, T. 275 B; VII. 246; Rozmowy bydła, T. 669; II. 162; IV. 304; VIII. 278; Rozmowy koni, T. 669; VIII. 277; Rozmowy ptaków, p. ,sroka, T. 669; VIII. 302; XI. 234; 302; XI. 234; Rusi,n sprzedał skórę na niedźwi,edziu, VII. 49; Rusini, jak oni to cerkiew zbudowali, VII. 131; Ruszka i sikora, VIII. 308; Sabałowa bajka, p. śmierć uwięziona, T. 330 A; XXX. 82; T. 331 B; XXX. 76-80; Sielawy w Bełzkim jez. VIII. 280. Skarbiec zaklęty, VII. 255; Slużba bożaja, VII. 132; Słowik i kleszcz, T.234;IX.291,2!l3; Sokół raróg, VIII. 313, 314; Sowa i jej młode, T. 247; VII. 138; Sowa, Sowa i mysz, VIII. 300; Sowa i śmierć, XVI. 89; SOWia i jastrząb, VII. 138; Na godach, T. 22·3 A; VII. 138; Spotkanie śpika z muchom, T. 299; XVI. 246; Sroka, VIII. 302; B a j k a z w i e r z ę c a i B aś ń m ag i c z n a, c. d. - SzuL Rabi Bal-Szim, X. 50; - St:'achy, T. 326 IIac 3; VIII. 55; T. 696 + T. 326 IIad + T. 1645; VIII. 175; XIII. 41, 42; T. 484; I. 201; XVI. 90, 202; T. 486 (ab); II. 255; VII. 118; - Straszydło, O diable, T. 687ba; XII. 80; XVI. 296; - Strzelba zaczarowana, poczyniona, T. 595; XI. 51; Strzyżyk królem ptaków, T. 221; VII. 137; - Szczęście głupiego, T. 400 B IdIIe-Vahb-Vahb-Vlade; V. 184; - Szczygieł, VIII. 303; - Smierć, VIII. 49-51; ..- Swiecnik, T. 699 b; XVI. 88; - Swierk wróż i dochtór, VII. 130; - Swinia ze zydowski ciotki, VII. 134; - Topielec, T. 698 4a; VII. 120; T. 698 1ba; VII. 187; T. 698 abc; X. 438-443; T. 698; XI. 311; XII. 75, 76; T. 698. 20; XIII. 43, 120; T. 698 b; XVI. 88; - Trzy ci5ty, T. 330 B Iabc-II*+T. 330 A; XX. 250; - Uparta baba, VII. 53; - Upiory, VIII. 270, 271; XII. 252, 253; XII. 127; - Urwasi, T. 400 A; VI. 354; - Wąż w ustach człowieka, T. 286; VIII. 290; - Wąż, T. 673; XV. 194; T. 672 A; III. 152; T. 672 B; XI. 51; T. 672 A; VIII. 312; T. 672; XIII. 42; T. ' 672 C; VII. 312; T.672;XV.17-32; - Węże złociste z koroną, VIII. 273; XVI. 17-32; - Wdzięczny niedźwiedź, T. 156; VIII. 294; Baj k a zw ie r zę ca i B a ś ń m a- g i c z n a, c. d. Wędrówka po śmierci, IV. 80; Wiatr zrani.ony, T. 695; VIII. 271; Widzenie matki umarly, XX. 256; Wilk i liszka, VII. 45; Wilk co prawa schował, VI. 64; Wilk i łysy koń, T. 47 C; VII. 241; Wilk i baran, T. 47 B; VII. 45; Wilk, koń i parobek, T. 47 C; VII. 241; _ Wilk na weselu, T. 101 abc+T. 3; VII. 45; _ Wilkołak, T. 693; VIII. 276; X.214; - Wojna ptaków ze zwierzętami czworonożnymi, T. 104; VIII. 279, - Wrona, postać czarow., VIII. 301; -Wybawiony za "Bóg zapłać", T. 330 A; XX. 254; - Wykaz motywów, XXI. 236-237; - Za bohaczewu dońku, XXVII. 31; - Zając, T. 70 dbc; VIII. 308; - Zaklęta królewna niewybawiona, T. 482 (e); V. 127; T. 482 (f); V. 128; - Zaklęty słowik, T. 4161; VIII. 290; - Zbój u leśniczego, VII. 251; - Z czego aniołowi,e, VII. 134; - Zdradziecka żona, T. 568 (T. 471 Ie-IIIfda + T. 568 Ib-IIabclIlab); V. 260; - Zmarły upomina się o swoją własn?ść, T. 366 de; XIII. 40; - Zwierzęta w bajkach, przeistaczanie się 'ludzi, VIII 275; - Zolmirz co prosial Boga o sto reńskich, VII. 129, 130; - Zolmirz i dwa dziady, VI. 250; - Żołnierz zamyka diabły w worku, T. 355; X. 379. Bajkoznawstwo, XXXIV, 272; Bajonk, chodzenie na czworakach, XIV. 107. _ _ _ _ _ _ _ _ Bajorek, nici, XXVIII. Bajoro, VI. 42. Bajstruk, dziecko 20, 21. nieślubne, XIII. 207; XVIII. 213. Bakałarz, II. 199. Bakfon, bakunt, stop, XXXI, 67; XXXV. 141. Bakun, tytoń, Nicotiana rustica, X. 261. Bal, p. Baal. Baladewa, (j. sanskr.), wąż-dusza. XVII. 184. pt. D e m a n y. rirlkunt, p. bakfon, XXXV. 141. Balcarz, cieśla. XIV. 107. Baldur, bóstwo skand. XXXVII. 263. Balia, XI. 416. pt. B e d n a r s t w o. Balkonik, XXXVII. 198. Ballada LiLie. XIV. 327. Ballady, I. 15; III. 77; IV. 44, 45, 54, 151; XVI. 178; XXVIII. 105; XXx. 213; XXXVII. 355; pt. L it e r a t u r a l u d o w a. - angielski'e, VII.2'33; XXHI.113168; - francus'{je, XXIII. 168; - niemieckie, XXIII. 168; - - O Fedorze, XX. 81; ..... O Kasieńce i Jasiu, XXXII. 5; - O Rycerzu Edwardzie, XV. 144; - rumuń"kie, XXIII. 168, 169; - ruskie, X. 361, 362; - skandynawskie, VII. 233; _ szkockie, XXIII. 113; - średniowieczne, XVI. 177; - węgierskie, XXIII. 168, 169. pt. Balsam kopainowy, spoiwo, XXX.16l Balsaminy, VI. 55; Balsamowanie zwłok, XVII. 175; XXVII. 172; XXXIX. 303. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p agr ze b owe. Balabuchy, bałabuszki, 1. 255; II. 337; XII. 41. Balaburka, ziemniak. X. 260. �39 38 małe bułeczki. VIII. 378. rodzaj jurty. XXXVII. 99, 109, 111. pt. B u d y n k i m i e s zk a l n e. Bałamut, szopka. VI. 42, 70. Balemkanie, dzwonienie na Wielkanoc. XXXIII. 130, 134. Baltacz, (gw. złodz.), Zyd. VII. 277. Baluszanka, mięta, Mentha arvensis II. 136. pt. Roś l i n y w l e c zn ie t w i e. Bałwanki, XI. 336. Bałwany, bożki. Vol. 244; XIV. 84, 314, 325; XIX. 58; XXXIX. 310. _ ze słomy, V. 256; XVIII. 98. pt. Z w Y cz a j e i o b l' Z ę d y d ol' o C z n e. Bałwochwalcy, XIV. 213. Bałwochwalstwo, VI. 241,244;XIV.19. Bambeaa, ława do spania. III. 317. Bambry, ziemniaki, X. 261. Bambus, dmuchawka, XXXVII. 390; _ pr.arodzicem człowieka, XXXI. 153. IPt. M i t Y o P i e l' w S z y m c z ł o w i e k u. Bana, kolej. XXXIII. 67. Banany, XXXIX. 204. Bandela, opaska, XXVIII. 18. Bandiak, kłoda obrzędowa. XVIII. 98, 110; XX. 186; XXV. 121. Bandw'a, instrumep.t, XVI. 173. Bandurka, demon, XXXV. 176. Bandurka, bandury, ziemniak, VI. 42, 57; X. 26. Bandurzyści, XVI. 169. Bandz, ziemniak. X, 261. Bandzior, głębia. XIV. 252. Bania, Cucurbita pepo, maszkara z dyni, XXXI. 141-142; - odwar z kwiatu, XXXI. 93. Bania, banja" (j. w1kr.), łażnia. XVII. 179; XXVI. 92; XXX. 17. Banka, ławka. XXVIII. 91. Bałabuszki, Bałagan, gwoździe, VI. 291. (j. w1kr.), duch łaziebny, XIV. 56. pt. D e m o n y o p i eku ńc ze. Banować, żałować. IV. 307. Banty, bąt, beleczka łącząca krokwie. XVI. 367; XX 315; XXXVII. 198. pt. D a c h. Bańka, naczynie plecione ze słomy do przechowywania 7Jboża, kaszy itp. XVII. 131-133. Bańki na wodzie, przepowiadające słotę. XVI. 84. Banusz, (gw. huc.), XXXV. 89. Baobab, drzewo święte. XVII. 19. Baptyści, I. 257. Baraas, roślina, X. 264, 265. Barabola, ziemniaki, X. 261; XXXIV. 145. Baran, febra. X. 353. Baran. baron, I. 128, 240; III. 151; IV. 284; V. 2, 4, 124; IX. 350; XX. 9, 42; XXVIII. 83; XXXV. 133; - kulty i mitologia, XXXII. 119; - literatura, II. 22-24, 30; VII. 45, 169, 216; VIII. 403; IX. 47, 48, 53; X. 158, 161; XI. 19; XIV. 139, 141, 143, 144; XXXIX. 103; - magia, baran biały, V. 11, czarny, V. 106, 109 110 115; - medycyna, X. 353; XI. 383; - meteorologia, II. 227; IX. 371; XXXII. 119; - odzież, baranek futerko XI. 410; XXVIII. 170-176; XXIX. 81-84; - plastyka, IV. 213; XXIX. 162; - pożywienie, VII. 18' IX 45 47' XVI. 134; nogi, XVI;I. 193; ~gon: V. 283; tłuszcz, XXIV. 16; udo, XXIV. 16; _ wierzenia, II. 227; V. 365; VII. 14; XX. 205; XXXII. 119; Bankaize, Banny, _ ZWyczaje i 0brzędy weselne, V. 11, 283; IX. 45; prawne, V. 106, 109, 110, 115. śląski taniec wes. XV. 79, 83. Baran, (j. ukr.), słoma z gliną do krycia dachu. IX. 272. Baran, (j. ukr.), wzór pisano IV. 213. Baranek, motyw zdobn., XXIX. 162; _ z gliny, zabawka. XXXIX. 422; _ pierwiosnek. IV. 307 Barani rohi, (j. ukr.), ornam . .IV. 213. Barania góra w pieśni. XXXV. 49. Barania halowa, (j. ukr.), IV. 213. Baraniczi, baranieczi, (j. ukr.), ornament. IV. 213. Baranki, ornament. IV. 213. Baranta, (j. kirg.), egzekucja. V. 106, 114. pt. P r a w o l u d o w e. Barbarka, św. Barbara, figura na rufie statku, XVIII. 134; w górnictwie XXXXI. 171. Barbarzyństwo, XXXIX. 436. I3archen, XII. 285, 291. Barchanka, III. 17. Barchetka, spodnica. XI. 59. Barć, VIII. 295; XVI. 264; XXVII. 139; XXXVII. 15, 16; XXXIX. 352; leżąca, stojąca, XXXI. 3. Bardąc'e, (j. serb.), naczynia pierścieniowate. XXXIV. 109- ·118. Bardej, pasterz z dramatu btbLjnego. XIX. 88. Bardo, narzędzie tkackie, II. 133; Baran, XIV. 278. (j. wlkr.), litkup. XXIII. 97. Barka, XVIII. 133. Barko ty, plecionka na kapelusze. XXVIII. 178. Barlaam i Jozafat, II. 95; XXX. 141; XXXI. 126. BarLiniec, barwinek. XXX. 210. Barmak uż taskan, (j. kirg.), pocią- Barisz, ganie za duży palec ,przy zawieraniu przyjażni wi.eczy·stej. V. 9. pt. P o k r e w ie ń s t w o f ikc y j n e. Barnfostr, (j. germ.), VII. Baron 153, XXVIII. 190. wieś na Filipinach XXXVII. Muenchhi:iusen, Barrio, 391. Bars, bardzo. IV. 307; VI. 42. (j. ukr.), kapelusz. V. 129, 148, 149. BarszcZ, polewka z chleba. III. 12, 26; VI. 68; IX. 72, 369; X. 37; _ z olejem. VIII. 370, 374; _ ze śliwek. XVIII. 200; _ potrawa polewkowata, I. 86, 129, 203, 247, 251; II. 128; _ roślina, Heracleum Sphondyllium, XXVIII. 241. Barszyn, (gw. huc.), wstążka jedwabna. V. 149, 15l. Bartka, barta do dziania barci. Barszienkie, XXXIX. Bartlomiejski 333. miesiąc, wrzesień. V. 250. danina z barci. XXVIII. 159. Bartnictwo, XXIII. 173; XXVIliI. 163; XXIX. 118, 156; XXXIII. 152; XXXVII. 331; XXXVIII. 434;, XXXIX. 170. pt. P s z c z el a l' s t w o. Bartnicy XV. 101; XXX. 108; XXXIX. 170. Barty, p. budulec XXI. 217. Barwa biała, p. kolor. I. 55; V. 11; X. 304; XVII. 62, XXIX. 186; XXX. 170; XXXII. 37;pt. Barwn i k i. _ brunatna, XXX. 170; _ czarna, I. 55, 81; II. 156, 203, 252; IV. 2219;V. 106, 109 110 115; VIII. 307; X. 111, 113, 353, 357, 358; XIII. 6; XVII. 63. XXIII. 159; Bartne, �41 40 - czerwona, I. 55, 134, 160, 162, 182; II. 13 73, 203, 204, 253, 351, 361; IV. 228; V. 213, 340; VII. 177, 327; VIII. 307; IX. 230, 231; X. 76, 304; XI. 59; XII. 284, 285; XIII. 205, 213, 241; XXII. 112, 117; XXIII. 10; XXVIII. 174, 175; XXX. 157, 170; XXXII. 37; XXXIV. 279; XXXVIII. 62; - fioletowa, IV. 228; XXIX. 186; XXXII. 37; --. granatowa, XXVIII. 174, 176; XXx. 170; - krapowa, XXVIII. 20; ---1 kremowa, XXX. 170; - niebieska, I. 134, 160, 162; IV. 228-9; XII. 284-5; XXII. 112; XXVIII. 36, 175; XXX. 170; XXXII. 37; - ugrowa, XXX. 170; zielona, IV. 229; XXII. 117, 158; XXVIII. 174, 175; XXXII. 37; XXXIV. 41; XXXV. 73; - żółta, I. 55, 160; IV. 228-9; XII. 284-5; XXII. 112; XXX. 170, 250. Barwica, marzanna, Asprula odorata, w lecznictwie. XXVIII. 24l. Barwienie, IV. 215; pt. B a l' w n i ki. - skór, XXII. 109; wełny, IX. 96. Barwinek, Vinca maior, barliniec, barwinok w lecznictwie, II. 157, VI. 304; XVII. 61; XVIII. 179; XXX. 71, 72, w liter. lud. II. 91, 215; VI. 91, 215; XII. 291; w magii VI. 61; VII. 304, 316; XXX. 7l. ----j - w ornamencie, XXIV. 137. w zwycz. i obrz. we,selnych, III. 350; V. 337, 340; VI. 134; VIII. 238; IX. 231; XVIII. 145, 149. w zwycz. i obrz. pogrzebowych. XV. 103. barwinek. IV. 212. Barwnictwo ludowe, IV. 215. Barwinok, Ba;-wniki, p. farba do malowania kan, XXIV. 142. - do pisanek, IV. 204, 214, 216; XVII. 33; - mineralne, p. ałun, atrament; - organiczne, XXIV. 142; - roślinne, VII. 177; XXIX. 133; z dębu, XXXV. 67; z jesionu, XXXV. 72; z olszyny, brunatna, czarna, fioletowa, XXV. 70; z osiki, XXXV. 73. B a r w n i ki, p. atrament, brezylia, bibułka, brzoza; cebula, cebulyna, cynamon, czerwiec, ćwitluszka, farba malinowa, farba z liści brzozowych, farba z galasówek, fasola, strąki, fiołek, jablonczyna jabłoń, kora i liście, jagody czarne, jamelo, (jemioła), jasień, (jasion), jaskółcze ziele, kawa, klon, knieć błotna, kolotiwka, koperwas, koprziwa, ~pokrzywa), kora dębowa, olszowa, kraczka, krokosz, krokus, krowawnyk, kruszyna, krwawnik, krwawnyk, liście brzozy, lazibrzuch, laziziele, łotasz, majówka, malwa ciemna, moloczij, mrowisko, olcha, osina, palasztl.yk, (widłak), pa'pierki marmurowe, pesie moloczko, pidlasec, plewa hreczana, pokrzywa, pylypysznik, rdza, rośliny farbiarskie, róża, sadza, siano, siny kamień, sok z żytniej runi, szafran, tlenek żelaza, toczy świat, (roślina), trawa dutkowa, trociny z siana, trzaseczki, ultramaryna, widłak, zanowit, ziemowit, zazulka, zelenycia, ziarna słonecznika, zow· ty lo, żyto. Baryła, miara sypna i nalewna. XXVIII. 160. IV. 212. XXXIV. 160. Barz, barzo, barzok, bardzo. VI. 42. Barzduki, (j. lit.), demony XXII. 4 Barzena, błoto. XVIII. 217. Bas, II. 60, 231; III. 354; V. 155, 231; XI. 21; XIV. 381; XV. 62; XXVII. 69; XXXI. 53; pt. I n s t l' um e n t y m u z y c z n e. Baits, (j. błg. i alb.), zakład. VII. 32. Basdżaksy, (j. kirg.), kalym. V. 12. w zagadce, XVII. 80-8l. Basetla, II. 276; XIV. 137; XV. 79; XXXVIII. 241. Baryłka, _ miara , ornament. nalewna, tytoń. III. 230, 253. władca, bóg, XIV. 54. Basior, bat. IX. 27, 3l. Basista, V.136; XIV. 255; XV. 63, 98. Bastard, (j. fr.), dziecko nieślubne. XXXVIII. 128. Baszmak, (j. ros.), samołówka. XXXI. 32. Baś-Baś! nawoływ. owiec. III. 45. B a ś ń, I. 116, 204, 212; II. 178, 321, 361, 373; IV. 36; VII. 79, 93, 94, 222, 224, 336; X. 352; XI. 97, 111, 342, 344; XII. 232; XIII. 34, 110, 263, 264; XX. 216, 217, 227, 242, 243, 263; XXVII. 2-39; XXIX. 59, 71, 175, 209; XXXI. 159, 166, XXXII. 182; XXXIV. 280; XXXV. 12, 20, 133, 182, 184, 188; XXXVII. 1-31, 256; XXXVIII. 206, 208, 569; XXXIX. 11, 134,141. pt. Literatura ludowa, - chińska, VIII 14, 15; - cygańska, VI. 411; - kaszubska, VIII 275; - lenorowa, VIII. 198; XXVII. 179; - niemiecka, XXXVII. 273; - pokucka, XXVII. 21; - radomska, XXVII. 21; Basiak, Basileus, - rumuńska, XXX. 116; - ruska, X. 379; XXVII. 28, 35; - sanocka, XIII. 40; - sieradzka, VII. 119; - słowiańska, XXX. 116; - śląska, VII. 230, 231; - węgierska, XXVI. 116; - wielkoruska, XXXII. 133; - włoska, XIII. 347; - żydowska, I. 183; XXXIII. 142. Baśniarstwo, XXXVII. 249. pt. L it e l' a t u l' a l li d o w a. Bat, łódka, XXXII. 32. Bat, batog, basior, bicz pasterski. II. 337. XXI. 217; _. w bajce, V. 176; XII. 224. - w magii bicie obrzęrJ.owe, II. 337. - w transporcie, XIV. 48, 63, 177; - w zwyczajach dorocznych, II. 337; XII. 3'10; XXI. 217; - w zwyczajach kupna i sprzedaży, XII. 301; XXIII. 92; - w zwyczajach weselnych, II. 243, 306, 307; VIII. 249; XIV. 259, 389; XXVIII. 94, 96; - zabawka z sitowia, XXVIII. 6l. - zabawka ze słomy, XX. 183. Bataliw, (gw. huc.), 'przyrząd do rozbijania mleka. XVII. 145. Batlejka, szopka. XXII. 129. Batlina, batwa, łuczywo. V. 378. Batorówka, czapka. XXVIII. 171, 176. Batrachites, brontia, (j. łac.), p. echenit, belemnit. XXXVII. 297. Batu, (j. arab.), rodzina, lano, piersi kobiety, ród. V. 83. Batwa, p. batlina. łuczywo, V. 378. Baur, (j. ki.rg.), wątroba barania, poż. obrzędowe weselne, z&warcie przYJazm, ,pokrewieństwa. V. 11. Bail,r-kuriak, (j. kirg., p. baur. �43 42 Bawełna, XXXII. 33; XXXVII. 213; XXXVIII. 414; XXXIX. 191, 204. _ w przysłowiu, XIII. 150. Bawełnica, chustka. XXXIV. 161, Bawet, napierśnik. XXXIV. 167. Bawolet, strój kobiecy. XXVIII. 18. Bawół, IX. 418; XXXVII. 368, 369, 374; XXXVIII. 410; _ w wycinance żydowskiej. XXII. 123; XXVIII. 49. Baza, XXXIX. 36-39. Bazar sztUlki Ludowej. XXXIX. 514. Bazgiera, bacigiera, sukmana. kapota. V. 63; XXX"V'I. 233; XXXVIII, 242. (gw. dziec.), baran, III. 165. brzozy lub osiny, apotropaion przeciw strzydze. XXI. 215-6. _ w medycynie ludowej. V. 180, 377; XII. 310, XVIII. 211; XX. 297; XXIX. 161; - barwienie. IV. 215; _ święcenie, V. 180, 352, 377. Bazluk, bazlyk, (j. tur.), chrapki. XXV. 3-4. pt. K o m u n ik ac j a l ą d o w a. Baznyk, hebd. II. 158. Bazylianie, XXXIII. 126. Bazylik, bazylek. IX. 37, 39, 44. Bazyliszek. V. 382: IX. 253; XX. 294, 295; XXI.231; XXIII. 159;XXVII. 28, ,29; XXI X 100, 102; XXXVIII. 247. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Baźki, ornament. IV. 212. Baźniki, miejsca gdzie rósł czarny bez, zakaz stawiania domu. V. 347. Bażanowiec, Lysimachia vulgaris, p. czarne zire. gruszki M. B. XXX. 54-5. pt. Roś l i n y w l e c z n i c, Bączywie, Nuphar lutea, XXXI. 94. Bągaj, bugaj, łęg, XVII. 74. Bąk, dudy. XXXVIII. 241. Bazia, Bazie, _ _ klódka, taniec. IV. 434. Tabunus bovinus, motyw etiologiczny. II. 161; XXX. 25; Bqk z rogami, haft. XXVIII. 36. Bqt, p. bant, V. 63. Babka, nazwa owiec. XXXV. 133. _ piec do gotowania. XXIX. 9, 10. Babniki, ludzie nakręcający sznur od niewodu na babę. XXXII. 31. Badi Mata, O, ind.), XXXIV. 34. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Bale, grube dyle. IX. 274. Balan, nazwa koni. XXXV. 135. Banka, (gw. huc.), gulden. VII. 259. Baszczownik, garnek. IX. 362. Batk'y, (gw. huc.), obszywka na zapasce. XXXIV. 146. Biiurisch, O, ni,em.), taniec. XVI. 168. Bdyn, pusty wieczór, pusta noc. XXIV. 85. pt. Zwyczaj e i o b r z ę d y p a g r z e b o w e. Beata, nazwa niespokojnej krowy. XXXV. 135. Bebirwa, Bibirwa, rzeczka, bagno, miejsce schadzek czarownic. XXI. 129, 131; XXIV. 168. Bechór, (j. hebr.), bachor, syn pierworodny. III. 55. Beciok, rozlazły, XII. 67. Beczka, II. 40, 41, 63, 338; XI. 416; XXXIX. 455; - czarownic, XXVII.ll0;XXXIX.179 - gorzałczana, XIII. 253; - lwowska, XXVIII. 161, 165; _ lubelska, XXVIII. 161; - miara nasYiPUa i nalewna, XXVIII. 147, 159, 161, 162, 165; - na kapustę, IX. 280. _ ognista, XVII. 68. _ piwa w bajce. XXVIII. 195; _ spławianie samobójcy, XXXI. 45. __ w baśni, IX. 174; XXVIII. 196; _ w pieśni, XiII. 244; _ w zagadce, II. 42; V. 59, 62; XIV. 158, 375; _ z pieniędzmi, XXX. 85, 131; _ ze słomy, p. pudylka, I. 164. pt. P l e c i o n kar s t w o. _ z wodą, III. 317. Bedki, grzyby. I. 169, 178, 201. Bedłka mierżliwa, czartopoloch, holubinka, Żygawiec. II. 20; muszarka, Agaricus muscarius, XXVIII. 241; _ pieczarka, Agaricus campestris, XXVIII. 241; - womitowa, Agar. emeticus, II. 20; - zielonka, XXXI. 100. Bednarstwo, IX. 96; XXI. 44; XXIII. 39; XXVI. 104; XXVII. 141; XXXI. 6; XXXV. 119, 152; XXXVI. 283; XXXVII. 332. pt. a b rób k a d r z e w a. B e d n a r s t w o, p. balia, beczka, berbenica, ceber, cebrzyk, dqgi, doga, kadź, klepki, konewka, maślnica, polewanka, pomyjak, potaczka, nia, przycier, putyna, putyra, lik, skopiec, tryfus, czol zwarka, żlukto. puciera, put- raźka, szaf- wiadro, wor- Bednarze, I. 163; II. 71, 236; VI. 52; VII. 96; XII. 17-19, 301; XIX. 36; XXXV. 112, 119. Bedraczka, nazwa kóz. XXXV. 134. Bedrinec, bedrycz, biedrzeniec II. 157 Bedrusza, nazwa krowy. XXXIV. 134. Beelen Weelen, 'O. niem.), białka, dziewczyna. XI. 365. BeeLphegor impudicus, bóg płodności. XIV. 232. Begary, (,gw. flis.), koły drewniane do zbijania spławów. XVII. 140. Beginy, (j. fr.), ubiór głowy. XXVIII. 18. Behawioryzm, XXXIX. 26. Beigel, (j. żyd.), obwarzanki. XVI. lOS (gw. dziec.), gnój. III. 165. Bekasek szaleniowy, roślina p. bociani nosek, XXXI. 94. Bekiesza, V. 121, 156, 161; X. 35; XIII. 251. Bekusy, p. Bachusy. XIX. 50. Bel, bóstwo babil. XVI. 27. Marduk. XXXII. 104 pt. B ó s t w a. Beleidzis, Gebeleidzis, (j. trac.), bóstwo. XVI. 27. Belek, belka. XXIX. 34, 41, 43; XXXIII. 93. - rozłupana, siedziba demona, XXXIV. 7. Bel'eke, (j. alb.), jajko do zabawy wielkanocnej, XX. 300. Belemnity, p. caraunea, echenit, geratronium" gretterianus. II. 39; IX. 419. XXVII. 13'5; XXXVII. 297. pt. Wierzenia. Belisa, blekot, w magii, XVII. 37. Belka, IX. 270; XVI. 331; XXIX. 22, 23, 24, 34, 41, 43, XXXVII. 111, 112, 196; XXXIX. 261, 269, 284, 286, 309; pt. a b rób k a d r z ewa. - na suficie w lecznictwie XI. 396. Belkowanie stropu, II. 76. pt. B udownictwo Bella Penu, (j. chond.), bóg światła, VII. 12, 25. Bellator, (j. łac.), wojownik, tytuł Jowisza. XIV. 37, 53. Belcak, belch, belczak, bagno, głębia, odmęt, topiel. XIX. 3. Belek, ujście rzeki. XI. 313, 314. Belej, nazwa psów. XXXV. 136. Belo, belko, kałuża. IX. 287. Belt, część strzały. XXXVII. 301. Bejusia, Bely, demony. IV. 282. wstęgi. I. 160, 245. Bendy, �45 44 Benedyktyni, XII. 326; XIV. 313. Benedyktynki, XXVIII. 28. Bengodi, baskijska kraina baśniowa. XXVIII. 197. Beowulf, XX. 215; XXXII. 86. Ber, pień słowiański. XIX. 5. - gatunek prosa. bra, VIII. 231. Bera, (j. błgr.), p. ber. XIX. 5. Berbenycia, (gw. hu c.), berbenica beczka. II. 208; VII. 260; IX. 382; XXXV. 91, 94, 95, 110, 112, 113, 115, 123, 124, 144, 152, 153.pt. P rzec h o w y wan i e ż y wn oś c i. Berdysz, laska wartownika. XXV. 97. Berem, brati, (j. serb.), ber. XIX. 5. Berest, Ulmus campestris, Ulmus effusa, XIX. 8; Beretyk, (gw. góral.), łóżko, XVII. 80. (j. ukr.), brzoza. XIII. 123; - starszy parobek organizujący sobótkę lub kolędy. XIII. 109. Brezyna, (j. ukr.), brzoza. V. 67. Berlinka, (gw. flis.), XVIII. 133. Berło są;dowmicze, XXXIX. 145. Bernardyni, II. 272, 342; VII. 130; XXXI. 87; XXXVIII. 273. Berrada, (j. marok.), naczynie pierścieniow. XXXIV. 91. Berserkir, (j.skand.), wilkołak. IV.281. Berta z dużymi stopami, XV. 169, 172--178, 180--183. Bertha, bogini potwór, pani duchów górskich i podziemnych. XXXII. 88, 95. pt. D e m o n y. Beru, berci, (j. błr.), rp. ber. XIX. 5. -- brati, (j. czes.), beru, brat y, (j. ukr.), rp. ber. XIX. 5. Berwinok, barwinek. XII. 222. Berwy, kładka. VII. 260. Beryl, we wróżbach. XXXVIII. 274; XXXIX. 325. Bes, (j. egip.), bóg,karzełek. XXI. 200. Bereza, (gw. hue.), sakwy. VII. 260. pt. T r a n s rp o l' t. Besahy, (gw. hue.), biesagi.. IX. 389; XXXV. 114. Besahy, (j. ukr.), ornament. IV. 212. Besidki, (j. czes.), galeryjka w chacie p. pawlacz. II. 76. Besrebnyk, dzień św Kaźmy i Demiana. XIII. 32. pt. C h '1' o n a l ag i a l u d o wa. Beszega, fluksja. VII. 260. - wrzód na dziąsłach. VI. 159. Beszieżnyk, (gw. hue.), Paris quadrifolia, VI. 159. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Beśnia, bezina, rózga brzozowa. VI. 42, Beśtejranty, fig~e, XII. 67. Bet, narzędzie rybackie. XXIX. 126. Betanijka, botonijka, bukwica lekarska, Betonica officinalis. okadzanie krowy, XXX. 44. -- święcenie, XXX. 44. Betelen, (gw. hue.), maślniczka. XXXV. 90, 93, 96, 97. Betelew, (gw. hue.), wyrób sera. XXXV. 89. pt. N a r z ę d z i a rp a s t e r s k i e. Bet!ej, szopka. IX. 63. Betlejaze, szopkarze, XXII. 129, 130. Betlejem, Batjeka, XX!'!. 129, 130. Betlejki, szopka. XIX. 50; XXV. 109; XXVI. 66, 69; XXVII. 157. Beya, Ci. malaj.), podatek. III. 252. Bez, Sambucus nigra i Sambucus montana, I. 119--123; III. 153; XXVIII. 241; Besachy, -- demon XXXI. -- czamy, -- wyrób -- drewno -- drzewo -- gałązki, mieszkający w bzie, I. 121; 144; IV. 215; V. 179, 347; zabawek, XXVIII. 62; w medycynie. I. 122; święte, II. 120; I. 123; II. 157; __ szamański XVI. 118, 121; XVII. 50; XXII. 51; -- w obrzędach pogrzeb., XIV. 398. __ jagody, IV. 215; pt. Barwniki. _ w przysłowiach VII. 32; XII. 49; _ kwitnący, I. 122; XX.73; __ kora, I. 123; XXX. 62; Bębenica, grający na bębnie. XIII. __ koralowy, Sambucus racemasa, 150. XXVIII. 241; Bękart, bęnś, dziecko nieślubne. VI. __ korzeń, kwiat, I. 123; XVIII. 121; 42, 79; IX. 120. XXXI. 62; pt. Medycyna luBękarty, krokwie. IX. 271. dowa. Beliczka, bylica. IX. 137, 330. __ kwiat w baśni czarodziejskiej, B€mka, nazwa krów. XXXV. 134. XXVII. 63; Berdo, (gw. hue.), urwisko. VII. 260; __ liście, I. 123; II. 157; III. 240, 268; XXI. 160. - miazdra, I. 123; Bhagas, (j. sanskr.), XVII. 239. __ siedziba złych duchów, 1. 120; III. Bhagat, (j. sanskr.), egzorcysta, czci50; 144; IV. 419; V. 218. godny. XXXIV. 43. -- zakaz ścinania i wykopywania, Bhajami, (j.sanskr.), dzielę. XVII.239. III. 144; IV. 419. Bholanntha, (j. ind.), demon. XXXIV. Bez ma, zdaje mi się. XVI. 85. 41. pt. D e m a n y s z k o d l i w e. Bezbożnictwo, XXXVI. 139. Bh'uoja, (j. ind.), nazwa drzewa o jaBezdzietność, II. 301; V. 111; snej korze. XXXIV. 58. XXXIV. 8. XXXVIII. 119. Bhiita, (j. ind.), duch złośliwy. Beziwno, z pewnością. VII. 260. XXXIV. 14, 21, 32, 35. Bezkonecznyk, (j. ukr.), ornament. Biada! XIX. 4. VII. 211. Bialik, łomignat, białogon. HaeHiaBezkurdyja, bestia. IX. 287. deus abicibus. XXXVIII. 237. Bezład płciowy, II. 97, 102, 303; IV. Biała Niedziela, przep. pogo XVI. 83. 354, 357; V. 83, 186. -- pani, VII. 121; XXV. 112; XXXV. Bezmerznyk, (gw. hue.), dzień św. ~4. Kaźmy iDemiana. V. 219. -- różyczka, jerzmianka. XXX. 43. Bezpłodność leczyć, p. grób Biruty. -- różyczka, szarota leśna. XXX. 43. III. 57, 58, 301; -- żona, śmierć. VIII. 349. Bezpopowcy, sekta. II. 6. B';alas piór, (j. lit.), ryba, Aspias raBezprawie, XXXIX. 137. pa Lesk. XXXII. 25. Bezsenność, XXX. 52; Biale raki, jajka. XX. 301, 302. -- dziecka, II. 56. Białko, p. jajko, gotowane. III. 54. Bęben, bębenek, I. 215; II. 60; III. -- jako spoiwo farbiarskie. XXX.161. 355; XII. 49; XX. 73; XXIV. 90; -- zmieszane z wódką. X. 357; XIII. t:19; pt. Medycyna ludowa, XXVII. 143; XXXVII. 375; -- zwierzęce. III. 325; XXXIX. 195. XXXVIII. 24, 241; pt. I n s t l' uBiałoksiężnik polski. p. czarnoksiężm e n t y m u z y c z n e. nik Twardowski. XXVIII. 132; -- młynek zbożowy, XI. 177; __ hebd, 241. sambucus ebulus XXVIII. �4'7 46 Białoskórnicy, III. 135. Białozór irlandzki, Fateo sacer. XXXVIII. 237; pt. Ł o w i e c t w o. Bialucha, krowa. XXI. 57. Bialy wieniec, składka na ślubny wieniec. XV. 78. Biam, austr. duch wód. VII. 5. Bib, (j. ukr.), bób, Vicia faba. XIII. 222; XVIII. 191. Biblia, II. 105; III. 184; VI. 22; XIV. 75; XXX. 225; - kl'. Zofii, II. 5; XIV. 217, 308; - w wierzeniach lud. XXVII. 135. Bibliografia etnografii, I. 92; XVIII. 138; XXV. 126, 127; XXIX. 120; XXXI. 163; XXXVIII. 226; XXXIX. 135; - etnografii europ. XXIX 135; - etnog~'afii rosyj.skiej, XVIII. 136; - etnogr. ukraińskiej, XXXVIII.298; - ludoznawcza, XXV. 140-144; XXVI. 88, 140-155; 161-175; XXVIII. 1, 3, 15, 16; XXX. 241, 246,270; XXXI. 148; 163, 171, 172; XXXIII. 147-159; XXX!\'- 291303; - prac G. Smólskiego (K. Sochaniewicza), XVII. 281-287; - zbioru nut, XXVI. 124. Bibrówka, brusznica. XVIII. 217. Bibułka, barwnik. IV. 216. Bicie obrzędowe bydła i ludzi XVIII. 211, 2-16; , - drzew owocowych. XVIII. 92, 95, 103, 104, 105, 106, 109; XX. 296; - dzieci przy ustalaniu granic, XXV. 114; - dziewcząt, które nie wyszły za mąż. XX. 172; - głowy kamieniem, XVIII. 199; - hakami.. II. 268; - ludzi gałązką, XVIII. miotłą, XVIII. 183; 110; p. kopanie bursztynu. XXXIX. 361, 414; - rogiem, (plackiem świątecznym) drzew owocowych, XVIII. 96; - rózgami, III. 299; - samic i kobiet, XX. 296; - świni, II. 332; III. 385; - w dłonie przy kupnie, XXI. 96; pt. Z w y c z a j e p l' a w n e. - we dzwony, XXXIV. 163; - ziemi, XVIII. 199. pt. M a g i a. Bicz dziadowski, p. bat. I. 81; IV; 412; w magii, XL 382. - w zwycz. wesel. I. 249; XXXIX. 428. Biczyho, biczysko. XIV. 107. Bić kopy, wróżby wigilijne, X. 156; XIV. 133. Bić się, pokrywanie koni, VI. 42. Bida, nędza, bieda. XIX. 4. Bida jak paskudy t, (gw. hu c.), żmii ukąszenie. XVIII. 186. Bieda, bieda! naśladowanie głosu indyczki. VIII. 393. - próby, Bieda, biedusia, w przysłowiu. VII. 32, 216; XVI. 96; XXXIX. 344. - uwięziona, XX. 257; XXX. 80; Biedak, XIX. 4. nazwa krów. XXI. 57, 204. biedrzeniec. XXX. 58. Biedronka, p. jedrzonka, biedrzonka. Biedrawa, Biedrnik, CoccineHa septempunctata, V. 37 379; VIII. 200; IX 67; XIV. 170; - wróżby małżeńskie. IX. 67. Biedrzeniec, PimpineHa saxifraga, II. 157; XII. 76; XXX. 40, 58; - kadzenie, XII. 60; - liście, korzenie, XXX. 47, 56, 58; XXXVIII. 262; - odwar, XXX. 58; - wyciąg alkoholowy, XXXI. 94. - wielki, Pimp. magna, XXVIII.241; p. biedronka. BiegacZ, kamień górny w żarnach. XXXVIII. 270. Bieganie z ogniem po sadach, XVIII. 105, 106. pt. M a g i a. Biegony, drewniane zawiasy. IX. 274. Biguna, kursor, XVI. 108. Bieguniec, sieć. XXXI. 40, 42. Biegunka, leczenie. XXX. 38, 42, 52, 70; XXXI. 94; XXXV. 71. Bielawa, nazwa krów. XXI. 204. Bielenie budynku, XXXIII. 107; _ przędzy, III. 19; pt. O b l' Ó b k a Biedrzonka, Bies, diabeł. V 54-56, 358; XII. 213; XIV. 288, 290; XXVIII. 132; XXXI. 16. Btesagi, besahy, sakwy. I. 212. Biesiada, żart, w przysłowiu. VB. 32. - wigilijna, p. wigilijna wieczerza. XVI. 9. Biesiady na Łysej Górze, XXVII. 68; _ pogrzebowe, p. stY'pa, abied pa radzicie lach, agapy. trapeza, tryz- na, XX. 205. Biesy, (j. ros.), diabły. IV. 281, 382; V. 54~6, 358; strachy, IV. 2181. włó kn a. Bieda, do wożenia siana. IX. 367. _ szpar m. belkami, XXXIII. 105,107; Bif~rżeła, (j. lit.), leszczyk, krąp· _. ścian, XXVI. 21, 24, 102. XXXII. 24. _ w pasy podłużne i poprzeczne, Bigos. XIV. 145; XVIII. 143. XXXIII. 107. Bij, (j. kil1g.), sędzia. V. 106, 107, 110. Bielice, gleba. XXXIX. 235. Bijac, pomocnik kowala. VI. 292. Bielizna, I. 250; III. 14,17,195; XXX. Bijak, część cepa. VII. 273-, 274; l'X. 17,24,25; XXXV.99. pt. O d z i e Ż. 366; XI. 174; XVI.84; XXXIX.337. _ nieprana, VIII. 370. Bijbacze, O, kirg.), pierwsza żona.V.6. Bielmo, XVIII. 189; XXXI. 27; Bijeda, oszczerstwo. XIX. 4. XXXV. 148. Bijny/c" (J. kirg.), koszta sądowe. Bieluny, bilki, grzyby. I. 202. pt. V.120. Z b i e l' a c t w o. Bijon, bian, Paeania officion, liście Bieluń dziędzierzawa, Datura Straw lecznictwie. XXXI. 94. monium L. VI. 304; X. 225, 226, Bik, dźwignia u stępy. IX. 364. 260; XXVIII. 241; XXXVII. 284. Bilharzia, choroba m. narządów Biera, (j. st. pols.), los, część. XVII. płciowych. XXI. 200. 197, 213, 227, 228. Bilka, (gw. hue.), koza. XXXV. 134. Bierati, birati, (j. słoweń.) p. ber. Bilma, (gw. hue.), choroby oczu zwieXIX.5. rząt domowych, p. bielmo. XVIII. Bierca, u warsztatu tkackiego, II. 189; XXXV. 148. 133 pt. N a l' z ę d z i a t k a c k i e. BiLwis, demon mieszkający w drzeBieretki, XIV. 15. pt. O d z i e ż. wach lub górach. XXVII. 136. Bierka, rp. biera. Bilki, grzyby, p. bieluny. l. 202. Bierki, birki, gra. XL 387; XVII. 229; Bierwiona ciosane, XXXIX. 266, 281. Bilodanczyk, (gw. hue.), zabawa. V. 215. pt. O b l' Ó b :k a d l' Z e wa. Bilo fos ta, bilo halowa, (gw. hue.), Bierzmowanie, w wierzeniach o nazwa owiec, XXXV. 134. strzygoniach, VI. 325, 326. �49 48 (gw. hue.), pluszcz kordusek. VII. 260. Biłuna, bHusza, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 134. Biłyj splaw, (gw. hue.), XIII. 216, 217. Binda, benda, ubiór głowy. XL 27; XV.7; - z bimbełkami, XL 30. Binduga, zbijanka do tratew. X. 6; XXXIII. 141. Binia, (gw. zło dz.), prostytutka. VII. 277. Bioklimatyka, XXXVII. 336, 338. Biały, biały, V. 278, 279. Birce, bierce, p. orczyki. Biretka, ubiór głowy. XXVIII. 18. Birilik, (j. jak.), sprzęty XXXVII. 124. Birki, gra. p. bierki. XL 387; - kij z karbami. XVII. 229; - pismo obrazowe. III. 136. Ei:: p. bies. Biskup, w anegdocie, 112, XXXI. 131; - w legendzie, XXX. 120; - w obrzędach, XIX. 52. Biskupki, gwiazdozbiór, Kastor i Poluks, I. 172. pt. A s t l' o n o m i a lud owa. Biskupy, kara. XX. 34 Bissa, (dial alem.), XI. 363. Bitnictwo, bitnik, (j. lit.), IV. 25, 26, 128. pt. P o k r e w i e ń s t w o f i k c y j n e. Bizon, postać bóstwa. XXXII. 119. - z pleistocenu, XXXVIII. 622. Biżderewo, (gw. hue.), boże dl·l.·~wko. Artemisia Abrotanum V. 159. Bjeda, niedola. XIX. 4. Bjeru, brac'i, (j. g. łuż.), p. ber. braś, (j. d. łuż.), p. ber. XIX. 5. Blacha do drukowania płótna, III. 16; - kuchnia. XIV. 356, 357; XXIX. 48-50; BHohrud-ec, - lemiesz. I. 188; - ;;okrycie dachu. XII. 294. Blacharstwo, XXVII. 141. Black puddings, (j. ang.), kiszki nadziewane krwią i tłuszczem. XVI. 2. pL P o t l' a w y o b l' Z ę d o w e. BLakotać, ujadać. XIV. 107. Blamborzyć, bulgotać. XVIII. 217. Blankier, bursztyn. XXXIX. 371. BLat, część krosien, II. 133. - s Łół. IX. 360. Blat być, (gw. złodz.), siedzieć cicho. VII. 277. . (j. VIII. 338. Blażenec, słoweń.), św. Błażej. nazwa łąki na której płótno. VI. 247; XIV. 279. Blechowanie, bielenie płótna. I. 80; III. 14; XII. 58. BLejut, blajut, (gw. huc.), beczenie owiec. XVII. 140. Blekot pospolity, Aethusa cynapium, II. 216; V. 25; XVII. 37. BLerwa stara, (gw. huc.), nazw;a owiec. XXX. 149; XXXIII. 149. BLeszka, szóstka. VII. 260. BLeszka, (wg. hue.), blaszka do znaczenia owiec. XXXV. 141, 142. Blesznia, blistnia, (j. lit.), błyskawka. XXXII. 28. Bliny, jadło stYJPOwe.VI. 26; XXIV. H, 14, 15, 37. pt. Potrawy oh l' zęd owe. Blirki, p. bierki, gra. XVII. 229. BLiźniaczki, gwiazdozbiór Kastor i Poluks. I. 172; IX. 371; XXXII. 152. pt. A s t r o n o m i a l u d. Bliźniaki, bóstwa bliźn. XXXII. 152. Bliźnięta, Agni i Indra, XXXII. 152; pt. B ó s t w a. - BLiźniaczki. III. 53; IV. 180; VIII. 350; XIV. 45, 46, 302; XVI. 91; XVIII. 197; XXVIII. 128; BLech, bielą blich, XXX. 119; XXXV. 25; p. t. W i er z en i a. _ jako wyobraziciele faz księżycowych, XXXII. 155; _ Brambrambult, XXXII. 157 168. __ oznaczające nów i pełnię, XXXII. 151, 155. _ oznaczające słońce księżyc, XXXII. 151, 155; _ Szamasz i Isztal', XXXII. 153; _ przeciwnik bóstwa brat-bliźniak. }C){XII. 105, 107; -- rozcięcie brata bliźniaka, XXXII. 104, 108; - w baśni, XI. 373; -- w mitach, XXXII. 150, 151. - w [przesądach i zwyczajach, XXXII. 147, 150; - wierzenia i zwyczaje dotyczące bliźniąt, XXXII. 147, 149, 152, 155; - wzajemna ich ,przeciwność lub zgodność, XXXII. 150; zabijanie jednego, XXXII. 147. -- związek z burzą i piorunami, XXXII. 147; - związek z dzieworództwem, XXXII. 147; - związek z lecznict. XXXII. 147; - związek z niedźwiedziem lub wilIdem, XXXII. 149; - związek z płodnością, XXXII. 147. - związek z górą lub kamieniem, XXXII, 150. Blockhaus, budynki mieszkalne XXXVII. 99, 103. Blocksberg, (j. niem.), Łysa Góra. V. 194; XXVII. 142. BLodder, bohater Siuksów, brat bliźniak. XXXII. 112. pt. M i t y. Blotmiinaad, (j. szwedz.), listQPad. XVI. 2. Blotmonath, (j. ang.), miesiąc krwi, listopad. XVI. 2. .t Lud -- Tom XL O, niem.), błotnik, duch złośli',vy, XL 363. pt. D e m o n y. Bluja, mówiący nieprzyzwoicie VI.42. BLumenstdlen, (j. niem.), okienne deseczki. XVI. 114. Bluszcz, Hedera Helix, II. 158; - magiczna siła, wieńczenie podczas uczty. XXI. 190; - nazwy rodzime słowiańskie. XXXIV 52; - odwar. I. 158; - okadzanie, XXX. 51; - roślina poświęcona bóstwu wina. XXI. 190; _. święcenie. XXX. 51; - w zwycz. śródpostnych. VIII. 340; -zasięg, XXXV. 64; XXXIX. 439. Bluszczyk ziemny, Glechoma hederacea, odwar. XXVIII. 241; XXX. 50, 51. Bluzka, X. 32; XXXVIII. 411, 422. Bluźny, p. bluja. XIV. 107. Błahowiszczenie, (j. ukr.), Zwiastowanie. IV. 93; VIII. 376; XIII. 28; - wypędzanie bydła na paszę, XII. 299. XXXI. 28. pt. Z w y c z a j c i o b r z ę d Y d o l' o C z n e. Błahowistne, (gw. huc.), jajko wielkanocne. VIII. 376. Bł.:il'tykać się, błąkać się bez zajęcia. XII. 67. Bławat, chustka jedwabna, XXVIII. 20. Bławat, suszony, Centaurea cyanus, p. urokom. XXVIII. 64; XXx. 46; - suszony w obrz, sobótko VIII. 424 Błazen, w anegdocie. XXXI. 130; - w zwyczajach, VI. 298, 299; VII.40. Błażejki, stoczki, świeczki. XI. 185. Błąd, błędny ognik, duch nieczysty. II. 225; lU. 142; XL 411, 412; - ptaszek, V. 351. Błądzić w· znanej okolicy, XVI. 82. BLuatschiik, �50 5l XVIII. 217. p. bląd, blud, miernik. X. 449, 450; XI. 412; XVIII. 174; XXXI. 144; XXXVII. 251, 257, 261, 266. Błękicie, spodnie. X. 172, 173; XXXVI. 257, 258, 266, 273. Blacha, blycha, (gw. huc.), pchła, w zagadce. VII. 72; XVIII. 172. Błogosławienie owsa, IX. 294. pt. a b r z ę d y d o r a c z n e. - wina, IX. 90. - ziół, IX. 295. Błogosławieństwo rodziców, III. 203; VIII. 248; X. 61, 67; XIII. 100, 318; - w obrz. siewnych. XXX. 247. - w obrz. weselnych. XVII. 156; XXVII. 154. Błonawa, łąka rozległa. XIV. 107. Bloniarz, szklarz. IX. 273; XXX. 147. Blanka, łuczywo. V. 378. Błotnik p. Boruta. XXXIX. 348. Błoto bursztynowe, XXXIX. 360, - w przysłowiu VII. 33; XI. 312. - wygarniać z racic sprzedanemu bydlęciu, XXIII. 85. Blud, (gw. huc.), zły duch. XVIII. 174. Blyscak, blyszczak, ozdoba kapelusza. XXVIII. 179, 181. Błyskawica, II. 159, 160; III. 214; VII. 9, 2·90; XI. 317, 318; XIII. 94; XIV. 361, 362; XXVII. 136; XXIX. 106. - jako totem. XVIII. 28. - w przepowiedniach pogody. XVIII. 199. pt. M e t e o r o log i a l udowa. Blyskawica, blyskawka, blaszana rybka służąca za przynętę. XIV. 107; XXXII. 27. Blyskduka, (j. lit.), błyskawica. XXXII. 27. Blecha, Blędny pchła, ognik, Błyszczący przedmiot w magli. XXXVIII. 62. Boa constrictor, XXXIX. 335. Boba, V. 55. pt. D e m o n y. Boba, (j. lit.), baba. XXXII. 31. Bobalki, kluski. XIV. 250. Bobienyk, (gw. hue.), placek. XII.296. Bobiniej, (j. lit.), babnik. XXXII. 31. Bobiwnyk, (gw. huc.), bobownik. Menyanthes trifoHata. XIII. 222; XVIII. 180, 191. Bobo, (gw. dziec.), straszydło. III. 165. Bobownik, Calla palustris. V. 268; - przetacznik bobownik, Menyanthes trifoHata, Veronika becca- bunga L., świeży, okłady. II. 136; XXX.70. - wpływa na pomyślność targu. XXIII. 82, 83. Bocąń, p. bocian. Boch, (j. st. poL), tułów zwierzęcia obłupionego. XV. 58. Bochanek, (j. czes.), bochen. XV. 58. Boche, (j. czes.), połeć. XV. 58. Bochen, bochenek, bochon, XV.57,58. Bochenc p. bochen. XV. 58. Bochenek pierwszy w lecznictwie. XII. 267. Bochenica, bochnec, bochnica, bochnik, (j. czes.), p. bochenek. XV. 58. Bochnia(e), przymiotnik od wyrazu bochen. XV. 57. Bochny, XXX. 214. Bochyniarka, bochyniarz, robotnica wędrowna. XIV. 107. Bocian, Ciconia alba, p. bociek, boćko, bocoń, boczan, boczoń, ksiądz, I. 21; IV. 307; V. 353; VIII. 200; XI. 375; XIV. 61, 63, 77, 165, 170-178, 183; 225, 396; XVIII. 27; Wojtuś, Wojciech _ - - '-. - gniazdo bocianie, p. Łysa Góra, XXVII. 61. jajko, XIV. 171; jako pożywienie V. 298; leczenie gośćca, rosół i tłuszcz. V. 298, 299; XXII .. 22. nazwy, XIV. 183, 224, 396, 397; pierwszy raz ujrzeć, XVIII. 196. przemiana w ludzi. VIII. 281; XIV. 72; XXII. 22. przyczyna pożaru, VIII. 358; XII. 63; XIII. 113; XIV. 171; XVIII. W5; XXII. 24; przynosi dzieci, VIII. 282; XIV. 171; XVII. 184; XXII. 22; przynosi drogie kamienie, XXII. 22, 23; w przyśpiewce, II. 340; ptaJk przelotny, IX. 4; ptak święty, V. 353; XXII. 22; 'rosół z bociana, V. 258-59; XII. 265; XXII. 22. tłuszcz w lecznictwie. XII. 265; XIV. 171. w obrz. zapustnych. XXXI. 161. w podaniach, VIII. 282, 283, 292; XIII. 326; w przepow. pogody, X. 108; w wierzeniach, II. 161; XXII. 21, wcielenie dusz zmarłych, XXIl.22; wróżby małżeńskie, IX. 207; wróżby obfitości i szczęścia, XIV. 171; zakaz za,bijania, XIV. 171; XVIII. 195. Bociani groch, lus, XXXI. Astragalus glycyphyl- 94; kraj, VIII. 313; pt. M i t y. - nosek, Erodium cicotar. XXXI.94. Bociek, bocian. XIV. 63, 171, 183, 225. Bockspiel, (j. niem.), zabawa dzieci. XVI. 113. /-;:-'u';;" " :'t,o' t! o,(J'/..·, ł*/S t'§ <:,.,)), \~\. ~;: ·.{rt·iI~~\J~~' bocuń, bocian. IV. 307; XIV. 175, 183; XVIII. 217. Boczan, bocian. XIV. 61, 175, 176, 183, 224. Boczula, nazwa krów. III. 45; XIV. 175; XXI. 57, 204. Boćka, bocian. V. 353; XI. 375; XIV. 175, 177, 183, 396. Bada, Boeda, (dok.), imię bóstwa. XIV. 314, 319, 321. Bodhisattwa, (j. sansk.), postać Buddy. XXXXIV. 22. 28, 30. Bodnarka, (gw. hue.), szałas bednarzy. XXXV. 112. Bodnal'i, badnari (gw. huc.), bednarze. XXXV. 112, 119. Bodnia, beczułka ze słomy. XIV. 121. Bodziszek czerwony, Gemnium Sanguineum L., XXX. 210; .:- żałobny, Ger. phacum, XXX. 50. Bogacz, w legendzie, XXX. 113, 126. - w przysłowiu, VII. 33. Bogan, Bagan. XIV. 55. Bogańcze, bagańce, trzewiki podarte. XIV. 252. Bogarodzica, XIV. 85; XIX. 53; XXXI. 101. Bogini, XIV. 19, 43, 63, 71, 83, 88; - drzew, XXXIV. 22; - pszczół, IV. 25; _. urodzaju, XXXIX. 198; - 5 zmysłów, 5 żywioł., XXXIV. 30. - ziemi, XVII. 36. Boginki, bogienki, II. 225, 325; III. 256; IV. 282, 388, 413; V. 53-56; VI. 44, 324, 356; VII. 120, 184-187, 255, 256; VIII. 10, 156, 184; XI. 52, 211, 313; XII. 65, 216; XIII. 112, 325; XIV. 83; XVI. 396; XVIII. 77; XXI. 263; XXIII. 133, 134; XXV. 79-84; XXVIII. 4; XXIX. 123; XXX. 52; XXXV. 24, 63; XXXVII. Bocoń, �52 19, 145-147, 285; XXXVIII. 254; XXXIX. 318. pt. Demony kob i e c e. Bogomili, sekta. V. 370; XXXII. 83. Bogowie, II. 94; XIII. 163, 164; XIV. 76, 80, 209, 212, 217, 220, 222, 223; XVII. 174; XX. 230; XXX. 251; XXXIX. 61. pt. B ó s t w a. - domowi, XXX 225; - ir.dyjscy, XXXIV. 2; - lokalni, XVIII. 27; - Meksyku, VII. 6; - o naturze zwierzęcej lub roślinnej, XVIII. 27; - osobiści, XVIII. 27; - polinezyjscy, VII. 10; - rodzinni, XVIII. 28; - samoańscy, XVIII. 30; - wiosek. XVIII. 28; - żmudz<:y, X. 110, 113. Bogunka, p. boginki. XXXVII. 145. Bogus, p. zapustnik, zapuśnik. XII. 38, 44, 45, 50. Bah predwicznyj, kolęda. XVIII. 209. Bohacz, (j.błr.), dzień Nar. N. M. P. II. 215; - żyto z pierw. snopa. II. 214, 215. Bohaczi, (gw. huc.), wypędzanie owiec na hale. XVII. 143. pl. P a s t e l' s t w o. Bohatce, (j. błr.), Bohacz. II. 215. Bohaterowie mityczni, XXX. 213; XXXII. 85, 117; - pieśni wedyjskich, XXXIV. 2; - podań, XX. 222. Bohatyr, (gw. hue.), bogacz. VII. 260. Bohynie, zamawiaczki. XXXIX. 432. Boisko, podłoga z gliny. VIII. 188; IX. 274; XI. 172, 175, 178; XIV. 360; XVI. 369; XXXIII. 88, 90, 92, 98; XXXVI. 15, 191; XXXIX. 337. Boj-książe, bóg śmiercI. XXIV. 21, 22. 53 Bojary, żonaci na weselu. XIV. 214, 322. (j. ukr.), naczelnicy rodu. III. 101, 111. Bojewica, p. boisko, klepisko xx. 315. Fajka, bajka. XXXIIi'. 147. Bojki, (gw. hue.), starohuculska rasa bydła. XXXV. 82. Bojowisko, p. boisko. XXIX. 2, 51. Bloki, części krosien tkackich. II.133. - części łóżka. IX. 360. Boklak, naczynie pierścieniowo p. bardac'e. XXXIV. 82. Bokus, III. 173; IV. 283; V. 56, 279. pt. Zwy cza j e obr zędy dor o c z ne. Bolaki, wrzody. Ul. 139; VI. 42; XXX. 47, 58, 65. Bolączki, choroba. XL 384; XIII. 216. Bolecha, pastuch. XIV. 107. . Boleczecznyk, roślina lecznicza. XVIII. 179, 191. Boleczka, (gw. hue.), :ból brzucha. XVIII. 179. Boleczkie, (gw. hue.), p. bolaki. XVI. 217; XVIII. 179. Bolen'ie, choroba. XI. 384. Boleś<:i żołądka, II 289; XXX. 47; XXXIII. 81. Bojarzy, choroba. II. 156. XXXI. 49, 50. Boltak, (j. lit.), XXXII. 30 pt. N ar z ę d z i a l' y:b a c ki e. Bombasina, bomzyn, tkanina. XXXIV. 161. Boleśnica, Bollandyści, jagoda kartofli. XIV. 107. ozdoby z włóczki na sukmanie. XII. 285. Bombnońć, uderzyć. XIV. 107. Bomból, bąbel. XIV. 107. Boms, (gw. złodz.), chleb. VII. 277. Bombek, Bomble, Borówka, Vaccinium Myrtillis, II. materiał jedwabny, p. bom137, 308; V. 179, 127; XII. 266; XXXIV. 161. XIV. 271; XXVIII. 241; XXX. 70; Bon, bonik, bób, Vicia taba. XXXI. XXXIII. 136. pt. Z b i e r a c t w o. 93, 94. Borskayto, p. Warschayto, (dok. j. Boncik, kij łączący nogi ławy. IX. 360. lit.). XXII. l. Banda, kawałek gruntu. IV. 141; Borsucze sadło, od chorób płuc. X. - wynagrodzenie w naturze. IV.141. 334; XXXIII. 80. Bondnik, parobek. IV. 141. Borsuk, borcioch. II. .170; XXXI. 28, Boniar, Nymphaea alba L. XIV. 107, 31-33; Bont, p. bant. IX. 271. pt. D a ch. Bortak, człowiek głupi. XIV. 252. Booz, postać biblijna. II. 304. Boruta, diabeł. p. Borowiec, Rokicki. Bor, (j. słowiń.), torfowisko. V. 325; Rokita, WierzbowskI. IV. 400. Bor dal, O, węg.), pieśń o WInie. VIII. 397; XXXIX. 348. pt. D eXXXII. 20. mony. Bor, do wiercenia otworów w burBos brachyceros, bydło rog. VIII. 37. sztynie. XXXIX. 379, 384. Bosonóha (gw. huc.), nazwa owiec. Borax, O łac.), kamień żabi, p. echeXXXV. 134. nit. XXXVII. 297. Bosy, w przysłowiu. VII. 33. Borcioch, borsuk. XVI. 350. Boszczknąć, pocałować. II. 140. Bordone, forma polifonicz. XVI. 175. Bośnia, (gw. złodz.), szpital. VII.277. Bordtthy, worki skórzane, sakwy. Botas, O, liL), bat. łódż. XXXII. 32. XXXV. 114. pt. Tr a n s iPo l' t. Botej, (gw. hue.), kierdel owiec. Boreasz,(j. gr.), VII. 11. XXXV. 133. Borodajki-ssawki, grzyby I. 204. Bouhari, (gw. huc.), pasterze wołó,v. Borodaukie, (gw. hue.), brodawki. II. 206; XXXV. 119, 121, 129. XVIII. 180, 185. Boutacz, (j. liL), XXXII. 30. pt. Borodawki, (j. ukr.), brodawki. XIII. R y b o łów s t w o. 216, 217. Boz, (gw. huc.), p. bez XVIII. 191. Barok, spódnica wełniana, XV. 96. Boża krewka, roślina. XIV. 165. Barony, (j. ukr.), wzory na pisanBoża krówka, biedronka V. 379. kach. IV. 212. - męka, cierpiolka. VI. 394; VIII. Borowina, p. borówka czernica, Vac403; XXXV. 67, 81, 88; cinium Myrtillis, II. 137, 308. stopka, na kamieniach granicz- korzenie: liście, odwar. XII. 266, nych. X. 447; XIV.3Il; XXIII. 187. - podanie, V. 127; Boże Ciało, I. 137; II. 20; IV. 142; - suszona, V. 179. VII. 326, 327; VIII. 256, 342, 378, Borowiec, Borowy, Boruta, XXXIX. 431; Xl. 65, 185; XIII. 90; XIV. 348. 213; XVI. 83; XIX. 57, 59, 60, 64; Borowik, grzyby. I. 177, 197, pt. XXIII. 83; XXX. 39, 72; XXXIII. Z b i e r a c t w o. 25; XXXV. 61, 62, 67, 71, 178; Borowy, p. borowik, I. 197. XXXVIII. 62, 540; p. t. O b r z ęBorówie, zbiorowisko borówek, XIV. d y i z w y c z a j e d o r o c z n e. 107. Bomzyn, basina. �54 - 55 w przepow. pogody, XVI. 83; - zloty czarownic, XXVII. 142, 162. Boże derewo, (gw. hue.), Boże drzewIw, Artemisia Abrotanum. VII. 306. Abrotanum bylica, Artemisiu L. II. 155, 158; VI. 55; VII. XII. Boże drzewko, 306; XXVIII. 297; 242; XXXIX. XVI. 85; 316; - babskie, chłopskie, X. 278. - krowie dać jeść, XXx. 41; .:.- liście, II. 158; - na kaszel gotowane, XXX. 41; na 'rany, XII. 61; XXX. 41; odwar, krowie po ocieL, XXX.41. okłady, XXX. 41. 52, 58; święcenie. XXX. 41. pt. Roś l in y w l ec z n i c t w i e. Boże Narodzenie, p. Godnie Święta Gody, I. 251, II. 185, 187, 202; III. 2, 3, 172; IV. 97, 98, 144; V. 56, 154, 208, 250, 359, 371, 380; VI. 261, 412; VII. 12, 15-17, 60, 224, 285; VIII. 254, 344, 362, 369, 372; IX. 19, 200; X. 23, 155, 156, 239, 280-282; XI. 33, 64, 69, 213, 344, 363, 429; XII. 36, 41, 150, 306; XIII. 16, 27, 130. 161, 256, 343; XIV. 131, 132, 134, 340; 341; XVI. 48, 49, 139, 304; XVIII. 75, 97, 151, 212; XIX. 31, 32, 48, 62, 64, 67; XX. 70, 71, 163, 164, 168, 172, 174, 176, 187; XXII. 114, 129; XXIII. 60, 61, 127, 128, 158, 165; XXV. 52, 60, 62, 84, 88, 109; XXVI. 145, 154; XXVIII. 14; XXIX. 95, 96, 107, 127; XXX. 62, 194, 196, 225, 237, 272; XXXIII. 130; XXXV. 73, 150, 181, 185; XXXVII. 446; XXXVIII. 269. - 271, 306, 537; p. t. Z w yczaj e i. obrzędy doroczne pochodzenie obrz. XXVII. 161; w przepow. pogody, XVI. 83; pt. M e t e o r o log i a l u d o w a. wieczerza wigilijna, II. 87; III 174, 175; wigilia, II. 62, 63. 86, lal, 221223, 226, 336; IV. 304, 325, 420; V. 207, 274, 348, 349; XIV. 46 131 251; . , -- zamiana wody w wino, III. 144; ~.- wróżby wigilijne, IV. 421; V. 34~; - zabijanie świni, III. 385; - zakaz odwiedzin, V. 348. - zakaz szycia. V. 220; - zakopywanie krwi L 137. - zapewnianie zbioru grzyb., II. 20; - zawiera'nie umowy, IV. 138; - zloty czarow., V. 319; XXVII. 142. BożeranY,zwyczaje wielkopią1Jkowe. XXXI. 97. Boże tito, (gw.huc.), wełnianka, II. 160. Bożenie, przysięga. IV. 253. Bożeńka, (j. ros.), bozia. XXXIX.48. Boźik domowy, XXXIX. 430. Bożnica, XL 203; XIV. 213, 235, 314; XXVI. 134; XXVIII 46 51-53 55; XXIX. 103; XXX.' 235'; XXXI: 174; XXXVII. 171. Boży grób, wzory na pisanko IV. 213. Bożyć, dzielić, XVII. 239. Bożyszcza, bóstwa. XIV. 20. Bób, Vieia faba L., ochrona przed błyskawicą, XIII. 90. - ochrona przed gradem X 35,5, - pożywienie, IV. 276, 286; 153; x. 36; XII. 16, 296; XVII. 149; XXXV.68; -- święcenie przeciw robactwu. VIII. 363; XI. 387; V. ;. ;\ <. 0,0 ,~ l r - węzow, VII. 7. _. uprawa, VI. 55, 56; XII. 15; -. wiatrów, VII. 7, 10, 11, 28; XXVIII. 241; - wielkoruski, XXXII. 124; -- w gadce, VII. 65; - wody, VII. 6, 7, 19, 28; __ w kulcie zmarłych, XXVII. 136; - wojny, VII. 7. ..- w leczn. XIII. 221, 222; XVIII. -- zboża, X. 113. 183; XXX. 71. Bóg zapIać, podziękowanie. XX. 253. -- w przysłow., XIII. 151; XXV.77. Bógzapiać, kołnierz u kożucha. IX. -- w wierzeniach, XXXVIII. 251, 256; XVII. 73. _. w wigilię Trzech Króli, II. :L'±. Ból bioder, XXX. 49; .- w zwycz. i obrz. wigili.;nych, .X. - gardła, XI. 185; XII. 265; XXX. 156; XVIII. 200; XXIX. 96; 43; XXXII. 71; XXXIII. 81; Bóbr, starszy brat bobrów, VII. 3; -- głowy, II. 158, 221, 336; XI. 199, _.. w przysłowiu, XXIV. 93, 95, 96; 383; XIII. 220; XVIII. 197; XXI. -- zwierzę święte, VIII. 9; 122; XXX. 41, 43, 46, 57, 59; Bóg, etymologia, XVII. 239. - kiszek, XXX. 49; - bydła, X. 113; - oczu, III. 54; XXX. 54, 60; -- deszczu, VII. 28; X. 113; - reumatyczny, XI. 400; - drzew, X. 113; XXXII. 103, 124; - wewnętrzny, XIII. 21'f, 221, 222; - dwugłowy, XXXIII. 145; -- zębów, II. 155, 156; III. 54; V. 80; - Ea, (sumer), XXXVIII. 350; VI. 304; XL 383; 41, 55; XXXI. - grzmotu, VII. 9; X. 113; XIV. 48; 27; XXXIII. 81; XXXV. 62, 71; XXIX. 164; - żołądka, XXX. 41, 49, 55; XXXI. - kamienny, XXXII. 103, 159; 97. pt. Medycyna lud. - koni, krów, X. 113. Bóle oczy, roślina, Caltha palustris, _. losu, VII. 28; XIV. 107. pt. Roś l i n y w l e c z- najwyższy, XIV. 19, 37, 41; n i c t w i e. -' nieba, VII. 6, 7, la, 11, 19; X. 113; Bóniar, Nymphaea alba L., lilia - ognia, rp. Agni. VII. 6, 13, 14, 28; wodna. XIV. 107, 110. 113; XIV. 47; Bórwieki, porzeczki, Ribes ni grum ogrodów X. 113; L., XII. 264, - ojciec, XXVIII. 41; XXIX. 132; Bóstwa Algonl<inów, XXXII. 119, XXX. 84, 102, 105. 117. 120, 123, 126; pt. B ó s t w a. -' piekieł, XIV. 78; -- australijskie, VII. 5, 6; -' piorunu, VII. la, 18, 28; XIV. 70; - Azteków, XXXII. 121; -- pól, X. 113; -- bliżniacze p. bliżnięta. _. ryb, X. 113; chmur, ciemności, deszczu, burzy, - siedmiu zgłosek, XXXIV. 30; III. 5; XXXII.107, 124; XXXIV. 30; - słońca, VII. 16; -- chorób, XXXIV. 33; - śmierci, VII. 28; '- chtoniczne, XVI. 17; XXII. 8; -- światła i słońca. VII. 12; XXXII. 122. -- w legendzie, XIV. 48, 68, 69; __ dobre, VII. 26; XXXII. 130; _. w przysłowiu, VII. 29, 33, 40, 47; XXXIV. 30; IX. 48; XIII. 151, 152; �- domowe, XIV. 32, 39, 55, 56; drzew, XXII. 117, 118, 128; XXXIV. 16, 23; gockie, XXXIX. 350; -- greckie, XIV. 29; gromu, XXIX. 106; -. hodowli., XXXVII. 124; -- Hotentotów, XXXII. 122; Indian, VII. 5, 6; -. Indoeuropej-skie, XXII. 12; -. Irokezów, XXXII. 123; _. kamienne, XXXII. 128, 132; księżycowe, XXXII. 130, 131, 141, -. kutenajskie, XXXII. 123; - losu, XXIX. 164; - mądrości, XXXII. 125; - moc leczenia, XXXII. 125; - mordwińskie, XXXII. 122; - mroku, III. 5; - nagły wzrost, XXXII. 126, 129_ - niebios, VII. 29; XXII. 12; XXXII. 119; -. nowiu, XXXII. 101, 107; - oddziaływania na bóstwa, XI. 382. - ognia, XXXVII. 124; -- opiekuńcze, XIV. 73; -. osobiste, XXII. 3, 4; - - pełni, XXXII. 107; -. perskie, XXX. 120, 123; -.. płci m. i ż., XXXIV. 29, 33; - . płodności, XIV. 232; XXXIV. 105; - pogańskie, XIV. 39, 51; - polinezyjskie, VII. 6; - - prusko-litewskie, X. 112, 114; XXIII. 160; - rogate, XXXII. 118; -. rolnicze, VII. 18; - słowiańskie, VII. 329-331; XXVI. 141; XXIX. 180; XXXII. 123; - sumeryjskie, XXXII. 123; - śmierci, XXIX. 164; - światła, XXXIV. 22; - ugro-fińskie, XXXII. 122, 123: __ o __ o __ o B urodzaju, XXVI. 151; w postaci kobiety, XXXII. 122; walka z demonami, XXXII. 125; wegetatywne, XXII. 2; XXXII. 119; XXXIV. 2; wielogło.we, XXXIV. 29; wielorękie, XXXIV. 29; wodne, VII. 13; wojny, XIV. 205; złe, VII. 26; XXXIV. 30; zoomorficzne, XXXIV. 30; związek z ciemnością, XXXII. 130, 131; związek z łodzią, XXXII. 123; związek z morzem pierwotnym, XXXII. 130; związek z naczyniem, puharem, XXXII. 124; związek z podziemiem, XXXII. 130; związek z siecią, XXXII. 126. ó s t w a, pt. B ó g, p. Aataencik (ind. amer.); Abakamui (a.in.): Adonai (hebr.); Adonis (fenic.) ; Afrodyte (gr.); Ahuramazda pt. Ormuzd (ir.;) Ajgan (Tupi); Ajieke (lap.); Ajyy-to-joh (jakuc); At/ah (mahom.); At/araa-Agonior (jak.): Alt, Altus (rzym.); Alt Vater (niem.); Amagai (af!'.); Amon (egip.); Amynos (egi.p.); Anda.1 (;prus. lit.); Anra-Majni;!.! {ind.): Ares (gr.); Areskowe (irokez.); Artemida (gr.); Aryman (Jjers.); Asar (ind.); Asen (skand.); Asklepios (gr.); Asowie (germ.), Astharte; Asweny (skand.); Aswinowie (skand.); Atena (gr.); Atera, Ates (trac.) ; Austheja (lit.); Baal, Bal (fen.); Baba (sław.); Bachus (gr.); Baga (pers.); Bagan, Bogan (błr.); Baldur; Barzduki (lit.); Bel (bab.); (ass. Marduk).; Bella Penu (Chondowie) Bellator, Bet/phagor (fen.); Beledzis (trac.) ; Bes (egip.); bez; Bizon; Boda, Boeda; BoginipszcZół; Bogini drzew; Bogini 5 zmysłów; Bogini urodzaju; Boreasz (gr.); Borskayto (prus. lit.); Brahma (ind.); Brat bóstwa; Bura Pennu; Burbi Pennu; Bury (chand.); Capitolinus, Jowisz (rz.); Car-Słońce; Centeotl (meks.) ; Ceres (gr.); Cerokl (łat.); Chakekenapok (alg.); Chnufis, Kmef (egip.); Cho?'s (sław.); Ceza, Cisa, Ciza, Cyca, Cyza (sław,) p. Dziwo biole! Cu?'che, Curcho (prus. lit.); Cyca, Cyza (sław.); Czarnobóg (sław.); Czernobog (sław.); Dabóg, Dadźbóg, Dajbóg (sław.); Demeter (gr.); deszczu; Dewa (ind.); Dewana (sław.); Dewiń usziń (łot.); Diana (gr.); Dionizos (gr.); Dis; Dioskury (gr.); Divirikis, Divcriks (prus. lit.); Donar (ger.); Durgo, Durga (ind.); Dyauspiter; Dyonizos (gr.); Dzedzylela (sław); Dziad Lel (sław.); Dziedza (sław.); pziedziela, Dziedzielela (sław.); Dziedzylila, Dziewa (sław.); Dziewana (sław.); Dzidzy lela (sław.); Dzydzieleleja (sław.); Dźirong (dajac.) ; Ea (sum); Ekadżatii (ind.); Eleutherios Zeus (gr.); Eliasz prorok; Enlil - Marduk (sum.); Enzu (sum.); Eol (gr.); Esrel (hebr.) ; Fanes (gr.); FiOrgajn (skand.); Frikka (skand.); Fro (germ.); Frouwa (germ.); Gaia (rz.); Gama-Gorib (hot.); Garovitus, Jarowitus (sław.) Gćinsefuss (germ.); Geb (egips.); (ind.); GOl'S, Ghenta (prus.); Gorcha. Gorka' (prus.); Gospod;; Grandis mater (rz.); Grom (sław.); Gross, Grossvater (germ.); grzmotu; Gurcha (prus.); Hadad Rimm6n (Adonis) (fen.); Hamman (ind.); Hanumant (ind.); Harovitus, Jarowit (sław.); Hatthi (ind.); He (ind'>; H efaistos (gr.); Heitsi-eibib {haU; Helios (gr.); Hera (gr.); Hermes (gl'.); Herr (germ.); Hesiri (egips.); p. Ozyrys; Hikuleo (Tonga); Hina; Hipopotam; Hoenir (skand.), Holda (germ.); Huahine (polin.); Huaka (ind.); Huehueteotl (aztec.); Hoekuwu (arauk); Huiciloposztli (azt.); Hulka Dewi (ind.); Hum (ind.); Hunaphu (Quiche); Hygea (gr.); Imperato?' (rz.); Ioo-ai (hebr.) ; Indra (ind.); Ista?' (asy!'.); Iswafibratte (Swaybrato); Isztal' (bab.); Izis, Izys, Izyda (egip.); Jahwe (hebr.); Jama (ind.); Jang (dajac.); (rz.); Jar Chars Jankupong; Jarowit (sław.); (sław.); (sław.); Jassen Janus' Jarko (sław.); Jariło, Jaryło (sław.); Jasza, Jaszen, Jaszon (sław.); Jech, Jele, Jesse, (sław.); Jesza (sław.); Jork, Jorka, Jarko (lit. prus.); Jors (lit. prus.); Jouskeha (hl·~lJń.); Jowisz (rz.); Jordh (germ.); Juma (ugl'. fiń.); Junona (rz.); Jupitel' (rz.); Kabinokka (algonk.); Kame (Bakairi); Kami (jap.); Karewitus (sław.); Karttikeje (st. ind.); Kason (Chason) (sław.); Kastol' i Poluks (rz.); Katekuil (ind. amer.); Kauki (lit.); Kama (ind.); Keb (egip.); Kiedkie jubmet. (lap.); Kivimal (est.); Kmef (egip.); Keremet; Keri; Kob; Korg (prus.); Korko �51:' 59 (prus.); (słow.); (;prus.); Kostrub (gr.); krokodyl; Kronos (gr.); Ksenios (gr.); księżyc (algon.); Ksiutheukli (aztec.) Ksiuhtesutli (meks.) ; Kubera (ind.); Kurche (pr. lit.); Kurk (prus. lit.); Kurkas, Kurke, Kurko (prus. lit.); Kutki (kamer.); Ky.bela, Cybela, (gr.); Lahmu (bab.); Laima (łot.); Lal' familiaris (rz.); Lel, Lelej, Leles (słow.); Leli (słow.); Ligo (łot.); Lodhur -(skand.); Lucina (łac.); Łado Ładci (słow.); Mactcinge, Mactcingein (ind. am.); Magnus pater (rz.); Mahiidewi (ind.); Mahnika (polin.); Maja (ind.); Makunaima {j. Makusi); Manasa (ind.); Marang Buru (ind. am.); Marduk (sum.); Mari (ind.); Marimai (ind.); Mars (rz.); Marza, Marzana (słow.); Mectli (meks.), Medinis (lit.); Miktlauteukli (azt.); Milita Minerwa (rz.); Moloch (fen.); Moszel (łot.); mroku p. Aswinowie, Mudżekindis (algonk.) ; Muora jubmel. (lap.); Nambadżan<li Nanabosho (algonk.); Natrimp (prus. lit.); Neptun (rz.); Neregal; Nieba; Niega (słow.); Niga, Nija (slow.); Ni/wla (słow.); Niola (slow.); Nikephoros (gr.); Niszke (moraw.); Noslola (słow.); NumiTarom (fin.); Num (samoj); Nusku, Nuszka (bab. sum.); Nya, Nyja (słow.); Nyola (słow.); Odin, Odhin (skan.); Ofanu (polin.); Ogień (algon.) ; Ojciec wielki (słow.); Okkopirnus (prus. lit.); 010run (zulus.); Ormuzd (pers.); Oro (polin.); Osirys (eg~.); Ostrorogi, p. Agni; Ozyrys (egips.); Pallas Atene (gr.); Pan (gr.); PańKors czika Tiamat Kotito ta galoa (sum.); Tane (polin.); Tan(Tonga.); Tapa (dajac.); Tara (ind.); Tarom; Tarenjawagon (ind. am.); Tari, Pennu (Chondowie); Tawiskala (irok); Tawiskarom }(irok.) ;Teharonhiawagon (irok.); Tenabi (daj.); Tepen Kutzu matz (Quiche); Tetyda (gr.); Tezcatlipoca (azt.); Thor (skand.); Thrymre Thunauer (germ.); Tien (chiń.); Tiermes (lap.); Tii (polin.); Tiklis (lit.); Tius (germ.); Tlalok (azt.); Tleps, (czerk.); Tonatiuh (meks.); T01', Tool' (lap.) (czuw.); Toara, Tooru, Toru (est.) (czuw.); Torem, (ind.); Parnasiabari; Perch(germ.); Perko, Perunko, Perkun, Perun (lit.); Persefona (gr.); Phre Pikole (germ.); Prawa. Pikol, (lit.); Piorun, Pirkunus; Pluto (rz.); Pogoda (słow.); Pogwizd (słow.); Poklis, Poklys; Poklus (słow.); Polel, Polelum (słow.); Pradżapati (ind.); Pripegala (słow.); Przypiekala (słow.); Prawa, Prawe I(słow.)'; Priapus. Pryap (gr.); Puskajtis (lit.); Quetzalcouath (azt.); Radigost (słow.); Radegost (słow.); Radogost (.słow.); Rahab (hebr.) ;Rajtubuow (polin.); Rama (ind.); Raskosz (słow.); Redigost (słow.); Rod, Rada (słow.); Rodzana, Rodzanica (słow.); rogate (fin.); Rojenice (słow.); Rosskas, Roszkas, Rozkosz (słow.); Rożanica, Rożdenica (slow); Rugian (słow.); Rugiewit (słow.); Ryż (algonk.) ; Saraswati (ind.); Saturn (rz.); Saweasiulo (samoan.); Saxnote (germ.); Sqdzice, Sqdzenice (słow.); Schneinbrato (prus.); Seb (egip.); Seti (egip.); Sędziczki (slow.); Sin (babil.) ; Singbong (bóstwo Santalów); Sitald (ind.); Siwa, Sziwa (ind.); Skanda (ind.); Słońce (algonk.) ; Sojenice, Sujenice (słow.); Stribóg (słow.); Sudicky, Sudiczke, Sudice, Torum, Sudjenice (słow.); Surja (ind.); Suvja (ind.); Sużdenci (błgr.); Swantewid; Swaróg, Swarożyc (słow.); Swaybratto (prus.lit.); Siwa (ind.); Szamasz (bab.); Szango (Jombów); Szawandasi (algonk); Światowid (słow.); Świstun (slow.); Sitala (ind.); Taar, Taara (est.); Taaroa (polin.); Tahiti (polin.); Tairi (polin.); Tairibu (polin.); Tamat, I .~ • Turum (ost.); Toru (botok'.); Tryglów. Trzyglów (słow.); Tsuikoab (hot.); Tupan (Tupi); Turklys (prus.); Typhon (egips.); Tyr (germ.); Ukko, Uku (fin.); Usiry; Ut; Vanen; Vel es (słow.); Vucub; Wabun (algon.) Wadzawaraki (ind.); Wadzarapani (ind.); Wadźra hara (ind.); Wadźra sattwa (ind.); Warrugara (austr.); Warschayto (prus.); Weles, Welos (słow.); Wenera (rz.); Weromatautora (polin.); Weljes (słow.); Wielka matka (słow.); Wielki Manitu (algon.) ; Wielki Gęgala (egip.); wiosna (Jarilo), (sław.); Wirudhaka (ind.); Wisznu (ind.); władca wiosny (Jarowit) (słow.); Wodan (germ.); Wolos (sław.); Wotan (skand.); Wszechświecący; Wszechwiedzący; Wurszayto (prus. lit.); Zamolxys (trac.); Zaratustra, (irań.); Zefir (gr.); Zeus, Zews (gr.); Ziemia (alg.); Ziemiennik (słow.); Ziza, Zieza, Zizilia (sław.); Ziu (germ.); Zoroaster. Żiwa, Zywa, Żywia (słow.); Xunxu- naxpu, XurakM'i. (Quiche); Yau- (ind. am.); B ó s t wab l i ź n i a c z e: Agni, Indra, Aświnowie (ind.); Chakekenapok; Hunahpu; Kame (Bakairi); Kastor i Poluks; Keri; Lel i kiicikam Polel; Nergal; Szamasz Isztar; Xhalanque; B ó s t w a, deszczu i wody; Marang Buru (beng.). B ó s t w a k s i ę ż y c a, Aataencik; Au; Amm; Jadu; Aświnowie; Bliźnięta; Jahwe. Bóstwa ognia, piorunu; kamui; Agni; Ahuramazda; muzd; Katekuil; Mahnika B ó s t was łań Ormuzd, c a, Ozyrys; Bella-Pennu; Abu01'- (polin.) Ahuramazda, Apollo; Ates; Bura-Pennu; Car- slońce. Bolendcy (dial. alem.), bolesny. XI. 364. krótkogłowość. XXI. 240, 241 B r a c i a, brat biały ciemny. XXXII 110; pt. M i t y. ~ bliżniacy, ·XXXII. 82, 87-89, 105, 108, 112, 113, 121-123; - cechowi, (dok), XXXII. 70, 71; - duchowni, XXXI. 21; - wrogowie bóstwa, XXII. 89; - kaczki, XXXII. 110; - przeciwnicy, XXXII. 92; - stalowi, (dok), XXXII. 67, 72; - totemiczni, III. 372; - w bajce, XXXI. 134; XI. 376; - w zwyczajach weselnych XI. 413; - z jednej matki, XXXIX 186. Bracina, bratowa. XIV. 93. Bractwa, I. 236; XI. 74; XVI. 107; pt. P ok r e w ie ń s t w o f i kc Y j n e. Brachicefalia, �()O - cerkiewne, XVIII. 209; XXXIII. 127; - kawalerskie św. Mikołaja, XXXIII. 126-135; ~ muzyków, XXX. 234; - pernbockie, III. 137; - różańcowe, XXXI. 90; - rybackie św. Barbary, XVIII. 135; - św. Antoniego, XXXII. 76, 68; - św. Barbary, X. 6; XXI. 156; XXXII. 67-69; 71-76; - żywieckie, XXXI. 80. Bractwo 'polne, fratres arva!es, XIII. 91. Brać, biorę, biernia, ber. XIX. 5. zbor, ubiór, p. na niwata, (j. błgr.), zostawianie niezżętej garści zboża. X. 468. Bradzinis, (j. lit.), ·brodzień. XXXII. 25. pt. R y b o łów s t w o. Braha, wywar gorzałczany do karmienia krów. XIV. 107. Brahma, (j. sanskr.), bós-two VII. 6. Bmhmariikszasu, (j. sanskr.), duch zabitego bramina, XXXIV. 35. Brahmasamandh, (j. sanksr.), duch bramina. XXXIV. 36. Brahmani, bramini, XIII. 260; XXXIV.35. Braj, (gw. hue.), stępor do robienia bryndzy. XXXV. 97. Brajer, wypalacz węgla, p. uh!arz, XXXI. 85. Brama, II. 76; XIV. 43, 107, 293, 356, 360,364; XVI. 330, 365; XXIX. 129; - gry i zabawy. XXXIII. l; - kultowa, XXXVI. 108; - piekielna, XXXI. 108; - słońca w Tihuanacu, XVIII. 234; - wysoka, XXXIX. 435; - wzory pisanek, IV. 212; -- z daszkami, XXXIV. 143. 144; - z pali. XXXIX. 186. Brada z gruszek. II. 128. (j. węg.), naczynie pierścieniowe. XXXIV. 84. Brewider, bez wątpienia. VI. 42. Brendza, Bramani, bramini, I. 132-134, 233: VII. 16; XXXIV. 8, 11, 16, 17. 20, 22. Bramanizm, braminizm, VI. 118: XXXIV. 22, 28, 45; XXXVI. 149; Bramka, ubiór głowy. XXVIII. 18. Bramy, motyw haftu. XXIV. 137. Brandsztych, małe kawałki bursztynu, XXXIX. 415. Brandu!a, piecyk do pieczenia. X. 37. Bransolety, XXXIX. 370. Brat bez grijeha, (j. serb.), pobratym. p. bliźniak, XVII. 262 pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c Y j n e. -. lel, (j. sław.), stryj. XIV. 59; - matki, jego rola w rodzinie macierzystej. p. awank1!lat. XXXIX. 55; - p. młodej, IX. 40; XVIII. 146;. - słońca, wielki kapłan, VII. 15. - w pieśni, IX. 323; XV. 44; -. w przysłowiu. XVII. 166. - wróg bóstwa, XXXII. 89, 92. Bratczyk, (gw. hue.), bratek, kąpiel w odwarze. XIII. 219, 222. Bratek, Viola arvensis, XIII. 219. 222; XXIII. 241. pt. Roś l i n v w l e c z n i c t w i e. . Brathair, (j. irl.), brat brat zakonny XVII. 263. ' •. Bratobójstwo kainowe, XIX. 63. Bratowa, p. bracina, II. 299. pt. P r awo l udo w e. Bratwa, dratwa. V. 63. Brausztejn, XI.196.G a l' n c a r s t w o Brazowec; bagno zwyczajne, Ledum palustre, w leczn. XVIII. 191. Braźne płótno, zdatne do cedzenia XIV. 107. Braźny, wywar z brahy. XIV. 107. Brąz, XXXI. 68. Brązowe groty, XVII. 175. Bretzel :'3rezelia, .;.: , t. brezylia, bredzy/ia, bron- brazylia. IV. 215, 216; XVII. 33. pt. B a rwniki. Bri de jdesz! (gw. huc.), nawoływanie na owce. XXXV. 136. Bridzula, (gw. h~IC.), nazwa owiec. XXXV. 134. Brimka, (gw. hue.), furta. V. 152. Brirda, (j. marok.), naczynie pierścieniowate. XXXIV. 91. Briza media, p. Matki Boskiej łzy. Bra, p. ber, proso, IX. 357. Broda, (gw. flis.), przód okrętu. XX. 57. Broda, zarost, XXVII. 70; - obcinanie, XXXIII. 113; - w przysłowiu, IX. 51; - zboże zostawione po żniwach na polu. p. bruda. XX. 160; XXII. 8. Brodacz w anegdocie, XXXI. 130. Brodawka, przewiązywanie włosieniem. XI. 385; XVIII. 190; XXX. 45. Brodawki, XIII. 116; XVIII. 180; Brodawnik, mlecz świński, Ta raxacum officinale, XXXI. 97. 'pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Brodę Welesowi zawinąć, XIV. 222. Brodnik, XXIX. 126; XXXI. 3; XXXViII L 230~ pt. R Y b 0łów s t w o. Brodnik na giegniach, sieć. XXIX. 126; XXXI. 3; XXXVIII. 230. - na kulach, sieć. XXIX. 126. Brodzień, sieć, XXXII. 25; XXXVIII. 230; - na płozach, XXX!I. 28; - z matnią XXXII. 25, 28. .zelia, ,t polewka ku!acs, brązlia, bryze/ina, Brag, (j. ;prasł.), łaźnia. XVII. \ 79. weselne, II. 2ii8. Brojiti zvezde, (j. serb.), liczyć gwiazdy, zabawa, V. 138. Brokat, XXXVIII. 359. Brokatella, XXIX. 184. Bromniaki, gwoździe. VI. 291. Bromus, gatunek prosa. XX. 319. Brona, II. 224; III. 11; V. 104; IX. 200; XII. 295; 299; XIV. 127. XX. 183; XXVI. 98; XXIX. 167; XXXI. 3; XXXVII. 346; pt. N ar z ę d z i a l' o l n i c z e. - beleczkowa, XXX. 231; - deskowa, deszczułkowa, XXX. 230, 231; XXXIV. 184; - drewniana, XXXIV. 184; - grabiowa, XXX. 230; - jako instrument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70, 139; - jako ochrona przed czarami, XXIX. 122; - płotkowa, XXX. 231; - przewrócona, VI. 65; _. św. Izydora, konstelacja Tarcza Sobieskiego. L 172; pt. A s t l' 0nomia ludowa. - w przysłowiu. IX. 51; - w zagadce. XV. 104; XVII. 81. - w zwycz. świąt. XXXVIII. 269; - z gałęzi, XXXIX. 204, 294; - żelazna, XXXIII. 114; XXXIV. 184 Broń, X. 88, 91; XII, 295; XIV. 40: XVI. 128; XVII. 170; XXX. 213; XXXI.5, .145; XXXIV. 274; XXXIX. 145; - palna, XXI, 45, 49, 51, 55; XXXV. 85; - z brązu, XVII. 171. B roń. p. ajbalty, ajbolty, bełt, berdysz, bułat, buława, bumerang. bunkosz, ciupaga, czekan, dzida, fuzja, fuzyja, fuzyjka, gnyp, Brogi, jedzenie �62 grot, kij, kirri, kołczan, kostur, kozik, kusza, lanca, laska, łuk, maczuga, miecz, młot, muszkiet nóż, obuszek, oszczep, pała, pałka, pałasz, palyga, pistolet, proca, rusznica, samopał, siekiera, sojula, (maczuga), stosur, strzała, strzelba, sulica, szabla, tarcza, toporek, wałaszka, włócznia, zbroja. Browar, VI. 386, 388; VIII. 263; XIII. 66; XXVI. 15; XXVIII. 221; XXX. 203; XXXIII. 221 XXXIV. 164, 166; - (gw. złodz.), piwo, VII. 277; - dobczycki, XXXIV. 159; - szleszowski, XXXIV. 161; - w przysłowiu, XVI. 97. Brożyny, słupy LI brogu. XXXIX. 309. Bród, brodzić. XIX. 8. Bródka, sieć. XXXI. 38, 40. Bróg, p. szkondla, IX. 256, 275; XVI. 369; XVII. 179; XVIII. 2; XX. 49, 55, 65; XXIV. 87; XXVIII. 147, 164, 165; XXXIX. 309; pt. ,p r z ec h o w y wan i e p o ż y w i e n i a. - jako miara, XXVIII. 147, 164, 165; - w przysłowiu, XXXIX. 309. Brrś! odpędzanie owiec. II. 130. Bruclik, gorset. XXXVI. 232, 235; XXXVIII. 441, Brukiew, p. kwak, karpieL XIV. 399. XVIII. 219. (j. łac.), obrzędy rzymskie. II. 94; XX. 178. Brusek, kapelusz lachowski. XXXVI. 274. Bruski, owcze sery. VIII. 44. Brusy, grube belki. XXX. 33. Brusznica, p. bibrówka, gogodze. Bruś do ostrzenia kosy. XXXV. 87. BrumaLia, BruśLok, kamizelka męska. Brzanka, ryba. XXVIII. 216. Brząkadła, XXXVII. 85. XXXVI. 260. p. brzeczka, Lemieszka ,brenpolewka z gruszek. II. 128; - kasza rzadka, XX. 319; - kukurydziana, XVI. 134; - w przysłowiu, VII. 34. - z mąki owsianej, XVIII. 72; - z prosa, XVI. 134. Bryl, (gw. druc.), :Żyd. XXXVII. 210. Brylantowanie bursztynu, XXXIX. 378. Bryła kamienna, strach. XVIII. 175. Brymbulec, kulki mosiężne. III. 252. Bryndusit (gw. hue.), nazwa' krów. XXXV. 13'5. Bryndza, ser owczy, bruski. V. 60, 124, 153, 154; VI. 353, 354; VIII. 44; IX. 256, 257; XII. 17, 31; XX. 42, 51; XXVIII. 216; XXXIV. 162; XXXV. 89, 91, 92, 119, 123, 124, 129, 131, 144, 151, 152. Bryndzownia, XXXV. 92. Bryndzóla, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 135. Bryndzyty bryndzu, (gw. hue.), robić bryndzę. XXXV. 91. Bryś, pies, VIII. 179. Brytwań, brytwana. II. 131; XIII. 252. Bryza, ubiór kobiecy. XXVIII. 21. Bryzieha, odzież, XXXVIII. 360. Brzana, dziewczyna. XIV. 294; - ryba muracna. XIV. 294; XVIII. 62; XXXI. 36. Bryja, dza. bryja, polewka, XX. 67, 95. (gw. kasz.), brzeg płótna, XXVIII. 36. Brzeg ostry, (gw. flis.), bardzo wysoki. xx. 57. - plaski, (gw. flis.), brzeg niski. XX. 57. - rzeki, III. 55. Brzekinia, grusza .xXXVIII. 319. Brzemienność, p. ciąża. III 58; XIII. 220. Brzeczka, rondel. IV. 174. Brwi wołu, jako pędzel do malowania skrzyń. XXX. 153. Brwia, brew. XIV. 107. Bryczka, II. 270; III. 212; XXXVIII. 231. Brutfan, Brzedz, .~ Brzezata, Brzezawa, Brzeziasta, nazwa krów. XXI. 57, 205. Brzezina, brzoza młoda. w lecznictwie, święcona. XXX.44 BrzezuLa, nazwa krów. XXI. 57. Brzost, p. brzóst, berest, XIX. 8. Brzoza, BetuLa aLba L., BetuLa verrucosa L., BetuLa obscura Kot. p. bereza, na, bazie, - I .~ - berezyna, beśnia, bezi- jako barwnik do pisanek. IV. 215. biała, II. 196; XVIII. 165; XX.300. budulec, XXXIX. 287; cmentarna, XXXV. 63; czarna, Betula obscura. XXXV. 62; drzewo szczęśliwe, XIII. 123, 124; drzewo użytkowe, XXXV. 63; drzewo w magii, XVI. 125; gałązki, kora z gałązek, XIII. 31; omiatanie mogiły, X XIV. 21; .przy wypędzaniu bydła na paszę, XXXV.61; w lecznictwie, XII. 267; XVI. 3; zatykanie za stragacz, XXXV. 60; pt. M a g ia. znaczenie profilakt. XXXV. 61; Gryżyńska, VI. 115, 340; XIII. 162; XXXV. 63; - kąpiel noworodka, XXXV. 63; kij brzozowy w magii, XXXI. 96; 'l" kora, nakrycie głowy, III. 214; pędzenie dziegciu, I. 56; pokarm, XXXV. 60. pt. P o t l' aw y g ł o d o w e. w lecznictwie, VI. 159; XXXV. 62: - liście, jako barwnik, IV. 215; - majenie domów. XXXV. 61; _. majenie lnu i konopi, XXXV. 61; -. miotła, VII. 186; - młoda, p. brzezina, IV. 177; - na spirytusie, XXX. 44; - nazwa, XXXV. 60; - odwar w leczn., XXXV. 63; - okadzanie, XXXV. 63. - olejek z brzozy, XXXV. 62; - pączki w lecznictwie, XXVII. 136; XXXV. 61-63; - produkty, XXXV. 60; - rózga, bicie dzieci. XXIII. 134; XXXV.63; - rózga w magii, XXXV. 61; sok, napój, p. uskola. V. 62; XII. 266; XXVII. 138; XXX. 44; XXXV. 60; pt. Z b i e r a c t \v O. - spróchniała, p. czer, czyr. - w grach i zabawach, XXXIII. 11;. -. w lecznictwie, XXVII. 136; - w legendzie, XXXIII. 151; w obrzędach narodzin, VI. 127; - w obrzędach wiosennych, XXXIII. 11; )XXXV. 61; - w opowieści, XXXV. 63; -, w podaniu, VIII. 253; - w przesądach, XXVII. 136; - w wiankach święc., XXXV. 63; W zwycz. gregoriańskich, IV. 177~ - węgiel w med. lud., XXXV. 61; Brzóst, brzost, kora brzozowa, XIV. 107; ULmus, pączki. II. 161; XIX. 8; -t -t �65 Brzuch, XI. 397, 398; XIV. 308; XXX. 45; - w przysłowiu. VII. 34; Brzytew, II. 334; VIII. 193; IX. 362; XI. 377; XXXIV. 163; - w lecznictwie, X. 396; - w wierzeniach, II. 334. Brzyzek, pagórek. XVI. 94. Brzyzówka, adz.ież, XXXVIII. 360. Buba, (gw. dziec.), krowa. III. 165, 166. Bubaczka, bolak. XVIII. 180. Bubennik, (j. czes.), bębennica, grający na bębnie. XIII. 150. Bucak, czterocentówka, V. 63; XIV. 291, 293. Buch, Ci, hot.), roślinny puder. XXXVII. 84, 85; XXXVIII. 58. Bucha, długa sukmana. XIV. 108. Buchać, bić, IV. 307. Buchnąć, uderzyć. III. 139; XVI. 85. Buchta, bułka. II. 129; XV.II. 134; XVIII. 217. Buciki, p. obuwie, XXXVIII. 270. Bucina, buczyna. XXXI. 77. Bucz. XXIX. 126. pt. R y b a ł ó wstwo. Bucza, buczius, (j li1.), XXXII. 28 Buczanka, w ryboł., XXXI. 3. Buczka, (gw. hue.), nazwa owiec. XXXV. 1334. Buczy; suk, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Buczyna, bucyna, II. 69, 346. Bud, budzić. XIX. 9. Buda" dom mieszkalny. XVI. 108; pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e - (gw. flis.), domek na galarze, X. • 454; XXXIX. 322; - psia w pniu drzewa, XXXIX. 452; - spiczasta, szałas. XXXVII. 280. - stragan, II. 268. • budasz, cieśla. XVII. 79; XXX.78. Buddyści, VII. 40; XVII. 18; XXXIV. 31. Budarz, Buddyzm, VI. 118; XI. 103; XV. 146, 147; XXXIV. 13, 14, 21, 22, 28; XXXV. 186; XXXVI. 143, 149; XXXVII. 359; XXXVIII. 415. Budha, Budda, Gautama SakiaMuni . .I. 236; IV. 219; XI. 336; XV. 206; XVI. 38; XXV. 39; XXVI. 116; XXX. 141; XXXII. 102; XXXIV. 22, 28; XXXVIII. 345 Bud;aha, australijski, zły duch. VI. 15. pt. D e m a n y s z k a d l i we. Budka pasterska, XXXI. 6. - ptasznicza, XXXIX. 293. Budowa domu, zwyczaje. V. 347; XXX. 251; XXXVII. 89-91. pt. Z w y c za j e i a b r z ę d y b ud ow l a n e. Budowa zdania w języku buszmeńskim, XXXVIII. 63, 67. Budowanie mostu, gry i zabawy. XXXIII. 6. Budowle kwadratowe, XXXIX. 285; - naziemne, XXXIX. 264, 284, 287; - palowe, XXXIX. 282, 283; - plecionkowo-słupowe. XXXIX. 277; - prostokątne, XXXIX. 285; - słupowe, XXXIX. 286; - trapezowate, XXXIX. 285, 286; - zrębowe, XXXIX. 286; Budownictwo, XI. 414; XXXIX. 106. 466; - bałkańskie. XXXVII. 227; - barokowe, XXIX. 166; - bojkowskie, XXIX. 166; - czeskie,. II. 77; - drzewne, VI. 175; IX. 285; X. 127, 351. 470, 471; XXXI. 10; -. --- .,' 'r, l -, -< -. -' - ! egipskie, XIII. 208, 268; etruskie, XXIX. 129; fińskie, XXXVII. 441; gospodarskie, XXXIV. 143, 144; góralskie, XVII. 148; XXXI. 68; XXXVII. 350; huculskie, XXI. 45; kamienne, IX. 285, 286; XXXV. 183; karaiokie, XXVII. 137; kaszubskie, XV. 155; kościelne, XXIX. 166; XXXIII. 147; krakowskie, XVIII. 2, 4; kultury czasz lejowatych, XXXIX. 2,59; kurpiowskie, XXXVII. 414; lubelskie, XXXVII. 472; ludowe, II. 33, 34, 76; X. 238, 308-316, 352, 353, 430-433; XIV. 355; XVI. 330; XVII. 2; XVIII. l, 13; XXI. 51, 54, 270; XXII. 31; XXIII. 38, 43-49, 153, 154, 162; XXV. 107; XXVI. 98, 104; XXVII. 141; XXVIII. 109; XXIX. 118, 127, 131, 156; XXX. 4, 215, 225, 242, 272; XXXI. 4, 6, 145; XXXIII. 83; XXXIV. 186, 271, 283; XXXV. 18, 36, 174; XXXVII. 225, 351, 407. 420,. 450; XXXVIII. 217, 218, 459, 579; łemkowskie, XXXIII. 92, 98, 108; mieszkalne, XXXIX. 259, 260, 284; murowane, IX. 285, 286; XVIII. 2; nadziemne, XXXVIII, 330; neolityczne, XXXIX. 266; niemieokie, XXXVII. 228; norweskie, XXXV. 169-171; opoczyńskie. XXVI. 145; orawskie, XXXIX. 433; !palowe, I. 11; XVIII. 2, 3; XXI. 89; XXIX. 129; Lud -- Tom XL -. -. --. -.: -. - perskie, XXIII. 47; pierwotne, XXIII. 45; podhalańskie, VI, 393; X. 324; podziemne, XXXVII. 102, 103; polskie, X. 126; XIII. 342, 343; XXXVII. 448; przedhistoryczne, XXXIX. 266; przysłupowo-węgłowe, XXXIX. 453; rosyjskie, XXVI. 91; sakralne, XXXVII. 414; ~,~owiańskie,. II. 77; słupowe, XVIII. l, 2, 11; XXVI. 102; słu:powo~palowe, XVIII. 3; socjalistyczne, XXXIX. 628; syberyjskie, XXIII. 47; syryjskie, XXIII. 47; szałaśne, XXVIII. 109; w epoce brązu, XXXIX. 262; wiejskie, XXXIX. 228, 230-250. wielkopolskie, XXXVII. 240; zabytkowe, XXXVII. 456; zakopiańskie, X. 463-466; zLemiankowe, XXXVIII. 330; Budownictwo, p. dom mieszkalny, dach, budulec, budynki mieszkalne, gospodarcze, ziemianka, babak, balkonik, banty, bonty, cerkiew, chałupa, chata, choromy, chorony, czopy, drzwi, dymnik, ferkLadonki, felc, ferfLedon ki fundamenty, furta, futrena, futryny, galeria, gałąź, -ganeczek, ganek, ganki, gara. gietunki, glina, glowace, góra (strych), grida, gwóźdź, gzyms, hryda, kapa nad piecem, huźwa (świerkowe zawiasy), kapa nad piecem, kapliczki, klucz drewniany, knagi, kołki, komin, koszyczek, kościół drewniany, lo cap, ocap, na biegonach, na �czop, na kryty rybi czop, na obłap, ogon, na słup, zamek, na zqb, na lepa, nalepa, na węgieł, zqbkach, oberlik, na na no- ocapy, ocza- oczep, odlewa, odrzwia, okienko. okiennice, okno, okrenty, otwory, palafity, palenisko, palówka, pecki, peki, piętnary, pitnary, plewa z gliną, podcienia, podsienia, podgródka, podi, podłoga, podmurówka, poduszerik, podwaliny, podprzybitpienie, odźwierek, ka, podsiębitka, nia, polenie, pogródka, polepa, poled- połowaja (plewa), powała, pódrja, półsoszki szczytowe, priczyna (podcienie), prypicz (przypiecek), przycieś, przyłap, przypiecek, przyzba, pułap, radnice, rososzki, rygle, ryglówka, rysie, sień, sklep, skrzynka okienna slegi, słup, słup6wka, (piec), sosrqb, sosręb, spidki, spodek, spojenie belek, stela, stolarski węgiel, stragarz, stryszek, strzecha, sufit, sumiec, sumcak, sumci, sumikówka, susznia, szałasy, szpangi, szwela, teble, tok gliniany, tragarze, tram, trzon pieCel, uszaki, vyska, węgieł, węgłówka, wieńcówka, worota, worynie wowky, wygLqdy, nica, wypust, występ, wyżka, wyłaźwyszka, zagroda, zakosy, zamek drewniany, zamsze, zapiecek, zcisufnica, ziemianka, zrąb. Budrycz, biedrzeniec, II. 157; Budulec, p.bale, barty, belek, belka, brzoza, buk, cegła, darnina, dąb, deski, dębina, glina jasion, jesion, jodła, kamień, kukuzakośniki, zagata, rydza, sosna. lód, łodygi kukurydzy, Budynek, szynk. V. 353. B u d y n k i g o s p o d a l' c z e, XXXVII. 19:3, 195, 196; XXXIX, 236, 273. - chlew, chlewik, chyżka, drewutnia, gaca, gęśniki, gruba (piwnica), gumno, humno (stodoła), kamyk (chlew), klecia, kleć, kolesznia, komórka, komirka, kub, kurnik, Lamus, obora, odryna, owczarnia, pelewen, plewnik, popoLija (piwnica), powieć, powie tka, pribok, przypust, stajnia, stodoła, ściobka, kubik, śpichlisz, kuca, kucza, świrno, świronek, (gw. hue.), płótno do odcedzania budzu. XVII. 145. Buenec, (j. błgr.), zabawa ludowa. XXV. 120. Bufonites, echenit, belemnit. XXXVII. 297. Bug, boug, boga, (j. germ.), -obrączka, obrącz. XVII. 73. Buga, (j. tur.), byk. XVII. 72. Bugaj, (dok.), gaj. XVII. 73; - nazwa miejscowości nad wodami. XVII. 72-74. Bugzaplut, kołnierz u sukmany. XVII. 73. Buhaj, byk XVII. 72; XXXIV. 176; - postać ducha. XII. 93. Buiana, (dok.), nazwa krów. XXI. 57. Buk, Fagus siLvatica, I. 111, 113; II. 69; III. 239; XIV. 153. 332; XXVIII. 241; XXXIV. 52, 57; XXXV. 64; pt. Drzewa leśne. - klocki, VIII. 344; - liście, owoce, popiół w lecznictwie. XXXV. 65; - liście, pożywienie, XXXV. 64; Pt. P o t r a w y g ł o d o w e. - przepowiednia pogody, zbiorów, XXXV. 64, 65; - w bajce, VI. 265; XI. 331. - w magii, dziura w pniu. XVIII. 180. - w magii, miłosnej, XXXV. 65. - w mitach, XXXII. 117; - w pieśni, XI. 46; XXXV. 49. Bukata, (gw. hue.), kawałek. VII. 260. Buki szczypać, zabawa, XIII. 308. Bukiet, nazwa psów. III. 45. Bukiet, ozdoba kawalerskiego kapelusza. XXXI. 77. Bukietnik, flakon. XXIX. 87, 90. Bukiety, II. 237, 268; XXXI. 77, 78; XXXVI. 267; Budzowiacz, I .1 ł t! rr 1 ,ł I telet- nik, wozownia. B u d y n k i m i e s z k a l h e, XXXIX. 237, 279. p. ataul, bacówka, balagan, besidki, bodnarka, buda, budka pasterska, chalpa, chałupa, chata, choromy, chorony, chyża, dom, dwór, dżije, fanza, gulema, itiań, izba, jednoizbówka, jata (namiot), jurta, kalyman, kqcina, (kucza), koleba, koliba, kołyba, kureń (kurzeń), kystawa, lepianka, piekarnia dymna, pontok, półziemianki, prychuta, soba, szałas, świetlica, urasa, wigwamy, zawatra, ziemianka, zimarka, zymarka, żije. Budz, (gw. hue.), ser owczy. XIII. 116, 207, 241; XVII. 144-146; XXXV. 91, 95, 106, 110, 131, 132. Budzenie bydła w obrzędach pogrzebowych. XVIII. 76; - pszczół po śmierci gOSlPOdarza, XVIII. 76; - pszczół na Wielkanoc. IV. 419; -- ziemniaków, XVI. 84. .•.•'. 5'" - w obrz. weselnych, XIV. 255; XVIII. 75. Bukiew, bukwa, mąka i olej, XXXV. 64; pt. P o t l' a w y g ł o d o w e. Bukładek, (dok), bukłak, naczynie na wino. XXXIV. 163. Buklażki (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Bukowaja spuza, (gw. hue.), popiół bukowy w leczn. VI. 159. Bukowiak, Lysimachia vuLgaris, II. 137. pt. Rośliny w leczn i c t w i e. Buksy zomszowe, XXVIII. 32. Buksza części fajki. II. 141; - u koła, II. 132. Bukszpan, z czego wyrasta. XVII. 32. Bukwa, bukiew, nasiona. XX. 53, 54, 96; XXXV. 64. - popiół w leczn. XXXV. 65. Bukwica lekarska, Betonica offic .., w leczn., XXVIII. 241; - święcona, okadzanie,krów.XXX 44 BuLa, ziemniak. X. 261. Bulaniki, placki z kartofli. XIV. 250. Bulba, Solanum tub erosa, psianka ziemniaczana, kartofle. X. 261 ; XVIII. 143, 191. pt. Roś l i n y upr a wn e. Bulbega, ziemniak. X. 261. Bullock hoc, (j. ang.), narzędzia rolnicze. XXXIX. 185. Bulus, (j. jak), lodownia, XXXVII. 102. Bulwa, XXXVII. 75, 86, 93, 96; XXXVIII. 110. Bulwowate, XXXIX. 204. Bułany, VIII. 152. Bulanysta, bułanka, (gw. hue.), nazwa krów. XXXV. 134. Bułanysk'i, (gw. hue.), rasa sementalska. XXXV. 81 pt. H o d o w la . �69 68 Bułat, broń. XXXI. 134. Buława, Xl. 220; XIX. 60. Bułka, II. 143; III. 319, 322; Xl. 214; XII. 41; - w kulcie, XXXIV. 281; w obrz. pogrzebowym, V. 345. Bultokas, (j. lit.), rybol. XXXII. 30. Bumerang, XXXVII. 3~1. Buncloki, kamionki śląskie. XXXVIII. 418. Bunda, odzież górali. XVII. 141, 144, Bundling, (j. irl.), vrzedślubne stosunki miłosne. II. 102. pt. D z i ew i c two. Bundz, ser owczy. V. 60, 61; VII. 260. -ziemniak. X. 261. pałka, maczuga. III. 244, 272; XXXV. 72. Bunt, bant. XXIX. 7, 26, 34. pt. Dach .. Bunda, ubiór góralski VII. 257. Buńka, bańka ze słomy. XVII. 131. Buor sachalar, (j. jak.), podziemni Jakuci. XXXVII. 102. Buqa, buga, (j. tur.), XXXIV. 176. Bura Pen nu, p. Bella Pennu. VII. 25. pt. Bóstwa. Burak, Beta vulgaris L., II. 128; III. 10, 323; IV. 276, 281, 286; VI. 57; VIU. 373; XIII. 14,29&,298; XVIII. 191; XXVIII. 242; pt. Roś l i n y u p ra wne. - kiszony, XXV. 64; - liść w leczn. XIII. 341. XVIII. 186; XXX. 43. - w magii, XIII. 26. - sok w leczn. VIII. 57; XXX. 43, 44. ~ tarty w leczn. XIII. 219, 222. Buran, (j. ros.), zamieć. V. 3. Burbi Pennu, (j. chond.), bogini roślinności. VII. 18, 28. Bunkosz, Burcok, 81. (gw. żołn.), Brotsack. III (j. ukr.), zabawa w pisanki. IV. 224. Burdel, stara chałupa. VI. 42. Burek, II. 130; III. 45; VIII. 152. Burka, IX. 260; XXVIII. 217; XXXI. 111. - spódnica lniano-wełniana. X. 183; XX. 266; XXIX. 83. Burkusz, nazwa psów. XXXV. 136. Burłak, (j. błr.), nazwa Rosjan. II. 210. Burmister, burmistrz. XVIII. 217. Burnus, odzież. VI. 49. Burocha, nazwa krów. XXI. 57. Buroczka, ziemniak. X. 261. Bursa, karnawał. XIV. 399. - zbójecka lP. bandy zbójeckie. XX. 304, 306, 307. B u l' S z t y n błotny, cacko, chudy, cielisty, czerwony, górkowy, gruntowy, gruz, kapuściak, kościany, kruczy, krwisty, miodowy, mleczny, ognik, rzeczny, szklisty, śniady, twardy; XXXIX. 364; - jako ofiara na tacę, XXXIX. 395, 396; - jako pieniądz, XXXIX. 395-397; - jako posag, XXXIX. 397, 401; - kopanie, XXXIX. 382, 402, 404-408, 410, 414; Burda, - w lecznictwie, XXXIX. 380, 395, 400, 401; - w poezji i pieśni, XXXIX. 411, 412; - w przysłowiu, XXXIX. 401; - w wierzeniach, XXXIX. 395; - wodny, wydmowy, żółtawo-biały, XXXIX. 364; - żyłkowany, XXXIX. 408. Bursztyniarnia, XXXIX. 373. Bursztyniarstwo, XXIII, 173; XXVI. 127; XXXIX. 355. Bursztyniarz amator, XXXIX. 378; - majster, XXXIX. 359, 361, 364, 366, 368, 369, 373, 377, 382, 383, 407, 408, 410. Bursztynki, buksztynki, część pługa. I. 143 Bursztynowa okolica, XXXI:X. 410. Bursztyny, III. 61; VII. 85; X. lO; XXI. 66; XXII. 154; XXVII. 135; XXVIII. 18; XXXVII. 290, 330; XXXIX. 385, 402, 408; - w magii. XXVII. 135; - w przysl. XIII. 150; Burśtyn, p. bursztyn. XXXIX. 374, 398, 401, 403, 405, 412; Burtininkas, czarownik żmudzki. VII. 93; Burtnice, deski bukowe łączące nogi skrzyni. IX. 361. Burtnik, snopek do poszycia dachu nad okapem. XIV. 107; Bury, bóstwo Chondów. VI. 18; Buryszka, ziemniak. X. 261; Burza, II. 259, 329; III. 53; IV. 98; V. 168, 169, 279, 352; VI. 352; XIII. 94; XIX. 112; XXX. 221; XXXI. 80; XXXII. 124; XXXIII. 24, 25. Burzy odpędzanie. IV. 419; VIII. 58; XII. 310; XIII. 226; XIV. 46; - skutek pijatyki czartów. XIX.114; - sprowadzanie. VII. 11. - w przysłowiu. VII. 34; - związek z bocianem. XIV. 172, ·;···. t , . ' i ,.L • ~j .~l ,. .~ ; t Busiekor, biesi kiej'z, Senecio Fuchsi, liście, okłady. VI. 159; Buszi, Buszido, (j. jap.), rycerz, wojownik. XV. 148. Buszka, długa, sukmana. XIV. 108; But, p. tortury. XXIV. 171. Butea Frondosa, drzewo święte. XXXIV. 39 pt. K u l ty. (gw. huc.), kloc. VII. 260. Buty, p. buciki, chodaki, obuwie, trzewiki, I. 216; III. 15, 17, 229; IV. 82, 278, 285; V. 64, 121, 151, 221; VIII. 391; IX. 207; X. 33, 35; Xl. 24, 25, 61, 377, 387, 404; XII. 229, 230, 289-293; XIV. 17; XV. 27; XVIII. 67; XX. 93; XXII. 99, 100, 109, 138; XXIX. 18, 157; XXXIII. 113; XXXIV. 146; - bez podkówek do grobu. XXXIX. 303; - cudowne. XX. 250; - czerwone. XXXIV. 162; - długie. XXXVIII. 258; - jako symbol władzy. XXXVII 127, 131, 133, 134, 137, 138; - juchtowe. XII. 291, 302; XIII. 241; - kobiece. XXII. 95.96; XXXIV.161; - lachowskie. IX. 257; - ostasze. XXI. 137, 138, 144; - polskie. VIII. 251; - safianowe. XII. 291, 301; - skamieniałe. XIV. 405; --; w lecz·nictwie. XI. 397; _.. w magii. XXXIV. 280; - w przesądach. XXXIV. 280; - w przysł. IX. 52, 187; - w zadawaniu czarów. XVII. 116; - we wróżbach. XXXIV. 280; - wywrotki. XXXVIII. 241; - z cholewami. I. 160; VIII. 164; Xl. 30, 58, 195; XVI. 138, 139; XVIII. 142,146; XXI. 137; XXIX. 157; XXXVIII. 232; XXXIX. 296; - z podkówkami. VIII. 164, 251. - zakaz włażenia w butach na drzewo owocowe. XVIII. 92. Butyn, (gw. huc.), zrąb. VII. 260. Buzluk, bazlyk, (j. tiur.), p. chrapki, chodzenie po lodzie. XXV. 3--4. Buźko, bocian. XIV. 397. Bycek, ćwiartówka piwa. XII. 42. Butiuk, �'71 '70 Bycze JaJa, purchawka Byczki, ,pisanki. XVII. - XXXI. 33. 94. bliźniaki. XIV. 302. w zagadce. XIV. 375. Byczyna, miejsce rozpłodowe. XIX.5. Bydlenia się krów, IV. 282. Bydło, I. 87, 164, 263; U. 21, 70, 130 196, 197, 201, 203, 205; III. 10. 11, 13, 229, 231, 232, 241; IV. 19, 23. 120, 141, 142, 276, 278. 283; VI. 57, VII. 93, 220; VIII. 25, 181, 318; IX. 163, 171; X. 351, 356; XI. 94, 177, 193, 199; XII. 295, 313; XIII. 37, 305; XIV. 44, 66, 69, 132, 134, 139, 403; XVIII. 42, 62; XXI. 121; XXV. 56, 57, 59; XXVI. 98; XXVII. 139; XXVIII. 6, 250; XXIX. 159; XXX. 214; XXXI. 96, 164; XXXIII. 87, 114; XXXIV. 174; XXXV. 78-81, 118-120, 124. 126, 128, 131, 149, 150; XXXVII. 190, 193, 203; XXXVIII. 11, 36, 38, 51. 313, 364, 365; XXXIX. 184, 191, 193; pt. H o d o w l a. - choroby, XIII. 241; XXXIV. 279; - czarować, XXVI. 10; - darzenie się, XIII. 327, 328; XIV. 391; XXIII. 63, 109; - hodowla. XX. 34, 54, 90 XXIII. 47; - krajowe krótkonogie, Bos Brachyceros, VIII. 37, 38; - kupno, XIII. 328; XXI. 96; XXIII. 93, 103, 104; leczenie, XXX. 38, 42, 46, 48, 50, 52, 66, 210; ochrona przed zarazą, XXVI 74; - ofiarne, XIV. 213; XXXIV. 279; - okadzanie, XXV. 91; - pochodzenie nazw. XXIV. 88; - pociągowe, XX. 40; - przepędzanie przez ogień, V. 264, 270; - rasy, XXXV. 79-81; - rozmowy, XXV. 110; rozpłodowe w prawie wiejskim. XXVII. 144; - sprzedaż, IV. 420; X. 355; - szkodzić, XXI. 132; - szpik w lecznictwie, V. 301, 302; - tyrolskie, VII. 38; - udomowienie, XXX. 269; - uźywanie do młocki, XX. 301; - w bajce, VIII. 268; - w pieśni, I. 87; III. 78; - w przysłowiu, XXIV. 95; - w szopce, XI. 35. XXV. 64; - w zagadce, II. 40; - w zwycz. B. Nar. III. 141, 173; V. 212; VIII. 368, 369; X. 156, 280; - w zwycz. budowlanych. II. 203; - wypędzanie na paszę. II. 222; IV. 276, 282; VIII. 341, 342; XXX. 250. - wyraz tabu, XXXVIII. 378. - zabezpieczenie od uroku, XI. 380, Bydrycz, biedrzeniec, w lecz. II. 157; Byk; bycek, II. 23, 24, 42; VII. 326; XIII. 253; XXXV. 128; - czarny w obrz. B. Nar. XXV. 53; - kastrowany, XXX. 215; -; ofiara, X. 111; - przebieranie się, XX. 167; - w legendzie, XXIX. 104; - w mętowaniu, XIV. 377, 378; - w przysłowiu, II. 202; IX. 371; XIII. 245; - w wierzeniach reI. XXXII. 128; - w zagadce, II. 11, 42; - wcielenie bóstwa, XVI. 24; XXXII. 119, 128; - we wróźbach małź. XIII. 33. Bykowe, kara pienięźna za nieślubne dziecko. XX. 98. Byku, (j. tur.), byk, XXXIV. 176, Bylci, (gw. hue.), drewniane widełki do opierania strzelby. VII. 266. ,, ,. I II ,I , Muromeć, XVIII. 139; o Wasilii Pianicy, XXV. 124; wielkoruskie, XXV. 121. Bylyc'a, (gw. hue.), nazwa owcy. XXXV. 133. Bynda szoukowa, (j. ukr.), jedwabna wstąi)ka. XII. 286, 287; XVIII. 143, 146, 152, 155. Bystrocha, (dok.) nazwa krów. XXI. - Bylica pos/p., Artemisia vulgaris L. kadzenie w domu, XIX. 115; - kąpanie zmarłego, XV. 103; - kąpiel, XXX. 42; - korzeń, XXXIII. 262; _ majenie chat, IV. 214, 312; - od bólu krzyźa, XX. 193; - od opalenia się, XX. 193; - cdpędzanie czarta, AIX. 115; - okadzanie, opasyw. XXXVIII. 262 - przeciw bezplod. XXXVIII. 262; - w lecznictwie, II. 88; III. 20; IX. 414; XX. 103, 192; XXX. 40-43, 53; XXXVIII. 262; - w magii, XXVII. 99; - w obrz. sobótkowych, IV. 315; VI. 62, 78; IX. 137; XVII. 21; - w pieśni, II. 359; - zatykanie na dachu; XXVI. 72; - zawieszona, XXXVIII. 262. Bylica piołun, Artemisia absinthium, II. 137; XXVIII. 242; XXXIX. 339. Byliny, XII. 340, 342; XVII. 260; XVIII. 139; XXXI. 152; XXXVII. 12; XXXVIII. 208; pt. L i t e r at u r a l u d o w a. Ilia - 57, 205. jasny, czysty, XIV. 108. By ta doroha, (j. ukr.), droga traktowa. XXV. 95. Byty bryndzu, (gw. hue.), robić bryndzę. XXXV. 91. Bzdrężny, przymiotnik od ryby bzdręgi. XIV. 108. Bzducha, Aethusa cynapium, XXXI. 94; - purchawka, Lycoperdon. II. 22; - mala, XXXI. 94; - pietrasznik, pietruszka psia. XXXI. 94; Bzik, demon. XXV. 80. Bździel, (gw. flis.), młyn. XX. 57. Bździochy, demony. V. 54, 55, 275. Bystry, c f C. K. W. K. P. (b). XXXIX. 23, 13 Caball, (j. irl.), Caballos, (j. gall.), CabaHus, (j. łac.), koń. XVII. 218,219. Cabe! w prawo! nawoływanie wołów, XII. 301. Cabia, Cabiessa, (j. wł.), rozpustnica, błaźnica, XVII. 225. Cabietta, (j. wł.), kobieta, XVII. 225, 241. Cabio, (j. wU, rozpustnik, XVII. 225. Cabo, (j łac.), koń, XVII. 218, 219. Cacka, wycinanka sieradzka, XXII. 117,122. bursztyn przeźroczysty, ::.c:':XIX. 364, 384. Cackowanie, wyci£kanie wzorów na kufrach, XXXIII. 141. Caecilia, (j. łac.), żmija. XXI. 119. CaO[Jia, (j. lac.), p. Cabia, Gabia, Cavia. XVII. 241. Cavoci, (gw. franc), potomkowie trędowatych, XXI. 180. Cakanka, (j. czes.), ciupaga, XXXIX. 3::3. Caki.. Zacken, ząbki, ornament. XXVIII. 36. Cacko, �'72 Cal, tylna część drygawki, wiosła X. 454, XXXIX. 322. Caloianul, (j. "um), obrzęd sprowadzania deszczu, XXV. 139. Calusaria, (j. rum.), tańce lud0we, Całopalenie, IX. 329, 332. XXXIX, 350. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Całowanie drzew owocowych, w wig. Trzech Króli, XVIII. 96. Cantilenae vulgaris, O. łac.), pieśni ludowe, XIX. 82. Cap brodaty, turoń, I. 201. pt. Z w yc z a j e i o b l' Z ę d y d o r ,o c z n e. Cap, kozioł, IV. 301. 302; IX. 50, 63, 'XXXV. 133. - jazda czarownic, XXVII. 142 - rogi, XXXVIII. 275. - w gadce, VI. 249. - w obrzędach B. Nar. XX. 167. - w słownictwie, XXX. 214 Cap, (gw. huc.), XXXV. 133. Capitolinus, (j. łac.), Jowisz, XIV. 53. Capka, czapka, XIV. 291-293. Capky, (gw. hue.), nazwa koźlątek, XXXV. 133. Car-słońce, bóstwo, XIV. 226. 227 B ó s t w o S l o ń c a. Car-uż, O. ukr.), króL-wąż, XV. 33. Car-zile, Car-,ziele, Petasites officinal·'s. IV. 151, 160; V. 34; XIII. 222. pt. Roś l i n y w l e c z n i ctw ie. Carex arenaria, (j. łac.), roślina jadalna, XX. 319. Cark'y, (gw. hue.), małe zagrody dla owiec, kóz i krów. XXXV. 129131, 150, Carmen barbaricum, (j. łac.), XXXIX. 135. gare Carmina ludowe. Carmen pieśń (j. łac,), XIX. 82. agrestia, vul- ludowa. poezje O. lac l, mięsop'..lEt. 167. Carostwo, (dok.), czary, XXXI. 71. / Carownice, czarownice, V 54; XXXI. 73. Carrus navalis, O, łac.), karnawałowy statek na kołach, Xx. 185. Carsprenne, O. bret.), część pługa, o wlaściwościach czarodziejskich. XVIII. 105. Cart, czart, V. 53, 56; XIV. 145. Caryczka, (j. ukr.), pokrzyk, XXXIX. 305. Caryna, (gw. hue.), polanka, VII. 260. Cassava, roślina j.adalna, XXXIX. 195, 204. Castanea, (j. lac.), kasztan, XVI. 290. Catastra, (j. lac.), dyby, XXXIX. 299. Cavallo, Cavallus, (j. wlos. łac.), koń, XVII. 218,219. Cqber, Satul'eja hortensis, XXXI. 94 pt. Roś l i n y w z b i e rac t w i e. Cąłka, onucka, XI, 57. Cebrotka XXXIX. 327. pt. B e dna r s two. Cebl'Y, p. zwal'ka, żlukto, XXXIX. 450. Cebrzyk, paszczenyk, przyciel', zwal'ka, V. 64, 215; VI. 48; IX 279,364; XI. 416; XII, 18; XIII 29" 154, 253; XIV. 201; XVI 276; XXX. 215; XXXVII. 205. pt. Carnisprivium, xx. B e d n a r s t w o. czosnek cebula, Allium cepa. I. 165, 245; III. 10, 320, 323, 324; IV. 300; VI. 53, 57, 68; VIII 120, 373; X. 344; lXII. 296, 298; XIV. 167, 168; XVI. 134; XVIII. 191; XXVI. 49; XIXX. 39; XXXV 89; XXXVIII. 54; XJXXIX. 195 pt. Rośliny uprawne. jako barwnik do nici, XXIV. 142. Cebula, f ..• lupiny, jako barwnik do jaj, IV. 215, 229; VII. 177; IX. 168, 169, XVII. 33. - przy poźyczaniu dzieźy, XXIII. 67. - w bajce, IX. 69. -. w lecznictwie, III. 56; XI. 394, 396; XIII. 221, 222; XVIII. 179; 180; XXx. 39 - w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 205. - w przys'lowiach, liX. 47, 372. - w szopce, XI. 131. - w wierzeniach, II. 62; III. 51; V. 212, 348; VIII. 360. - w zagadce, II. 42, 338; V. 48; XIII 205; XIV. 376; XVII. 81, 88. Cebulyna, łupy cebuli, barwn£k do jaj. IV. 215, 229. Cech, p. bractwa, VII. 93, 94; XIV. 277; XXX. 233, 234; XXXIX. 13'7 - dziadowski, lXXXI 142. - garncarzy, XXIX. 89; XXXIX. 422, 525. - hafciarski, XII. 191; XXVIII. 31. - kamieniarzy, VI. 413. - konwisarski, XXXIII. 149. - krakowski, VII. 236. - krawiecki, XIV. 277. - mularski, VI. 413. - muzyków, XXX. 234. - paśników, XXIV. 105. - wtmański, XXXII. 66, 67, 71, 72, 76; XXXV. 174. - rybacki, XVIII. 135. - rzeźnicki, II. 194. - sukienników, :XIV 277. - szewski, IV. 82. - tkacki, 277-280. Cechmistrz, XI. 73; XIV. 279; XXXII. 68-71, 73. Cechowi, p. bracia, XIII. 249. Cechy diale:,tóv.' mazowieckic11 XXX. 259. - językowe, XXVII. 48. - kulturowe, XXI. 23-25. - kultury, XXXVII. 64. - ,regionalne, XXXVII. 406. - wytworu, XXXII. 58. Cedr, w legendzi€, XVII 23. Cedzidlo, cedziłka, II 337; III. 21. Cegiełka, ceglarka, Lichnis chalcedonika, XXXI. 94. pt. Roś 1 i n y w w i e l' z e n i a c h i l e c z n ic t w i e. Ceglarze, VIII. 122, 123; XXX. 18. Cegla, IX. 273; Xl. 170; XIV. 355, 356; xxrx. 88; XXXIX. 206, 245, 248, 322. pt. O b l' Ó b k a g l i n y, - rozgrzana w lecznictwie, XI. 397. - w zagadce, II. 231. Cegły, zdobiny w haftach opoczyńskich, XXIV. 144. Cekiny, ozdoby, XXXVII 214 218 223, 231. C€l 'i zakres etnografii, XXI. 8192; XXXIX 628. Celadni1c, czeladnik, XX. 255. Celadź, czeladź, IV. 284, 286. Celender, kapelusz góralski, XXXVI. 234. Celibat, IX. H)-O. Cel.uście, piec, XXIX 9, 45, 49, 50. Cembra, cembrowina, IX. 275. Cembrowina drąźona w pniu, kadłub XXXIX. 452. Cenceryja, centoryja, tysiącznik zwycz. w lecz., XXX. 49. Cent, centnar, XVIII. 217, pt. Miary i wagi. Cent, ,pieniądz, III. 55. Centaury, XXIX. 162; XXXIV. 45. Centeotl, meksyk bogini. urodzaju, VII. 6, 18, 19. pt. B ós t w a. Centofolia, XII. 61 Cen tory ja, tysiącznik zwyczajny, XXX 49. �'75 Centra handlowe, XXXIX. - kulturowe, XXI. 22 189. Erytraea Centaurium L. tysiącznik, XIII. 221, 222. - odwar w lecznictwie XXx. 49. - święcenie w dniu 15 sierpnia, XXX.49. Cep, (gw. złodz.), chłop, VII. 277. Cepce grodzone, czepiec, III. 363. Cepiec, czepiec, XIV. 393. Cepiny, czepiny, XIV. 261. Cepkałka, XX'XIX. 413. Cepawiny, czepiny, XXXI. 78 Cepy, III. 11; V. 63'; VII. 272-275; IX. 200, 280, 366; Xl. 145, 173; XII. 43, 262, 299; pt. Narzędzia r o l n i c z e. - gązewkowe, XXXVIII. 321. - ich części, XXX. 257. - kapicowe, V. 63; XX. 55; XXXVIII. 321. - sporządzanie, XVI. 84. - w liter.aturze ludowej, V. 200; XIV. 374. - w przysłowiu, XIV. 346. Cera, córka, II. 140; XVIII. 217. Ceramika, XI. 421, 422; XXVIII. 9; XXTX. 1871>188; XXX. 4, 160; XXXVI. 176, 283; XX'XVII. 423, 448, 450, 472; XXXVIII. 418, 422, 435, 441; !XXXIX" 1B" 21, 77, 439, 458, 493, 501. pt. G a l' n c a rs two. - bałtycka, XXI. 253. - cypryjska, XXXIV. 98. - dolkowa, XXV. s. XI. - egipska, XIV. 198. - falista, XXI. 253. - fatianowska, XXI. 64. - geometryczna, XXXIV. 69. - góralska XXIX.128. - grzebykowa, XXI. 64; XXXVII. 320. _. - Centuria, - _. - - halsztacka, XXIV. 160. holenderska, XXIX. 134. huculska, XXIX. 185. jugosłowiańska, XXXIV. 118. kaszubska, XXVIII. 37, 103, 104; XXXVIII. 485.. kielecka, XXXVII. 485. kłuta, XXV. s. VI. VII. knyszyńska, XXXVII. 485. kujawska, XXXVII. 485. kultury wielkopolskiej XXV. s. VIII. kurpiowska, XXXVII. 485. lubelska, X,XIIX 187. XXXVII. 450, 485; ludowa, XXI. 44, 47, 49, 51, 53, 54; XXIII. 155; XXXIV. 67, 117. łużycka, XXIV. 160. malowana, XVII. 72-77; XXI. 63, 64; XXV. s. XII-XIV XXXVII. 420; mazurska XXXVII. 420. miechowska, XXV. s. IX. XII; nadodrzańska, XXV. s. IV, VI; nowoczesna pierścieniowata, XXXIV. 118, 120, 122; peruwiańska, XXXIV. 96; pierścieniowa, XXXIV. 67, 98, 118, 120, 122-140; podhalańska, XXXVII. 485; pokucka, XXIX. 154, 155; promienista, XXV. s. IX; przedhist. XVI. 323; XXI. 262. rzeszowska, XXXIX. 444; ~łowacka, XXXVII. 352; słowiańska, XXXIV. 89; sznurowa, XXI. 254; XXV. 36, 104, 123, 157, s. II, IV; XXVI. 36, 37; XXXVII. 320; XXXVIII. 420; XXXIX. 260; śląska, XXIX. 130; śródziemnomorska, XXXIV. 126; turecka, XXXIV. 113; - J -r- l oC> ukraińska, XXXIV. 109; wczesnominojska, XXXIV, 109; wolutowa, p. wstęgowa. wstęgowa, XXI. 63, 64, 250, 254; XXV, 107; s. IX, XXXII. 64; XXXVII. 322; XXXVIII. 35; XXXIX. 264; - wykopaliskowa, XVI. 323; - złocka, XXV. s. IX. XI. XII. Ceraunea, (j. lac), p. belemnity, echenit, XXXVII. 297. Cereglo, cyrograf, XIV. 108. Ceremoniał religijny, X'XI. 240. Ceremonie Intichiuma, XVII. 43, 49, 51, 55; XVIII. 39-51; XIX. 160; - kościelne, XIX. 89; - kultu totemicznego, XVII. 54; - magiczne, XVIII. 49, 50; - narodzinowe, XVIII. 48, 49; _ pogrzebowe, XVII. 175; XVIII. 49, 50; XXXIV. 9, 38-40; XXXVIII, 412; - ślubne, I. 93-96, 133, 134; XXXIV. 40. Ceres, (j. gr.), 'bogini urodzaju i płodności, VII. 18, 19; XIV. 82, 83; XXI. 163. Cel'es mamoza, XI. 358. Cerkiew" II. 325; III. 8; XI. 411; XIII. 343; 'XVI. 288, 289, 370; XVI l, 9, 11, 13, 14; XXX. 19, 113, 124; _ dr€wniana, XII. 281; XVII. 114; XXIX,166, 181; XXXVIII.295 _. huculska, IX. 94, 95; -. w bajce, XVIII. 165; - w legendzie, XXX. 131; - w pieśni, V. 30, 69, 88. - w szopce, XI. 18, 203, 213, 341; - w zagadce, XVIII. 172. - zapadła w ziemię, IV. 58, 59; VIII. 266; XII. 279. Cerkaw Cerkowcewa, Cerkwa, (j. ukr), Cerkawcia, wzory pisanek, IV. 213. Cesarz, V. 174, 175; VII. 252; IX. 73, 78;' XI. 377; XVIII. 156-158. Cerusa, (dok.). trucizna mineralna, X.225. Cerziczka, córeczka, XVIII. 217. Cesarstwo rzymskie, XXXIX. 130. Cesarz, V. 174, 175; IX. 73, 78; XI. 377; XVIII. 156-158. pt. B aś ń Ces ki, pięci.ozłotówka, V. 63. Ces ta, droga, XVIII. 217. Ceszka, poszewka, II. 140. Cetyna, igliwie jałowca, XXXIII. 22. _ jako pożywienie, III. 253 pt. P o t r a w y g ł o d o w e. - ozdoby, XXVIII. 20. Cęda, częda, (dok.), dzieci, potomstwo, IX. 88. koń, kobyła, X'lII. 220. Chaber bławat, Centaurea cyanus, przeciw urokom, XXVIII. 242; Chaba, stary XX,X. 46. (j. ukr.), Chabinki, wzory pisanek, IV. 212. p. chochoł, słomiany ukradziony. okadzanie chorego, ,XI.397. Chachułki, ha hulki, (j. ukr), p. haił- Chachał, ki, V. 276. Chaćudź, (j. gi1.), lepra, trąd, XVIII. 80. odzież, łachmanki., 67. Chajlyg, (j. jak.), okup za dusze, VI. 26. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. Chakekenapak, (j alg.), brat, bliźnia~, XXXII. 108. Chala, (j. błg.), p. Ala, smok w chmurach, XXXIX. 347. Chaderki, XXXIII. �76 n (j, żyd,), obrzęd zwalni'Jjący wdowę od wyjścia za szwagra, II. 296; V, 132, Chała, (j, żyd,), pieczywo, III. :;21, Chalat, V, 109, 357; XXII, 131. Chalpa, chałupa, III. 140; IV, 280; 287, pt, B u d y n k i m i e s z k a l n e, Chałupa, chciłpa, p, chata, checza, kucza, dom mieszkalny, lepianka, ziemianka, I. 125 129 160 169 251, 252; II. 19, 30, 88: 143: 153: 181, 337; III. 11, 41, 146, 344; IV, 280, 307" 418; VI. 255; VII, 337; VIII. 165; 314; IX. 269, 273; XI. 315, 329, 336, 385, 386; XIII. 115, 343; XIV. 46, 84, 177, 254, 359, 367; XVI, 364-370; XVIII. 1-4; XX, 90; XXIII. 159; XXIV. 86; XXVIII. 66; XXX, 215; XXXI. 76; XXXVI. 238, 241. pt. B u d a w n ic two. - bielona, ,IX. 276; lXXXIV. 147. - biskupińska, XXXVI. 296; - dwuizbowa, X. 311; - ka~zu:bska, XXVIII. 103; - lepiona, IX, 273; XII. 294; - mszona, IX. 273; -- piekamiJ dymna, VIII, 165; - poihalallska, XXVIII. 255; - sJowiańska, XVII. 178; - słupowa, XXVI, 94; - w pieśni, XIV 391; - w przysłowiu, XIII. 152. Chałupnicy, I. 125; VIII, 3,02. Chałupnik, XVIII. 217, Cha lica, (j, tatar" czuw.), chomąto, XXXIX. 120. pt. U p r z ą Ż. Chamat, Chamelka, p, kimbalka. chomółka, hymla, (j. ukr,), uprząż, XXXIX.120 Chanuka, (j, iyd.), święto, XXVI.l20. Chamy, Charakternicy, XXVI. 143; XXXI. 65, 83, znaki magiczne, XXXI. 83; XXXVIII. 266. Charaśny, okazały, XVI. 85. Charon, (j, gr), demon, XX 207 Charpak, tławatek, XXXII. 177, Chason, P. Jassen, Kasson, XIV. 31, 32, 206, Chaste1'ek, kuper ptasi, XXXIX.292. Chata bielona, p. chałupa, checza, XXXIV, 147. - bronowicka, XVIII. 1, 5, 6, 9; _. brzecławska, II, 183; - budowa, XVIII. 175; - bułgarska, XXVII, 42; - buszm., p. pontok,X'XXVIII. 100. - chorwacka, XXXVIII. 365; -. czeska, I. 220; II, 35, 76, 154; - czworoboczna, XXXIX, 258; - dwuizbowa, XXXIV. 143, 144, 146. - dynarska, XXXVIII. 364; -. góralska, II. 285; VI. 173, 175178, 181; VII. 182; X. 465; XXVII. 162; XXXI, 76; XXXIX, 455; - hotentocka, XXXVIII. 51; -. huculska, IV, 97, 99; VIII. 438; IX. 94" 95; - ilirska, XXXVIII. 364; -. inicjacji, XXXVIII. 55, 56; - jednoizbov,-a, XXXIX, 280, 452; - kaszubska, XXIX, 187; - krakowska, X, 324; XXIX. 187; XXX, 34; - kujawska, XXIX 187; XXXV. 17'6; - kurna, 1. 3, 4, 193; VIII. 108; IX. 273; XII, 5, 7; XVII, 125 179; XX. 90, 91; XXII. 28; XXIV. 16; XXIX. 1, 7, a, 11. 42, 51; XXXI, 173; XXXIII. 151; XXXV 187' XXXIX. 47, 208 331. . , - kurpiowska, XXIII. 153, 173; XXXI. 164; - Charaktery, ',I i I 1 " I l' ło[Wicka, XXVI. 134; XXIX. 183; malowana, XXXIV. 147; norweska, XXXV, 170; nowa, XlVIII. 198, pt. Z wyczaje i obrzędy budow!. - nowogrodzka, XVII, 179; - nowotarska, XVIII. 70; - orawska, XXXIX. 433; - pięcioboczna, XXXIX. 274; - pledona z chrustu XVII. 73; - pływająca, XXXVIII, 411; - podhalańska, XVIII. 69; XXII.31. - podwójna, V, 151; - pojedyncza, V. 151; - poleska, XXVII. 140; - polska, IX. 314; - połączona wspólnym dachem z budynkami gosp., XXXIII. 87, 88; - przysłupowo-zrębowa, XXXIX. 454; - sądecka, X, 430-432; - serbo-chorwacka, XXVII. 42; - słowiańska, XVII. 178; - słupowa, XVIII. 7; XXXIX. 259, 2130,252, 264, 273, 274; - słupowo-dwuwn., XXXIX. 270. - stara, XXXI. 8; - sadecka, XXXVIII. 422; - btarska, XXXVIII. 272; - trzcinowa, XXXVIII. 362; - wąskofrontowa, XXXIX 273; - wiejska, XXXVIII. 364; - wielkoruska, XVII, 179; - z drzewa i gliny, XVII. 125; - z Gądkowic, XXXIX. 269. - z megaronem, XXXVI. 292; - z ok'resu żelaza, XXXIX, 266; - z poddaszem, XXXIV. 149; - z wyżką, XXXIX, 434; zabytkowa, XXXIX. 501; _ żydowska, XVI. 276; XVIII. 178. Chatnik, duch domowy. II. 213. Chaupa, p. chałupa, X. 310. (j. lit.). "Dziady", stypa, 29. Chazer, (j, żyd,), Świ.nia, XVII. 165. Chąśnik, (gw. słowiń.), złouziej, V.325. Chciwiec w przysłowi.u, VII. 40, Cheb?'(~ Kaddisza, (j. żyd,), święty związek XXV. 134. Checza, p, chata, VIII. 295, 304, 309, 314; XXVIII. 29. Cheder (j. żyd), III. 318; XXVI. 107; XXVII. 48, 54. Chełst, ja!a,deszcz ulewny XVU.114 - szum trzciny, XVIII. 113. - źródło, XVIII. 112. Cherubin, w dramacie rel., XIX. 62. Chid połonycnckyj, (gw. hue,), wyjście na halę, XXXV. 125-127, 132, pt, P a s t e r s t w o. China, (gw. huc,), nazwa psów, X'XXV. 136. Chiromancja, wróżenie dłoni, XI. 435; XIX. 123; XXV. 50. XXVII. 77, 89; XXIX. 122; XXXVIII. 263. pt. W róż b i aI'S t w o. Chirurgia ludowa, XXIX. 165. Chischi, p. ciski, XIX. 14. Chleb, p. bobienyk, boms, mandeburczienyk, zumer, I. 121, 129, 165, 174; II. 19, 20, 79, 128, 144, 168, 185, 333, 334; III. 315, 319321, 350; IV. 300, 415, 418, 419; V. 4, 16; VII. 60; VIII. 123; X. 36, 37; )ClI. 8, 16, 27, 28, 151, 251, 259, 296; XIV. ID, 47, 133-135, 288, 289; XVII. 92, 125; XX, 8, 57, 72, 95, 247, 318; XXIX. 83; XXX. 41, 49, 225; XXXIII. 112; XXXIV. 16Z., 164; XXXVIII. 258. _ ez.ary przy pieczeniu, XXVII. Chautura, XVII. - 135. gorący w lecznictwie, V. 179. jako ofiara składana bogom, XIV. 72; �78 - - powitanie obrzędowe, XII. 153; pożyczanie całego bochenka, XXIII. 71. - pożyczanie po zachodzie słoLc), XXm.66. pszenny, VI. 46, 77; VIII, 346; XXXI. 57; razowy, III. 65, 121; ro,zdawanie żebrakom za dusze zmarłych, XXIV. 16. ryżowy, XXXVIII. 407; skórka w magii, XXV. 17; ślady na chlebie, XII. 266; święcenie, Xl. 387; XII. 312; św. Agaty, gaszenie pożaru, IX. 410. w bajce, XII. 320; w lecznictwie, VIII. 274; X. 358; XII. 65, 266, 296; XVIII. 190. w legendzie, IX. 73. w magii, VI. 387; VIII. 57, 367; X. 353; XI. 379; XII. 266; XXVI. 18; XXVII. 136; XXXI. 71, 72. w mętowaniu, XIV. 377; w miłości, małżeństwie, XXVII. 136; - -- noworoczny, VIII. 345. obrzędowy, XIV. 187, 192. od burzy, V. 207. okruchy, Xl. 386; owsiany, III. 232; pieczenie, IV. 420; X. 95; XIII. 329; .XIV. 251, 370; XVI. 229; XVIII. 198; XXVII 135. pt. Z ak a zy. podawanie gości.owi z solą, XXI. 197. pt. Z w y c z a j e t o war z y_ s,k i e; - -. 79 w obrzędach urodzin, VI. 127; w obrzędach pogrzebowych, V. 345; XVIII. 213; Xx. 205; w obrzędach weselnych. I. 245, 247; II 239. 240, 245, 306; V. 340; - - -. - - VI. 133; IX. 44; X. 64" 68; XII. 155; XIII 320; :XIV. 257, 258, 380, 386, 391; XVII. 154, 157, 160; XVIII. 75, 144-149; XX. 197; w obrzędach wigilijnych, III. 173, 174; VI. 68; X. 155, 156; XVIII. 200; w obrzędach żniw., XXII. 9; w przysłowiu, III. 45; VII. 34, 35; IX. 378; XIII. 152, 156; XIV. 350 w wierzeniach, I. 137; II. 330, 333, 334; III. 4, 24\, 50-52; V. 213; VI. 337; XXVII. 134, 135; w zwycz. adwentowych, III. 19; w zwyczajach budowlanych, IV. 418; IX. 280, 281; XXI. 218. w zwycz. gregoriańskich, II. 199; w zwyczajach noworocznych, III. 160; V. 213. w zwyczajach prawnych, II. 112. w zwyczajach przy poświęcaniu domu, II. 142, 144; XVIII. 198; w zwyczajach siewnych. XVIII. 215, 216; XXX. 247. w zwycz. wielkanoc. I. 129. w zwycz. wielkopostnych, XI. 71. w zwycz. związany'ch z pierwszą orką, IV. 419. we śnie, XXV. 77; we wróżbach wig., XIV. 369. zakaz dawania przylepki żebrakowi, XXIII. 71. zakaz dotykania nieumytą XXx. 14. źle wypieczony, XXVI. 97. Chleb świętojański, Ceratonia l r I I XXXIV. 145; XXXV. 113; XXXVII. 117, 125. pt. B u d y nk i g o s p o d a r c z e. - w zagadce, XIV. 375. Chlewnik, demon, II. 213. Chlewny, duch domowy, XIV. 56. Chlib, (j. ukr.), chleb, IV. 286; V.207. _ wid buri, O, ukr,)., chleb od burzy, w magii. V. 207. Chlipać się, przetwierać, XII 67 Chliwnik, chlew, 'XIV. 108. Chluba, prątek, wić, XVII. 131. Chlywek, rozpór, XXXVII. 15. Chłąd, rózga, ,pręcik, XI. 278; XIV. 307. 34 bogini ospy, XXXIV. . Chłodnica, febra, IX. 287. Chłop, p. cep, gazda, gospod.al:z,. l kmieć, rolnik, smerd, wIesmaK włościanin, II. 283; III. 82, 83, 154; IV. 304; VII. 61; XI. lO" 127, 128; XIII. 152; XVI. 268, 270; XIX. 38, 41, 72, 73, 81, 83, 84, 88, 92-99 101-103; XX. 5, 110, 113. 120, 134, 136, 139, 143; XXXIX. 137 156. _ afr~kański, XXXIX. 190, 192. _ archangielski, II 5; _ bohaterstwo, XIX. 84; _ brytyjski, XIX. 79; - chiński, XXXIX. 1911; - czarno ubrany, wcielenie diabła, XVII.65; - europejski, XXXIX. 199; _ krakowski., XVI. 270; - litewski, XX. 15, 112; - Luo, XXiXIX. 196. _ malikowaty, nI. 140; _ mazowiecki, XVI. 270; _ pańszczyźniany, XXXVIII. 235; - polski, II. 120; XVI. 270; .- pomorski, II. 5. - ruski, III 176; XVI. 270; Chłodna, , \ ręką, siliqua, XXX. 46. Roś l i n y w Ie c z. Chlew, chlewuszek, chliwnik, I. 161, 164; III. 8, 9, 11, 209, 307; V. 153; IX. 274; X. 310, 315, 433; XII. 222, 295; XIII. 327; XIV. 292, 359, 360, 367; XVI. 366; XXIV. 86; XXVII. 140; XXIX. 118, 159; XXXIII. 92; l' - sieje z płachty, XXXIX. 294; w opowi.adaniu, XXXIII. 26; w poezji, VIII. 127; XX 1-157 w przysłowiu, IX. 372; XVI. 96. w zagadce, IX, 406. -- Wasyl, p. szopka" V. 155;, 157; - wcielenie diabła,VIII.355;XVII.65. Chłopaczek, chłopczyk, czerwono ubrany, XVII. 69pt. D e m o n y. - dU5'za pokutująca, XVII. 63. Chłopalek, chłopaś, chłopczak, chłcpczyk, XIV. 94. Chłopcy, p. czurys, VII.157, 178, 302, 324 325; VIII.373; X.9; XIII.278, 326'; XX.l71, 175; XXVIII. 63; - białoruscy, II. 81; - moskiewscy, II. 81; - polscy, II. 81. Chłopcy, zbójnicy" III. 250, 272. Chłopczyk, p. chowaniec, 11.252, 253 - dziecko, III. 61; - topielec, XII. 75, 76; - w bajce, IX. 83-85. Chłopiec bez nóg, strasaki, XVI. 90 pt. D e m o n y s z k o d l i we. - Krzysztof, XXIX 103. C}1.lopiec ostrokrzewny, HoLly boy, owinięty w gaprzez dziewczęta, (j. ang.), manekin łęzi,e, spalany XXXIII. 10. Chłopiec owinięty w gałązki p. niedźwiedź, XX. 171. i liście, - owłosiony, demon, XXXIV. 6. Chłopomański ruch, XXXVI. 35. Chłosta, III. 294, 295, 305; IV.27: 250, 251, 368 371-373; V. 108, 109, XXVIII. 80; XXXIX. 145. pt. P r a w o l u d o w e. Chmarnik, płanetnik, chmurnik, XXiXIII. 125; XXXV. 24. _ Chmiel, Humulus lupulus, p. chu7nel'1 VIII ., 64 XIII . 256; XXVIII. �80 81 242,' XXXVII 370. pt Roś l i n y, upra wn e. - w lecznictwie, VI. 60. - w obrz. narodzinowych, XVII. 30. - w pieśni, I. 265; III. 361. - w przypowiastce, IX. 50. Chmiel, taniec p. młodej, XXIX.91. Ch min, hur.agan, XIV, 108. Chmurnik, chmarnyk, płanetnik. XiXXIII. 125; XXXV. 24. pt. em o n y a t m o s f e r y c z n e. Chmury, II. 254; III 47, 143; VII. 7; X. 109; XII. 167; XIII. 255; XXXII. 88, 133; XXXIV. 19. Baba Łatygorka, XXXII. 88. - i płanetnicy, X. 109; XII. 167; XIII. 329. pt. W i. e r z e n i a - jako totem. XVIII. 28. . D - nad&órami,pr;:epow. burzy,XVI.83 odpędzanie, XII 315; XXI. 157. skąd się biorą, XlII. 204. w przysłowiu: VII. 35 Chnujis, (j. egip,), Kmej, bóg w postac: węża, XVI. 26. pt. B ó s t w a. Chochoł ze słomy, XV. 212. Chodaczki, p buty milowe, V" 176. Chodak, chłopiec, XIV. 252. Chodak, (gw. złodz.), pugilares, VII. 277. Chodaki, obuwie, IX. 175; XVII. 146; ~XVIII.72, 217" 219; XXXI.17,40. Chodniki, XXXIX. 85. Chodory, bieguny, IX. 360. Chody, (gw. dZiec), ILl. 165. Chodzenie na podłazy, X. 281. pt. Zwyczaje i obrzędy wes e l n e. - na śmieci, XXIII. 128. - po drobsku, XXIX. 90. - po dyngu, chodzenie po dyngusie, XX. 171. - po Grzegorzu, p. Gregorianki, X. 93; XIX. 52. biece ubranie głowy, VI. 42, 50; VIII. 251, Chomulec, XIV. 110, pt. R y b 0łów s two. Chomua, (j. ros.), chomąto, XXXIX. 120. Chopem, pusto, XIV. 108. Chorągiew, czerwona w obrzędach weselnych, X. 69; XXXVII. 308 - na grobie, XVI. 148. . Chorągiew słowa, p Vanza, III 5. pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. - w zwycz. ludowych, XXIX. 123. Chorągiewka na maju, XI. 68. Chorągiew;d, p. wycinanki żydowskie. XXVIII. 49, 54. Chorąży weselny" I. 246, 250. Chorchon, plwocina, XIV. 108. Chorki, spodnia odzież tunguzka XXiXVIII. 259. Choroba (y), I. 54;VI. 20. 158 237; VII. 41; VIII. 354; X. 232, 233! 334, 335; XI. 430; XIII. 216-221, 341; XIV. 47, 132, 171; XXIX. 171; XXX.205. pt Me d:lc y na l u d o w a. - bydła, XXX. 49, 57. - dzieci, XXXV. 63. - Jak bida spaskudyt (gw. huc.), gdy żinija ukąsi, XVIII. 190. _ Jak distane krywIek (gw. huc.), U P l' Z ą Ż. kołowacizn.a u owiec XVIII. 189. patrzenie prze l ~homąto, aby du- Jak durna (gw. huc), choroba ch.a ujrzeć, XXIV. 13. owiec, XVIII. 189. - w leczn. przesad:anie się chomą- Jak koho serce bolyt (gw. huc.), tem, przełażenie, XII. 2'67. kolki, ){VIII. 18ł. - w odczynianiu uroku, XII. 267, - Jak moczy t krowiow (gw. hue.), - w zagadce, XIV. 375. XVII. 189. Chomik, ziemny piesek, Cricetus jruJak się nakazy t (gw. huc.), momentarius, XII. 63. tylica, XVIII. 189. ChomIa, bramka, XXVIII. 18. - Jak sie uduje (gw. hue), wzdęChomólka, chomylka, hamelka, l.;e u bydła, XVIII. 188. p. homylka, hymla (j. ukr.), ko- na głuchy, ogłuszanie ,ryb. XIV. 110. pt. R y b:o ł Ó oW s t w o. Choikoutien, p Sinanthropus. Choinka, II. 94; III. 2, 171-174; XI. 430; XIV. 379; XIX. 62; XXV. 109. pt. Z w y c z a j e oh r zę d Y do r o c z n e. Choj! Aj! okrzyk, XIV. 108. Choja?', sosna, Pinus sylvestris, XXXI. 94. Chojaczek, sosenka, XIV. 108. Chojka, chojna, soma, XXXI. 94. Chojnowy, choinowy, XIV. W8 Cholera. II. 195, 196" 329, 373; III. 5,3; VII. 175; XI. 401; XIV. 44 398; XXX. 47, 58; XXXI. 94; XXXV. 25, 69. pL M e d y c y n a l u d o \v a. _ wypędzanie, XXXIV. 43.. Cholewa, p. buty, XI 3a, 407; XII 291. Chołm, (j. ros,). pagórek, XXI. 163 Chołosznie, (gw. huc.), cholośnie, spodnb, V. 148-151; VIII. 164; XII. 284, 289, 290; XIII. 207; XVII. 141; X:XXVII. 215, 216, 228. Chomąto chomąt, p kamantai, II 132 175; III. 141; VI. 291; X. 358; XIII. 224; XX'XI 116; XXXIX 110 117-127. 294, 376. pt. Chodzić - po kolędzie, V. 380; VI. 394; XV. 87; XIX.38; XX, 179; XXV. 110. -. po lodzie, p. bazIyk, bazłuk, chrapki, XXV. 1-6. -. [O pisan'{j, IV. 222-223; XVIII. 211. - pastuszków, X. 23-27. wstecz, w tył, VI. 66; X. 355; z Bachusem, XIX. 50. z bocianem, XXXIX. 332. -. z Doroią, IX. 19-26; XIX. 67. -. z Gwiazdą, ,XI. 430; XVI. 386391; XIX. 40; XXV. 76, 139. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d ol' o C z n e. -. z Herodami IX 19 26-31; X. 282; XIV ~51. ·XVI'. 111; XXV. 139. - z kądz;ielą, XVI. 141. - z kobyłką, XXXIX. 431. - z konikiem, XVII. 15. -- z kozą, XVII. 15; XX. 172; XXV. 118; XXXIX. 431. - z kurikiem, XVI. 15; XXXIX 332 - z Małanką, XXV. 118. " - z Mi.kołajem i diabłem, XXXIII. 139. - z niedźwiedziem, XVII. 15; XX. 170-177. XXXIX. 431. pt. P r z ebieranie się za zwierzęta. - z pszenicom, IV. 277. - z Rajem, X. 23, 27-30. - z rożnem, XX. 170. - z szopką, VI. 3,94; X. 282, 292-297; XIX. 37, 45, 46; XJXV. 139. XXXIX.431. - z turoniem i gw., X. 282; XVII. 15; X,X. 173, 174, 177; X,X'V. 76. _. z wilkiem i kobylicą, 'XX. 70; 164 -z śmierzteczką, XI. 76; XVIII.75. Chodzi nie sama, XXXIII. 80. :.~ 6 Lud - Tom XL Ol �82 - 83 Jqk slaba z paszi, (gw. huc.), XVIII. 189. - - Jak skopytytsia (gw. huc.), zwichnięcie nogi u konia, XVIII. 190. Jak spleczytsie (gw. huc.), zwichnięcie łopatki u konia., XVIII. 190. Jak wole nalle, (gw. huc.), wydęcie na syi, XVIII. 189. Jak wywychne (gw. 183. - huc.), Jak zlomyt ruku abo zwichnięcie, no hu (gw. nohu XVIII, huc.), bóg Słowian, XIV. 31. 63, 207, 208, 234. Chory, X. 96, 355; XXIII. 71. - w przysłowiu, XVII. 165. Chotj! poganianie koni, XVI. 108. Chowana, (dok), nazwa krów,XXI.5B. Chowanie nieboszczyka twarzą w dół, X)@cIV. 40.. pt. Z w y c z a je i o b 'I' Z ę d y p o g r z e b o w e. -- żywcem, XXII. 35 ' Chowaniec, maleńki chłopczyk, p. Chors, domowy, chatnik, chlewny, bożik II. 252 253; III. 142; V. XVIII. 189. 381; VI. 386-389; XVII. 221; - kobiece, XXX. 47; XXXI. 97. XXVIII. 4. pt. D e m a n y o p i e- kOłtunowa, XXXIX. 315. ku ńcz e. - koni, XVIII. 189. Choziain, choziainuszka, (j. ros.), - nagminne, III. 53. demon opieko XIV. 56. - nazwy chio'rób, XIII. 216, 217. Chójeczka, sosenka, XIV. 108. - oczu, III. 54; XI. 385; XIV. 403. Chóry, III. 214, 215; V. 17-19; XIV. - odpędzanie, XIX. 116. .pt. M a g i a. 189. - płuc, VII. 268. ChÓw zwierząt, p. hodowla, X,XVII. - sprowadzenie, XXXIV. 7. 8. 141; XXIX. 118; XXX. 226. - staroperuwiańska, XXXIX. 486. - bYdła, XXXIV. 175, 288. - św. Walentego, II. 161. - pszczół, XXXI. 3. pt. P s z c z e- umysłowa, III. 25; XXX. 97. larstwo. - z namorzenia; z naprzykrzenia; Chrabąszcze, chranst, napój odmłaz poderwania; z podźwigania; z dzający i miłosny, X. 226. pt. dobra woli, z zaziębienia, XXXIII. A p h r o d is i a c a. BO. - przepowiednią urodzaju, VIII.359. .,....za sprawą demon6w, XIX. 17. - utrata węchu u psa, XII. 63. - za sprawą diabła, IV. 418. Chram, (j. ros.), świątynia, XVII. 186. - zamawianie, X. 96, 232, 233. Chram, (j. ukr.), święto IX. 291, 292. - zażegnywanie, XII. 31. Chraniti, (j. słow.), chronić ,XVII.187. Choromy, (j. ukr.), sień, XXXV. 110. Chranst, (j. st. sław), chrząszcz, Chorony, (j. ukr.), komora V. 149. pt. XVII. 172, 187. B u d y n k i m i e s z k a l n e. Chrapcie, chrapki, p. bazlyk, bazChorosz, (j ukr.), grzyby, Boletus luk, chodzenie po lodzie, XXV. 4. ramosissimus, II. 21. Chrapki bławatki, III. 139. Chorość, choroba, VI. 2. Chrapki, p. 'bazlyk, bazluk, lodówki, Chorowody, korowody, I. 254; III. raczki, tawelrak, żabki, VIII. 220; 214. pt. Z wyc za j e towaX,XV. 2, 4, 5. r z y s k i e, pt. T a ń c c. - Czukcww, XXV. 3. domowy, ,----Eskimosów, XXV. 6. '- koriackie, XXV. 2, 3. - z delty Wołgi, XXV. 3. Chrapy. bagna, XVII. 162. Chrąst. szarańcza. XVII. 187, Chrest, (st. sł.), chrzęść, chrząstka, XVII 187. Chrest, (j .. ukr.), chrzest, V. 336. be'reziwskij, paskowyj, (j. ukr) wzory pisanek, IV 213. Chrestata chrestati, (j. ukr.), wzory pisanek IV 213. Chrestyki, (j. ukr.), ścieg krzyżykowy IX. 95; XII.. 291; XXIV. 145. - wzory na pisankach, IV. 213. Chrestykowata, chreszczyki, (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Chręści, słoma, IV. 276. Chrobacek, robak, XXX. 79. Chrobaki, owady, IX.4, 184; XIV.291. Chrom, (j. st. sł.), chram, XVII. 180. Chromy, choromy, XXIV. 86. Chromy, kulawy, XIV. 403. - w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 188, 190, 199. Ch r o no log ia l u d o wa p Adar, babie lato, Bartlomiejski miesiqc; Bezmerznyk p. Kosma iDemian; Bezsrebnyk, Boże N.arodzenie; Cześnihi Gromnicza; Ilia; Iwan Christi; Fylypiwka; Hlawosik; Dohij; Iwan Ihnatia; Chresty- tel; Jewdocha; Juria; kalendarz księżycowy; kalend,arz ludowy; Kaziuki; Kieryk święty; kosmogonia; Kr(y)ta; krzyżowy. tydzi.eń; Matka B. Gromniczna, Jagodna, Różańcowa, Siewna, Melania; 40 Męczenników; Michalski miesiqc; na Gody; na Juria' na Warwaru; niedziela; Niepokalane Poczęcie; N()wy Rok; Oczyszczenie N. P. M.; Odpusty; październik; Matka; po po Dymytrii; Matci, (Nar. M. B.); weczeri, (wig. Ttrzech Persza Blachowiszczyni; po drugoi po druhym Króla); Po Pro kopia; Bohorodyci; Spas; perszij Rożdestwo Sorok StTitenie Bohorodyci; preczystój muczenikow; Hospodie; Świe- ŚW św.: Barbara; Bartłomiej; Dorota, Dym itr ; Filip; Gaweł; Grzegorz; Hlawosik; Ilia; Iwan; Jerzy; Jadwiga Jakób; J.an; KieTyk; Koźma, Łucj·a; taja nedila; Oleksa Teplyj; p. Teplyj Oleksa; Maciej; Marek; Melanka; Michał; Mikołaj; Paweł; Piotr; Trzech Króli; Uspen:e Bohororydyci, Wielkanoc; Wojciech, Zielone Świątki, Zwiastowanie Wszystkich Swięlych. Chronologi.a, relatywna i absolutna, XXVI. 29. - wyrobów przedhistorycznych. XXI. 17. .-: znalezisk, XXVI. 34. Chronologizacja etno1., X!XVII. 43. - metali, XXXIX. 19. - zjawisk kulturowy-ch, XXVII. 42, 43; XXXVIII. 194, 195. ChTosty, chrósŁ XVII. 187. ChTUpściok, imadło, XX. 264. Chrust, p. chrosty, khrost, fOTost, I. 151; III. 8. - paliwo, IV. 316. - w budownictwie, XVIII. 5.7, 9; XXXIX. 255, 267. Chruśćiel, ptak, naśladowanie głosu, III. 146; IX. 66. - polowanie, XXX. 31. Chrypka, choroba, XI. 397. Chrystoryja, historia, VI. 42. Chrystus, p. P. Jezus, V. 414; VII. 17; XI. 165; XIII. 119, 228; XIV. �H5 85-87, 184, 343; XXiX. 127-131, 150, 161; XXXI. 102, 131; XXXVIII. 345. - Boleściwy, XXVI. 90. - Dumający XXVI. 90. ..:...-Frasobliwy, XXVI. 89, 148; XXXVIII. 343. - Miłosierny, XXVI. 90. Chryzolit, XXXIX. 325. Chrzan, krzan, krzttn, Nastw'Cium armoracia, I. 86, 129; V.215; VIII. 340; XII. 92; XIII. 29, 221, 222; XXVIII. 242; X,XXI. 138. - święcony XII. 312. -. w lecznictwie korzeJl, liście, VI. 60, 77; XIII. 221; XXX. 41. - w recepcie komicz, XXVIII.205. Chrzą3zcz, Laetarius piperatus, grzyb, XXiX!. 94. Chrzcielnica, w zagC'.dce, II. 229. Chrzci.ny, p. koZaczyny, !. 137, 182, 183; II. 185; III. 12, 14,26,47,324, 361; V. 354, 355; VI. 126, 127; VII. 94; XII. 33, 157; XVI. 265; XIX. 67; XXXVIII. 306; XXXIX. 428. pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ęd y u r o d z i n o w e. Chrzest, I. 137, 182; III. 348; V. 336; VI. 331; XI. 378; XIII. 98; XV. 224; XVIII. 212, 213; XXVIII 14; XXIX. 90, 150; XXX. 224. Chrzest żyda, wyzwoliny na kosiarza, IX. 408; XXVII. 180. pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ę d y Z <1wodo we. Chrzestna matka, VIII. 346; XII. 91 pt. P o k I' e w i e ń s t w o f i kc y j n e. Chrześcijańst\\'o, XIV .63,220;XV.149; XXI. 105, 116, 131; XX,XIX. 139. Chto, kto, VI 42. Chtórny, który, XIV; 108. Chuchanie po komunii aby dziecko zaczęło mówić, XIII. 327. - w leczn. III. 59; VI. 61; VIII. 87; XI.383,385; XIII.57,327;XVIII.188. - w odczynianiu uroków XII. 266. Chud, Ci, serb. slow.) pień pierwotny XIX. 11. Chuda Ewa, zupa, II. 128. Chudaj, kaptur Chudas, chudobny cd burki, XIV. 108. biedak, VI. 42. Chudoba, biedaczka, II. 63. - bydło, bieda, VI. 42, 58; VII. 35; XIV. 55; XIX 11. Chudoj, (j. ros.), chudy, zly, XIX. li. Chudopachołki, XIX. 94. Chud7>, (j. st. słow.), XIX 11. Chudy, (j. czes., j. pol.), XIX. 11. - w przysłowiu. VII. 35. ChuZem, Ci: żyd.), Zar, ptak. XL 237. Chumasz-Sude, Ci. żyd.), uczta Chumaszowa, XXVI. 108 Chunchuzi, rozbójnicy 'chiń., XI. 338. C/wop, chłop. XX. 249. Churinga, (j. aust!'.). cZ:Jringa W obrz. to~emicznych, owa:ne kawałki drzewa lub kamienia, przywiąza_ ne do sznurka na jednym końcu, wydają przy obracaniu dźwięk, XVII. 41. Chustka, op. atłaska, chusteczka. XVIII. 215; XIX. 39; XX!XIII. 113, 117; XXXIV. 167. - bieła, ubi.ór żałobny, ill. 18. - zawój mężatki, XXII. 118. -'-- c=arna w odczynianiu uroku, III. 54, 56, 60; XVII. 156. - czepiona, XIV. 249. - czerwona III. 17; XII. 292, 293; XV. 98; XVII. 156; XVIII. 213; XX 197; ,XXIX. 186; XXXVII. 224 308. - drużbacka, XXXVI. 268. - wyszywana, XX. 307. duża w stroju weselnym, XVnI. - żółta, XV. 100. 142. Chusty, bielizna, IX. 71; XIV. 17; - dziewicy morowej, V. 36. XXIXIV. 170 - haftowana, XXIV. 135-137, 139, - chodne, kościelne, X. 32. 140, 146. ChilmeH, (j. tur), p. chmiel XXXIV. -. jako ubiór głowy, I. 159, 160; II . 47; III. 17; IV. 278, 286; V. 122, 180 Chwartuch, (j. błr.), skórzany far. 151, 265; VIII. 251; X. 35, 60, 65, tuch Tybaków, XXXII. 31. 184, 186, )~7, 250; XI. 27, 60, 62, Chwasty, w zwyczajach siewnych, 151, 159, 408, 410; XII. 11, 115, XXX. 247. 285 ,286, 200. 293; XIV. 386; XVI. Cltwost, ogon, XVIII. 217. 225; XVIII. 68; XXI. 138; XXXI. - ubiór głowy, XII. 286. 4, 111, 142; XXXIV.145; XXXVII. Chwoszczanka, wiecheć ze skrzypu 245; XXXVIII. 418, 420, 421. do szorowania, XXX. 20-22. pt. _ jedwabna, XIV. 380; XXVIII. 18, H ig ie na. 20, 21, 32. Chybać, rzucać, III. 139. - kolorowa, XXIX. 82, 85, 188. Chybiało, brakło, XXI. 219. - kulas ta, XXXVII. 224. Chybkiom, szybko, XVI. 85. .,..,... modra, w obrz. wes. XV. 100. Chyby, okolica podźebrowa i lędź_. na głowę XXXIX. 454. - na szyję, XVI. 137. wi'owa, XI. 400. Chyjmatłych-chonim, (j. kirg.), przy~-- perkalowa, XVI 138. brany ojciec, VII. 55. pt. P o '- poźyczanie, XXIII. 75. k I' e w i e ń s t w o f i k c y j n e. - w przysłowiu, I. 16. Chymta, (j. ukr.), p. chamełka, - przywiązywanie do Maja, XI. 319. XXXVII. 224. pt. Z w y c z a j e o b I' Z ę d y Chysza, chyż, chyża, (j germ.)., dom, d o I' o C z n e. XVII. 180. - tiulowa XV. 61 ,XliV. 249. Chyża kurna, checza, XXXIII.93,102. - turecka: tybetowa, tyfcikowa, XI. Chyżka, komora XXXIII. 89. 60, 61. Chyży, Jerzy, XIV. 108. . - w baśni. VIII. 283, 309. Ciablo, narzędzie do obróbki~kory, - w obrzęd3.ch "Dziadów", ·XXIV. 3. XXXI. 116. pt. N a I' z ę d z la - w obpzędach weselnych, p chuI' Z e m i. e ś l n i c z e. stka czerwona, I. 250; II. 237, 239; Ciako, (gw. żoł), czako, III. 81. VIII. 251; IX. 45; X. 60.; 65; XIV Cia_krew, psia krew! naśladowanie 379, 385. 393; XV. 100; XVII 152. głosu afrykanki. VIII. 393. 156; XVIII 146, 148, 152; XX. 197 Ciała niebieskie, II. 321; VI. 265. - w pieśni. XII. 239. 240; XIII. 46; Ciało, p. Tanu (j. sanskr), XXXIV. 8. XIV. 3231,324. Cialo bez synowości. XXXIV. 8. - w wypraszaniu od kary śmierci, Ciało ludzkie, jako środek Ieczni.czy, p. wypraszanie, XXIV. 177. XX. 294. - w zabawie, prsteń, V. 142. - nazwy części ciała, XXX. 257. - wełniana, XXI. 138. - �86 - 'powstaje z gliny lub kamienia, XVII, 183. - zabija męża, XXXIV. 8. Ciałopalenie, XVII. 170; XXX. 188, 190; pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Ciapciocha, kapusta, II. 352. Ciapki, wzory pisanek, IV. 213. Ciapukapusta, kapusta, VII. 35. Ciare-achci (j. gil.), babunia, bogini domowego ogniska, XVI. 124. Ciardasie, pasterze puszty węgierskiej, IV. 274. Ciartaś, czardasz, III. 364. Ciasnocha, rodzaj koszuli, VI. 409; XXXVI. 236; XXXVII. 222; iXXXVUI. 360. Ciasno tka, (dok.), XXXI. 111. Ciasto, III. 28, 322; XXX. 41. - figuralne, XXXVII. 486. - kobieta stworzana z ciasta, II. 325. - na chleb magiczny, XII. 312. ...:.... na pierog~, w magii, XIII, 228. - obrzędowe, V, 355; XXI. 42, 51. - rozczyn, poży'czanie, III. 51. - świąteczne, oblepianie drzewowocowych, XVIII. 97. - w przysłowi.u, XIV. 355. - we wróżbach małż., XI. 223. - zabezpieczeni,e przed urokiem, XIV. 182, Ciaszczek, toporek do bryndzy, II. 13'1. Ciqgaczka, sieć, XXXVIII. 230. Ciągłość rozwoju stosunków antropologicznych i etnicznych w Europie, XXVI. 93, Ciągnienie kloca, XX. 181, 186, pt. Zwyczaje i obrzędy dol' o c zn e. klody, p. plohaci, XX. 183 188. kota, XX, 193, pt. P r a w o l udowe. 8, Ciąża, II. 225, 292, 335; III. 24, 58, 63; IV. 148, 180, 182, 4'37, 442; V, 64; XVIII. 197; XXX. 224; XXXIV. 7, 36. - bez udziału mężczyzny, XV 12. - środki na zajście, XXVI. 103. - środki przeciw, XXVI. 103. - zakazy i nakazy, XXXIV. 280. Cicuta virosa, p. szalej, świńska wesz. Cićka, cićka! Nawoływanie cieląt, II. 130. Cidyla(o), (gw. huc), eedzidło, XXXV. 89---91. kursor, XVI. 108. Ciekawość, w przysłowiu, XIII. 15!. Ciekqczka, czerwonka, XXX. 56. Ciekięć, miejS'cebursztynodajne, XXXIX. 362, 405, 415. Cielenciorz, handlarz ,cieląt, IV. 280. Cielę, p. cieliczka, cielisia, ciolek, II. 42, 44, 202, 204, 222, 224; III. 48. 212; IV 278 284, 419; VI 142; XII. 299, 302; XIV. 293, 360; XX. 25, 69, 81, 92; XXVIII. 188, 189; XXIX. 96; XXX. 24, '51; XXXI. 53, 57, 82; XXXV .. 119. - dzień narcdzin, XXIII. 62, 63. - głowa w magii, XXI. 132. - kupione n-azabicie, XI. 380. - nawoływanie, ,II. 130. - ofiarowanie, IV. 81. - pasienie, IV. 275. 276. - pierwsze, XXV. 54. - w obrzędach zapustnych, XII.5!. - w opowiadaniu, XII. 257 ' - w przysłowiu, VII, 39; IX, 48, 49, 51. - w zagadce, XIV. 375, - wcielenie diabła, IX. 85, - zabezpieczeni.e przed urokiem, XII. 300; XVIII. 178. Cielęcina XXVII. 68, Cieliczka, cielę, XXI. 207, Ciekacz, (gw. dziec.), cielę, III. 165. ciemiernik, ziele, IX. 37. Ciemiernik czarny, ciemierzyca, Cielisia, Ciemiennik, czemerycia, świńska zielina, HelleboTUs niger, II. 136; ,XIII. 223, pt Roś l i n y w l e c z n i c twie trucizna, X. 225, Ciemiężyca, zimowit jesienny, Colchicum automnalis, IX. 4. Ciemię w przysłowiu. XIII. 152, Ciemioncko, ciemiączko, IX. 64., Ciemność, XXXII, 88. pt. M i ty. Ciemny, potwór krzemienny, XXXII. 131. , Cień, p. cigiędź, II. 226; VI. 16, 20, 21, 69; VIII. 350; XIII. 228; XIV. 132. - duch po śmierci, dusza, VI. 16. - ośli, XXXI. 125, - schwytać, p. ścień, VI.l6;XIII.228. - ukraść VI. 16. - utrata., p. ścień, II. 217. - w przysłowiu, VII. 32. Cieplice, kraj gorący XIV. 77, 172, 183; XXXI. 122. Cierlica, cirka, międlica" VI, 246; IX. 365; XXXVIII. 419, 424, 425. Cierń, tarnina, Prunus spinoza, p: czyrzonko, II. 216; IV.283; XVIII. 217. - kładzenie przed 'stajnią, XII. 299. XIII 31. - m. domem i grobem, XXXIV. 39. • _ poświęcony, zatykany na polach: XIII. 143 _ w podaniach o księżycu, XXV. 40, 41, 43. Cierpiqtka, nazwa ptaka, XI. 372. pt. P t a k i w w i e r z e n i a c h, Cierpi olka, Męka Pańska, XIV. 399, Ciesielka, ciesielstwo, XII. 27. XXVI. 104. Ciesiolka, topór, V.123; XXXVII.332. - Cieś, belka:. XIII. 3. Cieśla, p. balcarz, budasz, II. 228; III. 232, 326; IX. 268, 272, 273; XII. 301, 302; XIII. 115; XIV. 62; XVII. 187; XXXVII. 110. Cieśla, ezarnoksiężnik, XII. 220. - upiór, XII 252. - w przysłowiu, VII. 30; XVI. 96, _ w Sabałowej bajce, XXX, 80. 83. Cieślica, topór, XXX. 78. Cietrzewie, w przypowieści, IX, 47; XXXI. 33, 125. Cięciwa, łuk, XXXIV. 178. pt. Br oń, Ciężarki do sieci, XXXI. 3, 39, - tkackie, XXXIX. 277. Ciężarna kobieta, p. ciąża. Ciężki dzień, poniedz:ałek, II. 142. Cifus, (j. lit.), kausz, kusz, XXVIII. 158. pt. M i a r y i wag i. Cigan, (gw. huc.), nazwa koni, XXXVI. 135. Ciganeszta, taniec, XII307; XIII.207. Ciganka, chustka w grze zwanej Prsteń, V, 142. pt, G r y i z abawy. Cigiędź,cień rzucany przez drzewa, XVII. 162. Cikosie, pasterze" IV. 274. . CHina, (gw. huc.), nazwa krow o cienkiej szyi, XXXV. 135. Cimesia inau,(j, gil,), wi6ry, XVI. 121. Cingulatores, zonarii, (dQk.)" paśnicy, cech paśników, XXIV. 105. Cingulum castitatis, (j. lac.), pas czystości, XXIII. 8. Cinklalis, (j. lit.), torebka siatkowa na ryby" XXXII. 33. Cinklas, (j. lit.), siatka, XXXII. 29. Ciolek, cielę w przysłowiu IX. 51. Ciongnońć się, iść precz. XVIII. 217. Ciórrr! naśladowanie piania koguta, VIII. 398. �88 p. jerula, VIII. 45. pociosek, XXV 84, 90; 'XXVII.64 Ciosia. ciecia! VI. 54. pt. W o ł a n i e n a z w i e r z ę ta. Cioska, cioslo, topór, V.63; XXX.2l4. Ciosny, znaki. na drzewach, XVII. 197. pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o we. Cios tka, ciastka, XXX. 195. Cioś, cioś, cioś! nawoływanie koni, XII. 301. Ci.ot, pociot, XIV. 67. Ciota, cota, czarownica, XII. 168; XXV. 78; XXVII 62-64; XXX. 220; XXXI. 96, 97; XXXVII. 304; XX:XVIII. 276.. Ciotka, II 101; XIV. 58, 59. Ciotka, febra, p. baran, trzęsawica, III. 43. Ciotka gromadzka, stara panna, VIII 243. Ciotka ziela wszelakiego, macierzanka" leczn. XXX. 67. Ciotuchna, (gw. flis.), wrona, XX. 57. Cip-ci-lip-ci! naśladowanie pi3.nia koguta, VIII. 393. Cip-cip! wołanie na kury, II. 130. Cipke, (j. żyd.), kluski, V. 236. Cipky, (gw. hue.), j.asła, XXXIV. 150. Circe, Cyrce, III. 281. Cirka, cierlica, II. 131. Cirzkać, cirzpać, czerpać wodę, XVII. 162. Cirzpliwy, cierpliwy. XVII. 162.. Cis, Taxus baccata. III. 239, 267; V. 304; XVII. 24; XXVIII. 242; XXXV. 65; XXXVIII. 318, 319; XXXIX. 439 pt. D r z e wa l e ś. - odpędzanie czarownic, XXXV.65. - okadzanie, XX'XV, 66. - pyłek kwiatowy, w leczeniu gośćca. XXXV. 66. - w leczeniu kołtuna, X'XXV 66 Ciosek, - 89 - w leczeniu koni, VI. 58, 76. w leczeniu odwarem, VI. 304. w leczeniu wścieklizny, XXXV 66. w legendzie, XVII. 24. w magii, XI. 381. XXXV. 65, 66. w wierzeniach, XXXV. 65. zas.ięg nazwy, X:XXV. 52, 57., 64 Cisa, Ceza, Ciza, Cyca, Ziza, Zicza, (dok.), bog:ni urodzaju, XI. 358. Cis arka, (j. ukr.), gościniec, szosa, VII. 260. Cisina, cis, Taxus baccata, okadzanie XII. 310. Cisiula, nazwa krów, VIII. 24, 152; ·XXI. 58.205 Ciskanie kóp, XVIII. 108. pt. W l' Ó żb i a r s t w o. ---..nożem, p. nóż w magii, XIX. 114. Cistka, ciżba, ,IX. 287. Cisula, nazwa krów" VIII. 24, 152; XXI. 58. Cisza, wiązani'e sieci, X'XXII. 34. Ciuciubabka, p. ślepa babka, ciota, V. 144; XIII. 312; XIV. 170; XXVII. 148. pt. Z a b a wy. Ciuczki, kawałki drzewa. VI. 43. Ciućpaje, (gw. żoł.), Zuspeise, III. 80, 81. Ciuk, kij, IV. 307. Ciuk, wielki palec u nogi, XI. 400. Ciuka,pysk psa, XVI. 85. Ciuma, Ciumak, niezdara, niedojda, stary parobek, V. 63. Ciup, Pop, gra w bierki, XVII. 229. Ciupaga, p cakanka, toporek. III. 244; VIII. 40, 166; XI. 330; XXI. 51, 53, 78; XXVIII. 217; XXXVII. 220; XXXIX. 333. Ciura, O. kipcz.), XXXIV. 181. Ciurek, ciurek!, nawoływanie koni, II. 130. Ciurkoty, gwiazdki, IV. 281. Ciuru-ciuru! nawolywanie pS'a IV.307. XXXVII. włódarz, ka,rbowy, XXI. 129. - wysp Wielkanocnych, 384. Ciżmiarz, szewc robiący ciżmy V. 251. Cmok, ćmok, czmok, p. smok, XIV. Ciżmy, buty, IV. 174; V. 251; XVI. 183. 397. 138; XXXIX. 346. Cnota, p. dziewictwo oblubienicy, Claca. (j. rum.), tłoka, XXV. 139. IX. 336, 337. pt. Dziewictwo. Clota, zdrowie, XIV. 108. - w przysłowiu VII. 36; XIII. 153. Cmentarz, p. ikierkowe. smontarz, Cob, (j. irl.), zwycięstwo, XVII. 216. smyntarz, XXIX. 166; XXX. 236; Coś, choć, IV. 307; VI. 43. XXXVI. 109; XXXVII. 384. COCCI dez il, (gw. fr.), bić jaja na - jako miejsce zlotów cz·arownic, Wielkanoc zabawa, XX. 299. p. Łysa Góra, XXVII. 61; Coemptio, (j. lac), zaślubiny, XIV 189. XXXVI. I. 205. pt. W i e I' z e n i a. Coemptio, (j. łac.), kupno żony, XXI. - moc czarodz. XI. 385; XXX. 250. 197. - n3. Polesiu, XXXV. 173. Coemptionator, (j. łac), narzeczon;)' - podziemny, XX. 111. kupująry żonę, XXI. 197. Coena nc vemdialis, (j. łac,), uczta - prawo azylu, X. 242. 9-go dnia po pogrzeb:e, XVII. 26. - św. Kaliksta, XXI. 107; W8, 117. Cokanki, (j. ukr.), bicie pisanki o pi- św. Praetextata, XXI. 108, W9, sankę, IV. 224. 113, 115. Colchium, (j. łac.), zimowit, X. 225. - św. Sebastiana, XXI. 111. Coloni valachalos, (j. łac.),koloniści - w baśni, V. 30; VIII. 199; IX.88; wołoscy, XXXIX. 430. XIV. 181. Comaco, (dial. wen.), chomąto, - w facecji, XI. 15. XXXIX. 121: pt. U p I' Z ą Ż. - w magU, I. 79; VI. 63; IX. 207; XIII. 226. Comarum palustre, p. śmietannik. - w obrzędach weselnych, I. 134 Comat, (j. rom.), chomąto, XXXIX. - w obrzędah zadusznych. IV. 327; 121. 395, 396; V. 345. Comber', Satureia hortensia, zioła - w zagadce, VI. 248. święcone, XXV. 77. Cmentarzyska ciałopalne, XVI. 322; - w zwyczaj zapustnych, XX. 181. XXI. 63. CombrzEwie, zwyczaje zapustne, XX. _ czasz lejowatych XXXVII. 323. 158. - Kozarówka, XXI. 63. Coopertum, (j, łac.), soboty, podcie- kultury grobów skrzynkowych, nia, XVI. 287. XXI.65. Corny, diabeł, V. 55, 287. - łużycki.e, XXI. 65. Cornus sangwinea, p. Świglina. _ na Filipinach, XXXVII. 390. Corny kat, pies. V. 55. _ neolityczne, XVII. 168. Corrobori, (j. augtr.), tańce rytu_ potumszelu":Kapaj, III. 190. alne, XV. 17. _ przedhistoryczne, XXXI. 168. Corvus, (j. łac.), kruk, XIV. 129 - słowiański.e, II. 115; XXXIX. 77. Costek, czosnek, IX. 28. - wczesnohistoryczne, XXI. 65. Ciwun, �90 91 Coś! (gw. hue.), nawoływanie koni, XXXV. 137. Co tku, to tchu, XIV. 108. C6łka z buta, wiecheć, X·I. 387. Córak. p cera, dieduszki, XIV. 56. - czarnoksiężnika, XIV. 69; XX. 270. - Hery, XIV. 72. - słońca w baśni, IX. 173. ....•w bajce, Xl. 374, 382; XVI. 350. Crocus sativus. p. szafran. Cuba, czepiec, XIV. 261. Cubato, nazwa kury VIII. 152. Cubryna, czupryna, V. 63. Cuc~nia: Cuccagnia. (j. lac.), kraina, Zlem1a baśniowa, XXVIII. 197, 200, 202, 211. Cucurbita peppo, p. dynia. Cud, p. Dziwo Białe, bóg światła, V. 5'3, 54" 56. Cuda, XXXIX. 61. Cudaki, lalki w szopce, XIV. 150. - malowidła, karykatury na ścianach domów, XXXVIII. 269. Cudotwórcze kamienie, II. 211. Cudować, dziwić się, IX. 66. Cudowne listy, II. 232, 233. Cudzić, rwać włosy, III. 139. Cudzołóstwo, II. 301;XXVIII. 117. Cudzoziemcy, w szopce, XXII. 131. Cug, (gw. żol.), XIV. 180. Ctiga, cuha, cuwa, czuha, III. 229 252; VII. 181; VIII. 165; XI. 105: 331; XXI. 77; XXII. 106; XXIII. 93; XXVIII. Hl9, 218; XXXI. 67, 77; Xx,xVI. 234, 259, 372; XXXVII. 228. Cukier, II. 143; III. 55. - jako spoiwo farb., XXX 162 - lodowaty, XXX. 171. . - ~~ noszony pod pachą, III. 55 315' V - tłuczony w lecz. koni, XVIII.189. , ,. - w lecznictwie XXX.41. VIII. 87; XIII. 218' ' -.-, w obrzędach weselnych, X. 68; ~III. 320; XIV. 380; XVIII. 75. Cuk:ernię mieniać, (gw. złodz.), bledę cierpieć, VII. 278. cułka, onucka, V. 63; XXXVI. 276. C umy, liny małe, X. 6. Cupreka, czupryna, XIV. 268. Curche. Curcho, (j. prus. lit.), XIV. 32; lXXII. 1-12. pt B ó s t w a Curculio, (j. lac.), porówn. Kur~he (j. pr. lit.), wólek zbożowy. XXII: 6.8. Curtile, (j. łac.), miary roli, XXV, 22. Cuwa, cuha, odzież, XXXVI. 372. Cwajki, (gw. flis.), orzewki XVII 141 Cwajowanka, (gw. flis.), ~pław' po~ dwójny, XVII. 142. Cwancike, (j serb.), 20-cent .., V. 139 Cyt (gw. huc), nawoływanie koni: XXXV. 137. Cybula, cebula, XIII. 205 334. Cybuszki, cybuch, z bursztynu, XXXI'X. 3,91. Cyca, (j. słow.), bogini urodz. XI.358. Cycek, smoczek, XXXIII. 81. Cycełe, (j. żyd.), III. 49. Cyckać, ssać, VI. 43. Cycki, kwiaty z ciasta na korowaju, XVIII. 142. Cycki, sutki, XII. 245. Cycolić się, pieścić się, XVI. 85. CYfra, haft, X. 302. CYfrowanie, haft, XXXVI. 272; XXXVII. 231. CYfrowany, taniec, XVIII. 78. Cygan, komin, XIV. 292. - pod blasze w piecu, V. 63 - taniec, XV. 79. 82 Cygan (ka), dlaczego nie je fasoli; XXIII. 159. _ przebieranie się w zapusty,. XII. 40, 43, 122, 123; XIX. 36. _ w gadce, VI. 249; XXXVII. 14; _ w przysl. VII. 209; XIII. 153. _ w wierzeniach, V. 56; - wróżka, XII. 169. _ zabawa dziecięca x,xXIX. 143. Cygana, (dok), nazwa krowy, XIX.58 . Cyganek, kozik, III. 15. Cyganka, nazwa krowy, 'XXXV. 134. Cyganistyka, XXX. 255. Cygańska nuta, XXX, 98. Cygańszczyzna, XXX. 255. Cygarniczka z burszt., XXXIX. 391. Cygaro z maku, leezn. III. 54 Cyhan, (gw. huc,), klo,wal XXIV. 142. Cyhanka, (j. ukr.), taniec, XII. 307; XIII. 207. Cyhanoczka, (gw. hue.), nazwa owiec od barwy, XXXV. 134 Cyjscec, czyściec, XI. 315. Cykl w archeologii: aszelsko-szelski, XXII. 73, 74, 80. _ kapski, XXII. 76, 80. _ musteryjski, XXII. 73. _ nadatlantycki, XXII. 76. _ oryniacki, XXII. 77, 78. _ premusteryjsko-musteryjski, XXII. 73. _ solutreński, XXII. 73. _ staro-paleolityczny, XXII. 73. _ szelsko-aszelski, P aszelsko-szel. _ śródziemnomorski, XXII. 76. Cykl w etnografii: kulturowy, XX. 79; XXVI. 42, 43. _ kultury matriachalnej, XXXI.154. _ kultmy p3sterskiej, XXXI. 154. _ kultury totemistycznej,XXXI. 153, _ legendarny, XXII. 153. _ płodozmianowy, XXXIX. 203. _ podaniowy, XXVIII. 129. ~ rolniczy afrykański, XXXIX. 193. _ rozwojowy, XXVI. 33, 4.3, 44. Cykle obrzędowe, XVI. 107. Cykoria zwyczajna Cichorium intybus, III. 31\); XXVIII. 242. Cykutal, p szalej, XXVI. 12, 15. Cylinder, XXVIII. 169, 180. CymbaHsta, grający na cymbałach, p. muzycy lud. VI. 136. Cymbały, instrument muzyczny, IV. 174; VII. 87; XI. 182; XXXI. 5; XXXVIII. 306. Cymer, (gw. żoln.), pokój. III. 80. Cyna, XX. 39; XXXVII. 294. pt. M e t a l e i i c h o b rób k a. Cynamon, IV. 216; XIII. 269. pt. B'a rwn ik i. Cyndalia, Cyngalia, Chelidonium sok w lecz., XXXI. 94. Cyniwoczka, (gw huc,). p. czerpak. XXXIV. 150, 151. Cynkwajs, biel cynkowa do malo:-vania obrazów, XXX. 167. Cym,ber, trucizna, X, 225. Cyn tory ja, Centuria Erythrea, liście odwar, w lecz., II. 155. Cyp, ubiór głowy, XII.292; XIII 207. Cyprae ovula, (j. łac,), muszla, XXI. 200. Cyprysek, Thuia occidentalis, XXV. 77. pt. Roś l i n y w w i e r z eniach i magii. Cyprys, Cypressus sempervivus. XXVIII. 242. w przysłowiu .•XXIV. . 93, 102. Cypryś, nazwa psów, XXIV. 103. Cyrana, nazwa krów, VIII. 152. Cyrk do walk kogucich, XXXIX: 338 Cyrka,. gra, VIII. 33. Cyrka, mereżka, XI 57; XXXIV. 146; XXXVI. 269. Cyrograf, p. ceregło. IV. 266-268; XII. 220, 227; XIV. 108; XXX. 80. Cyrwocha, nazwa krowy. VII 152 Cyrylica, XXI. 153. maius, �92 szosa, XII. 6. II. 117; XVIII. 65; XX. 305. Cytolić się, kłóc:ć się, VI. 43. Cytra, XXXII. 7. Cytryna, Citrus limon, XXVIII. 242 Cywilizacja, p. kultura, cykl kultu-. rowy, I. 33,. 34, 237; XXI. 263, 265; XXXVI. 127; XXXIX. 16. -babilońska, XXXIX. 19. -. - chińska XXXIX. 19 -. -. chorezmijska, XXXix. 78. 96. - egipska, XXXIX. 19. -. etruska, I. 240. - grecka, XV. 198. - pierwotna, III. 85. -. pldn Am:ryki, XVIII. 233. Cyza, Cyca, XI. 358. pt. B ó s t w a. -. Czahary, młody las świerkowy, XXXV.85. Czajka, łódź, XVIII 167; XXXII.32 Czajka ptak w pcdaniu, VIII. 303: Czakany,. p. czekany, XVII. 149.' Czamara, XXXVIII. 241. -. Czandki, (j. ind.), duchy. demony n3pastujące dzieci. XXXIV. 40. -. Czapasz, (gw. hue ), ś:i.eżka, VII. 250. Czapeczka, X·XVIII. 18,35; XX'XI. 39; XXXVIII. 259. Czapeczka, błona na główce noworodka, XXVII 260. Czapienie, p. oczepiny, XXVII. 95. Czapka, p. batorówka, dłubanka fuCysarka, Cystersi, raiierka, lówka, gimarka, jarmułka, tarka, kiwior, huczm!l' ja- kaszkiet: ka- klapanie. kolacz. ~owadlo, krakuska, maciejówka, slachmyca, świnioryjek wścieklica., - 93 '-:' .zawściekła, amulet cięcym, -. barania, 47; IV. 256; X. żarna: przeci.w chorocom dzieXXIII. 19. II. 19, 47, 238; III. 16, 19, 176; V. 149, 150, 172; IX. 183; XI. 5B, 408; XII. 289; X,VI. 224, 225; XXVIII. 167-169 172-175; XXIX. 184; XXXIV' 169; XXXVII. 166, 220,' 228; XXXIX. 131, 298, 345. biała, brzeg, denko, XXVlII. 174. dziecięca, XXI. 131. huculska, XXVIII. 167. kaI:uza, XXVIII. 167. kaszubska, XXVIII. 167. HtewS'ka, XXVIII 167 174 luśniow.ata. p. si~radzka. . magierka, XXXIV. 167. mazowiecka, XVIII. 168, 170, 174. mnca, XI. 365. na cztery gubernie, XXIX. 81. na zawiasach, XXVIII. 170. noworoczna, obrzęd., XXVII. 123. opuszka, XXIX 81 pana młodego, XVIII. 142. rogata, XI. 380; XXVIiI. 176 rogatywka. XXIX. 85'. . siatkowa, XXVIII. 168. sieradzka, XXVIII. 171. stożkowata, XXVIII. 170. śpiczasta, XXVIII. 171. w przysłowiu, VII. 36. w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, XVIII. 213. w zwyczajach i obrzędach weselnych, XVII. 154. w zwyczajach kupna i sprzedaży, XXIII. 107. - wełniana. XXI. 192. - wierzch, XXVIII. 167. -. z sitow:a, XXVIII. 61, 241; - ze skóry zwierzęcej, XXVIII. 167. Czapla, VIII. 292, 314. - ptak święty, VII. 2. Czapraki haftowane, XXVIII. 29. Czara, III. 79; XVII. 196. Czarci batog, koziróg pospolity, Lycium barbarom, X. 260. pt R 0- śliny w mag ii. łajno, p. Assafetyda, okadzanie bydła. XXXIII. 81. Czarcie ziele, VII. 285. .czardasz, (j. węg·), taniec, XII. 342; XIV. 327, 328. Czari, (dok.), czary, XXVI. 7. Czarki srebrne, XXXIV. 159. Czarna', nazwa krowy. XXI 57, 60, 205. Cza.rna barwa, p. barwa czarna XVII. 63. - jagoda, p. czernica. _ ksi.ęga, XVII. 66. pt. M a g i a. - królewna, III. 76. - łowczyni. XI. 363. - magia, X. 116; XXXIX. 225. - maść, II. 203. Czarna róża, krwawnik lek. Sanguisorba' officinalis. Odwar pić, kąpiele, XXX. 62. _ róża, p. malwa Flores Malvae arborea, środek do spędzania płodu. V. 164 - saLa, II 252. Czarne jagody, Vaccinium myrtiHis, p. afiny, czernice, na wódce, . XVIII. 18~, 192; XXXI. 94. Czarne ziele, krwawnik lekarski, Sanguisorba officinaHs, XXX. 63. Czarnina z gęsi. potrawa obrz,. XV. 99; Czarno - brzeziasta, (dok.), nazwa krów, XXI. 57, 205. Czarno - podlazista, (dok.), nazwa krów, XXI. 57, 59. Czarno bóg, XII. 213, 221; XXI. 162. pt. Bó s twa. Czarnoksięstwo, p. magia, wróżbiarstwo, II. 187; XI. 435; XVIII. 31, 40; XXVIII. 78, 113-115; XXX. 219; XXXI. 168. Czarcie ,. .", J; ł 4- I wierzeniach Cz.arnoksiężnik, II. 165" 170; V. 54; XI. 376, 435; XVI. 20; 'XVII. 54, 65; XVIII. 31, 35, 165; XIX. 110; XXV. 10, 48; XXVII. 77; XXVIII. 124, 126, 129, 142; XXIX, 71; XXX. 217-220, XXXI. 100iOZ, 106, lO!!, XXXIV. 29; XXXV. 24. Czarność, Hugenotów, XXI. 182. - inteligencji, XXI. 181. _ podniebi"enia, XXI. 180. 181. - Rusinó\v, XXI. 180. - Slowak:)w, XXI. 182. - szLachty, XXI. 181. - Szwedów, XXI. 182. - u obcych, XXI. 179-182. _ Vi! przysłowiu, XXI. 181, 182, _ Zmudzinów, XXI. 181. Czarnoziem kuj.awski, XXXIX. 237. CzarnucJlc, nazwa krów, XXI.58, 205. Czarnuszk1, XI. 394; XIII. 220, 223. Cza.rny, p. di,abel, carni, XXI. 181. Czarny człowiek, V. 184. _, łowca, demon, XI. 363. _ papier w magii, II. 156. _ ptak, latawiec, dusza dziecka niecchrzczonego, VI. 196. _ ptak w magii., XXXIV. 12 Czarodziej, XVII. 196; XXVIII. 134 Czarodziejska maść, IV. 260. Czarodziejskie ziele p. car-ziele. Czarowa.cz, (d:ok ),czarDwa~,XXVn 7. Czarowan:e, XX. 79; XXI. 131, 132; XX,VII. 57-72. - bydła, XXVI. 14. _ czapeczki dz'ecka, XXI. 131. _ człowieka, XXI. 132. - gorzałki, XXI. 132. - piwa, XXI. 132. - plonów, XXI. 132. - poduszki dziecka, XXI. 131. - pokarmów, XXI. 132. _ przez mężczyzn, XXI. 132. �94 Czarowanie zboża, XIX. 125. Czarownica, p. carownica, ciota, ba_ ba, babsko, I. 6, 26 56 137 17' II. 15, 20, 87, 203--205,' 216, '225: 283, 337, 366; III. 20, 22, 51, 184, 256, 280--287; IV. 96, 98, 142, 365, 413, 418; V. 181, 182, 190, 207,213; 219, 285, 318; VU6, 67, 68,77,200; 324, 330, 385, 388, 399; VII. 115, 118, 126; VIII. 10, 14. 58, 128, 187, 257, 268--270 290 300 301 344, 354, 357, 364: 365: 374: .378: 432; IX. 295, 299, 315, 414, 415, 419; X, 225, 278, 342 381 382 459; XI. 64, 112, 135,' 137, '192~ 194, 207, 210, 219, 363, 377--381 401, 404; XII. 61, 64, 136, 220' 221, 224, 300, 310, 339; XIII. 31: 32, 90, 112,118, 227 296' 325 328' XIV. 174, 251, 301,' 313,' 325: 370; XVI. 48, 55, 81, 413; XVII. 226; 'XVIII 176; XIX. 3'5, 9~, 111;,114, 119. 120, 125; XXI. 125, 126, 130, 236; XXIII. 31, 59, 60, 68--70, 105 159. 166, 167; XXIV.165, 167; XXV: 48, 54, 78--94; XXVI. 15, 19, 71 --73, 148; XXVII. 56--59, 61, 74, 98, 100, 102, 111, 115, 142, 143; XXVIII. 129, 252; XXIX. 119, 122 127, 165; x.x.x. 42 44 45 72 86' 206, 218, 219, 222, ~23, '250; XXXI: 6, 55, 58, 62, 63, 72 75 104 109, 141, 144; XXXII;. 8; 139' 140; XXXIV. 43; XxXV. 6'5, 67: 68, 127,' 174, 183; XXXVII 251 266, 285, 304--306; XXXVIII. 248: 249, 276;' XXXIX. 433. pt. M ag i a, pt W róż b i a r s t w o. -:- bankiety, XXXVIII. 249; -- umie:;zczanie w beczce XXVII. 110, 111. ' -- w baśni, X. 397, 398; 95 - w szopce, V. 155, 160; XI. 24--28 30--32; XIX. 35. Czarownik, p. burtinikas,. II. 165, 169, 170; III. 237, 269; IV. 332; V. 110, 353; VI. n~, 334" 385; IX. 89; X. 116; XI. 374, 382; XIV. 325; XV. 152; XVI. 19; XVII. 66, 196; XIX. 148; XXI. 187; XXV. 78; X;XVI. 2; XXIX. 164; XXX. 202, 204, 205, 208, 222, 223; XXXI. 83, 104; XXXVII. 88, 102, 304,308; XXXVIII. 279. -- Ainów, XV. 264; -- tatarski, XV. 194. Czart, p. cart bies, czert, czort, ded. Dobrohoczy, diabeł, Antychryst, Lucyper, II. 13--17, 21; IV. 265; VI. 264; VIII. 314; IX. 177, 183; XI. 438; XII. 215; XIII. 150, 231; XIV. 32, 39, 68, 85, 86., 183, 222, 3'0; XIX. 110, 112, 114; XXIII. 159, 166; XXVI. 99; XXVII. 28, 119; XXIX. 69; XXX. 80, 81, 86, 97, '17, 125, 133, 134, 206, 219,220; XXXI.12, 14--18,20, 21; XXXVII. 281, 291, 304; XXXVIII. 273. pt. Demony szkodliwe' - zabawa, XXXIII. 1, 2. ' Cza~toploch, bedłka womitowa, Aga"CUS emeticus, II 20. Czartowe wesile '(j. ukr.), II. 159. Czary, I. 23, 182; II 87, 139" 217; III. 301; IV. 221, 414, 419; V. 31, 33, 100. 111, 204; VI. 200, 264, 269, 324. 327, 386, 388, 389; VII. 93--95, 306, 307; VIII. ]21; IX. 95, 201, 315, 386, 419; X. 382; XI. 64, 184, 387; XII. 92, 333: XIII. 26, 226-228, 330--332; XIV. 46, 290; XVI. 47, 54; XVII. 23, XVIII. 176; XIX. 120, 139---144' XX. 79, 83, 84, 302, 303; XXI. 12~ --135; XXIII. 31, 136, 159, 166; XXIV. 16~17l; XXV. 00, 86, 92; XXVI. l, 2, 3, 7--11, 14,'24, 98, 104, 127, 131; XXVII. 67, 77; XXIX. 68, 134, 181; XXXI. 27, 65, 70, n, 73-75,102,110; XXXIV . 289; XXXVII. 133, 152, 281, 290, 384, 390-392; XXXVIII. 545; XXXIX. 179. pt. Ma g ia. - deszczowe, XXXIII. 10. -- gos{:ojarcze, XXV. 78. - huculskie, XXXV. 146. - karczmarzy, XXVI. 17. -- lubelskie, XXXIII. 159. -- małżeńskie, XIX, 122, 126; XXIII. 136; XXVI. 14. -- miłosne, III. 55; XIII. 228; ,XIX. 124, 126, 128, 130, 135; XXIII. 159; XXV. 78; XXVI. 16; XXXII182 ptAphrodisiaca. - mimiczne, XXVII. 134. - na chorobę, XIX. 122. - na mleko, VII. 303-307, 313, 316; IX. 257; X. 278; XIII. 227; XIX. 122, 126; XXIII. 135. na pogodę, IV. 96, 98; XXV. 78; XXVI. 10. -- na urodzaj, XIII. 226; XI'X. 126. -- na śmierć, XIII. 227. - na złodziei, XXIII. 135. - oparte na analogii, XXVII. 134. - pisane, XXVII, 134. - przy piecz. chleba, XXVII. 135. -- przy pomocy brązu, III. 79. - ruskie, XXVII. 57; XXXVIII. 273. -- słowne, XXVII. 134. - w postępowaniu sądowym, XXV. 7, 8, 12, 14--17. - wylewanie, XXVI. 14. - zapobiegawcze, XXIII 68, 69. Czastuszka, (j. ros.), okolicznościowa piosenka, XXV. 124. Czaszka końska, wkładanię pod żłób, XXIX. 103. pt. A P o t ,r o p a i on. -- w baśni, XXXV. 68. - zatykana na płocie, XXIX. 103. Czaszki trepanowane, p, trepanacja, VIII. 204--208; XVII. 242-250. . Czaszki z k'ó:lkami, XVII. 19-30; XXIX. 175. Czatownia, p. ambona, XXXVI. 194. Czatyr-bajgozy, Czaup-kieldy, (j. kirg.), dary weselne, V. 14. Czaup-kieldy, O, kir.), p. dary wesęlne. Czausz, (j. serb.), błazen weselny, IX. 35, 45. Czciciele ognia, VII. 14. pt. K u l ty. - sZfll<:na,VII, 26, 27. Czcigodny ojciec, p.Ajjanar.XXXIV. 41. Czczasta, kłódka, XXXIV. 298. Czekan, siekiera, cakan, Cuskija bacati, XVII. 126; XXXIX. 333. Czekany, roślina, Stachys paluB'tris. (L.). II. 137. Czeladź, IV. 143; XX. 46, 47, 104, 114; XXIII. 72; XXIV. 89. Czeled', czeladyna, (gw. hue.), kobie. ty, VII. 260. Czelenk, O. st. per.), odznaka wojskowa, XI. 237. Czelusty, p. czeluść, O, ukr.), piec XVI. 367, 368. . Czeluść, p. luchto, por. lutnia, piec, IX. 279; XXXVII. 200. Czemerycia, O, ukr.), odwar XVIII. 188. Czemiernik purpurowy;, p. spenc, HeHeborus purpuraescens Waldst. et Kit, w leczn. XVIII. 186, 192. Czepek, kaptur z kory brzczowej. XII. 286. Czepek, czepiec., p. bębeluszek, cepiec, cuba, czipiec, czipec. sa.bek, I. 255; H. 237, 246-248, �97 265, 374; III. 17, 67; IV. 28, 116; VI 50, 135; VII. 84; VIII.241; IX: 50; X. 35, 189; XI. 25 26 326 327' XII. 92, 115; XIV. :ł80; 'XV.'98~ -100; XVI. 138; 'XVII. 155; XVIII 150; XIX. 150; XXII. 118; XXVIII.' 17>.18-21, 24, 27, 29, 31, 32; XXIX. 82 XXXIV. 145, 164; XXXVI 236. 257, 266, 270, 279, 401; XX~VII. 214, 224, 225, 229, 299, 308; XXXVIII. 418-422; X~IX. 447 458. . . ' - denko, XXVIII. 20, 21, 24. haf tow. złotem, XXVIII, 39. jedwabny, XXXIV, 161. karbowany, XXXVIII. 231. kasZl\bski. miesz,cza11ski XXI 55: XXVIII. 21, 26, 27, ' . -- 'kr.akowski, mi.eszczański. XXI. 55; XXVIII. 20, 28. ' - kujawski, XXVIII. 20, 21. - morawski, XXVIII 20 -- proszow:cki XXVIII 31. ,- radłowski, ~VIII. 31. - siatkowy, XXVIII. 20, - skalmierski, XXVIII. 31 - słomiany, XXXIX. 432. - spiski, XXXVII. 221, 231. - warmijski., XXXVII. 420 486 - wielkopolski, XXVI'II 20: . -' zwany złotogłowie, XXIX. 186. Czepiarka, kobieta upinająca czepce, XIV. 249. Czepigi, czepiky, (j. u~r.), rękojeść pługa, I. 142, 188; II. 230. czep~ny, czepin ki, p. oczepiny, cepowmy, I. 245, 250; II. 245 266 339; III. 17, 66, 231, 250: 255: ,350, 352, 359, 360; V. 355; VIII. 251; X 72, 186; XI. 380, 383; XIII. 321, 322; XIV. 392; XV. 77, 100; XVIII. 76; XXI. 93; XXXI. 77; XXXVII. 465. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y w e s e l n e. Czepiny upadłej dziewczyny, IX. 120. Czer, czyr, spróchniała brzoza do ro;..palania ognia, ~XV. 60. Czeremcha, czeremszyna, Prunus padus, P. korcipko., odwar z liści . XIII. 219, 223; - jadalna, XVIII. 82. - użytkow.a XXVII. 139. Czeresło, (j. ukr), część pługa, I. 142. Cze?'esznewa, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Czereśnia, czeresznyna, XIII. 334. - w zagadce, XVIII 173. Czerewacz, (j. ukr.),obelga, III. 43. Czerewiczki, (j. ukr.), trzewiki, 111.133. Czen:wy1ci, O. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Czernica, czarna jagoda, Vae. myrt. XXX. 70; XXXI. 94. Cze?'nobog, bóstwo, XX. 175 Czerót, (j. blr.), trzcina, XXX. 16. Czerpak, p. cyn iwo czka, kareć, somiec, II. 131; V, 129; VI 176; VIII. 40; X. 102, 104; XXVI. 151; XXIX 126, 128; XXX. 188, 190, 191; XXXII. 28; XXXVII. 246. - drewniany, XXXIX. 421. - grzebieniowaty, X~VIII. 449, z tykwy, XXXIX. 209. Czerpak, (gw. hue.), ·XXXV. 96, 97. Czerpokas, (j lit.), czerpak do wyjmowania lodu z przerębli, XXXII. 31. pt. N,arzędzia rybackie. Czersak, szczeć leśna, XIII. 221, 223. Czert, diabeł, XVIII. 217. Czertog, (j. ukr.), pałac ,XXIV ,86. Czerwaky O. ukr.), robaki, XIII. 216, Czerwiałki, owoce niedojrzałe, VI. 43. Czerwiec, owadCoccus polon. barwnik do jaj, XVII. 33. pt. Z b i eractwo. Czerwiec, poch. nazwy, XiXX. 215. - w Kalendarzu Staropolskim. XIII. 257. - w pielęgnacji dziecka, IX. 64. - w przysłowiu, VII. 36. _ w wierzeniach związanych z budową domu, XVI. 79. Czerwień, p. barwa czerwona, XIV. 47, 49, 56, 172, 215, 232, 274, 374; XV. 34; XVIII. 178. Czerwieńey, (j. ukr.), pieniądze, XIV. 189. Czerwiona ,rośLina, Arnaranthus, II. 136. pt. Roś 1 i n y w l e c z ni c t w i e. Czerwocha, Czerwona, nazwa krów, XXI. 58, 204. Czerwona 'barwa w obrz. weselnych, p. chustka czerwona. Czerwona jagoda, poziomka, Fragaria vesco., XXXI. 94. Czerwona tynktura, (dok.), Wielki elixyr, zamienia zwYkłe metale na złoto, XXVII. 91. Czerwone złoto, Xx. 396. 307. Czerwoni hryby, (j. ukr.), odwar w lecznictwie, VI, 158. Czerwoni, (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213. Czerwonka, III. 54; V. 165; VI. 158; XXX. 3B, 47, 58; XXXV. 69. pt. M e d y c y n a l u d o wa. u nierogacizny XXXI. 95.. Czerwono-brzeziasta, (dok.), nazwa krów XXI. 57. Czerwony imbier, Radix galangae, iI V. 164. Czesanie konopi, lnu, VI. 246. Czesanie się, XXX. 30. - zakaz W. piątek, XII. 312, Czeskie, pieniądze, XI. 131. Czesnok, czesnyk ozymyj, (gw. hue.). 7 Lud - Tom XL p. czosnek, Allium sativum, czisnyk, XVIII. 189, 191. Czesnyj Chrest, (j. ukr.), święto, XIII.32. Czest, (st. słow.), część, los, szczęście, XVII. 214. Cześć byka, p. kult: XVI. 27. - kamieni, VI. 243. - kijów, VI 243. - lisa, VIII. 6. - M. Boskiej, XII. 85. _" męczenników, XXI. 110. _ przodków, XI. 429, XV. 148; XXXVII. 364, 392. _ przyrody, XXII. 5, 24. _ słońca, XXVI. 74. _ słupów, XXXVII. U8. - węża, XVI. 27. _ zmarłych"VI. 203 X'XII l7o,XXIV.2 - źródeł, VI. 338. (gw. hue.), p. cetyna, igliwie, XVII. 145. Czędo, (j. sław.), p. czedo, cędo, dzieci, potomstwo, IX" 88. Częstokół, XXXVII. 390. Części rodne, XI. 398. Częścić, (j. sław.), dzielić, XVII. 214. Część, (j st. słow.), XVII. 213. Czeres, (j. ukr.), pas, XIII. 207; Czetyna, XXXIV. 146. (gw hue.), nazwa krów szwajcarskich XXXV. 135. Czicza, (j. Inkasów), piwo, VII. 12. Cziebrek, liście, korzeń w lecznictwie, XIII. 221, 222. Cziłce, (j. ukr.), czółko, XVIII. 146. Czimchaty, (gw. hue.), obcinać gałę- Czeska zi.e, VII. 260. Cincara, (j serb.), X;XXVII. 430. Czipec, (gw. hue.), czepiec, XXXIV. Czinczara, 145. �99 98 (gw. huc.), zamki huculskie, XXXV. 108. Czisnok, (j. ukr.), czosnek, II. 158. Czisnyk łut, (gw. huc.), czosnek, przeciw diabłu, XIII. 129. Czissek, cziszky, p. cisek, XIX. 14. Czkawka, III. 50, 54, V. 352; X. 233. Człecyca, człowiek, XIV. 108. Członki, plecionka na kapeluszu, XXVIII. 178. Członki ludzkie, drewniane modele zawieszane na drzwiach .jako wota dziękczynne. XXIX. 171. Członki palców, XI. 383. Człowieczek w baśni, VIII. 315. - dusza ludzka, XXXIV. 9. Człowieczek, źrenica, ·XXXIV. 10. Człowieki, II. 40, 338; vtI. 20. - kamienny w wierzen., XXXII.lID, - na księżycu, p. księżyc, XXV. 44, 45, 50; XXXVII. 302. - bez głowy; demon, VII. 120. - dolichokranialny, XXXVIII. 625. - dolnopaleolityczny, XXXVIII.388. - fosylny, XXXVIII. 387. - i śmierć, XXVII. 252. - lasowy, ,XI. 246. XXXVIII. 379. - pierwotny, VI. 8, 91, 1I--a.3;· XXVPI. 101; XXXIX. 181, 188. - pierwszy, VII. 20, 21. pt. M i t y o p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. - przeszłość jego, stworzenie, skóra, XIII. 232. - w przysłowiu, VII.29, 36; XVI.96. - w wierzeniach, XI. 376. - w zagadce, II. 40, 229; IV. 376. - wiatr, demon, VIII. 271. Czmil,tr~mielina, roślina, XIV. 124. Czobitok, Czoboty, (j. ukr.), wzory pisanek., IV. 213. Czoboty, O, ukr.), buty, III. 94; VIII 392; XXXIV. 146. Czipok, q. i ,I I O. ukr.), zabaw'a w pisanki, IV, 224; Xx. 299. Czołganie się przez otwór zrobiony . w ziemi, XXXVIII. 60. Czołgot, czołnik, czółenko tkackie, II. 134; XXVII. 69. Czoło, p. łysina, obcieranie, XI. 383. Czop. olejnica, XXXIV. 148. - łączenie węgłów, IX. 270; 272, 273; Czopowanie, XVIII. 5, 8. Czopowe (dok.), podatek, XXXI. 70. Czopy, kołki drewniane do łączenia spławów, XVII. 139, 140. - w budownictwie" XXXV. 107. Czorgać się, czołgać się, XIV. 108. Czorne zile, O, ukr.), bażanowiec, Ly-' simachia vulgaris, XXX. 54, 55. Czorno mietka, (j ukr.), mięta pieprzowa, Xl1I. 223. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Czornobil, (j. ukr.), opasywanie się na św. Jana, XIII. 114. Czornusza, ·(gw. hue.), nazwa krowy. XXXV. 134. Czorny jahody (gw. huc.), p. czarne jagody, odwalI', XVIII. 183. Czórnyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Czarownik, czarownik, XVII. 66; XVIII. 218. Czort. O. ukr), czart, XV. 136 XVIII 175; XXXI. 19,-bannyj ,XXX 19. Czortopołocha, (gw. hue.), okadzanie, XIII. 218. Czortoryja, przeciw piorunom, XIII. 129. pt. Roś l i n y w w i e r z eniach i magii. Czosnek, pożywienie i uprawa, p. czesnok, czisnyk, I. 165; XII. 296; XVIII 242; XXXV. 89. - przechowywanie mięsa. XVII. 147. - suszony, XXV. 96. - święcony, XXX. 39. Czokanie, kocanie, _ _ _ _ _ _ _ w lecznictwie, II. 158, 205; V.165, 357; VI. 158, 159, 234; VII. 312; XIII. 218, 223; XXX. 39; XXXI .. 94; XXXIII. 123. w magii, I. 137; II. 204; VIII. 371; XIII, 230; XXIII. 56; XXX. 39; XXXI. 94; XXXIII. 123. w obrzędach weselnych, V. 215; XVII. 155. w przysłowiu, XXIV. 95. w walce ze szkodnik. XVIII. 216. w Zwyczajach wielkan., V. 215 w zwyczajach wigilijnych, VI. 68; VIII. 370--373; XIII. 21; XVIII. 199. wzwyczajRch zapUlstnY'ch, XII 44. w zwyczajach związanych z uprawą, XXXI. 94. Czowda, (dok.), sąd dla szlachty, II. 284. Czółenko tkackie, XXIX. 86.· - w zagadce, XVII. 86. Czółka. p. czi/ce, XXVIII. 18. Czółka nazwa owcy, VIII. 39. Czółno: p. koryto, łódka, I. 19; II.74; IV. 27; X. 7, 147; XVIII. 133; XXIX. 126; XXXI. 3, 4; XXXII. 26 32' XXXVII. 441; XXXVIII. 230; x'XXIX. 458. pt. Ż e g l u g a. _ drążone w pniU drzewa, VI. 126; XXXII. 32. Czówien, (j. lit.), czółno, XXXII 32. Czran czrzan (dok), XXIII. 165. Czteri~et, czt~rdzieści, XVIII. 218 Czternaście, XXX. 53. Czternost, czternaście, XVIII. 218. Cztery, ewangelie, XXXIII. 25. _ l'czba Heraklesowa, XXII. 46. _ lic~b3 magiez X.96, 359; XXIII.103. _ liczba święta Pitagorejczyków, _ _ XXII.46. _ rogi stołu zmywać, XXX. 179. _ wieńce, XXXIII 24, 25. odzież, IiI. 15, 17; XIV. 250; XXVIII. 18; XXIX. 82. Czubaj, kołtuniarz, XIV. 15, 108. Czubatka, ul z nakrywką, XXXIX. 352. CzVbok, (j. ukr.), czuba, XVIII. 143 Czuby, grzyby, I. 207. Czuchać, myć, szorować, XIV. 253. Czud biełoglaza, (j. ros.), p. ludzie gniadzi. II. 196. pt. D e ma n y s zk o d l iwe. Czudel, duchy zamordowanych kobiet, demony, XXXIV. 36. Czuha, czucha, (j. ukr.), p. cuha, VI. 43, 49; XXXVI. 258; XXXVII 218, 219, pt. O d z i e ż. czuha, wiecha, sygnał, XII. 279. Czuhyło, (gw. huc.), rynna do spusz,czania drzewa z góry, XXXIV. 150, pt. Gospodarka leśna. Czułan, (j. ros.), komora, XVII. 179 Czumackie mazy, p. wozy, XVI. 264. . pt. Komunikacja lądowa. Czumlik, cycek, smoczek, II. 140. Czurel, (j. ind.), duch kobiety ciężarnej, demon XXXIV. 36, 40. Czuringa, austral. instrument muzyczny, p. churinga, totemizm, XV. 17; XVII. 41. Czurkało, źródło, XXXV. 104. Czurys, mały chłopak, VI 43. Czutura, O. serb.), fLaszka drewniana, IX. 35. Czuwanie nocne przy zmarłym, XIII. 106. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y p o g r z e b o w e. Czułka. (gw. huc.), nazwa ,owiec, XXXV. 134. Czwanić się, sprzeczać się, VI. 43. Czwartek, dzień czarów, VII. 316; XIX. 130, pt. M a g ia. _ dzień oświadczyn, X. 385. _ dzień szczęśliwy, XVIII. 198 Czuba, �lOt 100 - kichanie, X. 221; XIV. 252. pierwszy, okadzanie krów, x,. 278. przed 3-ma Królami, XVI. 48. sc:hadzki czarownic, XXVII.65, 99 Wielki, XXXIII. 29, wspominanie zmarłych, XXIV.17. Czwartocha, nazwa krowy, VIII. 152. Czworolist pospolity, Paris quadrifolia, XXVIII. 242. Czwórka, p. cztery, liczba Heraklesowa, XXII. 46. Czybryk polowyj, (j. ukr.)" Thymus montanus, liście, korzeń, odwar w lecznictwie, VI. 158. Czy-czy-na czy ezi! (gw. huc)" nawoływanie świń, XXXV. 137. Czynnik ekonomi.czny, XXXVII1,283. - folklorystyczny w podaniach, XX. 225. - racjonalny w wierzeniach, XXI. 184, 185. - geograf'iczny, .XXVII. 129. - klimatyczny a budownictwo, XXXIX. 242. - społeczny, kształtujący osady. XXVII. 129. pt. O s a d n i c t w o. Czynsz, opłata, XIX. 95; XXIII. 163; XXXIX. 192. - rolny, XX. 11. CZYT, p. czeT, XXXV. 60, 64. - kukurydziany, XVII. 146, 149; XVIII. 187. - spróchniałe drzewo bukowe do niecenia ognia, VII. 264. Czyrać, mniemać, XIV. 253. Czyraki, XIII. 216,226; XVIII. 180. Czyriek, (gw. huc.),czyrak,XVIII.180. Czyrwona, nazwa krów, XXI. 206. Czyrwona krylka, (j. błr.), wzdręga, ryba, XXXII. 24. Czyrzniawy, czarniawy, XIV. 108. Czyrznić się, ezyrzninie, czernić się, XIV. 108. Czyrzniowy, czyrzynko, krzak cier- niowy, XIV, 108. p. cisek, ciski, XIX. 14. Czyśnica, miary nici, XXV. 122. Czystec, (j. ukr.), Staehys annua, w kosmetyce VI. 159; XXVIII. 242. - w stroju p. młodej, XVII. 155 Czystość, XXI. 113; XXX. 213. pt. D z i e w i c two. - przepisy, X·XXIV. 279. - symbole, XXIII. 8. - w obrzędzie wigil., VIII. 370. Czyszczenie, biegunka, XXX. 42. Czyszczenie bursztynu, XXXIX. 404, 407. - izby przed obrzędem "Dziadów". XXIV.9. - powietrza, dymem z liści dębowych XIX. 115. Czyściczka, XII. 169; XXXIX. 336; Czyści~c, XIX. 90; XXIX. 123. Czyssek, Czyścień, P: czystec, Stachys XXVIII. 242. Czyżki, czyż, czyżek, sisgen, annua, sisje, XIX. 14. Cżuma, (j. ukI'.), dżuma p. Dziewica morowa, V. 36. Ćma, połknięcie, XII. 63. - trupia główka, w wierzeniach, XX. 320. Ćmok, Cmuk, duch domowy, demon, XII. 168; XIV. 188, 299. Ćmuki, (j. ukr.), wzór pisan., IV. 213. Cmunda, łazęga, XII. 67 Ćpak, szpak, XIV. 375. Ćuskija bacati, (j. serb.). rzucać czekanem, zabawa, V. 138. Ćwiartowanie, XX. 304, 309. Ćwiek, taniec, XII. 307. Ćwiele, (gw. flis.), progi, X .6. Ćwie1'ć, miara nasypna i nalewna, XXVIII. 150, 164. Ćwięcki, gwoździe, XIV. 371. siska, F1'ingiUa caelebs, nedila, (j. ukr.), p. kwietna niedziela, '1111.376. pt. C h [' 0- Cwitonna gwoździownLa, VI. 292. Cwikle, kliny wszyte pod pachami koszuli, XXXVII. 215, 220. Ćwioki, grzyl::y, I. 207. Cwit ternowyj, (j. ukr.), wzory pisanek, IV .. 212. Cwitki, Ćwitoezki, (j. ukr..), wzory pisanek, IV. 212. Cwitluszka, O, ukr.), barwnik .do jaj, IV. 215. Ćwieekownia, nologia ludowa. • (j. ukr.), okruchy siana, odwar, naparzanie, XVIII. 182, Cuśkape, (j. serb.), fez, V. 139, 142. Cana, sanga, sanag, (j.. tur.), sani.e, XXXIV. 180. Ćiraka, (j. sreb.), lichtarze, V. 139. Cutora, (j. słowac.), naczynie pierścienio~ate pionowe, XXXIV. 86, Cwityna, D Dabóg, Dadźbóg, bóstwo, X·IV. 52. Dach, p. daszek, III. 11; VI. 183; X. 311~316; XIII. 66; XIV. 368; XVI. 369; XVII. 8, 11, 12; XVIII. 2; XXVI. 114; XXIX. 7, 25, 28, 29; XX·X. 242, 247; XXXI. 163; XXXIV. 149; XXXVI. 239; XXXVII. 98, 11, 112, 125, 192, 194-198, 226, 227; XXXVIII. 272. - czterospadkowy, V. 153; X. 312; XII. 294; XVI. 370; XVII. 12, 13; XVIII 69; XXVI. 102; XXX. 242; XXXIII. 95, 96; XXXV. 106; XXXVII. 227; XXXIX. 309, 452, 453; . - dwuspadkowy. V. 152; VIII. 40; X. 132; XVII. 11, 12,'148; XXVI. 114; XXX. 242, 247; XXXIII. 95, 96, 98, 108, 109, 242; XX·XV.106; XXXVII 227, 229; XXXIX. 331, 452, 453. - dymnikowy, XXVI. 102; XXXIV. 144; XXXV. 106, 111; gontowy, X. 312; XI. 294; IV. 355, 359; XX. 75, 90; XXXIII. 95; XXXIX. 433, 454; - kopulasty wiklinowy,XXXIV.144. _ krokwiowy, XXXIII.98, 107, 108; XXXIX. 452, 453; - kryty blachą, XII 294; - kryty dranicami XXXIV. 143; -. kryty słomą, XI. 336; XII. 146, 294; XVI. 367; XXXIV. 13, 143;. XXXV. 175; - lepiony, XI 336; - licowa strona, XXI 218; - miejsce wejścia i wyjścia duchów, XXIX. 122. - na sochę i ślemię, ,x,XXIX. 266; _ naczółkowy, XXXIII. 95, 96; XXXIV. 144; XXXIX. 452; _. niemiecki, XXX. 242; -- okapowy, XXXIX. 455; - piwnicy, XXXIV. 108; -- plecowa strona, XXI. 218; -podhalański, X,XVI.I14; XXX.242. _ pokrywanie, XXI. 218; - poszywanie, IV. 418; _ prz wlekanie przez dach słomiany, XXXIV. 13; -"' przyczółkowy, XXXIX. 453; - ruchomy, IX. 275; _. słomiany, XXXIX. 453; - stożkowaty, XVII. 145, 148; - szalasowy, XXXIX. 284; _. sztychowy, XXIX 27, 29; - szwabski, XXXV. 106; - trójspadkowy, XVIIIl, 13; - w obrz. wesel. VIII. 251; �103 102 (j. sto ind.), część, połowa. XVII 215. Daris, (j. lit), część spadku, XVII.215 Dama, (j. hot.), nazwa języka plemienia, XXXVIII. 68. Damascena, Prunus domestica, śliwka. XXXI. 94. Damen polka, taniec, XV. 79, 80. Dameta, pasterz w jasełkach krośnieńskich. XIX. 49. Dana, pieśń śpiewana po kolędzie X:~XIII. 131, 132. Danie, magia miłosna·. XVIII. 177,180 Danina bartnicza, XXVIII. 162; - cechowa, XXXII. 73; kizły, kluczyska, knqbie, knowie~ - pszczelna, XXVIII. 162; kobylice, kokoszka (bant), kon- ze zboża, XXV.2ł. Dapo, (j. celt), piecyk nieckowaty. strukcj·a dachu, kora, kozły, koźliny, krikwy, krokwie, krokwy, XXXII. 59. Dapur, (j dajak,), piecyk nieckowaty krzyziaki, lomenice, łaty, łubie, murłat, narożnik, 'oborich, okap, z płd. wsch. Borneo. XXXII; 59. ostrysznyk, patyki., pazdur, paźDarcie pasów, II. 270. 274; XXXI· dziory, piaty, pięty, plaskóry, pla89, 90; twy, platwie, pod pręt, podgaj, '- pierza, p. Uoka, }CXX. 32 pokrok, pole, poszycie., pruty, pryDarcie w nogach, choroha. XXX. 64. pusnyci, socha, szwabśkyj, śleDarembok, nicpoń. XII. 67. Darmowysy, (gw. hue.), :sznurki u mień, ślemię, słoma, trzcina, wowky, zutalek, zatylek, żary. kożucha. XXXIV. 146. Dacha, (j hot.), roślina zbliżona do Darnina w budownictwie. XXXVII.· 108.,121 pt. B u d u l e c. tytoniu, XXXVIII. 113. Darowizna, IV. 28, 29; XXI. 107. Dachówk~, XII 294; XXXIX. 245, 322 Dadzbóg, Da.dźbóg, Dajbóg, Dażbóg, Dary dawane do grobu, XXX. 251; bóg słowiański, XIV .. 52, 53, 56., pt. Z w y c z a j e i o b rz ę d y p 0207, 208, 224, 227, 233. . gr z e b o w e. Daenu, (j. awest), krowa, x.xXI.158. -dla zmarłych, XXII. 146; Dajteja, Dajtja, (j. sto ind.), demony. - przedślubne, IV. 30; V. 11. - rodziców chrzestnych, VI. 127; XXXIV.18. - w przysłowiu, VII. 37; Dajto-Majto, gra dziecięca, V. 139. - weselne, p. chodzenie po' drobsku, Dakszinii, (j. t. ind.), ofiara składaKapka Sałar, Korgaban, Kolana Buddzie. XXXIV. 24. czyny, Kyir, Kyr, Kazar, TiuDaktyliomancja, wróżby za pomocą sen-salar, Sind-aky. XXXIX. 428; pierścienia, 'XXII. 251. - za dusze zmarłych, IV. 327. Dalaj Lama, I. 236. - w obrz. wielkan., XU. 313; w zagadce, II 229; we wróżbach, XXIY 122;' wiązanie, V. 64; wspólny dla domu i budynków gospodarczych, VI 365; XXXIII. 87, 91, 92; -- wystający, XXXIX. 267; - z kory, XXXV. 103. D a c h, p. banty, bqt, bękarty, blacha, bont, bunt, burtnik, dachówki.facjata, fartuch, głowacze, gonty, hołouky (głowacze), iglice, iżak, jeże, jętka, kalenica" kalonka, kałynycia, (kalenica), kiczki, kizliny, .~ "i ~ł ~l 11 'I \ Dast'Bih., Dalam, _. kora (gw. hue.). VII. 260; XIII 207. Daszek pt. Da ch. _ czterospadkowy, XII. 295; _ nad płotem do suszenia siana, XXX. 247; _ u studni, XVI. 330; XXXIII. 110; _ w kapliczce, XI. 165, 167, 169; _ w szopce, XI. 19; _ wspólny, XXXIV. 150. _ daszók (gw. hue.), XXXIV. 150. Dat, (gw.' hue.) mleczny przydział gospod3Jrzy. lXXXV. 116 pt. If> a- _ bójcy, XXXV. 67; liści moc wskrzesza Stramonium L., p. bieluń dziedzierzawa, tyndara. Dawanie monety zmarłemu, XX. 87. Dawid król na księżycU, XXV. 44; XXXV. 66-69; baśniowy, XXXII, 84; XXXV. 68; bezszypułkowy, XXXV~ 66-69; drewno w magii, XXXV. 67; drzewo leśne, V. 166; drzewo nieszczęśliwe, XXXV.67; drzewo święte, IV. 365; VI. 339; VIII. 3'3'2; XIV. 32, 41, 46, 51, 79; XXIX. 122; XXXV. 67. _ dym z liści odpędza moce dia- _ _ _ _ _ _ XXXV. 67; gałązki w rózdze weselnej, _ 215; XXXV. 67; gałązki zatykane strzechę, i w XXXV. 67; obrazów, polu 215; samozmarłych, XXXV.68; _ liście, odwar, XI. 400; _ liście, podkładanie pod chleb do pieczenia, XXXV. 67, 70; _ liście w magii, XXXV. 67; _ mityczny, XXXII. 117; _ młody w magii, XIII. 326; ·XXX. 203, 205, 206; XXXV. 69; _ nielapsy. nieszczęśliWY, XXXV.6J. _. pański, II. 334; VIII. 156; IX. XXVIII. 52. Dawoń, (gw. hue.), miejsce do karmienia owiec. II. 140. D b Quercus robur et Quercus seną stlis, p. dębina, dub, I. 111, 122; III. 334; XVIII. 11, 13; XXVII. 139; XXVIII. 242; X/XXII. 33; _ IV. XXXV. 67-69; kół dęboWY, przebijanie s t e r s t w o. belskie, XXXV. 67. gałązki' do przystrajania barwnik, _ Datura. _ jako XXXV.67; _ kora w lecznictwie, II. 158; VIII. 368; XI. 400; XIII. 223; XXX.61; XIV. i w 391; XI. 231; _ Perkunasa, XXXIII. 13; _ praojciec ludzi, XXXII. 157; pt, Mity o pierwszym człowieku. _ proszek z dęhu, XXXV. 69; _ przeciąganie chorego przez dąb rozłupany, XXXV 69; _ samotny w polu, XXXV. 67; _ sok w lecznictwie, XXXV. 68; _ szypułkowy Quercus robur L., XXXV. 66-69; św. Wojciecha., XI. 344; 350', $więty w Romowe, XXXIX . Thora, XXXII. 117; Trzygłowa, XVII. 20, 21; w medyc. lud. XXVIII. 242; w mętowaniu, XIV. 377, 378; w ,pi.eśni, II. 334; VIII. 156; IX 391; lXI. 231; XXXV. 69; _ w wierzeniach, V. 55; XX. 268; _ _ _ _ _ _ _ XXXV. 67-69; _ w zagadce., II. 231; XXXV. 69; - w zamówieniach, VI. 333; _ w zażegnywaniu, XXXV. 69; �105 104 - wyrób biczysk, XXXV. 67; - zaczarowany, XX. 268; - zmarłych., XXXII. 118. Dąbrowy święte, XVII. 19. Dągi, klepki, ix 363. Diikim, (j. sto ind.), tancerki, demony, XXXIV. 30. Diinawa, Diinaweja, Diinu, (j. stoind.), demony, XXXIV. 4. . Diisa, Dasju, (j. st. ind.), demony atmosferyczne, XXXIV. Dearbhratha.il', (j. irl.), brat rodzony. XVII. 263. Dearbhsiuir (j. irl.), siostra rodzona. XVII. 263. Deci, (gw. druc), worek. XXXVII. 205-206. Definicja antropologii. XXI. 3-15; Definicja etnografii, etnologii, folkloru, ludoznawstwa, XXI.81, 86. Definicja nauk antropologicznych, XXI. 3-5; Deformacja czaszki, XXXVIII. 411; . - wargi, XXXVII. 294. Defraudacja bursztynu, X,XXIX.37!. Deifikacja roślin i drzew, XXXIV. 5. pt. K u It y. Deka, koc. X'XXIII. 67; Dekiel, (gw. żołn.), Deckel. III. 81; Dekować, (gw. złodz,),. ukrywać, VII. 278; Dekstryna jako spoiwo do farb. XXX. 161; Delfin, XXXVIII. 252; - popi,ół z zębów, sadło, wątroba. XXXVIII. 252. - w wierzeniach. XXXVIII. 252; Delphinium ela tum, p. ostróżka 'wyniosła', liszczak, liszczyniec. - Demeter, bogini urodzaju. VII. 19; XIV. 57, 72, 83; XXI. 197; Demografia, II. 33; XI. 97, 418; XXX. 252; ~ ",1 ,j 'l '1 Demok, część pługa, II. 131; Demokracja, XXXIX. 137; - ludowa, XXXIX, 135; - pierwotna, XXXVIII. 285; - wojenna, XXXIX. 2!. Demoniacy, (dok), opętani. VI. 233; Demonit, kamień, XXII. 53; Demonolatria, XXXIV. 31, 32; Demonologia, IV.46, XIX. 138; XXI. 133; XXIV. 87; XXVI. 104; XXXIV. l; XXXVII. 251, 269, 446; - chaldejska, XIX, 111; - indyjska, X'XXIV. 1-66; - słowiańska, XX. 236; - wschodnia, XIX. 111; - ukraińska, XXVI, 119; -- żydowska, XXVI. 121. Demon), I. 26,54,55; II. 88; IV. 331; V. 269; VI, 323, 335; VII. 19, 20, 79,146-150; VIII. 7; XII. 168; XIII. 88; XIX. 109, 111, 112; XXII. 43, 53; XXIII. 177; XXVI. 5, 98-100; XXVII. 76, 121, 136; XXVIII. 100; XXIX. 57, 119; XXX. 212, 250, 255; XXXI. 145; XXXIV. 6, 23, 33, 33, 38, 289; XXXV. 197, 198; XXXVII. 18, 26, 251, 285; XXXVIII. 221, 254. -- atmosferyczne, XXXIV. 4; -. braminizmu, XXXIV. 28; -: buddyj'skie, XXJXIV. 28; - choroby, XXIX. 165; XXX. 251; XXXIV. 13, 43; - czworookie, XXXIV. 6; -- estońskie, XXXII. 86; - indyjskie, XXXIV. 1-66; -. księżycowe, VII. 19, 2?, 24; - meteorologiczne, XXXIV. 28; - motyle, XXXIV. 280; - opiekuńcze, XVII. 221; - parzyste, XXXIV. 6; - piekielne, XXXIV. 22; - pięcionogie, XXXIV. 6; - podziemne, XXXIV. 22; - porodów, XXXIV. 7; _ postaci zwierzęcej, XXXIV. 6; _ pół ludzie pół węże. XXXIV. 22, 23, 33; - szkodliwe, XXXIV. 5-7; _ śmiertelne, XXXIV. 5-7; trójgłowe, XXXIV. 6; - w kamieniu, XXXIV. 4; w czasie pieczenia chleba, XVII. 135; wegetacyjne, XVIII. 98; XX. 175, 176; XXIX. 122; XXX. 224, 225; XXXIII. 10; _ zbiorów jesiennych; XVIII. 98; _ zbożowe, XV 157; XXII. 2-4, 8; XXXII. 182; _ złe, XXXIV. 17; XXXV. 146; złośliwe, p. upiór, strzygoń, wieszczy. XXVI. 84; - zmarłych, VII. 20; _ zmieniający płeć, VI. 260; _ źródeł, XXVII . .136. D e m o n y a t m o s f e r y c z n e, p. Y Ala, Ażducha, Chala, Chmarnik, Chmurnik, Kręciok, nimfy wiatru, płanetnik, Pochwiściel, Pochwist, podwiej, Pogwizd, południce, smok mieszkający w chmurach, w~atr, wir powietrzny. D e m o n y c h o rób, p. Ablasty, Anusal'pa, choroba, wa. Dem ony Bezglowy, Dziewica czuma, Moro- dr zew i l e ś n e, Aśwatha, Driady, p. Berserkir, duch drzew, elfy, Gamainhao, Hamadriady, Kaluk, Lasowiak, Leśny, Leśna Pani, Leśnik, Goryninka, Jaga, Lisny, Wanaspiiti, Ljesowik, Wetiila, Oready, Wyk. D e m o n y g ór i p o d z i e m i, Bertha, Bilwis. Huborze, Jaudocha, Hurboszcze, Jaudochia., Do- latająca, Łat ygorka, Mawka, Matki,,,,Miesięcznice, Mordowisko, Nia'uka, Nocnice, Siemigorka, Sitnico., Siuda, zlata, zmora, żelazna, żytnia. kia, Kuga Babsko, Lamie, Czudel, goldene ba. J.aga Dziwożona, Huborze, Indzi baba Jadzybaba, Jedzybaba, zinka, Czuma, Froh, Jedubaba, Leśna Pani, mona, Lilith, Meta, Miawki, dowisko, JeLeśna, Jeza, rzyca, Majka, Ma- Matki, Melu.zyna, Miesięcznice, Mora, Mor- Morija, dziewica, ba- Jedza, Jedzona, Lemuzyna, MOIrowa Mo- Moroju, Morowaja Mroka, panna, Najady, Nereidy, Niawki, nimfy drzew, nimfy wiJa-tru, Ondiny, Oready, Panny wodne, Południca, RIOdzaniJca, Rusałka, Rugiuboba, Zlata Niauki, baba. D e m o n y k s i ę ż y c a, VII. 19, 23, 24, p. Matcinge, Miesięcznico.. De m on y m a n i s t y c z n e, p. Ajieke, duch przodków, Rachmany. .D e m o n y o p i e k u ń c z €, p. Ajjanar, Awalokita, Bożik Aranjiini, Bilwis, Chlodna, D e m o n y k o b i e c e, pt. D e m on y s z k O d l i w e. Baba dyka, dzika, Gorynczanka, nik, Bajennik, Banny, Chatnik, Chlew- chlopczyk, chowa- domowy, chlewny, niec, Choziain, Cmok, Cmuk, Diduch, Choziainuszko, Did, Dieduszka, Didko, Dik Dido, pala, Do- Domowoj, Domowyk, duch dobry, duch domowy, duch niebios, duch opiekuńczy, duch snu, duch zboża, dusze dobre, Dworo- mowik, wik, Dziadek, Dźirong, Dziwa bio- �", lQb le, elfy, farmazon, Gabriel Archanioł, gad domoWy (Bożik), Gandharwa, geniusze, Griimadewatii, Gr(y)hadewi, Gumienny, Hodo- Hospodćificek, Inkluz, Budhaja, Jezdnik, karzel, Kiechn, czart, Charon, Chłodn,a, Chbp wcielenie diabla, Chłop:.ec bez nóg, Chłopiec Krzysztof, Chłopiec owłosiony, cialo bez syno- Kosimpu, k11snoludek, krosnalki, Ksetrasja pati, Łaźnik porówn. Bajennik, mali ludzie, Mauari, Me- Kob', Kobotty, tiora, Meulen, Narocznice, Koniuszy, Mocorz, Morgana, Ob oz, OmbwiPasiecznik, Piekula, Nawki, Panicz, Bies żytni, Pikutik, Pikula, PIonki, Plonnik, Podziomki, Prządka życia, Radaszek, Raraszek, Rigaczniki, Safa, skrzaty, Setek Skarbri, nik, Skrzat, Sowij, Uboże, Wetalii, leznaja Światelko, Wiswawiisu, że- p i e k i e ł, p. Ajgnan, Antychryst, Arcydiabeł, Asmodeusz, Baran. D e m o n y p ł o d n o ś c i, P. Adonis, Ajyy-to-jon, duch, zapładniający kobiety, Gandharwa, Hariti, kogut. Aataencik, e m o n y s p o r z ą c eJ p. Ajtwar, Chłopczyk, Chowaniec, Cmok, Cmuk, Diabeł, duch zboża, duch zapładniający kobiety, Dżanbhala, Giindhiirwa, Inkluz, Latawiec. D e m o n y s z k o d l i w e, P. AbaKamui, Ajgnan, Anioł zły, Anioł upadły, Anumroka, Anusarpa, Angluz, Barzduki, Apsarasy, Asmodeusz, Asurowie, Aświnowie, Azrael, Babok, Badi Miitii, BaHadewa, zyliszek, beczka Bersekir, Bertha, Bzik, wości, Bandurka, ognista, baBely, Bezglowy, Bhuta, Biesy, Bkolaniitha, schuk, Blqd, Błędny ognik, Blot- Bhilta, Bluat- Bździochy, cialo bez Cart, Czurel, Dajtja, Diinawa, weja, Diikim, Diinu, Diwa, bez Diisa, Dhana, Diwka głowy, Malhiil Dźhotnig, Feja (rusałka), Fras, Gacki, gawron, gęś, gna tek, gnieciuchy, gryfy, grzechy, grzyh Gniotek, Gulsutia Hiiriti, Miitii, Huekuwu, (diabeł), Hadal, Hantu, Hurborze, In- Lisny, Mora, Morija, Moroju, Morowa Dziewica, Mroka, Nieczysty, Nie- dźwiedzio~zyi, l ~ Moro- panna, Marzyca, ł Mamduh, Markopole, Miernik, MieMordowisko, Mefistofel, Moria, waja Malfy, Mamuna, Miitii, Drakon, Gabriel, Furys, Miita, sięcznice, Dźwarahariśwara, Lilith, Nocnice, Nocz- Obłocznicy, ogniki :blędne. ojeowie, Onjambe, On, Ono, Oruncha, Padawice, Pan (topielec), Pan czarny, Panny Leśne (rusałki), Papman, parstuki, Piekulik, piśiica, plugawy, Planeta, Płanetnik, pokusa, pokuśnik, pokuśniok, Pramatha, Preta, Prikolić, prikulić, Er'zeciwa, Przekora, Pstro- nice, katobrzuchy Raksiis, Rogaty, Rakszasy, fian, Sajtan, nar, Samuel, sarpa, Raksojudz, Rokita, Salomonar, Saraua, Satanail, Sa- Solomo- Sarpa-Anu- Sęp, S'ępiogłowy, Sairkan, Si biele, Skrat, Siodło, Sit, dzi-baba, Inkuby, Jaga baba, Ja- Śkopjenk, go baba, Jaksa, smok, Sotona, sowa, Spyrtki, strachy, Strala, Stralczy, Stratczie, straszne sio- nec, Jawyda, (wilkołak), Jiitu, Jaraszek, JaŹibaba. Jedu-baba, JaryJarul Je- nica, Smolka, Skfitek, Smert- Diinu, Szamir, Strigan, Strzy- Sukkuby, Supai, Diti, syrena, Szaj- szatan, Szarkan, Szczy goń, (Strzygoń), Szed, Śmier- tki, światełko lek, Licho, Mamona, Dra- tan, Ljesowik, łańcuch ogni3ty, Łoziński (Bordta), lupior, upiór, Majki, marinus Dźambha, Kin, Liton diabeł, Ditwars, (rusałka), Dobosz Drak, Draco t, Ke- synowie świnia Ded6. Dobrohoczy, Marze Kimpurusa, straszydło, Strzygoń, kogut czarny, kogut bez glowy, koń upiór, koń żytni. kozioł czarny, kozlac, kudłaty, Kuga, Kusy, Kusy Panek, Lamie, latawiec Lasowik, Lessij, Leszij, LeŚna, Leśnik, leśni ludzie, Dana- Diisju, smerf, nera, Dajteja, smok, i volans, duch ciemności, duch czarownik, duch nieczysty, duch-stra,ch, duch w postaci koguta, duch w postaci kota, duch w postaci węża, duch zły, dusza choroby, dusze złe, Dybuk, Dziewica morowa, Dziewice straszliwe, Dziki Mąż, Dziwo Corne, dziwożony, Dźakin, chen, stry, ga, tiis, Karowja mas, 'Kimidin, trzodowości, Czud'bieloglaza, dza, Jedzbaba, ziorniki, J ezinka, J eza, J eJeździec bez głowy, Jędza, Jędzona, kaczka rogata, kaduk (diabeł), Kankar Miitii, Kan- cielę, ciota, Corni, Czarni, corny pies, corny kot., Czandki, Czarna lowczyni, Cza1rny diabeł, czarny ptaik, latawiec, czarownica, czart, czort, czort bannyj, człowiek leśny, człowiek bez głowy, Czudel, Ded6ko, baba. Demony D nik, Blud, Boba (demony kobiece), Boginki (demony kobiece), Boj, Borowiec, Borowy, Boruta, Brahmariikszasu, Bryła !tJamienna, waniec, Kauka, lO?' żytnia, termann, czyk lica, latające, świecnik, Świtezianka, Taot- To, Toj szczezby, Top- (topielec), Topielec, Toplec, Tussene, Upyr, Utopiec, Vjestac, Walanty, mon, Vampir, VukodLak, Varulf, Vupir, Wampir, Wastospati, TopieUpiór, Wa- Waser- Welinas, Wer- Wiedźma, Wile, Wilkołak, Wily, Winogradzki, Wodianik, Wodzianik, Wodne panny, Wodnice, Wodnik, Workun, Wowkolak, wolfe, Wowkun, Wrowysze, Wyk, Za- Zielony mężczyzna, Zła siła, Złe, Zle duchy, Złe moce, Zło, Zloje, Zly, Zmoma, Zmora, Zółtooki, Żytni dziad, Zytnia koza, Żytnia Matka. D e m on y ś m i e r c i, VII. 19, 23, 24; P. Anioł śmierci, Bój:-książę" Charon,. Dzirong, Esrel, Tiki chariaszek, raro. Dem on y rzące, w e g e t a c y j n e, p. spakurka, lis, niedźwiedź, żytni! D e m o n y w o d y, p. Biam, Drakon, Duch rzek, Gamainhao, Jaroszek, Marutowie, Najady, Nereidy, diny, Nguk-Wonga, Wodianyk, Niksy, Wodne On- Panny. Wodnica. pt. D e m o n y a t m 0sferyczne Denarius Dei, (j. łac.), ofiara pieniężna. XI. 181. Denarok, (j. ukr.), p dynarek. XVI. 367 �109 lOB Dendera, ukr.), denderewa, (j. dziędzierzawa. p. X. 260. Denko, przykrywka. II. 63. Denordyzacja, XXIX. 142. Depositio Martyrum, Acta Mart yrum, (j. lac.), XXI. 110. Deputat, (gw. hue,), watah. XXXV. 116, 119, 123:""-126,128, 131, 132, 144, 145, 150-153. Derdać, dyrdać, biec. VI 43. Derecho consuetudinario, O, hiszp.-, zwycz. prawne. XXXIX. 166. Derewce, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Derg, dergat, dergnut, dernut, (j. ros.), trzymać. XIX. 20. Dernik, wyrabi.acz derki, VI. 43. Deryngować, dyrygować. IV. 307. Deseczka bukowa, XXX. 163; - malowana w ulach, ·XXIX. 156. Deska, p. kladka. V. 63; XI. 173; XII. 23, 24; - do prani.a, IX. 279; - grobowa, I. 17-19, 130,131; VI. 394; XI. 211; XX. 202; - okapowa, XXXVI}I. 272; - śmiertelna, XX. 202; - spuszczona, IX. 272; - w budownictwie, I. 161; VUI. 41; xxxi. 38; - z sękiem wypadniętym, XXV.86; - z trumny, I. 79; VI. 75; XXV. 86. Despetny, dokuczliwy, XII. 67. Destament, testament, VI.43. Deszcz, brak, XXXIX. 216, 218-220; pt. M e t e o l' o log i a l u d o wa. - diabelski, XII. 214; - dysc, V. 53, 54; - łagodny, XXXIX. 220; - na Braci Śpiących, XII. 65; - na Świętego Krzyża, XII. 65; _. odpędzanie, XXXIV. 279; duryjka, bieluń, denderewo, dywderewo. -. - ognisty, XXXVIII. 239; poranny, XX. 198; przepowied. U'rodzaju,XIII.255, 256. przepowiednie, IV. 98; XIII. 204; XIV. 369; pt. Meteorologia ludowa. -. skqd się bierze, XXIV. 99, 100; - sprowadzanie, p. Dodola, Lazar, Peperuga ... Płanetnicy, widdawaty w szopce, XI. 152. Dębniółka, dzika grusza, Pirus malus, owoc ki'Szony z kapustą, XXXI. 94. Dębowy, jedwabny, XXVIII. 21. Dęga, klepka, p. dąga, doga, IX. 363; XXX. 215. pt. B e d n a r s t w o. Dęnarki, terminol. kowalska, VI. 291. Dęte ziele, ok,adz. krowy. XXIII.109. Dętki, perełki szklane, XXVIII. 21. Ded 6, ded6ko, (dok.), diabeł. ·XIV. 54. 'Pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Ded, (j. st. cerk.), ojciec kościoła. Topolya. II. 254; 329; XVII. 37; 'XX. 84; XXI. 122; XXVIII. lI; XXXIV. 279; XXXIX.221, 224, 336; pt. Ma g i <:>. - spuszczanie, III. 143; VII. 8, 18, 23; - w marcu, XII. 66; - w legendzie. VII. 52; - w przysłowiu, VII. 35, 38; XII. 66; XIII. 154; XXIV. 93, 99; - w zagadce, XIV. 375; - wieczorny, XVIII. 198; - związek z bocianem, XIV. 173; - żelazny, XXXVIII. 239; Deszczówka w leczeniu brodawek, p. brodawka. XI. 385. Deszczułka do sieci, IX. 32. Deszczułki, p. łóżko, IX. 360. Deszewo, (gw. hue.), tanio. VII. 260. Dewa, (j. st. ind.), bóg. XXXIV. 3. Dewana, (dok.), Dziewana, p. Dyana, Diana, XIV. 81. Dewie(a)tyny, Dębineczka najmywa- ty, (j. ukr.), msza za dus·ze zmar- łych w 9 tygodni po śmierci, XIII. 207; XVIII. 213. De11Jiń us.ziń, O. łot.), bóg koński. X. 113. pt. B ó s t wa. Dewizka bursztynowa, XXXIX. 384, Dewocje p:stne p, widowiska religijne. XIX. 54. Dezerterzy z wojska austriackiego. XXXI. 149. Dębina, p. dąb, VII. 273. - las dębowy, m i.ejsee schadzek czarownic, XXXV.68; XXXIX.322. XIV. 59. (j. st. cerk.), wy:t:howawca, opiekun, p. karmilec, XIV. 59. pt. Pokrewieństwo fikcyjne. Dhana, (j. st. ind.), Raksas. XXXIV. 8. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Dharm, (j. ind.), zbożn·. czynność. XVII. 262, 263. Dhena. Dhenu, (j. st. ind.), krowa karmiąca. XXXI. 158. Diabeł, p czart, Ancykrys, Antychryst, bies, bissa, Boruta, czart, Dedko, .,i czert, czort, ded ko, didko, dieboł, dzjadzi, Kusy, Licho, Smołka' Furys, Lucyper, Jarynec, Rokita, Szczezby, Szed, Satanail, To, taj Szczezb~, Walanty, Walek, Wciornascy, Zły. I 5Q,51, 55, 79,80, 138. 165, 166, 205; II. 12-18, 21, 23, 24, 88, 142, 159, 161-163, 165, 2OO,216, 217, 252, 256, 323-326, 328, 329, 347, III. 1, 59, 77, 144,152,153,155; IV. 80, 94-96, 258, 259, 264-273, 297, 321, 414, 418, 420, 437; V. 107. 110, 127, 15,5, 158. 161, 168 169, 171, 172, 177, 181, 218, 221, 258, 262, 279, 318, 319, 347, 351, 358, 361, 365-367; VI. 29, 65, 75, 120, 234, 253, 255, 265, 299, 300, 311, 313, 334, 352, 390, 391, 399, 409; VII. 21, 26, 36, 37, 47, 53, 5494,' 128, 133, 136, 139, 142, 146-150, 241 248, 249, 255, 307, 327; VIII. 7,' 14, 51, 59, 143, 144, 186, 204, 257, 280, 354-356, 362, 370; IX. 54, 175, 176, 179, 368, 372, 380, 384; X. 17, 94, 292, 33533-7; XI. 375" 37&--380, 382, 404; )ClI. 43, 62, 65, 79, 80, 136, 168, 212, 219, 222--232; )CIII. 32, 42, 110, 115, 116, 119, 120, 128. 129, 151 154 159 202 203, 204, 209, 216' 220' 230' 232' 335; XIV. 32, 38,' 39, ~3, 47, 53: 54, 56, 63, 85, 86, 87, 129, 175, 177, 213, 220, 232, 288, 290, 313, 318, 325; XVI. 15, 81~ 100, 149; XVII. 31, 65; XVIII. 198; XIX35, 40, 58, 61, 62, 67, '68, 109, 111--114, 138; )CI)C.250--25'4, 261-267, 269; XXIII. 166; XXV. 11, 83; X'XVI 5, 6, 152; XXVII. 57-59, 61, 69, 70, 100, 137, 143, 169; XIXVIII. 4, 124, 125\ 127, 128, 130, 131, 133, 134, 137-141, 196; XXIX 69--71, 100-106, 132; XX)C. 19, 21, 83, 21&--220, 223, 250 270' XXXI. 14, 16, 17, 19, 28, 96,"98, '100-102, 105, 107, 108, 110, 122, 132, 145; XXIXIII. 78, 125, 140, 148, 153, 154; XXXIV. 1 41 284 289; XXXV. 24, 176; XXXVII. '251.. 263, 264, 290, 291, 304, 305; XXXVIII. 243, 248, 264, 273, 275; XXXIX. 61, 336, 340; pt. D e m a n y s z k o d l i w e. _ adoracja, XXVII. 143; pt. Kulty. _ chodzenie z Dorotą, IX. 73; _ chować, XIV. 299; XVIII. 175 _ gdzie mieszka, XII. 226; _ górski, XIII. 128;. -i drzewo zwalone IV 418; i niedziela palmowa, XII. 311; _ ilość, XX'V. 78. �111 110 -. -. -. --. - kąpiel, II. 326; kołysać, II. 334; XIV. 252; łańcucki, XXVIII. 204; mieszkanie, IV. 419; nasyłać, XIV. 288, 290. nizinny, XIII. 128; odpędzanie, II. 88; pt M a g i a. opowiadanie, X. 379; XI. 319, 329; plwocina, II. 322., 324; przenosiny, p. wiatr jako demon XVI. 81; , - przepastnik, V. 319; bez pary. lXV. 136, 137; - Rokitka" XX. 80; XXVIII. 123, - sila, XVIII. 79; -. sprowadzać, X. 356. pt. M a g i a. - strącenie, XIX. 58; - taniec, XIX .. 113; - topielec, XXXV. 70; -. ukryty w pieniądzu, p. demon, inkluz, XXUI. 99. - w baśni, XVII. 49 50 53' XXI. 236; XXIII. 143-145;' , - w pojęciu ludu, X. 116; -. w postaci: barana, V. 365; gęsi, V. 365; grzyba, XII. 219; gwiazdy, II. 161; kawkL, XII 214; koguta, vnr. 356; kotki, V. 365; kury, VIII. 355; ludzkiej, II. 252; V. 168; popa, II. 325; psa, V. 319,365; . ułana, V. 365; 'źrebca, XII. 220; - w przysłowiu, XIV. 237; - w szopce., XI. 25-32, 136-144 213; XIV. 152, 154; XXII 130~ 137; XXIII. 130; XXV. 65, '67, 72; XXXI. 56, 58, 62; -. wenecki, XXVIII. 124, 125 128 136; , , - pustyj, - wywoływać,. X. 96; XII. 220. g ••• , Assafoetida, V. 164. pt. M e d y c y n a l u d o w a. Diable pr·ace, XXVIII. 123, 129, 130. Diable Diabli taniec, wir powietrzny, XXXIX. 329. D~ablik, p. diabeł; XI. 378, 382. D~D.d~ma,Ill((IlEf.ta(j. gr.), XXVI. 124. D~adw, (gw. dziec.), dziad. III. 165. Dlalektologia czeska, II. 282; - fińska, XXXVII. 378; - polska, I. 61; III. 47; V. 189; XVI. 234; XXX. 242, 256; XXXVII. 312, 318, 444; ~ słowiańska, II. 4; XXV. 94. D.Lale~t(y) bawarsk~, XXXIX. 124; - bOJkowski, XXXI. 155; -. eskimoski, XXIX. 137; - heski, XXIX 124' -. k.aszubski, X,XX. ~62; XX,XIV.60. - lIguryjski, XXVI. 93; - ludowy, II. 370; XXXIX. 39; - mazowiec:<i" XXIV. 60; - mazurski II 3' - polskie, XXx. '257, 262; - pomorskie, XXX. WO; -prasłowiańskie, XXX. 246; XXXVII. 319; - ruskie, XXV. 117; -- sulkowsk~. XXXV. 187' - szwabskie, XXXIX 12~ D~alektYka marksist. XXXix. 35. D.Lalo~ częstochowski, XIX. 85. pt. Wldowiska ludowe. - dominikański, XIX. 85; -. zapustny, XII. 124, 125, 127. DIamentowa Góra, XI. 374. Diamenty, II. 58; V. 180, 181; XIII. 45. XX. 258; XXIX. 100. Diana, bogini łowów, XIV. 81. Dichsala, (j. s1. wys. niem), p. dyszel XXXIX.126 D~chta, płachta dosiana, II. 140. Dtd, duch domowy, XXIX. 108; pl D e m o n y o p i e k u ń c z e. Did, didko, djed, (j. ukr.), dzl~d, IV. 223, 225; XIV. 54. J diduch, snop wigilijny, ostatni snop, koroL. VIII 371, 372, 373, 375. Didko, diabeł, VI. 43, 386; XIII. 230; XIV. 299, 318; XV. 136. Dido, Diduch, (j. ukr.), duch domowy, XIV. 55. Diedko, (j. ukr.), wuj. III. 43. Dieduszka domowoj, (j. ukr.), domowik. XIV. 220, 226, 231, 299. Diedyna, (j. ukr.), wujenka, III. 43 Dies rosae, (j. łac), Rosaria, święto umarłych, XIV. 325. pt. Z yczaj e i ob r zęd y z w i ąz a n e' z k u l t e m p r z o d k ó w. Diesatyna, (j. ukr), dziesięcina, IV. Did, w 12, 126. (j. łac.), zapowiedż zemsty. XI. 181. pt. P r a w o l u d o w e. Digudej, Digutny, imię pasterza w dramacie religijnym. XIX. 88. DijnaT, (gw. huc.), doja;rz. XXXV. 122, 129. DijnycJa (gw. huc.), XXXV. 95, 97, 112, 123, 130. Dijnyk, gijnyk (gw. huc.). owce dojDiffidatio, ne. XVII. 143. (j. st. ind.), stróże stron świata, demony, XXXIV. 22. Dingus p. dyngus, XXXV. 61. Dinst, (gw. żołn.)" III. 79, 80. Dionizos dwugłowy, XXI. 198; 199; DikpaLa, XXXIII. _ _ 146. Sabazios, XVI. 24, 25; w drzewie, X1X:XoIlI.93; Zagreus, XXVI. 24-26. Dioscorides, Dioskurowie. XXX. 213; XXXI1.152; Diritto populare, (j. wł.), prawo ludowe. XXXIX. 167. Discantus (dechant), geneza form polifonicznych. XVI. 176. Dis, (j. lac.), bóg złota, XXI. 188. _ Divinatio et naturaHs, 274. pt. W róż b i a r- aTtificioro XXXVIII. stwo. Divirikis, (j. prus.), pan bogów. XXII. 11. Diw ogień, (j. błg.), ogień rozniecony przez tarcie. XIV. 45 Diwa, diwka (j. ukr.), królowa rusałek, XIV. 82. D'iwena, czołowicza, żinocza, {gw. huc)., dziewanna, w lecznictwie. Verbascum ni grum, VI. 159. Dziwoczij torh, (gw. huc.), V. 216. Djaboł, djeboł, djobeł, p. di!abeł,XVII. 64j XVIII. 218; XX. 250-254, 261-:267, 269; XXV. 11. Djak, I. 128, 198; III. 153. Dlaby, łapy, VI. 43. Dłonie., uderzanie przy dobiciu targu. p. litkup, XXI 96. Dlótuszko, dłóteczko. XIV. 108. Dłubaki, garnczki. V. 167. . Dlubanki, czapki, XXXIX. 447. Dluga chustka, obI"Zędowy ubiór głowy kobiet, X. 35. Długogłowiec nordyczny, XXVI. 92. _ skrajny,X:XIVI. 92. Długogłowość, XVII. 89, 92. Dlugos, wylot w ulu. XIV. 221. Długość, p. pas czarowny . _ Chrystusowa, XXIII. 18; _ Matki Boskiej, XXIII. 19; _ św. Sykstusa, XXIII. 20. Dłutko do o'b-róbki bursztynu, XXXIX. 379. Dłuto, XXXI. 158. pt. N a r z ę d z i a r z e m i e ś l n i c z e. Dłużnik w przysłowiu, VII. 37. Dmitrowska sobota. p. Dziady, IV.396. Dmuchanie do komina, III 54. Dmuchanie lub chuchanie przy kupnie kury, XXIII. 91. Dmuchanie w muszle, XIX. 116. Diveriks, �113 112 _ nadpiwniczny, xoo. 316, 317; - narzeczonej, XX.X:I. 159; cie. XVII. 213, 216. --:- naziemny, XXXIX. 285; Dołęga, dołać, zdołać, niezdolny, nie_ nazwa fińska domu, XXXI. 158; udolny, niedołęga, niedołęka. _ nowozbudowany, II. 203, 213, 222, XIX. 18. 328; XX. 293; XXI. 218; Dolęga, (dok.)" zdatny. XVII. 215. _ opuszczony, XXXIV. 34; Dół, XIII. 154. pt. Z i e m i a n k a. - orawski, XXVI. 114; _ mieszkalny, XXXVII. 1012, 363; _ piętrowy, XX. 317; XXVI. 91; _ myśliwski, XXXVI11.54; XXXIX. XXVIII. 109; . 341. _ pochodzenie nazwy, XXIV. 86, 87; - z wodą, XXXIX. 201. - pod capem, XXXI. 76; Dom(y), p. ,chałupa, chata, checza, _ pod rakiem, XXXI. 76; chyża, kormu, lepianka, ziemian_ .podcieniowy, XIII 253; XXVI ka. XIV. 55, 56; XVI. 251, 365; 92; XXXVII. 242, 271; XVII. 180; XVIII 68; XXVI. 123; _ podział wnętrza, XXXIX. 262; XXVII. 112; XX'X. 102; XXXVII _ prostokątny, XXIII. 47; 98, 190, 195, 200, 245, 351; _ przedhistoryczny, XXXIX. 284; XXXVIII. 24. 314; - ruski, III. 289; _ biskupińskie, XXXIX. 268, 290; _ rzymski XXXV. 180; _ budowa i Zwyczaje z tym zwią_ słowiański, XVII. 181; XX. 316; zane, II 203, 213, 223, 328; V. XXVI. 94; 214, 347; _ sołtysa, XXXIX. 434; _ chłopa węgier'skiego I. 62; _ starosaski, XXVI. 93; _ cisowy, XXXV. 65; _ trędowatych, XVIII. 83" 84; _ drewniany, II. 285; III. 316; XI. XXIX. 69, 72; 406, 407; XIV. 356; XX. 92; _ trójwnętrzny, XXXIX. 285; _ dwuwnętrzny, XXXIX. 264; _ Twardowskiego, XXVIII. 135; _ germański, XVII. 181; _ twórczości Ludowej, XXXIX. 10; _ gliniany, V. 3; XX. 92; XXXIX. _ ustawienie, XXXIX. 241; 331; _ wąsko~rontowy, XXXIX. 267; _ góralski, XI. 327; węża, XXXII. 99; - huculski, III. 213'9; - wiejski, XVIII. Ill; _ jako zjawisko kult., XXVI. 91; - z izbą i komorą, XIII. 253; _ jednownętrzny XXXI'X. 264; _ zadrużny, XXXIX. 434; _ kaszubski, XVII. 184; --; zagłębiony w ziemię, XXXI'X. 284; _ komunalne, p. falanstery, _ zrębowy, XX~X1:X.281, 283; _ książęcy, XXXIX. 280; - żon, XXXI. 191. _ mieszczański" XI. 203; XIV. 343; Domolakkrk-dżety, (j. kirg.), kałym. _ mies'zkalny, XXXIX 254, 328; V. 12. pt. P l' a w o l li d o we. _ modlit\'lY, XXVIII, 41, 50; Domari, (gw. hue.), ludzie ze wsi. _ murow.any, III. 316; XXXIX 249: XVII 145. _ na palach, p. palafi.ty, XXXVII. Dominikanie VII 118; 390; XXXVIII. 410; Dol, dola, p. część, dział, los; szczęś- Dmuchawiec, iroślina zabawki. 61. ' XXVIII. Dni feralne, dies ferales, O. łac.), V. 249; VI. 72; IX. 89, 414; XXIII. 61; XXX. 269. Dni Krzyżowe, zbieranie trawy z miejsca w którym stała procesja. II. 87. . - psie, kanikuły, V 250. - szczęśliwe, V. 249; XXX. 250; - zmarłych, XIXX. 272.' Dnyna, (gw. hue.), dzień w zagadce. XIII. 206. Do, (j. jap.), droga, zasada nauka p. Buszido. XV. 148.' , Do hary, (gw. hue.), taniec. XII. 307, 308; XIII. 207. Do krzty, zupełnie. XVI. 85. Do lopodu, prędko. XVI. 85. ..Do ,:Sasa", w przysłowiu. XIV 241. Do siela, XVI. 85. . Do szynku, (dok.), psuć piwo. XXX. 207. Dobicie targu, XXI. 96; XXIII. 8992. pt Z w y c z a j e p r a w n e. Dobosz bez głowy, demon, XII. 260. Dobramyśl, majeranek, Originum vulgare, II. 137. Dobranoc w zwyczajach weselnych XIV. 255. Dobre, Bóg, V. 55; XIV. 3,8, 41. Dobrohoczy, p. Boruta, diabeł. XXXIX. 348. Dobrynia, bohater wielkorosyjski. XXXII. 84. pt. M i ty,. Dochapkami, dorywczo. XVII. 131. Dodala, O. serb.), sprowadzanie deszczu, XVII. 37; XXXIII n. Doga, (gw. huc.), p. dęga, XXXV.95 Dogussa, gatunek prosa, XX. 319. Doić, (dok.), karmić. XIV. 220. Doika, (j. sekler.), karmicielka mamka. XIV. 220. ' doiLica, O. sto słow.), p. karmicielka. XIV. 220. Doitel, (j. 'St. słow.), żywiciel XIV. 220. Dojenie, IV. 276; 281; XXXV. 123; - kóz, krów, XXXV. 121; - na miarę, na miru, II. 207; XXXV. 130; - owiec, V. 124; XVII. 143, 145; XXXV. 121, 123; - przez pierścień ślubny" II. 204. Dojety, (gw. huc.), doić krowy. XXXV.121. Dojnica, V. 208; VI. 264; XVIII 179' XXXV. 126, 148; ., Doitnica, - w przysłowiu, IX. 144. Dojrzałość płciowa, p. inicjacje. XXVI. 78; - dziewcząt, XXXIV. 42. Doktór w bajce, VIII. 405; IX. 73; - w pi.eśni, XXIII. 22" 123; - w przysłowiu, VII. 37, 210; - w s'zopce, XXV. 63" 75, 76; - wędrowny, XXXI. 82, 83. Doktorzy gromów, p. Guru Wadzracaria. XXXIV. 31. Doktryna etnologicznl w prehistorii, XXVI. 29, 30. Dokurczyć, dokuczyć, XIV. 108. Dola, (j. ros.)" część, dział. XVII. 215. .Dole, doleti, udoleti, predoleti odoleti, (j. sto słow.), XIXl 8 ' Dolichocefalia p. długogłowość. XXI. 242. Dolina, (gw. złodz.), kieszeń VII. 278, Dolina Jozafata, I. 176; XXXIV. 282, 283. Dolinie, miejsce nizinne, XIV. 108. Dolman, (j. węg.), kaftan bez rękawów, XVI. 137. Dolmeny, XXXV. 197, 198. 8 Luci - Tum XL �114 - krakowscy,. trudnili się alchemią. XXVII. 90. Dominikat, zupa z sera, II. 128. Domki nagrobne, XXV. 142. Domolny, uprzykrzony, III. 140. Domowe ognisko, XVI. 24. Domowi!:, (j. ros.), duch domowy. V. 381. pL D e m o n y o p i e. kuńcze DOmownicy, IV. 275, 278, 280. Domowoj, (j. ros.), duch domowy, VI. 334; XVI. 159; XXXII. 83. Domowy bóg Algonkinów, VII. 6. Domowyk, (j ukr.), duch domowy. XIV. 55. 220, 231; XVII. 221. Domysl, VI 43. Donar., bóg Germanów. XIV. 53; XX. 175. Doniczki. XXVIII. 104; XXIX.87. Donnerkeil, Ci, niem.), belemnity. XXXVII. 297. Donnersbesen, O, niem.), miotła pio. runow.a. XVI. 114. Dopałować, dokuczać, XX. 250. Dopalony, uprzykrzony, III. 138. Dopust boży, kara boska, XII. 225. - przyczyna choroby, XXIX. 164. Dor, chleb ·rozdawany w przewodnią niedzielę, XVIII. 182. Dorf-gehen, O. niem.), odwiedzanie dziewcząt, II. 102. ·pt. D z i e w ictwo. Dorna, darnina, XIV. 108. Doro, (j. hot.), inicjacje chłopców, XXXVIII. 55, 56. Doroha, Ci. ukr.), droga, w zagadce. VII. 72. Dorota, P. Chodzenie z Dorotą, IX. 19-26; XVI. 304-317, 382, 385, 387, 389; XIX. 65. Dosa, dosi, (j. jap.), trąd. XVIII. 87. Dosiela, do tego czasu, dotychczas, III. 139; XVI. 85. 115 Dostęp do wody. XXXIX. 232. Doświtki, O. ukr.), II. 101; III. 9; IX. 332. pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y t o war z y s k i e. Dotkni.ęciel, czynność magiczna, XXVII. 135; - pierworodnego. III. 55; - zmarłego. XXXI. 75. Doukauka, douka, (gw. huc.), wąż. II. 205, Doz tamyr, O, kirg.), p. pokrewieństwo fikcyjne, V. 9. Dozorowanie trzody, XVII. 144. Dożynki, p. koza, okrężne, ostatni snop, ostatnie kłosy, I 90, 183; II. 35; In: 2, 29, 30; VI. 55; VII. 92, 238, 336; VIII. 155; XI. 204, 365; XII 36, 298; XIV. 402; XVII. 184; XVIII. 97; XX. 49; XXI. 95; XXIII: 90; XXVI. 90; XXVIII. 15; XXXI. 186, 173; XXXIII. 151; iXXXIV. 296; XXXV 22;XXXVII. 335, 346; XXXVIII. 541. pt. Zwyc z a j e i o b r z ę d y r a l n i c z e. Dożywocie, p. wyderek, VIII. 218. 257, 258, 260, 262; XXXV. 23, 39 pL P r a w o l u d a we. Dożywotnik, VIII. 258" 259. Dóubni, (gw. huc.), młot folusza. XXXIV. 150. Dójki czarne, p. czarna barwa, XII. 300; ~ pękanie, XVIII. 195; - w zagadce, XVII. 89; XVIII. 172. Drab, postać w szopce. XXV. 63, 73. Drab(y), zapuśnik, XII. 44. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' a c z n e. Drabina do siana, IX. 280. - wzory pisanek. IV 212; - u wozu, XXXIX. 124; - w obrzędzie weselnym, I. 250; X.73; - w pieśni XXVIII. 72; w szopce, XI. 24, 31. Drabinka starodawna, h.aft. X. 300. Drabunke, Drabynka, (j. ukr.). wzory pisanek. IV. 212; IX. 169. Drachen, O. niem.), drakon. smok.' demon, XVI. 23; XXXII. 75 Draco marinus, O. łac.), smok morski. XXXVIII. 253; - volans, (j. łac.), smok latający. XXXVIII.253. Draczka, kotwica drewniana. XXXII. 26, 27. Draga, droga. XXV. 95. Dragar, (gw. huc.), belka do wieszania woreczków z serem XXXV109. Drak, (j. niem.), draco, wąż, smok, XVI. 23. .,....duch wodny, demon, liX. 349; XXXVII. 282, Dra/eonit, kamień, powstały z mózgu smoka, XXXII, 134. Dramat ludowy, VIII. 148; XVI. 316; XIX, 34; XXII. 130; XX'oVI. 104; XXVIII. 254; XXIX. 209; pL W id a w i s k a l u d o w e. - dramat religijny, XIX. 32, 61; - szkolny, XIX. 34; Dramatyczne przedstawienie mitów, XVIII. 54. Dranic~, VIII. 40, 165; XII. 294; XIV. 359; XVII. 148; XVIII. 69; XXXIV. 143-145, XXXVIII. 272; XXXIX. 250 pt. O b rób k a drz ewa. Drapa, zbocze górskie. X,IV. 399. Drapacz, czortopołocha, Dipsacus folonum, XIII. 223. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Draszowanie Draszpan, Dratwa, młóceni,e. XX. 315. grynszpan. XVIII. 186. p. bratwa, Drawidasta, dr(~winastas, st. ind.), napój bogów. III. 5. Drąg, XI. 173; XIV. 84; XXXIX.' 261, 274, 284, 286. Dj'qgarz, S'Osręb. XV. 63 . Drągi do suszenia siana II. 209; - do zamykania, IX. 274.. Drągowina, gałąż lub młode ł)rężne drzewko w łowiect. XXX" 29. Drątwie, promionki słomy. XVII. 131. pt. O b rób k a w i c i i w ł ó k n a. Drążek do wieszania odzi.eży. p. grzqdka, XXIX. 43, 48, 49. Drążki, u sieci, XXXI. 37, 38; - wóz. VI. 395. Drdzeń, rdzeń. XVII. 131. Drel, dryl, przyrząd do wiercenia bursztynu. X·XXIX. 379, 383, Drekslować, toczyć. VI. 43. Drelich, p. kanafas, II 133; XXIX. . 85, 86; XX'XVII. 212. 213, 222, 236. pt. T k a c t w o. Drewno jako inst.rument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70; - miary, XXVIII. 148; _ osikowe, p. osina. XXXV. 73; - w przemyśle, XXXI, 170; - w przysłowi.u, XIII. 153. Drewuszko, drewienko. XIV. 108. Drewutnia, V. 153; XVIII. 4; XXXVII. 192, 196. pil B u d y n k i. g a s p C? d a r c z e. Drgubica, sieć na przepiórki p. dj'ugubica, XXXVIII. 244. Driady, (j. gr.), XXXIII. 13. pt. D emony drzew. Drapaczka, Drimluch, Drapak'y, lecz., VI. 160. Drjakiew polna, Scabiosa wzór pisanek, IV. 212. (gw. huc,), jagody leśne, XXXV.89. S· soma, . O. Lamium purpureum, w arvensis, �117 strzygoniowe zieLe, naparstki M. B. XXX. 63; _ polna okadzanie bydła, XXX. 63. Drobjeta, (gw. hue.), trzoda owiec jałowych. XXXV. 133. . Droby, Zwyczaje B. Nar .. XXXI. 166. Drog.a: bursztynowa, XXiVI. 92; pt. S z l.a k i h a n d lowe. - dawna, zakaz budowania, IV. 418. - do piekła, XXXI. 131. . - dusz, p. droga mleczna .. II. 277; - handlowa, XXXVII. 153. - kołowa, XXXIX. 112, 189, 233; - miedziana, XXXIX. 435; -. miejsce diabla, IV. 418. - miejsce złych mocy, XXIII 71. - mleczna, 1.170, 184; II.277; V.249; - pątnicza, XXXVII. 153; - poleska, XXVII. 140, 142; - 'rzymska, XXXIX. 116; - w przysłOWIU, VII. 37; - w zaświaty, XXXVI. 109; pt. W i e I' z e n ia. - wodna, XX. 3'; XXXIV. 49; _ wylewanie wody przeciw urokom, XIII. 320; _ znaczenie dla handlu, XXIV. 89; XXXIV. 274, 289. Drogi krzyżowe, rozstajne, IV. 366; _ krzyżowe, miejsce palenia sobótek, IV. 314;' - krzyżowe, miejsce przebywania szatana, XIX. 118; _ krzyżowe, miejsce schadzek złych duchów. III. 144; _ krzyżowe, w cbl'Zlęda~h weselnych. I. 134; _ krzyżowe. wylewanie wody z kąpieli dziecka, V. 166; _ krzyżowe. zakaz budowania chaty. V. 347; pt. Zwyczaje i obI' z ę d y b u d o w l a n e. Dropie, XXXI. 26. 30: XXXVIII :l37; Dropie w przysłowiu, VII. 37. Drozd, XXXIX. 301. Drożdże w przygotowaniach do wieczerzy wigiLjnej. XXV. 109. Drób chHwny, świni.e. XXI. 207.Drób folwarczny, XXI. 207; _ hodowla, IX· 418; ·XX. 25, 54,101; - pożywienie, II. 185; - w obrzędzie wigilij., VIII. 369. Druci.arze, V. 238; VI. 139, 140, 303; VIII. 322; IX. 260; XXXVII. 165; 166, 168, 204, 211; XXXIX. 435; - w szop,ce, XI. 24. Drugar, (gw. huc.), rączka steru. XVII. 140, 151. Drugubica, dryga, drygawica, bica, sieć na przepiórki, drgu- XXXVIII. 244 Matka, (j. ukr.), NaTodzenie M. B. XVII. 147. pt. C h I' on o log i a l u d o w a. Druhna, drużka" I. 245; II. 237, 238, 240-249 251; III. 66, 67, 350, 36.1; VI. 129-131; X. 68; XI. 196, 223; XIII. 108, 3,15-319; XIV. 150, 255-257, 261, 380, 381; XVII. 158; XVIII. 147, 225; XXXI. 77; XXXVIII. 297; pt. Z w y c z a je i o b I' Z ę d y w e s e l n e. _ pierwsza, diruga, XVI. 143; - starsza, VIII. 247, 251. Druhniczka, druhna p. podwierzchnica, w przys'łowiu, IX 47. D1'1lhyj weczer, p. Wodochreszczenyj Weczer, (j. ulu.), Wigilia Trzech Króli. XVIII. 210. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' o C z n e .. Druidowie, VII. 87; XVII. 19. Druk, XIII. 66. Drukarstwo, p. kLocki, X,XX. 233. Druki jarmarczne. VIII. 430; XXXV. 27: pt. LiteratUra ludowa. Druhaja _ _ na płótnie, odpustowe, XXXVII 222; VIII. 430; XXXVII. 285. Drużba, L 244, 248, 249; II. 60, 237, 238, 240, 241, 251, 339, 358; III. 44, 68, 256, 349, 350, 354; VI.:,128, 130-136; VIII. 248; IX. 35, 47, 329; X. 66, 430, 431; XI. 79, 196, 202, 223, 365; XII. 89, 220; XIII. 303, 316; XIV. 150, 256, 259 262, 379, 380, 390; XVII. 158; XVIII. 75, 142, 146-149, 225; XXVIII. 96; XXXI. 77; XXXIX. 43; pt. Z VI Y c z a j e i o b r z ę d y w es e l n e. starszy, II. 264; V. 355; IX. 233. prużbacka, zapraszanie na wesele. III. 350. Drużka, (gw huc)., nazwa krowy z długą sierścią, X\XXV. 135. Drużyna weselna, XIV. 214; XXVII. 154; XXVIII. 254. Drwale, XIX. 81. Drwoszczap, drwal. XIX. 81. Dryga, drygubica, drygawica, drgu- XXXVIII. 244. Drygawka, (gw. flis.), wiosło, drąg do popychania galaru. V. 63; X. 7, 454; XXXIX. 322. Dryja, godło. XX. 158: bica. Dryjakiew succisa podgryziona, Scabiosa w lecz., XX.,VIII. 24·2. drzazgownik, cienka'" deseczka przy sieciach, XIV. 108. Drzemlik, Falca reguLus, ptak w łowiectwie. XXXVIII. 237. Drzewo:(a) Adama. XI. 69, 430. pt. M i t y o P i e r w s z y fi C z ł o- Drzazgownica, wiek u. _ bawelniane, XXXIV. 32; _ bóstwo, XXXII. 157, 158; _ brzozowe, XXXIX. 281; _ bukov,'e, IX. 361; XVI. 84, 85; XXVIII. 220. pt. B u d u l e c. __ ciosane, XXXV. 104; _ dębowe w budownictwie, IX. 269, 361; XIV. 51; XXXIX. 281; _" figowe, XXXIV. 5; _ graniczne, XXXIX. 145; -- iglaste, III. 2; _" istota czująca, XXXIV. 16; _ material do wyrobu narzędzi. XVII. 171; _ praojciec ludzi, XXXII. 157; _ jesionowe, XXXIX. 281. _ jodłowe w budownictwie, IX. 361; XVIII. 68, 69; _ jodłowe w lecznictwie, XI. 396; _ krzyża, XI. 430; _ krzyżowe GaHum Cruciatum, XII. 310; miłości., p. jawor. XXXIII. 14; oble, okrąglaki, XXXV. 105; _ obrębne, IX. 270; pt B u d u l e c. olimpijskie. XIII. 163, 164; - olszowe. XXIX. 41; _. osikowe, XII. 339; _ piszczące w piecu. X. 108. _ postać bóstwa, XXXII. 117; - rajskie, XlII. 334; -sądowe, XXXIX. 144; _ si.edziba duszy, X. 109; XXVII. 145; XXXIV. 34, 36; - elfów, VI. 340; _ sobótkowe, IV. 315, 316; _ _ _0 popychać. IV. 307. Drylować, kręcić mątewką. VI. 43. Drymba, O, ukr.), instrument muzyczny. XVII. 149. Drymluch, ptak. II. 162. Dryopithecus, Ci. lac.), małpa nadrzewna. XXXIX. 20. Dr-za, rdza. XIV. 108. Drzanka, drzazga. V. 378. Drzazgi, III. 58. pt. M a g i a. Drylić, / �119 118 - sosnowe, XXXIX. 281; stare, VI. 394.; świata, XXXII. 159; świerkowe w bud., XVIII. 68, 69; XXXV. 104. - w przysłowiu, VII. 37; - w rytuale, XXXII. 181; \Tv" wierzeniach, I. 120; XXXV. 60-74; - wielkie, siedzib'a duszy, X. 109; XXVII. 135; XXXIV. 34, 36; - zwalone piorunem, IV. 418; XII. 65; XIII. 116; - związek z bóstwem, XXXII. 117; - żywota, III. l, 2; VIII. 352. D l' Z e wa 'l e 'ś n e, p. brzezina, brzost, brzoza., buczyna, buk, C'edr, chojar, chojka, chojna, cis, dąb, drzewo iglaste, dub (dąb), dud/awa (wi.erzbina), grab, grabina, haczuga (świerk), hrabyna (grab), jarząb, jarzębina, jaseń jasień, jawor, jesi1on, klon czarny, lipa, modrzej, modrzew, olcha, olszyna, osina., osik.a, osyna, rokita, (wierzba),' sosna, śwIerk, topola, wiąz, wierzba. Drzewa owocowe, XXVIII. 242; - bicie drzew owocowych, IV. 326, 419; XXiVIII. 242; pt. M a g i a. - cal-owanie, XVIII. 96; - hodowla, XXXIII. 87; pl. S a downic two. - kladzenie placków na drzewach owocowych, XVIII· 96; - obwiązywanie słomą, III. 173; IV. 326. 419; - pocieranie ciastem świątecznym, XVIII. 98; - przesadzanIe, II. 221; - przywiązyw. kamier.ia, XVIII. 97; - przywiązywanie kloca, XX. 182, - sadzenie na grobach, XIII. 125; 361, 368, 379; XVI. 365; XVIII. 69 218; ,XXX. 18; XXXV. 106, 11~; XXXVII. 105, 112, 124, 196, 215. pt. B u d o w n i c t w o. _ formy i sposoby osadzenia, XVI. - ?cinanie, XVIII. 108; trzęsienie w suche dni, XII. 311, 312; XVI. 82; - w med!. ludowej, XXXIII. 139; - w zwycz. nowo rocz. VIII 374; zwyczajach wielkoczwartkowych XII. 311. - we wróżbach milos., XXXIII. 139; - wymuszanie urodzaju, XXV. 61. Drzewa owocowe, p. brzekikinia, czereśnia, damascena, glu- -p ba, glubka, grusza, _. _ _ _ _ _ _ _ hruszie s%d- jabłonka, jabłoń, przywiązywanie kamienia, kloca, kładzenie placków, krucha (grusza), śliwa, wiśnia. Drzewi, dawniej. VI. 43. Drzewianka wzniesiona, Tormentilla erecta, (j. łac), lecz. XXX. 67, 68. Drzewko jako motyw zdobniczy, XXII. 112, 115, 118, 119, 120; - weselne, XXVII. 157; - wigilijne, X!XVII. 163; XIXlX. 193. 237. pt Z w y c z a j e i o b l' Z ęd y d o r o c z n e. - życia, motyw zdobniczy. XXVIII. 45, 48; XXXIV. 287." Drzewochwalstwo, p. kult drzew. VI. 339; XIV. 41. Drzeworyt ludowy, XIV. 344; XXI. 270; XXIII. 156; XXVII. 193; XXIX. 156; XXX. 4, 6, 148, 151, 160, 161, 175, 182-184; XXXI. 17, 91., 163, 166; XXXV. 176, 179, 185; XXXVI. 172, 174; XXXVII. 454; XXXIX. 291. 294. 300-338, 340-350. pt. S z t u k a l u d o wa. P l a s t y k a. Drzeworytnictwo, p klocki, XXIX 119. Drzewostan. XXXIX. 229. Drzwi, p. biegony, dźwirze, II. 21; IV. 307; VI. 176; XII. 7, 8; XIV· kie, _ _ _ _ _ 102; XXIX. 37. kapliczki, XI. 168; karczmy, I. 166; XXXI. 107; kościelne. XI. 335; XVI. 101, 102; pochodzenie nazwy, XXIV. 87; stajni, XVIII. 176; stodoły, XI. 172; XVI. 369; śpichlerza, XXXIII. 108; w budownictwi.e Ł€mków, XXXIII. 99; w przysłowiu, III. 43; w zagadce, XV. 105; wejściowe, V. 152; XIV. 251; wyrąbywanie w Zwyczajach weselnych, XIV. 256; zamykanie w obrzędzie (gw. huc.), nazwa owcy od barwy. XXXV. 133-134. Duby, łodzie. XI. 220. Duby smalone w przysł., XIII. 154. Duby/o, (j. ukr.), garbnik. IV. 227. Dubyna, (j. ukr.), dębina. XIII. 334. Duca dno u studni. V. 63 DUCh'(Y), p. lelek, III. 174; VII. 354; XI. 365, 378, 381, 430; XVII. 182, 184, 185; XXV. 79; XXVIII. 4; XXX. 212; XXXIII. 26; XXXIV. 1-3, 27, 28; XXXV. 67. pt. D e- Dublen'a, wesel- nym XXX. 225; _ żela~ne, IX. 294; XII. 250, 252; XIV. 248; XXIX. 70, 71. Drzyń, dż-yń, twardziel drzewa, XIV. 109. Drzywie, dż-ywie, nieduże drzewa. XIV. 109. drzewina. XIV. 109. Dualizm, I. 6; II. 322, 323; VI. 311, _ kulturowy, XXXIX. 108" 109. Dub, (j. ukr.), dąb w lecznictwi.e. Drzywiencie, XIII. 223. Dub, Dubowicz, Dubynia, Dubynicz, (j. ros), bohatec' baśni wielkorosyjskiej, XXXII. 84, 85, 87, 120. Dubasy, (gw. flis.), XVI. 264; XX. 56. 112. garl::owanie d,óry. X,XlXI. 116. pt. G a l' b a r s t w o. Dublenyj, (gw. hue)., gatunek żółte- Dubienie, go rysia. VII. 284. I mo·ny. _ atmosferyczny, XXXIII. 139; _ bez głowy, XXXII. 182; _ Bhii.ta, XXXIV. 16., 17; _ błąkający się, VIII. 358; _ chorób, VI. 237, 328, 330; VIII. 3154;XVII. 39; XXXIV 1-44; _ ciemności., III. l; XVI. 101; _ cz,arownika, VI. 260; _ dobry, III. l; IV. 96; V. 358; VI. 231; VII. 21-26; VIII. 350, 351; XI. 314; XII. 216; XIII. 127; _ _ _ _ _ - XXXVIII. 412; domowy, I1.213; XIV. 299; XXIX. 122; XXXIII. 13'9; XXXIV. 38; drzew, VI. 335; dwa mieć, X,VI. 87; dzie.cięce, p. Ratapa, XVII. 39; dzieci nieochrzcz., VIII. 358; '~ITl' XI . 338', XIII. 120; gor~., XXXII. 85; _ gromu i deszczu, XXXIV. 22; _ istot żyjących, VI. 321, 323, 350; _ kobiet zmarł. w ciąży, XXXIV. 3'6; _ kradzież, XXXIV. 44; _ leśny, p. laso'l}Jik, leszij, VI. 338. 339; XIII 123; XVII 67; _ ludzki i nieludzki, XXXIV. 32; _ męża, XXXIV. 36; _ mieszkający we wnętrzu gór, XXVII. 135; �121 - mroku, XXXIV. 8; nieczysty, T. 54, 219; IV. 39; X,XV. 84; XXXVII. 291; noworodka, XV. 38; - ognia, XXXVII. 117; - opiekuńczy, VI. 330, 334; XVI. 3; XVII. 109; XVIII. 55; XX. 293; XXV. 79; XXXVII. 110, 260; pt. D e m o n y o p i e k u ń c ze. - opiekuńczy zboża, XXII. 3; - pisiica, .X'X'XIV. 16, 17; - pojawiający się w południe, XXXIII. 139; - przodków, XXXly. 25; XXXVII. 412; XXXIX. 210; - rzeki, VI. 336; XXXIII. 2; - snu, XVII. 66; - strach, XII. 212; XIII. 40; XXXIV. 9; XXXVIII. 295; - strzegące skarbów, XIV. 404; - szamana, XVI. 118; XVII. 105., - święty, II. 151; X,I. 376; XIII. 154; XIV. 213;' - w postaci koguta, XXIII. 118; - kota czarnego, XXIII. 118; -- węża, XVI. 154, 155; _ wedyjskie, XXXIV. 3-45; - wegetacyjny, XXXIII 139; - wiatn" P. podwiej; - wierzenia w duchy, XXII. 14, 15; - wodne, VI. 336; XIII. 120. - wywoływanie, XXV 50; - zamordowanych, XXXIV. 35; - zapładniający kobietę, XVIII. 23; - ziemny, XI. 194, 312, 313; XX. 259; XXXII. 133; XXXIV. 23, 28; -. zły, II. 159, 211, 225; III. l; V. 176; VI. 231. 232, 234, 334; XII. 93; XIII. 127; XVII 53; XIX 135, 152; XXI.131; XXV.78. 79; XXIX 68; XXXIV. 27, 38, 45; XXXV. 24; XXXVIII 412; pt P e m op y s 'j. k o d l i w e, zmarłego, VI. 16, 18, 22, 26, 243, 330; VII. 20; VIII. 51-54 349, 357; XII. 252, 253; XIII. 127, 204; XIV. 291;XX. 87; XXVIII. 251; XXIX. In, 174; XXXIII. 140; XXXIV. 38; -. związany z człowiekiem, VI. 335; - żony, XXXIV. 36; -, żytni, XVIII. 98, 102. Ducha, (j. ukr.), tęcza, XIII. 121. Duchan, tytoń, XIV. 253, 399. Duchowny. p. ksiądz" lama, w przesądach myśliwskich, VII. 282. Dueka, kosz. V. 63. Duda, (gw. dziec.), izba. III. 166. Duda,ze, dudziarze, V. 44; IX. 35; XI. 162; XXI. 138; XXIX. 128; XXiXr. 133, 146; XXXVIII. 241. Duddim, (j. hebr.), mandragora. XXXIX. 305. Dudek, 2 centy. Xl. 78. Dudek, p. łubek, naśladowanie, VI. 305; - pi.erwszy raz ujrzeć, XVIII. 196; - w legendzie, VIII. 306, 307; - w podaniu perskim, Xl. 234, 235; - w przysłowiu, XXIV. 93, 100, 10l. Dudka dzięgielowa, ducha zobaczyć, XXIV. 13. Dudka, rurka. vulva. XIV. 10.9; - zabawka ze źdźbła, XXVIII 65. Dudki, pieniądze. XXI. 219. Di.tdkować się, zwlekać. XVI. 85. Dudlać, narzekać, XVIII. 218 Dudława, wierzba. XXX. 80. Dudniawa, drzewo spróchn:cłe. VI 197. Dudy, bąk, III. 243, 271; V 44; XXI. 32; XXIV. 91; XXVII. 69; XXIX. 2Q5; XXXI. 5, 132; XIX'XIV. 162; XXXVII. 461, 466; XXXVIII. 241; pt In str u m e ty mu z y c z n e. - cień, XXXIV. 16; - człowieka, XVII 182; _ czyśćcowa, IX. 380; _ drzewa, XIII. 122; _ dzi.eci nieochrzczonych, P Anheł 142, 146; hluchyj, II. 328; IV. 398; VI. 65, Duga, duha, (j. ros.), polichromo196; VIII. 358; XI. 378; wana, XiXXI. 4, 5; XX!XII. 178; _ dzi.eci nieurodz, XXXIV. 12; XXXVIII. 321; XXXIX. 118-120 _ farmazona, p.' farmazon; II. 252; pt. Z a p r z ę g. _. gwiazda, XVII. 183; Dulwc, dudy, część służąca do nady_. gdzie przcbyv'a przed narodzemania, p. dymae. XXXVIII. 241. niem człow.·eka, XIV. 173; Dukaty, I. 204; II. 168; VI. 165-167, _. nieśmiertelność, XIII. 164; 170, 251, 255; XII. 251, XX. 263, _. odpr.a\viająca mszę w noc za264; XXVIII. 84; XXXI. 88, 138. duszną. XXXV. 39; _ w zwyczaju weselnym, XIV. 257; _ ogień, ognik błędny, XVII. 183; _ z uszkiem, XXXIV. 159. _. pijaka, XXXI. 19; Duldać, pić. XVI. 85. _ po śmierci, XXXIV. 11, 16; Dumka, (j. błr.), poduszeczka pucho_. pojęc'e o duszy, II. 325; IV. 98; wa. XXX. 33. polnltująca, I. 79; IV. 382, 385, Dumuzi, (j. st. babil.), p. Tammur, 386, 392, 397, 399; \TI. 15-19, 22, antropomorficzny symbol płod116; VII. 122-125, 135; \TIll. 129;. ności. XXXI. 129. X. 108; XI. 315; XII. 65, 321; XIII. Dumy, (j. ukr.), pieśni I. 140; II. '10, 230, 231; XVIII 62, 6'1, 193; 373; III. 18, 125, 126, 366; IV. 35, XX. 200, 201; XXI. 237; XXIV. 36; VII. 222; X. 335; XIII. 197; 35; XXVII. 134; XXXV. 25; XVI. 170, 173; XXXVII. 251, 257; _. kozackie, śpiewy recytowane. _ poruszeni,e, II. 217; XVI. 170, 173. _ powracanie, V. 29, 33; VIII. Dunaj, woda. XIV. 273. 54-56; ,XXVIII. 252; Dunol, wóz. IX. 287. _ pożywienie bogów, XXXI\T. 11; Dupa, w przezwiskach rymowanych. _ przedmk>tów martwych, VI. 116; XIII. 243-245; _ przemieniona w ziarRo, XX. 252; _ w przysłowiu, XVI. 96: __ w zagadce, n. 41. _ p~"zodków, VI 117; Durga, małżonka Sziwy, XXXIV. 3'1. _ ptak, XXXIV. 16; Durgo, (j. ind.), bóstwo wcielone _ puszczyk, XVIII. 196; w szakala. VII. 3. _ robak, XVII. 183; Durkać, uderzać, VI. 43. _ roślin, VI. 115; Durny, pyszny. XVI. 85. _ samobójcy, XXXI. 65, 85; Durra, Andropogon Sorghom, mąka _ skąd się bierze w człowieku, na chleb. XIII. 277. XXXIV. 11; Dusza, p duch, choroby, XXXIII _ stękająca, XXXVIII. 250; 123. pt. D e m o n y s z k o d l i we _ łużyckie, ~odhalańskie, wielkopolskie. XXXVIII. 241. Dudy, fałdy u rękawa koszuli, XU. 284, 290, 291; XVII. 153; XVIII. - ,."·",,, 'J j I '. ,," :"- , . " • ·4 .~ '.~ • .J �123 122 - w literat. ludowej, XI. 315, 411; XII. 252; - w zagadce, XIV. 376; - wąż, XVII. 183, 184; XXXIV. 16; - wcielanie się w ptaki, gwiazdy, owady, XVII. 182; - wędrówka po śmierci, XX. 206; XXXIV. 11, 16; - wędrówka przed narodzeniem, XXXIV. II; - wisielca, II. 255; - wychodzenie z ciała podcZ<ls snu, XIII. 231; - wykupywać, V. 115; - wywoływanie, IV. 397; - zaklęta w drzewo lub zwierzę, X. 109; - zbawiona, VIII. 352; - zmarłych, I. 25, 26; III. 1; IV. 96; V. 269; VII. 19, 135; XV. 411, 428, 429, 432; XIV. 19, 63, 74, 77, 293; XV. 180; XVI. 89; XVII. 61; XX. 252,256; XXI. 154; XXIV. 1, 25, 309;XXVIII. 99; XXIX. 68; XXX. 225; XXXIV. 3, 7, 9; - zwie,'ząt, VI. 114, 117; XVII. 182; XVIII. 196; - żeglarza, VIII. 284. Duszeczka, duS'za pokutująca. XVIII. 218. Duszka, duchenka, Z<lkonny ubiór głowy. XXXIX. 412; - sukienka dziecka. III. 45. Duszki, XII: 168. Duś! Duś! wołanie na gołębie. II.130. Dutka, dudka. XXXV. 120. pL I ns t l' U m e n t y m u z y c z n e. DtH, nazwa ryby, XXXII. 25. Dwa, XIII. 143; XXIII. 68, 96; - grosze, XI. 180. Dwacatniki, (j. ukr.), dwudziestocentówka. IV. 176. Dwadzieściadwa, w magU, XXIII.75. Dwanaście: p. dwunasta godzina. dzwonienie, XIII.226; pt. Magia. - prosiąt 12-stodniowych, X. 358; - sióstr, I. 122; -. świętych nocy, III. 172-174; - tygodni, XIII. 242; - tygodni po urodzeniu dziecka, zakazy. XXIII. 62. pt Z w Y c z a i e i obrzędy n,arodzin1ow·e. Dwanost, dwanaście, XVIII. 218. Dwasta, dwieście, XVIII. 218. Dwi różi, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Dwojaki, XII. 154; XXXIV. 127,128. pt. G a l' n c a l' s t w o. Dworek, VI. 393; XI. 203, 341; pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e. - drewniany, X. 314, 315, 319; XVIII. 4. - pochodzenie wyrazu, XXIV. 87; - w przysłowiu, XXIV. 97. Dwornicy, ich powinności, XXI. 208, 20H. pt. P l' a wo l u d a we. Dworowiki', O. błr.), duchy podwórZ<l. XXXII. 83. pt. D e m a n y o p .i e k u ń c z e. Dwór w bajce, II. 271-273; - wiejski, II. 181; XII. 148; XIII. 154, 345; XIV. 35, 135, 294, 322; XVII. 180; XVIII. 4; XIX. 33; XXXI. 2. pt. B u d y n k i m i es z k a l n e. Dwugłowość, XXXIII. 146. Dwunasta godzina w nocy, III. 76; VIII. 194; IX. 183; XIII. 114; XIV. 181, 292, 302. Dwunastnica, II. 94; III. 172, 385. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d o l' o C z n e. Dwunastu braci, II. 327. Dyauspiter, ojciec niebios. XXXVIII. 45. pL Bóstwa. Dybka, żarna. IX. 364. Dybyk, (j. żyd.), dusza pokutująca cZ<lrt, VIII. 351; X. 215. Dyby, p. kłoda, kuna, XX. 37, 62. 63; X XX\IXi. 299. Dychawica, dychawycia, kaszel XVIII. 189; XXXIII. 80; XXXV. 62; XXXVII. 228. Dycki, zawsze, ciągle, XVIII. 218. Dydy, dydki, duchy złe, XII. 213. Dyfteria, XI. 398. Dyftongi samogłoskowe, spółgłosko- Dybuk, we, VIII. 79, 83. pasterz z S'zopki, XIX. 90. DyjakieI. maśc. V. 165. Dyjament, XX 258. Dykij.słyz, (j. ukr), kędzierzawiec w lecz. XIII. 223. Dyle, grube deski, IX. 280; XXXVII. 105, 121; XXXIX. 309. Dyli, (j. ukr.), część brogu. XVI. 369, Dyluwium polskie, XXII. 72. Dym ofiarny, magia, XXXIV. 13. _ ;~znaczanie ilości domów, :XIX . 251, 267. _ przepowiednia pogody, VI. 66, 266; VIII. 359; XVI. 83. _ w zagadce, II. 41; XVII. 81, 85, - wsiąka w ziemię, IX. 65. - z bursztynu w lecznictwie, XXXIX .. 399. _ z fajki jako ofiara, VII. 15; _ z liści dębowych w lecznictwie i magii XIX. 115; XXXV. 67; _ z włosów w lecz, XX,XIX. 399. _ zakaz poruszania ręką, VI. 64; _ ze słomy na której leżał nieboszczyk, XV. 103. pt. M a g i a. Dymac, p. duhac. dudy, część do nadymania. XXXVIII. 241. Dymienica, choroba. XI. 384, 398; XXX.67. Dymnica, XXXVII. 435. Dygudej, .'. ~ .• } 1 dymnyk (j. ukr.), XII. 294; XXIII. 4.5; XXIV. 16, 144; XXXV. pt. B u d a w n i c t w o. Dymówki, jaskółki. VIII. 314, 315. Dynamika przeobrażeń kulturowych mas pracujących. XXXIX. 625. _ społeczna, XXXVII. 39, 40. _ wytwórcz.a, XXXVII. 58. Dynarek, żelazna trójnożna podstawka do garnków. XXIX. 45. Dyngowanie, XXXV. 61. Dyngus, p. śmigus, kurek. I. 86; IX. 138, 189; XVII.34; XXVI. 148; XXVII. 173; XXVIII. 228; XXXI. 172. pt. Zwyczaje i obrzę- Dymnik, d y d o r o c z n e. Dynia, Cucurbitae, p. bania, korbaL. III. 10; XXXVII 86, 367; XXXVIII. 118. Dyonizos, VII. 288 Dyrdka lecieć, szybko bi.ec. XVI. 85. Dysydenci, XXVII. 58. Dyszel, p. kaczka, II. 131; III. 49; IV. 383; V. 395; IX. 145; XI. 108; XVII. 180; XX. 50; XXX. 215; XXXVIH. 231; XXXIX. 111, 114, 115, 123, 127, 129. _ w tokarce bursztyn. XXXIX. 381. Dywan cz.arodz. w bajce, VII. 143. _ 'samolot, XVII. 51, 52. Dywaniki, XXIX. 90. Dyw-derewo, bieluń. X. 260. pt. R oś l i n y ,v l e c z n i c t w i e. Dzban, dzbanek, dzbanuszek, I. 162; II. 218;· VIII. 286; X. 428, 429; }CI. 75, 197, 327; XIII. 243, 244; XIV. 40; XX. 90; XXVIiI. 55; XXIX 87, 90; XXX. 26, 72; XXXVII. 115; 246; XXXVIII 330. pt. G a r n c a r s t w o _ cudowny, XL 379; _ motyw zdobniczy, XXXI. 160 �125 124 _ porywanie przez boginki, XI.3U; XXIII 133, 134; X'XV. 80. _ pół-białe, pół-czarne., II. 362; _ przestraszone, II. 335; _ przyniesione przez bociana, XIV. _ - o brzuścu p erści.eniowalym, XXXIV. 90, 108; - w przysłowiu, VII. 38; - w szopce, XXXI. 62; Dzbanuszki, nasadki na naczyniach pierścieniowatych, XXXIV. 70, 92, 102. Dzer, (gw. huc,), płyn po oddzieleniu sera. XXXV. 90. Dzeus, Zeus, XIV. 38, 41, 57, 220,232. Dziabki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. . (j. błL), dziccko, XXI. 142. Dziad, do przytrzymywania drzewa, XI. 73. - drewniany bożek domowy, XXXIX. 431; epitet bóstwa, XIV. 54. 57-59, 73, 232, 320; - furtian w sZJOpce,V. 154, 155; -kościelny, I. 212; II. 241; nI. 77; IV. 411, 412; V. 56; VI. 250, 251; VIII. 51; IX. 73; XI. 382; XII. 255, 256; XX. 74, 76, 77; - kościelny w zwyczajach pogrzebowych, I. 212; VIII. 51; - kośdelny w zwyćzajach popielcowych, I. 81, 83; - kościelny w zwyczajach weselnych, I. 250; II. 241; _. LeI, ojciec bogów i ludzi, XIV. 60, 63, 72; - ostatni snop, XXII. 7, 8; - pochodnia, IV. 317; - snop wigilijny, p. Did. diduch. VIII. 371. 372; - stojak do łuczywa, V. 373; - taniec, VI. 79, 81; - w bajce i baśni VI. 349; VIII. 178, 179. 195, 196; XX. 250, 254; XXXII.88; - w legendzie, XXX. 132; Dziaciuk, w przysłowiu, VII. 38; IX. 372; XIII. 155; - w szopce, XI. 28":'-30, 145-148; XIV. 150, 155; XIX.35; XXXI. 62; Dziad, zawilec płowy, Anemone pulsatilla, XXX. 40. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Dziadek, duch opi.ekuńczy. VI. 334; XI. 376, 382; -, przyrzqd do pisania jaj. IV. 208. Dziado'w'c, (dok,), dziedzic. XIV. 59. Dziadowizna, dożywocie. XV. 106. pt. P r a w o l u d o w e. Dziadówka, XX. 181, 261. - Warwarka, VIII. 175. Dziady, p'. chantura, zaduszki. I. 183; IV. 164, 393-395, 399; V. 271; VI-. 201-204; IX. 330; X. 109,231; XI. 429; XII. 36; XVI. 326; XVII. 29; XCX!. 163, XXIII. 175; XXIV. 1-40; XXVII. 157; XXIX. 162; XXXI. 171. pt. Zwyczaje związane z kultem przodków - białoruskie. XXIV.l,10;XXXI.171. - bretońskie, VI. 204; - jesienne, letnie XXIV. 1; -. staurouskije, XXIV. 1, 21, 23-25; - troje'kije, XXIV. 3, 8; - uczta zaduszna, XXIV. 39; - wiosenne, zimowe,VI'205;XXIV.1. Dziadzi, diabli, II. 354; - przodkowie. XXIX, 161. Dziaknąć, dać. VII. 278. Dziamać, źle jeść. XVI. 85. DziaTgać, targać. IV. 307. Dziawucha, (j. błr.), dziewczyna. XXI. 142. Dzichówka, płachta, XVIII 218 Dzici, dziecię. XIV. 109. Dziczki, przesadzanie, VI. 54. Dziecko, p. bajdor, cędo, potomstwo, angielskie, XI. 290. - bzika, XXV. 80; - chore, X~I. 385, 3'95. - członków moc czarodziejska XXV. 114; pt. Wierzenia. - diabła i kobiety, II. 215; _ ducha domowego, XIV. 56; - francuskie, XI. 290; . _ hotentoakie, XXXVIII. 60; - kitelesio. _ . ':,' _ - i kot, X. 356; i księżyc, X. 357; jako ofiara przy bud., XXV. 114; _ _ _ _ kąpiel, X. 278, 356; kąpiel w ser_watce, VII. 304, 308; kładzeni'e na ziemi" XXI. 193 konwulsje, X. 357; niemiec:"ie, XI. 290; nieochrzczone, I. 137, 183; II, 213; III. 143; V. 336; VIII. 54; XI 52, 53; XIII 203; ~av. 43; XVIII. 195; XXVI. 11; XXXVII. 261. _ nieślubne, p. bajstruk, kopciuszek, kopylo, nabytnik, naj duch, nos- I. 138, 167; II. 160; V. 20, '122, 336; I'X.121; XIII 207; XXV. 80, 121; XXXVIII. 255; _ nieumi,ejąee mówić, IV. 420; _ nowonarodzone, I. 96; VII.55-65, 150-168, 241, 324, 325; VIII. 347; IX. 64; XIV. 73; XVIII. 198;' XXI. 193; _ odmienione, II. 328; III. 59; V. 127; VII. 185-187, 254, 255; XIII. ferat, _ 325, 327; odsprzedane _ _ _ _ _ _ V. 133; odstawienie od piers'i, II 225. 297; odzież, III. 56, 57; X. 36, 190; pielęgnacja, III. 56; płaczące, III. 22, 56; podrzucanie, XXV. 80; polskie, XI. 280, 281; fikcyjnie, III. 57; 173; roztropne, X. 354; ruskie, XI. 280, 281; - sen, X. 356; _ udział w losowaniu, XXV. 114; _ urodzone nieżywo XIII. 204; _ urodzone w wig. B. N,., XIV. 302; _ _ _ _ _ _ usypianie, XXX. 58; w baśni, VIII. 266; w magii, XVI. 46, 47, 49, 52; w obrz. noworocznych, VIII. 373; w obrz. sobótkowych, XII. 192; w obrzędach zapustnych, XII.122; w zwyczajach związanych z oddawaniem do szkoły, XXI. 122; _ w zwycz. prawnych, XXV. 114; _'- włóczęga, XXXI. 168; _ wróżby pomyślnego polowania, VII. 283; _ wróżby przyszłości" II. 227; _ z Warmii, XXXVIII. 535; - na macę, Xl. 214; _ ząbkowanie, X. 357; _ źydowskie, XXVI. 106, 107. Dzida, XVI. 42, 323; XXXVI~I. 411. Dzie, gdzie. VI. 43. Dzieciątko, podarki wigil, XXV. 109. Dzieciątko JezUs \V szopce, Xl. 1928, 211, 213; XIX. 35. Dzieciobójstwo, L 232; IV. 378; V. 8, 110, 117; XII. 60; XXV. 83. pl. P r a w o l u d o w e. Dziedza, DziedzaLe!a, małżonka boga. XIV, 19, 60. 'il--73, 82, 83, 89, 223, 316, 320, 321, 405. DziedziLela, Dziedzilia, XXI. 162, 163 Dziedzylela. Dziedzylila, Dziedzylia, �127 126 Dzidza, Dzidziela, Dzidzylela, Dzydzieleleja, XIV. 72. Dziedzic, (dok). rolnik, chłop wolny. XIX. 74. Dziedziczenie beztestamentowe, VIII. 419; - formy dziedziczenia, XXXV. 39; pt. P r a w o l u d o w e. - nieruchomości, VIII. 261; - w linii męskiej, żeńskiej XVIII.42; Dziedzila, zabawa wielk., XIV. 307. Dziedzina, wieś, XIV. 355. Dziedziniec, dwór, pałac. XIV. 109. Dziedziniec, podwórze. XXXIX. 236. Dziegciarz, I. 56. Dziegeń, ziele do picia. XII. 76. Dziegieć, II. 58; IX. 174; XII. 278; XXX. 215; XXXV. 60; - d'abeł zamienia srę w dzicgle~, XIII. 115. pt. W i e r z e n i a. - pędzenie, I. 56. pt Gospodar. k a l e ś n a. -robienie krzyży na drzwiach stajni, XII. 299; XIII. 31, 110; - w czarach, II. 337. - w medycynie ludowej, III. 57; - w przyółowiu, IX. 244; - w zdobnictwie, XXII. 109. Dziejopis Zywiecki, XXXV. 44; XXXVIII. 89. Dzik, . II. 170; IX. 47; XXXI. 28; XXXV.68; - w legendzie, .xXX. 133; - w kulcie. XXIX. 122; - w wierzeniach xx-r;x. 122. Dzielenie ziemi za pomocą losu, XVII. 206. pt. P l' a w o l u d o w e. Dziemjan, imię kamienia świętego. II. 211. pt. K u l t y. Dzień, p. dni, 1. kwietnia, VI. 297, 298 pt. Z w y c z a j e i o b lI' Z ę dy doroczne. pt. Chronologia ludowa. - latarni, XL 337; Młodzianków, VI. 72; obioru króla żaków, XXXIX. 338; rolnictwa., XI. 337; smoka, XI. 337; św. Jana Ewang, VI. 72. św. Grzegorza, XIX. 52; walki kogutów, XXXIX. 338; Zaduszny, p. Zaduszki, VIII. 53; XI. 365, 428-429; XII. 271; XX. 256; XXI. 154; XXIV. 5, 35; XXX.237; XXXI.6, 174; XXXV.54. DzierboLić, męczyć. XIV. 109. Dziel'dzioch, roślina, Anchusa arvense, XXXI. 95. Dzierg, dziergać, XIX. 20. Dziergnieć, czerpak zgrzebłowaty XXXIII. 135, 136. DzieTUha,plachta plóc., XXX. 32. Dzierżak, 'p. cepy. VII, 273, 274; IX, 360;XI. 173-175; XIV. 94. Dzierżawa, IV. 129, 130; - bursztynu, XXXIX. 371, 373. Dzierżony, ule. XII. 299. Dziesięcina, IX. 124, 350; XX. 13, 60. 62, 63, 274; pt. M i ary. - danina na dwór, IX 350; - danina na kościół, IX. 124; XX. 13, 60, 62, 63, 274; - wyn"grcdzenie za robotę pisanek, IV. 204. Dziesięć, XL 371; XIV. 41, 171. Dziewa, Dziewana, bogini. XIV. 62, 81, 82, 225, 233. DZiewanda, dziewanna, Verbascum Thapsus, w lecznictwie. I'I. 253; XXX. 70. - kąpiel, XXX. 70; - odwar pić, XXX. 70; - roślina lecznicza. V. 218; VI. 159, 160; VII. 38; X. 396; XIV. 63, 224, 225; XXVIII. 242; XXX. 70. - święcona XXX. 70. ,Dziewczęta, III. 28; IV. 219; VII. 157, 177-179, 283, 302; X. 35, 94, 113, 156, 183-190, 241, 250, 253, 25'1, 257, 277, 283; XIII. 22, 106, 278; XIV. 214; XVI. 349, 351; XVIII. 213; XX. 192; pt. Grupy p ł c i. - w szepce, XI. 31, 41, 42. Dziewczyna, p. brzana, dziawucha, dziełucha, dziopa, bLuszczowa (Ivy XXXIII. 10. pt. Z w y c z aje i obrzędy doroczne - bohatersk2 XXI. 106; - niezamężna, XXXIX. 222, 391; - potwór, demon, XXXVII. 17; - ptak, XXXVII. 10, 11; - ~mi.erć dziewczyny, XVIII. 213; - w obrzędzie z3klinania deszczu, XXXIX. 222; - w obrzędach żniw., XXI. 95; - w pieśni po oczepinach, XXIII. 114, 115. - zaczarowana w baśni. VIII. 276. Dziewczynka, III. 61. Dziewiąty, dewiatyj czetwer, (j. ukr.), czwartek po W-nocy, zakaz pracy. XVIII. 212, 215. Dziewica kamienna, XXXII. 164 pt. Mi ty. - kaczka w mitach. XXXII. 94; - łabędź, XXXII. 95. - Morowa, Morowa Dziewica, p. Kuga, smertnica. II. 217; V. 34,36; - mor~ka, II. 50-52. pt. B a ś ń. - zaczarowana, XVI. 32; - trup w baśni, XXXI. 126; - zaklęta w łanię, XXVI, 89; - zakonnik>, XXXI. 47, 52. Dziewice straszliwe, IV. 155, 156. Dziewictwo, III. 24; V 19; XVII 220; XVIII. 213; XXI. 95, 113; XXXI. 144; - utrata, II. 105, 111; V. 20; XXI. 95. girO, D z i e'w i c t w o, p. bundling, cnota, czystość, Dorjgehen, ius primae noctis, Kobila, Ketynczekty, Kilchgang, kunigowanie, legerwite, 'obrzęd porwania oblubienicy, odwiedzanie niezamężnych, panieńskie, pożycie przedślubne, ucinanie warkoczy, utrata, wianek. Dziewiczy wieczór, II.114; V. 79; IX. 226; X. 60; XIII. 150; XIV. 192; XXXV. 65. Dziewięciornik, ornament. XIV. 358. - błotny, ziola świ.ęcone Parnassia palustris, XXV. 77; XXVIII. 242. Dziewięć, liczba świ.ęta w magii i wi'erzeni,ach. I. 137; II. 142, 224, 252, 336; III. 55, 57, 59, 60, 153, 255; IV. 419; V. 207, 219-,220, 271, 353, 381; VI. 160, 198, 262; VII. 266; VIII. 07, 365, 367, 379; IX. 70; X. 278, 355, 358; XI. 97, 183, 377-380, 383-388, 395, 419; XII. 220; XIII. 114, 203, 218,,220, 226, 227, 325, 326; XIV. 183, 205, 251, 252; XVIIU77, 181. 183; ;XX.299; XXIII 135, 136; XXV. 77; XXVI. 74, 117; XXVIII. 134; ,XXX. 46, 52, 61. 68, 71; XXXIII. 78, 119, 122, 124, 125; XXXVII. 260. pt. M a g ia. Dziewięć dziewięci, XI. 38·6; Dziewięć dziewięci. X:I. 386; lewą ręką, XXXIII. 119 Dziewięćsił pospolity i przyziemny, maritagium, Carlina - objaclwć, vulgaris, acaulis, leczenie szczotu, XXX. 46. przyziemny, XXVIII. 242; święcony, XXX. 46; w legendzie, XXX. 46; zażegnywanie kurdziela, XXX. 46. Dzie'U)ierka, dziewierz, szwagierka, szwagier. II. 107. �12<) Dzięgiel w magii miłosnej, XIX,!. 163. Dziewka, p. dziewczyna, l. 203; IV. Dzięgielnica, na:lewka, XIII. 221. 275, 277, 284; VI. 40; XII. 6; XVI. Dzika Baba, p. baba, X1XXIX. 321. 351. Dziki Mąż, p. Satyr. XXXIX. 321. Dzieworództwo. XV. 12. Dzikość, XXXIX 436. Dziewosłęby, XIV 323; XVIII. 224; Dzioba, dziewczyna. IV. 235. XX. 105, 196; XXVII. 154; XXX. Dziobenka, torebka. V. 150, 151; VII. 225; XXXIX. 179, 428; pt. Z w y260; XII. 289. c z a je i o b rz ę d y we s e l n e. Dziobeńka, (j. ukr.), wzory pisanek. - w przysłowiu, IX. 48. IV. 212. Dziewucha, XVI. 96; XXXIX. 401; Dzion, ul. XIV. 307. Dzieża, XVIII. 218; Dzionka, dniówka. XIV. 109. _ jako symbol płodności, III. 319; Dziopa, dziewczyna, IV. 277; XIV. IX. 363; XXVII. 135; 253; XXVIII. 219. _ kąpanie chorego w dzieży od Dziubiny, przyrząd do ładowania chleba, XVIII. 183; drzewa na sanki. XVIII51. - w obrz. Trzech Króli, V. 213; Dziubla Cr ukr.), wzór pisanek, IV.212. _ w obrz. weselnych, I. 243; IX. Dziuboszek, dziób ptaka. XIV. 276. 237; XV. 96; XVII.' 15~156; Dziudżur, korzeń, odwar. XVIII 179. XVIII. 147, 198; XXX. 226; Dziuple sztuczne, barcie. XXVII. 139. _ w odczynianiu uroku, XII. 266; Dziuplo, dziupla XXVIII. 196; XXX. - w przysłowiu, IX. 372; 80: XXXI. 32. - w zagadce, II. 42; DZi'ura, loch, piwnica. XXIX. 194; _ zakaz pożyczania, XXIII. 66, 67. mysia, XXXVIII. 61; Dzieżka na chleb, X. 36; _ pod progiem, XX. 260; - na masło. IX. 367; -sękowa w magii, XXV. 87; _ na ser, VIII. 44; pt. P r z e c h 0- w naczyniu, III. 53; wywanie pożywienia. - w przysłowiu, VII. 29; Dzięcioł czerwonogłowy, p. czolgot, _ w ś·cianach domu, po sęczkach, klujduba, ptaszę ŚwiętoIDiarcińXXXIII. 120; skie, XVI. 4, 5; _ w ścianach poświęconego domu. - dusza, XVII. 182; II. 144; Dzięciol (gw. złodz.), moneta dzie- w zagadce, II 230; sięciocentowa VII. 278; Dziurawiec, Hypericum perforatttm L. - ptak święty, VII. 2; p. ziele świętojańskie, Iwanotve. _ ptak wróżebny, XX. 319; II. 137; X,?{NIII. 242. - w przysłowiu, V. 38; _ chroni od beginek, XXX. 52; - w szopce, XXXI. 54; .kąpi.el, XXX. 52; - zakaz zabijania, XIII. 113. _ odwar, XIiI. 218; XXX. 52; Dziędzie1'Utva, (j. ukr.), bieluil, Da- okłady, XXX. 52; tltra stramonium, X. 260. _ roślina szczęśliwa, XIII. 123, Dzięgiel Angelica silvestris, X. 396; - tarzanie się, XIII. 218: XIII. 223; XXVIII. 242; Dziurki. na wel'chu, u pługa. II. 131. - w lecznictwie XXXI. 94; Dziw Morski, XXXIX. 324. się, przypatrywać. XVIII. 218. DZiwi1', O. ukr.), brat męża, p. dziewierz. III. 45. Dziwne sądy Boże, p. Anioł ukarany, legenda. XXX. 97, 107, 126, 134, 136, 139. Dziwo Biole, V. 53, 54, 56, 271; - Corne, V. 53, 54, 56, 271. Dziwos, XIV. 221. Dziwostręt, Atropa mandragora, pokrzyk mandragora. X. 260; XXXIX. 305. pt. Roś l i n y w wierzeniach i magii. Dziwożony, III. 256; V. 127; VI 325; VIII. 7, 10; XI. 363; XIV. 177; XV.41; XVIII.76; XXXVIII 254. - w baśni. V. 127; VII. 184; XI. 52, 313; Dziżka, dzieża do chleba, sadzanie p. młodej. XIV. 392. Dzoapan, (j. sto błg.), żupan, XXXIV. 175. Dzwin, (j. ukr.), dzwon, w zagadce, XVIII. 172. Dzwinyczki, Dzwizdy, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 213. Dzwon, zabawa., XIII. 30. Dzwonec, szelężnik większy, Alectoropholus maior, odwar, mycie się. XVIII. 184, 191. Dzwoneczek w baśni, XI. 374. Dzwoneczki, wzory pisanek. XVII.34. Dzwonnica, XI. 385, 416; XIII 343; XVI. 289; XVII. 1, 9, 13, 14; XXIX. 118, 166; XXXIII. 134; XXXV. 175; zapadła, XII. 279. Dzwonienie kluczami, XII. 312. - na chmury, p magia. XXXI. 80; - na rezurekcję, XII. 313; - odpędzanie burzy, V. 351; VI. 333, 334; XIX. 115, 116, XXI. 157; Dziwać 9 Lud - Tom XL - odpędz. szkodników, XXXII. 182; pieniędzmi przy chrzcie, X. 355; pośmiertne, VIII. 62; w u'szach, n. 257; IV. 421; V. 352; VIII. 361; XIX. 128. Dzwonek, XIV. 137; XIX. 52; - do odpędzania chmur, XI. 379; - gliniany, II. 217-219; - kościelny, VI. 234; - loretański, XIV. 177; XXXVII. 285, 345; - na wsi, XI. 212; - ornament, XXVIII. 20, 23; - pasterski, p. spizak, XXV. 141; XXXVIII. 418; )GXXIX. 34,5; - przy konających.VIII. 52; - przy pościeli nowożeńców. X)GXVII. 116; - złoty, V. 12!8. - św. Warwarki, XVIII. 135; Dzwonek wielokwiatowy, Campanulla trachelium, XXVIII. 242; - święcony. kąpiel, XXX. 45; Dzwonki świętojańskie, p. dziurawiec, Hypericum quadragulum, krzyżowe ziele, II. 137; XIV. 177; lXXX. 52; - świętojańskie, kładzenie pod łóżko chorego, X. 355. Dzwono, część kola I. 143; VI. 395. Dzwony cerkiewne, XII. 317; Dzwony, sieć na kuropatwy. XXXIX. 326; Dzwony, p. bicie w dzwony, odpędzanie buny, V. 351; _ odpędZ3nie złych duchów, VI. 333; XVI. 87; pt. M a g ia. - pasterskie, XXIX. 195; - podziemne, II. 256; V. 222-227, 231; IX. 294; XII. 60; - przepowiedni,a pogody. VIII. 359; - staropolskie, XXXI. 163; - w chwili konania, III. 359; �131 130 g'WIiazdozbiór. V. 248. pt. A s t r o n o m i a l u d o wa. Dże~ek. (j. kirg.), ubiór kobiecy, V. 16, 18. Dżenge, (j. kirg.), obrzęd wes. V. 19 Vżengetaj, (j. kirg.), dary weselne. V.17. Dżijc, O. jak.), mieszkanie. XXXVII. 103. Dżuma, p. czuma, XI. 401. Dżygirma, dżety, (j. kirg.), kałym, V· 12. Dżyndżur, roślina. XVIII. 191. Dżyń, rdzeń. XIV. 109. Dżhoting, O, sto ind.), duch bezżennego, demon, XXXIV. 37. Dźil'ong, (j. dajak.), duch opiekujący się rodzinami i zgonem. VII. 6. Dźoja, (gw. hue.), sójka. VII. 260. Dżwaraha riśwara, (j. st. ind.), zsyłający malarię. XXXIV. 33. Dźwiel'ki, p. dźwirze, VI. 43. _ do zamykania. IX. 274 Dźwięk dzwonu, XIX 116. Dźwiganie krzyża, XIX. 56. Dźwirze, drzwi, IV. 307; IX. 272,274. XVIII. 218. Dżdżownice, _ w obrz. pogrzeb., XXXVI, 109; . _ w przysłowiu, IX. 154; - w zag., VII. 72; X,I. 73; XlVII.l72; _ wielkanocne, II. 158; IV. 418; - zaklęte, XII. 260; _ zapadłe, zatopione, V. 179; 214, 228, 358, 359, 380; VIII. 266-267; XI. 363; XVI. 148; XXXI. 172; Dzyngiel, dzięgiel. XIII. 223; Dżakin, (j. ind.), duch kobiety. XXXIV. 36; pt. D e m o n y s z k cd l i we. Dżaksyly-krk-dżety, (j. :drg.). kałym'. V. 12. Dżambha, (j. ind.), demon wywobjący konwulsje XXXIV. 13. Dżambhala, (j. ind), bóg bogactwa. XXXIV. 29, Dżanguli, (L ind.), zaklinaczka wężów. XXXIV. 30. Dżanluk, (j. kirg.), ubiór głowy kobiety zamężnej. V. 18. Dżansadagasy, (j. kirg), wykup duszy. V. 115. Dżanta, O. ind.), egzorcysta. XXXIV. 43. Dżartys, (j. kirg.), dary wesel., V.14. E Ea, bóg. X:XXVIII. 350. Ear, Ea(l, (j. gr.), wiosna. XIV. 33. Echenit, p. belemnit, XXXII. 297. pt. Amulety. Echium vu~gal'e, p. żmi.jowiec posp. Echo, wróżby małżeńskie. XXIX. 96. Edda, XVII. 20. pt. L i t e r a t u r a 1udowa. Eden, raj, XVII. 18. Edward, rycerz w balladzie. XV.144. Edykt małżeństwie z nieletnimi. XXVIII. 118, 119. Edyp-Grzegorz, Edyp-Judasz, w legendzie. XXVII. 18, 35. Ee, (j. st. chin, dial. pekin.), jarzemko. XXXIX. 121. Efesti-os, EcpE;no;, przydomek Zeusa XIV.39. Egiptologia, XIV. 197; XV. 141. Eglemizowanie, XXX. 172, 174, 178, 179, pt. S z t u k a l u d o wa. EgzekuCja, p. baranta, XXXIX. 145 _ na zwierzętach, XXV. 115. Egzog,amia, I. 36; V. 203; VI. 216; XIV. 193; XVII. 31-56,111; XVIII 14-18, 26, 41, 44, 51; XIX. 153; XXXVII. 86; XXXVI'll. 346. XXXVIII. 346. Egzorcyści, XXXII. 125; XXXIV. 42; Egzorcyzmy, VI. 332, 333; XVIII. 185; XIX. 147; XX. 43; XXXIV. 28; XXXVIII. 273. Egzoteryzm, XIV. 188. Egzyc:yrka, (gw żoł.), III. 78. Eileitheia, El/.2l{}ElU, (j. gr.), Hera XVI. 73. Eil'esione, ElQE;LO\'l1, 'O. gr.), zielona gałąź, XVI. 158. Eisenhans, (j ni.em.); demcn żelazny. XXXII. 85. pt. M i t y. Ek, (j. sjam.), jarzemko, XXXIX.121. Ekadżata, Tara, (j. ind.), jedna z postaci bóstwa, XXXIV. 30. Ekonom w szopce, XIX 41. Ekonomia polityczna i społeczna. XXI. 83. Ekoncmiczne podst. tabu, XVIII. 48. Ekonomika cars. Rosji, XXXIX. 52. -:- pierwotna, XXXIX. 15. Ekspansja germańska, XXVI. 93; XXXly.52. - indoirańska, XXXIX. 111. - kultury luż., XXIXJVIII, 320. - najeźdźczych ludów stepowych. XXXIV. 47, 178. - .polska, XXIX. 116; XXXIII. 9. - słowiań., XXVI. 92; XXXIX.111· - wenecka, XXXVIII. 320. Ekspedycje naukowe ZSRR. XXXIX. 3, 7, 33. Eksprymab~e, gacie, XIV. 252· Ekstaza, VI. 233. - egzorcystów, XXXIV. 43, 44. Elekcja na człopka bractwa, XXXII. 68, 69. pt. I n i c j a c j a. Element ałtajski w jęz. słowiańskich, XXXIV. 180. - armenoidalny, XXIX. 145. 9' - ibero-insularny, XXIX. 145. laponoidalny, XXIX. 145. mongolski w jęz. słowiańskich, XXXIV.181. - turecki w jęz. słowiańskich, XXXIV. 181. Elementy kulturowe, XXXIX. 119. - orgiastyczne w tańcu weselnym, XXI, 94. E~emus arenarius, E~emus giganteus, roślina jadalna, XX. 319. E~eutherios, O. łac.), bóg najwyższy, Zeus, XIV. 53. pt. B ó s t w a. Elfy, demony, V. 129; XV. 40, 41. Eliasz, prorok, bóg gromu i błyskawic, VII. 10; XV. 184; XXX. 105; 107, 113; XXXIV. 30. ELijasy, prasa na ser, śrubJ do przykręcania, IX. 367. Eliksir filozoficzny, XXVII. 93. - młodości, XXV. 50; XXVII. 75. - życia, VIII. 6, 11. Ellej, (j. jak.), podania, XXXIX. 86. pt. M it y o P ie r w sz y m c z ło w i ek u. Emaus, zwyczaj, II 217-219; VI205; XI. 327; XIX. 51; XXXVIII. 539. Embla, Ul. 187; pl. M i t y o P i e r ws z y m c z ł o w i e k u. Emigracja 1. 242; XI. 328; XXXVIII. 312; - polska, III. 175. Emp~a, (gw. złodz.), jabłko, VII. 278. Endogamia, I. 36; V. 203; VI. 216; XIX. 156; X,XXVII. 167. Endyw,ia, Cichorium endivia, rośl. XXVIII. 242. Eneida, XXI. 147, 187, 191. pt. L it e r a t u r a l u d o w a. - trawestacja na język białoruski, XXI. 147-149. Enelyk, O. tur.), posiadający matkę, VII. 55. �133 132 - trzeciorzędowa, XIV. 186. _ wczesno - historyczna, XXI 65; VI. 233. XXIX 124. EnW Marduk, O. sum.), bóstwo, XXI. 64; XXVI. 27; XXXII. 104, 105, 120-123, 125, 128. _ żelaza, XXXVII. 325, 327, 347, 417; Enyje, tj. ukr.), szadź, XIII. 32. X:XXVIII. 40, 314; XXXIX.19,21. Enzu, (j. sum.), bóstwo-księźyc, Epopea ludowa, IV. 345; XVI. 320; XXXI. 144. XXIX. 181; XXXIV. 13-16. pt. Eol, (j. gr,), bóstwo, VII. 11 E p o s. Epika jugosłowiańska, XXIX. 113; __ rycerska, XX. 238. XXXI. 158 P.t. Literatura Epos heroiczny, XXXIX. 47. l udowa. - rosyjski, XXXII. 83. - ludowa, XXXI. 158. -serbski, XXXVIII. 348, 349. _ połud.-słowiańska, XXIX. 113. E P o s, epopea ludowa, rycerska, __ rosyjska, XIII. 55; XXXV. 183. Eneida, lUada, Kalewala, MahabEpilepsja, XVIII. 181; XI. 396. harata, Ramayana. Epipaleolit, XXV. s. II. Erba Maria, (j. wł.), Salvia verbeEpitaphia, XXI. 104, 107. nesca, roślina, XVI. 3S Epoka dem. wojennej, XXXIX. 20. Eremita, XXX. 134; XXXI. 14. Epoki: brązu, XXI. 63, 64, 252; Ergologia, x.xVI. 104, XXXIX. 110. XXV. s. II, s. VI. XXVI. 27, 42; XiXX. 230; X,X;XVII. 3'21, 3.25, Erle, olcha" XIV. 330. pt. M i t Y o p i e r w s z y m c z ł o w i e k u. 363" 396; XXXVIII. 40; Xx.xIX Erntemai, (j. niem.), gałąź zatknię19, 21, 123, 130, 264, 286 ta na ostatnim snopie. XVIII. 110. __ cymeryjska, XVII. 168-170, 178. Esa, terminologia kowalska, VI. 292. _ czwartorzędowa, XI. 418; XIV. Esrel, (j. hebr.), demon śmierci, VII.28. 186; XXIX. 179. Ethnos, etnos, (j. gr), lud, XXI. 88; _ halsztacka, XXXIV. 96. _ kamienna, XXI. 63, 65, 253, 260; XXXIX. 72. XXIV. 156, 161; XXV. s. II. Etiologia, XXVII. 135. _ chorób, XXIX. 165. XXXVII. 370, 396, 417. _ kreteńsko-mykeńsk.a, XXVIII. 98. Etnikony, p. etnonimy, XXXIX 88, - lodowa, XXVI. 27. 90, 98. _ magdaleńska, XXI. 65. Etnogenetycy, XXXIX. 37. _ metalowa, XXI. 24; XXVI. 33. Etnogeneza, XXXIX. 7, 15, 36, 37, _ mezolityczna, XXXIV. 276. 65-67, 69, 71-75, 78-84, 87, 92, _ neolityczna, XXI. 24; XXV. s. I, 93, 95, 100, 101. s. III; XXVI. 27, 31; XXVIII. 10; _ Jakutów, XXXIX. 78, 95. XXXIV. 124. Etnogeografia, XXVII. 201; XXIX _ paleolityczna, XXVI. 27; XXXIV. 200; XXXIX 2. 276; XXXVII. 397. Etnogonia, p. Etnogeneza. _ ple1stoceńska, XXXVIII. 386. Etnograf, XXVIII. 111; XXIX. 109, - prasłowiańska, XXXIV. 52. 110, 198; XXX. 242, 252; XXXII. - scytyjska, XVII. 170. Eneolit, XV. s. XIII. Energumeni, opętani, 21; XXXIX. 86, 93, 133, 138, 140, 143, 145, 162, 628. - burżuazyjny, XXXIX. 93. _ radziecki, XXXIX. 1-27, 41, 42, 43, 48, 54, 55, 84, 94. Etnografia, I. 22, 25, 91, 92, 97, 195; II. 97, 176, 180, 182; III. 213, 370, 375; IV. 33, 95; V. 201; VI. 373; VIII. 92; XI. 98; XIV. 192, 339, 343, 345, 367; XVIII. 122, 128, 130; XX. 217; XXI. 5, 12, 48, 86, 98, 241, 257, 258, 266, 278; XXV. 100, 143; XXVI. 91, 104, 105, 135; XXVII. 54, 56; XXVIII. 1, 2, 7-D, 101; XXIX. 128, 131, 179; XXX. 255, 263; XXXI. 165; XXXVI. 72, 112, 157; XXXVIII. 221, 329, 464, 465, 468; XXXIX. 1-3, 13, 17, 26, 30, 32, 35, 38, 40, 43, 44, ~7, 62, 65, 83, 101, 133, 417, 488. _ amerykańs'ka, XX\X,IX. 27, 417. - australijska, XVII. 47. - białorusk.a, VI. 375. - bułgarska, XXXVII. 158. - czeska, II. 76; XXIV. 194; XXXI. 162. - fińska, X~~XVII. 440. - holenderska, XXIX. 134. - litewska, VI. 375. - łotewska, III. 85. - łużycka, XXX. 224, 226, 246. - muzułmańska, iXXXI. 157!- pozasłowiańska, XXXVIII. 210. - prawna, XXXIX. 133, 135, 138, 140--143, 165. - rosyjska, XVII. 265, 266; XXXIX. 2, 418. -. ruska (ukraińska), VI. 375; - serbo-chorwacka, XXX. 224; XXXVIII. 353. - słowacka, XXXIX. 434. - słowiańska, XXVI. 97, 99; XXIX. 119; XXX. 213, 232; XXXVII 443, 444; XXXVIII. 298. - syberyjska, XXXIX. 33. - węgierska, XXXVII. 351, 353, 355, 359. _ żydowska, XXX. 235; XXXI. 165 Etnografia krajów: Europy, XXX. 241; X,XXIX. 417. _ Kaukazu, XXXVIII. 221. _ Polski., I. 2, 62, 92; II. 186, 284; VI. 375; XXI. 266-268; XXV.101; XXX. 238, 240; XXXI. 145, 183; XXXVII. 146, 149, 236; XXXVIII. 217, 289; XXXIX. 624-629. _ Ukrainy, XXXVIII. 289, 29,8. Etnografia muzyczna, XVI. 160-178; XXI. 29, 30; XXIX. 151, 195; XXXVII. 466-468. Etnog.rafia, zagadnienia metodologiczne: - a etnologia, p. etnogeneza, XXI. 86-87. _ burżuazyjna, XXXIX. 1-5, 62, 63, 417, 418. _ historyczna, XXXIX. 14. _ marksistowska, XXXIX. 14. _ przedmiot i cel, XXI. 83-86, 92. _ radziecka, XXXVIII.148; XXXIX. 1, 4--8, 14-17, 20-23, 28, 31, 35, 43-45, 47, 53, 60-64, 71. _ stosunek do innych nauk, XXI. 85-88, 101. Etnografia, zastosowanie w szkole, XXVI. 87, 88. Etnologia. p. etnografia. I 10, 92, 218; II. 9, 176, 178, 179, 180, 186, 192, 195; IV. 336; V. 185; VI. 199; VIII. 98; XI. 201, 386; XIV. 186, 187, 190; XVI. 333; XVIII. 128; XXI. 2-16, 81-92, 125, 250, 259, 270; XXII. 13, 20, 25-28, 31; �135 134 XXIV. 166; XXV. 100; XXVI. 104; XXVIII. 1, 7, 9, 101; XXIX 105, 158, 167, 174, 181; XXX. 10, 234, 245, 254, 269; XXXI. 162; XXXIV. 65; XXXVI. 72, 112, 113, 186, 349, 350, 360; XXXVII. 32, 38, 40--42, 135, 154, 155, 309, 329, 330, 334, 360, 376, 426, 452, 469; XXXVIII. 3, 4, 9, 15, 16, 27, 210, 214, 215, 225, 336, 377, 386, 464, 465; XXXIX. 2, 158, 162, 177,179, 184, 217, 467. XXXVIII. 479. - pismo św., II. 831. Euchologiony, Eugenika, XXI. 245; XXXIX. 424, 425. Eulogia, pt. XXV. Ewa, II. 324, 325; III. 186, 187; XIII. 232, 336. pt. M i t y o P i e r w s z y m c z ł o w i e k u. - w zagadce, XVI. 92. - Afryki, amerykańska, XX,XIX. 22; XXXVIII. 479. Ewangelia, II. XV. 142. - w magii, XIX. 40, 41. - australijska, - - Azji, XXXVIII. 479. w kwietną niedzielę, XXIX. 105. - definicja Foy'a XXI. 86, 87. i 47. Ehrenreicha, 135; chleby poświęcone, III. 4. P i e c z y woo b r z ę d o w e. - XVII. F nazw topogr.aficznych, VII. 98. pt. Indeks etnogeogr. Ewangeliści, 145; II synoptyczna, XVI. 90; 143; III. 163. Ewolucjal, II. 37; XXI. 99; XXVI.26. - Finlandii, 379. - form hafciarskich, - litewska, XXXIV. 286. ni.emiecka, XXXIV. 286. Oceanii, XXXVIII. 479. polska, XXI. 68; XXXIV. XXXVIII. - kai'Y, IV. 446, 447. - rodziny, IV. 449. trakcji XXXIX. 112. - prawna, XXXIX. 165. prehistoryczna, XXVI. 42. rosyjska, XXXIV. 286. - stosunek 85~91. - szwajcarska, - zach. europejska, 286. do innych nauk, XXI. XXXIX. 484. XXIV. 141,148. F.acecja babińska, - Kulig.owskiego, - o mnichach, XII. 328, 329; XXV. 119; XXXVII. 15. pt. L i t e r at u r a l u d o wa. Facelit, O. wł.), chusteczka w magii, XX.86. Facjata, facyjat, szczyt domu, XVIII. 4; XXI. 218; XXIX. 26, 29, 31. Facz, powijaki, II. 140. Fagor, (j\ żyd.), phallus, II. 105. Fagot, IV. 174. pt. Instrumenty muzyczne. Fajans, XXXIV. 8Q. Fajczarz, wytwórca fajek. XXXI. 69. Fajerka, XVI. 85. Fajesny, chorowity, XVI. 85. Fajfa, fajfka, szpulka, II. 131, 134. pt. Narzędzia tkackie. część warsztatu tkackiego, II· 134. Fajka, fajeczka, p. zapiekaczka, II. 253; III. 229, 241, 253,; IV. 281; Fajfierz, Ewolucjoniści, XXVI. 42; XXXVIII. 5, 9, 13, 14, 17-20, 23. V. 59, 62, 128, 174, 175; VI. 26, 189; VII. 2; IX. 1Z0, 175;XI. 38, Ewolucjonizm XXVI. 33, 140; XXXVI. 110, 112, 140, 185, 186, 355, 367; XXXVIII. 3, 5, 8, 9, 15; XXXIX. 627. - krytycmy, 22-27. XXXVIII. XXVIII. 208. XXXI. 118-139. 3-6, 12, 376, 379; YII. 251, 252; XIII. 310; XIV: 43; XVIII. 72; XXVIII. 193; XXIX. 128, 157; IXXXVIII.56,111. Etnos, p. Ethnos. Executio, Etyka, japońska, XV. 147-149. - ludowa, IV. 247. Expeler, Ezop, XIX. 93. metalowa, XXXI. 69. pokoju, VII. 15. - gliniana, XXXIII. ZO. - z bursztynu, XXXIX. 361. Fajnyj (gw. hue.), ładny, XIII. 208. Etykieta Ezoteryzm, Fakly, chłopska, XXXIX. 22. IX. 119. (j. łac.), zeznania, XiXI. 12S. pić, XVIII. 184. XIV. 188. Etymologia, ludowa, VII. 98; XXI. 119-122, 221, 237; XXXI. 171. Eżgies, Eżges, (j. lit.), jazgar(z), - 'Ek, (j. schan. Birm), jarzemko, nazw geograficznych, XVII. 185. VII. 98; XXXII.25. XXXIX. pt. R y b o łów s two 121. - - (j ukr.), sobótkowe pochodnie, IV. 317, 317. Faksy strugać, (gw. złodz.), robić awanturę, VII. 278. Faktor, III. 319, 320. Fakty etnograficzne, etnologiczne, XXXVI. 112-114; XXXVII. 32, 38, 39, 277. - socjologiczne, XXXVI. 361; XXXVII. 41, 42. - statystyczne, XXXVI. 113, 114. Fala kulturowa, XXI 22. - językowa. XXXVIII. 16. Falanstery, XVIII. 21 Falcowanie skóry, garb. XXXI. 115 Falga, dzwono u koła, XX. 315. Fallos, Phallus, XXI. 199, Fallus, fagor, fallos, wyobrażenia przeciw czarom, II. 105; XXII. 146; XXX. 231. Falsaruchy, szmatki, XIV. 15. Falaga, falaka, O, tur.), narzędzie ka,ry, VII. 38. pt. Z w y c z a je prawne. Faldzity, XIV. 109. Fałsz w przysłowiu, VII. 38. Fałszywa 'pogłoska, III. 52. Fałszywe świadectwo, IV. 254. Familia rzymska, II. 286. Familia św. Pawla, lekarze szarlatani, XXI. 228. - zbójnicka, X'XlXi. 110; X!XXIV.157 Fana,chorągiew, 'Sztandar, XVIII.Z18. Fanes, (j. gr.), demiurg, XVI. 18,25. Fanobrachycephalus, XXIV. Z03. Fanza, (j. chin.), lepianka, XI. 336. Fara, .xVIII. 218. Faraon, XIV. 405. Farar, P. farosz, ksiądz, XIV. 73, 275. XVIII. 218. Farba do malowanek,XII. 116. pt. B a r w n i k i. - do malowania obrazów, XXX.167. _ lazerunkowa, XXX. 164, 167, 178. - malinowa w grobach prehistorycznych, XVII. 171. �13'2' 136 - ołowiowa, - opakowa, XXX. 167. XXX. 164. - pokostowa, XXX. 163, 164. - z fiołka, IV. 215; XXVIII. 242. - z galasówek, XXXV. 67. - z liści i bazi brzozy, XXXV. 60. - ze strąków fasoli, XXIV. 142. Farbiarstwo. VII 177-180; XI. 336; XXIX.119; XXX.213;XXXVII.222 Farbiarz, XXIX. 183. - płócien; XXXVIII. 430. Farbka do bielizny, IV. 216. - do jaj, anilinowa, IV. 216. Farbówka, spódnica, X. 183; X'I. 59. de Farfaliis, dekret o użyciu środków czarodziejskich, XXV. 9. Farmazon, II. 252, 253, 259; III. 142; IV. 39; XXVIII. 4 Faroz, farorz, p. farar, IX. 187; XVUI. 218. Farsy ludowe, III. 47. pt. W i d o w isk a lud owe. Fartuch, fartuszek, p. zapaska, I. 81, 159 176; III. 16-18; IV. 286; V. 266; IX. 207; X 34; XI. 24--30, 50, 151, 159, 387, 408; XII. 291; XIV. 138; XVIII. 68; XXI. 131,138; XXVII. 69; XXVIII. 217, 218; XXIX. 85, 118, 186, 188; XXX. 234; XXXI. 111; XXXIV. 162, 164; XXXVII. 83, 94, 244, 245; XXXVIII. 359. pt. O d z i e ż. - chludzony, p. spódnica, XXIX. 83. - kalamajkowy, XXXIV. 164. - lubelski, XXXIX. 455. - malowany, XXXI. 111. - resneny, (j. ukr.), fałdowany, XVII .. 153; XVIII. 143. - spódnica, X. 183; XI. 60; XVI. 138; XXIX. 83. - w obrzędach, XXXIV. 280. - w magii, XXI. 131; XXXIV. 280. - w pieśni, II. 356, 366; III. 70; VI. 165-------167, 170. - z sitowia, zabawka, XXVIII. 62. część dachu, XVIII. 4. Fasqżki, część wozu, p. wasąg, II.13I. Faska, XIII. 253; XXIII 81. Fasola, Phaseolus vulgaris L., III. 10 319, 323; VI. 55 57; VIII.123, 370; XII. 15, 16, 296 298; XVII. 149; XVIII. 200; ,XX'IV. 142; XXVIII. 242. pt. Pożywienie. - pożyczana do siewu., VIII. 363. - strąki jako barwnik, XXIV. 142. W lecznictwie, Xl. 399; XIII. 219, - we wróżbach, XIII. 228, 229-230. Fasolka, nazwa krów, XII. 301. Fasolkowy wzór na pisance, IV. 212. Fazowanie, term. kow., VI. 292. Fastnachtsbiir, (j. niem.), niedźwiedź w obrzędach zapustnych, XX. 174. pt. P l' Z e b i e l' a n i e s i ę z a z w i e l' z ę t a. fasulki, ];:i. faso!kowy, IV. 212. Faszyzm, XXXVIII. 351. Faust Jan, czarodziej, XX. 215; XXV. 50; XXVI. 69; XXVII. 124; XXIX. 62; XXX. 219, 221, 223; XXXI. 105 Fazik, garnczek, X,XXVII. 210. Fazy melodyjne, XVI. 171. Fqsok, węsad, !XVI. 216. Febra, trzęsawica, baran., ciotka, ograszka, zimnica, II. 329; III 55; V. 80, 177; VIII. 57; X 353; XI. 166, 398; XIII. 219, 326; XXX. 42, 49, 53, 55, 59; XXXIII. 81; XXXV. 74. pt. M e d y c y n a l udowa. Fasuli, - duch, zamaw., XXXIV. 43. rusałka, demon, XV. 41, 186. Felc, IX 270. pt. B u d o w n i c t w o. Felczer, II. 289; XXXI. 122. Feldmarszałek w szopce, XI. 29. Feja, - Matki Boskiej, XXVII. 165. _ na drogach ,rozstajnych, II. 161; XXV. 135. Felsenkripper, (j. niem.), mityczny - przydrożna, XXVIII. 248; bohater kruszący skały, XXXII. XXXVII. 238, 487, 488. 85, 86. pt. M i ty. - św. Stanisława, I. 128. Fer, ser, XVII. 80. - świętych, XVI. 330. Fereczyna, paproć, II. 138. pt. R o ś_ woskowa, w magii, XXVII. 100. l i n y w w i e l' z e n i a c h. - z ciasta, VI. 26. Ferety, XIV. 15; XXVIII. 18, 21, 28. Figury geometryczne, wykonane pt. O d z i e ż. wapnem na ścianach, p. malowaFerj!£donki, ferk!adunok, obramienie ścian, XXXIII. 107. nia okna, IX. 273, 366. Ferma europejska, XXXIX. 183, 190. Figurki, gołębi, XXXIV. 104, 105. _ jaszczurek, XXXIV. 104. Fernajs, pokost lniany, XXX. 163. z Horodyszcza, XIX. Ferniak, (gw. złodz.), nos, VII. 278. - kamienie 34; XXI, 64. Feru!a, (gw. Imc.), mątewka do mie_ kobiece z wężami, XXXIV. 132, szani.a mleka VIII. 43. pt. P ana naczyniach pierścieniowatych, s t e I' S t w o. XXXIV. 96, 101-10, 105, 122-125, Festunek, (gw. żołn.), XIV. 179. 130-133. Fest y kościelne, święta, XXI. 138. - z szopki, p. flisak, first, furman, Feteć, wstążka w pr'zysłowiU, VI.29. gqski, gospodarz, górnicy, graFetysz, I. 236; VI. 236; VII. 4, 9, 12; barz., gruby pan, husarze, n. XV. 214; XVII. 112; XXVI. 124. 253-4; V. 155, 159; VII.44; X.205; Fetyszyzm, II. 210; VI. 236-238, 243; XI. 24, 26, 40; XIV. 139, 140; XV. XXVI. 141; XXXII. 179. 63, 64; XVI. 385; XIX. 34, 36, 42, Feudalizm, III. 111, 113; XXXIX. 73. 45, 50; XXXI. 55, 57, 58, 63. Feudałowie, XXXIX. 429. z Łopatyna, XXI 64. Feuerstein, (j. niem,), krzemień, Fikutek, kozik, VI. 43. XXXII. 139. Filać, (gw. złodz.), zmieniać, pchać, Fibule, XiXI. 22, 253; XXVIII. 10; VII. 278. XXXVIII. 231. Filc, XXVIII. 169. _ gockie, XXVII. 159; XXXI. 67-68. Filicha, (gw. złodz.). chustka, VII.278. Fiedora, p. baśń, XIX. 108. Filiponi, sekta, III. 202, 138. Figa, gest obraźliwy, III. 60. Filka, (gw. hue.), nazwa klaczy, Figa" Ficus carrica, XIX,VIII. 242; :XXXV. 136. XXX. 195. Film etnograficzny, XXIV. 194; - w przysłowiu, XIII. 155. XXIX. 134; XXXI. 165; XXXVII. Figulki laksujqce, pigułki, v.. 164. 340, 447, 348, 486. Figura(-y), Chrystusowa, XXXI. 5. Filologia, XXI. 84, 90; XXX. 263. - gliniana, XI. 327. _ klasyczna, XXI. 90. _ kamienne, I. 125; XI. 165, 167. - romańska, V. 174. - kultowe, XXXIX. 452. _ słowiańska, VI. 331; XXVI 97,197. - ludzkie, XVI. 330. Fe!feber, III. 80. (gw. żołn.), Fe!dfebe!, �139 138 Filozofia, XXI. 82; XXXIX. 34. - ludowa, XVI. 416. - materialistyczna, XXXlIX. 612, 628. - monistyczna, XXI. 264. - pierwotna, VI. 7, 14. - pozoru (Philosophie des als ob.), XXI. 184. - prawa, XXI. 90. - religii, XXI. 18. Filyn, (gw. huc.), pochrześni.k, VII. 260; XIII. 208. Fimery, (gw. podh.), świnie, XVII. BO. Finance, (gw. żoł.), strażnicy celni, III. 253. Finkenritter, (j. niem.), postać humorystyczna z literatury ludowej, XXVIII. WI, 192, 194-202. Fiołek, Viola odorata, barwnik do jaj, XXVIII. 242. - korzeń w lecznictwie, V. 81. - korzeń przeciw demon, XXXIV 20. - kwiat zasuszony, IV. 215. - odwar z liści w lecznict., xxx.n. Fiołek trójbarwny, bratek, Viola tricolor, odwar w lecznictwie, XIII. 219, 222; XXVIII. 242. Fiori, (j. wł.), umbryjskie piosenki, XV. 50. Fiorgajn, (j. skand.), matka Thora, XXXII.88. Fiorgyn, (j. skand.), góra, ,XDilXlII.88. Firana, firaneczki, XIV. 109; XXII 128. Firas, (gw. hue.), tartak, VII. 260. Firleje stroić, przysłowie, VII. 38, 39. Firletka płomieńczyk, Lychnis chalcedonica, XXVIII. 242. Firszt, FUrst, p. figurki w szopce, XIX) 42, 45. Fisor, kwaśne siano, IX. 267. Fitek, kominiarczyk, ptaszek, IX. 67. Fitka, zupa zi.emniaczana, VIII. 123.' Fitogeografia, XXXIII. 7, 13, 16. Flaki, potrawa weselna, II. 244. - w przysłowiu, VII. 39; IX. 48. Flakon, XXVIII. 104. Flakoniki gliniane, XXXIV. 116. - pierścieniowate, XXIXIV. 81, 125. - szklane, XXXIV, 116. Flamen, (j. łać.), kapłan-ofiarnik, XXI. 192. Flasze dewniane p. czutura, V. 62; IX. 35, - kryształowe, XII.252; XXXIV.162. - na płyny, IX. 44. - pierścieniowate, XXXIV. 113, 115, - płaskie polowe, XXXIV. 138. - podróżne, XXXIV. 116. Flaszki z kryzą, XXV,. s. I. II. V. Flaszuszka, flaszka, XIV. 109. Flądr, ryba, w bajce, VIII. 312. Flecista. XXXVIII. 241. Flet, OCVI.329; XX. 105; XXXVIII.241. Flis, na flis pójść, (gw. flis.). VIII. 234; X. 4,5; XI. 45; XII. 151, 158. Flisacka jarzyna, groch, XX. 56. Flisacy, fHsak, II. 69, 340, 358; III 164; V. 359, 360; VII. 96; VIII. 55; IX. 424; X. 4-10, 453-458; XI. 45, 307; XII. 49, 1,51. 158; XIII. 258, 259; XVI. 179, 180, 181, 224,265; XVII. 74, 75, 141; XVIII. 132-134; XX. 39, 56, 57, 93, 96, 107, 110, 113, 139; XXIII. 155; XXIV. 113; XXXIV. 289; XXXV. 25, 40; XXXVII. 218, 231, 232; XXXIX. 318, 322, 413. pt. Z eg l u g a. - czernichowscy, II 358; III. 164. - galicyjscy. XVIII. 132-134. - nadłomniccy, XVII. 141. - nadwiślańscy, XXXV.40. - w szopce, XIX. 36. Fliszkowe, (dok.), flisacy. XI. 307. Flisz karpacki, XXXIX. 249. flisak, XX. 39. Flora okolic Rusowa, IX. 4'. - Powiśla, XXXVIII. 318. Florencyna, paproć, XVIII. 77. Florianowie, VIII. 342. Flyacy, P. komedia attycka, XXI. 199, 200. Flojl?r, (gw. hue), fujarka, XXXV 127; 128, 131, 132. Fochenz, O. s1. niem), p. bochen, XV. 57. Foczman, forszpan, wożnica, XIV.94. Fliśnik, Fajt, wójt, XVIII. 218. Folclore giuridico, Folcloristica giu- XXIXIX. 133, 1671' Folklor, XI. 13, 393, 421; XII. 144; XIV. 185, 204; XV. 184; XVI. 327, 332; XIX. 104; XX. 311, 312; XX. I 83, 85-86, 125, 270; XXIV. 92, 166, 179; XXV. 100; XXVI. 100, 105; XXVIII. 2; XXIX. 152, 162; XXX. 77, 80, 90, 136, 249; XXXI. 12; XXXVII. 458; XXXVIII. 374, 377; XXXIX. 1, 6-9-12, 23, 25, 27, 29. - antyczn)':, XXX. 237. - białoruski, XXI. 147-151; XXVII. 157; XXIX. 162. - czeski, XXX. 223. - Delfinatu, XXXI. 159. - druciarzy, XXXVII. 216. - estoński, XXXIV. 286. - europejski, XVI. 113. - fiński, XXXVII. 440. - Gilaków, XVII. 105. juridique, XXXIX. 133, 166. - litewski, XXIX. 62; XXX. 131. - maltański, XVI. 112. - muzyczny, XXI. 29; XXXIX. 499. - pasterski, XXXIX. 109. - polski, XV. 143; XXX. 131, 140; XXXVII. 440; XXXIX. 609. ridica, -- powszechny, XV. 184. prawny, XXXI.X. 165, 166. .radziecki, XXXIX. 8, 9. rolny, XXIX. 109. rosyjski, XXIX. 181; XXXIX. 9. rumuński, XXX. 119. ruski, XVI. 373; XXVII. 22; XXX. 108. - słowiań., XXX. 99; XXXVIII.209. - szwajcarski, XXXVIII. 466; XXXIX. 485, 499, 503. - ukraiński, XXXVIII. 207. - waloński, III. 387. - wojenny, XX. 311, 312; XXXVIII. 345; XXXIX. 12. - żydowski, XXI. 161, 239. Folk-lore, (j. ang.), XVII 287; XXVIII. 7, 8. Folklorystyka białoruska, XII. 186. - chorwacko-serbska, XXIX. 175. - hinduska, V. 284, 285. - niemiecka, II. 200. - polska, XI. 93; XXXVIII. 206. - radziecka, XXXIX. 10, 12, 2B. - słowacka, V. 238, 297, 319. - słowiańska, XV. 154; XX XVIII.206. - współczesna, XXXIX. 27, 2B. - żydowska, XV. 154. Folklorysta, XXX!.. 167. _ radziecki, ,XXXIX. 11, 13, 2.2,28, 4B. Folować, XX. 14. pt. O b ir Ó obk a we ł n y. Folować luby, wyginać łuby do sit, XIV. 109. Folusz, VIII. 39; XVI. 29B; XXVIII; 164, 220; XXXIV. 150, 151, 254, 263, 264. pt. O b l' Ó b k a we ł n y. Folosyty, (gw. hue.), pomagać, VII. i 250. Fondator, Fonemy, p. fundator, XXXII. XXXVII. 313, 314. 72. �141 140 '~ I Fonetyka, IV 84; VIII. 78, 79; - spinek góralskich, XXXI. 68. XXXIV. 63; XXXVII. 78, 310~ społeczna, przeżytkowa,XXXIX.52. 314, 316. - władania ziemią. XXXIX. 52. - dolnośląska, XVI. 104. - zawarcia małżeństwa, XXVI. 86, Fong-Hoang, (j. chiń), Zar-ptak, XI. 87; XXXIX. 179. 237. - zbieżna i równoległa zjawisk kulFonograf na usługach ludoznawstwa turowych. XXXI. 93. V. 177; VL 198; VII. 83; XVI. 161: - zniewagi, V. 117. 164; XXI .29,34-37; XXVIII. 107, Formacje kulturowe przedkapitali110; XXXVII. 372, 469. styczne, XXXIX. 5. Fonogramy, XXVI. 124. Formalizm, XXXIX. 2, 22, 23. Fonologia, XXXVII. 313, 314, 316, Formuła egzorcyzmu, XXXIV. 28. Forbotka, forboty, koronka XIV. 14, - magiczna, XXXIX. 222, 223. 15; XV. 214; XXXVII. 224. - mistyczna, XXXIV. 29. ForeLa, nazwa krowy, II. 130. - rzucania uroku, XVIII, 177. Forgi, ubiór głowy, XXVIII.. 18. - wedyjska, XXXIV. 31. Forma, degeneratywna, lXXI. 21, 22, - zaklęć, XXXIV. 13. 26; XXXIV. 139. - zaklinania, XVIII. 214. - do cegieł, XXXIX. 493. - zaklinania duchów, XXIV. 11,. - do ciasta, XXVI. 123. 12, 18. - do masła, XXXVIII. 427; XXXIX -. zaklinania poronionego płodu, 500. XVIII. 214. - do pierników, XXXVIII. 418, 423. - zaklinania przeciw demonom,. -. do sera, VI. 189; XXVI. 81, 83, XXXIV.7" 123; XXVIII. 220; XXXI. 164; - zamawiania, V. 177; X 232, 233. XXXVIII. 422, 425. 276; XI. 385, 386. - feudalna, XXXIX. 52. Formy, doniczkowate, XXXII. 53. - gospodarcza, XXXIX, 435. - mieszane, lXXXII 53. - klanowa XXXIX. 52 - miskowate, XXXII. 63. - kulturowa, XXI. 19, 87; XXVIII. - nieckowate, XXXII. 57. 112; XXXIV. 273 palenisk i piecyków, XXXII. 53. - ludowa haftu, XXVIII. 24. FornaL, IV. 284. - małżeństwa, X XXVIII. 221; Forost, (j. ukr.), chróst, XIX. 10. XXXIX. 2. Forśryft, (gw. żołn), Vorschrift, III. - nasadek naczyń pierścieniowa80, 81. tych, XXXIV. 9~100. organizacj ~ rybołó\vst.. X!Y\KI:X.437 Forśtant, naczelnik stacji, XVIII. 218. Fortuna w przysłowiu, XIII. 155. - pierścieniowa naczyń, XXXIV. Forwec, (gw. żot), Forwerts, III. 78· 81, 130. - pogrzebu, XXVIII. 251. Fosta, (j. ros.), zabawa chłopców, - religijna, XXI. 239, 240. XIII. 208. - słowna testamentu, III. 310. Fotografia, III. 285; VI 392; XVII. 167. - spania, XXXIX. 493. - soch i radeł, XXXI. 165. Frela, fujarka, V. 344; VII. 260; XII. w służbie etnografii, XXIV. 194; 306; XIII. 31, 208. XXVIII. 107. Frikka, (j. germ), bogini, XIV. 73, - z Chin i Japonii, XXVII. 193. Froschstein, (j. niem.) żab:kamień, Fórman, p. furman, VI. 43. \ p. belemnit, XXXVII. 297. Fóstra, p. Fi:istrmothir. Frouwa, (j. germ.), bogini, XIV. 73. Fóstr broethralag, (j. germ.), p3braFro, bóg germański, XIV. 54. tymstwo, VII. 154. Frybra, p. febra, VI. 43; XVIII. 180 Fóstrdothir, (j. germ.), mleczna córFryc, III. 71, 167; XXI. 174. pt. Z w yka, VII. 154. pt. P o k r e w i e ńc z a j e iD' b l' Z ę d y z a w o d. s t w o f i k c y j n e. _ flisak początkujący, X. 9; XVIII. Fóstrfathier, (j. germ.), mleczny ojciec, 133; XX. 57. żywiciel, nutritor, VII. 154. Frycówka, III. 70, 71. Fóstrmothir, (j. germ.) mleczna Frycz, XX. 57. matka, karmicielka, VII. 154. Fryga chanukowa, (j. żyd.), zabawka Fóstrsohr, (j. germ.), mleczny syn, dziecinna, XXX. 236. VII. 154. Frygga, bóstwo, III\ 186, 187, 282. Frajer, (gw. złodz.), dureń, VII. 278. Fryjor, (gw. flis.), wiosna, XX. 57. - kawaler, XVIII. 218. F,'ryśno, prędko, XIV. 253. Frajerka, frairka kochanka, III. 272; Fto, kto?, XIV. 109. XXVIII. 72. F'ufela, zawierucha, VII. 260. Frajter (gw. żo!.), III. 79. Fujara, fuj,arka, p. :frela, II. 269, Frala, p. Freła. 270; IV. 280, 412; V. 61, 62; VII. Franca, syfilis, XIII. 216, 217; XVIII. 260; 344, 345; VIII. 184; XII. 306; 180. pt. M e d y c y n a l u d o wa. XIII. 208; XIV. 149; XVII. 143, Franciszkanie, XX. 71; XXXV. 15. 146; XVIII. 78; XX. 49, 51; XXV. Frantówci, pieśni kaszubskie, p. 59; XXVI. 51; XXX. 5; XXXI. 5; fraszki, XVI. 417. :XXXV. 182; XXXIX. 318. Franuga, szabaśnik, V. 63. Fujara gra, (gw. złodz.), dobrze poFras, diabeł, XIV. 253. wodzi się, VII. 278. Fras mieć, (gw. złodz.), smucić się, Fujawica, zadymka, XIV. 399. VII. 278. FuLminator, (j. łac,), Jowisz, XIV. 52, Fraste, (j. błg.), XIX. 10. Fundamenty, XVI. 366, 368; XXXIII. Fraszka, I. 55; V. 262. pt. L i t e l' a95; XXXVII. 192, 197; XXXIX. t u r a l u d o w a. 249. pt. B u d o w n i c t w o. Fratrie totemiczne, XV. 13; XVII. 41; Fundator, XXXII. 72. pt. Z w y c z aXVIII. 51-54. pt. P r a w o l uj e i o b r z ę d y t o war z y s k i e. dowe. Fundusz Kultury Nar., XXV. 34. Fraza muzyczna, XIII. 187. Funia, (gw. złodz ), zar'ozumialec, Freirka, p. frajerka. VII. 278. Frejer, chlopiec, kochanek, p. fraFunkcja chóru wesel, XXVIII. 254. jer, XIV. 264, 267, 268. - czarownika, XXXVIII. 279. Frejerecka, kochanka, p. frajerka, _ dramatyczna, XXVIII. 254 XIV. 267, 268, 274, 275. - �143 142 - epicka, XXVIII. 254. grup społecznych, XXXVI. 132. instytucji, XXXVIII. 279. intermedialna, XXVIII. 254. kultury, XXXVI. 128. objektu etnograficzn., XXXVII.42. osobnika, XXXVI. 130, 132. reżyserska, w weselu XXVII.254 społeczna, wytworu, XXXIX. 102. wytworu, XXXVI. 115-117,119124; XXXVII. 49, 57, 353; XXXIX. 102. - zespołu, XXXVI. 112; XXXVII. 60, 61; XXXIX. 102. Funkcjonaliści, XXXVII.45; XXXIX. 25, Funkcjonalizm, XXXVI. 107, 110, 111, 113, 116, 118, 120, 124-126, 318, 357, 368; XXXIX. 110. - amerykański, XXXVIII. 345. - angielski, XXXVIII. 345. - niemiecki, XXXVIII. 8. ]!'unkcjonalne dane, XXXVI. 364. - odmiany i typy, XXXVI. 122, 123, 128, 131. Fura, wóz, I. 80; XI. 315. Furażerka, czapka, XXVIII, 163, 169. Furgol postać z szopki, 140; XIX. 50. XIV. 139, Furman w pieśni, XXXV. 50. - w szopce, II. 253, 254; V. 155,158; VII. 44; X. 205. Furmanka, XXXI. 112. Furmaństwo, XXXI. 112, 113. Furta, III. 357; V. 152. pt. B u d o wn i c t w o. Furys, (gw. hue.), diabeł, VII. 260 Puszoie, (gw. żO!.), FuszoLi TlI. 81. Futreny, p. futryny, IX. 273. Fu tra, p. kożuch, salopa. XIII. 251; XXVIII. 17, 167, 174; XXXI. 110, 111. - baranie, XXVIII. 174. - lisie, XXXIV. 167. - rysie, XXXIV. 167. - sobole, ofiara. XXXIX. 310. - zajęcze, XXVIII. 174. Futryny, p. ferfLedonlci, ferkladunok, futreny, r. 162; IX. 273; .xIV. 361, 362; XVi. 366; XXIX. 20. Fuzja, fuzyja, fuzyjka, V. 174; XXXIV. 161, 166. pt. B I' o ń. Fylypiwka, (j. ukr.), post w adwencie, VIII. 369. G Ga, (j. czes.), ja, XIV. 28 Gabriel, archanioł, XXX. 130. - zły duch, XXI. 131. Gaca, ściana przypustu, IX. 274. Gacek, gacki, nietoperz, V. 54; XIV 399, w magii małżeń., VI. 63, 64. Gacie, płócienne spodnie, haci, XII 244; XIV. 277; XX. 263. Gać, grobla, XIV. 307. Gada, robactwo, p. gady, gadzice, gadzina, X!X'I. 218. Gad domowy, p. Bożik, XXXIX. 430. Gad, wesz, IX. 64. p. bajka, baśń, I. 23; II. 43, 88, 363; IV. 284, 335; VI. 249, 347, 348; VII. 133-146; XI. 205, 329, 330; XIV. 241; XX. 55, 246; XXVII. 124; XXX. 36; XXXI. 125, 133, 136, 137, 143, 172; XXXVII. 14, 142. pt. L i t e I' a t u I' a l u d. Gadka, o biednym księdzu i mądrym organiście, VI. 250. - a celebracie, IV. 282. - o chłopie co był w piekle, VII. 136. - a chłopie i panu, VII. 136. - o chłopie co kupił złodz., VID. 142. Gadka, - jaszczurki, VIII. 307. motyw ornament., VI. 177. Gadzina, bydło, V. 63. - drób, XIV. 399; XVII:n. 218. - żmija, VIII. 275; IX. 184. Gaganczios, gaganiec, (j. lit ), p. kaganiec XXXII. 26, 32. Gagara, 'Ptak mityczny w mitach kosmogonicznych, XXXVIII. 350. Gagatek, p. Agat. Gaia, bogini, XXIII. 21. Gaik, ];1. maik, II £14; V. 56; VIII 201; XI 67; XII. 317; XVI. 98, 100, 158; XVII. 108; XVIII. 110; XXVIII. 14; XXXIII. 10; XXXIV 296. pt. Z w y c z a je i o b r z ę d y d o r o c z n e. Gaik, plotek, jaz do łowienia rybek, XIV. 109. Gaj święty, I. 113; X. 112, 113; XIV. 20, 38; XVII. 18; XXXVI. 109. pt. K u l ty. - w 'pieśni, XXIII. 139. - zaczarowany, XX. 79. Gajany, zamknięty, XIV. 109. Gajda, pies, VII. 260; XXXv. 133. Gajda zi.emniak, X. 261. Gajdek, ulicznik, XVI. 85. Gajdy, kobza, III. 271; XIXVII. 69. Gajmistrz, P. galmistra, XXXII. 31. p.t R y b o łów s t w o. Gajno, łożysko sobola, XIV. 109. _ sztuczna kępa dla ryb., XIV. 109. 347, 348. Gajowy, leśniczy, II. 162; XXXI· ~41. _ o żołnierzu i dwu dziadach, VI.250 Gajówki, dziady wiosenne, p. h.mw: _ o żołnierzu, co prosił Boga () pieki, VI. 205. pt. Z w Y c z a J e l niądze, VII. 129. o b r z ę d y z w i ą z a n e z k u IGadlar, (j. serb), dudziarz, IX. 35. t e m p r z o d k ó w. Gady, węże, XI. 373; XIV. 129, 172; Gajtle, terminol. kowal.' VI: 291. XX. 252, 269; XXX. 129. Gak, gakowy, (j. czes.), Jak, Jakowy, - wrony, VI. 47. XIV. 28. _ wyłażą z ziemi, XIII. 28. Galan,(ka), kochanek, (-ka), II. 140 - żmija, XIII. 28 29. o chróścielu i przepiórce, VII. 138. o człowieku, XI. 376. o czarnoksiężniku, IV. 282. o diable i chłopie, VII. 128. o dwuch kamratach, VII. 134. o Iwanowej kobyle, VII. 131. o jaskółce i Bogu, VII. 136, 137. o jednorożcu, VII. 133. o kocie i myszy, VII. 133, 134. o księdzu w Wawrzycach, VII. 140, 141. - o Locie i. chłopcu, VII. 143-145. _. o Madeju, VII. 139. - o orle i płotowym królu, VII. 137 - o osice, VII. 138. - o płanetnikach, IV. 282. - o Rokicie, IV. 282. - o Rusinach, VII. 131, 134. - o Sibili, IV. 282. - o służbie Bożej, VII. 132. _. o sowie i jastrzębiu, VII. 138. _ o sowie na jagodach, VII. 138. - o strachach, IV. 282. - o topielcach, IV. 2'82. _ o świerku. wróżu i dukt., VII130 _ o świętym Jerzym, 340---:345; VII. 134. _ o tym z czego aniołow;e powstali, VII. 134. _ o wszach, jak powstały. VII. 133. _. o zaklętej królewnie, VII. 282. _ o zamku zaklętym, VI. 348-350. _ o złodzieju i głupim chłopie, VI. Gadzice, Gadzik, v.. • 1 ,I, ! ~i :1,, 11 �14'5 144 (j. łac), gałganowy korzeń, w lecz. X. 335. Galanteria bursztynowa, XXXIX. 384, 403. Galanty, wstążki, XXVIII. 18. Galar, galarek, XXXIX. 322 pt. Ż eg l u g a. Galarki, gwoździe, terminologia kowalska, VI. 292. Galary, X. 9, 454; XI. 131. Galas, pożywienie, IV. 268. Galasówki, XXXV. 66, 67. Galaty, p. spodnie, II. 133; IV. 174. Galeria, V. 153. Galgenmii.nchen, p. mandragora, XXXIX. 305. Galipot, spoiwo do farb, XXX. 161. Galman, ruda, XXXVIII. 260. Galmistra, p. gajmistrz, kierownik połowu ryb, XXXII. 31. Galon złoty, V. 122; XXIX. 81; XXXVIII. 359. Galonka szychowa, XXXIV. 161, Gałązka, XXXIX. 301. Gałązki, wzory na pisank., IV. 212. Gałąź brzozy, XIII. 31; XXXIX.278 - iglasta, w zwycz., III. 2 - jako instrument muzyczny na Łys'ej Górze, XXVIII. 70. - jako motyw zdob" XIXlVII. 45, 50. - j-ałowcowa, L 188. - jemioły, III. 2. - lipowa, IV. 315. odkwitająca, XIV. 85; XV. 202, 209; XVI. 33, 34, 38, 40. ostrokrzewu, III. 2. - przywitanie bóstwa, XXI. 188. - róźdżka weselna, XIV. 215. - świerkowa pożywienie. III. 253 pt. P o t r a w y g ł o d o we. - w budownictwie, XXXVII. 98, 105, 119. - w magii, XXIXVII. 305. Galangae, - w zwyczajach i obrzędach weseL nych, XIV. 215, 256. - we wróżbach, XI. 430. Gałeczki szklane, haft, XXVIII. 21. Gałgan, gałganowy, korzeń, Radix galangae, V.164; X.335; XXXIII. 81. ~ odwar, w lec21, XI. 398. Galganiarze, chodniki z gałganów, XXIX. 86. Gałka bursztynowa, XXXIX. 400. Galki, grzyby, I. 207 Gałki rzucanie w losow., XI. 374. Galuch, ziemniak, X. 261. Galuszki, p. kluski, II. 128. Galwaczki, p. garb ac ki. Gama (y), dur, kościelna, lidyj ska, moll, XXI. 35. Gama-Gorib, (j. hot.), bliźniacze bóstwo, XXXII. 113. Gamainhao, (j. ind. amer.), duch wód i lasów, VII. 5, pt. D e m o n y d r z ew i wód. Gandharwa, (j. sto ind.), XXXIV. 23. Gandziara, gruba laska, VI. 43. - niezdara, III. 139. Ganek ganki, P. soboty, podcienie, III. 11; XI. 19; XII. 244; XIV 294; XVI. 280, 282; XXIX. 90; XXXIII. 108; XXXV 106; XXXIX. 244; Gant, Gantas, (j. lit.), trehubica, drgubica, XXXIII. 30. Gapa, siodło, XXXVIII. 231. GapiM, gałązka z wroniego gniazda, XIV. 109. Gapka, wrona, XIV. 94, 109. Gapować, (gw. złodz.), patrzeć,VII.278. Gapuś, (gw. zło dz.l, dO!'losicieLVII.278. Gara, gardziel, XIV. 109. - fuga w słupach, IX. 270. Garagola, p. ziemniak, X. 261. Garbacki, galwaczki, gruczoły, III. 139. Garbarnia, III. 110; XXXI. 117. Garbarstwo, VIII. 318; XXI. 233; XXXI. 114. p. białoskórnictwo, dubienie skóry, falcowanie skóry, garbarni3., garbowanie, kobylka garbarska, kora dębowa, jesionu. kosa zaworotna, kwas garbarski, kwas żytni, kwaszenie skóry, lotok, obhaniaczka, obróbka skóry, ,iecz" ka, worwel, wyprawianie skóry. zaworotna p. kosa, zolnia. Garbarz, IX. 186; XIV. 371; XXXI. 117; XXXIX. 346. Garbowanie skór, XXXI. 114. Garee, miara, p garniec, XX'XI .70; XXXIV. 162. pt. Mia r y i wagi. Gardło, leczenie, XI. 383, 397; XIV. 132, XXXI. 27. Gardy, hardy, XVII. 162. Gardziel, p. gara, XIV. 109. Gardziel wilcza, karmienie dz:eci przez nią, VIII. 296. Gardzina, (dok.), wojownik, XIV. 65-67, 70, 316. Garka, garnki, IX. 362. Garlo, wól, choroba, XI. 399. Garncarska terminologia, V. 166; VII. 96. Garncarstwo, p. cer.amika, I. 228, 233;VI 403; VII. 296; VIII. 320; X. 5, 428, 429; XI. 196; XXI. 20, 21 24 233; XXIII. 39, 155; XXVI. 49: 5~, 98; XXIX 97, 132, 155 159; XXXI. 164, 172, 174; XXXIII.l50; XXXIV 288; XXXV, 28; XXXVI. 283; XXXVII. 332; XXXVIII. 314; XXXIX. 422, 450. _ kaszubskie, XXVIII. 103, 104. G a r n c a r s t w o, p. boklak, brausztejn, bretzelkulass, brirda,bukietnik, buncloki, eutora, doniczki. dwojaki, dzban. fajans fajerka, 10 Lud - Tom XL flakon, flasze, garki, garnki, garcarz, garncarz, glazura, glejta, glina, gliniska, gruzly, hladyszka, horszczok, kafle, kalamarz, kamionka, klusowanie gliny, kołacz, (naczynia pierścien~owate), koło, krążek garncarski, kropielniczka, kurszil, lasowanie gliny, ława garncarska. majolika, makitra, misa, myska, naczynia pi.erścieniowate, nożyk garncarski, obróbka gliny, poWal', piątro, pniak, polewa, podstawka gliniana, rytony, siwak. skarbonka, solniczka, strużkowa nie gliny, trojaki, warsztat garncarski, wazy. Garncarze, 1. 134; II. 3, 18; V. 167, 373; VII. 296; IX. 185 ,207; X. 5. 428 429; XI. 196; XXIII. 155; XXIX 90, 154, 155; XXX. 161; XXXI. 165; XXXV. 19; XXXVII. fazik, 126. Garnek, I. 161; II. 218, 278. 319, 362; III. 147; IV. 273; V. 64, 167, 373: VI 45 403; IX. 279; XI. 130, 134. 194, 387; XIII. 155, 242, 252; XIV 44, 149. 193, 357; XX 316: XXIV. 15; XXV. 89; XXVII 113, 114; XXVIII.103, 127; XXIX. 42, 87; XXX. 160; XXXIII 81; XXXIV. 162; XXXVII. 204. _ do okurzania pszczół, VI. 45 pt. P s z c z e l a r s t w o. _ jako grób, VII. 25. _ na trzech nogach, XXIX. 45. _ nowy, XI. 381; XVI. 47; XX V. 89,93, _ pojedynczy, podwójny, potrójny. poczwórny, pos'zóstny, V. 167. ._ próżny, pusty, II. 226; XI. 214. _. rozbity, II. 217. pt. Zwyczaje i -o b r z ę d Y w e s e l n e. - stary, XI. 395. I i ., �l47 146 - szary, XXIX. 88. w lecznictwie, Xl. 398. w magii, XXVI. 14; XXXV. w przysłowiu, VII. 39. w wie:zeniach, II. 217; V. XI.395; XIV. 369. wyskrobywać po mleku, XIV z czarami, XXVI. 14. zabawka, XXVIII. 67. zestrzelić, XVI. 144, 145. Z w Y c z a j e i o b l' Z ę d y l' o C z n e. xxxv. 128. 167; 369. pl. d o- 86, 115-117, 125, 126, 128 143, 144. Gąseczki, w pieśni, VI. 141. Gąsięta, nawoływanie, odpędzanie PHa! pHa! II. 130. Gąsior, p. gęś, XX. 91. -- w bajce, VIII. 304, 306. --, w pi.eśni, VIII. 411. - wróżby małżeńskie, VIII. 379. Gąsior, (dok.), kara, XX. 34, 37. pt. Z w Y c z a j e p r.a w n e. Gąsio:', naczynie, XIV. 138; XXXI. 15; XXXIV. 162, 168. Gąsior, zabawa dzieci, VIII. 202. Gąsiory, grzyby, I. 199. Gąska, Tricho~ama equestra, roś!. w lecz. XXXI. 95. Gąski, grzyby, p. gąsiory, I 207. Gąski w pieśni, VI. 141; XI. 241. - w szopce, XXXI. 55, 57. Gązew, część pługa, II. 131. Giindhiirwii, demony płodności, XXXIV. 4, 14, 45. Giindhiirwiina, (j. st. ind.), wolna miłość, XXXIV. 14. Giindhiirwana, (j. st. ind.), miasto gandharwów, XXXIV, 14. Giindhiirwiiwiwaha, (j st. ind.), wolna miłość, XXXIV. 14. Giinsefuss, (j. niem.), bogini j:;o:wór. p. Berta, XXXII. 95. Gbur, kułak, XX. 113; XXVIII. 72. Gburka, bogata chłopka, XXVIII Garniec, p. garce, IV. 125, 126, 142; XVI. 11; XXVIII. 158, 163. Garnuszek, zabawa, V. 17:9. Garovitus, (dok.), Jarowit. XIV .. 31. Garść, miara przędziwa, XXVIII. 163, 164. pt. M i a r y i wag i. Garść zboża niezżęta, XXVII. 182. pt. Z w y c z a j e i: o b l' Z ę d y d o r o c z n e. Garuch, wywalI' z suszonych owoców, XIV. 132. Garuda, (j. st. ind.), gryf, ptak boski, wróg wężów, XXXIV. 16 23 Gason (dok.), Jassen, XIV. 31. ' Gaszenie węgla, III. 59; XVIII. 177, 178. pt. U rok i. Gaść, garść, VI. 43. Gatunki gleb, XXXIX. 202. Gauedn, (j. żyd.), rai, III. 54. Gau~, gu~, (j. niem.), wół, XVIII. 20. Gawędy wielkopolskie, XXXVII. 144 pt. Literatura ludowa. 21, 33. Gawron, postać diabła, XII. 214; XXXI. 16. Gdowa, wdowa, XXX. 117. Gawruczka, gawruk, (gw. złodz ), . .Gduła, roślina, aphrodis. X,XIXI,X.300 Gdzie-kendy, gdzieniegdzie, IV. 307. pani, pan, VII. 278. Gaz, nafta, Xl. 399. Geb, (j. st. eg.), bóstwo, XXXII. 101, 122. -", .. Gazda, bogaty gospodarz. chłop, III. 249; V. 125, 173, 174; VII. 39, 41; Gechacz, (dok.), jechać, XIV, 28. VIII. 166; XI. 77; XIII 115; Geliingef~ur, (j. niem.), XXXVII.175. XXVIII 218, 219; XXIX. 95. 96; Gf.leigałe, (gw. złodz), łóżko, VII 278. (gw. hue.), ćwierć korca, p. gie!eta, VII. 260. - dojnica, XVII. 145. Gency, podwójne kolce, XVII. 151. Geneonimi.ka, XXXIX. 88, 90, 98. Genetycy, XXXIX. 425. Genesis, XXVIII. 45. GEmeza, ]:;aśni o Kra~{Usie, XVI 282. - języka, XXXIX. 74, 81. _ języków europ., XXXIX. 74. - naczyń pierścieniowatych. XXXIV. 126-140. -- ornamentu, XXII. 85. _ podania o Ibiku, XVI. 320. _ przesądów i zabobon., XXVI. 13 Gem:'m, (j. aryj.), piecyk, XXXII. 53. Geografia, I. 5, 91, 267; III. 87, 184; XIII. 5~; XIV. 198; XVIII. 127; XXI. 13, 86. Geografia językowa, XXXIV. 65; XXXVIII. 16; XXXIX. 175. _ polska, XXX. 257. _ roślin, XXXIV. 56, 64. Geografowie greccy, XVII. 170; XXIX. 198. Geologia, 1.268; XXVII.149; XXXIX. Geletka, 175. Geometryzacja formy, XXXVIII. 333. Georginie, XII. 297; XXIX. 90. Georgos, (j. gr.), kurk, kur, kogut. XVI. 157. Geratronium, O łać.), p telemnit, echenit, XXXVII. 297. Gerdany, XXI. 49. Gerenda, O, madz.), zagon, grzęda, XIX. 29. Gerowit, p. Garovitus, bóg słowiań~ki, XIV 29. GerólLe, O, ret.), czarna wstążka na głowic, XI. 364. Gem!f. (gw. niem.), wilkołak, XXX. 253. Gessa, (dok.), Jesse, XIV. 75. lO' Gest, (dok.), jest, XIV. 28. XXXVIII. 358, 359 Gesta Romanorum, II. 116; III 178; XI. 10; XV. 132; XXVII. 3, 9; 17-40; XXX. 76, 88, 89, 91, 96, 98, 106, 107, 113. 133-135, 139, 141; XXXI. 52, 126; XXXIII. 142. pt. L i t e r a t u l' a l u d o wa. Gęba w przysłowiu, VII. 40. Gędźba, XXXVII 333. Gęsi., gra, V. 146. pt. Z a b a wy. Gęsia kiszka, ornament, XXXII 38. Gęsie wianki, przywrotnik pospolity, XXX. 39. Gęsiówka piaskowa, XXX. 40, 41. _ pospolita, Arabis arenosa, XXX. 40. pt. Roś l i n y w l e c z n i ct w i e. Gęstka, sieć o drobnych oczkach, XIV. 110. Gęś, I. 80, 211; II. 128; III. 304, 321; IV. 81, 132, 275, 284; VIII. 29; IX. 94; X. 355·; XII. 92, 303; XIII. 22, 256; XIV. 11, 16, 142; XIX. 95; XiX. 8, 38, 69, 92, 95; XXX. 205; XXXIV. 144; XXXVIII. 237; - czarna, XXXII. 108. _. dzika, IV. 421; V. 180; X. 355; XI. 380; XIV. 222; XVIII. 196. - jadło weselne, XV. 99. - kość piersiowa w przepowiednil3ch pogody, XVI. 12 _ kość skrzydłowa w polowaniu, XXXI33. - na Łysej górze, XXVII. 68. _ nawoływanie, !iwa, !iwa! II. 130 - Y'2mezis', XXXII. 94. _ nowo na by ta, XIII. 328; 'XXIII.l06. _ odpędzanie, p. hocz, II. 130. - pępek. XXXI. 95. - pióro, XXVIII. 65. - pływająca, strach, XVII. 69. _ postać czarownicy, X. 387. Gest obrzędowy, �[49 148 - postać diabła, V. 365. postać wiedżmy, XXXII. 94. mi.ęso jako pożywienie, V. 180; IX. 152; XVI. 5, 6, 10. - piak św. Marcina, XVI. 4, 6, 8, 10-12. - ptak wróżebny, XVI. 12. -- puszek, IX. 407. - smalec, III. 326. - w grach i zabawach, V. 146. - w literaturze ludowej, II. 72, 341, 343; V 307; VIII. 237, 305-308; XI. 14; XXVIII. 191, 203. -- w magii, XXX. 250. - w mitach, XXXII. 90-97, 101, 102, 108, 123. - w obrzędach dorocznych, I. 83. - w obrzędach pogrzebowych, 1.83. - \v obrzędach weselnych, I. 204. 244; VIII. 247. - w przysłowiu, XXIV. 94. -. w wierzeniach, III. 61; V. 365; XII. 301. - w zagadce, XIV.374, 375; XVII 81. - wątroba, XVI. 12. - wcielenie księżyca, XXXII. 102. - we wróżbach, XXX. 250. Gęślarz, XI .102; XXXI. 46. Gęśle, XXI.32; XXIV.90; XXXVIII. 263. pt. Instrumenty muz y c z n e. - podgórskie, XX. 105. - samogrające, V. 182. - w zagadce, XVII. 78. Gęśliczki, narzędzie k.ary, XXXIX. 145. pt. Prawo ludowe. Gęśniki, pomieszczenie na gęsi, XXXIV. 144. Geara, (dial. alemań.), góra stoż!cowata XI. 363. Ghason, (dok.), Jesza, XIV. 206. Ghenta, (j. ind.), bóstwo śWierzb'J, XXXIV. 33. Ghetto włoskie, XXV. 134; XXIX. 149; XXX, 234. Gid, g'ido, pochodnia do odstraszania wilków, XXXV. 84, 85 Gid, (gw. hu c.), Did, dzi.ad, snop wig. XVIII. 216. pt. Z w y cza j e i o b r z ę dy d o l' o C z n e. Gidy ja, kobieta wysoka, XIV. 110. Giebirowanie, (gw. żol.), gebiihreJl, III. 81. gielota, (gw. huc), donica, 189; VIII. 40, 41. pt. P al' s t w o. GieZtować, (gw. żol.), gelten, III. 78. Gier, nasiona rośliny baldaszkowatej, jako pożywienie, XX. 96. pL Potr awy głodowe Gierunki, wiązanie na zamek, p. węgieł, XXI. 217. pt. B li d o w n i ctwo. Giesować, broić, XVI. 85. Giez bydlęcy, Hypode1'mia bovis, II. 161; XII. 63. Gięcie obwodów i płozów, XXX. 33 pt. O b l' Ó b k ,a d l' Z e wa Gijnyk, (gw. huc.), owce, XVII. 143. Gimajny, szeregowy,VI. 43. Gimarka, czapka, XXVIII. 177. Gimienis, (j.lit.), zgromadzenie krewnych, III. 197. Giny, inny, XIV. 28. Girka, nóżka, XIV. 110. Girkle, (j. lit.), gardło więcierza. XXXII. 28. Girlanda, ornament, X. 300. Gitara, XiXlX. 112. Givoytes, (j. lit.), wąż święty, XXXIX. 342. Giwer, kiwer, kaszkiet wojskowy. XXVIII. 169. Gizdok, obrzydliwiec, III. 138. Gizęra, postać w dramacie religijnym, XIX 88. Gieleta VII. ste Glistewnik pospolity, Chelidonium (gw. huc), p. klag, mleko z maiLLs, XXVIII. 242; XXX. 46, 47. żołądka cielęcia, zakwas, II. 2~7. Glajne, (gw. żoł l, cd Glam, III. 19. Glisty, mieć, XI. 396. - motyw haftu, X. 302. Glazura, XXVIII. 104. pt. G a l' n _ usuwać, leczyć, XXX. 39, 47; c a r s t w o. XXXI. 82. Glan, glon, kromka, VI. 43. - zamawIać, X. 233. Gleba, XXXIX, 181, 196, 199, 201, C!iśnik, konwalia lanuszka, Con204, 210, 212, 214, 226, 229, 232. vallaria majalis, kąpiel, XI. 395. - ilasta. XXXIX. 236. _ odwar z kwiatu, lek, XXX. 47. _ żyzna, XXXIX. 235, 236. . Glottogeneza, XXXIX. 81. Gleboznawstwo afrykańskie, pLerGlubCL, Clubka, śliwka, XXXI 95. wotne XXXIX. 181, 203, 214. Gluglu, (gw. d7.i.ec), gruszki, III. 165. GZeg, (g\~. huc.), p. glaga, XX'XV 90. 94, 95, 147. pt. P a s t e rs t w o. Głagolica, XXI. 153. Gle)'d (gw. żo!.), XIV. 275. Głazy eratyczne, XXXIX. 113. Glejta '. ołoWIana, V. 167,. XI . 97', Głosownia mowy górnośl., XVI. 104. XXx. 163. pt. G a r n c a r s t w o. Głosydemonów i duchów, XXXIV.6. II 218 319; V. 152; VI. 403; G~l' ich nasłuchiwanie, IX. 286 pt. ma, . , IV VIII. 286; XI. 196, 197, 378; X . W,r ó ż b i a r s t w o. 123; XXIX. 10, 88; XXX. 17, 20. _ zwierząt domowych, XXXV. 137. 21 18'8' XXXI. 73; XXXII. 55Głowa barana w obrzędach zadu:bz60', 62,' 63; XXXIV. 72, 78, 80; nych, XXIV. 7. XXXVII. 98, 102, 11, 116, 118. _. ból usunąć, XI. 397; XIV. 251. Glina czerwona, XXVIII. 104; _ czarownicy w szopce, XXXI. 55, XXXIX. 203. Glowa, moneta, VII. 278. _ ubita, XXXIX. 281. Glowa, część przednia drygawki, p. Vi budownictwie, IX. 272, 273; drygawka, X. 454; XXXIX 322. XI. 172, 336; XII. 293, 294; XVI. - część warsztatu tkackiego, II.134. 367' XVII. 17; XXXIV. 144; - siedziba sił życi{)w., XXXII. 182. Xx'XVIII. 330; XXXIX. 242,248. - koguta lub kury nad wezgłowi.em _.. w inicjacji, XXXVIII. 56, 59. dziecka, III. 60. pt. A P o t r o _ w lecznictwie, X. 358; XIII. 217, p a i o n. 225; XXXIII. 119, 121. _ kury w zwycz. i obrzędach za_ wyroby z gliny, XVII. 171. dusznych, XXIV. 7. _ z kretowiska, w med VI. 160. _ ludzka, zakopywanie pod nowy _. z kretowiska w przepowiedniach budynek, XXXVII. 392. pogody, XIV. 369. _ ludzka. zdobywanie na wo,inie. _ z nawozem i uryną, XXXIX.208. XXXVII. 390, 412. pt. B li d o w n i c t wc J u d o w e. _ ckładanie nawozem. XI. 397. - z plewami, VI. 367. _ rcdziny poligamicz., X~XIX. 193 Glinianka, sadzawka, XXX. 17. _ \V przysłowiu, VII. 40; XIII. 155. Glinki, XXXIX. 405. . . . \.V \\';el'zeniach , XXVII.143. sWInt Glinisko, V.166. pt. G a l' n c a r s t \V O, Glaga, �150 151 łł: I'i ,Ii : świni w zwyczajach i obrzędach zadusznych, XXIV. 7. - wolowa, w chodzeniu z turcn;em. XXX. 194. . - żmijowa w lecznictwie, XI. 377. Giowace, głowacze, snopki do poszycia dachu, XXIX. 7, 41-33. - terminologia kowalska, V. 292. - Knautia arvense, odwar przeciw czerwonce, XXXI. 95. - Glowacznik, głowianka, głowatnik, roślina do okadzania krów, XXV. 94. pt. Roś l i. n y w w i e r z eniach i magii. Głowianki, palma wielkanocna, palenie przed burzą, XXI. 216, 217. Głowaczyna, Centaurea pratensis w leczn., II 137. Głowica, część stępy, XXXV. 189. Głowienki święcone, palma wielkanocna, II. 87. - jako lek dla bydła, IX. 414. Głownia, do odpędzania demonów, XXXIV. 13. - płonąca, obch:}dzenie koszery i połoniny, ,XXXV. 126. Głownica, tyfus, II. 140, Głownica żytnia, sporysz, Secale cornutum, w leczn., II. 158. Głownie, uharki, zakaz wyrzucania, VIII. 270. Głód, XXVI. 51; XXXIV. 8; XXXIX 210. pt. ;p o t r a w y g ł o d o we. - przepowiednia głodu, VII. 12. Głóg, Crategus oxyacantha, II. 155; XXVIII. 242; korzeń w leczn VI. 61; owoce, XI. 396. - w magii, XVI. 120. Główki Jana Chrzciciela, pieniądze srebrne, IV. 325. Głuch, ryba ogłuszona, XIV. 110. Gluchn, imię żeńskie w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII 203. Thuil, Giuchy kąt, II 335. pt. M a g i a Głuchy, w dowcipie. V. 271, 272: VII. 91, 92; XIV. 300; XXXI. 141. - w Peregr. Maćk.XXVIII. 188, 190. 194. - w przysłowiach, VII.40; XIII.155. Głupi, V. 182; IX. 407; Xl. 373, 374. - Maciuś, XI. 375. - w przysłowiach, VII. 30, 32, 40. 214; XIII. 155; XVI. 96. Głuszec, VII. 270; XIX. 150; XX. 96. Głuszenie ryb, XXIX. 1'26; XXXII.26 Glużenie, glużynie, mruczenie, XIV. 110. Gmatwek, huba dębowa, skrypiel, Da£dalea quercina, dym przeciw komarom, XXX. 26. Gmerki australijskie, XVII, 16, 17. pt. Z n a ,k i w ł a s n o ś c i o we. Gmina, III 296; XXXIX. 52, 142. - chrześcijańsk3 XXI. 107. - pierwotna, XXXIX. 52. Gminne f.amilie, II. 278. Gnat, pniak, XIV. 392. Gnatek, demon, strach, XVI. 90. Gnatki, mnki, XXVI. 152. pt. K om u n i.ka c ja. Gniada, Gniadula, nazwa krów, XIV. i75; XXI. 58, 205, 206 Gniadki, gniady człowiek. II. 196. Gniadoń, nazwa wołów, XIV. 175. Gniad1', nazwa koni, VIII. 152. Gniazdo bocianie. zabezpieczenie od piorunu. IV. 171; XXII 22 bursztYnii, XXXIX. 362 - jaskółcze, XI. 382. - kurze, z macierzanką, XXX. 67. - ptasie, zakaz niszczenia, XVI.11l. Gniazdula, nazwa krów, XXI 58. Gnidy, IX. 68. - w przysłowiu, VII. 41. Gnieciuchy, gniotki, V. 55; VIII. 356: X. 354; XII. 75, 216; XXI. 237: XXIII. 132, 133; XXXV. 24. pt. D E m o II y S z k o d l i w e. Gniedyje ludi, O, ros.), p. gniady człowiek, II. 196. cniedzian, nazwa wołów, XIV. 17:> Gniotek, gnieeLuch, XV. 358, 359; XXXV. 24. Gnojownia, XXXIII. 87. Gnejówka, moczenie bijaka, VII 273. - nalewanie do maślnicz. XIII. 325. _ w przepowiedniach pog., XVI. 83. Gnojówka, deska u dna wozu, XXXIX. 124. Gnój, p. nawóz; do fajki, IX. 120. _ koński, odmładzający, V. 184. _ kurzy, VIII. 339. pt. M a g ia. _ okłady na głowę, XI.397. pt. M ed yc y n a l u d o wa. _ uprawa roli, XIV. 127. pt. G ospodarka rolna. _ we wróżbach malżeńsk., XIV. 370. _ wołowy, XXX·/III. 234. Gnój, ropa, XI. 399. Gnostycyzm, XXXVI. 139. Gnyp, tępy nóż, V. 263. Gobelin, XXXV. 179. Gadka, p. gadka. Godła chałup, XXXI. 65, 76. _ herbowe, p. rodowe. _ redowe, II. 5-9, 301, 365; XX. 157; XXV. 159. pt. Z na k i w ł as n o ś c i o w e. Godowszczina, (j. ros.), zaduszki, XXXIV. 2. Gody, p. Boże Narodzenie, III. 2, 3. 17.2, 173, 385; IV. 178, 283; V. 56; VI. 205; V11I. 154, 155; IX. 54; XII. 39; XIII. 32; XIV. 87; XXIX. 89; XX'XIII. 68; XXXV 48. Gu';iza, chęć, życzenie, XIV. 307. Godzina, dobra, VII. 271; X,XIII. 58. _ południowa, XXXIII. 139. _ północna, XIV. 302; XXXIII. 139 1... ... 'I j. - śmierci, IX. 71. - zła, VIII. 271; XXIII. 58. Godzinki do N M.P., XXXI. 106-108. Gogimugik.(-k), Gog-magog, (j. żyd,), olbrzym, VIII. 352; IX. 164. Gogodzy, (gw. huc.), jagody leśne. XXXV. 89. Gogowina, p. owca, II. 40. Gojik, p gaik, maik, V. 56. Got, O, słowo ros.), p. goły. Golac;;;, śląski taniec weselny, XV 79, 81. Golaty, goły, XIV. 110. Goldene Froh, (j. niem.), złota Baba, XXX'IX. 310. pt. D e m o n Y. Gotenie młodzianka, XXVI. 147. pt. I n i c j a c j e. - Zyda, wyzwoliny na kosiarza, IX. 409 Golfr, (j. nord.), XVII. 179. Golgota, XIX. 53. GaUer, O. niem.), ubiór kob., XI 364. Goton, (gw. śl.), kawaler, XVIII. 218. Golonka, (gw. śU, panna na wydaniu, XVIII. 218. Gał, O, błg.), goły, XLX. 24. Gola, imi'ę żeńskie w Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 203. Gola ręka, w zwyczajach przy kupnie, IX. 414. _ w zwycz. wypędz. bydła, IX. 414. Golaźnia, (gw. podh.), połonina, halizna, XIV. 110. Goły, (j. łuż.), p.Gol, XIX. 24. Golba, nazwisko dziada "V Tragedii żebraczej, XIX. 90. Golbiec, (j. ros.), przegródka w izbie. XVII. 179. Gołąb dziki, XXIX. 94 _ gołąbek, IX 94; X.X 95. _. krew, IV. 437; X. 357; XVIII. 180, 193. pt. Ma g ia _ nawoływanie, II. 130. "1 i -·l li j ;': �132 - porówn. z człowiekiem, XIV. 203. Gonsionka, (gw. śJ.), gąsienica, XVIII. postać Ducha św., II. 227. 218. - ptak poświęcony bóstwu płodGonska, Nymplwea alba L, nenufar. ności, XXXIV. 130. XIV. 110 uosobienie duszy, XVII. 182. Gonty, II. 76, 285; VI. 177; VIII. 41: w bajce i baśni. II. 48, 363; V. IX. 275; XII .294; XIV. 322, 359: 184, 365; VIII. 287, 288; XL 239; XVIII. 69; XXXIII 96; XXXIV. XXXII 101, 102; XXXVIII. 195, 144; XXXVI. 240; XXXVII. 182. w magii miłosnej, XXIII. 136. 199,229; XXXVIII. 267. pl. D a c h. - w mitach, XXXII. 102. \Ii zagadce, VI. 248 - w zwycz. i obrz. wes., XL 223. Gontyna, XIV. 362. - w ornamentycE', IV. 227. Gopa, (j. ind.), strażnik, XXXIV. 174. -. w pieśni, VIII. 228, 383, 389: Gopayiitii, (j. ind.), strzec XXXIV 174.. IX. 46; XII. 237, 238; XIV. 384; Gar, Gorowik, Gorynia, Goryniec. XXXVIII. 103, 104. (j. ros.), olbrzym Waligóra, XXXII. w przysłowiu, VII. 41. 84 ,86-89. - w wierzeniach związanych z pioGorące kraje, ziemia bociana, XIV. runem II. 227; VIII. 289. 183. Gołąbki, gl'zyby, I. 199. Gorączka, II 289; XL 397; XIII. 216. Gołąbki, pieczone, XXVIII. 197. 217; .xXIX. 123. - z kapllsty, VIII. 370; XVIII 143,200 Gorączka, upał, XVII. 162. - z papieru w zwycz wes.XXXI 159. Gorcho, Gorka, Ci, ·prus.), bóstwo. XIV. 32. Gamba, gombiczka, guzik. III. 252. Gorczyca., nasiona w indyjskich zwy253. czajach pogrzebowych, XXXIV. 40. Gomu!ak, gomuł, sieć, XIV, 110. - w medycynie ludowej, XI 394. GomuLec, chomuLec, kij li końca sieci Gord, (j. połab.), XIX. 26. rybackiej, XIV. 110. Gorgulik, odzież XIV. 14. Gomółki, sel', IX. 72; XII. 46; XIV. Gorko, gorąco, V. 63. 148, 149; XX. 72, 95; XXVIII. 188, Gorliwy, zły, VI. 43. 199; XXXI. 57. Gorocanii, O. ind.), złotokost, z żólci Gona, łuna, IV. 307. krów, w magii, XXXIV. 20. Gonciarze, XII. 17. Gorod, (j ros.), p. grad, XIX. 26. Gonetek, naczynie kuchenne, IX. 362. Goronara, (j. hol.), tajny klub mężGong, do odpędzania demonów, czyzn, XXXVII. 359. pl. G l' u P y XXXIV. 13. P ł c i i w i e k li. Goniacka, wygon, IV. 280. Gors, (j. prus.), p. Chors, XIV. 31. Gonicha, nierządnica, V. 63, Gorset. p. brucLik. prucLik, stanik Goniec, handlarz świń, V. 63, stan, żywotek, IV. 286; VI 50, VIII Goniony, taniec, X. 194; XX. 104: 251; IX. 207, 323; X. 39, 185-f87, XXVIII. 203. 302: XL 24-27, 30, 96" 153; 157. Gonitwy, XL 288 309, 326. 410; XIII. 252; XIV. 263: Gonsiak, mała gęś, XIV. 109. XV. 96; XVI. 61. 138; 225; XVIII __ 68; XXVII. 193; XXVIII. 218; XXIX. 83 118, 157, 184, 186, 188; XXXVI. 279; XXXVII. 214, 221. 223, 230-232. 245, 308. 345; XXXVIII. 441, 459; XXXIX. 297. . 447. 451. pi O d z i e Ż. - biłgoraj ski, XXXVIII. 459. - bytomski, XXXVIII. 441. - mieszczek krakowskich, XXI. 55. - w szopce, XL 24-27, 30. Gorun, przędza czerwona. XIV 307. Goryczka Lójeściowa', Gentiama ascLepiadea, XXVIII. 242; XXX. 50. pL Roś l i n y w l e c z n. - wąskolistna, Gentiana pneumonanthe, odwar, XXX. 50. Gorowik, Gorynie, p. GOl'. o Gorynicz I 1 zmiej, Gorynskaja .:mieja, (j. ros.), wąż, XXXII. 87. Goryńcziszcz£, (j. ros.), p. Gorynicz Gorzalica, gorzałka, wódka, XIV. 144. GorzaŁa, gor.załka, gorzalica, wódk8. II. 274, 349; XI. 145; )CIII. 245; XIV. 144, 146; XX. 257; XX,I. 132; XXVII. 68, 69; XXVIII. 160; XXX 30; - w przysłowiu. IX. 373. Gorzelnia, IV. 242; XI. 336; XXVIII. 221. Gorzkie żale, XIX. 55. Gorzkówka, nazwa ryby, XIV. 110. Gospod, (dok.), pan, Bóg, XIV. 82. Gospod, (za) (dok). pan, pani. XIV 60, 62, 71, 82, 206. Gospoda, II 13, 37; IV. 269; XVIII. 218; XXIX. 118; XXXI. 48. Gospodarka chłopska, XXXIX. 191. _ filialna, XXXVII 190, 193, 203. _ folwarcz., XX. 3, 95; XXXIX. 236 - hal~XXVIII 221; XXXII 78-81 - hodowl. )cXVII. 133; XXXVII.190. - kobieca, III. 194; XXXIX. 192. - koczowniczo-}:asterska.X'XX'IX.97 ---. --- kolektywna, XXXVIII. 408. kopieniacko-pasterska, XXXIX 21. ludów niecywiliz, XX)cVIII. 213. łanowa, XX. 5. macierzysta, XXXVII. 190. mleczna, IV. 23; XXXVIII. 36l. myśliwska, XXXIX. 20, 21. ogrodowa, XXXVIII. 283. okopowa, XX. 318; XXXIX. 193. osiadła, rolnicza, XX)cIX. 97. pasterska, szałasowa, p. owczarstwo, .xXXVII. 190. - 'pastersko-bartnicza, XXVI. 10l. - pastwiskowa, VIII. 37. - pierwotnego nabywania, XX. 318, - planowa, socjalistycż.,XXXIX.100 - pługowa, XX, 318, 319. - ~ółłanowa, XX. 5 - pół oSi,adła, XXXIX. 97. _. przemysłowa, XXXIX. 97. _ rolna, XX. 3; XXVII. 133: XXXVII. 174; XXXIX 22. 97 - społeczna, XL 346. - szałasowa, V. 123. średniowieczna, III. 274. - towarowa, III. 274. -- zamienna, XI. 94. _ wschodnio-afryk., XXXIX. 19l. - żony, XXX!X. 192. Gospodarka leśna. p. brzon, nuhyło. dziegieć. kora, dwupolówka; jednopolówka; gnój; narzędzia rolnicze; nawadnianie; nawożenie; nawóz; rolnictwo; siew; trójpolówka, dziegieć, pędzić, brczowanie lasu, majdan, palenie lasu. pędzenie dziegciu, pędzenie smoIy, smolarnia, smoła, warzelnie smoły, węglarstwo, wypalanie nowin, wypalanie węgla. Gospodarz, zwierzchnik spólnoty rodzinnej, III. 152, 154; IV. 275: VIr 41. 44; VIII. 166; XIII. 156: ,, 1 ~ . ł �155 154 XIV. 56; XVI. 350; XXI. 94. 95: XXIII. 58. w medycynie ludowej, XI. 395. - w przysłowiu, XVI. 96. -. \\' szopce, XI. 24, 26, 40; XXV. 63, 64. Gospodyni, III 152; VII. 41; XI. 13: XIV. 44; XXI. 94, 95; XXIII. 55, 58; XXXIII. 28. - w bajce, XVI. 350. - w medycynie ludowej, XI. 395. - w mętowaniu, XIV. 378. Gospodzki, właśc. gasp., XVIII 218 Gościec, p. goździec, kołtun, I. 120; II. 22, 160; III. 144, 231, 254, 255, 259; V. 297, 298; VI 303, 304; VII. 41; X. 96; XI 194, 400; XIII. 216. 217; XVIII. 1'85; XXIX. 165: XXXIII. 121; XX,XV 24; XXXIX. 3.15. pt. M e d y c y na l u d a w a. - spalenie gośćca, VI. 60. Gościna weselna, X,V. 93. Gościniec, droga w przysł., VII. 41. Gość, nazwa ognia, XIV. 47, 49. - w przysłowiu, XIII. 156; XVI. 97. - w wierzeniach, III. 52, 387. Goście weselni, XIII. 321; ,XIV. 254. Gościowiec. powojnica alpej ska: chłopski i babski, X. 278. Gotowanie magiczne, obrzędowe. pierwotne, XX'XII. 18'2. Gotskij Zbornik, X'XIXIX. 37. Gottesvfenig, (j. niem.), Denarius Dei, XI. 181. pt. Z w y c z a j e prawne. GotUj', p. głuszec, VII. 260. Goździec, p. gościec, XI. 400; XXXIV. 315. Goździen'iec, Clavaria coralloides. grzyb plaskasz grzebieniasty. \\. medycynie, II. 22. Goździk. Dianthus, p. aphrodisiaca. XXVIII. 242; XXXIX. 300. - gryzienie w lecznictwie, XI. 385. kwiat w ornamencie, XXVIII. 20. moczony w winie przeciw kołtunowi, XXx. 72. - święcony, XXX. 72. Goździki polne, oman niemiecki, XXX. 52. Gódza, (j. st. po1.), chęć, życzenie. XIV.307. Góra, diametowa, V. 180. pt. B a ś ń. - grzmot, XI. 84. - kultowa, XXVII. 135. ~ Łysa, XVII. 135. - mityczna, XXXII. 33. pt. M i ty. - powstanie góry, VII. 23. - siedziba czarownic, II. 164, 170. ~. siedziba diabla, II. 215; XIII. 119, - w przysłowiu, VII. 42; XIII. 156. w wierzeniach, XXXII. 85, 86. 130; XXXIV. 8. wężowa, XXXII. 85, 86. - wysoka, III. 161. Góra, p. strych, IX .. 279; XXIX. 10,31. Góral, w szopce, XI. 25, 28, 33, 44. 46; XIV. 150; XIX. 35, 49. Górczyk, klapa u pasa, trzosu. XXIV. 114, 115. Górka, XI. 387. pt. Gl' y. Górnica, odzież IV. 277, 285; VII. 257; VIII. 165; X. 175; XII. 220; XIV 292; XXIX. 157; XXXI. 70; X,XXVI. 233, 234, 258, 264, 265,268. Górnictwo, XI 184; XIII. 66; XXIX. 134; XXXVII. 324, 332. Górnicy w szopce, XI. 30, 31; XIX. 36. - w Tatrach, III. 263, 266, 270; IV. 288; V. 129; VII. 95, 96; XI. 134: XXVIII. 221; XXXVIII. 260. - wieliccy, VIII. 169. Górować, plynąć pod wodę, XIV. 110. Gra, widowisko, XIX. 85; XXVIII. 58. Gra na dzwonkach, XXIX. 208. pt. Instrumenty muzyczne. Gra, zabawa, p. gry. Grab, Carpinus betulus, drzewo, V. 166; XI. 174; XIII. 334; XXVII. 139; XXXV. 64; XXXIX. 439. - iglice do sieci XXXII. 32. - pochodzenie nazv.·y, XXXIV. 52,57. -. w lecznictwie, XIII. 217. - w wierzeniach, X. 18. Gr.abarz, p grubarz, I. 56; VIII. 54; XI. 141. 401; XII. 254; XVIII. 214; XXV 86; XXX. 19. - w szopce, XI. 26, 141. Grabcie, grabki do bursztynu. XXXIX. 363. Grabie, II. 218; V. 263; IX. 280, 356. 366; XI. 175; XXXI. 141. _. w obrzędzie siania lnu, VIII. 61. - żelazne, XVII. 149. pt 1'.:. a r z ęd z i a r o.} n i c z e. Grabie, grabki, ornament. XXXII. 37. - wzory pisanek, IV. 212. Grabina, p. grab, XXXI. 95. Grabki nietoperza, kości, XX. 80. Grabki, resztki zboża na ścierni.sku, XIV. 110. Grabki u kosy, IX. 366. Graby, (gw. złodz.), ręce, VII. 278. Grace, :J.arz. lowieckie, XXXI 28 Gtad, I. 138; II 67, 161, 254, 329; III. 143; IV. 98, 419; V. 53, 128, 220, 250; VI. 66; IX. 84; XII. 255,; XIV. 171, 173, 176; XXXIII. 24. 25; XXXVIII. 239, 255. cdpędzanie, V. 53, 128, 220, 250; VI. 65; VII. 121; VIII 58; IX. 383. 384; X. 355; XI. 81; XII 310. 314: XIV. 46: XXI. 132; XXX. 251. - ognisty, I. 164. - skąd się bierze, XIX. 114. - sprowad~:mie, XXV. 87. baśni, XII. 76. w zagadce, XVII. 87. zamawianie, VII. 221, 311. Grad, (j. ros.), gród, X'IV. 225. Grad, (j. bIg i serb.), casteHum. XIX. 26. Gradina, (j. slow.), p. grad, XIX. 26. Gradiszcze, (j. st. sław.), miejsce gdzie stal zamek, XIX. 26. Gradobij, grad odpędza, IX. 384. pt. Ma g ia. Grafolodzy, XXX. 269. pt. W I' ó żb ia I' s t w o. Grajkowie, piszczkowie, XIX. 85. - w obrzędach weselnych, XIV. 381. Graka, graczka, XIV. 110. Gral św., geneza, XVI. 217-222. - gmina św. Grala, XVI. 219. - kamień czarodziejski, XVI. 219. - naczynie, XVI. 218, 219. - podania i legendy, XVI. 220, 221. Gramatiele, (j. lit.), ornament, XXXII. 37 38. Granat, symbol płodn., XVIII. 94. Grand-pere, (j. fr.), dziad, XIV. 58. Grande mere, (j. fr.), babka, XIV 58. Grandico, (j. prus.), zagon, XIX. 29. Grandis rnater (j. lac), wielka matka, babka, XIV. 57. Grandis pater, (j. lac.), wielki ojciec, dziad, XIV. 57. Granica(e), antropogeogr. XXXIX 229 - etniczna, XXXIX. 423. - etnograficzna, XXX. 229, 258, 439. - grodzenie, XXXIX. 296. - grup etnicznych, ,XXXI, 154. - język., XXXVIII 327; XXXIX. 80. - magiczna, XVIII. 189; XXX. 258. - między ludnością polska a ruską, XVII. 253. ~ narodowościowe, XXXIX. SD. - państwowe, XXX. 258. -- \0\' - , ~I 'I ! �J5~ 156 - polsko-czeska, XXX. 258. polsko-niemiecka na Śląs;ku, XXX. 258. - p6łn.-zach. Wielkopol., XXX. 258. - ustalanie jej, XXV. 114. - w przesądach, XXX. 251. -Vi przysłowiu, VII. 42. -. wsi, XIII. 325, 326, 328; XVIII. 189; XXVI. 72. - zas'ięgu cisu, buku, bluszczu i grabu, XXXIV. 52. - zbieranie ziół na granicy, VII. 306. Granie, zabawy z muzyką, XXVIII. 59, 231. Granie na dobranoc, wesele, VIII. 248. Granit, XXXIX. 211, 249, Graty, sprzęty domowe, V. 104. Grażdanka, (j, ros.), alfabet rosyjski, XXI. 153. Grąd, sucha ziemia, XIV, 307; XXIX 6, Grądzie!, p. grz<1dziel I, 188; II. 131; XIV. 308, Gramadewatii, (j. ind.), oóstW:ł wiejskie, XXXIV. 40. Grdyta, p. grdyka, XIV 110. Gre-Gre-Gregory, p. G:·egorianki. II. 198, 200; VII. 325; XXVII. 165, GreblaLis, dzwHipis, krejwas, (j. lit.). ornament, XXXII. 37. Grebnerczycy, XXXIX. 92. Gredo., (j. słow.), bierwiono, XIX.29. Greda, (j. błg. i serb.). bien,viono, Z3gon, XIX. 29. Gregorianki, Gregorki, II. 198-200; V. 370, 371; VII. 324, 325; VIII, 220,431; XIX 51, 52; XXVII. 165. Grejcal', pieniądz, w przysł., VII. 40. Grendzisko, p. gronzek, ciężarki u si.e_ ci, XIV. 110. Grendżoly, sanki do przl;wo7.enia drzewa, włoki, XVII. 150. p. belemnit, echenii. 297. Gręby, grądy, suche wzniesienie; wśród bagien, XXIX. 6. Gręda, (j. cerk), grzęda, zagon XIX. 29. Gręple:, VIII. 3£', pt. O b l' Ó b i< " we ł n y. Gręzy, sieć rybacka, XXXVlII. 230. Grida, Ci, łot.), tarcica, podłoga, XIX 29. Griaza, Ci. st. sU, współogniskow:y, XVIII. 181. Grinde, (j rum,), grzęda. XIX. 29. Gretterianus, XXXVII. Grindis; greda, gristo, grindża, i.l lit.), balami obłożyć, XIX. 29. Grischo (dial. alem.), otręby, XI. 362. Grabarz, grabarka, p grabarz, grabarka, XX 248. Grobjiedet, (j niem,), i.nstrument muzyczny, XVI. 167. Grobla, IV. 20, 149, 150; IX. 286: XXVII. 141; XXVIII. 132. pt. K o· m u n ik a c ja. - pływająca, XI. 220. Groby, sadzenie drzew owocowych. XIII. 125. pt. Z w Y c z a j e i o brzędy związane z kultem p r z o d k ów. Groch, Pisum sativum, I. 51, 249:. III. 173, 315; IV. 281, 286; VI. 46. 56; IX. 249; X. 37, 355; XII. 16. 296, 298; XIV. 11; XVI. 56; XVII. 149; XVIII. 71; XX 55. 57, 67. 95. 319; XXVIII 152, 153,. 157, 216. 242; XXXIII. 113; XXXVII. 367: XXXVIII. 32~. pl. Roś l i n~: - up,r a wn e. gotowany ze słoniną w leczni.dwie, XXX. 58 jadło weselne. II. 244. 251; III 66: VIII. 251. -. jadło wigilijne, V. 80; VI. 68; VIII 370; XVIII. 200; .- jako przynęta w łowiectwie, XXXn.27. - jako zapłata, III. 211, 212, 304; IV. 132, 143. - odwar z łodyg przeciw urokom, XXX. 58. .- miary grochu, XXVIII. 147. - obsypywanie nowożeńców, XX.196. - ochrona przed błyskaw., XIII. 90. _. pocieranie grochem w wigilię, X. 155; XIV. 132. _.. siew, XIII. 256, 257; XXIII. 136. -. symbol płodności, XXIX. 122. _. święcony, XII. 6L - w grach i zabawach, VIII. 29. - w kolędowaniu, XI. 160. Vi lecznictwie, XI. 396. - w magii, XIX. 130, 148; XXVII.105. v.i przysłowiu, VII. 42; IX. 53. - w s'lczodrowaniu, III 161; XIV.135. - w szopce, XI 32. .--- w zwycz. B. Nar "XI. 64. _. zakaz jedzenia, XXIX. 122; zakaz pożyczania do siewu, VIII. 363. Grochowcicz, grochowiec, XIV. 110. Grochowiny, do przebrania się za niedźwjedzia, XX. 175; XXXVIII. 242; XXXIX. 202. _ na podściółkę dla drobiu, XX.175. Grad, p. garo d, grad, XIX. 26. Grodillis, (j lit.), p. Grudzień. Gródza, (.i. st pol), grodzenie, XIV. 307. Grodzenie granic, XXXIX. 296. Grodzisko, p. gradiszcze, V. 308; XL 1eB; XXI. 63, 65; XXIV. 90; XXXVII. 330, 414. Grom, bóg, p grzmot V. 54. - piorun, atrybut Inc1ry,·XXXIV. 30 - w przysłoWiu, XIII. 156; XIV. 66. Grom, (j. st. cerk.>. Peri:un ..XIV. 200. rVi Gromada, Ill. 12U. 295, 290, 37i; 3, 141, 142; XIV. 264; XX. 44: XXXI. 75, 81, 85. Gromadki, ognie na cześć Dziadów p. Ogień, XVI. 326; XVII. 29 XX, 158. Gromadzenie materiałów do P A. E .. XXXVIII. 154; - pokarmów, XXXVIII. 364. GromHca, p. gromnica, XII. 265. Gromnica, II. 87, 213; IV. 421; VI 74, 329; VIII. 51; IX. 414; XXVI 143; XXVIII. 210; XXIX. 143; _ odpędzanie burzy, XI. 185, 186' _ odpędzanie czarownic, X 398; _ odpędzanie diabła, XIV. 177; _ opalanie paznokci, XI. 383; _ przeciw pożarom, XL 186; - święcenie X. 437; _. w lecznictwie, XII. 265; - w magii, XXXI. 141. _ w obrzędach pog;rzeb., XI. 186; - w przysłowiu, VII. 29; _ w zwyczajach i obrzędach w~śilijnych, XIV. 46. Gromniczna, p. M. B. GromniczD:' XXVII. 161; XXIX. 107; XXXV 186; -- w przysłowiu. VII. 33, wróźby małżeńskie, XXXV. 186 Gronek, reński srebrny, IV. 307. Gronko, Herniaria Gtabra, na wianki B. Ciała. XXXI 95. Grfonostaj, XXVII. 139; XXXI 31,33. Gronotny, tęgi, tuczny,. XVIII. 218 Gronzek, p. grendzisko. Grosówka, V. 2'76, 281, 282, 289. Grass, (j. niem.),. epitet coga. XIV 57. Grossvater, nazwa boga. XIV. 54-57, 6U. Grosz. moneta, XX\TJII 158; - w magii, XX. BU' pt:. M.a.g i a �159 158 Grosz w przysłowiu, VII. 42. Grot, p. strzały, XVI. 323. - brązowy, XVII. 175. - dłutowaty, XXI. 259; - do dzid, XXV. s, X XI. - kościany, XVII. 175. Grożba magiczna, XVIII. 104, 107, 109; XXV. 60, 6l. Grożenie ścięciem drzewom owocowym, XVIII .104, 107, 109; XXV GO, 61. Grób, Biruty, III. 301; - ceglany, XVII 69; - Chrystusa, XIX. 55; - cymmeryjski, XVII. 170, 174; - ciałopalny, XXXIV. 74; - dclmen, XXXV. 196; - drewniany, XVII 174; - egejski, XXXV. 195; - jamowy, XXI. 253; - kamienny, XVII. 174; - kloszowy, XXI. 253; - królewski, XVII. 175, 176; _. kujawsh XXI. 255; XXV. 147 s. III, IV, V. - kurhanowy, XVII. 79, 86, 87'1 90. - masowy, XXII. 146. _. megalityczny, XXI. 253, 254; XXIII. 49, 64; XXV. 144 s II, III, IV, XII, XIII, XIV; XXVI. 93: XXXV, 195. miejscem azylu, X. 242. pt. P l' awo ludowe. - otwarty, XXVII 135. - płytowy, XIII. 263; XVII. 78, 93. - podpłytowy, XVII. 79. -- przedhistoryczny, XXVI. 34; XX. 204; XXXVII. 395 - scytyjski, XVII. 174. - skrzynkowy, IX. 195; XVII. 6167, 71, 93; XXI. 64; XXV. s. XI. XIII; XXVI 41; XXXIX. 359. - słowiański, XX. 206. - szkieletowy, XX!. 64; XXV. s. \. XIII; XXXIX. 262. - trapezowaty, XXV. s. III ,V. - w Lidir-Ledraj na Cyprze. XXXIV. 128. -- w magii. XXXI. 70. - w med. lud., II. 160; III. 54. -- w Wiśle, XVII. 62. - w wierzeniach, XXVIII. 250-253 - wielkanocny, IX. 140. _. z epoki kreteńs:':o-mykeńskiej. XXVIII. 98, 99. -. z Koszyłowic, XXV. s. XII. - z Międzyrzecza, XXV. s. XII. - z. okresu lateńskiego, XXI. 63. - z okresu rzymskiego, XXI. 63. - z Piatnicy, XXV. s. V. - z Tymina, XXV. s. IV, V - z Zasławia, X'XV'. s. X:II-XIV. - zamknięty, XXVI~. 135. - ziemny, XVII. 174. - żydowski, XXVII. 61. Gród, XIX. 26; XXXIX. 144. - w Biskupinie, XXXIX. 265. Grosele, (j. niem.). p. GTossmutter. babka, XIV. 60 GTuba, piwnica, VI. 43; XXIX. 45 48-49. Grubarz, p. grabarz, XIV. 258. Grubka, piec, XXIX. 45, 49, 50. GrubIel", (j. niem.), narzędzie roln:cze, XXXIV. 184~ 185. Grubość ściany, XXXIX. 242. Gruby pan, postać z szopki, XIX. 36 Gruch, gbur,nieokrzesany, XVIII,218 Gruczoły, leczenie, XL 395, 399. Gruda, ser owczy, VIII. 43 Grudecn, grudek, (j. chor -slow.), p grudzień. Grudzielnica, płachta do odcedzani", sera, VIII. 43. Grudziell, XIX. 28. - w Kalendarzu starop, XIII. 257. w przepow. pogody, XIII. 161. - w przysłowiu, VII. 42. - termin uboju zwierząt domowych. XVI. 3. Gruk, grula, p. ziemni.ak, VI.43;VIII. 37; X. 261; XIV. 399; XVIII. n. Gmmadki, p. gromadki, XX. 158. pt. Zw ycza j e i o b l' Z ę.. dy związane z kultem p l' z o d k ó w. Grupa Aszkenazim. XXIX. 147. - bałtycka, XXXIV. 63. - bojkowska XXXI. 155. - etniczna, V. 186; XI. 348. 353: XXI. 14, 18; XXV. 103; XXVI 30, 31; XXXIV. 149, 153; XXXVI 115, 227, 228, 252; XXXVII. 323; XXXVIII. 217, 529; XXXIX. H. 15, 71, 72, 73, 228. - genea\ogi.czna, XXXIX 188, 18\1: - jaworowych ludzi, XXXIII. 7. pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. - językowa, bałto-słowiańska, XXVII. 46, 50-52., - jęz. iliTijska, XXXIV. 59. - ję::. indoeuropejska, XXXIV. 59. - jęz. i.talo-celtycka, XXVII 46. 47, 50-52. - jęz. turecka, XXXIV. 181. - jęz. wedyckc-awestyjska, XXVII. 51-52. - jęz. wschodnia, XXVII. 47. - klanowa, XXXIX. 3. - kulturowa, XXVI. 31; XXXVI. 115; XXXIX. 73 - małopolska, XXVI. 40. _ małżeńska, swojacka. XVII. 48. _ młodzieżowa. pt. G r u p y P ł c i - - i. wieku. nałęczowska, XXVI. 40. nosicieli, XXXVII. 58. _. pigmentacyjna, XXIV. 49, 55; 58-60, 65, 67. -. plemienna, XXVII.2; XXXIX.8B - pokrewna, XXXIX. 189. - polska plemienna, XXV. 141. - półn. europejska, XXVI. 131 - religijna, XXV. 103. rodowo 'plemienna, XXXIX. 88. _. rolnicza, XXXIX. 183. _. rozbarsko-bytomska, XXIX. 129. sandomierska, XXVI. 91. _. sefardyjska, XXIX. 147. słowiańska, XXXIV. 63. społeczna, IV.336; XI.348; X.XXI. 166; XXXVI. 115, 126, 133, 227. 228; XXXVII. 45, 51, 53, 55, 56, 66, 67. - totemiczna, XVI. 107. - Tybeto-birmańska, XXXI. 153. -- ustrojow.a, XXXVI. 133. - wioskowa, XXXIX. 189. - współdziałająca, XXXVI. 132, 133; XXXVII. 66. - wytwarzająca, XXXVI. 132, 13;3; XXXVII. 66. - zawodowa, XXV.103; XXXVI.133. G l' u P Y P ł c i i w i e k u, p. dzieci. dziewczęta, dziewczynki, dziewczyny, dziewki, Fryc, galon (kawaler), golonka (panna), goronara, Habab, inicjacja, kawaler. Kawalerowie Bractwa św. Miko .. łaja, kluby męskie. kłaczkowiny, kościół, nadanie broni, obrzędy towarzyszące przejściu z grupy do grupy, parobek, pasterka, pasterz główny, poganiac (pastuch koni), postrzyżyny. półparobek, u.:ilk, wkupno bab (młodych męź-atek), włosów obcinanie, strzyżenie, wspólne zebrania młodzieży, wtajemniczenia, p. inicjacje. wyzwoliny. �161 IhO Grunty bursztynowe, XXXIX. 398. - lessowe, XXXIX. 262. Gruschen, (j. niem,), Grossmutter, XIV. 60. Gruska, p. gruszka, XIV. 148, 149. - w pieśni, XIV. 385. Grusza dzika, p, brzekinia, pyrus communis, XIV. 148, 149; XXVIII. 242. - cudowna, XI. 376. :....... drzewo użytkowe, XXVII. 139; XXX. 60; XXXIII. 87. Gruszka narzędzie kary, XXXIX 145. Gruszka M. Bosk., p. bażanowiec, XXX. 55, 56. pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w ie. - miodówka, II. 128. - na wigilię, XXIX. 92. '- pieczona w lecznictwie, V. 179. '- rzucanie na ścianę, III. 173. '- słodka, odwar z pędów w lecz. XVIII. 183. - suszona w lecznictwie, XII. 264. -. suszona, pożywienie, XVI. 134; XIX. 52; XXX. 60. - Vol baśni, XI. 337. - w pieśni, XIV, 385. - w przysłowiu, VII. 42. - w zagadce, XVII. 91. - wylewanie wody z kąpieli noworodka pod g,ruszkę, XXXV. 63. Gruszyczka okrągłolistna. PiroLa 1'0tundifolia L. w lecz., XXx. 209. Gruz, bursztyn w małych kawałkach, XXXIX. 364. Gruzły, term. garncar., V. 166, 167. Gruźlica, jej leczenie, XXXI. 27. Grusse, (j. niem), P. Grossmutter. babka, 'XIV. 60. Gr(y) hadewi,(j. st ind.). bóstwo domowe, XXXIV. 18. .Gry i zabawy, III. 26; V. 137; Xl. 281, 387; XXIV. 89; XXV. 112; XXIX, 11B, 134, 163; XXXI. 159; XXXVII. 333, 335, 422, 441; XXXIX. 142, 143. pt. G r y l udowe. Gry, dziecinne. VIII 201; XXIX. 163; XXXV. 27; XXXIX. 142, 143. - ludowe, II. 214; XXVI. 104; XXVII. 141. - ni.emieckie, XXIX. 163 - poza chederem, XXVI. lOB. - słoweńskie, VIII. 339; - świąteczne, XIX. 40; XXVI. lOB. - w gÓ1'kę, XI. 3B5. - w guziki, V. 284. - w Jawor, XXXIII. 5. - w kota, XI. 287. - w kozę odartą, XVI. 352. - w piłkę, XXVII. 135. - w pisanki, XX. 299; XXIII. 159. - w zieLone, XXVIII. 58. G r y l u d o w e, p. bierki., cuskija bacati, ciup pop, coca dez ii, dajto-majto, dziecięce, górka, gra, kapusta, klija, kLis, kobHa, Grys, XIII. 66, 220. - w leczeniu bydła, XVIII. 187. Grysik kukurydziany, p. kukurydza, mamałyga, XVI. 134. Gryszpanek, bórówka, brzusznica. Vaccinium Vitis idaea, II. 137. Grzanki, XX. 67, 95. Grządka, grzęda, XIII. 257. Grządka, sieczkarnia, IX. 365. Grządka, u żaren, IX. 363. Grządziel, grzędziel, u pługa lub sochy, XXIX. 167-169; XXX. 254; XXXIV.. 184, 186; XXXIX. 127. -' wygięty; XXX. 254. _ w wypędz. choroby, XXXIV. 43. Grzebanie częściowe, XXVII. 135. _ podwójne, XXVII. 135. - rytualne, XV. 14. _ samobójców, XXXI. 84. _ zmarłych, VII. 25; XVII. 170; w XXXVIII. 61. _ żywego ·j.agnięcia, IX. 283. _ żywych ludzi, XX. 293. Grzebień, XXVI. 124. - do lnu, XXXVIII. 421. _ do zbierania jagód, p. dziergniec, hrebinka, XXXIII. 136. _ rogowy, IX. 362; XXX. 30. _ rogowy w lecznictwie, XI. 399. _ w wierz. XVIII. 197; XXXI. 144. _ w zagadce, XIII. 206. _ we włosach, XVI. 138. _ wkładanie do trumny, VI. 26. _ wkładanie samobójcom do grobu, chederze, w czarne krupy, w guziki, w jawor, w kota. w kozę obdartą, w kręgle, w piłkę, w pisanki, w zielone, zivina. Gryf II. 328; V. 54. pt. D e m o n y. Gryfy, narzędzia do ładowania drzewa. XVII. 151. Gryka, p. hreczka, tatarka, XXx. 257: XXXIII. 113 XVII. 112. wykopaliskowy, XVI. 323. Grzebło, (gw. złodz,), grzebień, VII.278. Grzebłonka, grzebień, wmagii,XII.265. Grzebyczki, goździkowiec, rośl:na lecznicza, II. 140. Grzech, II. 159; V. 'l09; XIV. 132; XIX. 61; XXXIV. 8. - w przysłowiu, VII. 42. kocury, kopLe, kostrubońko, ko- kury, Naciawa, na wybitki, niemieckie, oranje pUl'ka, orLowa, palant, paLica, pasterz i owce, piłka, strub, pLiszka, kupec, pLoke, kurilka, pogrzeb, pusty, pop, ptaszek, puHaka, pukanie, pytka, skowronek, sLamke, słoweńskie, świąteczne, tike, pogace, topuz, towkacz, treha, tucka, j _ II LucI -' Tom XL jabłko, XIV. 110. Grzechotka, II. 219, 220; VI. 237; XXXVII. 373, 375, pt. I n s t r um e n t y l u d o w e. Gr:zechy, diabły, XVI. 393. Grzegorz, p. Gregorianki, II. 199, 200; X. 93. Grzęda, I. 177; XIV. 17. - dla kur, XIV. 369. - kapusty, XIX. 74. Grzęda, żerdź do zawieszania odzieży, XX 91. Grzegorzówka, siano, VI. 43, 76. Grzmot, dźwi.ganie węgła, mycie się, palenie gromnic, przy pierwszym grzmocie, XI. 31B. pt, M a g i a _ palenie wianków świę<:., XI. 65. _ pierwszy II. 163, 211; XI. 185, 199, 318; XIV. 183; XVIII. 199; XXVI. 54. _ swar Pana Boga na ludzi XIV. Grzechot, 48, 217. tarzanie się po ziemi przy pierwszym grzmocie, XI. 318. _ w meteorologii ludowej, XI. 318; -' X"III. 199, 212. w wierzeniach, II. 87, 160; V. 53, 54, 56; X. 108; XI. 318; XII. 232; XIII. 122. _ w zagadce, II. 43; XIV. 376. - w zimie, XVIII. 199. Grzmotnik ziele przeciw gromom. kadzeni~. IX. :W7; X. 108. pt. Rośliny w wierzeniach i magii. Grzybień, biały. Nymphea aLba. XXVIII. 242; XXX. 57. Grzyby, p. babki, bedki, bedłka, mierzliwa, bieluny, bilki, borodajki, ssawki, borowik, borowy, bzducha, chorosz, chrząszcz, czerwoni hryby, ćwioki, gałki, gąski. gąsiory. gmatwek. goździeniec, go- _ i I ·11 !I _,o :.11 ii' ·f: �163 162 łąbki, holubinka, hryb, hubka, huby, kozaki, kozary, kozia broda, kurki, liszki, lisice, huzary, lyszki, maśluchy, maśluki, maślurka, maramuch, mitra, muchomor, muszarka, muszora, opieńki, panna, pieprznik jadalny, piestrzenica (bzducha), płaskosz grzebieniasty, purchawka, ripozy, rydze, siedun, siedź, siniaki, skripije, smardze, smarszcz, sołtysy, sowa, sromotnik śmierdzący, tanecznica, tańcujka, ule, zielonka, zmarszcz, żydowskie grzyby. I. 202; goląbki, I. 199; gąsiory, I. 199; gąski, 1. 207; goździeniec, II. 22; huzary, I 199. - jako ozdoba, ,)G)GIXI. 82. - jako prognoza deszczu, XII. 61. - jako prognoza zimy, XIV 369, - postać diabła, XII.219; XXXI.l5. - pożywienie, III. 173, 229; VIII. 370; X. 36. - psie, XXXI. 98. - prawdziwe, I. 197; XXXI. 98, 99. - skąd się wzięły, XXXI. 169. - trujące, XXXI. 98. ~ w handlu, XII. 302. - w lecznictwie, XI. 395; XIII. 341; XXXIV. 279. - w literaturze ludowej, V. 44, 128, 167, 168; VIII. 253; IX. 73. - w przysł. VII. 42, 48, IX 48. - w wierzeniach, I. 176-178; 197207; II. 18-22, 163, 277; XII. 136; XVIII. 199; XX. 96; XXXVII. 165. - we wróżbach, XXXIV. 279. - zapach, XVII. 147. - zbieranie, IV. 15, 16, 30. - żydowskie, bUki, I. 202. Grzyh, diabeł, XVI. 397. - bilki, Grzywa końska, ofiara przy budowie jurty, XXXVII. 110. pt. Z wyc z a j e i o hi r z ę d y b 'u d ow. Grzywna, III. 305; V. 108; XXIV. 86; XXIX. 298. Gubić się, przepadać za kimś, VI.43. Gucza, Guczka, p. podleszczyk, ryba. Blicca bjorkna Art. XIV. 110, 122. Gudlaj, przekorny, niedołęga, przezwisko, XVIII. 218. Gudzky, guziki mosięż, XXXIV.146. Gugla, (gw. huc.), okryc'.e z sukna białego, V. 344; VII. 260. Gul, (j. sto niem.), wół XVII. 240. Gulasie, pasterze puszty, IV. 274. Gulaszi, pasterze bydła, XVII. 147. Gule, indyki, XVII. 162. Gulem, (j. j.ak.), miesz'kanie, XXXVII. 103. Gulora, Lepiota proc era, XII. 4, 11; XIII. 207; XVI. 395; XVIII. 67, 68; XXIII. 91, 94; XXVIII. 217; XXIX. 186; XXXIII. 117; XXXIV. 162; XXXV. 18; XXXVI. 234, 237, 238, 251, 257, 258, 270; XXXVII. 228. pt. _ w szopce XI. 24, 27, 29. XXXVI. 232, 274. Gunka, suknia, XVI. 57. Gurcho, (j. prus'k.), bóg st. pruski. XIV. 32; XXII. 1 Gurmana, gurmanka, sukmana lachowska, VIII. 165; IX. 207, 257; X 175-1'79, 191, 199, 302-305; XI. 57, 58; XXVIII. 218; XXXVI. 234, 237, 257, 272-274, 276; XXXVII 228. Gurmana. góralska, X. 179, 180 _ lwowska, X. 181. Guru, (j. ind.), doktór grom.w, cza_ rownik, XXXIV. 31. Guslary, (j. serb.), gęślarz, XVI. 169. Gusła, I. 7, 79; II. 86, 88, 134; III. 20; IV. 82; V. 204; VI. 272; IX. 201; XI. 64, 183, 402; XII. 37; XIV. 250, 290; XVII. 116; XVIII. 176; XX 77, 83, 88, 138, 303; XXV. 89; XXVI. 1, 70, 131, 140; XXXI. 73, 75, 85; XXXIII 23; XXXV. 24; XXXVII. 152, 349 pt. Magia. Gust, jadło, II. 126. Guśla (e), (j. serb.), p. gęśle, skrzypce, XIV. 399; XVI 169; XXIX. 112. Gunio ki, p. gunia, XXXI. 95. pt. Roś l i n y w w i e l' z en i a c h i m a g i i. Gulsulia Mata, (j, st. ind.), demon, XXXIV.34. Gulu, gulu! nawoływanie indyków, XVII. 162. Gula, p. Gul, XVII. 240. Gumi assafoetida w lecznic., X. 335. Gumienny, demon domowy, XIV. 56. Gumilak, spoiwo farb., XXX. 161. Gumno, I. 128; IX. 380; XI. 403; XX. 49, 263, 315; XXIV. 87; XXIX. 2, 8, 159; XXX. 215. pt B u d y n k i g o s p o d a l' c z e. - siedziba ducha domowego, gumiennego, XIV. 299. Gumulica, ser owczy, XXV. 68. Gunda, (j. Luo.), zagroda, XXXIX. 186, 187. Gunia,. p. cuha, II. 133; V.121; VI. 49; VII. 257; VIII. 165; IX. 255; a d z i e Ż. ·1 Guślarka, XXX. 71. Guślarstwo, XXV 92. Guślarz, czarownik, zaklinacz, IV. 164, 393, 396 397; IX. 184; XI. 404; XXIV. 32, 35, 38. Guś-Iebied, (j. ros.), łabędź; w mitach i baśni, XXXII. 94. U· się, biegać Gzić (krowy), XIV. 253. Gzlo, koszula, X. 194. Guślice, czarownice, XXXVII. 304. (j. łac.), leczenie pierścieniem, XXII. 59. Guz, ropień, XI. 399. Guziczek, guzik złoty, Ranunculu:; repens flo pena, XXXI 95. Guzik, V. 149, 150, 338; IX. 76, XI. 56, 195; XII.284; XIIU50; XXVII. 70; XXVIII. 176; XXIX 80; XXXIV. 146; XXXVII. 216, 223. - bursztynowy, XXXIX. 393. _. trzymanie się za guzik podczas krzywoprzysięstwa, XXV. 3. Guziki, motywy haftów, XXIV. 143, Gutta arthritis, 147. Guzel, guzle, (j. lit.), znaki na skrzy- dłach niewodu, XXXII. 30. nazwa krów, XXI. 58. Gwajzdzikas, (j.lit.), gwoździki, ornament, XXXII. 38. Gwałciciel, XXVII. 145. pt. P r a w o l u d o w e. Gwara, XXXIX. 175. _ bilałor1.lska, XXI. 136, 147,149,153. Guzula, _ bojkawska, XXV. 117. Borów Tucholskich, XXXV. _ _ czeska, VII. 98. druciarzy, XXXVII. 210. flisacka, X. 4; XX. 57. góralska, XXX. 257. górno-śląska, XVI. 235, 236. handlarzy wędrownych, XVI.103. huculska, XXV. 117. husowska IX 6-18. kaszubska, VIII. 80; XXIX. 180. 188. - krakowska, XI. 330. - laska, XXXV. 187. _ lawwska, XIV. 306, 307; XXI. 267; XXVII. 168; �16'> 164 -< _ _ _ _ _ lubelska, XXX. 242. ludowa, III. 138; VII. 31, 98; IX. 287, 288; XXX. 261. luzińska, IX. 91. lwowska, XXX. 260. łańcucka, IX. 201. ł¢dzkiego woj XXX. 257. malborska, XXIX. 180. mazowiecka, I. 62; III. 84; VII. 92; XVII. 161-166; XXIX. 175; XXXIII. 154. _ myśliwych, X,XXVIII. _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 378. nadrabska, IV. 333, 334. nowotarska, XVIII. 77. opoczyńska, XI. 340. opolska, XVI. 106. podhalańska, VII. 30, 225, 226; XXX. 76, 138. polska, VIII. 77, 81, 323; XI. 389; XXVIII. 188; XXXVII. 473. przestępców, XXI'X. 134. rębowska, XXX. 259. .siemieńska, XXIX. 161. ślesińska, XIV. 306; słowiń., V.326; IX.294; XXIX,180 XXX 262. _ ś,rodkowo ..•galicyjska, XXV. 117. _ tajemna, XXX. 239; XXXI. 167; XXXVII. 210. _ tatrzańska, XVIII. 226 _ wielkopolska, XXX. 257, 259. _ więźniów, XXV. 103. _ zebrzydowska, XXIX. 180 _ złodziejska, V. 135, 376; VII. 237; XIII. 257; XV. 6, 7; XXV. 103. _ żołnierska, III. 78. Gwardian, postać z dialog., XIX. 88. Gwaroznawstwo polskie, III. 84. Gwebrowie, Gwebramowie czciciele ognia, VII. 14. Gwer, (gw. żołn.), III. 80; XI. 43; XIV 179: XXVIII. 77. boli, XXXIII. SO. Gwiazda, chodzenie z gwiazdą, XIX. 34, 40; XXV. 76; XXVIII. 14; XXIX. 92, 98. - Chrystusowa, I. 170. _ cnotliwego człowieka, I. 170. _ czteropromienna, XXII. 117, 118. 120, 221. pt. O r n a m e n t. - dusza dziec~a, II. 163. _ dusza dziecka niechrzcz., II. 328. _ dusza ludzka, XL 121; XXXIV.16. _ świętego, XXXIV. 17. _ kradzież przez czar,o,wnicę, I. 6. latająca, XXXIX. 3'43. _ motyw ornamentacyjny, II. 219; VI. 177; IX. 169; X. 313; XII. 315; XXII. 119, 120; X'XIV. 110, 116-121; 'XXXI. 160; XXXIV.287. _ niecnotliwego człowieka, I. 71. _ opiekuńcza, VI. 65. _ ośmiopromienna, XXII. 117, 118, 120, 121. _ ozdoba dachu, XXXIII. 98. _ pasa, p. gwiazdozbiór Kasiopei. Gwestuje _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ w dołku. II. 277. przepowiednią urodzaju, VIII. 340. przynosi szczęście, XIV. 300. rachować, I. 170. spadająca, II. 163; VI. 65; VIII. 58; XIII. 203, 227. w baśni, XI. 377. w wierzeniach, I. 168-171; II. 277, 327.3'62; 111.4,'51,172; XXXIX.343. w wycin., XXII. 115; XXIX. 184. wpływ na ziemię, XXII. 55. wróżenie z gwiazd, XIII. 203. z grzywą, kometa, I. 171. zakaz wskazywania ręką, X. 114. złodzieja, XXI. 230. Gwia.zda, gwiazdki, gwiazdeczki, WZGry na pisance, IV. 213 -motyw haftu, X. 302, 303. motyw wycinanek. XXII. 120. 121. las, XIV. 226. Gwóźdź, IX. 271; XXVII. 70. _ dachowy, VI. 291. _ drewniany, XXXVII. 288. _ gotować przeciw czarom, XXV.93. _ magiczne użycie gwoździa, XXII 43, 146; XXV. 93, XXXIV. 40. _ wbijanie w żłób, XXV. 92. z szubienicy, XXII. 43. __ z trumny, VIII. 276; XVI. 82; Gwoźdź, Gwiazdor, maszkara, XX. 162. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y dor o c z n e. Gwiazdownica, muchotrzew, stella- ria, w lecznict, XXX. 65. Gwiazdula, nazwa krów, II. 130; XXI. 58, 205. Gwitterstein, (j. niem.), p. belemnit, XXXVII. 297. Gwizdanie, nawoływanie na owce, XXXV. 136. Gwizdek, w kształcie psa, kury, ryby, II. 218; IV. 276, 281. _ z oczeretu w łowiectwie, XXXI. _ XXII 62; XXV. 92. złoty. ozdoba pierścienia _ żelazny, XXXVII. _. żelazny, wbijanie 33. pt. Ł o w i e c t w o. P. gwóźdź, XIV. 226. Gwoździki krzyżowe, przeciwko koł- Gwoździec, III. Muzyka ludowa Gzicht, (gw. żoł.), Gesicht, tunowi, XXX. 72. Gwoździki polne, oman niemiecki, w lecznictwie, XXX. 52. Gwoździownia, terminol. kowalska, Gzubnąńć się, wpaść, III. 78. IV. 211. '["I ,. ',.' ii:- \,1 il (j. holend.) . uprząz, 120. (j. hot.) inicjacja XXXVIII. 56. Habab, Habakuka, Habergeist, 'I, 214. pt. VI. 292. Haam, 'I: bó- XIV. 111. Gzyms, XXIX. 49. Gzygzaki wzory na pisank., .,,. XXII_48 288. w głowę stwa, XXXIII. 103. Gymnopaideje greckie, .i! ' lot, lewita,cja, XXXIX H . dziewcząt, XI.X 11 8 (j. niem.), demon zbożowy, przebieranie się za kozę, XX. 178. Habrycarze, strażnicy celni, III. 253. Habryka, tytoń, III. 253. Habuzie, rosochate gałązki, III. 43. Hac! nawoływanie świń. XX,XV.136; Haci, p. gacie, haczi. haczyki kowalskie VI. 291. nawoływanie drobiu, V. 207; pt. Wołani.e na zwie,rzęta. Haczi, (j. ukr,), p. haczi. spodnie płó- Hacki, Hacz! cienne lub sukienne, XVIl. 151; XXXIV. 146; XXXVII. 146, 215. _ pI'zecl'wko urokom, XVIII. 178. Haczuga, (gw. huc.), świerk. VII. 260 X 361 Haczyk, pogrzebacz, I. . Haćki, haftki, V. 63. ad - Rimmon, (j. fen) Adonis Had XXXIV. 129, 130. (j. ind.), duch zmarłej przy porodzie lub w ciąży, XXXIV, 37. Hadam, słup podpierający, tragarz, HadaI, XVIII. 10. Hades, XVII. 175; XXI. 197.• Hadukant, hadukat, (gw. hue.), adwo- kat. XIV. 163 Hafciarki, XXIV. 135; XXVIII. 24, 25,38; XXX. 234. Hafciarstwo, XXIV. 128-148; XXX 233. Hafciarze, XXVIII. 21; XXX. 234. \ �167 i6b Haft, Ainów, XXII. 94. - atlasowy, XXIV. 138. _ barwny, X. 302- 304, 305; XXIV. 142, 147. _ biały, Xl. 100; XXIV. 138, 140, 146; XXVIII. 24; XXXV. 27. 40. - chiński, XXII. 96. _ czesko-słowacki, XXIX. 200. _ dębski, p. opoczyński, XXIV. 141; 142, 146. _ geometryczn., XXI!..121; XXIV.I46 - gobelinowy, XXVIII. 24. - huculski, IX. 95. _ ;kaszubski, XXVIII. 26, 34, 35, 37. _ krakowski, XXIX 163; XXXV. 27. - kurpiows.ki, XXIV. 138; - krzyżykowy, XXIV. 133-135. _ ludowy, I. 220; III. 34, 35, 153, 220; V. 265, 266; IX. 207; X. 34, 35, 170-192, 229, 230, 299-307, 325; XI. 55, 408, 422; XII. 115, 117, 190, 191; XVI. 331; XXI. 43, 47, 48, 51, 53, 80, 233; XXII. 93, 95, 97, 113,128; XXIII. 155; XXIV. 12B, 129; XXVI. 103, 104; XXVII. 193; XXVIII. 18, 21, 29, 34, 104; XXIX. 163; XXX. 4, 134, 138, 157, 184; 185, 188, 208, 243, 267; XXXI. 5; XXXV. 36; XXXVII. 218, 223, 231, 245, 417, 418, 451. 486: XXXIX. 47, 447, 450, 451, 501. - łowicki, XXIV. 138. - mazowiecki, XXI. 131, 146. - motywy, X. 299-305. - na powierzch. wycin,anki, XXII.98 - opoczyń.ski, XXIV. 128-149. - paciorkowy, IX. 207. - płaski, XXVIII. 22, 23, 37. - psles'ki, XXX,V. 174. - polski, X. 183. - ruski, X. 325; XXIV. 146. - seklerski, XVI. 137. - srebrny, XXX. 237. _ w przysłowiu, VII. 43. _ (gw. flis,), piasek, XX. 57. _ socha, XXXIX. 446. Hakafoth, (j. hebr.), uroczyste - technika, XXIV. 137, 148. wdzydzki, XXVIII. 17, 36, 38; XXXI. 164. - wolny n,a skórze lub tkaninie XXII. 103. - wołyński, XXXV. 174. - wypukły, XXII. 89, 90, 102; XXIV. 139; XXVIII. 23, 24. - zasnuwany, XXII. 96. - zastosowanie, XXIV. 131. Hagada. bajka, IV. 290, 299. 438; V. 367-370; VII. 324; VIII. 202204; XiXJVII. 155; XXXV. 27, 40. Hagiografia, XXI. 111, 115. Hahar, włóczęga, XVIII. 218. Hahiłki, p. hajiwki, hahiwki, ki, hahiłki, hahulki, lahiwka, jahiłka, hahiwki, hajiłka, halahulka, okrą- kleszczy 120. Hamman, p. Hanumant, indyjski bóg w postaci małpy, VII. 3; Hamuta, zupa z ulęgałek, III 12.43. Hamut, (j. fin.),' chomąto, XXXIX. XXXIV. 174, 178, 188. HaLabardy, XIX. 56. Halapa, Jalapae, V. 164; pt. M e d y- c y n a l u d o w a. odzież, O, czes.), XXIX. 118. Halsztadzki okres, XXX. 228. Halszywaty, {gw. druc.),. iść, XXXVII. Halena, hahul- 210. Halucynacje, VI. Zl, 22, 119; XV. 258. Halahiwka. p. hahiłki. Halasić, O.' ukr.), opłakiwać, Hałasy, odpędzanie Halawyci, (j. ukr.), wzory na pisan- kach, IV. 212. gałąź, XIV. 253. Halga Halk;' ha- halunki, hauka, (j. ukr.), jajko barwione pisanki, IV. 197, 198, 204, 205, 218, 220-226, 228. Halocha, nazwa krowy, XXI. 205. Halunki, (j. ukr.), p. hauka; IV. 197; 198, 204, 218, 220, 226, 228. Halunyty, (gw. druc.), spać, XXXVII. halajówka, (gw. ukr.), IV. 223; VI. 121 162, 205,394; XII. 317; XVI. 3,26; XVII. 3; XVIII. 218; XXV. 116, 117; XXIX. 207; XXXIII. 3 7, 29, 80, 135. Hajnok. tam, VI. 43. Hajówa (gw. hue.), nazwa krowy od miesiąca urodzenia, XXXV. 135. Hajówki, XXV. 118. Hajta! napędzanie koni w prawo, XXXV. 137. Hajta, (gw. dziec.), płachta, III. 166. Hajtasz, (gw. flis.), zator ze spławów, XVII. 142. Hajtowaty koho, (gw. hue.), gonić za kim, VII. 260. Hak do zawieszania kotła. XXXI. 145. 210. (j. ukr.), kluski, XXIV. 7; XXVI. 52. Haluzki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. XXXIX. Ham, O, rum.), chomąto, Haluszki, 120. Hamadriady, XXXIII. 13; Demony drzew. Haman, (j. żyd.), święto, III. 146. I <ot chomąta, XXXIX. 121. Hana, (gw. hue.), nazwa psów, XXXV. 136. Hanaki szabasowe, (j. żyd.), XXI. olS. Handel XIII. 66; XXXIX 45, 189. _ koń~i, XXXI. 112, 113. _zamjen.XXXVIII. 123; XXXIX.192 _ zbożoWY, XX. 6. Handlarz bursztynu, XXXIX. 362. _ jarmarczny, XXI. 138. _ XII. 185. demonów, XXXIV.13. chachul- hahiłki, UO. Hame, (j. ang.), zakończenie żanie, .XiXVIII. 49. Haka, motyka, kopaczka, XXJXiIII.65. Hala VII. 188; VIII. 37; Xl. 46 XIIl. 3~5; XXVIII. 83; XXXII. 79-81; ki (j. ukr.), 223; VI. 121, 162, 205, 395; XVII. 3; XXV .. 116, 117; XXXIII. 3, 7, 135. Haj, (j. ukr.), gaj, III. 43. Hajducy, Xx. 51. Hajduk, taniec, X. 194. Haje, V. 279. Hajiwki, Hame, (j. nadreń.), chomąto, XXXIX. wonności, XIX. 48. się, kłócić Handryczyć się, VI. 44; VII.277. (gw. hue.), chłopak zaganiania owiec, VIII. 43. do HanieLnik, Haniemusny, haniemuszny, VI. 44. XII. 67. Hanodyna, Anodyna, pyszn~, Spiritus aete- ris, V. 164. HansL und Grete, (j. niem.), obrzęd wiosenny, XXXIII. 11. Hantu, (j. mal.), duchy, VI. 232. Hanumant, (j. st. ind.), bóstwo, małpa, XXXIV. 41. Hanuśka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. p. anyż, XXXIX. Hań, tam, VI. 44. Hanyz, 300 Hańba, II. 140. Hap, (j. ang.), przypadek, XVII. 220. Hapa, (gw. dziec.), stół, III. 166. Hapka, (gw. góral.), kotka, XVII. 80. Happ, O, st. isl.), szczęście, XVII. 220. �l69 16S (j. ukr.), jajko barwione, IV. 197, 198, 204, 205, 206, 218, 220-228. Harak, arak, VI. 57. Harakiri, (j. jap.), VI. 25; pt. P r awal u d owe. Harap, p. bat rzemienny w obrzędach weselnych, II. 238; XXI. 45; - w przysłowiu, VII. 43. - zabawka z sitowia, XXVIII. 61. Haras, Harasz, wełna, XXXIV. 165; XXXVII. 216. Harasiwka, (j. ukr.), sznurek wełniany, XXXVII. 215, 219, 224. Haraszt, (jwęg.), las dębowy, XIX.10. Harbusz, arbuz nasiona, XII. 296. - skamieniały, XIV. 404, 405. - w zagadce, VII. 72; XVIII. 673. Harbuzowa, wzory na pisano IV. 212. Hardyburka, ziemniak, X. 261. Harfa, XV. 40. Harkan, taniec, XII. 307; XIII. 208: Harnaś, III. 241,249,271,272; XXVIII: 71, 72; XXIX. 110; XXXI. 88. Harnicy, straż do zwalczania zbójników, XXXIV. 166-168, 170. Harmonia u ludów pozaeuropejskich, XVI. 174, 175. Harmonijka, XI. 67. Harny, XII. 67. Harach, (j. błr.), groch XXVI. 23. Harovitus, (dok.), p. Jarowit, XIV.31. Harpun, XXXVIII. 30. Harpule, drągi do zatrzymywania galarów, X. 454; XXXIX. 322. Harpulnik, flisak kierujący harpulami, X. 454; XXXIX. 322. Hartwalnik, flisak, X. 9. Hasać, (gw. złodz.), tańczyć, VII. 279. Hasła rodowe, p. godła, II. 301. Hatlas, p. atlas, XXXIV. 164. Hatrak, (gw. złodz.), ajent policyjny, VII. 279. Haptuszka, (j. niem.), taniec, XVI. 168. (j. ind.), bogini cholery, XXXIV.33. Hauka, (j. ukr.), jajko barwione, p pisanki, IV. 197. 198. 204. 205, 218. 220-226, 228. Hauptman, (gw. żoł.), III. 79. Hawdala (j. hebr), modlitwa. III. 51. Haw hawok, tu, VI. 44. . Hawiarz, górnik, XIV. 399. Hawicz, Symphytum officinalis, odwar pić, VI. 15,9. - okłady, XlVIII. 183. Hawirka, (gw. złodz.), dom, VII. 279. Hawirz, górnik, p. hawiarz, XXVIII 218. Hazucha, cuha, XXXVI. 234. Hazuka, sukmana, XXXIV. 269 270. Ham, (j. węg.), uprząż, p. Chomąto, XXXIX. 120. Ham, (j. chorw.), szle, XXXIX. 120; pt. Upr z ą Ż. Hatschah, Hatthi, O. ind.), bogini ospy i płodności, XXXIV. 28, 29. He, bóg Indusów, XXXIV. 30. Hebama, akuszerka, XVIII. 218. Hebd, Sambucus Ebulus, nasiona gotowane w lecznictwie, II. 63, 158. Hebo, O, fin ..), kobyła, XVII. 220. Hebrajskie opowieści., II. 30. Hefaistos, XIV. 29, 226, 227. Heitsi eibib, (j. hot.), bóg, XXXII. 117-121, 124-126, 128, 131. Hej! nawoływanie na bydło rogate, XXXV. 136. Hej! w lewo, nawoływanie wołów, XII. 301. Hejcedlo, (j. czes.), kolebka. XXX. 226, 227. Hejnole! tam, IV. 307. Helba, Helba trigonella, Foewn graecum, XIII. 277. HariU, .I Heterofonia, XVI. 176. Helios, bóg słońca, XIV. 227. Heteryzm, II. 104-106; III. 372; IV.356 Helios, halios, aloes w lecznictwie, Hetman zbójnicki, XXXI. 90. V. 164; XXXIII. 81. Hetomoje, (j. gil.), korona szamana, Hellenizm, xXII. 147. XVI. 121. Hemra, 'nazwa krów, XXXV. 134. Hetta! w prawo, p. heta, heszta, hejHepa, (j fin.), koń. p. hebo, XVII 220 ta! III. 45; XII. 301. Heppen, (j. norw.), szczęśliwy, XVII. Heven, (j. fin). koń, p. hebo, hepo. 220. XVII. 220. Hera, VII. 18; XIV. 29-66, 72-74. Hevonen, (j. fiń.), ogier, XVII. 220. Herakles, XV. 23, 157. Hi! odpędzanie psa, XXXV. 137. Heraldyka polska, XX. 157, 160. Hiacynt, Hiacinthus orient., XXVIII. Herb szewski, IX. 293. 242. Herb a Scolopendri, języczki jelenie, Hid, (gw. huc.), rok, VII. 261. X.334. Hiena, w bajkach, XVII. 275. Herbarz rodzin tatar., XXXI. 157. Hierologia, XXI. 83. Herbata, II. 185; III. 315, 319, 320, Higiena, XXX. 14. 324; V. 11; VI. 57; VIII. 122; XI. - i medycyna ludowa, XXVI. 98; 23; XII. 296; XXVIII. 242. XXXI. 145; XXXIV. 288; XXXVI. - z żyta, XIII. 22l. 282; XXXVIII. 529 Herby, II. 5; XIII. 348; XIV. 70, 228. - skóry, XXVI. 77. - totemiczne, XVIII. 53, 54. H i g i e n a p. bania, banja, bielenie Hereologia, nauka o podaniach. boSClan, bielizna, chwoszczanka, haterach, XX. 216, 221, 224. czesanie się, gady, grzebień, inHerezja, XXIV. 166, 167; XXVI. 4, 5. sekty, hrebiń, karaluchy, kąpiel, Hermes, XIV. 232; XXXlII. 146. kijanka, kultuwies, kosmetyka, Herody, p. szopka, VIII 431; X. 282, łaźnia, ług, magiel, maglowanie, 283, 287-292; XVI. 304, 374-382; miotełka brzozowa, muchomor, XIX. 33-35; XXV. 110; XXIX. mydło, mycie się, niecki, paso92; XXX. 245; XXXI. 62, 164; żyty (zwalczanie), pracz, pranik XXXVIII. 538. pranie, smoła, soraczkowyj tasak, Heród, I. 174; XI. 24-31, 46, 135-szczotka, włosy. I 143; X. 287-292; XIII. 27; yTV. Hikuleo, (j. tong.) bóg zmarłych 151-154; XXII. 130-137; XXIII. . VII. 20. 129; XXV. 69-72. Hilci, (j. ukr.), wzory, IV. 212. den', U niem.), bóg, XIV. 54 Hina, bogini polinezyjska, VII. 6. Herszt, n. 267, 271; 272; XI. 216; Hinduizm. XXXIV. 32, 45; XXVIII.7l. Hip. (gw. złodz.) szturchaniec.VII.279 Hesarus, l(j. hot.), ptak w pieśni, Hipnotyzm, XXVI. 70. wskazujący drogę do wody, Hipopotam, bóstwo wodne. XXXII. XXXVIII. 104. 123. Hesiri, (j. egip.), p. Ozyrys. Hipoteza,!. Peiskera, XXXIV. 58. Heta. heszta! popędzanie koni, XXVI. - J. Rostafińskiego, XXXIV. 57, 58. 52. i ! I II �l? l His! nawoływanie owiec, XXXV. 133. Historia, XX. 217; XXI. 13, 14, 62, 83, 84, 87, 88, 269; XXII. 26-28; XXXIX. 2, 4, 34. - chłopa, XX. 1. - czarów, XXI. 125. - etnografii, XXXIX. 7. - gospodarstwa pierw .. XXXIX. 31. - Izraelitów, I. 235. - języka, XXXIX. 37. - kultury, IV. 339; XXI.12, 85, 87, 88, 90, 114, 125; XXXIX. 31. - literatury, XXI. 266, 267. - narodów, Z. S. R. R. XXXIX. 30. - nowożytna, XXXIX. 30. - obyczajów, XVI. 140. - organizacji rodowej, XXXIX. 31. - osadnictwa, XXI. 89; XXXVII.226 - pierwotnej lI'eligii, IX. 420; XXXIX. 31, 177. - pierwotnego społeczeństwa, XXXIX. 30, 31, 59. - porównawcza prawa, XXXIX. 165, - prawa, XXI. 90. - religii, IX. 420; XXI. 239; XXII 158. - Słowian, III. 179; XXVI. 91; XXXIX.30. . starożytna, XXXIX. 30. - średniowieczna, XXXIX. 30. - wschodu, XXXIX. 30. Historie Rzymskie, p. Gesta Romanorum, XXXI. 12. Historyzm, XXXV. 20; XXXVI. 107, 110, 111, 352, 356, 357; XXXVIII. 5, 6, 18-20, 25, 26, 29. - krytyczny, XXXVIII. 9, 18, 25. - schemat., XXXVIII. 3, 5, 9, 18. Historyk, XXXIX. 35, 74, 143, 147, 151, 159, 162, 167, 169. Histowanec, zanokcica zielona, Asplenium viride Huds., XVIII. 191. - naparzanie, XVIII. 184. (j. niem.), Sinapis arvensis, olej z nasion wywołuje obłęd, III. 253. - zioła jadalne, III. 253. Hoenir, bóstwo skand., III. 187. Hof. (gw. żołn.), III. 80; XIV. 180. Hola, hala, III. 258. Hola, (gw. druc.)" babka do klepania kosy, XXXVII. 205. Holda, (j. germ.), bogini, XX. 175. Holic~, hala, III. 258. Holizm, XXXIX. 25. Holka, (j. błr.), iglica do wiązania sieci, XXXII. 33. Hołoble, XXX. 254; XXXIV. 184: XXXIX. 110, 114-119, 127, 130. Holosinia, (j. ukr.), zawodzenie po zmarłym, XXV. 118. Holośniaki, (j. ukr.), p. holośnie, spodnie, XXXVI. 274. Hołośnie, (j. ukr.), spodnie, III. 15, 272; XXXVI. 258, 270. H%uky, (gw. hue.), wiązki słomy do poszycia dachu, p. glowacze, XXXIV. 147. Holowa, (j. ukr.), część pługa, I. 143. Holowkowa, (j. ukr,), ornam. IV.2l3. Holowyc'a, (gw. hue.), źródło, XXXV. 104. Ho/uba, (gw. hue.) nazwa owiec, XXXV. 133. Holuba, (j. ukr.), siwa krowa, XII.301. Holubana, (j. ukr.), nazwa krowy, IX. 384, 385. Holubanoczka, holubka. (gw. hue). nazwa owiec, XXXV. 133. Holubci, (j. ukr.), gołąbki z kapusty, VIII. 370, 374. Holubinka, bedłka womitowa, II. 20. Holubyj, (gw. hue.), zielony, VII. 261. Horn, (j. tybet.), siodło juczne, XXXIX. 120. Homo, alpinus, IV. 73. - palenie w fajce, XVIII. 184. - zmywanie odwar. XVIII. 180, 184. Histrioni, XX. 178. Hisznyci zinocza, (j. ukr.), powojnica alpejska, Atragena alpinata, XVIII. 180, 191. Hiurczyca, (gw hue.), gorczyca, XIII. 334. Hladkij lyst, (gw. hue,), roś!. lecznicza, XIII. 223. Hladyszka, garnek, I. 166. Hławosik, Hlawosiki, Hodrych, Hlawosiek. (j. ukr.), ścięcie św. Jana, V. 218; VI. 266; VII. 270; XXIX. 107. Hlonica, kłonica, XIV. 149. Hluchyj anheł, anioł głuchy, dusza dziecka poronionego, XVIII. 194. Hneda, wnet, wkrótce, XVIII. 218. Hnetki, zaraz, XVIII. 218. Hnizdo, (gw. hue.), łożysko krowie, XVIII. 176. Hoba, (j. germ.), miara roli, XXV.22. Hobbo, (j. est.), koń, XVII. 220. (j. ang.), ·koń, XVII. 220. gęsi i gąsiąt, II. 130 Hodowaniec, (j. ukr.), demon domowy, XXXIII. 118. Hodowla bydła, IV. 96, 278; VII. 333; XIV. 186; XXXI. 3, 145; XXXV. 78, 85, 133; XXXVII 125. 201, 230, 231, 363; XXXVIII. 11, 36, 38, 313, 314; XXXIX. 108, 189. - koni, XXXVII. 120-125. - owiec, XVII.147; XXXVII.202, 382. - pszczół, XXXVIII. 365. - renów, XXXVIII. 347; XXXIX. 93, 419. - roślin, XXXI. 145. H o d o w l a, p. baran, bydło, drób, koń, krowa, koza, owce, pszczoły, ptactwo dom, reny, rośliny, ryby, świnie, trzod.a, zwierzęta dom. Hobby, Hocz! odpędzanie \ •• Hodryk, Hederich, aurignacensis, XXXVIII. 31. - europeus, IV. 73. - mediteraneus, IV. 73. _ phanobrachycephalus, XXIII. 179; XXIV. 44, 45. Homo, sapiens, XXXIX. 19, 425. _ Soloens'is, XXXVIII. 387. Homylka; (j. ukr.), p. hamełka, chomelka, hymla, IX. 200; XXIX. 83. Honornie, (gw. góral.), XXI. 78. Hoppa(e), (j, fryz.), koń. XVII. 220. Hopy (gw. złodz.), pieniądze, VII. 279. Hora, (j. serb.), zabawa ludowa, XXV. 139. Horbotka, obhortka, (gw. hue,), zapaska, XXXIV. 149. Horda, II. 98, 286; Ul. 372, 373. - żętyca, II. 140. Hordowiec, Malva silvestris, oczyszcza rany, XI. 399. Hornist, (gw. żol.), XIV. 179. Horodnyk, (j. ukr.), rydel drewniany III. 43. Horodysko, (j. ukr.), grodzisko, IIII. 8, 9, 46. Horoskopia, XXXI. 144. Horst, hurst, (j. st. germ.), chrust, XIX. 10. Horszczok, (j. ukr.), garnek, w zagadce, VII. 73. Hortensja ogrodowa w lecznictwie, XXVIII. 242. Horylka, (j. ukr.), gorzałka, I. 253; III. 14; VIII. 377. Hospodaricek, (j. czes.), demon domowy, V. 381; XIV. 231. 299. Hosteć, (j. ukr.), gościec, XVIII. 180, 185. Hostia w magii, II. 216; VI. 63; VII. 284; XXVI. 17; XXVII. 71. Hostyna, (gw. hue.), uczta po oczepinowa, XVII. 161. Hosza-na, (j. żyd.), różdżka, III. 54. 'i. J il; ii,,.r I I 1 �173 172 (gw. żol.), Halsstreifel, III. 80. Hou! nawoływanie koni, XXXV. 137. Hożnie, spodnie wełniane, IX. 256. Homilt, (j. serb. chor.), chomąto, XXXIX. 121. Hośtrajfk, Hrabci, hrabli, hrabczysti, hrabelci, (j. ukr.), wzory na pisankach IV. 212. Hl'abielki, (j. błr.), p. gl'eblalis, o:n3men t, XXXII. 37. Hrabyna, (gw. hue.), grab, XIII. 334. Hradoburnyki, (gw. hue.), odwracacze gradu, XVIII. 179. Hramota, (dok.), XXXIII. 127, 128. Hranycia, (gw. hue.), płucnica islandzka, p. Cetraria islandica VI. 158. ' odwar pić, XVIII. 184. Hraszaunik, (j. ukr.), gruszyczka okrągłolistna, Pirola secunda L stanownik lek., XXx. 209 ., hrabelki, hrabelkowa, hrebinczyk, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212, 213. Hrebinka, (gw. hue.), p. grzebień do zbierania jagód, XXXJII. 136. Hrebiń, (gw. huc.),p. grzebień, XIII. 206. . Hrebenci, - w zagadce, VII. 70. Hreczka, p. gryka, tatarka, zeta, Fagopyrum tataricum, II. 158; XI. 362; XXIV. 16; XXVIII 242. - kadzenie, XlI. 61. - w bajce, XXVIII. 188, 195. - w przysłowiu, XIV. 238. Hreczuszki, (j. ukr.), danie wigilijne, VIII. 370. Hrid, Hrjada, hrida,. (j. chor.), skała. XXV.95 hrjady, (j. ukr.), zagon, zrąb', XIX. 29. (j. rum.). XIX. 10. Hrjest, chrtlst, zarośla, koreni, (j. czes.), chronią przed piorunem, XVII. 23. Hruda, (gw. b:uc.), gruda, obrzęk nóg u konia, XVIII. 189. Hruden, (j. czes.), Hrudel'l., (j. uh.), grudzień, XIX. 28. Hrungnir, olbrzym kamienny. XXXII. 86, 96, 102, 103, 110 113, 114, 125, 130. Hruszie solodkie (gw. hue.), słodka grusza. Pyrus comm., XVIII. 191. Hruszka, ziemniak, X. 261. Hry na krale a kralownu, (j. czes.), XXXIII. 11. Hryb, (j. ukr.), grzyb, w lecznictwie, XIII. 341. Hrybki, (j. ukr.), jadło obrzędQwe, II. 212. Hryda, (j. młr.), skała, wzniesienie, część strychu, XXV. 95, 96. Hrydil, (j. ukr.), grządziel, l. 143. Hrydy, (j. ukr.), zrąb, XIX. 29. Hrzad, (j. czes.), bierwiono, XIX. 29.. Hrzebiet, grzbiet krowi, XVII. 162. Huahine, (j. polin.), bóstwo, VII. 6. Huaka, (j. ind.), fetysz, bóstwo piorunu, VII. 9. Huang-shu-lang, (j. chiń.), łaska, łasica, VIII. 8. Huba, gęba, IX. 73. Hubka, huba, I. 169, 177; II il9; V. 207 - dębowa. XXX. 26. . - drzewna, odwar pić, XIII. 220. -- niecenie ognia, VII. 264; XXXV. 126. - okadzanie drzew owocowych w W. Sobotę, XVI. 84. - okurzanie bydła, XII. 299. - okurzanie przeciwko czarownicom, XEI. 28. - z gruszy, \v lecznictwie odwar:' XVII. 184, 191. -- z hruszky, XIII. 223. Hromove (j. ukr.), boginki, VI. 44. Huby, grzyby, IX. 73. Huczma., czapka, XXVłII. 177, 178. Huehueteotl, (j. azt.), bóg ognia, VII.13 Huekuwu, (j. arauk.), bóg podziemi, VII. 25. Huiciloposztli, (j. azt.), bóg wojny w Meksyku, VII. 6. Hukać się, pokrywanie świń. VI.44 Hukanie pasterskie, XXI. 36. Hulka Dewi, (j. ind.) bogini wymiotów, XXXIV. 33. Hum, bóg Indusów, XXXIV. 30. Humno, (j. bir.), stodoła, XXVIII. HublJrze, 140. Humor ludowy, XXVI. 145. Hunaphu, (j. Quiche), brat-bliźniak, księżyc, XXXII. 154. Huncwot, ozdoba butów, X. 33. Hunys, Janek, Jasiek, XVIII. 218. Hunka, gunia, XXVII. 218, 223-225, 230, 232. Hupka, huba, do zapalania ognia, XI. 377. - dymna, p. grzyby. _ odwar w lecznictwie, VI. 159. Hupperisch, (j. niem.), taniec, XVI. 168. (gw. hue.), boginki, demony, VI. 44; VII. 255. Hurkaty, (gw. hue.), doi:ć kozy. Dwce Hurboszcze, XXXV. 120. topka soli, VII. 261. Husak, (j. ukr.), gąsior, I. 209, 244; Hurman, XIII .. 110, 111. urządzać wieczorynkę, XIII. 110, 111, 208. . Husarze w szopce, XIX. 37, 56. Husi, (j. ukr.), gęsi, I. 244. Husia, (gw. dziec.), kołysanka, III. 166 Husiacza labka (j. ukr.). wzory na pisankach, IV. 212. Husaka zapikaty, (j. ukr.), piegi, XVIII. 180. linia łamana, ornament XXXVII. 716, 224. Huska, (j. ukr.), gąska, I. 204, 244 Hustaja sietka (j. błr.), gęsta sieć, XXXII.30. Husy, (j. ukr.), gęsi, XIV. 84. Husyci, VI. 282; XIX. 140. Huślanka, (gw. hue.), mleko, II. 207, 208; XXXV. 94, 119, 147. Huślar (j. ukr.), p. gęślarz, XXIV. 25. Huśtanie w wierz., XXXIV. 280. Huśtawka, III, 26. Hutnictwo, XXXVII. 332. Hutorki, (j. błr.). XXI. 136-144, 151. Hutornik, XXI. 139-144. Huty miedzi pod Krakowem, XXXIX. 435. Huzar, grubszy koniec kloca, VII. 261. Huzary p. grzyby, I. 199. Huzarzy węgierscy, strój, wplyw na strój gó.~alski, XXIX. 117. Huzia_huzia! szczucie, III. 46. , Huźwa, (gw. huc.), zawiasy z świerkowego drzewa, XXXV. 101, 102. Hwozdyk, (j. ukr.), wzory na pisan- Husieczki, Husi tanec, kach, IV. 212. oprawca, VIII. 302. Hyćó! nawoływanie prosiąt, Hycel, XXXV. 137. Hydromancja, XXXI. 144; pt. W róż b i a I' s t w o. Hygea, (j. gr.), bogini, XVI. 17. Hyj! nawoływanie na bydło rogate, XXXV. 136. odpędzanie świń, XXXV. 137 Hymla, O, ukr.), hamelka, XXXVII. Hylo! 229. Hymny buddyjskie, XXXIV. 28. _ na cześć śmierci, III. 215 _ o braciach Arvales, III. 215. _ pienvszej Księgi Rigwedy. III. 6. J ( II:L I I l " ;~ �175 174 Hyperbrachycephalia, XXI. 242, 243. Hypertrofia, XXXVIII. 20-22. dumny, XXI. 78. Hyśkać, bóść, XVI. 85. leki, uczesanie, V. 63; XL 61. idę, XVIII. 218. Ideologia, XXXVI. 115-119, 121-125. - grup społecznych, XXXVI. 132. - kultury, XXXVI. 128. - osobnika, XXXVI. 130, 132. - wytworu, XXXVII. 50, 53. - zespołu, XXXVI. 124; XXXVII. 61. Ideologiczne modyfik.. XXXVI. 122 - odmiany, XXXVI. 122, 123. - typy, XXXVI. 122-123, 128, 131. Ideoplastyka, XXXVI. 174. Idha- WoHur, (j. skand.), raj, III. 284. Idioci, III. 314. IgLarz, szczupak, XIV. 65. Iglica do robienia sieci, XXIX. 126; XXXI. 3, 39; XXXII. 27, 33. - ozdoba dachu, XXXIII. 98. - ściółka z drzew szpilkowych, XIV. 111. Igliczka, XXXII. 36. Igła bez nitki, XVIII. 198. - dar rodziców chrzestnych, I. 183. - którą szyto dla nieboszczyka, X. 357; XV. 104. - nieszczęsna, XXIII. 76; - obdarowanie igłą, II. 334. - pożyczanie igły, III. 53; VI. 353; XXIII. 76. - ukłucie, HI. 52; pt. W i e l' z e n i a. - w bajce, II. 275; - w magii, X. 108. - w przysłowiu, XII. 66. - w wierzeniach, II. 340. - w wywoływaniu kłótni małżeńskich, IX. 206; X. 108. - w zagadce, II. 40. 42; XIII. 206; XVII. 84, B8; XVIII. 173. - w zamawianiu, VI. 262. - zatykanie w dojnicę, XVIII. 179. - wykopaliskowa, XVI. 323. Igo, (j. ros.), jarzmo, XXXIX. 123. Igra w posty, (j. ros.), gra w posterunki, XI. 282. Igrzyska, II 88, 100, 101; XIV. 20; XVIII. 225. - kościelne, XX. 165, 168. Ihine, (gw. huc.), nawoływanie koni, XXXV. 137. Ihla, (gw. huc.) p. igła, XIII. 206: XVIII. 173. Ihnatie, (gw. huc.), święto związane z hodowlą wieprzy, XIII. 21. Ihrowiszcze, (j. ukr.), miejsce zabawy boginek, XIV. 83. Ihryszcza, (j, ukr.), zabawy, XXI.138. Ijes ikes, (j. fiń.), jarzmo, XXXIX.121 Ike, (j. est.), p. jarzmo, XXXIX. 121. Ikonografia etnograficzna, XXXVII. 277-308; XXXVIII. 229-276; XXXIX. 291-354. Ikonostas, (j. ros.), ołtarz, XIII. 239. Ikony cerkiewne, XXI. 48; XXV. 58. Iliada, XV. 213; XXIII. 1. Ilia Muromec, bohater bylin wielkoruskich, XII. 341; XXXII. 84, 87. Hu, (j. ki>:g). dar weselny, V. 14. H(y), XXXIX. 205. - bursztynodajny, XXXIX. 361. Imbir, w przysłowiu, VII. 211. Iment, do imentu, do szczętu, IX. 287. Imiennictwo geogr., XXXIV. 63. - madziarskie, II. 84. - niemieckie, II. 84. - słowiańskie, XXXIV. 63. - wodne, XXXIV. 60. Idem, p. jędza, III. 256. pt. D emany. Inh! nawoływanie koni,XIV. Hl. Inicjacje młodzieży, p. doro, elekcja, 163; VII. 99. wilk, ,-,-ybijanie zębów, XVIII. 20, _ chrześcijań., VIII. 433; XXV. 137. 39; XXI. 269, 270; XXXVII. 92, _ czeskie, X. 133, 134. 93; XXXVIII 55, 56. _ dwa przy chrzcie, XVI. 87. _ mężczyzn, p. wyzwoliny, XVII. 42. _ dzieci nieślubnych, XXXV. 56. Inkh.lZ, II. 252; IV. 331; VI. 63, VIII. _ dziedziczenie imion, XXXV. 56. 354; X. lH; XI. 382; XII. 221; _ moc czarodziejska, I. 143, 183, 189; XIII. 113, 208; XIV. 299; XVII. XXXIII. 139. 30; XXIII. 78, 99-101; XXXIII. _ nadawanie, I. 183; XVII. 8. 78; XXXVII. 282. _ niepopularne, XXXV. 56. Inkrustacje huculskie, XXIII. 156. _ nieszczęśliwe, I. 57. Inkuby, VI. 323, 325; pt. D e m a n y. _ patronów parafii, XXXV. 56. Inkwizycja, XXIV. 167; XXVII. 101; _ pogrobowców, XXXV. 56. XXX. 202; XXXI. 83. _ rodziców, I. 144. Inochoda, (j. ros.), koń, w przysłowiu, _ rymowane, XIII. 243-245. VII. 205. _ sfingowane, XX. 231. Inowiercy, V. lH; XXVII. 58. _ słowiańskie, VIII. 433; X. 148, 149. Inscenizacje, na motywach ludo_ staropolskie, XXV. 137. wych, XXXVIII. 574. _ szczęśliwe, I. 57. Insekty, zwalczanie, XXX. 25-31; _ w podaniach, XX. 231. XXXV. 63, 99; pt. H ig i e na. _ własne, XXV. 136; XXVI. 149. Instruktarze gospodarcze, XXXIX. Imperator, - Jupiter, XIV. 37, 53. 169, 294. Imperializm, XXXIX. 53, 54, 416, 425. Instrumenty muzyczne, VII. 70; X. Inapertwa (j. austr) półzwierzę pół157; XIII. 240; XIV. 402; XXI. 42, człowiek, XV. 12. 45, 47, 51, 53-55, 80; XXIII. 156; Inau, (j. gil.), wióry, XVI. 120, 129. XXV. 102; XXVI. 104, 124; Incantatio O. łac.), czary, XXVI. 7. XXVIII. 60; XXIX. 130, 132, 195; XXX. 248; XXXI. 5, 168; XXXIV. Incantatrix, (j. łac.), czarownica, XIX. 294; XXXVII. 82, 375, 390, 469; 142. Indeks, p. skorowidz, XXVIII. 1-16. XXXVIII. 441. - strunowe i dęte, III. 222. Indologia, XXI. 89. I n s t l' U m e n t y m u z y c z n e p. Indra, (j.sanskr.), bóg grzmotów, bandura (pandora), basy, bęben, VII. 6, 10; XIXXII. 101, 128, 13·1; churinga, czuringa, drymba. cymXXXIV. 4, 14, 22. bały, dudka, dudy, dzwonki, faIndustrializacja miast, XXXIX. 108. got, flet, flojer, frela, fujarka, Indyk, chów, IX. 94. gajdy, (kobza), gałąź, gęśle, gita- guLe, XVII. 162. ra. GrobfiedeL, grzechotka guśLa, _ korale w magii, XXIII. 36. (gęśli), harfa, harmonijka, kaśka., _ naśladownictwo, VIII. 3·93. Immigracja, I. 242; II. 370 Imioe, jemioła, XXX. 72 Imiona, chrzestne, I. 26, 57. 183; III Hymy, .~ Indzi-baba, �l'n 176 Istota, dzięki której człowiek żyje, XXXIV. ID. pt. W i e r z e n i a. Istoty mityczne, r. 25; VI. 412; VIII. 354, 435; XV. 259; .xVIII. 234; ,XXIX. 108; XXX. 212. Istyk, Iestyk, narzędzie do oczyszczania .pluga z ziemi, I. 143. Ist'bbok (j. st. słow.), p. izba, łazienka, XVII. 179. chotki, Sekundfiedel, skrzypce, Iswanbratte (j. prus.), p. Swaybratto. sopilka, sopiuk, swerilka, szałaja, Iść do nawi, umierać, XXIV. 90. tam-tam, tambor, tambur, taraIść do protokolu, do ślubu, XVII. 152. pity, teorba;n, tepsija, trąba. Iść do zgody zwyczaj weselny, trembite, trembita, tl·ombita. XVIII. 141. waltornia. Iść na mirę, (gw. hue.), VIII. 'i1. pt. Instytucja kapłańska, XVIII. 35. p a s t e r s t w o. _ małżeństwa, XXVI. 85. Iść na pacierze, zwyczaj weselny, - tajna, XXXVII. 359. . XIV. 254; XV. 73; Inte, (j. lit.), siostra matki, III. 197. Inteligencja afrykańska, XXXIX 198. Iść po kartkę, spowiedź przed ślubem, XV. 73. Intermedia, w dramatach religijnych, Iść stawać z wachlą (trzym.ać). czynXIX. 47-53. ność ·bractwa św. Mikołaja, Internacjonalizm, XXXJX. 46, 49. XXXIII. 129. Interrogatoria (j. łac.), XXI. 128, 129. Iść w hultaje, iść na rozbój, XX. 47. Intichiuma, (j. austr.), ceremonie toItba (dok.), p. izba, XVII. 180. temiczne, XVII. 51. Itea, (j. gr.), wierzba, XIV. 35-. Intonacja, XXXVUI. 66, 71, 72; Itiań (j. jak.), kałyman. XXXVII.122 - partykułów i sufiks., XXXVIII.85: !tos (j. gr.), kółko, krąg tarczy, _ wyrazów jednozgłoskowych i dwuXIV. 35. zgłoskowych, XXXVIII. 85. !tro, jutro, III. 139. Inwazja mongolska, XXXIV. 172. Ivy Gile, ~.(j.ang.), dziewczyna bluszInwentaryzacja, sprzętu rybackiego, czowa. spalanie. XUI. 10; pt XXXIX. 436. Zwyczaje i obrzędy do- zabytków prehistor., XXI. 65. r o c z n e. Inwentarze wiejskie, XXXIX. 169. Iudicia, O. łac.), przepowiednia z Ioo-ai, (j. hebr.l. bóstwo XXI. 239. gwiazd, XXXIX. 343. IrkIas, (j. lit.), wiosło, XXX\II. 32. IuUest (j. niem.), zwyczaj, III. 172,173 Iskry w wierzeniach, III. 50; XIII. luridicke folctol'e, XXXIX. 133, 166 157; XIV. 369; luridiska folkloru, XXXIX. 133 Iskrzyk, kies-kiz-kiza, minerał, IIU67 Ius primae nocUs, II. 108: V. 78. 185: Islam, XXXI. 155, 156. ?t. p I' a wo l u d o w e. Istar, księżycowe bóstwo babilońskie. Ius talionis, V. 113; XV. 220: XXXII. 153. katarynka, K!arjiede!, klarnet, klawikord, klekotki, klapaczki, (klekotki), kobza, kołatki, kosz, koza, kocioł zbqski, lajer, ligawka, lira, łuk, mandolina, marmulia (harmonia), multanki, októwka, optówka, organy, pandora, piscolka, piszczałka, plaszprment, róg, ryh (róg), rze- wierzba, palma wielk., VI. 76. Iwan Chrestytel, (j. ukr.), św Jar. Chrzciciel. Iwan douhij (j. ukr.), czas sadzenia ogórków, XII. 298. Iwanewa holowka (gw. hue.), srebrne pieniądze, VUI. 171. Iwankie (gw. hue.), zioła święcone na św. Ilię, Jana, XVIII. 211. Iwanka-Miedwiedko, postać mityczna, XXXII. 85. Iwanowe zile (j. ukr.), dziurawiec, Iwa, (basy), l J .~ '~w. Izba alpejska, XXV. 124. _ biała, XVIII. 69; XXIX. 95; XXXIII. 92. _ h:'ałoruska, XXV. 124. _ czarna, IX. 238; X. 311; XIV. 359; XVIII. 69; XX 90; XXIX. 10, 95. _ dymna, XII. 227; XXV. 124. _ kąpielna, P. łaźnia, bania, XVI. 114. ___krakowska, XXI. 50. _ łemkowska, XXXIIII. 105. __ małoruska, XXV. 124. _.. mieszl{,alna, XII. 294. XIII. 223. _ podhal.ańs1{.a, XXI. 50. Iwanowe zile, (gw. hue), Calendula _ przyziemna, XX. 316, 317. officinaIis, kąpiel noworod. VI. 160. - sądecka, XXII. 113. Izba, p. istóbok, itba, izdba; jizbu; _ słowiańska, XX. 315. I. 161; n. 76, 130, III. lI, 316, 318; _. żydowska, XXX. 235. IV. 278, 280, 287; V. 68, 152; IX Izdba, p. izba, XVII. 179. 270, 276; XI. 74. 108, 336, 38,1,397, Izofony dialektyczne Mazowsza, XXXIV.60. 407, 411; XII. 143, 146, 310; XVI. Izolacja szczepów, XXI. 10. 365; XVII 179, 180; XXIV. 87; ~XVIII. 38; XXIX. lO, 12 40, 15'6, Izyda, Izys, Izis, (j. egip)' bog'ini ziemi, XV. 220; XVI. 29. 183; XXXIII. 83,91; XXXVII. Iżak, p. jeze, snopek do pokrywania 192, 200, 226, 3{j, 420, 424; pt. strzechy, XIV. 111. B u d y n k i m i e s z k a l n e. J r~o, (j. ukr.), wzory na pisankah, IV. 212 Jabłczanka, V. 172. J.ablecznik, Agrimonia eupatoria, XXXI. 95. Jabłko granatu, XXVIII. 36. _ Hesperyd, XIII. 164. - jego kradzież, I. 166. _ miłości, Pomo amoris, p. mandragora, XXXIX. 305. _ ofiarowanie gościowi, XXI. 197. _ papierówka, XVI 60. _ pieczone w lecznictwie, III. 54. _ pożywienie, III. 320. Jablinka i t et 12 Lud - Tom XL składane przed obrazemChrystusa, XIX. 105. _ symbol małżeństwa, XIV. 73. _ sym.bol płodności, XVIII. 94; -c- XXVII. 134. _ święcone w lecznictwie, XVI. 85. _ święc. we wróżbach, XXX. 60.. _ tarte, pożywienie, XVI. 134. _ w bajce i baśni, V. 181; VIII. 196, 278; IX. 173; XI. 378; XIV. 293; XVI. 151; XX. 253. - w kolędzie, XI. 155. _ w magii miłos., VIII. 365; XI. 381 _ w pieśni weselnej, IX. 239. , , ; �179 178 - w pieśni, II. 357; V. 74; VI. 154; XI. 413; XIV. 271. - w przysłowiu, VII 205; XIII. 157. - w rózdze weselnej, XUI. 319. - w uczcie weselnej, XIX. 62. - w zagadce, XVIII. 173. - w zwycz. dorocznych, Ul. 173, 174. - w zwycz. świątecznych żydowskich, XXVIII. 49. - w zwycz. weselnych, V. 283; VIII. 238, 248; XXI. 197. - we wróżbach małżeńskich, X. 156. - zerwane w raju, XIX. 62. Jabłiń, (j. ukr.), jabłoń, XXXIII. 131. Jabłoka, (j. ukr.), yv-wry na pisankach, IV. 212. Jabłonczvna, kora jabłoni jatko barwnik do jaj, IV. 214. Jabłonka, jabłoń, XXXI. 95. Jabłonka, stanounik, gruszyczka okrągłolistna, XXX. 209; pt. R oś l i n y w 1e c z n i c t w i e. Jabbń Pyrus matus, XXVIII. 243. - drzewo użytkowe, XXVI,I. 139. - hodowla, XiII. 297. - kora jako barwnik do jaj, IV. 207, 214, 231; VIII. 377; XVII. 33. - kora w leczn. XXX. 60, 61, 69. - liście jako barwnik, IV. 214. - w baśni, V. 172, 181; VIII. 192; XI. 376, 378; XXX. 81. - w pieśni, II. 265, 348, 351, 357; XXXII. 17; XXXIII. 131. - w wierzeniach, VIII. 359. Jabłownik, rumianek, Matricaria ChamomiHa, L., II. 137. Jabłuszka, wzory na pisankach, XVII. 34. Jabłuszko, niedojrzałe, XXVIII. 67. - w szopce, XXV. 68; XXXiI. 57 Jack-in-the-green, (j. ang.), XXXIII. 11; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d oroc zn e. Jaczmenyk, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. achtel, beczka, miara. XXVIII. 183, 196, 206. Jaczmiń, (j. ukr.), jęczmień, w lecznictwie, XVIII. 180, 191. Jaćm{ń, (j. ukr.), jęczmień, XIV. 276. Jad, XXXVII, 297; z trypra, XI. 398. - zwierzęcy, XXXVII, 391. Jadamasek, adamaszek, XXVIII. 30. Jadło stawiane na oknie dla dusz, XXIV. 4. _ na grobach, XX. 87; pt. Z w yczaje i obrzędy związane z k u l t e m p l' Z o d k ó w. - dla prosiąt, XVIII. 183 Jadówki, wrzodzianki, XXXIII. 80. Jadro, część sieci VIII. 314; XIV. 114. Jadrzyć, śc'~ągać si.eć, XIV. 111 Jadrzynie, ściąganie sieci, XIV. 111. Jadu (j. ind.), bohater mit. XXXII.l42 Jadwient, adwent, V. 63; VI. 44. Jadwiga, kawał drzewa, VIII. 205. Jadwiszka, poduszka na szpil. Vlf.205. Jaga baba, czarownica, XIV. 308; XVII. 226, 24.1. Jagły, jagielki, p. proso, II. 276; III. 14, 147; VIII. 123; IX. 364; XIV. 397; XX. 56; XXVIII. 152,158. -' w medycynie ludowej, lU. 57. - w oracji weselnej, XI. 80. Jagnię, dar rodziców chrz., II. 202. - hodowla, XIV. 34; XXXV. 1213. - jako ofiara, XXXIX. 310. - w bajce, V. 181; VIII. 3'00. - w obrzędach wes., XVIII. 225. - w szopce, XI. 149. Jagnusek, medalik u różańca, V. 63. Jago baba, p. Jaga-baba. baba Jag 1. Jagody, II. 56; III. 195; IV. 15, 30; XII. 302; XX. 22 318; XXVII{ 24:~. - czarne suszone w lecz. XII. 264 - jako barwnik do jaj, IV. 215. Jachtel, __ - jako środek przeciw bezpłodności, przechowywanie, XVII. 131. XVII. 30. w wierzeniach, XXXVIII. 271. - jednobarwne, IV. 205, 223. Jahidka, jahidkowyj lyst (j. ukr.), - kacze, w baśni, XXVIII. 195. czworolist pospolity, XVIII. 180, - kładzenie na miedzy, XXV. 57. 181, 184, 191. - składane na mogile, XVII. 26,30. Jahilki, (j. ukr.), p. haiwki, IV. 223; __ kogucie, p. bazyliszek, inkluz, XXV.116. Jahody czorni, (j. ukr.), p. jagody XVII. 25; XX. 294, 295. czarne, Vaccinium myrtyltis. - kradzież, III. 53. XVIII. 192. - malowane w obrzędach pogrzeboJahr, O, niem.), XIV. 33. 209. wych, XXIV. 3, 4, 21. Jehweh, (j. hebr.), bóstwo księżyco_. malowanie P. pisanie. IV 192; we, XXXII. 167. XI. 189. _ w postaci byka, XXXII. 167. - małe, p. znosek, zniosek, XX. 295. _ w postaci kozła, XXXII. 167. - noszenie pod pachą, p. inktuz, Jajaśnica, p. jajecznica. XXIII. 100. Jajca, jaja, XXXIX. 332. - obwodzenie cho.rego, XVII. 25. Jajce, (gw. huc.), jajko, w zagad~e, ~ od czarnej kury, II. 2~; V. 381; VII. 73; XUI. 205; XVIII. 172. XII. 220; XVIII. 30; Jajecznica, I. 47; IV. 302, VI. 57; - odlewanie jaj, III. 57. XI. 189, 190; XII. 80; XXX. 214. _ w leczn. XI. 382, 384; XIII. 341. _ jako jadło obrzędowe, XXIV. 7. _ pieczone w medycynie, X. 166. _ w zwyczajach hodowlanych. _ pierwsze, VIII. 365; XIII. 155; XXV. 55. XIV. 370. - w zagadce, IX. 407. _ podkładane pod kurę, III. 23; IV. Jajko, II. 129; XII. 14; XIII. 29; 420; XVI. 82. XVII. 24-34; XX;. 258; XXIX. 90; pokarm dla indycząt, XXX. 38. XXXVIII. 365. - przechowywanie, IV. 227; XX. 22. _ barwione, IX. 168, 189; XVLI. 33. _ białko w lecznictwie, XXlll. 136. - surowe w lecz. XVIII. 187. - symbol GCzysz.:zenia X'VU. 30. _ białko w magii, XXV. 14. - symbol życia, XXIX. 122. _ bez żółtka, XXXIII. 78. - środek oczyszczający, XVII. 25.' _ początkiem świata, XVII. 27. - święcone w obrzędach pogrzeco_ danina, XX. 11, 22, 44, 73, 74; wych, XXIV. 3, 4, 17, 21, 25. XXXVIII. 324. -- święcone, I. 87; VIII. 377; XII . _ dawanie zmarłemu, XVII. 26. 261. _ doroczne, I. 85, 129; II. 87, 325; _ święcone, krowom, I. 87; IV. 226. III. 27, 160, IV. 226; VI. 77. _ święcone w lecznictwie, III. 54. 78; VII. 177; IX. 189, 285; XII. _ święcone w magii, VII. 225. 313, 314, 317; XVII. 27-34. _ skorupka wyrzucona do ogródka, _ jako ofiara, XVI. 4; XVII. 26. XVII. 32; do wody, IV. 219, 326; - jako ozdoba, IV, 227. _ - .}j. ,~ ",1- i .~ 'ZV I ł l . 12· ~_____.; �180 181 V. 220; XIII. Jakóbówka, "ohidne 31; XVII. 32 na IV. 219; na grzędy, na pole, na rozsadę, za chałupę. XVII 32; zawie5z. u sufitu, XVII. 30, zakopywana w krecim kopcu, IX. 67; tarzane pc kurhani,e, XVII. 26, 29. - w bajce, II 73,363; V.131, 173,214. - w kulcie zmarłych, XVII. 26. - w lecznict., XI. 382, 384; XIII. 341. - w magii, VIIT. 366; XIII. 26. - w 'przemów~~niach zapustnych, XI. 76, 77; XII. 45, 48, 50. - w przysłowiu, VI, 30; VII. 25; XXIV.94. - w szop('·'~, IX. 63; XXXI. 58. - w wapnie gotowane, III. 57. - w zwyczajach gregoriańskich, H. ZOl, XIX. 52. -. w zwyczajach pogrzebowych, X VI. 326; XVII. 26, 30. ....:.w zwyczajach weselnych, I. 250; II. 266; XVIJ. 30. - w zwyczajach dorocz. XIII. 160. - w zwycz. zapust. I. 51, 82, 83, 85. "- w zwyczajach związanych z wy~ pędzaniem bydła na paszę, II. 222, 223; XXV. 57. - we wróżbach, XVII. 26. - wynoszenie na rozstajne drogi, XVII.25. - wypalone z gliny, XVII. 23; XX. .300. - zabawka, XXII. 117. - zakaz sprzedaży po zachodzie 'słońca, XXIII. 59 - zniesione na Wniebowst. X. 343. - zniesione na Zwiastow., VIII. 376. Jajo, p. jajko. Jajowniki, ornament, XXVII. 158. Jajuchno, jajko, XIV. 111. Jakóbek, starzec wielki, Senilis Jakobis, XXX. 65. Jaksa, (j. ind:), duchy sirz2gące s:;ar- miejsce", nazwa powodzi, XI. 342. bów, XXXIV. 17, 20, 27. Jakutyzacja Tunguzów, XXXIX. 421. Jaky, (j. błr.), jelec ryba XXXII. 24. JaLiwnik, (gw. hue.), owce jałowe, XVII. 143. Jałmużna, III. 315; XXVII. 134. -chrześcijańska, XXVII. 134. Jałocha, nazwa krów, XXI. 205 Jałoszka jałówka, XXI.207. Jałowec, (gw. hue.), jałowiec, XVIII. 192. Jałowica, nazwa krowy, XXI. 205. Jałowiec, Juniperus Communis L., II. 158; XI. 44; 'XVIII. 192; XXVII. 169; XXVIII 243. pt. R oś li n y w z b i e l' a c t w ie. - jagody, wywar, okłady, w lecz. XXXIII. 123. - okadzanie, XII. 310. pt. M a g i a. - popiół przy zasiewaniu kapusty, XVIII. 215. - pręt jałowcowy, XXXIII. 22. - w leeznict. XVIII. 181, 184, 192.. - w "maju", XI. 67. - w obrzędach dor. XXXI. 160. - w palmie wielk., VI. 76; XII. 310. - w pieśni, III. 69. - w walce ze szkodnik., XVIII. 216. - w zagadce, IX. 406; XVII. 90. - w zwycz. budowl. XXI. 219. . Jałowiec, sabina, Juniper (j. ind.), bóg podziemny, VII. 7, XXIV. 22; XXXIV. 16, 24. 27. Jama, dla bydła, XXIII. 47. - elipsowata, XXXIX. 284. - grobowa, XVII. 171, 174. - kolista, XXXIX. 284. - mieszkalna, XXI. 63, 66; XXXIX. 258, 260, 278. - odpadkowa, XXXIX. 258, 274. Jameło, (j. ukr.), p. jemioła. barwnik do jaj, IV. 214. Jang, (j. daj ak.), bóg, VII. 6. Janiczek, świetlik świętojański, XVIII. 219. Jankupong, bóg najwyższy, VII. 7. Janowiec ciernisty, Genisto, Germanico., XXX. 50. Jańcio (gw. złodz.), policjant, VII. 279 Ja?' (j. st. sław.), gni,<;;wny, swgi, XIV. 217. Jar, (j. sł.), bóstwo, XIV. 31, 52, 63. Jar, młody las, potok, XIV. 34. Jar-, (j. sław.), wiosna, XIV. 33, 216. Jar, (j. sto sł.), przykry, XIV. 34. Jar'b, (j. ros.), potok, XIV. 34. Jam( -y), (j. sław.), młody, świeży, XIV. 29, 33, 34, 64. Jamnie, (j. sław.), kopanie, XIV. Ill. Jaraszek, diablik, XIV. 33, 38, 63, 225, 229, 231, 318. Jarcak, pies pierworodny, XIV. 308. Jarczyk, trawy halne, VIII. 37. Jarec, zboże jare, XIV. 276. Jarganiaty, rozczochrany, XVI. 85. Jargotki, klekotki, I. 85. Jarica (j. słoweń.), mł. kura, XIV. 34. JanZa, XIV. 29, 63, 87; pt. B ó s t w/Q. Jarino" (j. st. sł.), wełna, XIV. 34. Jariti sę, (j. st. sł.), gniewać się, XIV. 34. Jarka, owca 2-letnia, VIII. 39; XVII. 143. Jarkona, świątynia, XIV. 42. 65. Jama, j I ! • ...;r I • Sabina, XXVIII. 243. Jałownik, jałówki i buhajki, XXI. 208 Jałówka, VIII. 181; XIII. 253; XIV. Ill. 379; XX. 95; XXXV. 128; 'XXXIX 208. - wróżby, XlIII. 33. Jałówka, bułka we~elna, XXV. 54. Jałówka, czapka, XXVIII. 170. Jałycia, (j. ukr.), jałowiec, II. 158. b (j. tat.), listy chanów tatarskich, XXXI. 156. Jarmark, p. kiermasz, II. 268; IV. 281; VI. 54; VIII. 181, 318; XI.334; XII. 27, 302, 303 XIII. 7; XIV. 254; XVI. 271; XXIII. 82, 95; XXIX. 149; XXXI. 131. - małżeński, XII. 222. - w przysłowiu, VII. 206. - świętomarciński, XVI. 4. - żY'viecki, świętojański, XXXI. 82. Jarmica. jarzmo, II. 132. Jarmo, (j. ukr.), jarzmo, I.l43; Xl:V.403 Jarmułka, nakrycie głowy, XI. 218; XXI. 138; XXX. 234. Jarnasax (j. skand.), olbrzym, XXXII. 86, 98. Jarnhaus, (j. niem.), czaszka żelazna, XXXII 86. Jaro, (j. st. sł.>, wiosna, n 140. Jarosto, (j. ros.), gniew, XIV. 34. Jaroszek, duch wodny, XVII. 71. Jarowit., (j. sław.), bóstwo grzmotu, XIV. 31, 33, 52, 56, 63, 67, 225,320; XVI. 157, 185; XXII. 4. Jaryło, (j. ukr.), bóstwo słowiańskie, XXXIII. 30. Ja?"yneć, (j. ukr,), diabeł, 'XIV. 318; XV. 136, 137. Jarz, (dok.), wiosna, XIV. 33. Jarząb, p. jarzębina, Sorbus aucuparia, XXVII. 139; XXVIII. 241; XXXI. 95. - majelnie chat, XXVI. 75. - jagody jako korale xxVIII. 67. Jarząbek, ptak, w med. śred. XIX. 150 Jarząbek, p. jarząb, XXXI. 95. Jarzączko (gw. złodz.), ogień, VII. 279 Jarządek, gorący popiół,XIV. 34. Jarzec, jęczmień, XIV. 399. Jarzemka, jarzmo do zaprzęgu, XXXI. 3; XXXIX. 121, 122. Jarłyki, �1M3 182 Jasełka włoskie. VI. 3'96. p. jarząb, Sorbus auc'UJaseń (j. ukr.), jesion pospolity, paTia, XXVII. 139; XXVIII. 241; XVIII. 192; XXXI. 95. - gałązki w magii, III. 21; XXVI. 75. Jasiek, Boruta, diabeł. XXXIX. 348. Jasień, p. jesion ,posp~lity, Fraximus - jagody w lecznictwie, XII. 61. excelsior L., V. 63; XXXV. 71, 72; - korale, XXVIII. 67. - drzewo św., XVII. 20; XXXV. 72; - w podaniu, VIII. 333. - drzewo użytkowe, XXXV. 71; - w wieńcu dożynkowym, III. 29. - gałązki w magii, XXXV. 7~; Jarzębka, wełna z młodych owiec, XIV. 111. - kora jako barwnik do jaj, IV. 215; XXXV 7Q.; Jarzmianka większa, Astrantia maior, XXVIII. 243. - kora w lecznictwie, XXXV. 72; Jarzmo, I. 134, 188; IV. 383; XII. 299; - odpędzanie wężów, XXxV. 72; - ogień z jesionu przeciwko zaraXiIV. 403; XVI. 146; XX. 50; zie, XXXV. 72; pt. Wierzenia. XXVI; 98; XXX. 215 216' XXXI' - w podaniu, etiololg., VIII. 332; 3; XXXVII. 364; X'~XI~. I11~ Jaskier Qstry, Ranunculus acris, -113, 121, 123. pt. Za p r z ę g. XXVIII. 243; - kulowe, XXXVII!. 321; Jaskier płomieńczyk uraźnik XXX. - narożne, XXX;IX. 12,1, 123; 209. " - pod stołem wigilii., XVIII .. 200. JasJl:otki, łaskotki, IV. 307. -- podgardlicowe, XXXVII. 203; XXXVIII. 321; Jaskowronek (j. słowiń.), skowronek, V.325; - portugalskie, XXIII. 162. Jaskółcze mleko, OrnitogaHum un- w obrzędach dorocznych, V. 208; beHatum, w lecz., XXXI. 95; - w ohrz. wesel. I. 13'3; X'VII. 155; Jaskółcze oczko, Jaskółczy ślep, Vio- w ~zaniu demona cholery, la tricolor, X'XXI. 95. XXXIV. 43; - we f-raszce, V. 264. Jaskółcze ziele, glistownik pospolity, Chelidonium maius L., w lecz. - złote, w legendzie, IV. 415; • XXVIII. 242; Jarzyca, żyto jare, XXXIX. 294; - barwnik do jaj, VIII. 377. JarZyna, jare zboże; II. 129; Jaskółka, bodz'lszek czerwony, Gera- mąka z jarego żyta, II. 12·9. nium sanguineum, XXX. 210; pt. Jarzyny, pożywienie, I. 87; XIV. 34: Rośliny w wierzeniach XVI. 133; XX. 49; .XXVILI. 243. iwmagii. - strąkowe, III. 323. Jaskółka, członek wspólnoty domoJasełka, rp. szopka, IV. 282; V1II. 344, wej, XXII. 23. 362; IX. 189; X, 472; XI. 21, 23, - drewniana w obrzędach wiosen429; XIV. 345; XIX. 31, 38, 49, nych, XVI. 153; XVII. 108; 105; X,X'. 71; XIX,V. 62, 76, 109; gniazdo, VIII. 62; IX. 66; XI. 383; XX'XVII. 465: pt. W i d :l W i s k a - gniazdo w magii, XXV. 93; lud owe. - jajka, XII. 63. - białoruskie, XXIII. 161. __ lecąca pod krową, XVIII. 195; _ pierwszą ujrzeć, XII. 169; XVIII. Jarzębina, • • _ maść w lecz., VII. 308; _ oślepiona, w lecz., XXIl. 44, 45; _ totem, XVIII. 28; _ w baśni o bocianie, XIV. 172; _ w ma'gii, X. 382; XVI. 47; _ w wierzeniach, VIII. 307; IX. 184; _ wcielenie duszy, XVII. 182. _ zakaz zabijania, XIII. 125. Jaszczyk (gw. huc.), drewniane naczynie na masło, VII. 261; JaśLi (gw. hue.), jasła, XXXV. 11. Jaśmin, Jasminum officinaLis, XXVIII. 243. Jaśniak, Lycium halmifoHum, XXXI. 196. _ pod krowę puszczona, XXV. 92, __ ptak św. Jerzego', XVI. 156; _ ptak święty, ~'VI. 154; _ ptak wróż., XX. 320; XXXIV. 280; _ śpiew, VI. 305; _ w legendzie, XIV. 165; _ w pieśni, XI. 241; _ w pf,zepowiedniach ,pogody, III. 14'2. 143, 145; V. 353; VI. 66; VII 137; VIII. 283; XIII. 204; _ w przysłowiU, VII. 206; _ zakaz zabij., XIII. 113; XVIII. 195; _ zimowanie, II. 162; _ związek z wężem, XVI. 156. Jasło do karmienia owiec, XXXIII 150, 151. Jasnota biała Lamium alba, w lecz. XXVIII. 243. Jasnowidze, VI. 22, 23. Jason, XXXVII. 127, 130--134, 137, Jassen (dok.), bóg, ,XIV. 31. Jastrząb, jajstrząb, II. 49; VII. 47, ]38; VIII. 302; xrx. 30. _ głowa noszona na 'brzuchu w lecznictwie, X. 358; _ łowiecki, XXXI. 30, 33; _ pazur w magii, XXI. 132; _ pierze (podus:?Jka),XXX 32. _ postać diabła, XII. 218; pt. P t ak i w w i e r z e n i a c h. _ ptak odwracający nieszczęście, VIII. 302; _ w pieśni, XXIX. 94. Jasza, Jaszen, Jaszo,n, XIV. 30, 31, 63; pt. B ó s t w a. Jaszczur salamandra, zakaz zabijania, XVIII. 195; _ w magii miłosnej, XVIII. 177. Jaszczurka, maść czarodziejska VII. :t08; XXV. 78; 95; Jaśnik, Ligustrum, XXXI. 95; ,pt. Roś l in y w w i e 'r z e n ia c h, lecznictwie i magii. Jata, nami,ot, nazwa, X'XIV. 87. _ ,zagroda z galęzr na clontz wody dla ryb, XIV, 111. Jawir (gw. huc.), jawor, XVIII. 192. Jawor, Acer pseudoplatan L., III. 239, 267; IX. 80, 85, 238; X. 20, 21; XXXVIII. 319. _ drzewo, VI. 176; XXXIII. 12, 15. _ drzewo miłości, XXXIII. 14; _ gałęzie do majenia, XVII1.21I, 215; XXXIII. 13, 14; _ korzenie, kąpiel, XVIII. 183; _ przemiana człowieka, XXXIII. 14; _ w lecznictwie, XXXIII. 14; _ w literaturze lud., XXIV. 178, 179; _ w pieśni, VIII. 230, 388; XXXIII. 14, 16; XXXV. 49. _ w szczodrowaniu, V. 71. Jawor, p. zabawa, XXXIII. 15, 16. Jaworowi ludzie, XXXIII~ 1, 2, 3, 6, 8, 10, 15, 16. pt. Z a b a w y: Jawyda (gw. huc.), duch, XXXV. 146. Jaz na ryby, p. jezdas, III. 335; IX. 276; XII. 75, 224; 'XXIX. 126; XXXIII. 32; �184 Jaz w pi,eśni, XXIII. 114. Jazda czarownic, p. lot czarownic, XXV. 84, 85; XXXV. 68. - na kogucie, XXX. 220, 223; - na ożogu, XIX. 137,144;XXXI.l09; - na trupie, XXXIV. 45. - królów i królowych w zwyczajach dorocznych, XXXIII. 11. Jazgar, Acerina cernua L., jazgarz. XXXII. 25; pt. Rybołówstwo. Jazgier, jaskier,Ranunculus, XIV.11l. Jazi(e) (j. błr.), jaź, XXXII. 24. Jazia, Jaża, jędza, XIV. 308. .Jaź, Idus rneLan'Jtus, ryba XIXXII.24; Jazibaba, XVII. 241; pt. D e m o n y k o b i e c e. Jażma, studnia, IX. 275. Jaźwy, jaźwina, jamy w ziemi (u Bojków), .,xVII. 162. Jqn, Jan, nazwa dzwonu, V. 35g,. Jager-polka, weselny taniec śląski, XV. 79, 80. Jarul (j. szw.), wilkołak, XXX. 253. .latu (j. ind.), demony szkod'i.we· XXXIV. 6,8. Jatudhana (j. ind.), czarownik, XXXIV. 6, 14, 20, 32. .lech, Jesz, Jesza (j. sto sl.). XVII. 24. 29, 30, 41 42, 63-67, 88, 89, 206; 207, 227, 230, 320, 306; pt. B óstwa. Jecy, obdarzony dużym apetytem, XVII. 162. .leczmień (j. ukr.), jęczmień na oku, XIII. 216, 218, 226. .leda, gardziel, XIV. 307. Jednodworcy, IV. 2; XXV. 27; pt. O s a d n i c t w o. Jednoimienność, XXXV. 56-58; Jednoizbówka, XVIII. 3; Jednomiesięcznik, dzieci urodzone w tym samym miesiącu, XVII. 29. 185 Jednooki, p. pe3ie oko, XVIII. 197. Jednopolówka, XXXVII. 203; pt. G o s P o d a l' kar o l n a. Jednorożec, jednoróg, lekal,stwo, V. 81; VII. 133; XI. 437; XXX. 141; XXXI. 171; XXXIX. 307, 308. Jedność teorii i praktyki, XXXIX. 43 Jednożeństwo, XX~IX. 16. Jedranka, Jedrzonka, biedronka, Coccinel1a septempunctata, N. 379; Jedu-baba (j. czes.), jędza, XVII. 241; pt. D e m o n y k o b i e c e. Jedwab, w opowiadaniu, IX. 173. - w poezji, XI. 352. - w przysłowiu, VII. 206; - w ubiorach, XXVIII. 22, 30; XXX. 237; XXXVIII. 359. Jedwabnica, chustka. XXVIII. 17 20. Jedwabnictwo, XXXIII. 113. Jedza, furia, demon, XIV. 308. Jedza, pożywienie, XIV. 71. Jedzenie a nauka, wierzenie, III. 145. - a zabawa, III. 328; V. 140. --'- w lecznictwie, XI. 398. - zwyczaje, II. 222. - i picie w obrz. pogańskich Słowian, XXVI. 71. - zakazy jedzenia, XXIX. 123. Jedzybaba, jędza, XIV. 307. Jehl, bohater mityczny, XVIII. 53. .lehne, jehnyczka (gw. hue.), j.agnię półroczne, XXXV. 133. . Jehnycznyk, (gw. hue.), p3sterz lXXXV. 118; pt. Pasterstwo. .leki, pejsy, V. 63. Jele (j. czerk.), bóg piorunu, VII. 28. Jelec, Squalius' Leucikus L., ryba XXXII.24. Jelenia (j. ros.), wielkorosyjski bohater mitycz., XXXII. 84. Jeleń, I. 114, VII. 269; XVII. 11>2; ~I. 29; - kult, VII .. 293; XXXVIII. 268; ryk, przepowiednia wiosny, VI. 266; VII. 270; - w baśni, II. 14, 70; VI. 258; - w ornamentyce, XXVIII. 43; XXX. 236; - w przysłowiu, VII. 32, 206; IX. 48; - w sentencjach, XXVIII. 41; - z krzyżem, XXXVIII. 268; - z sera, VIII. 44. - zawołanie, XX. 159. - złotorogi, XXXVIII. 268. Jelinka, jelonek, XVIII. 219. Jel'iunyk (gw. hue.), j.ałówka, XXXV. 133. Jeloczer (gw. hue.), pasterz jałowych owiec i jagniąt, XXXV. 118, 120, Jelowi (gw. hue.), owce, XXXV. 133. Jemioła, Vis cum aLbum, II. 258; X,XVIII. 243; lXXX. 72. - barwnik, IV. 2'1.4; XVII. 33: - lep na ptaki, XX. 51; XXXI. 29; - przeciw urokom, XXX. 72; - symbol życia, XVI. 32; - w hodowl} krów, świń, XXXI. 95; - w magii, XXI. 187; - w zwyczajach dorocznych, III. 2. Jemiołucha, ptak-zwiastun, VIII. 290; XXiXIX\.301. pt. P ta 5Z n i et w o Jerez, jerczuk (gw. hue.), roczne jagnię, XXXV. 133. Jerina (j. błg.), wełna, XIV. 34. .lerka (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 133. .lermak, jarmark VI. 44; XX. 255. Jeroczka (gw. hue.), jagnię, XXXV. 133. Jerzmianka większ.a. Astrantia maior, święcona, XX)\. 43. Jesiatru O, błr.), jesiotr, XXXII. 24. Jesień, jasion, jesion, XXXV. 71.' Jesień w przysłowiach, XVII. 165. Jesi.on, p. jaseń, jasień, jasion. Fraxi- excelsior, I. 113; XVIII. 62; XIX. 129; XXVIII. 243; XXXII.33. - aphrodisiaca, XXXIX. 309. - drzewo użytkowe, XXVII. 139; - jako budulec, XXXIX. 287; - kora, jako barwnik do jaj, IV. 215 - liście palone, w magii, XIX. 128. - pochodzenie pierwszych ludzi, III. 187; pt. M i t y o P i e l' w s Z y m c z ł o w i ek u. Jesiotr zachodni, Acipenser sturio L., XXXII. 24; -' w bajce, VIII. 279. Jesse, V. 307; XIV. 22, 26, 75, 206; XXI. 162. Jestrub (j. ukr.), jastrząb, XIX. 30. Jesza, bóstwo słowiańskie, XIV. 1, 9, 37, 41. Jeść, w przysłowiu XVI. g6. Jeśnia, miejsce wolne od drzew, XIV. 205. Jettatura, urok rzucony przez złe oczy, X. 342, 343. .leu de drapeau (j. franc.), święto sztandarów, XXIX. 207; pt. W id o w i s k a l u d o w e. Jewdocha (j. ~lkr.), św. .lewdokia, siew rozsady kapusty, XII. 298. - zakaz pracy, XIII. 28. Jeza, jędza, demon, XVII. 241. .l ezdnik, demon, II. 213. Jeze, p. iże, snopki na strzesze, V. 63. Jezgarnik, (j. lit.), p. jazgar, jeżgar, klap. XXXII. 2,9. Jezinka, jędza, XVII. 241. Jeziorniki, wodniki, VlIJ. 349;pt. Demony. Jezioro, kult, XXXIV. 280. Jezuici, XIII. 346. Jezulek, Jezuleniuk, XIV. 228. Jezus Chrystus, VII. 133; XIV. 30; XXX. 130, 131; XXXII. 3; XXXV. 73; pt. Wierzenia. nus �186 Jezus frasobllwy, XIII. 345. Jezusiniek, XIV. 30,.228. Jeż, krew w lecznictwie, X. 357; - w baśni, XI. 372; - w ma'gii, VII. 255; - w przysłowiu, XIII. 157; XIV. 239; - w wierzeniach, I. 136; - w zagadce, XVII. 90; - zwierzę święte, VIII. 7, 9, 13. Jeżgar, jezgarz, (j. błr.), jazgar, XXXII.25. Jeżgamiak, ryboł., 'XXIX. 126. Jeżowiec, lek na narośle, II. 39. .Jeżyna, XX. 54; w bajce, VI. 411. Jeździec, w zwycz. zapustn., XX. 172; - bez głowy, demon, XXXVII. 261. Jęczmień, Hordeum vuLgare L., p. jarzec, I. 111, 133; II. 216, 236, 294; III. 141; V. 80; 122; VI. 55; VIII. 64; XII. 7" 15, 1'65, 298; XIII.' 329; XIV. 9; X'XVIII. 15'2-.154, 157, 243; X'XXIII. 113; X'XXIV. 262; ,XXXVIII. 324; pt. Roś l i n y upra wne. - handel, X. 344; - jako opłata, III. 211, 300, 304; IV. 136, 141, 143, 147, 148; - młócenie, VII. 275; - obsypywanie, X. 282; - odwar w leczn., XXX. 50, 51; - siew, XI. 1,94; - święcony, XXX. 51; - w leczeniu oczu, XI.386;XXXI.95; - w legendzie, V. 168; - w obrzędach dorocz., III. 385; - w pieśni, I. 240, 249, 252; 11.362; - w zagadce, VII. 73; - we wróżbach, XXX. 250; -.,. zabezpieczenie od robactwa, VIII. 359; XXXV. 70; - ziarna kiełkujące, p. mandragora, X.270; Jezusek, Jezusienek, Jęczmień na oku, II. 217; V. 353; X. 358; XI. 386; XIII. 216, 218, 226; 'XIV. 183, 251; XVIII. 197; XX. 247; XXX. 51; XXXI. 95; pt. M ed y c y n a l u d o wa. Jęczmyk, XI. 386. Jęczmyk,. (j. ukr.), krosta na języku u świń, VI. 44. Jędrzejki, Andrzejki, III. 27. Jędza, Jędzona, III. 256, IV. 41, 42; XII. 168; XIV. 308; pt. D e m o n y. Jęt, jęta (dok.), niewolnica. XIV.3 5, 74 Jętka, banty, XVI. 367; XX. 315. Języczek przyrośnięty, XI. 3,9,5. Języczki, babka, PLantago, II. 136. Języc2'Jki jelenie, Herba ScoLopendri, w leczn., X. 334. Języczyca, Scolopendrium, III. 268. Język, sieczkarnia, IX. 365. Język li8i, suszony, XI. 399; XIXXI. 27. Język, swędzenie, XII.. 65; - w zagadce, XIV. 375. - wisielca, w praktykach znachorskich, XX. 294. Język(i), afryk., XXXVIII. 127, 134; - alazoński, XXXVIII. 318. - aLbański, I. 106; XXX. 248; XXXIV. 62. - ałtajskie, XXXIU.47; XXXIX.120. - amerykańskie, I. 237. - angielski, XXXIX. 80, 120. -annamicki, XXXIX. 121. - ,arahski, XXXIX. 80. - arbanaski, XXI. 241. - ,aryjskie. I. 100. 101, 107; III. 180. - australijski, I. 237; III. 186. - awarski, XXXIX. 33. - awestyjlski, X,X,VII. 46-51. - azerbejdżański, XXXIX. 33. - bałtosłowiańskie, XXVI 91. - bałtyckie, XXXIX. 438. - bantu, XXXVIII. 63, 68. - bawarski, XXXIX. 124. 1 l , l r I I 11 ~ {j t\ -.I' .f" l' r\'- Ho)'? - bechuań~ki, 'XXXVIII. 127. białoruski, III. 102, 103,200; XXI. 147, 153; XXXII. 21 - bułgarski, XXXIX. 124. - celtycki, p. keltycki, I. 101; XI.366 - cerkiewno-słowiański, III. 103. - chochlacki, II. 17. - chorwacki, II. 183; XXXIX. 120; - czeski, II. 3, 4, 174, 195, 284; VII. 98; X. 137-140; XIII. 53; XIV. 314; XXIX. 116; XXX. 239; XXXIV. 60; XXXIX. 32, 124, 125. - czuwaski, XXXIX. 120. - cygański, XXX. 239.. - dolno-łużycki, XXVIII. 105. - erziański, XXXIX. 8'0. - estoński, XXXl'X. 32, 121. - etruski, XXXVIII. 48. - europ€jskie, XXXVIII. 48. - fiński, XXXIX. 121. - fiński zachodni, II. 188. - francuski, II. 370; XXXIX. 80. - germańskie, I. 101, 102; III. 181; XXVI. 91. -gocki, XXVII. 45-51. - górno-łużycki, XXXIX. 124. - g,recki, I. 100, 101, 10e, 110; XXVII. 46, 49 51. - hamito-semicki, XXXVIII. 42. - hebrajski, I. 97; XXI. 239; XXVIII. 40. - Hererów, XiXlXVIII. 68, 127: - hetycki, XXXVIII. 47. - hiszpański, XXXIX. 80. - holenderski, XXXIX. 120. - Huronów, VII. 24. - indoeuropejskie, I. 98; III, 180; XXVI. 91; XXVII. 44; XXIX. 143; XXXIV. 53, 54, 171; XXXVIII. 46; XXXIX.81. - indyjski, I. 10. - irański, I. 98, 101, 106; III. 181; XXXIV. 173; 179. - italski, I. 101; XXXIX. 32. Jabo, XXXVIII. 85. jako cecha etniczna, XXXIX. 80. Kaftr, X'X'XVIII. 85. kanezyjski, XXXVIII. 47. kantoński, XXXIX. 121. karaimski, XXXIV. 181. kaszubski, VII. 98, 336. kaukaskie, XXXVIII. 47; XXXIX. 33. - kaz.acki, XXXI'X. 120. - keltycki" p. celtycki, XI. 3B6. - kirgizki, XXXIX. 120. - klasowy, XXXIX. 40. - klasyczny, 1. 98. - kształtowanie się, XXXVIII. 282. - literacki, I. 58; XXXIX. 80. - litewski, I. 98, 101-103, 110, 370; III. 103, 117; X. 110; XXI. 163; XXVII. 46, 47, 49-51; XXXII. 24, 314; XlX'XIX. 1120,125. - Htu-słowiańskie, I. 10tr, 110. - ludowy, I. 58. - łaciński, I. 98, 100, 110. - łotewski, XXIX. 164; XXXIX. 125 - łużycki, 'XXX. 246. - madziarski, II. 4. - malaj o-polinezyjski, XXXVIII.410 - małoazjatyckie, XXXVIII. 47. - małopolski, XXX. 258. -małoruski, III. 287. - maoryjski, XXXIX. 33. - mand±urski, XXXIX. 120. - makszański, XXXIX. 80. - mołdawski, XXXIX. 124. - mongolski, XXXIV. 171; XXXIX. 120. - morawski. XXXIX. 124. _ niemiecki, II. 110, 281, 370; X. 135; XXX. 260; XXXIX. 121, 125. - nilotyckie, XX'XVIII. 62. - ormiański, I. 106, 118; XXVII. 46-51. �I l89 'I ,, I - Ovambo, XXXVIII. 68. - papuaski, XXXVIII. 410. - pelasgijski, XXXVIII. 48. - perski, II. 370. - pieczynieski, XXXIV. 181. - pigmeo-buszmeński, XXXVIII. 62, - plemienny, XXXIX. 40. - polinezyjskie, I. 237. -..:...polski, II. 3, 74, 84, 174, 195, 281, 282, 284; III. 104, 105, 108, 109, 116; VII. 98, 328, 329; X. 135, 137, 139; XIII. 49-55; XXII. 21; XXIX. 116; XXXVIII. 524; XXXIX. 3,2, 121, 124, 125. - połabski, VII. 98; XXVIII. 106. - płdn.-słowiań .. X'XXIV. 60. - połowiecki, XXXIV. 181, 182. - półn.-wielkoruski, XXX. 246. - praindoeuropejski, XXXVIII. 48. - praruski, XXXI. 158. - prasłowiański., XXXIV. 61, 64, 65; XX'XVIII. 318. - prawo jego rozwoju, XXXIX. 37-41. '-- protoindo-germ.XXXVIII. 47. prowansalski, XXVI. 93. pruski, II. 188. recki, XXXVIII. 48. rodowy, XXXIX. 40. romański, XXIXIX,. 121. rosyjski, III. 103; XI. 435; XIII. XXXI. 157; XXXIX. 120, 124. rumuński, XXXIX. 120, ruski, II. 5, 281, 2B2; III. 2B7; X. 137, 139; XXXIV. 61. sanskrycki, I. 9B, 100, 110. 'Schan, XXXIX. 121. serbo-chorwacki, XXXIX. 121. serbo-łużycki, VII. 9B. serbski, X. 141; XXXIX. 32. sjamski, XXXIX. 121. słowacki, II. 3, 1B3; VII. 98; X. 135; XVI. 291. - słowiańskie, II. 9B, 101-103, 110, 188; III lOB, IBl, iB3, 200; XIV. 208; XXVII. 45; 'XXXI. 157; XXXIV. 50, 51, 171, 179; XXXVIII. 31B, 36B; XXXIX. 32. -. staro-cerkiewny, XXVII. 46-51. - staro-chiński, XXXIX. 121. - staro-słowiański, II. 3, 4. - staro-indyjski, I. 94, 106. - staro-irlandzki. XXVII. 46-51. -staro-wys.-niem., XXXIX. 12ft, - s'uaheli, XX'XIX. 33 _. sudański, XXXVIII. 62, 63, 134. - szwedzki, XXXIX. 32. - tabalijski, XXXVIIII. 47. - tatarski, XXXIX. 120. - turka-tatarski, XXXIV. 51, 171. - tybetański, XXXIX. 120. - tyrreński, XXXVIII. 4B. - ugrofińskie, XXXI. 157; XXXIV. 52, 176. - ukr.aiński, XXXIX. 120, 124. - uralskie, XXXVIII. 47. - wedycki, 'XXVII. 46-51. - włoski, XXXIX. 32. - wołoski, XXXIX. 124. - węgierski, XXXIX. 120. Językoznawcy radzieccy, XXXIX. 34. Językoznawstwo, XXI. 13, 14, 90; XXVI. 91; XXXVII. 309-312, 317, 331, 333; XXXVIII. 214; XXXIX. 4, 36, 40, 74. - białoruskie, XXI. 136, 147-151. - indoeuropejskie, XXXIV. 59. - kaukaskie, XVII. 266. - marksistowskie, XXXIX. 34, 41. - przedradzieckie, XXXIX. 41. - radzieckie, XXXIX. 36. - stosunek do etnologii, XXI. 90. Jezdas, Jezde (j. lit.), jaz, XXXII. 32. Jers (j. lit), jagnię, jark,a. XIV. 34. Jigrcy (j. st. pol.), XI. 4. Jizba, p. chata. IV. 287. \ , I I Jo, tak jest, VII. 261. Joch, miara roli, II. 129. Joćmion, jęczmień, XX. 247. Jodełka na pięć, w tkactwie, XXXII. 37; pt. O r n a m e n t. Jodełki, ornament, XXXIII. 141. ·Jodła, jałyna, jódka, Abies pectinata, D. C. I. 113; III. 139; VII 273; X'XVIII 243; XXXIV. 57; 'XXXVIII. 3;IB 319. _ budulec, IX. 26B; XII. 293; XVII. 11. gałązki w praktykach szamańskich, XVI. 119, 122; pt. M a g i a. - mówiąca, XIII. 122. - w lecznictwie, xnr. 223. - w przysłowiu, XIV. 240. _ w zwyczajach wes., XIV. 379. _ I J Joga, jogini, jogoWie, joginowie, (j. ind.), czarownica(y), XX'XIV. 29. W. Jordan, Trzech Króli, III. 153; V. 213; VIII. 371; XIII. 228; XXV. 139; XXXIII. 133; XXXV. 12B. Jork, Jorko(a), Jarko, Jarek, (j. lit. pr·us.), XIV. 32, 63; XVII. 20. Jors, (j. lit.), Chors, XIV. 31, 63. Jours des brandons, (j. franc.), sobótki, XX. 300. Jouskeha, (L huron.), bóstwo słońca, VII. 24. Jowisz, VII. 8; XIV. 22, 26, 36--38, 54; XXI. 105, 113; XXVIII. 100; Jódka,jodła, III. 139; yI. 44. JÓzefek,. 'roślina lecz. święcona, Hyssopus oficinalis, XVI. 85;. XXV. 77; XXVIII. 243; XXX. 52. Jónsok, (j. skand.), wigilia św. Jana, XXVI. 73. Jordh, (j. st. germ.), matka Thora. XXXII 88. Jormungadr, (j. skand.), olbrzym, XXXII. 132. Josa, (dial. alem.), kwaśnieć, XI. 363. Jubka, IX. 37; XXVIII. 32. Juchcić, (gw. złodz.), kraść, VII. 27B. Juczenie, XXXIX. 120. Juda, diabeł, XV. 136. Juda Skarupijski, Judasz, XXVII. 11. Judasz na księżycu, XXV. 42. - ojcobójca, XXVII. 11. - srebrnik, XXXI. 82. - w legendzie, XXXI. 107. - w piekle, XXXI. 107. - w podaniu, XXXV. 73. - w wierzeniach i widowiskach ludowych, XXXI. 144. Judasz ze słomy, Judos, V. 56; XII. 36; XIX. 55. .- w przysłowiu, XIII. 157. - zabawa, VI. 77. Juhas, III. 236, 249, 250; IV 274 2BO; V. 123, 125-129; VII. 188-191; VIII. 40, 42, 48; XIII. 74; XIV. 274; XXXI. 85. Juki, XXXV. 111. Jukoła, ryba suszona, XVIII. 81, 82. Juma, (j. czerem.), bóstwo ugrofińskie, XXXII. 9'2, 99, 117. Junkier, I'aróg, człowiek zamieniony w ptaka, VIII. 314. Junona, VII. 6, ID, 40, 326; XIV. 04, 72, 73. JUJstas, (j. lit.), część nicielnicy, ·X!X'XU. 35. Jupi'ter. p. Jowisz, BeHator, Victor, Opitulator, 'X,IV. 3'7; XXXIII. 146; XXXVIII. 45. JU'pa, XXIX. 84. Jupe, jupa, XIII. 252. Jupica, IBl. - w szopce, XI. 24-29. _ w wierzeniach, III. 47, 49. Jupk8 XXXIV. 165; XXXVIII. 424 Jur(a), taniec, V. 76. �191 190 Jura sunać, (gw. złodz.), kłamać, VII. zupa kartoflana, I.164; III 12. - rosół, XVII. 149; XVIII. 143. - z krupami, I. 164; III. 323; V. 154. - w przysłowiu, III. 43. Jutrzenka, gwiazda Wenus, I. 174; pt. A s t r o n o m i a l u d o wa. Jutrznia, uroczystość kościelna XXVI. 90. ' Juszka, 279. Juria, gw. hue.), XlVIII. 217. Jurta, V. 6,11, 14, 16-18, 105, 109; XXXVII. 97, 103, 109, Ill, 112, 114-119, 123-125; pt. B u d y nk i m i e s z k a l n e. (gw. hue.), . Lathrea Squakorzonki krowom, VI. 160; Jurysdykcja grodzka, XXI. 128. - patrymonialna, XXI. 128. Jurykiw maria, Juszka, XIV. 111. podwieczorek, III. 138; IV. 277, 286; V. 63; VI. 44; VIII. 26; X. 37. Jutrzonka, Juzona., (gw. złodz.), krew, VII. 279. jutrzenka, ijzona, jużyna, K Kaaba, święty kamień, VI. 240. Kabalarka, p. wróżka, XXX. 269. Kabalisty,ka, XXVII. 78; XXVIII. 51. Kabała, (j. 11'0s.), niewola dłużnika III. 110. pt. rp ra wo l u d o we: Kabała kartowa, XXXIX. 3~1. Kaban, (gw. złodz.), st'róż domu VII. 279. ' Kabanina, chaba, końskie mięso, pcrówn. cabo, V. 63. (j. giL) zwierzę skóra na bęben' szama~ski, XVI' 118. Kahacik, w zagadce, II. 40. Kabat, I.' 264; IX. 76; X. 59; XI. 28; XXVIII, 72; XXXVI. 270. - ślubny, XVIII. 75. - w baśni, V. 221; XI. 374. - złocisty, XXVIII. 72. Kabatek, kabotek, ·XXXI. 67; - adamaszkowy, XXXIV. 160. - bombowy, XXXIV. 162. kitajkowy, XXXIV. 167 - mucha jerowy, XXXIV. 162. -- żółty, XXXIV. 165. - koszula, XV. 71. Kabel, kawel, (gw. kaszub.), los, kawał ziemi, XVII. 216, 217. Kabarga, 0- p. Kobila, (j st. niem.), dziewa, XVII. 22,0. Kabinokk..a, (j alg.), demon wiatru północnego, VII. 10. Kablai, (gw. złodz.), Żyd, VII. 279. Kabłączki, XXXI. 29. pt. P t a s zn i c t w o. - skroniowe, XXXIX. 77. Kabot, p. kabat, XXVIII. 72. Kabotek, p. kabatek, XXXI. 67. Kabyła, (j. błr.), lina u niewodu XXXII. 30. ' Kabzie, części wozu, VI. 395. Kacermistrz, postać z dialogów, XIX. 88. Kacerze, XXVIII. 252. Kaciety, (j. ukr.), maglować, III. 43. Kacio, (j. giL), bęben szamański XVI. 121. ' Kabila, Kacmarz, Kaczała, karczmarz, kaczata, Kacze pyszczki, XXXI 95. (j. ukr.). IV. 211,213'. kaczela, Tropeo!um -o -o -'7' XX. 256. wzory na pisankach, -o J - wzory pisanek, IV. 213. _ puszczać, zabawa, XX}cII 96. Kaczor, w szopce, X}cXI. 57. Kaczur, sieć, p. kasior, XIV. 112. pt. N a I' z ę d z i a I' y b a c k i e. Kaczurowa, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kaczuszka,żabawka, X}cXIX. 422. Kaczuszka, Nuphar Luteum L. }cIV. 111. Kaczuszkę puszczać, }CXX II. 96. Kaczylci, 'O. ukr.), wzory na pisankach, IV: 211. Kaczyniec, p. knieć błotna, kniat, Caltha palustris, }cXVIII. 243; XX}cI. 96. Kade, O, kirg.), dary weselne, V. 14. Kadencje, }cIII. 188, 189. Kadiub, (gw. hue.), kadłub na wodę źródlaną, }cX}cIV. 150, 151. Kadka, wieczko, XXV. 54. Kadłub, studnia, I}C. 275. Kadłubek, klatka dla szpaków, }cVIII. 219. pt. Ptasznictwo. _ kożuch do kolan, XXXVI. 269. - studnia wydrążona z jednego kloca drzewnego, XVIII. 219. Kadmos, heros, XVI. 22, 23, 157. Kadry marksistowskie, XX}CI}C. 3. Kadryl, III. 354. pt. T a ń c e. Kaduk, caduceus, (j. łac.), XIV. 295. diabeł, XII. 213. pt.' D e mo n y. 125, 126, 130. Kadzeni£, p. okadzanie bydła od - zjawa, V. 226. uroku, p. bied.rzeniec, XXXIII.81. ..- związek z burzą i deszczem, bylicą podczas burzy, XI}C. 115. XXXII. 101. bluszczem, chorych, XX'X. 50, _. związek z górą, XXXII. 101. _ krów, XII. 65; XXX. 48. _ związek z kami.eniem, z ziemią, _. lubczykiem, wypędzanie węża, z żelazem, XXXII. 93, 96, 101. XXX. 54. - żelazna, }cXXII. 98, 99. _ mirrą trzechkrólową, XV. 101. Kaczki, kamyki.-otoczaki na dnie je_ potraw obrzędowych, X}cIV. 8. zior i rzek, X}c}cII. 96. _ szczecią leśną, }cXX. 50. - serki owcze, VIII. 44. }cIII.245; }C}C.38,92, 95; X}cXVII. 283; XX}cVIII. 237. bóstwo, XXXII. 92, 122. -- brat bóstwa, XXXII.93. pt. Mity. - demon, X}cXII. 97, 102, 141. _. dziewica, X}c}cII. 94, 100, 101. - dzika, XX}cI. 28, 30. _ kamienna, XX}cII.98, 99, 109, 134. _ miedziana, XX:XII.93, 97-99, 134. _ mity,cwa, XXXII. 89-91, 100, 141 - nawoływanie, II. 130. _ okucie dyszla, XX}CII. 96. _ pomocnikiem bohatera, }C}cXII. 102. _. postać diabła, XX}cII. 83, 91, 94, 95, 98, 99, 101, 133. _ przeciwnikiem bóstwa dobrego, }CXXII. 91, 95, 99, 102, 116. _ przemiana w piękną dziewicę, XX}cII. 101. _ rogata, demon, XXXVIII. 273. _ rosół z kaczki, XVIII. 193. _ stwórca gór, X}cXII. 90, 91. _ w baśni, }CI. 377; }CX}cII. 100,102. w mitach ałtajskich, siukskich, ugryj., wielkoros., X}cXII. 93~95. - w pieśni, XXIII. 114. - w szopce, XIV. 148. -. w zagadce, XIV. 375. _ wcieleni.e księżyca, XX}cII. 102. _ wysłanka bóstwa, XXXII. 99, maius ' Kaczka, II. 54, 56, 158; III. 320; IV. 284; VIII. 273; I}C. 94; }ClI. 320; �192 193 Kadzidło, okadzanie, kadzenie kadzidłem, I. 137. pt. M a g i a, M ed y c y n a, U l' o k i. - krów okadzanie, II. 205; VI. 74. - nowego domu, II. 144. - przeciw wilkołakom, I 137. - przeciw urokom, XXXV. 63: - święconego, VI. 74. - w szopce, XIX. 42. - z bursztynu, XXXIX. 374, 383, 389, 398, 403, 404, 406, 408. Kadź, XIII.253; XXXI.113; XXXVII. 214. pt. B e d n a l' s t w o. - trójnożna, XXX. 18, 24. Kajlak, piec z kafli, p. kaflowiec, XIV. 111. (j. ukr.), przewód dla dymu, XII. 294; XIII. 208. Kaic. es, kait mi, (dial. alem.), ka-. jam się, żal mi, XI. 364. Kain i Abel, II. 324, 327; IX. 68; XIX. 59; XXV. 40, 41. - na księżycu, I. 171. Kajdany, XXXIV. 160. Kajfosz, skrzynka na stare żelaziwo XII. ~ , Kahla, Kali chloricum, od bólu XXX!!! 81. XXXIX. 195. lep na ptaki, XXXI. 29. KalóJca, (j. sekl.), pomoc wzajemna w pracy, p. tłoka, XVI. 140. Kalaika, kaleta na strawę, XXVIII. 188. Kaleka, II. 289. Kalemba, nazwa krowy, V. 63. Kalendarz diecezjalny, XX. 274. - drewniany, XVI. 112. - góralski, XXXIII. 158. -- krakowski, XXVII. 82. -' kSiężycowy, XXXII. 146. - ludowy, V. 249, 250; XXVI. 104; pt C h .1' o n o log i a l u d o w a. _. powstanie, XXIII. 177. - rzymski, XIII. 16. - staropolski, XXXI. 167. - stuletni, V. 348. - wieczny, XXVIII. 205. Kalendy rzymskie, XX. 178. Kalenica, P. kalynycia, grzbiet dachu, IV. 200; V. 63; IX. 272; XI. 172; XII. 77, 218; XX. 315; XXIX. 7, 34-36; XXXVII. 198; XXXVIII. 269, 272; XXXIX. 331, 452, 454. pt. D a c h. .. i I Kal.afiorek, gardła, Kalafiory, Kalafonia, -. ściana ogrzewająca, IX. 279. Kafle, XXVIII. 104; XXXVII. 420; XXXVIII. 339; XXXIX. 501. Kaflowiec, piec, XII. 116, 120. Kaftan, p. katana. melisonka, III. 11, 14-17; VI. 45; VIII. 165; IX. 207; X. 191,302; XI. 195; "II. 284; XXI. 55. - ba,rchanowy, XII. 284, 285. - bez rękawów, XVI. 137; XXIX.157. - czerkieski, XXVIII. 30. - k,obiecy, X. 187-189; XI. 326. - kożuszkowy, XII. 12, 28. - lachowski, X. 180, 181. -. perkalowy, X. 34. - skórzany, XXII. 91. - szamański, XVI. 120. - z kutasami, IV. 277, 285; XV. 96; XVI. 138; XXVIII. 82; XXIX. 84, 85, 188; XXXIII. 113; XXXVI. 232, 235, 273. Kaganek, XI. 30. Kaganiec, (j. błr.), kosz druciany do ognia używany podczas nocnych Kaleta, p. kalatka, kalita, .kalitka, połowów, XXXII. 26, 32. pt. N akal.eta, mieszek . , tOO'ba, tabiwka . r z ę d z i a l' y b a c k i e. III. 43; XXVIII. 188, 196, 207; , I 1: !! 'I ,i ~i,\ :t~ r il XXXVIII. 232; XXXIX. 298, 346, 361 Kaletki u gorsetu, XXXVII. 223. Kalevala, epos fiński, XXXI. 174; XXXVII. 440; XXXVIII. 379. Kalić, zawalać s'ię błotem, IV. 307. Kalika Iwaniszcze, (j. ukr.), bohater mityczny, XXXII. 89. Kalina, Viburnium opulus, L. p. Ka: lyna, XXVIII. 243 jagody w lecznictwie, II. 155: XI. 397; XIII. 218; XVIII. 181, 192; XXX. 71. majenie .chat, XVIII. 211. pt. Magia. odw z kwiatu, XII. 265.. ~. okadzanie krów, XXX. 71. - przemiana ludzi, XVIII. 165. _. w' baśni, XVIII. 165. - w lecznictwie, X. 396; XI 397; XII. 26,5; XIII. 218,223; XVIII. 181; XX. 54; ·XXX. 71 - w pieśni, VII. 171; XXXII. 45. XXXV. 49. - w pieśni weselnej, I. 249; II. 349; VI 137; XU. 165. Kalina, nazwa krów, III. 45; XXI. 205. Kalistczetka, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kalita, p. kaleta, VI. 31. Kalitka u pasa, XV. 97; XXXIV. 162. - zakończeni.e kaftana, XXIX. 188. Kalman, gw. hue.), pilnujący wat·ry. XVII. 149. Kalonka, kalenica, XX. 315. Kaluch, pędzel do bielenia, XIV.308. Kaluk, O. birm.), duch mieszkający w drzewie, VI. 33.9. Kalwini., I. 257; III. 109; XV. 254. Kalwinizm, III. 109, 117, 201. Kalym, (j. kirg.), p. kałym, opłata za żonę, XXIII. 185. Kał, nawóz owczy, nacieranie przy imcJacji, XXXVIII. 56. Kalafut, płat śniegu, XIV. 111. Kalamajka tkanina wełniana, XXXIV. 164. Kalamarz, garncarskie naczynie na farbę, XI. 196. .- z bursztynu, XXXIX. 393. Kalatuszka, (j, blr.), młot do głuszenia ryb, kolotew'ka, XXXII. 26. Kaleta, O, ukr.), p. kaleta, III. 43. XXXII. 26. Kałuża, p. belo, Kalwarlitas,' (j. lit.), kołow·rót do wyciągania niewodu, XXXII. 30. Kalym, O. kirg.), p. kalym, II. 299, 304; \T. 5--8, 10--13, 20, 118, 186; XXXVII. 114. Kałyman, (j. jak.), mieszkanie Jakulów, XXXVlI. 103. 108, 121. Kalyna, (gw. hue.), p. Kali-na. Kalynycia, (j. ukr.), p. kalenica, XVI. 367. pt. D a c h. Kalytki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kamantai, (j. lit.), chomąto, XXXIX 120. Kamar, (j. błr.), p. komar, XXX. 26 Kame, (j. b-akairiJ), demony bliźniacze, XXXII. 147. Kameleon, XXXII. 113. - w bajkach murzyń., XVII. 275. - p. Wanyoro, przeciwnik księżyca, nów, XXXII. 131. Kamelki, rumianek, Matricaria Chamamilla L., II. 137. Kameń hromowy, (j. czes,), p.belemnity, IX. 419. Kamfora, wIeczniet., X. 334; XI. 398. Kamfula, (gw. złodz.), strażnik więzienny, VII. 279. Kami, bóstwo japoń., XI. 431, 432. Kamienne mleko, V. 301. ,0''' 13 Lud - Tom XL �195 194 Kamień, Alatyr, XXXII. 132. pt. W i e r z e n ia. - azylny, XXXIX. 145. - biały, IV. 261. - bóstwo, p. Kivimal. - bociani, XIV. 173. - boski, VIII. 282. - charakter ciemniowy, XXXII. 136, 137. - cudowny, cz,arodziejski, II. 211; III: 301; XI. 430; XIV. 300; XV. 32; XXI. 89; XXIII. 4, 5. - do mielenia, IX. 145; XXXVIII.56. -. dziurawy w lecznictwi,e, XI. 399. - fetysz, )("XXIV. 34. pt. K u l t y. - filozoficzny, XXVII. 75, 90, 91,93. - graniczny, V. 129, 251, 278; XXXIV. 40; XXXIX. 145. -. Gytheium, XXXII. 95. pt. M i t y. - kaczka kamienna, XXXII. 90'. - krzemi,eń, p. kameń hromowy, XXXII. 110, 133. - księżycowy, XXXII. 137. - łabędzi, VIII. 282; XIV. 173 - łysy, XXXII. 138. ~ magiczny, XI. 395; XXXIV. 7. - miara, IX. 271. - młyński, IX. 145; XXXVIII. 56. - morski, II. 68. _. narzędzie łowieckie, XXVII. 139. - nerkowy, II. 289. - obciążający sieci, XXXII. 27. - od ciągów, lek, Lapis hae'Tr.a.tidis XXXIII. 81. ' - ofiarny, VI. 205. - ognłskowy, XXXII. 51, 54, 64. - ognisty, XXXII. 138. - olbrzym, XXXII. 103. - orli XV. 21. - piorunowy, p. belemnit VI. 62. -- płodności, XXXII. 138. ' -. polerowany. XIX. 170. -. - -. - _. - -- porodowy ,XXXII. 138. powstanie, XXIX. 132. XXXII. 109~1l0. przeciw demonom, XXIV. 13.' przemiana człowieka lub zwierzęci.a, II. 55; V. 171; VIII. 391. przysięgana kamileń, 'XXIX. 149. pt. Z w y c z a j e p r a w n e. przywiązywanie do drzew owocowych, XVIII. 97. rozbity na dwoje, XXXII. 91. rzucanie na księżyc, XXXII. 136, sądowy, XXXIX. 144. siedlisko dusz zmar!., XXIX. 170. serce kamienne, XXXII. 110. siedziba demonów, XXXIV. 41. siwy, XVI. 85. smoczy, XV. 31; XXXVIII. 229. spadły z nieba, XI. 384. świata, XXXII. 159. pt. M i ty. św. Wojciecha, XXVI. 155. święty, II. 211; V. 206; X. 114. totem, XVIII. 28. trzymanie w ustach podczas fałszywej przysięgi, XXV. 8. uderzanie, XXXII. 91, 93, 94. uderzanie kamieniem przy pierwszym grzmocie, XI. 199. w baśni, XI. 437; XXIX.104,162. w budownictwie, VIII. 186; XIV. 356; XXXV. 174; XXXVII. 98, 195; XXXIX. 249. pt. B u d u l e c. w lecznictwie, XVI. 111. w legendzie, XXX. 79, 80, 86, 117-119. w łaźni, XXX. 8. w mitach, XXXII. B6 94 97 98 103, 108, 114, 115, 136: 13~. ' , w młynku do polewy garncarskiej, XXX. 87. w p:-zysłowi,u, VII. 40; XIV. 354; XXXII. 98. w wierzeniach, XXIX. 134. - " w zamawianiu, XXXV. 68. w żarnach, IX. 364; XIV. 292. - wężowy, żmijowy, XXXII. 86,132. - wróżebny, XXXIX. 433. _ wyroby z kamienia, XVII. 171. - znaczenie obrzędowe, XII. 339. _ żabi, p. belemnit, XXXVII. 297. pt. A m u l e t y. - żmijowy, XXI. 228-232. ----:żółciowy, II, 289. _ ży'wy, ożywiony, XXXII. 86. Kamień, oznaczenie wagi, IV. 126; VI. 408; XXVIII. 163-165. Kamieniarze p. cech. Kamin, (j. ukr.), jadło obrzędowe, IV. 395; XVI. 325. Kamionka, naczyni.e gliniane, VL 26; XXXVIII. 425. Kamionka, Rubus saxatitis, XX.XI.95. Kamizelka, kamizela, kamzola, brustok, gorset, lajbyk, X.3'3, 174,181; XI. 408; XVI. 137; XXIX. 80, 118; XXXIII. 113; XXXIV. 165; XXXVII. 216, 231; XXXIX. 447. Kam'<zola, p. kamizelka, IV. 175, 176, 277, 285; V. 63; VI. 49; VIII. 251; IX. 207. p. kamizela, V. 63. Kamlatek, wizytka, V. 63. Kamlot, tkanina, XIII. 252. Kamosa, komos,a, Chenopodium album, XXXI. 95. Kamyczek z wodospadu, 385. 'Kamyczki piorunowe, belemnity, II. 39. - w zamawianiu chorób, X. 232. Kamyn, (gw. hue.), waga, XXXV. 153. pt. M i a r y i w,a g i. Kanafas, (-ka), spódnica drelichowa w paski, XXX.VII. 222. Kanapa drewn., bambetta, III. 317; XVI. 367. Kamiźla, ,.1 x'. (gw. złodz.) żołnierz VII. 279; żandarm, XXXIII. 69. ' Kanasie, pasterze, IV. 274. Kanat, (j. blr.), lina, flis, XVII. 144. Kancjonarze portugalskie, XV. 52. Kanfina, nafta, XIV. 292. Kania, w literat. ludow., VIII. 281. - w przyslowiu, XIII. 153. - w wierzeniach, XIV. 165.. Kania, kryza u kapelusza, XI. 57; XXXVI. 268, 273, 274. Kanibali.zm, p. ludożerstwo, XIII. 293; XXXIII. 138; XXXVII. 398. Kanie sadło, rozchodnik płaskolistny, p. ptasia trawa, XXX. 61. Kanioły, (gw. złodz.), spodnie, VII. 279. pt. O d z i e Ż. Kaninikn, (j. st. ind.), źrenica, XXXIV. lO. Kankar Miitn,(j. ind.), zsyłający choroby, XXXIV. 34. Kanonier, w szopce, XI. 31, 134. Kanann, (j. arab)., piecyk do ogrzewania, XXXII. 53. Kanook, postać mityczna, przodek, pierwszy, człowiek, XVIII. 53. Kant wsunąć, (gw. złodz.), pobić kogoś, VII. 279. Kantek, zapustnik, XII. 3B. Kanton, pobór do wojska, XXVIII.222 Kantyczki, p. kolędy, IV. 269; VIII. 189; XI. 22, 33, 37, 344; XXIX. 96. 195; XXXV. 102, 107, 183. . Kanun, kanón, armata, XIV. 275; XXX. 200, 201. . Kanun, potrawa obrzędowa, XXIV.7. Kańpus, IX. 256. pt. P o ż Y w i e nie. Kapa nad piecem VI. 44; IX. 279; XVI. 368; XXIX. 45, 49, 51. Kapać, biedować, XIV. 253. Kapałka, naczynie używane przy wyrobie sera, VII. 189. Kanarek, �.- 19! 196 p. kapcie, kapci, XXIX. 185. Kapci, (gw. hue.), pończochy z wełny lub sukna, VII. 261. Kapcie, skarpety z sukna, XI. 58. Kapczury, (gw. hue.), pończochy sukienne, V. 149-151; XII. 286. Kapela, kapelija, III. 132. KapeLuch, kapelusz, XXXIV. 146. Kapelusz, p barkoly, barsziefl.kie. Kapce, brusek, kapeLuch, kania, kipi, klobuk, sanie, solomianka, ceLendry, krysa, kry- świnioryjek, zeLeżniak. - =- - - białoruskich mieszczek, XXI. 138. czarodziejski, II. 168; XI. 374. drużby, XVIII. 142. filcowy, X. 33; XII. 285, 286, 302; XVII.146; XXXIV.146; XXXVII. 219. góralski, III.251; VI.139; VIII.164; IX. 256; XI. 57; XII. 11, 2~5--290; XXVIII. 217,219; XXXI. 76-78; XXXVI. 269; 'XXXVII. 219, 232. kawalerski, XXIX. 187. lachowski, X. 183; XI. 57. lubelski, XXVIII. 167-183. myślenicki, IV. 285. nowotarski, XVIII. 67. odczyni,anie uroku, III. 255. opasa·ny wstążką, XI. 196. pana młodego, XIV. 255, 380; XVIII. 150. podhalański, XXXVII. 232. słomiany, III. 16; VI. 49; X. 59; XI. 408; XII. 284, 286, 301; XVI. 138; XXVIII. 169, (87; XXIX.1&7; spiski, XXXVII. 231. trzyrożny, XIV. 232. w pieśni, VIII. 387. w wierz. noworocznych, II. 226. w wyzwolinach na kosiarza, IX. 409. wyrób, XXVIII. 178, 189. _ - z tukietem mi'rt., XIV. 255, 380 z czerwonym wiankiem, III. 127. z kostkami, XXXIV. 269. z pawiem piórem, X'XII. 131; XXIX.89. - z trawy, XXIX. 8 . - z wełny, XVI. 137; XXVIII. 169. -- z Żab:,ego, V. 148, 149. Kapelusznicy, VI. 52. KapeLuśnica, chodząca w kapeluszu. XIV. Ill. Kapica, u cepu, V. 63; XI. 174. - w przysłowiu, VII. 206. Kapitaliści, III. 314. Kapitalizm, XXXIX. 25, 62, 196. Kapkan, samołówka, oklepce, XXXI. 32. Kapkasalar, (j. kirg.), dary weselne, V. 15. KapLarzyk, ubiór, XIV. 14. Kaplica, kaplicZJka, p. boża męka, I. 126; III. 49, 27 ; VI. 394; XI. 203, 309, 341; XIII. 207, XVIII. 165; XXVI. 150; XXVIII. 138; X'XIX .. 102; XXXIV. 35. pt. B ud o w n i c t w o. K u l ty. - św. Barbary, XVIII. 134. _ św. Sebastiana, 'XXI. Ill. - domkowa, XIII. 345. - kopulasta, XIII. 276. _ kurpiowska, XXIII. 173. - nadrzewna, XXXI. 172. _ przyd90żna, XXV.113,135; XXXI. 5, 8, 87, 168; XXXVII. 114, 415. 419, 423, 425, 487, 488, 490. - wisząca, XIII. 345. Kapłan p. kazLar, II. 103; XI. 333: XIII. 91; XIV. 35-40, 43, 51. 78. 214; 'XVII. 193. - chaldejski, XI. 434. Kapłanka, XIV. 35. Kapłon, II. 112; III. 42; XIV. 142: XX .22, 38; XXXI. 125. 127. Kapor, , -4> , • ł p. kalatuszka, kolotewka, mątewka. XXXII. 26. Kapota, p. sukmana, XI. 312, 364; XV. 97; XXXIII. 130; XXXIX. 45 pt. O d z i e ż. Kapotek, p. kabatek, XIV. 374. Kapsle, mosiężne ozdoby, XII. 288. Kaptur, XXXVII, 365,366; XXXVIII, 267, 270. _ z kory brzozowej, XII. 186, 268. Kapturki, XI. 218; XXVIII. 18. Kapusta, Brassica oLeracea L .• I. 49, 51, 164, .251, 263; II. 26, 42, 185, 236, 244, 251; III. 10, 23, 66, 173, 343; IV. 174, 286; V. 158; VI. 55.. 57, 68; VIII. 123, 251, 370; IX. 72, 249; X. 36, 37; 'XI. 41; XII. 14, 296, 29'8,3,14; XIV. 250, 381; XV. 99; 'XVIII. 71, 72, 1<92200; XXV. 112; 'XXVIII. 243; XXX. 214; XXXVIII. 233; XXXI·X. 206. - dzika, okłady, VIII. 57. - głąb jako zabawka, XXVIII. 67. - gra, V. 140. - jedzenie w zapust. wtorek, XII.136. - kiszona, p. dębniólka, II. 128; XVI. 134; XVIII 180; XXXI. 133; XXXIII. 28. _. liśc'e w lecmidwie, XXX. 44. - morska, XVI. 122. -. nasieni.e, V. 214; XIII. 28. - ochrona przed gąsienicami i mszycami, IV. 320; VII. 179; XVIII. 215. - potrawa świąteczna; XIV. 134. _. potrawa wigilijna, XIV. 132; XXIX. 92, 96. - przepowiednia urodzaju, XVI. 83; VIII. 61. - rozsada w lecznictwie, XII. 267. - w bajce, IX. 74. - w magii, XIII. 26. - w przysłowiu, VII. 206; IX. 49; - XIV. 241. w zagadce, XIV. 374; XV. 104. _. wi.erzenia związane z uprawą, VI. 64; VIII. 340 364; XVI. 15, 83; XVIII. 215; XXIII. 66; XXXI. 96. - włoska, P. ket _. zajęcza, zalożnik, Sedum telephium L., odwar, XXX. 210. Kapusta, zabawa, V. 140; XI. 72. Kapuściak, kapuśniak, jasny bursztyn, XXXIX. 364 Kapuścina, kapusta, XI. 49. Kapuśniak, p. ciapciocha, ciapu-kapusta, I 164. Kapuśnica, kapusta kiszona, II. 128. Kapuza, X'XVIII. 167; XXXVII.299. Kapy, ubiór czarownic, XXVII. 66; XXIX. 29, 85. Kapytnik; (j. ukr.), kopytnik pospolity, Asarum eUTopaeum L. przeciw poronieniu, XXX. 208. Kary, apotympanizm, ,x,xn. 146. pt. J? r a wo l u d a w e. - boża, XXXI. 81, 86. - bożków, VI. 241. - chłosty, IV. 246-248, 360, 361, 364. - na samobójców, XXV. 115; XXIX. 160; XXXI. 44, 45; XXXVII. 88. - na złoczyńców, XXII. 146. - ognia, XXI. 128; XXIV. 167. - pasterskie, XXXV. 145. _. piekielne, VIII 351. - robót publicznych, IV. 250. - śmierci, V. 20, 106, 108; XI. 338, 392; XXVII. 112; XXVIII. 252. - wieczna, XXXIX. 135. - za czary, XXVI. 20. - z-a.kradzież, V. 119 - za mord, XXVII.30; XXXVII.400. - za palenie papierosów, IX. 120. 7a rosi ad. bursztynu XXXrX.371. - za rozpustę, IV. 368; IX. 120. - ziemska, XXXIX. 133. �199 198 Karanie żon, III. 293. Karabin, (gw. złodz.), towarzystwo, VII. 279. Karabusżka, (gw. hue.). solniczka, XXXV. 97. Karacony, zbroja, XXVIII 194. Karaici, XXIX. 181. Karaku.la, ziemniak, X. 261. Karaluchy, Periplaneta orientaLis, tępienie, XXX. 28. Karaś, Carassius vulgaris NiLs. p. krakies, XXXIII. 25. Karawana, XXXI. 16; XXXIX. 183 Karazyja, kierezja, XI. 38, 39; XXIX. 157. Karbiaki, buty, XXXVI. 265, 274. Karbowanie, XXXV. 1:;0, 151. Karbowaniec, karbowany kij rozrachunkowy, II. 62. Karbowy, p. Ciwun. Karby na laskach, p. rawasz, Xl. 212; XVII. 198; XXXV. 63. - pismo karbowe., IV. 28!l; Xl. 212. Karczma, I. 48, 49, 79, 84, 166, 210, 216, 263; IL 243, 249, 266, 363; III. 46, 71, 374; IV. 241, 273; V. 228, 361; VI. 293; VIII. 114, 119; IX. 119,120; XI. 319, 342; XII. 42, 147; XVI. 330; XX 11, 109, 181, 255, 257; XXIV.17; 'XXVI.17; XXVII. 57; XXVIII. 71, 13,5, 136; XXX. 19, 85, 86, 113, 125, 131, 220; XXXI. 19, 63, 88, 101, 106; XXXIII. 28; XXXIV. 168; XXXVII. 27, 259;. 'XXXIX. 333. - w literaturze ludowej, V. 228, 229; 361, 363; XVIII. 161. - w przysłowiu, VII. 30; IX. 48, 49. - w szopce, XXV. 65. - w zwyczajach weseln, XIV. 379. Karczmarka, II. 71; III. 313; XIX. 97; XXXIV. 162. - w pieśni, XXXII. 44. - w szopce, XXV. 66. Karczmarz II. 11, 13, 16, 18; III. 136, 146, 154; IX. 414'; XX. 44, 256; XXXI. 143; XXXIII. 162; Karczochy, ziemniak, X. 261. Karczowanie lasów, II. 117; XXXIX. 106, 201, 233. Kardybendyk, benedyktynek, roślina, V. 164. Karec, (j. bIr.), czerpak, XXX. 14. Kareta w baśni, XII. 251. Karewitus, p. Jarowitus, XIV. 31. Kargaban, (j. kirg.), podarek ślubny, V. n. Karkoska, łuczywo, V. 378. Karlató, O. sekl.), odw,Ledziny młodych, 'XVI. 147. . Karma, karman, (j. st. ind.), związek inkarnacyj. XXX. 142; XXXIV.26. Karmienie demonów, XXXIV. 21. - zmarłych, VI. 125. Karnawał p. carnis privium, carrus navalis, mięsopust, zapusty, bachusy, XI. 19.0;' XIV. 380.. Karnobedenyk, roślina lecznicza, kardybendyk, XVI. 35. Kamyk, (gw. huc.), chlew, XXXIV. 145. Karas, (j. buszm.), okrycie skórzane, XXXVII. B3-85, 87, 88. 95, 96; XXXVIII. 56. Karowja smerf, (j. ros.), krowia śmierć, II. 196. Karp, Cyprinus carpio Lo V. 80: XXXII. 25. Karpa, kłoda, HI. 383. Ka;-paryja, szczur, góralski wyraz dowcipny, XVII. 80. Karpela, ziemniak, X 261. Karpi, (j. błt·.), karp, XXXII. 25. Karpiel, karpiele, p. brukiew, kwak, IV. 281; XI. 40; XIV. 399. Karple, bazluk, bazlyk, Kartoteka chrapki, do chodzenia po lodzie. IX. 287 ;XXXVI. 200 Kartacz, brona, II. 131. Kartka, ze słowami czarodziejskimi. XXVI. 19; XXXIII. 121. - ze słowami. ewangelii, IX. 269. pt. M a g i a. Kartach, ziemniak, XXVI. 55. Kartofelki, psianka słodkogórz., Solanum Dulcamura L. X. 2~0. Kartoflaki, bursztyny, XXXIX. 385. Kartoflanka, potrawa, XXIV. 7. Kartofle, P. balaburka, bambry, chrapcie bandurka, bulba, bandz, bulbega., buryszka, la, hruszke, I • galuch, grule, karakula, bula, buraczka, garago- hardyburka, karczochy, ziemniaki, I. 00, 164, 201, 203; II. H15, 236; III. 9, 10, 1'2, 14, 230, 307; IV. 204; V. 153; VIII. 64, 118; XiI. 295, 296, 298, 302; XIII. 11; X,vI. 135; X\VII.149; XXX" 113: XXXI. 28. - gotowane w lecznictwie, XII. 268. - jako posag, III. 208. . - jako pożywienie, III. 229, 319. 322, 326. - jako zapłata, III. 304; IV. 204. - para z gotujących się ziemniaków w lecznictwie, XII. 265. - surowe w lecznieJwie, XVIII. 181 w 'Pieśni weselnej, III. 66. _. w zwyczajach wigilijnych, XIII. 21; XVIII. 199, 200. - we wróżbach, II. 223. Kartografi.czne ujęcie zjawisk kulturowych, XXXVII. 476; XXXVIII. 192. Kartogramy, XXXVIII. 192. Kartohla, p. kartofle, III. 43. kartahla, •• dula, gruszka, barabola, bundz, karpela, kartach, 'Kiirttikeja, muzealna, XXXVIII. 431. (j. st. ind.), bóg wojny, VII. 7. Karty 00 gry, VI. 253; 255; XI. 376. Karty do wyr.abiania deseni w tkaninie, XXIX. 86. Kary, nazwa koni, VIII. 152. Karykatura heretycka X'XXVIII.229. - ludowa, XXXVIII. 269. Karzeł, p. kauka, krasnoludki, kros_ na1ki, karzełek, dusza, bies, demon, L 182; IV. 9'8; 'XI. 376; XIV. 56; XX.' 215; XXXIV. 19. 289; 'XXXVII. 102, 251. Kas, choroba oczu, XXXIX. 400. Kasacz, uraźnik, XXX. 208. pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. Kasanka, koszula dziewczynek, V 63. Kasarnik, (gw. ż:::łn.), Kasernarest, III. 80. Kasia, w literaturze ludowej, VII. 51; XX. 251. Kasik, gdzieś, III. 139. Kasior, kasiorek, p. kaczu'r, krosno. XIV. 111, 112. pt. N a l' z ę d z i a l' y b a ck i e. Kason; (dok.), Chasa!), Jason, XIV.31. Kastor i Poluks, I. 172; XIV. 67, 217. Kastra, f'krzyniana ryby, XIV. Ul. Kastrul, rondel, II. 131. Kasty, I. 233; X'XXIV. 32. - kapłańskie, V. 187. Kasza, I. 49 129, 251; II. 128; III. 315, 323; VI. 30; IX. 48, 258; X. 36, 37; XIV. 10, 148, 149; XVIII. 143; XX. 57; XXXVII.U1,291; XXXIX 20g' - brzozowa ,p. hreczana. _. dębowa, p. jęczmienna ,1II.12, 319; . VIII. 123; XIV. 8, 381. -. hreczana, p brzozowa, tatarczana, III. 12, 14, 319; VIII. 370, 378; XXVII. 139. �200 - jaglana, I. 203; II. 339; III. 12, 19. 27, 66; IV. 286; VI. 57, 68; VIII. 251; XI. 132; XII. 207; XIV. 134; XXVII. 139. -. jako ofiara, XXVII. 136. -- jęczmienna, p. dębowa, III. 12, 319; VIII. 123; XI. 397; XIV. 8, 38,1. - niesolona, II. 252. - potrawa podczas stypy, XIII. 108; XXIV. 7, 14, 15, 23; XXVII. 136. - potrawa wi.gilijna, XXIX. 92. - ryż, II. 244, 251; VI. 26. -. tatarczana, p. hreczana, XI. 40, 132; XII. 16. - w bajce XX. 251, 267. - w lecznictwie, XI.397; XXVII 136. -- w mętowaniu, XIV. 169. - w obrzędach wesel., XXVII. 136. - w obrzędach związanych z narodzinami pierwszego cielęcia, XXV. :54. - w oracji zapustnej, XII. 50. vv przysł., VII.20B, 214; XIV.238. - w wierzeniach, XII. 65; XIV. 186. - we wróżbach, XXVII. 136. - z Hakami, II. 244, 251; VIII 251. - z pszona, XVIII. 200. - zakaz tłuczenia kaszy, XIII. 1013. Kaszel, p. krzipota, krzypota, por. krztusiec, XIII. 216, 218; XVIII. 181; XXX. 39, 43; XXXI. 96. Kaszikas, (j. lit), kosz· na ryby, XXXII. 32. Kaszkiet p. kiwior, XXVIII 167-161l. Kaszmir, XI. 60, 61. Kaszt, murowanie bez wapna, V. 63. Kasztan, kasztanowiec pospoli'y, Resculus hypocastanum, XVI. 290. - owoc, zabawka, XXVIII. 66, 67. - owoc w lecznictwie, XXX. 38. Kasztan, nazwa konia, XXXV. 135. Kasztany od bólu zębów, X. 354. - trzy, noszenie na szyi, XI. 383. 201 kwiaty, I. 161. p. bas, XIV. 261. Kaśka, w obrzędach popielcowych, I. 81, 83. - w szopce, XI. 36-38, 44, 130, 131. Kaśmirk, p. kaszmir, XI. 61. Kaśton, nazwa konia, VIII. 152. Kat, II. 28 3, 284; XIX. 67; XXI. 109. 113; XXV.115; XXVIII. 84; XXXI. 45, 75, 33, 84, 122; XXXIX. 371. - w "chodzeniu z Dorotą", IX.19-23. - w pieśni, X. 251. Katafalk, w przepowiedni, VIII. 48. Katalog, eksponatów na pokazie przemysłu ludowego w Święcianach, XXXIII. 151. - kartkowy melodii, XVI: 177. Katana, kaftan, IV. 278, 285, 286; VI. 50; X. 34, 184; XI. 156, 159. Kataptromancja, wróżeni.e ze zwierciadła, XXXVIlI. 274. Katar, .leczenie, X. 358; XI. 397. Katarka, czapka barania drużby, XII. 284, 285, 289, 290; XIII. 208. Katedra, konfesjonał, VI. 44. Katedra antropologii, XXI. 97. - etnografii, XXXIX. 3, 5, 30, 33. Kategorie faktów etnologicznych. XXXVII. 42, 45. Katekuil, O, Ind. am.), bóg-pi.orun, VII.9. Katonadalok, O. węg.), pieśni żołn:erskie, XXXII. 13. Katuch, p. jaz, XXXII. 32. Katuszka, (gw. hue), nazwa owiec, 'XXXV. 134. Katynczekty, O. kirg.), utrata wianka, V. 20. Kauka, Kaukos, O. liL), p. kliuczka. hak drewniany, narz. ryback .. XXXII. 31. - p. karzełek, krasnoludek. X. 11. (j. lit.), bóstwa litewskie, XXII.4 Kauri, p. Cypraea, moneta, III. 252; Kauszas, (j lit.), szufla rybacka, XXXII.32. Kawa, II. 73, 129, 185; III. 315, 320, 324; VII. 2; VIII. 119, 123; IX. 181; X. 37; XIII. 269; XXVIII. 243; XXXIII 65. - jako barwnik do jaj, IV. 216. - z żołędzi, XXXV. 69. Kawaler, ubi.ór, X. 33. - w zwycz. l-szo majowych, XI.199. - wierzenia związane z pie!"wszymi odwiedzinami, II. 334. - wróżby małżeńskie, III.' 28. Kawalerowie Bractwa św. Mikołaja, p. bractwo, XX'XIII. 134. - Mieczowi, III. 99, 105. Kawalir, IV. 277, 284. Kawalirzkie nuty, IV. 277, 284. Kauki, Kasztelanki, Kaśka, i Kawel, j •... p. kabel. Kawka, postać diabła. XII. 214. - ptak złowróżbny, XII. 169. - zwiastun śmierci., XX. 319. Kawula, nazwa krów, XXI. 58. Kawusz, (gw. hue.), szaflik z narośli drzewnej, XIII. 241; XVII. 143. Kazanica, kazalniea, VI. 44. Kazanie ludowe, V. 278. - ruskie, XIII. 333-337. _. średniowieczne, IX. 413, 415; XII. 322; XXVII. 4; XXVIII. 100. - w pl'zysłowiu VII. 207. Kazanie o pruskim baranie, II. 365 Kazeina, spoiwo farbiarski.e, XXX. 162, 166. . Kazini stupieńczyk, Ci. lit.). koźle kopytko, ornam., XXXII. 38. Kazirodca, XXVII. 12. Kazirodztvvo XV. 46; XVII. 50; XX. 228; XXVI. 59; XXVII. 9. 10. 13. 14, 18, 22. wileńskie, XXXV. 188. (j. błr.), nazwa kapłana pogańskiego, XXIV. 25, 26. Kaznodzieja w anegdocie, XXXI. 130. Kącina, p. kucza, XVII. 180. Kądziel p. kudle, ku on ta lo. kodzice, VI. 245, 246; VIII. 274, 369, 380; X. 104-106; XI 76, 365; XII. :02, 152, 212; XIII. 110, 257; XIV. 298; XV. 105; XVIII. 151; XX. 79; XXI. 45; XXXI. 158; XXXVII. 300. pt. O b l' Ó b k a w ł ó k n a - na księżycu, XV. 43. _. w literaturze ludowej, X. 48. - w obrzędach sobótkowych, V. 258.. -. w obrz. wesel. Serbów, IX. 44. - w pieśni, III. 132; IX. 397. - w zagadce, II. 229; XVII. 86, 87. -. zakaz przędzenh w zapusty. p. chodzenie z kądzielą, l. 80. Kądzielnice, XXXIV. 296. Kądziołki" p. kądziel. Kądziołki, skrzyp, II. 135. Kądziołki M. Boskiej, koniczyna polna w lecz., XXX. 68. Kąkol, Agrosthemma githago, XI. 40,. 177; XXVIII. 243; XXXI. 59, 95. - niszczeni.e, I. 87; IV. 320. - roślina diabelska, XXXI. 95. - roślina przyciągająca p ['o,runy, XXXI. 95. - suszony w obrzędach świętojańskich, VIII. 424. _. w lecznictwie, XIII. 217, 220. Kąkolni.ca ZbOlPW3 p. kąkol, AgroKaziuki Kazlar, i sthemma githago. Kany, haki do rynny. - gw. kowalska. VI. 291. Kąpanie, p. kąpiel. Kąpiel ciepła. II. 290. - ciężarnej, III. 58. - dziecka, noworodk'l. III 57: VI 127. dziewcząt, XIII. 31; XVIII. 211. �202 - lecznicza, V. 166; XI. 383, 385, 386, 395, 396, 400; XIII. 218; XVI. 82; XVIII 183; XXVII. 135; XXX, 42, 45. - ludowa, II. 374. - obrzędowa świętojańska, IV. 315, 322; XVIII, 211, 212; XX. 192; XXVI. 75. - parowa, XXX 16. - przed "Dzi.adami", XXIV. 10, - przedślubna, I. 132, - rytualna, III. 58. - w dzieży, w :cdwa'rze z: czarnej róży, brzozy. XVIII. 183; w osice, XXXV. 74 _ w życie, XIII. 109; XVIII. 211. - w przysłowiu, XIII. 157 -- z kory dębowej, XXXV. 69. 'l, krwi, XVIII. 91; XXII. 139. - z krwią mens-tr., magia, XVIII. 181. - z liści brzozowych, XXXV, 63. - z ziół, XXXIII. 113. - zakaz, XIII. 116; XVIII. 212; XXVII, 135. - zimna, XXX. 16. - zmarłego, XV. 103, Kqszta, p, kqcina, kucza, XVII. 180 Kąt, jako granica domu, XXIX. 122, - kryjówka złych mocy, XXIX. 122, - miejsce czarów XXIX. 122. - pod piecem, w magii, XI. 384. Kqtina, (j. Słowian zach,), świątynia. XIV. 308. Kqtnik, duch, III. 30~. Kaci, kadza, kaza, (j. tur.), koza, XXXIV. 176, Kiiminas, (j 'st. ind), kochankowie XXXIV. 14. Kiintiis, (j. sto ind,), kochanki gandharów, XXXIV. 14. Kama, Ci st. ind.), bóg miłości, VII. 7. 203 kaus, kosa, (j, finl.), drewni,ane naczynie obrzędowe, XXXIV. 285, 286. Kciuki ciężarnej, związywanie po śmierci, XXXIV. 40. . Keb, p Seb; Geb, (j.egip), bóstwo chtoniczne. XXXII, 122. Kejdany, buty ciasne, XVII. 165. Kel, kapusta włoska, XVIII. 219. Kelerub, brukiew, XVIII. 219. Kemas, (j. lit.), upiór, IV. 395. Kenir, (gw. druc.), chleb, p. stryjak, XXXVII. 210. Keptar, (gw. hue.), p. kieptar, piekKas, tar. Keremet; (j. mordw.), bóstwo w postaci kaczki, XXXII, 92, 122. Keri, (j płd. am), bóstwo bliżniacze dodatnie, XXXII. 147. Kernoi, kernos, (j. grec.), naczynie obrzędowe, puhary, XXXIV. 131, Kerpce, kierpce, XXVIII. 82. Kese i Tambue, f'etysze, Bangs Bango, XVII. 112. Ketla, płótnianka, XXVI. 55. Ketuby, (j. żyd.), akty ślubne, XXX 237. Kędzierzawiec, Malva S;)lvestrts, dykij slyz. XUI. 223. Kędziuch, brzuch, XIV. 308. Kępa, (gw. flis,), wys'pa, XX 57. Kęs, XVII. 213. Kęsek, 60 łokci płótna, ·XIV. 386. pL Miary i wagi. Kęś nie kęś, gdzieniegdzie, XIV. 111. Keran, (j, dajak.), pi.ecyk nieckowaty, XXXII. 59 Khrost, (j. g, łuż.), chrust, XIX. 10. Kiado, (j, sekl), wydający p. młodą, XVI. 143-145, Kialbej, (j. lit ), p, kielb, kielbuka, XXXII. 25. \ I t ( J r' j { •• I l Kichanie, powstanie zwyczaju pozdrawiania, XI. 65. • - w niedzielę, poniedziałek, wtorek, środę, czwa'rte.k, piątek, sobotę, II. 257; XIV 252; XX. 298, - wierzenia, II. 333; III. 51; XXIX, 165; XXXIII. 139. - wróżenie, II, 257; XXIII 159. - choroba, X. 221; XIV. 252. Kichele, (j, żyd.), placki, III. 322. Kici!, (j. błr.), spencer bez rękawów, p. gorset mieszczek białorusldch, XXI. 137. Kiczaky, (j. ukr.), pochodnia, IV.317 Kiczka, rózga śmi:gusowa, II. 87, Kiczka, wiecha owinięta słomą, jako znak graniczny, XXIX. 161. pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o w e. Kiczka, p. wiecha brzozowa, xiX,. 75. Kiczki, snopki do poszywania dachu, IX. 271, 272; XVI. 367, 3170; XXXIII. 95; XX:XIIX. 309. Kieblycia, (j ukr.), skrzyneczka na pieniądze, XXXIII. 131. Kiechn, (j. gil.), duch szamana, XVII. 106. Kiecka,' spódnica, II. 133; XV. 96. Kiedajse' lata, dawniejsze lata, XXXIX. 398. Kied kie jumbel, (j. lap.), tóg kamienny, XXXII. 103. . Kielich w legendzie, XXX. 134, 135. - Hawdali, III. 53, Kiela, kiely, ruptura, XVIII. 181. Kielb, Gobio fluviatilis Cuv., ki.elby, p kialbej, kielbuka, kilbas, zmarzlica, płocica,. XVIII 6,f, XXX. 214; XXXII25. Ki.ełbasa, I. 85, i29; III. 12; IV 140, 302; V. 209, 215; VI 77; VIII. 123, 376, '377; IX 72; XI. 41; XII. 42, 45. 258. 312. 3:20; XIII. 29; XXIV, 15; XXX.214; XXXI.57; XXXIX. 332, _. w baśni, XXVIII. 192, 196, 201. - w magii, XVIII. 183. - w oracji, XII, 42, 45, 46. -. w przysłowiu, IX. 373. _. \Ai szopce, XXV. 67, 68. Kielbukaj, (j.lit.), kiełb. XXXII.25 Kiely, (gw. hue.), choroba syfilis, XIII. 216, 218, 226. Kielym kuriumdyk, (j. kirg.), V. 19 Kielzno, uprząż, XXXVIII. 45. Kiepski, słaJ)y, marny, VI. 44. Kieptal', (gw. hue.), p. keptar, kyptar, piektar, VIII. 438; XU. 285; 286, 288, 290, 301; XIII. 208; XXII. 104-107, 109; XXXIV. 146 Kierat, XI. 171. Kierdel, kyrdel, stado owiec, V. 123; Kiereja p. Kiry ja. Kierenka, (gw. hue.), maślni(:a, XXXI. 98. Kierezja, kierezyja, p. karazyja, kołnierz, sukmana, XI. 27; XIX. 35; XXXVII. 308; XXXVIII. 231. Kierkowe, (j żyd.), cmentarz, III. 331, Kiermasz, p. jarmark, II. 217, 219; XI. 299; XVI. 264; XX. 72, 74, 109, 116; XXIII. 97; XXXI. 1~2:' -' świętomarciński, XVI. 4 Kiermy, (gw. flis.), wiosła, XVII. 140, 151. Kiernia, (gw. hue.), porówn. cierznia, kierzynka, maślnica. VIII. 46, Kierniczka, maślniczica, VIII, 46; XXV. 86. Kiernoz, wieprz, X. 159; XIV. 14,140, Kieran, kierujący spławianiem drzewa, VII. 261; XVII 13i9, 140. Kierownica u wozu, VI. 395. Kierownik, część wozu, XXXIX, 128 Kierpcarze, XI. 71. �..!04 20'5 Kierpce, p. krypcie, 1curpiele, kyrpce, III. 229; V .121; VII. 34, 257; VIII. 164; XI. 25, 27, 70, 71; XII 4, 11; XVIII. 67, 68; XXV. 5: XXVIII. 82, 217-219; XXXVI. 238, 257; XXXVII. 129, 214, 219, 223, 228; XXXVIII. 231. Kierunek etnologii, antropogeograficzny. XXXVIII. 6. -' dialektyczno-materialistyczny, ·XXXVIII. 228. - ewolucjonistyczny, XXXVIII. 4. 5, 224, 225, 228. - ewolucjonistyczno-psychologicz_ ny, XXXVII. 45. - ewolucyjny w prehist., XXVI. 29. - funkcjonalny, XXXVIII. 353. '- historyczny, XXXVII. 4'5; XXXVIII. 24, 26,223'---i227 - m.ate,:ialistyczno-hiJsloryc.zny, XXXVIII. 4, 5, 9, 11. - materialistyczno-historyczny w etnografii polskiej, XXXIX 628. - porównawczo-funkcjonalny, porów.-ewolucyjny, XXXVII. 311. - socjologi,czny, XXXVIII. 6, 9, 24, 223-225. Kiery, który, XVIII. 219. Kieryka, święto p Swięty Kieryk, zakaz pracy, V. 218. Kierzynka, p maślnica, XXXVII.268. Kies-kiz, kiza, (gw. góral.), iskrzy!;: minerał, III. 267, Kieska-złotodajka, XXIII. 146 Kieszeń, III. 140; XXXIX 188, Kieśnia, kieszeń, III. 140. Kij brzozowy, p. brzoza, kostur, laga, laska, XIV. 84, 86; XIX. 35; XXVII.64, - dziadowski, IV. 411; XIV. 151. - jako broń, XIV. 296; XXXI. 31. 72; XXXVIII 241. - jakc, narzędzie muzyczne. III. 222. jako na:'zędzie rolnicze, XXIX. 167-169; XXXVIII. 54. kaTbowany, do rozliczania, p. l'awasz, II. 207; XXXV. 130. - leszczynowy, XIV. 44. -. pasterski, XXXI. 3; XXXV. 130. 150, 151. - samobij i, samodaj, XI. 211; XVII. 51, 52; XXXVII. 20, 21. - w budownictwie, XI. 172. - w obrzędach weselnych, 1. 134. - w przysłowiu, VII. 207. - we wróżbach małżeńskich, I. 255. - wiklinowy, Xl. 147. - z krzyżowego drzewa, odpędzanie diabla, XXXI. 96. - z olchy, XXXI 98, -. znaczenie symboliczne, XX, 296.. Kij, słup, Xl. 172; XVIII 9 Kij, (j. kirg,), nawóz harani, V, 4. Kijach, (j. błr), poduszka z kłosów, XXX. 33. Kijanka, p pralnik, V. 2,27; VI, 184; IX. 27,9; X. 36; XVIII. 115-118. 121; XXVI. 81-83; XXX. 24,216: XXXVIII. 254, 321; XXXIX 291, 327. -. bi,ałoruska, XVIII. 116, 119, 120. - francuska, XVIII. 120. -. litewska, XVIII. 116-120. - lot czarownic, XXVII. 64; XXX. 220. - małoruska. XVIII. llu-119. - mieczowata, XVIII. 119, 121. - niemiecka, XVIII. 120. - polska, XVIII. 116. - ruska, XVIII. 120. - rzucanie pod k'rowę: aby zapomniała a cielęciu, XXIII. 88. - słowiańska, XVIII. 121. -. w lecznictwie, XI. 397. - w przysłowiu, IX. 54. - w wierzeniach III. 141; XXIII. 88. - ~ / l I r ' .•. , włoska, XVIII. 120, słupy w stodołach, XI 172. Kijeskaja hara, (j. ukr.), miejsce. gdzie zapisuje się diabłu duszę, XV. 137. Kiki, (j. gil.), pałeczki wierzbowe w koronie szamana, XVI. 121. Kikle, p ketla, płaszcze z płótna samodziałowego, XXXVI. 233. Kikut, mańkut, IV. 307. Kilbenen, (j. niem,), zgromadzenia wioskowe II. 102. Kilchgang, (j, niem.), odwiedzanie nocą dziewcząt, II. 102, Kilim, XIII. 252; XIV. 119; XXI. 47; XXVI. 142; XXIX. 85, 86, 124, 125, 130, 183; XXX. 4; XXXI. 166, 172, 173; XXXV. 190, 191; XXXVIII. 339. pt. T k a c t w o. Kilimkarstwo, XXIX 124;X.XXV 178. Kilof, p. czakan, czekan, dżagan, XXXIX. 319. Kiła, P. kieła, kily, lues, XI. 398; XIII. 277; XXXV. 69. KUbas, (j. lit.), p. kiełb, XXXII. 25, Kilka, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Kimać, (gw. złodz.), spać, VII. 279, Kimbalka, p. chamelka. III. 17. Kimidin, (j. st. ind,), duchy, XXXIVą Kimpurusa, (j. ind,), demony szkodo liwe, XXXIV. 15. Kinajdios, korzeń, magiez.. XXII!.'t Kinal, (gw. złodz.), nos, VII. 279, Kindebank, skrzynka do sieczki. XVII. 79, 93. Kinem.atograf w etnografii, p. film etnograf., XXVIII. 107, 110, Kinnara, (j. ind), Gandharwa, XXXIV. 14, 15, 32. Kiń, (gw hue.), P. koń, XXXV. 133 Kiń z żownyrom, (j, ukr), wzory na pisankach, IV 213. Kije, (j, ukr.), mięta, II,159 wieprz, III. 139. Kipi, (gw. złodz.), kapelusz, VII, 279 Kireja, (dok), kiereja, XIII. 252. Kil'PCe, p, ki.erpce, IX. 26. Kirri, (j buszm.), pałka, kij do łowów, XXXVII. 83. Kirylica, p. cyrylica, XXI. 153. Kisiel, potrawa obrzędowa, XXIV. 7. Kistka, kostka, IV. 208, Kistka na sikorki, XXXIII. 21 pt. P t a s z n i c t w o. Kisylycia, (gw. huc.), P. kisiel, ŻUl z mąki owsianej, XII. 296. Kiszenie buraków, kapusty, p. buraki, kapusta. Kiszka, mleko kwaśne, II. 12B; VIII. 391. Kiszek ból, p. choroby. Kiszmysz, (j. kirg), winogrona suszone, V. 15. Kisznyc'a, (gw. huc,). część połoniny XXXV.87. Kiś. kiś, kiśl nawoływanie prosiąt, II. 130, Kiślek, mleko kwaśne, II 208. Kit, (gw. huc.), kot w zag., VII. 72. Kita, XXVIII. 18. Kitaba, (j. tatar.), księga religijna. XXXI 156. Kitajka, tkanina, XXXIV. 165. Kitełesio, (gw. złodz.), p. dziecko, VII. 279. Kitka, palma wielkanocna, IV. 277; V. 56. Kity naciągać, (gw. złodz.), umierać, VII. 279, Kivimal, (j, est.), kamienne bóstwa XXXII. 159. Kiwa, motowidło, II. 134. pt. N ar z ę d z ia t k a ck.i e. Kiwać. (gw. z~odz ), oszukać. XIII 258 Kiwałka, nóż, IX. 363, Kińska Kiodruz, mia'a, �20'!' 206 Kiu;anie, szykany. XIV. Kiwior, kiwer, kaszkiet, 180. XXVIII. 167-169. przykrywka słomiana na ulu. XXXIX. 352. _. (dok.), ubiór głowy kobiecej, XXVIII. 18. Kiwon, nicpoń, VI. 44. Kizia, (gw. dziec.), koz.a, III. 165. Kizly (j. ukr.), kozły, krokwie, XVI. 370 Kizlyny, (j. ukr.), przy brogu, XVI. 369. Kiźliny, (gw. hue.), p. kizly, koźliny krc:,wie, XXXIII. S8. pt. D a c h. Kjeld Rune, skand. bohater poematu ludowego, XV. 41. Kjen dżygit, (j. kirg.), ors'zak oblubieńca, V. 14. Klacz, p. kobyła, II. 46; III. 72; V.3, 12; XXXVIII. 44. Klag, (gw. hue.), podpuszczka, II. 207; V. 124; VIII. 43, 45. Klakotki, kołatki, 1. 85. Klamka, p. drewniane zamki. XXXIII. 99. _. w przysłowiu, XIII. 157. Klamki, terminol. kowal., VI. 291. - w budownictwie, IX. 273. Klamry, XXIX. 185; XXXI. 67. Klany, III. 221; XVIII. 51, 55; XXXIX. 3, 207. - egzogamiczne, XVIII. 21,25,26,54. - kaczki, XXXII. lOI. - podział klanów, XVIII. 49. _. totemiczne, XVII. 32, 42, 53; XVIII. 16-26, 41, 44, 47-49, 51, Klap, (j. lit.), niewód, XXXII. 29. Klapatyny, obuwie drew., ,XIV. 111. Klapoki, WYcinanki gostyńskie, XXII. 116, 117, 120. Klapperbock, przebieranie się ZOl kozę, XX. 178. Klapy, u czepka, XXVIII. 20. - u gorsetu, XXIX. 83. - u sukmany, p. klapcie. Klarfiedel, (j. niem.), i.nstrument. XVI. 167. Klarnecista, VI. 136; XIV. 255. Klarnet, V. 155; XI. 21; XIV. 381; XVI. 166; XXVIII. 65. Klaryski, XVIII. 65; XX. 305. Klasa robotnicza, XXXIX. 49. Klaskanie w ręce, XXXVIII. 123. Klasycyzm antyczny, X'XIXIX. 178.. Klasy z.awodowe, XVI. 107. Klasyfikacja, faktów etnologicznych, XXXVII. 46. - nauk lingwJstycz., XXXVII. 315. Klasztor, Benedyktynek, XXVIII. 28. - BLangy en Ternois, II. 112. - Cystersów, V. 130; XX. 304; XXVIII. 138. - Dominikanów, XIX. 33. - Franciszkanów, XXXI. 48. - w epoce państw,a moskiewskiego. XXXIX. 44. -. kary za obmawianie, XI. 306. - kęoki .. XXXI. 79. - Norbertanek, XXVIII. 28. - św. Andrzeja, XIX .. 34 -. św. Stefana, XXXVIII. 370. -św. Teodoberla, II. 112. - świętokrzyski, XIV. 314, 315. - tyniecki, XXXIX. 170. - w aktach babińskich, XXVIII. 200. - w bajce, II. 272. _. \\l legendzi.e, XXXI. 51. _. w pieśni dziadowskiej, III. 161. - zapadły, XXVI. 154. - zwierzyniecki, XIX. 33. - żarnowiecki, XXVIII. 24, 25, 29, 36. - żukowski, XXVIII. 29, Klateczki dla pszczelich matek, XXXI. 3. , , li .' Klaty, koziołki w ptasznictwie, XXXIX. 293. Klauza, (j. ukr.), tama, XVII. 142 . Klawikord, XXXIV. 163. Klawy, (gw. złodz.), przystojny, ładny, VII. 279. Klątwa kościelna, XX. 62, 79. --. moc, V. 230, 231; XIX. 122-3; XXXI. 46. Klebecić, pleść byle co, XVIII. 219. Klebeta, Klebetniea, gadatliwa kobieta, XVIII. 219. Klebetnik, zrzęda, XVIII. 219. Klecha, XIX. 34, 8'1, 88, 90; XX 65,74, 116; XXVII. 5; XXVIII.l87. Klechda, p. klichda, I. 13, 169; III 1; IV. 259, 263; XI. 111, 429; XII. 174; XIII. 263, 264; XX. 249, 251, 252; XXVII. 5; XXVIII. 137; XXX. 220; XXXVII. 142, 144,145. pt. L i t e l' a t u l' a l u d o wa. Kleć, kleeia, bud. gasp., XVII. 180; XXIV. 87; XXVII. 140; XXX. 22, 33; XXXV. 34; XXXVIII. 272. Klej stolarski, lecznidwo, V. 179. Klejmo, (j. ros.), godło, II. 9, 365. Klejnoty, XXVI. 124; XXXV. 36. Klenkanie, Anioł Pański, XVIII. 219. Kleń, Squalius cephalus L., ryba, XXXII. 24. Klep, powróz konopny w niewodzie, XIV. Ul. -. (j. bk.), klap, XXXII. 29. Klepa, (j. błr.), p. klap, XXXII. 29. Klepa, powróz ci:ągnąey sieć, XIV. 111. Klepacz, młot, II. 141. Klepadło, p, kołatka wie~kanocna. XIII. 29; XVIII. 211. Klepanie lnu, XXXIII. 149. ~ kosy, XXXV. 87. Klepce, p. kapkan. Klepisko, p: boisko, XI. 172, 382; XIV. 309; XX. 315; XXIX. 40, 90; XXX. 20; XXXIII. 105; XXXIX. 337. Kleplci, powróz do straszenia ryb, XIV. 112. Klepsydra piaskowa, XXXIV. 167. Kleszcz, Ixodes nctnus, II. 162; XXVIII. 186, 204. Kleszcze, narzędzie druciarskie, XXXVII. 205. - kleszczyny u chomąta, XXXII. 3D8; XXXIX. 120. Klei, p. sień, V. 149. Klępa, nazwa krowy, VI. 44. Klęski żywiołowe, XXXVIII. 534. Klicipas (j. lit.)" p. klap, XXXII. 29. Klichda, p. klechda, XIV. 112. Klija, (j. serb.), palestra, V. 140. pt. Z a b a w y i gr y. Klikusza, (j. 1'0'5' )o,histeryczka, IV 365. Klin, (dok.), część łanu, XXV. 30. Klin, XXXVII. 218. _. w przysłowiu, VII. 207; XII. 66. Klina wbić, czynność magi.czna,I.47. Klince, trmin. kowal., VI. 292. Klipa, (gw. złodz.), zbiegowisko, VII. 279. Klis, (j. ser.), pliszka, gry, V. 140. Klise, ornament, XXX. 193. Kliszcz, kliszeza, kleszczka, XIV.n2. Kliuezka, (j. błr.),p, kciuka;,XXXII.31. ~loc obrzędowy, ciągnąć, XX. 182. - palenie w wigilię, XIV. 46. _. przycźepianie dziewczętom w po- . piele c, I. 4'9, 81, 84; XX. 182, 183, 187. przywiązanie do drzew owocowych. XX 186 _ terminologia kowalska, V. 292. _ rzeżn'cki, p. kowban, XI. 386. Klocki drzeworytnicze, XXVIII. 32. _ do drukowania, XXXVIII. 418, 419, 423, 430. _ �209 .208 Klcckowe koronki, Xl. 212; XXVIII. 21, 35. Klon, Acel' tabaricum L .. drzewo użytkowe, XXVII. 139; XXXIII. 12, - czarny, liście barwnik, XVII. 33 - czarny sok w med., XXXIII. 14. KIoski, kluski, Xx. 95. KlOse, O,. niem.), 'kluski, XXXIII.112. Kluby męskie, XVIII. 22; XXXVIII. 348. Klucz, do noszeni,a siana, II 209 - drewni,any, XXXIII. 99. - dzwonienie, XII. 312. li pługa, I 143, 188; II. 131. - w bajce, II. 275; V. 130; Xx. 249. - w lecznictwie, III. 55. - w mętowaniu, XIV. 378. - w pi'elęgnacji dzieci, III. 56. _. w wierzeniach' żyd., III. 51, 53. -. w zabiegach magicz., VIII. 62. _. w zagadce, II. 41, 229; VI. 247; XVII. 82. - - w zwyczajach hodowlanych, wypędzanie bydła na paszę, XXV. 55, 57. znak6w, XXXVIII. 190. Kluczewi, kluczi, klucziwska; (j. ukir.), wzory na pisank., IV. 211, .Kluczka, żerdź, XII. 295. Kluczkata, O ulkir), wzory na pisan_ kach, IV. 211. . Kluczyki, pierwiosnek, Primula officinalis, XXXI. 96. pt. Roś l in y w w i e r z e n i a c h, m a g i. i i w l e c z n i c t w i e. 'Kluczyski, p. krokwie, kozly w dachu na sochę i ślemie, XVI. 367. pt. D a c h. kludzi;ć si.ę prowadzi<':, iść. chodzić, XVIII. 219. . Klujduba, dzięciol, III. 43. Kludzić, (gw. huc.), zamek drewniany, XXXV. 107. Kluski, p. bobalki, cipke, haluszki, Kluka, klaski, KlOse, krzydle, kolob, I. 164; II. 128, 358; III. 12, 319, 322; V. 45; VI. 57; VIII. 36; XII, 16; XIV. 134, 174; XV. 93, 99; XXX.214; XXXI.100; XXXIV 167 - potrawa wigilijna, XXIX. 96. - lane, IV. 286. - na Łysej G6rze, XXVII. 68. - owsiane, XVIII. 72. -. w Peregr. Maók., XXVIII. 188. _. w przysłowiu, VIII. 404; IX. 53. - w szopce, XI. 44, 45, 134. - z makiem, III. 173; XV. 99; XXIX 96 - z olejem, XV. 93. - ziemniaczane, XIV. 250. Klusowanie gliny, V. 166. pt. G a r ncars two. Kluzinki, lanie świec, XI. 74, 75. Klysce, te:minolog. kowalska, VI 292. Klaczkowiny, klakociny, prządki, XV. 104. Kladka na linach z łyka, p.berwy, most, XXIV. 41. Kładzenie bursztyn6w do grobu, XXXIX. 387. ~ placków na drzewa ow., XVIII,96 -umierającego na słomie, VIII 52; XV. 102. - zmarłego na desce, XX. 202. Klakociny, p. klaczkowiny, prządki, XV. 104, 105. Klamiec, kłamca, XIV. 112. Kłamstwo jako motyw literacki, XXVIII. 211. Klania, p6ł kopy, IV. 204. Klapace, kołatki owcze, VIII. 40. Klapacki, klapaczki, klekotki, koła tki, IV. 283; XXI 216. pt. I n s t r u m e n t y m u z y c z n e. \ (gw. złodz.), gęba, VII.299. czapka z barank6w kryta suknem, XII. 290. Klapcie, klapy u sukmany, I. 160. Kłącza, XX. 319; XXXVII. 87, 93; XXXVIII. 54. pt Z b i e r a c t w o. Klepala, O, ukr.), kołatki, V. 214. Klewec, (gw. hue.), do klepania kosy, XXXV. 87. Klo, kieł, VIII. 285, 286. Klob, klusk.i, XXX. 214. Klobuczek, czapeczk.a, XVIII. 219. Klobuczki, dzwonki, Campanula ranuncoloidea, II. 137. Klobuk, kapelusz, III. 251; XVIII. Klapaczka, kogut IV. 372, 378. Kloklotek, Klapanie, \ ! r I .J.. I I I 219. cukru, głowa cukru, XVIII. 219. Klacze, (gw. huc.), kurka, VII. 261. Kloć, snop, XVI. 108. Kloda, beczka, I. 17. Kloda, p. kloc, klocek, koloda, kolodka, kolodoczka Bożego Narodzenia, bandjak, XX. 18,6, 187. - część pługa, V. 61. - część więcierza, XIV. 112. - do rąbania drzewa, XVII. 92. - do rąbania mięsa, p. kowban, XIII. 219. - dyby, XX. 37; XXXIX. 299. - miara zboża, XXVIII. 149. - obrzędowa, XX. 183, 188. - olszowa wydrążona jako komin, XXIX. 10. - popielcowa, p kloc. XX. 180183, 185. - stępa, XXXIV. 187. - trumna, I. 19. - w legendzie, XII. 62. - w łowiectwie, XXXI. 32. - w przysłowiu, XIII. 159. Klakiczka, (j. ukr.). p. klokoczka, XII. 300. _ L4 Lud - Tonl XL Klokoczka, Rhamus w mętowaniu, Cathartica, w palmie wielkanocnej, XII. 310. Kłokoczyna, kłokocina, Staphylea pinnata, okadzanie, XXX. 65. - święcona, IV. 184; VI. 58, 78. ~ w magi~ XII. 300, 310. Klokosecka, kura w mętowaniu, XIV. 377, 378. Klómka, sieć rybacka, XIV. 112. Kłonica III. 197; XXX. 34. Klopić ~ię, kłopotać się, VI. 44. Kłos, kłosek, p. klósko, klysecek, klysko, klysek, klyszek, poduszka z kłos6w, II. 140. Klos pszeniczny, gwiazdozbi6r, Kłos Panny, r. 173. Kłos żyta, dwoisty, przepowiednia szczęścia, VIII. 1;;9. - żyta w magii, XXXI. 70, 100. Kłosy owsa, na Trz. Kr6li, XVIII.210. - przy młocce, XI. 175. - w gadce, XI. 329. - w magii, XIII. 227. Kloticzka, trzcina zwyczajna, Phragmites Communis Trin, zaświdrowane korzenie, XIII. 227. pt. A P o t r o p a i on. Klotka, p. kł6dka. Kłódka, XXXIV. 298; XXXVII. 126. - otwieranie za pomocą cudownej trawy, XI. 377. _ pozbawianie płodności, XXIV.l72 _ w magii, XIII. 228; XVII. 20, 21. - - taniec, p. bąk. w obrzędach narodzinowych chińskich, XVII. 24. w zagadce, XIV. 375; XVII. 88. \'1 zwycz. wigilij., XVIII. 199. w zwyczajach związanych z wypędzaniem bydła na paszę, XXV 55, 57. �211 210 - wrzucanie do grobu, XVII. 25; zamknięta, sposób na złodziei, XXIII. 135. pt. M a g ia. - zamykanie, XXIV. 172. - zamykanie szczęk zmarłym, XVII. 19-30; XXIX. 175. - zamykanie szczęk zwierzęcia padłego na zarazę, XVII. 25. Kłódkarstwo, przemysł lud., V. 271. Klósko, kłos, II. 140. Kłóta, kapusta z ziemniakami, potrawa wigilijna, XXIX. 96. Kłusownictwo rybne, XXXI. 42, 43. Kłusownicy, III. 240, 268; V. 219; VII. 264, 265; XXIV. 43; XXXI 26; XXXV. 42. Klych. pień bez wierzchołka, XIV. 112. Kłyn'i, (gw. hue.), kLiny wolejnicy, XXXIV. 148. Kłyńci, Kl'yńczyki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Klysecek, kłosek, XIV. 377. Klysko, kłosek, XX. 247. Klyszek, klysek, złom drzewny, XIV. 112. Krnef, (j. egip.), bóg w pasiaci węża, XVI. 26, 28. pt. B ó s t w a. Kmieć, XVI. 264; XIX. 74, 90; XX. 10, 11, 14, 46, 113, 114; XXV. 25, 33, 34; XXXIX. 44. Kminek, Carum Carvi L., XXVIII. 243. - aphrodisiaca, X.226; XXXIX.300. okłady, XXX. 46. w lecznict., VI. 60; XIII. 221, 223. Kminić, kłamać, XVIII. 219. Kmiotaszek, kmiotek, kmiotówna, XIX. 95, 96; XX. 113, 129. Knafle, guziki, XIV. 15. Knagi, zakrętki drewniane, III. 44. smarkacz, Knajtek, Knąbie, p XVIII. 219. knobie. do wiązania powróseł, XI.175. uprząż, XXXVIII. 41, 42. Knerych, ,roślina lecznicza, Spergula arvensis, XXXI. 96. Kniahyni, (gw. hue.), kniehyni, p. młoda, VII. 261; XIV. 215. Kniat, Calt/w palustris, kaczyniec, knieć błotna, lek, XXXI. 95. Kniaź (j. ros.), książę, XIV. 67. - (j. ros.), głowa rodu, XIV. 67, 191. - (j. ukr), pan młody, 1.. 246; VII. 261; XIV. 215. Knieć błotna, Calt/w palustris, p. kaczyniec, kniat, pączki, kwiat, barwnik, w lecznictwie, XVII. 33; XXVIII. 243. Kniehini, (j ukr.), młoda, lU. 43, 352: - p. młoda, XIII. 208. Knieź, (gw hue.). kniaż pan młody. XIII. 208. Knihnicka, (gw. hue.), nazwa krowy, XXXV. 135.. Knobie, knąbie, knowie dolna część słomy, XXIX. 32, 33; XXXIX. 452. pt. D a ch. Knoch, bursztyn biało-żółty, XXXIX. 414--415. Knebel, Kneble, Knop, tkacz, XXXVII. 212; XXXIX. 327. ściegi, XXVIII. 36. wieprz, XXXV. 133. Knutle, kawałki drzewa, XXXVI.211. Knydla, (gw. złodz.), pozdrowienie, VII. 279. Knydle, p. kluski, XV. 77. Knysz, knyszi, (j. ukr.), chleb pszenny, II. 142; VIII. 373; XVI. 325. Knyżnyk, (gw. hue.), umiejący czytać i pisać, XXXV. 135. Koci[, p. kowal, XIV. 112. Knoplochy, Knórus, (j. sL niem.), p. koń, XVII.220 (j. st. sław). demon opiekuńczy, XVII. 221. Kobb, (dok.), fo~tuna, los, XVII.211. Koba, pomyślność, XVII. 221. Kobasy, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. Kobeć, p. kukułka, II. 162. pt. P t aki w wierzeniach. Kobel, (j. dol. niem.), kobyła, XVII. Kob, Kob, 220. Kobiałka, I. 163, 198; II. 142; V. 161; XX. 48,72; XXIV. 17; XXVIII. 189; Kobiec, kobuz, XXXVIII. 237. Kobiela, kobiałka, XIV. 144; XXXI.57. _. do noszenia przędzy, IV. 175; Kobierce fińskie, XXXV. 190-191. _. grodzieńskie, XXXV. 191. _ litewskie, XXXV. 192, 193. - mahometańskie, XXXI. 168. - mazurskie, XXXV. 190. - polski.e, XXXV. 193, 194. - pruskie, XXXV. 191. _ radz.iwiłłowskie, XXXV. 193. _ skandynawskie, XXXV. 190. _ skórzane, XXXVII. 109. - szwedzkie, XXXV. 190. - wschodnie, XXXV. 191-195. Kobieta, p. baba, VII. 8, 15, 17, 18,23, 38--41, 156, 177, 179, 207, 257, 259, 283; X. 111, 244, 246-249, 251, 342; XVII. 225, 241; XXXVIII. 88, 3509. - Ainów, X. 347. bezpłodna ,XVIII. 94. chińska, XXVII. 166. choroby, XXX. 47; XXXI. 57. ciężarna, IV. 182, 437; V. 64; XII. 267; XVIII. 197; XXXVIII. 59. egipska. XIII. 268. garncarka, XXXVIII. 351. - _ _ _ Gilaków, XVII. 190. i mysz, III. 23. karmiąca, II. 225, 227. malikowata, III. 140. mandżurska, XI. 336.. mityczna, XXXIII. 140. młoda, XXXIX. 194, 385, 391, 400. napadnięta przez niedźwiejzia, VII. 1. nazwa mężatki, VI. 44. pochodzenie, XI. 209; XXIII. 160. postać śmierci, XIII. 204. przechodząca d.:'ogę, VI. 62. spartańska, II. 103. stanowisko społeczne, II. 191; III. 199. stara, XXXVII. 210;· XXXIX.194, 385, 391, 400. stworzenie, III. 325; XIII. 336. ubiory, X. 33-35, 183-190, 341. w literaturze ludowej, II. 324, 325; _. _ _ _. _ V. 260. w przysłowiu, VII. 207; IX. 55. wcielenie diabła, XI. 15. wieszcząca, p. alruna, X. 267. wysoka, p. gidy ja. zmora, XIII. 297. związek ze zwierzęciem, XXXI. - _ _ _ _ _ _ _ 154. (j. sto niem.), dziewica, 2Z0. Kobila Tute, (j. serb.), gra, V. 141. Koholty, koboldy, p domowik, chowaniec, demony, VIII. 7; XIV. 299; XVII 221; XXVIII. 100; XXXII. 182; XXXIX. 305. Kobuz, Hypotriorabia subbutea, p. kobiec, XiXXVIII. 237. pt. P t a_ s z n i c t w o. Kobila, XVII. Kobylak, kobylec, Rumex lapathi- w lecznictwie, XXXI. Kobyli łeb, jazda na Łysą Górę, XXVII. 62. folium, 96 �Kobyli leb, w przysl., 'XVII. 165. Koby!ica, chodzenie z kobylicą, p. kobyłka, XX 167. - kokarda, Ill. 139; XX. 260. - ciesielska, V. 63. - do międlenia lnu, XXXIX. 291. Kobyllce, p. kozly, XI. 173. Kobyla, p. kob, kobel, koba, koń. pt. N a z w y z w i.,e r z ą t. - cudowna, XI. 373, 374. - czarovvnica zamieniona w kobyłę, XXV.85. - 'czasZJka, IV. 419; XXIX. 103. ~ klacz, VII. 70; XI. 73; XVII. 220, - kości na ścianach kościoła, XXIX. 103. pt. W i e r z e n i a. - mocz jako napój na Łysej Górze, XXVn, 68. - w literaturze ludowej, VII. 131; XX. 268, 269. - w przysłowiu, VII. 70. - w wierszu o szewcach, IX. 61, 186; XIV. 371. - w zagadce, VII. 70; XI. 73. - w zamówieniach, XIV. 70. Kobyłka, chodzenie z kobytką, p. kobel, kobylica, XIlI. 130 135 141' XXXI. 166. ,,' - Radlowska, XIX. 51. Kobylka garbarska, p. kobylica. XXXI. 113. Kobyły, liny niewodu, XXXII. 28. Kobza, Ill. 243, 271; XI. 327; XVIII. 78; XXI. 32; XXXVII. 352. pt. I n s t r u m e n t y l u d o w e. - czeska, XVI. 166. Kobzarowie, XVI. 169. Kobziarze, p. bandurzyści, kobzarowie, XXI. 80. p. ziemniaki, II. 128. 141. Kob , (j. str. cerk.), narok, XVII. 195. Kobzole, 213 I 212 (j. 'St. cerk.), wieszcz, równo kob, koba, kobeć, XVII Koc, w obrzędach pogrzeb., V. Kocanie pisanek, IV. 224, pt. b a w y l u d o w e. Kocanka, Anthenaria dioica K., XXXI. 96. Kocl1ajka, perliczka, VI. 305. Kochut, kogut, XXX. 220. Kob'bnik'b, Koci ogon, Amaranthus I• \ I -I' caudatus, roślina, Koci XXXI. 96. pazur, suchołuska .po.. 195. 345. Z a- Gnaphalium dwupienna, IX. 4. wielkanocnej, dioicum, w palmie IV. 283; V. 56. Kociara, niedźwiedź, XI. 312. Kocica, kotka w baśni, XI. 373. Kocie mięso, jako przynęta, XXXI. 32. pt. Ł o w i e c t w o. Kocielek, p. kocioł, XXIX. 45. Kocioł, do gotowania, XX. 316; XXVI. 92. - do warzenia sera, XXXV. 90. - do żętycy, V. 124. - mosiężny, XX,XV. 98. - w przysłowiu, VII. 209. - w wierzeniach, XXXI. 145. _ wiszący, XX. 3'16; XXIV. 87; XXXIlI. 102; XXXV. 126; XXXVI. 201, 203. _ z pieniędzmi, XIII. 116, 253. _ żelazny, IX. 362; XXXV. 98. _ w lowiectwLe. XXXVI. 201, 203. Kociołek, miejsce bursztynodajne, XXXIX. 362. Kociuba, nazwa ~rowy, XXI. 205. _ pogrzebacz, IX. 361; XVIII. 176, Kocianka, 179. w lecznictvvie, VIII. 57. Kocur, strug do darcia łuczywa. XX}~v·rII. 4~1. Kocurek, t.aniec, XV. 79, 81. - ll ) l I I I. krew, XIl. 312. kult. XXX. 223 pt. M a g i a. mięso na pokładziny, VI. 135. wa, Myriophyllum spicatum L.. mówiący, IV. 301, 303. XIV. 112. Koczerbieha, (j. blr.), taniec, XII.185; naśladowanie głosu, VIII. 393. XXI. 138. nogi, XXXVIII. 275. Koczerha, (gw. huc.l, przy wyrobie ofiara w now. mieszkaniu. IX 285. sera, XXXV. 96, 97. ofiara obrzędowa, XVIII.96; XX. _ do rozbijania wurdy, XXXV. 91. 205, 294; XXII. 8; XXX. 251. _ do odpędzania burzy, XVIII. 179. _ ognisty, XXIX. 106; XXX. 201. Koczoty, w przysłowiu, VII. 207. _ pianie, III. 21, 142, 145; IV. 47, Koczownictwo, I. 135, 136; III. 232; 418, 422; V. 34, 371; VIII.359, 393, XXXV. 182; XXXVII. 364. 398; IX. 66; X. 381; XI. 239; XIII. Koczownicy, II. 299, 301; V. 4; VIl. 129, 232; XVIII. 195. 16; XVII. 171; XXXVII. 82, 83, przepowiednie pogody, XVII. 83. pt. 120, 387. Meteorologia ludowa. Koczurek, nazwa trawy, IX. 266. _ przerwa w panowaniu diabła, Kodeks Hornigowski, XXXVIII.232. XXVII. 143. - karny, XI. 306. _ pióra na kapeluszu kolędników,. - ostrowski, XXXVIII. 232. X. 1517 - ucztowania,. XXXIX. 173. _ pióra w lecznictwie, X. 357. Kadry, kołdry., wycinanki, p. koł_ ptak czarownicy, XVI. 149. tryny, XXII. 113-1l5;XXIX.184. - ptak diabła, XXIX. 106. Kodziel, p. kądzi£'l, I. 80. _ ptak światła, XVII. 183. Kofia, XXVIII. 18. pt. O d z i e ż. _ ptak św. Jerzego, XVI. 157; Kognaci, III. 192, 309. XVII. !G3. Kogut, p. kochut, kohut, kłokot, kur, _ uosobienie siły rozrod., XVI. 157. piweń, pieunik, biały, VIII. 289. - upiór, VI. 258. _ czarny, VIII. 289, 344, 392; XXIX _ w literaturze ludowej, II. 341, 358; 100-102, 105, 106; XXX. 222; IV. 301, 303; V. 174, 175; VIII. XXXIlI. 118; XXXVIII. 247. 182; XI. 374, 379; XXXVII. 20. - czerwony, Miara, XXXIX. 310. _ w facecj,ach, XXXI. 127. - danina, XVI. 108; XXXVIII. 324. -" w łowiectwie, XXXI. 31. - direwniany w zwycz. wielk., XII. _ w obrzędach weselnych, IV. 437. 317. _ w obrzędach żniwiar., XXII. 8. - głowa, III. 60. _ w obrzędach dyngus. XXXI. 172. - głowa, składanie na piersiach za_ w pieśni, X.202; XIV.267; XXIII. bitego, XXVIII. 251. 117-120; XXXVIlI. 295. - potrawa obrzędowa, VI. 135; _ w podaniu, XVIII. 135; XXXVII. XXIV. 15. - w podaniu XXVIlI. 135; - potrawa wesel., VI. 135; IX. 45,48. XXXVII. 12. '- jazda na kogucie, IV. 268; XXX. _ w przysłowiu, II. 202; IX. 253. 218, 221, 222. Kocury, K'ocywie, gra, XIlI. 310. wywłócznik kłosowy, tra- _ �214 r' - .. 215 i I w wierzeniach ludowych, XXXV. 173, 181. - w zagadce, VII. 72. - wcielenie diabła, VIII. 355. - we wrÓożbach, p. alektriomancja. XXXVIII. 274. - z gliny, świstaki, XI. 327; XII. 224. - znoszący jaja, XXV. 115. - zostawianie \V nowym domu,IV.418. Kogut, p. pop ciup, gra w bierki, XI. 387; XVII. 229. Kogutek, p. kogut, VI. 142, 146; XIX. 57. - łęczycki, XXXIX. 332. - p. km;ka, XXXI. 96. - w piosence, VI. 142, 146. Kogutki, mięta święcona, XXX. 57. ~ wycinanki, XXII.119-121; XXIX. 183, 184. - zabawki z sitowia,XXVIII.59,241 Kohucik, haft, XXXVII. 218, 224. Kohut, (gw. huc.), kogut, w zagadce, VII. 72; XIII. 129, 334. Koki, (gw. dziec.), kartofle, III .45. KokluS'z, p. krztusiec, III.57; XI.396. Kokocyna, p. kłokoczyna roślina, XXX. 65. Kokornak, aphrodis., XXXIX,. 300. - wypędzanie diabła, XIX. 115. Kokorudza, kukurydza, IX. 384. Kokoryczka właściwa, Polygonatum officinaLis, XXVIII. 243. Kokosz, kura, XX. 8, 13; XXVIII.203. Kokoszecka, kura II. 341; VI. 142, - w opowiadaniu, VIII. 285-289. - w przysłowiu, VII. 207. Kokoszka, p. banty, XVI. 367; XX. 315. pt. D a ch. - nazwa ostatnich kłosów, XXII. 7. Kokoszki, stokroć t~\vała, przep. urodzaju ziemniaków. XXX. 43. - w lecznict\.vie odwar, XXX. 43. (j. ukr.), kobiecy ubiór głowy, XXI. 138; XiXXVIII. 354. Kokot, p. kogut, III. 138; XVIII.219; XXX. 220. Kokotek, lokalny pociąg, XVIII.219. Kola, koła, XIV. 61. Kolacja kawalerska, p. bractwo Ś\v. Mikołaja, XXXIII. 133. Koiaczyny, kołaczyny . chrzciny, II.202. Kolada, (j. ukr.), II. 214; XXIV. 119. Kolano, przechodzenie pod nim w lecznictwie, XI. 384. - w przysłowiu, VII. 207. Kola rodina, (j. serb.), nazwa konstelacji, w. wóz, XIV. 61, 62. Kolas, O. błr.), kłos, XIV. 87. Kolbiaga, XVII. 181. Kolca, brony, XX. 2.66. Kolca pługa, I. 188; XII. 224; XXXVIII. 235. KQlczyki, p. koltki, II. 267; V. 151; XII. 292. Kole, koło, XVIII. 219. Koleba, p. koliba, XXXI. 90. Kolebka, kołyska, p. hejcedlo, II. 76; IX. 207; XI. 384; XXVII. 164. - lipowa, X. 400, 401. _ w śnie, XI. 222. pt. W I' ó ż b i a rKokosznik, s two. w zagadce, V. 48. wisząca, XXX. 226. z drzewa, XXX. 226, 227. - z kory, XXX. 227. - z plecionki, XXX. 226, 227; XXXVIII. 259. - z płachty, XXX. 227. - zakaz kołysania próżnej, XIV. 370. - ze skóry, XXX. 226, 227. Kolebka, p. praojczyzna Indoeuropejczyków, XXXIV. 65. - polesko-wołyńska Słowian, XXXIV. 56, 59. .~ - '. drąg do wieszania sieci, XIV. 112 Kolej, II. 42.; VII, 44. Kolekcja form cukiern., XXXIX. 507. fotografii i klisz Szwajcarskiego Tow. Ludozn., XXXIX. 505. - obrazów wotywnych, XXXIX.506. Kolektywny wypas wołów, XXXVII. 189, 201. Kolena, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kolendra S'iewna, Coriandrum Sativum L., okadzanie, XXXIII. 120. Kolesa, Koleska, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Koles.znia, (gw. hue.), obora, II. 208. Kolet, odzież, XI. 14; XIV. 15. Kolęda. p. kolada, I. 23, 24, 139, 140, 250; II. 94, 214, 332; III. 1, 3, 72, 172, 173, 385; IV. 418; V. 208212; VII. 224; VIII. 201, 210, 344; IX. 60, 201; X. 24-27, 45, 46, 164, 165, 167. 28'3-286, 2198; XI. 22, 23, 3:5--39, 149---161, 154-156, 163, 344, 36.3, 4'30; XII. 306; XIII 16-26, 109, 130--133, 181, 343; XlV. 132-136, 146, 147, 151, 156: XV.. 87~91, 205; XVIII. 209; XIX. 34, 3'8, W5; XX 60, 61, 70, 71, 163, 168, 178; XXIII. 128, 161; XXV 109; XXVI. 155; XXIX. 92, 96. 115, 116, 195; XXXI. 62-64, 167, 169; XXXV. 173; XXXVII. 465; XXXVIII. 305. - czeska, XXIX. 115. - jako danina kościelna, XX. 70; XXXIX. 180. - kawalerska, XXXIII. 130, 131. - kurpio\\'ska. XXXI. 174. .,Nebo i zemla", XXXIII. 131. - o sh\'orzeniu świata. XXXIII. 13. Kolec, "Sohlasno", XXXIII. 131. - wielkanocna, XXXIII. 135. - z XVI. wieku, XXXIII. 156. - zbierana przez księdza, XX. 70. Kolędnicy, II. 214; III. 72; IV. 178; V. ·208; IX. 200; X. 29, 130, 209; XL 10, 19, 132, 153; XIV. 151; 129, 130; XXXIX. 431. Kolędowanie, zbieranie datków śpiewanie kolęd, XX.70,175, 176; XXv. 13·9; XXXV. 172. - na św. Szczepana, XXV. 110, 118. Koliba, p. koleba, kolyba, IV. 178: V. 62, 129, 154; VI. 182; IX. 95; XIII. 240; XVII. 144, 148, 149; XXXI. 149. Koliban, XIX. 50. KoLibeczka, kolebeczka, p. kolebka, XII. 244. KoLinyci {j. ukr.), choroba kur, XVIII. 191. KoLiszczata, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. KoLiśniata, koLiściata, (j. ukr.), koła pługa, I. 143. KaLitczata, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. KoLiwo, p. kolywo, potrawa obrzędowa, XXIV. 12, 13. Kolka, Gasterosteus acuteatus, ryba, XXXII. 25. Kolki, choroba koni, XVIII. 189. - lecz'eni.e, XVIII. 184; XXX. 41, 43. 73. Kolkowe ziele, oset, w lecznictwie. XXX. 72. Kolonialna administr. XXXVIII 284. Kolonie, I. !}2. - greckie nad Morzem Czarnym, XXXIV. 70. 96. 125, 133. 137. - polskie, XXX. 260. - �21? 216 - rybackie, VI. 403. - sznurowe, XXXIX. 232. - tatarskie, XXXI. 111. Koloniści, holenderscy, XXXIX. 237 - niemieccy, II. 102; XV.145; XXV. 20; XXX. 251; XXXVII. 174, 251. 264. 267; XXXIX. 123, 237. - nowogrodzcy, II. 6, 8, 9. - woloscy, XXXIX. 430. Kolonizacja czeska, XXVII. 133. - mazowiecka, XXXVIII. 321. - mazurska, XXVII. 133. - na prawie polskim, XX. 2. - na prawie niemieckim, XX. 2 - niemiecka, VII. 196; VIII, 263; XXVII. 133. - rumuńska, VIII. 48. - Sybiru, XXXIX. 68. K~lor, p. basrwa, błękitny .. XXII.119. - bialy, XVII. 205; XXII. 119. - czarny, XVII. 205; XXII. 119. - czerwony, XI. 410; XXII 119. - fioletowy, XXII. 119. - pomarańczowy, XXII. 119. - zielony, XXII. 119. - żółty, XXII. 119. Kolarz, kołodziej, XVIII. 219. Koltki, kolczyki, XXXVII. 281 Koluszka, (j. blr ..), kolka, 'ryba, XXXII.25. Koluszka, część krosna, II. 133. Kolynda, p. kolęda. Kołacz, koloc jako ofiara. XX. 53. - makowy z miodem, XII. 90. - pożywienie, IV. 83; VII. 86; IX.74. - słup okręcony sianem, do spływania wody, XXXV. 88. - święcony, XX. 94. - w obrzędach bractwa św. Mikołaja, XXXIII. 128. - w obrzędach pogrzeb., XIII. 108. - w obrz. wielkopost., XIII. 160. - w obrzędach, II. 241, 243, 244, 346; IV. 34; V. 341, 345; VI. 57, 128, 131, 135, 268; XII. 92; XIII, 105; XV. 73, 74, 93, 95, 99; XVI. 136; XVII. 156, 157 255; XXVI. 106; XXVII. 68; XXVIII 20 XXIX. 97; XXXIX 430. \V oracji zapustnej, XII. 48. - w pieśni, II. 346; III. 160; IX. 222. - w przysłowiu, IX. 369; - w zwyczajach zapustnych, XII. 45. - wierzenia z pieczeniem, X. 95. Kolacz, czapka, VI. 44, 49. Kołacz, p. Kulaes, naczynie pierścieniow., XXXIV.B2,84;XX,X,VIII.231. Kolaczi, (gw. hue.), wyroby z sera, XXXV.94. Kolaczyki, noworoczne, pieczywo obrzędowe, VIII. 374. Kolaczyny, obdarzanie p. młodej, XIII. 104. Kolastry, (gw. hue.), mleko udojone kciukiem i małym pal., XVIII.l76. Kołatki, p. grzechotki, klakotki, klapacze, klapczaki, klapacze, kle- rzechotki, w obrzędach W. Tygodnia. XI 65; XXVII 164. Kołczan, XXXVIII. 258. Kołdry, p. Kadry, wycinanki, XXII. 113-115. _ bagatjowe, XXXIV. 167. Kole macaty, (j. ukr.), wróżby małżeńskie, VIII. 379. Kołek, bukowy w budownictwie, IX. 270, 271, 274. - cisowy, XVIII. 176. _ dębowy, przebijanie grobu wisielców i topielców, p. dąb, topielec, wisielec, III. 24; IV. 365-6; VI. 327. _ osikowy w żłobie, p. osina, V. 190. pada, klepadlo, kolokilce, magiczne, XVI. 79; XXIX. 165; XXX. 225; XXXII. 182; XXXIV. V.190. 29. - osikowy, przebijanie upiora, V - zakreślone kredą święconą, VI. 74, 38, 190; XII 253; XIII. 296. XXIII. 56. - przy poświęcaniu domu, II. 144. zakreślone mieczem, nożem, X.263 - w pługu, z drzewa w które piorun _ zakreślone pługiem, szpadą, zęuderzył, XII. 65. bem mlecznym, XXXIV. 43. - z płotu, liczenie, wróżby małż., l. - młyńskie VIII. 298. 255; II. 364; III. 28; V. 219, 220, - potrójne, III. 54. pt. M a g i a. XVIII. 212. - przedhistoryczne, XXVII. 173. - zdobienie kołkami w budownic- św. Katarzyny, I. 173. twie, VI. 189; XIV. 361; XXIX.30; - u pługa, p. koliśniata, koliściata, XXXIII. 99, 109. I. 143. - do wykręcania bielizny, XXX, 24, - u wozu, II. 40, 132; VI. 395 VIII. Kolesa, (j. ukr.), koła, XIII. 207. 301; IX. 71; X. 358; XIV, 35. Koleso, (gw. złodz.), sZUJpas.VII. 279. - w pieśni, II. 65. Kołkowanie, XXVI. 114. - w przysłow., VII 207; XIII. 57. Kołnierz, p. kownir, Bóg zapIać u - w zagadce, IX. 406; XIII. 207; czuhy, XXXVII. 219. XVII.82. - u huńki, XXXVII. 223, 224. - we wróżbach, XXXIV. 279. - u kierezji, XXXVII. 308. - ze świecami, XXXI. 70, 81. - u koszuli, III. 15; IV. 278; X. 32; Koło Gospodyń Wiejsk., XXXVIII.l62 XI. 55, 408, 410; XXXVII. 215. - Krajoznawcze, XXXI. 170; XXXV. - u kożucha, XIV. 292. 16; XXXVIII. 162. - u sukmany, XXVII. 193; XXIX - Nauk Antropol., XXXVI. 6. 76. 79, 82, 188. - Przyjaciół Huculszczyzny, XXXVI. 7. - jako symbol religijny, VII. 294. Kolo, p. kołowrotek, kołowrót, II. - Spiskie, XXXV. 10. Kolob, kluski, XXX. 214. 131. Koloce, kołacz, XXIX. 96. Koła bose, XXXVIII. 235. Kołoda, (gw. hue.), p. kłoda, część - drewniane, XXXIX. 434. olejnicy, XXXIV. 148. - na osi, XXXIX. 113. Kolóda, (gw. hue.), kłoda, XXXV. - ornament, XXVIII. 36. 130. - szprychowe, IX. 169; XXXVIII. Kolodka obrzędowa, p. kłoda, (j. 231. ukr.), I. 254; III. 27, 28. Koło, garncarskie, V. 166; VI. 403; Kolodoczki, (j. ukr.), wzory na pisanXXIX. 88; XXXIV. 113, 117; kach, IV. 211. XXXVIII. 418. 422, 449, 463; Kolodziej, p. kolorz, VI. 52; IX. 175, XXXIX. 493. 176; XII. 301; XX. 51; XXXVIII. - korowód, III. 214. pt. T a ń c e. 323; XXXIX. 434. - krąg magiczny XXX. 204, 207. - osikowy, przebijanie samobójcy, - �218 Kołodziejstwo, VIII. 402; XXI. 233; XXVII. 139, 141; XXIX. 132; XXX 272; XXXVII. 332. Kolokiłce, (j. ukr.), kołatki, XVII. 156; XVIII. 147-149. Kołomyjka, taniec, III. 363; VI. 137; XII. 342-344; XXXVII. 356; XXXVIII. 295. Kołomyjka, (gw. złodz.), służąca. VII. 279. Kołopni, (j. ukr.), konopie Cannabis Sativa, XVIII. 192; XXIII. 223. Kołos, kolosiwka, (j. ukr.), wzory pi. sanek, IV. 212. Kołotewka, (j. ukr.), mątewka, VIII. 401. Kołotiwka, (j. ukr.), roślinny barwnik do jaj, IV. 215. Kołowacizna u owiec, XVIII. 189. Kołowodyczynyk, (gw. huc.), kulik, VII. 261. Kołowrotek, p kółko, II. 131. 134: VIII. 25.1; XII. 152; XIV. 277, 298; XXIX. 8'9; XXXVII. 197, 212; XXXVIII. 418-429. - w obróbce bursztynu, XXXIX. 376, 381, 382. - w zagadce, II. 41; V. 47. Kołowrotek, klamka drew., IX. 273. Kołowroty, brama, furtka, XVI. 365. Kołowrót, ryczan, VI. 395; XXXIX. 128. Kołowrót, do wyciągania niewodu, p. kałwaratas, XXXII. 30. Kołowrót, p. krutyło. Kołpaki sobole, XIX. 60; XXVIII. 18. Kołtryny, p. kodry, wycinanki, XXII. 113, 114, 127; XXVI. 81. Kołtun, Plica Polonica, p. Weichsel.zapi, I. 199; II. 163, 336; III. 232: IV. 331; VI. 61, 304; VIII. 354. 356. 366; IX. 206; X 85, 86, 96, 97: XI. 430; XIII. 328; XVI. 59; XX. 21<) 296, 297; XXI. 131; XXIII. 159; XXV. 76; XXIX. 165; XXX. 71, 72; XXXI. 173; XXXV. 24; XXXIX. 315; pt. Medycyna ludowa. - u konia, XII. 300. - zwijać, XXX. 72. Koły do suszenia siana, VI. 259. Kołyba, (gw. huc.), p. koliba, XVII. 148. Kołysanie nogami, huśtanie diabła, XII. 65. Kołysanki, pieśni, X. 400, 401; XII. 71; XVII. 122-123; XVIII. 78, 171; XX. 100; XXVI. 107; XXIX. 118, pt. P i e ś n i. - żydowskie, XXXIII. 142; Kołyska, p. kolebka, III. 22, 317; V. 229; IX. 3'60; X. 356; XI. 400. 116; XIII. 116; XXVII. 34; XXX 226; XXXI. 4, 6, 57; XXXIII. XXXVII 295, 297, 351; XXXVIII 418-419, 423-425; XXXIX. 500 - na księżycu, XXV. 44, pt. W i e r z e n i a. - pleciona, XII. 153. - próżną kołysać. VI. 63; XVI. 81 - w bajce, IX. 172. _. w pieśni, II. 341. - w wierzeniach, III. 61; XXV. 44. - w zagadce, XVII. 85. - wisząca, XXXIII. 105. Kołyszi1'i, (gw. huc.), kopystka do mieszania kuleszy, XVII. 148. Koływo, (gw. huc.), p. koliwo, rodzaj kucji, potrawa obrzędowa, XIII 107, 207. Kolyworot, rodzaj karuzeli, V. 215 Komamasszony, KomamU1'am, (j . sekl.), rodzice chrzestni, XVI. 141. Konwrnyk, (gw. huc.). stryszek de suszenia serów. XiVII. 145. l T Komary, Culex, jako pożywienie, XXXVII. 281; pt. Z b i e r a c t w o. - ich stworzenie, XIII. 334. - przemiana ludzi, VIII. 291. - przepowiednia pogody, VI. 66. - sadło, VI. 298, 299. - skąd się biorą, II. 161. - szpik komarów, XXVIII. 205. - w przysłowiu, VII. 208; XVII. 165. - zwalczanie, XXX. 26. Komasacja, XXVII. 130, 133; XXXIII.85. Komedia, atycka, XXI. 199, 200. - sycylijska, XXI. 199. Komentarze do map, XXXVIII. 197, Kometa, przepowiednia wojny, I. 171; III. 143; V. 249; XIII. 203; XV. 67----Q9; XX,XI. 79; XXXII. 182. Komięga, 'Stalt~k, XX. 5,6. Komin, p. cygan, nolepa, p. budownictwo, I. 16,1, 250; II. 211; III. 11, 317; IV. 287; V. 15'2; IX. 273; XI. 65, 66, 318; XII. 146, 294; XIV. 356; XVIII. 69; XX. 9, 264, 265; XXVI. 102; XXIX. 44-50: XXX. 17; XXXVII. 114, 117, 118. 200, 305; XXXIX. 288, 331. - czworokątny, XXXIV. 143. - droga czarownic, III. 21; IX. 180; XXVII. 64, 142. - miejsce pobytu bóstwa domowego, XII. 323. - siedziba diabła, III. 152. - w magii, II. 21. - w medycynie ludowej, III. 58. - w przysłowiu, IX. 49; XIV. 352. - w szopce, V. 155; XI. 130. 'l,V zagadce, II. 40. - z olszowej kłody. XXIX. 10. Kominarczyk, ptak. IX. 67. Kominiarczyk. w szopce, XI. 31, 130. Kominiarz, V. 155; XIX. 36; XXX. 144. - w szopce, XI. 24, 27, 30-32, 130, Kominek do warzenia strawy, XVIII. 69; XXXII. 63. Komirka, (wg. huc.), komórka, XXXIII. 90. Komisja Antropologiczna, Polskiej • Akademii Um., XXXVI. 6. - Edukacji Narodowej, XXXV. 8. - Etnograficzna, XXVIII. 2, XXIX. 209. - Fizjograficzna Ak. Um., XXXV. 11, 75; XXXVI. 6. - Fizjologiczna Warsz. Tow. Nauk, XXXVI,6. - Folklorystyczna, XXXIX. 9, 10. - Językowa Ak. Um., XXXV. 75. - Swojszczyzny Związku Ziem Górskich, XXXV,I. 370. - Sztuki Ludowej, XXIX. 209; XXXrVI. 7, 10. Komitet Kustoszów, XXXIX. 469. - Narodowy Polski, XXXVI. 69. Komnata, izba, IV. 287; XXIV. 87. - izba niezamieszkała, XII. 67. Komo, (j. mandż.), siodło juczne, XXXIX. 120. Komoń, XXX. 215. Komora, p. kumora, czulan, chorony, solnysz, I. 208, 250; II. 48, 76. 130; III. 11; V. 149. 153; VI. 56: IX. 65; XI. 105, 108, 373; XII.146. 294; XIV. 56. 256, 299. 3,91; XVI 365, 366; XX. 91, 95; XXIV. 87: XXVI. 102; XXIX. 118; XXXI. 16, XXXIII. SO. 92; XXXV. 128 XXXVII. 191-193. 201; XXXIX 278, 285: pt. B u d y n k i m i e s zk a l n e. - grobowa, XXXVIII. 51. - miejsce zlotu czarow., XXVII. 61. �221 220 - morzenia głodem, XXXIX. 144. podcieniowa, XXXIV. 144, 146, 147. - stojąca oddzielnie, XXXIX. 452. - w bajce, III. 149. \II obrzędach weselnych, II. 245, 339; III. 39; IX. 223, 237, 238, 279; XVIII. 4, 69, 150; XXI. 93. - w pieśni weselnej, II. 243, 345. - w przyslowiu, IX. 51, 250. - w szałasie, VIII. 41. - w zagadce, II. 41. KOm01'i1e. XVIII. 219. Komornik, chłop u bogatego gospodarza, XVIII. 219. Komórka, p. komirka, kuca. XIV. 359, 360; XXIX. 12, 14,' 37, 40; XXXIII. 90; pt. B u d y n k i g os p o d a r c z e. Komosa, p. kamosa XXXI. 95. Kompan(ka), VIII. 141. Kompery, ziemniaki, X. 261. Komulec, XIV. 110, 111. Komuna archaiczna, III. 175. - pierwotna, XXXIX. 57. Komunia, XIII. 327. - w magii myśliwskiej, XVllI. 197; XXXVIII. 229. Komunikacja konna, XXXV. 115. - lądowa, X. 224. - piesza, X. 9; XXXV. 115. - wodna, X. 147. Komunikacja i transport l. ą d o w y: p. Ach, ak, bat. bazłuk, bazłyk, (chrapki), bi.eda, cana, chodzenie po lodzie, chrapki, chrapcice, czumackie mazy, deska, drabina u wozu, drążki, droga handlowa, droga kołowa, droga pątnicza, droga poleska, droga rzymska, droga traktowa, fm'a, furmanka, gać, gapa, p. siodło. gnatki, grendżoly, grobla. gryfy, juczenie, juki, karple, kołek, kolo, kołowrot, korczuchY~ kula, kulbaka. kulki, lodówki, chrapki, łyżwy, mantyka, mazy. most. narty, pies, pogarłek. podkowa, raczki, raky, ryczan, sa· nak, sanga, sanie, siodła, śniegowce. tabiwki, taczki, tawelrak, \vaga. wagon. włók. wóz, żabki. Komunikanty. p. hosti.a, komunia w praktykach czarownic. XXVIII. 71. Komunizm. X,XXIX. 43-64. - pierwotny, I. 236; V. 188: XXXII. 180. Konać, dokonać czego, XVIII. 219. Konać się, sprzeczać się, III. 140. Konbracia, koledzy, I. 51. Koncepcja ,rośni.ęcia i ruchu, XXXIX. 186. Koncepcje marksistow~kie, XXXVIII. 283; pt. M a of k s i z m. Koncepty wędrowne, XXXI. 141. Koncha, totem, XVIII. 28. Kondratek, bluszczyk pienny, kurdybanek, Glechoma hederacea L., do zwiększenia mleczności krów, II. 136. Koneweczki, zabawki, XXVIII. 67. Ko'r1ewka, II, 218; III. 44, 57; IX. 275; XI. 416; XII. 18; XIV. 356. - pełna, :próżna; wróżba, III. 145; V. 353; VI. 266. - sadzanie p. młodej podczas oczepin, XIV. 392. - siedzenie na konewce, XIV. 369. - w pieśni wesel., II. 71; XIV. 388. - w zagadce, XIV. 158. Konfederaci barscy w pieśniach dyngusowych, XXVIII. 228. Konferencja archeologów, XXXIX. 4. - etnografów, XXXIX. 3, 4, 629. Konfesja, p. konwulsje, XXXIII. 80 Konfessata czarownic, XXI. 126; XXIV. 167. Konfraternie wodne, XVIII. 135. Konfucjanizm, XV. 136, 147. Kongres antropologiczny, XXI. 98. _ bajkoznawców w Lundzie, XXXIV.272. _ etnogr. i geogr. XXVI. 126, _ nauk antropologicznych i etnograficznych, XXXVIII. 479. _ sztuki ludowej, XXVI. 123; XXX, 270; XXXVLII. 614. Koniar, koniarz, pastuch koni, IV. 279, 281; XXIX. 102; XXXIV.168. Konicek, koń, XIV. 273. Konicz, koniczyna, II. 236; XII. 298; XIV. 133; XVIII. 71. Koniczyna górska, Trifolium montana, XXVLU. 243. - łąkowa, TrifoLium pratense, XXVIII. 243; XXX. 68. - polna, Trifolium arvense, P. kądziółki Matki boskiej. II. 236; XII. 2>98; XIV. 133; XVIII. 71; X~X. 68. _ czterolistna, HI. 10; IV. 276, 281. - korzeń w magii, XXII. 43. - polna krowie dawać po ocieleniu, XXX.68. - kwiat na oparzenie, XXX, 68, - w legendzie, XXX. 68. - święcenie, XXX. 68. Konie, V. 146; z a b a w a. - motyw wycinanki, XXII. 119; XXVIII. 36. Koniec świata, IV. 219; V. 169, 170, 249; XII. 232; XXXI. 144; XXXVIII. 275. Konik noworoczny, p. kobylka, kobylnica, XXXIII. 148. - trembowelski, IX. 424. - zapustny, XII. 40; XVII. 15. - zwLerzyniecki, VII. 326, 327; IX. 423; X. 459; XV. 211-216; XVII. 112, 113; XX. 157; XXIX. 208. Koniki, .Konik polny, VIII. 315, haft, XXXII. 38. Koniki, ostróżka polna, święcenie XXX.47. Koniki, wzory na pisankach, IV. 213. Koniokrad w literaturze ludowej. I. 199. Koniuclla7', (gw. buc.), pastuch koni, p. kaniaI', XVII. 147. Koniuszny, demon domowy, XIV.56. Konnica, XXXVIII. 43. Konopie, p. kolopni, Cannabis Sativa L., jako ofiara, XVI. 4. - majenie konQpi,ami, XVIII. 215. - miara przędziwa, XXVUI. 164. - moczenie, XXX. 17. - od bólu zębów, V. 80. - odwar z kwiatu, XIII. 220. - przędzenie, XXXIV. 145. - samosiejka, V. 219. - siemię na olej, XIV. 397. _ sianie magiczne nad dzieckiem, by urosło, X. 357. - siemię w zwyczajach przy poświęceniu domu, II. 144. - siew na św. Jakuba, XIII. 2B. _ uprawa, III. 10, 14, 80; IV. 285; VI. 52; IX. 95; X. 344; XII. 298; XIV. 136, 298; XXVIII. 243; XXIX. 118; XXXI. 39; XXXVII. 387,442; pt. Rośliny uprawne. _ lecznictwie, XIII. 223; XXX. 38, 40, 45; XI. 386. - w obrzędach nowor., III. 161. - w obrz. zapustnych, I. 12, 81, 83. - w pieśni, VI. 246, 247. - w przebieraniu się, XI. 21. .- w przysłowiu, VII. 37. - \\' wierzeniach. IV. 419; IX. 206. �_ ..~ )<).) 223 - w zwycz. weselnych, VIII. 251. we wróżbach, I. 255; V. 219. Konopie, wyrób sieci, XXXII. 33. Konopki, zawilec niestrętek, XXX. 46. Konopnica pospolita, Eupatorium cannabinum, XXX. 49. Konopne, daniny, Xx. 62. Konserwacja gleby, XXXIX. 195, Konserwirować (gw. żoL), konserwieren, nI. 78. Konstrukcja budowlana, pt. B ud own i c two. Konstrukcja dachu, XVIII. 4-10; XXXIII. 93, 109-110; XXXVI. 239, 281, 290, 345; XXXVII. 127; XXXIX. 247, 266, 268, 272, 273, 278, 279, 282; 285. - krokwiowa, XXXVI. 239; XXXVII. 226. - na pół sochę, XXXVII. 227. - na sochę, na ślemię XXXVI. 291; XX,XVII. 227. - pod stolec, XXXVI. 239. - plecionkowa, XXXIX. 209. Konstrukcja zrębu p. zrąb. - ryglowa, XXXIX. 247. - slegowa, XXXVII. 272. Konsumować, (gw. złodz.), jeść, VII. 279. - sztukmistrz, XXXI. 82, 83. Kontakt kultur, XXXIX. 224. - Słowian z ludami ałtajskimi, XXXIV. 172,173. - z ziemią, XXXVII. 13~. Kontrola zebranych materiałów, XXXVIII. 181-183. Kontusz, III. 127; XI. 213, 220; XIII. 252; XIXVIII. 30, 135, 143; XXXIV. 165; XXXVIII. 241. Konwalia lanuszka, Convallaria maialis, p. gliśnik, XXVIII. 243. - w lecznictwie, XXX. 47. -.- Konsztol', Konwergencja, XXXVI. 366; XXXVIII. 14. Konwie, p. konewka, XXV. 94. Konwulsje, p. konfesje, II. 56; X. 357; XI. 395; XIII. 216, 218; XXXIII. 80; XXXIX. 400. Konyk, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 214. Koń, p. balan, caba, caball, caballus, cavallo, ciesia, nen, Kobel, - cavallos, cavallus, Hebo, Hepo, Heven, Hobbo, kobyla, Hobby, Hopp, Koń jako wyposażenie III. 212; V. 108. 109. juczny, XXXIX. 119. kary, III. 350, 351; XI. 43. kopalny, XXXVIII. 42. kradzież, III. 13. pt. P r a w o z w y c z a j o w e. - krew końska, XXXVII. 111. - kultowy, I. 236; XV. 214; XVII. 203. - leczeni.e, II. 88, 158; X. 356; XIII. 326; XXX. 41, 50, 51; XXXV. 63. - malikowaty, III. 140. - malowany, IV. 268, 273; XXVIII. 140; XXX. 220. - mięso, p. kabanina, V. 11. - moc magiczna konia, XII. 169. - • nawoływanie, II. 130; HI. 45. - noga, II. 12; XXXVIII. 249. - nawoływanie, LI. 130; :III. 45. - odpędzanie, II. 130; _. ofiara pogrzebowa, XX. 211. - ogon koński, II. 229; V. 172. - poświęcony bóstwu, XVII. 202. - poświęcony wodzie, XV. 213. - popędzanie, III. 45. - przebieranie się za konia, p. kobylica, kobyłka, konik zwierzy_ niecki VII. 3'26; XX. 172. - przemiana człowieka w konia, XXV. 52, 85. - chaba, HevaKob; kobylka. I. 114, 143, 164, 175; II, 20r, 208', 238; III. 316; IV. 23, 277, 278, 299; V. 2, 4, 7, 108, 119', 123, 124, IX. 94, 418, X. 395, 396, XII. 299; XIV. 132, 135, 360; XVI. 271. XVII. 208; XVIII. 62; XX. 270; XXIII. 159; XXX. 23; XXXI. 17, 72, 114; XXXIII. 113, 114; XXXV. 119, 125, 126, 132, 133, 137, 150; XXXIX. 111, 115, 118-120, 126, 130; pt. Z w ie r z ę t a domowe. bez głowy, VII. 120; biały II. 13; XXXVIII. 38. boży, p. koń Trzygłowa, Wodana, Światowida, XIV. 228. choroby, XIV. 400; XVIII. 189. cisawy, II. 356; XI. 43. Cudowny, XVIII. 168. czarny, XII. 65; XXVII. 62. czaszka, VI. 64. czerwony, II. 12. czyszczenie, X. 450. diabeł, VIII. 355. dusza, XVII. 182. etymologia nazwy, XVI.!. 220. fetysz, XIV. 214. gadający, IX. 172-174. gnój, V. 184. i zapłata, 1 I i I 1I -' I - rasa "Bojki", XXXIV. 82. rasa huculska, XX,XlV. 81, 82. rżenie konia XI. 397. siwy, II. 350; III. 143; VIII, 230, 269, 340; XI. 160; XII. 235; XIV. 269. - skóra, XXXVII~. 236. - ślepy, XXIII. 59. ~ sprzedaż, IV. 120. - szpik w lecznictwie, II. 156. - Światowida, XIV. 50; XVII. 183, 204. - święto, I. 255. trojański, V. 178; XV. 213. trzewia w lecznictwie, XII. - Trzygłowa, XIV. 50. upi.ór, VI. 258; VIII. 27l. w holowaniu, XXXIX. 323. w kolędzie, XI. 163. w literaturze ludow., II. 48-52, 269, 3.24,362, V. 170, 171, 184,231, 261, 262, 374; VII. 49, 136; 241; VIII. 176, 182, 199, 277, 279, IX., 332, X,IV. 165; XV. 40; XVI. 149; XVIII. 168; XX. 269; XXVIII. 266. 195; XiXX. 219, 222. - w magii, XXXI. 71, 72. -- w pieśni, I. 262; II. 65, 66,345, 347, 350, 356, 358-361; III. 42, 74, 1; IV. 87, 92; V. 3'39; VI. 140-142, 148, 152, 153; IX. 144, 391; X. 45, 46; Xl. 163, 412, 413; XII. 237; XIV. 266, 270, 386, 390. w przysłowiu, VI. 31; VII . 208', IX. 48, 1512; XlIII. 157; XIV . 244; XVII. 165. w symbolice, VII. 293. w wierzeniach, II. 324; VI. 63; VIII. 274; XX. 214; XXIII. 159. _ \v zagadce, II. 42, 43, 229, 230; - _ _ - - XIV. 374, 375. w zwyczajach i obrzędach, III. 173; XXXiI. 161. w zwyczajach i obrzędach dorocznych, XII. 40. w zwycz. i obrzędach pogrzeboh V 111', VI . 26', XX. 211-214. wyc,. w zwycz. i obrz. weselnych, II. 1243; V. 283; XI. 365; XIV. 379; XXXIX. 430. w zwyczajach 253; IV. 86. noworocznych, I. �224 225 Koń wierzchowy, XXXIX. 112. - Wodana, XIV. 223. - wprowadzanie do izby chorego, XI. 397. - Kopanica, sadyba w górach, XXXJX. 433. wrony, III. 124; ~IV. 275. wróżbita, XI. 333, 397; XVII. 183, 202; XXXIII. 140. wyobrażenia konia w świątyni, X. 45, 46. - zabawka, II. 218; XXVIII. 64; XXXIX. 422. - zakląć konia XIII. 115. - zdechły, III. 141. - zjawa, V. 226. - związany z burzą, wichrem i błyskawicą, XXXIII. 140. - żołnierski, Xl. 333. - żytni demon, XXII. 7. Końeona, p. koniczyna, III. 140. KOliczywiec, kończyzna, 'P. koniczyna polna, Trifolium arvense, XXXI. 96. KońSki dól, głębia, V. 63. Kopa j.ako miara, XIV. 157; XXVIII. 147, 153, 154, 157, 164, 165. - siana XII. 66. w 'Przysłowiu, XiII. 66; XIII. 158. zboża, XI, 160, 174; XX. 55; XXXVII. 292. - w zagadce, II. 229. Kopacz, p. motyka, Kopacz, kopaczka, p. motyka, VI. 291; ,IX. 367; XII. 50; XXIX. 168, 169; XXX. 231, 232; XXXI. 3. Kopacze bursztynu, XXXIX. 410. Kopaczki kamienne, XXXIX. 466. Kopaina, p. Balsam. Kopalnie bursztynu, XXXIX. 362. 365, 369. - olkuskie, Xl. 313; XXVII. 128, 129. - srebra, III. 238, 263, 266. Kopalnocka, noc świętojańska, Sobótka. Kupała, V. 379. bursztynu, Kopanka, Kopań 17, 24. ' XXXIX. sadzawka " 405. XXX (gw. druc.), ziemniaki, XXXVII. 210. Kopańka, niecka, XVII. 162. Kopcicha, nazwa krów, XXI. 58. Kopciuch, nazwa koni, VLII. 152. Kopciuszek, XXXII. 45. - dziecko nieślubne, VI. 44, 79. Koper lekarski, czyli włoski, p. krop, Foeniculum officinalis, okadzanie w lecznictwie, XIII. 223; XXX. 49, 50. Kopany - - Kopanie - przy wypędzaniu XXX. 50. - święcony, przeciw myszom XXX 50. ' . bydła na paszę, - w lecznictwie, XiIII. 223. kołpak, XIV. 274. Koperwas, p. siarczan miedzi, barwnik do jaj, IV. 216. Kopica, XX-VIII. 147, 164. Kopica, staw., XXX.-247, porówn. Koperacek, kopanka, kopań. Kopiec, Krakusa, XXXV. 67. - do przechowywania kartofli, 295. - XII. graniczny, IV. 18; Xl. 310; XX. 293 grodzisko, Xl. 202. - przy poświęcaniu pól, XI. 310. Kopieniactwo, XXXVIII. 23, 30. Kopieniacze, XXXIX. 21. Kopaniak X~VII. 66. Kople prosać Ci. serb.). V. 141. pL G r y i z a b a wy. p. pokrzywa, korzeń jako do jaj, IV. 215. Koptawa, nazwa krowy XXI. 57-60. Kopuła cerkwi, XVII. 12, 13. Koprziwa, barwnik (gw. żal.), Kopjstrohsack, III. 80. Kopyći (gw. ukr.), kopica, XXXV. 88. Kopyla O, ukr.), p. dziecko nieślubne, XIII. 98, 208. Kopystka, III. 147; IX. 363. Kopystka do mieszania kuleszy, XVII. 148; XXXV. 89, 97. Kopyta krowie w magii, VII. 311, 313, 316. Kopyta, skarpety z sukna, VII. 257; XXXVI. 232. Kopytka, łańcuszki. i naramienniki z włosia, XXVI. 139. Kqpytnik pospolity, Asarum europeum L., w lecznictwie, VII. 312; X. 381; XIII. 223; XXVIII. 243; XXX. 43, 208. Kopyto szewskie, IX. 60, 61, 186, 187; XIV.371. Kora brzozowa: na wabiki, p. brzoza, XXXI. 33. - w budownictwie, XXXVII. 29, 103, 107, 108, 111, 112. - zawijanie zwłok, XXXIX. 303. - dębowa: jako barwnik, IV. 215; XXXV. 67; XXXIX. 326. - w garbarstwie, XXXI. 115, 117; XXXVII. 214. - w lecznictwie, XIII. 219; XXXV.68. - do wyrobu łapci, XXIX!. 4. - drzewna, na pływaki do sieci, X. 9 - jabłoni w lecznictwie, XI. 396. - jako odzież, XXXVIII. 390, 411. - jesionu w garbarst., XXXVII. 214. - jodłowa: XIXXI. 115. - lecznicze właściwości, XII:!. 220. - olchy, barwnik, VII. 179; XXXV. 70; XXXVIII. 257; XXXIX. 326. - pokrycie dachu, X)GXV. 103, 113. - przeróbka kory, XXXIV. 187. - smerekowa, XXXV. 113. - śliwy w garbarsL XXXVIII, 214. Kopuzdrok .., 15 Lud - Tom XL - wierzbowa, XXVIII. 60. wiśni w garbarstw., XXXVII. 214. z korzeni orzecha włoskiego, XXXVIII. 257. Korale, I. 159; II. 67, 335; III. 15, 17; X. 10, 35; Xl. 61, 105, 309; XII. 140,292; XlIII. 251; XIV. 386; XVI. 61; XVII. 153; XVIII. 146; XX. 266; XXII. 138; XXIX. 157; XXXIV. 159, 167; XXXVII. 308. - indycze XXIII. 136. - pożyczanie, XXIII. 75. pt. Z ak azy. - w lecznictwie, III. 55; VI. 159; X.358. - w magii, XXIII. 136. - w pieśni, III. 27, 168, 169, 358; V. 122; VI. 165-167, 170; IX. 223, 224 260; X. 80; XI. 153, 159; XIV. 328. - w podaniu, III. 146. - z bursztynu, XXXIX. 360, 367, 382-385, 400, 405. - ze szkla, XXXIX. 398. Korali O, ukr.), wzory pisanek, IV. 2ą Koraliki, XXIX. 186; XXXI. 77; XXXVII. 84, 214, 228;XXXVIII.56. Koran, III. 216; V. 10, 107, 109, 133, 137; XIV. 405; XXX. 88, 89, 99, 102, 103, 105, 108, 139; XXXV. 174. Korbacz (dok.), kara, nahajka, XX. 34, 37, 43. Korbal, Cucurbita pepo, p. bania, dynia, XXXI. 96. pt. Roś l i n y u prawne. Korcipka, Pnmus Spino96. (j. węg.), karczma, XX.XI. czeremcha, sa. V. 63; XXXI. Korcsma 158. Karcz oń KnydeL (~\l. kolega, VII. 279. złodz.), stary �226 sanki krótkie do ciągnięcia drzewa, VII. 261. pt. T l' a n sp o l' t. - rosyjska, XXIX. 111. - śląska, XXV. 107. - wenecka, XXIX. 111. - wystawa, XI. 100. Kordiuk (j. ukr.), wrzód bydła i koni, - z Burano, XXIX. 111. XVIII. 186; XXXIII. 125. Koronka, p. różaniec, we wróżbach Korg (j. prus.), bóg Prusaków, Gor_ małżeńskich, I. 255; VIII. 257. cha, XIV. 32, 208. Koronkarstwo, XI. 212; XVIII. 71; Koritadi, p. stypa, XVI. 325. XXVIII. 21, 35; XXIX. 111, 132. Korko (j. prus.), bóstwo, p. Jarko, Koropanie (gw. hue.), żaba-ropucha, XIV. 63. XVIII. 187, 195. Karmilec (j. ros.), wychowawca, piaKorosta (j. ukr.), świerzb. XIII. 216, stun, VII. 164, 165; XIV. 59. 218, 226; XVIII. 181; XXXV. 69. Karmu Ci, ugrcf.), dom, XXXI. 158. Korowa (j. ukr.), p. krowa, VII. 72. Kornet, XXVIII. 18. Korowa (j. ukr.), wzory pisanek. IV. - rąbkowy, XXXIV. 165. 213. Korniety (gw. hue.), budzić, VII. 261. Korowaj, pieczywo weselne, p. koKornuta (gw. hue.), nazwa owiec. łacz weselny, I. 245-249; III. 36; XXXV. 134. IV. 34; VII. 335; IX. 227, 342; X. Koro! (j. ukr.), p. młody, XIV. 215. 60, 62, 63, 66, 73; XIII. 105; XIV. Koro! (gw. hue.), snop wigilijny 187; XV. 212; XVII. 30, 153, "Did", XVIII. 200. 157-160; XVIII. 142, 143, 146, Koromesla (gw. hue.), :nosidła, III. XXXVIII. 297. 44, 147; VII. 71; XXXV. 115. Korowajnica (j. ukr.), kobieta, Korona Heroda, XI. 21. XXXVIII. 297. - króla wężów, II. 57-60, 62, V.127; Korowar (gw. hue.), pasterz krów, VIII. 273; 312; IXI. 184; XVI. 19, XXXV. 77, 81, 118, 119, 121, 122, 20; XXXIVIII. 229. 128, 129, 149. - p. młodej, XXIX. 190. Korowotek (j. ukr.), kołowrotek, za- słomiana, xx X.Ix.. 432. mek drewniany, IX. 273. - szamana, XVI. 118. Korowód, chorowód, XIV. 86; - ślubna, XXXVI. 176. XXXIII. 7; XXXIX. 349. - w szopce, XIX. 40, 67. Karpiele, p. karpiele, IV. 286. Korona Tory, wycinanka żydowska, Kors (j. prus.), p. Chors., XIV. 31. opt. XXII. 124. XIXlVIII. 43, 50. Bó s twa. Koronka, II. 153; XI. 212, 410; XIV. Korskansydiin, p. Tursaansydiin (j. 249; XXIV. 137, 142; XXVIII. fiń.), znak magiczny, XXXVI. 313. 19-21, 35; XXIX. 111; XXXVII. Korytarstwo, .IX. 96. 222, 442, 486. Korytarz podziemny, XII. 250, 251. - belgijska, XXIX. Ill. - w budownictwie cerkiewnym, - igiełkowa, XXIX. Ill. XVI. 289. - klockowa, XXIX. 111. - w budownictwie Łemków, - polska, XXIX. 111. XXXIII. 90, 91. Korczuchy, Korytko, 'facecja, V. 49. Koryto, IX. 68, 366, XiX!IX. 104. - do karmienia w magii, XIII. 327. - do parzenia wieprza, IX. 367. - do pojenia krów, XXXIX. 450. - drążone w pniu drzewnym, XXXIX. 452. -- kamienne, XXXIX. 452. - w lecznictwie, XII. 265. - w transporcie, XXX. 199. - w zwyczajach przy pierwszym wypędzaniu bydła, XXV. 55. Koryto, czółno drążone z jednej kłody, XIV. 112. pt. Ż e g lu g a. Korzec, IV. 175; XIV. 372, 374; XXVIII. 161. pt. M i a l' y i wag i. t [ I I I I 4 • ł - w przysłowiu, VII. 208; XIV. 245. Korzeniarze, III. 233, 258, 267, 268. Korzeniówka pasożytna, Monotopa hypopitys L., XXX. 210. Korzeń czarodziejski, X. 277. - fiołkowy przeciw demonom, XXXIV.20. - gałgana, Radix Galange, XXXIII. 81. lisiego jaja, p. aphrodisiaca, XXXIX.300. - mandragory, XXXIX. 305. - omanu, XXXVII. 298. - pokrzykowy, P. mandragora. - sosnowy, XXXIX. 309. - świętojański, IX. 376. Korzonki ziół jako pożywienie, XIV. 186; XXXII. 119. Korzystka, rączka u dyszla przy wózku ręcznym, XVII. 162. Korż (gw. hue.), chleb lub placek kukurydziany, III. 52; V. 153; VII. 261; XXXUI. 27,29. Kos w przysłowiu, XVIII. 219. Kos, ptak w szop.ce, XXXI. 57. - 15· Kosa, II. 47, 48, 131; III. 70; IX. 280, 365; XIV. 151, 153; XVIII. 71, 196, 197; XX. 49,247; XiXV. 132; XXXI. 3; XXXVII. 65, 205, 292; XXXIX. 336 - ostrzenie w W. Piątek, VIII. 341. - rzucanie do ogniska przeciw urokom, XXXV. 128. - stara, w wierzeniach, VI. 262. - umieszczanie we drzwiach koszery, XXXV. 131. - w przepowie dn. pogody, VI. 266. -- w przysłowiu, IX. 376; XIII. 158. -- w szopce, XI. 24-29, 138, 144; XIV. 151, 153. - w zagadce, VII. 71; XIII. 205; XVII. 92. - zawrotna w garbarstwie, XXXI. 113, 116. - żmije porąbać ko~ą, XVIII. 196. Kosa, p. klepanie, klewec, kuszka. Kosa Perkunowa, gwiazdozbiór Kapelli, II. 277. Kosaciec, Iris silvestris, III. 240, 268. - odwar, VI. 159. Kosak, ostrze kosy w magii, XXV. 91 Kosana (gw. huc), nazwa krów od kształtu rogów, XXXV. 135. Kasar, p. koszar (gw. huc.), miejsce ogrodzone dla owiec, VIII. 43, 47. Kasarek, miejsce pod gnój, XIV. 363. Kosarze św. Izydora, konstelacja Oriona, I. 172. Kosen (gw. hue.), korzyść, VII. 261. Kosiarz, kosarz, III. 71, 325; IV. 300; VIII. 285; XX. 247. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. Kosica, nóż do krajania kapusty, V. 63. Kosimpu (j. gil.), duchy wstępujące w szamana, XV. 263. Kosisko, II. 131; IX. 365. �229 228 Kosiula, koszula, XXXIX. 406. Kosmato, witanie przez kożuch, przez sukmanę, XlVII. 23. - w przysłowiu, IX. 49. Kosmetyka, XXVI. 77, 98; XXXVIII. 240. K o s m e t y kap. czystec, deformacja czaszki, wargi, ogórkowy sok, puder, szminka. Kosmoc, wilk, II. 40. Kosmogonia indyjska, XVII. 23. - Jakutów, XXXVIII. 350. - ludowa, IV. 98; ~XXIV. 290. Kosmografia ludu ukr., II, 321. Kcsmolog'a, XXI 82,83; XXVI. 98, 104. Kosmopolityzm burżuazyjny, XXXIX. 46-50, 417. - w etnografii, XXXIX. 416. Kosoki, spodnie, IV. 285, 287. pt. - a d z i e ż. Kosołka .p. ul słomiany, XIXXIx.. 352. Kosowanie, młócenie jęczmienia, XI. 176. Kos tanie, kostań, kasztany, XVI. 290, 291. Kosterstwo, XXXI. 17. Kostia, śmierć, VIII. 49. Kostium ludowy, p. ubiory, strój. Kostka nietoperza w magii, XI. 382. Kostka, kistka, przyrząd do pisania jaj, IV. 206. Kostka, p. kistka, 'IV. 208. - znak magiczny, XXXI. 83. Kostki, motyw haftu, X. 300, 304, 305. Kostki na kapeluszu, muszelki Cyprea Kauri III. 251; X'XXIV. 269. Kostnica, XI. 430. Kostrba, rodzaj trawy, XXXIII. 29. Kostl'eba (j. słoweń.), proso szczeciniaste. XXXIII. 29. Kostroma grzebanie, puszczanie na wodę, XXXIII. 30. Kostrub (j. ukr.), jastrząb, XXXIII. 29. - piosenka haiłkowa, VI. 171, 172. - postać mityczna, XXXIII. 30. Kostrubońko, gra, XXXIII. 30. Kostruba, kostka u nogi, XXXIII. 29. Kostrubienyk (j .ukr.), pieczywo wielkopostne, XIXXIII. 27, 29, 30. Kostucha, Kostka, Kostusia, śmierć, XXX. 84, porów. Kostia. Kostur, kij, laska, XXVIII. 188, 196. Kosula, narzędzie rolnicze, XXVI. 98; XXX. 229. Kosy, gwiazdozbiór, V. 63, 248. Kosy, pasma lnu, XII. 265. Kosy, warkocze, XII. 251, 284, 29'2. Kosyci (gw. hue.), kwiaty z włóczki, XII. 287, 291; XVII. 152, 155; XVIII. 142, 143, 145, 198, 214. Kosyczki (gw. hue.) kwiaty sztuczne z kolorowej włóczki, VI. 355; XXXIV. 146. Kosyczki (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. pt. O r n a m e n t. Kosz, część młyna, IX. 276. - do masła, XXXVII. 262. - do płukania bursztynu, XXXIX. 363. - do przechowywania żywych ryb, XXXI. 38, 40, 42; XXXII. 32. - jako bęben, XXXVIiI. 375. - druciany na ogień, XXXI. 3. - łozinowy, XX. 22. - pleciony, XXXIX. 434. - słomiany, p. bodnia, XXXI. 3. - w zwyczajach weselnych, XII. 91. Koszałki w przysłowiu, XIV, 352, Koszar (gw. hue.), koszary pasterskie, XXXVI. 251. Koszarowanie owiec, XXXIX. 107, (gw. hue.), zagroda dla owiec, XII. 7; XXVIII. 219; XXXVII. 190; XXXIX. 345, pt. - P a s t e r s t w o. - Koszary (j. ulu.), kukła, Koszczka, Equisetum al'vense, X. 33, 183; XI. 58; Koszczubaty, rozczochrany, XVI. 85. Koszela, koszula, XXXVII. 215. pt. Koszem - 195; XXXVII. 215, 228. obcieranie koszulą, XXXIII. - odczynianie odwracanie - 183; XXVII. 99. pierwsza, III. 61. podarek weselny, IX. 153; XVIII. 143. - poleska, - powiśniena, XII. 291. - przy przestrachu, polny, p. XXiXI. 96. a d z i e ż. (gw. hue.), zagroda dla owiec, XXXV. 86, 103, 113, 122, 126, 127, 129, 130, 131. Koszer, koszer'y (gw. hue.), XXXV. 118, 183. Kosznica, kosznycia (gw. hue.), kosze plecione z leszczyny lub łozy, do przechowywania kukurydzy, XII. 295; XIII. 208; XXXIV. 144, 146, 147, 149, 150. Koszowy, XiIII. 109, p. ciasnocha, kasanka" kosiula, koszel.a, I. 81; II. 13-3; III. Koszula, l, 15-17, 29; IV. 28, 175, 277, 285287; V. 150, 151, 265, 266; VI. 49; VII. 258; VIII. 25'1; IX. 207; X,I, 326; XII. 285; 302; XIII. 252; XlIV. 16,17,2,63; XVI. 61,137,138; XlVII. 141, 146; XVIII. 67, 68, 142, 143; :x.IX. 67; X~. 93, 266; XXI. 131, 138; XXII. 118; XXV. 106; XiXVI. 98; XXIVIII. 82, 218; X~IX. 81. 84, 118, 157, 184-188; XXX. 15, 29; XXX:I. 66. X~XVII. 245 pt. , I, I I 450. kobieca, XXXVII. 213. - kołnierz u koszuli, XXXIV. 145. - kcłnierza brak, XIXVII. 216. -. męska, X. 32, 171, 172; XI. 55, skrzyp t haftowana, Xl. 408; XII. 115; XXIV. 131, 132, 134, 138; XXXIX. a d z i e Ż. - - biała, XIX. 40. chorego, w celach magicznych. III. 60; VI. 61; XXXIII. 121. dom,ou:nika, X'IV. 55, 56. dziecka, VI. 60. gładka, XXXIV. 162. 81. uroku, III. 60. na lewą stronę, XXXI. XL 45; XVII. 5. Ul. 59; V. 357;', IX. 385. - riesnena, (j. ukr.), XVII. 153. - ślubna, II. 103, 106; IV. 370; IX. 41, 42; XVHI. 75, 146. śmiertelna, II. 340; XIV. 87, 370; XV. 102; XXXIV. 169; XXXIX. - - - - 303. tłuszczem przepojona, II. 207; III. 243; XiVII. 146; XXXIX 345. w bajce; V. 261. w lecznictwie, II. 161; VI. 61, 409; X. 357, 358; XI. 383, 387. w leczeniu krów, XXV. 93. w magii ogólnej, XI. 382; XXI. 131. w obrzędach, XXX. 251. w pieśni, V. 73; XI. 38, 132. w przysłowiu, VI. 31; VII. 208. zgrzebna, XII. 149. zmarłego, XXXIII. 81. zribna, XII. 290, 292. �231 230 choroba, wysypka, III. 57; XIII. 216, 218. pt. M e d y c y n a l u d o w a. Koszulka, czepek, w którym dziecko się rodzi, XXXVII. 260. Koszulka dziecka, owijanie krzyża przydrożnego, VI. 60. Koszulnyk (j. ukr.), roślina, XIII. 223. Koszycek (gw. huc.), grudzielnica, płachta do odcedzania sera, VIII. 43. pt. P a s t e r s t w o. Koszyczek, okap okrągły, XXXIII. 98; XXXVIiI. 198, 229. Koszyczki, zabawki z pap., XXII. 128. Koszyczysko, koszysko lekarskie, Koszula, Verbena officinaHs, - złamanie, XIII. 217, 220. zwierząt w budownictwie, XXXVII. 98. Kości, gwiazdy, VIII. 340. Kościelnicy, goście weselni, służba kościelna, XXIX. 91. Kościelny, XIX. 38. Kościfoł, p. żywokost, XI. 400. Kościotrup, postać diabła, II, 325. Kościół, I. 158; III. 66, 263; XI. 168, 203, 38'5, 414, 415; XIII. 343; XIV. 213, XiXI. 105-11:2; XIXVIII. 128, - okłady, XXX.70. Koszyk, koszyczek, I. 163, 228; III. 68; IV. 208; Vlir.I. 118; IX. 176, 177. 366; XXVIII. 66; XXIX. 89; XXXI. 3, 4, 15; XXXIX. 434. - słomiany, XXIX. 185. Koszyna, kosz u wozu, p. wasąg, II. 131. Koszykarstwo, XVIII. 71; XXI. 42, 45, 51, 53, 233; XXIII. 39; XXVI. 104, 123. pt. P l e c i o n kar s t w o. Koszykarze, VI. 52; VII. 94. Kości: do gry, XXIXVII. 286. - ludzkie w magii, VII. 313; X. 232; XII. 65; XXI. 132; XXVII. 99; XXXVIII. 276. - ludzkie w zamawianiu choroby, X.232. - nietoperza, VI. 267; XVHI. 196. - obróbka, V. 4. - resztki święconego, VIII. 339. - w zagadce, VI. 249. - wieprza w magii, VIII. 339. - zabarwione w grobach cymmeryjskich, XVII. 171. - zajęcza w łowiectwie, XXXI. 3~. _ ,248; XXIX. 161, XIXXl.85 drewniany, II. 77; VIllI. 174; IX. 5; XI. 341; XiH. 147, 273, 281; XVII. 185; XXV. 135; XXVII. 163; XXXI. 151, 168; XXXIII. 151, 155; XXXVII. 408; pt. B ud own i ctwo. jako instytucja, II. 94; XX. 165, Z03, 204; XXIXI. 46, 47. miejsce azylu, X. 242. XXXiIX. 144. koptyjski., XXXiVIII. 369. Mariacki, XXIX. 100. miejsce wtdowisk religijnych, XIX.33. murowany, II. 365. XiII. 326. norweski, XXXV. 169, 171. parafialny, XXXII. 67. siedmiogrodzki, XXXV. 188. św. Benedykta, III. 76. św. Katarzyny, III. 77. w opowieści, XXXI. 145. w przysłowiu, IX. 49. w zagadce, II. 229; V. 49. zapadły, IV. 51, 152; V. 220-225; VI. 293; XI. 342; XXV. 112. KościM, wyzwoliny na kosiarza, IX. 408. Kościółek XXVIII. 103; X:X;IX. 166; XXX. 244; X,XlXIV. 297. - zapadły, XlXXIII. 152. Kość trupia w magii, XI. 385. Kośmider, zapusty, XII. 49. Kośnica, febra, XIV. 144. Kośnicy, kosiarze, IX. 408. Kot. p. kit. - boginka, VII. 120. - czarny, III. 152, 153; VI. 65; VIII. 344; X. 357; XlI. 378. X,XXIII. 118; XXXIV. 20; XlXJXVIII. 276. - drapanie pazurami w przepowiedniach pogody, III. 142; IV. 421. - drapanie wymion krowy, XII. 267. - dusza, XVII. 182. - jako polŻywienie.XlXXVII. 28,1. - krew z ogona w lecznict., X. 357. - mruczenie, V. 166; X. 356. - mycie się, UL 50; IV. 421. - na gnoju, IX. 67. - na piecu, IX. 67. - naśladowanie głosu, VIII. 393. - na usługach czarownicy, XVI. l4!9. - nawoływanie, II. 130. - obdzierać kota, XXVI. 56. - odpędzać kota, II. 130. - ofiara, XVIII. 97. - ogon ucinać, VI. 65. - ogon wąchać, X. 365. - pazury, lU. 142; IV. 421; XII. 266. - pieczywo obrzędowe, III. 160. - polski, IX. 69, 70. - powstanie kota, ViII. 133, 134. - przebiega drogę, VI. 62. - przemiana w kota, II. 48. - ruski, IX. 69, 70. - sierść w lecznictwie, II. 155, 156. - skóra, okłady, XXXIII. 122. - spoglądanie w lustro, XVIII. 198. - strach w postaci kota, XVILI. 174. - stworzenie, IV. 416, XIII. 334; - - unika chorego, X. 355. upiór, VI. 258. w literaturze ludow., III. 152; V. 173; VII. 49, 113; VIII. 198; XI. 372, 375. w przepowiedniach pogody, VIII. 62, 200, 359. - w przysłowiu, VI. 31; VII. 208 210; IV. 153. 369; XXlXVII. 339. - w szopce, XI. 49. .- w wierzeniach, VII. 284; XXXVII. 281, 339. - w zagadce, II. 43; VII. 72; XIV. 375; XVII. 82. - w zaklęciu, XI. 384. - wcielenie diabła, V. 365; VI. 65; VIII. 58; IX. 384. - wcielenie śmierci, VIII. 49. - we wróżbach, V. 55, 212, 353. - właściwości demon., XXXI. 145. - włos połknąć, X. 356. - zabić; VIII. 358. - zal{az bicia, XIII. 126. - zwierzę domowe, XXXVIII. 410. - żywcem zakopać, XXV. 92. Kot, (gw. flis.), p. kotwica, XX. 193; Kot, (gw. z1OOz.),kochanek, VII. 280. Kot, zabawka, zabawa, XI. 280 281; 287. XIII. 58. Kot i mysz, zabawa, III. 27; V. 178; VI. 1·96; XI. 282. - i szczur, zabawa, XI. 282. Kota ciq.gnq.ć, Xx" 193. Kotek, taniec, IV. 343; XlI. 282. Kotito, (j. grec.), Wenus, II. 105. Kotiuha, Kot'uha, (gw. huc.l. pies, VII. 261; XXXV. 133; pt. Z w i er z ę t a d o m o w e. Kotki, koniczyna polna, p. kądziołki, Trifolium arvense, XXX. 68, XXXI. 96; pt. Roś l i n y w �233 232 Kowbaska, (j .. ukr.), kiełbaska, XL le czn ict w ie w w i e r z e214. n i a c h. Kotlarstwo, XXVII. 141. Kowelok, kawałek, XVII. 219. Kotos, wyrko, IV. 287. Kowsz, p. kusz., XXVIII. 158; p. Kotus, prycza, V. 63. Miary i wagi. Kotwica, p. anker, kot. Koza p. bedraczka, bilka, kuci, ku da, Kotycha, (gw. złodz.), kochanka, VII. kuza, kizia, sika, I. 240; II. 280. 193, 194, 259, 261; III. 316; V. 61, Kounir, (gw. hue.), kołnierz, XXXIV. 125; IX. 418; X. 14; XVIII. 172; 146. XIX. 94; XX. 50, 92, 95; XXXII. Kouszyk, (j. błr.), szufla, x..XXII. 32. 79; XX'XV. 85, 118, 121, 122, 125; Kowadło, VI. 282; VIII. 405; IX. 275; 128--130, 144, 148, 150; XXXVIII. XII. 79. 38, 51, 52, 410; X,X:XIX. 19·3, 208; ~ w przysłowiu, IX. 374. pt. Z w i. e r z ę t a d o PlO'.'! e. Kowadlo, czapka, XXVIII. 171, 176. - broda kozia, XXVII. 126; XXXI. Kowal, cyhan. 1. 163; II. 236, 355,357; 130. III. 232; VI. 291; IX. 267; X. 5, - czarna, XXXIV. 20. 169; XI. 385; XiIV. 226; XIX. 96, - etymologia wyrazu, XXXIV. 176. XX. 254; XiXIX. 89, 104; XXXII. - jako symbol siły niszczącej, 126, 335; XXXV. 142. XXII. 9. - cech kowali, ~.!V. 277. - lot czarownic, XXVI. 73. - i św. Kuźma, XXI. 122. - łożysko, XXXVIII. 62. - niebieski, XXIX. 164. - mięso, XXXVIII. 61; pt. P ot l' a- przebieranie się za kowala, II. wy obrzędowe. 251. - mleko, II. 326. - w literaturze ludowej, VIII. 405- nawoływanie, II. 130. 407; XK 79; XVI. 347, 348; XXX. - nazwa ostatniego kłosa, XXII. 8. 80. - obdarta p. koza w literaturze - w pieśni, -XIV. 322. ludowej. - w przysłowiu, VII. 33, 309. - odpędzanie, II. 130; pt. Wo ł a~ w szopce, XIX. 36. n i e n a z w i e l' z El t a. - w zagadce, II. 230. - ogon, XXXVIII. 61. - z niedźwiedziem, XIX. 36. Kowal, (gw. złodz.), oficer, VII. 280. - pieczywko obrzędowe, III. 160. - postać ducha, XXXIV. 35. Kowalik, ptaszek, IX. 66. - przebieranie się za kozę, XIII. Kowalstwo VI. 290, 292; X. 5; 343; pt. P r z e b i e r a n i e s i ę XXVII. 141; XXIX. 132; XXXVI. z a z w i e r z ę t a. 286; XXXVIII. 314. - róg, jako szydło, XVII. 131. Kowban, (j. ukr.), kłoda do rąbania - sierść, XXXVIII. 61. mięsa, p. kloc rzeźnicki, XIII. - skóra na odzież, XII. 39. 219. - staw kolanowy, XXXVIII. 61. - odrzynek drzewa, XVIII. 152. - ścięgna, XXXVIII. 61. Kou.:basa wzór na pisankach, IV. 230. - w literaturze ludowej, II. 24, 26, 46-53; XVI. 347-357; XVII. 276. - w chodzeniu z Herodami, IX. 27; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y doroczne. - w facecji, XXXI 133. - w legendzie, XXXV. 70. - w mętowaniu, VII. 323. - w pieśni, II. 251. - w podaniu, XIV. 165; XXV. 52. - w przezwi.skach rymowanych, VIII. 404. - w przysłowiu, II. 202; VII. 37; XIV. 242; - W szopce, XI. 158, XI. 27, 44, 45; XIX. 42, 45. - w zwyczajach i obrzędach dorocznych, I. 214, 252; II. 214; IV. 283; XVI. 387; XX. 167. 173; XXXIII. 148. - w zwyczajach i obrzędach zapustnych, XII. 40, 47; XVII. 15; XXVII. 157; XXVIII. 14; XXXI. 161. - w zwyczajach i obrzędach żniwiarskich, III. 29. - zabicie kozy, XXXVIII. 58, 60. Koza Moschus moschiferus, L. skóra, XVI. 121. brona XXII.9. Koza, z drewnianymi zębam!, V. 122. (gw. hue.), koza, XXXV. 133. Koza, nożyk krzemienny, XXII. 9. Koza p. turoń, X X.!I. 9; XXIIX. 92. Koza lądowa, szarańcza, XXII. 9. Kozacy, II. 165; XI. 213; .XXIII. 130. - w przysłowiu, XIII. 158. - w szopce, V. 155-159; XI. 24, 26, 41; XIX. 35, 37, 44, 45; XXII. 130, 137; XXXI. 61. Kozaczek. piosenka, I. 247. Koza, Koz'a, gajdy, Kozak, taniec śląski, XV. 79, 83. Kozak, kozar, grzyb, p.Boletus scaber, I. 200; XXx,I. 96. (gw. hue.), pasterz kóz, XXXV,118. Kozar p. Kozak. Kozia broda, Clavaria botrytis, XX..XI. 96. Kozia bródka, p. goździeniec, II. 22. Kcziana, nazwa krowy, XXI. :in. Koziarz, polujący na kozice, III. 240, 268, 269. Kozibród łąkowy, uraźnik, Tragopogon pratensis, XXX. 209. Kozica, Rupi capm, III. 240, 268, 269. Kozierożki, grzyby, I. 177 199, 200. Kozik, nóż, UL 15; XII. 319, 321; XXII. 9; XXIV. 112; XXXIX. 346. Kozioł, I. 200; IV. 301, 302; XIV. 12; 140, 143; XiIX. 13; XXXVII. 96; - czarny, XXVII. 62. - diabelski, XXVII. 100. - krew kozła, V. 180. - lot czarownic, XlXX.220, XXX,VIII. 249, .264. pt, D e fi o n y. - ofiara, X. 111; XXXIV. 43; XXXIX. 320; pt. M a g i a. - u Greków i Rzymian, VIII. 249. - uczta, IV. 393. - uoS'obienie złego ducha. XVI 347; XX. 81; XXX. 85; XXXVII. 306. - w bajce, II. 24, 26, 46-53; VIII. 297; XIV. 349, 350. - w chodzeniu po kolędzie, XX. Kozar, 167. w pieśni, XiI. 147. w przysłowiu, XIV. 241. w szopce, XXII. 130. zwierzę święte, II. 105; XXXII. 118; pt. K ul ty. Kozioł zbąski. XX'.xVII. 461, 467. - �235 234 Koziróg pospolity, Lycium barbarum, p. czarci batóg, X. 260. Kozlac (j. dalm.) upiór, IV. 395. Kozłek lekarski, Valeriana officinalis, III. 240, 268; X. 335. Kozłowe ciernie, nygus, Lycium halmitolium, w zwyczajach, XXXI. 97. Kozłowiec, Doronicum, roślina, IIiI. 240, 268. Kozły, p. koźliny, krokwie, V. 152; ,XI. 173; XiXXIV. 146. Kozł?> (j. st. sław.), kozioł, XIX. 13. Kozolec, (j. sloweń.), przepłot do przesuszania zboża, XXX. 247. Kozuby do zboża, XXXIX. 450, 451; 455; pt. P 'rz e c h o w y wan i e p o ż y w i e n ia. Kozuch, kożuch, XII. 18. pt. O d z i e ż. Kozula nazwa krowy, XXI. :;8. Kozusysko, kożuch, XXVIII. 193. Kozuszka, naZ'.'la krowy. X,XI. 58; pt. N a 'z w yz w i e l' z ą t. Kożemiaka, (j. ros.), wyprawiacz skór, XXXiI. 114. Roźu przepić, (j. łuż.), przepijanie skórki, XXX. 226; pt. Z w y c z aj e i o b l' Z ę d y P o g r z e b o w e. Kożuch, p. kieptar, kyptar, piektar, kożuszek, kożuszyna, kozusysko, I. 159, 160; II. 268, 365; III. 11, 15, 229; IV. 140, 147, 287. V 121, 149-151, 242; VI. ;:;0: VIII. 165, 170, 176; 256; X. 32, 64, 181, 182; }CI. 44, 58, 60, 61, 408, 410; }ClI. 253, 289-293, 301; }cIV. 140. 149, 292; }cVIII. 72; }c}c. 93, 95; XXII. 102, 104; }c}cVIII. 218, 219; XXIX. 81-82, 84, 118, 157; X}C}C. 31, 194; XXXI. 4, 111, 116. 141; XXXIV. 146; XXXVII. 214. 216, 219, 224, 230, 231, 354. - bez rękawów, }ClI. 11. - białczański, X:XiII. 106, 110. obrócony wełną do góry, XI. 21, 31; }cIV. 136; XV. 100; XVI. 137; }CX. 162, 169, 171, 173, 175. risenyj, XXXIV. 146. - w obrzędach narodzinowych, VIII. 346; X!VIII. 213, 225. w obrzędach weselnych, X. 64. - w przysłowiu, VII. 209; }cIII. 154, 158. Kożusznictwo, XXIII. 155. Kożusznik, XX. 14. Kożuszok, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Ko.żuszyna, p. kOlŻuch, X'VII, 146; XVIII. 146, 149. Koźlaki, grzyby, I. 177, 199, 201. Koźle glowy, pieczęć, II. 193, 194. Koźle pazurki, ornament, XXXII. 38. Koźliny, p. krokwie, IX. 272; XX. 315. Kólecka, wzory na pisankach, IV. 211. Kółeczka, na hafcie, X. 300. Kółko jako motyw zdobniczy, IV. 211; XX!II. 112. Kólko, p. kimbalka, III. 17. - kołowrotek, XiXXliX. 381. - łuczni.cze, X.XIII. 35-37. - mosiężne, XI. 195. - ozdoba pasa, X}cIV. 112, 113. _ - przy pługu, p. koliczata, koliścia.ta, I, 14'3; XXi. 40; XlXiX. 228; 231; 232. - wplatane do włosów, X}cIV. 86. Kószki, ule plecione, XVII. 133; pt. p l e c i a n kar s t w o. Kózka, pochewka na osełkę, do ostrzenia kosy, VI. 189. Kózka, świerszczyk, polny. XXII. 9. Korosmescy, (gw. huc), wełniane onuce czerwone. V. 149. (j. niem,), dusza ściśle związana z ciałem XXII. 21. Kos, kęs, XX. 247. Krabat p. Faust. III. 374. Kraczka, 'roślina, barwnik, IV. 215. Kraczun, (j. ros.), XXIX. 107, 108. Kradzież: chochoła, XI. 397. - drzewa w lesie, .II. 328; I}C. 121. - drzewek owceowych, VIII. 93. - dzienna, IV. 249. - koni, III. 13. - kury w zwyczajach wesel., X. 74. lubczyka, X. 97. - nocna, IV. 249. - odzieży, V. 120. - owiec, XXXV. 117. - pieniędzy, I. 160. .- uświęcona, XVIII. 93. - w dzień Boż. Nar., XVIII. 93. - w wierzeniach ludowych, XVII. 4. - ziarna, xxx. 247. pt. P r a w o l u d a w e. Kragyni, (dok), XIV. 75. Kraina Cuccagna, p. Bengodi, XXVIII. 198. - duchów, XX. 200. - mlekiem i miodem płynąca, XXVIII. 197, 198. - zmarłych, VII. 20. Kraj bociani, VIII. 313. XIV. 172. Kraj jęczmienny, XlXlVIII. 1806-188. 197-199, 201-204, 209. Kraj Rachmanów, IV. 327. Kraj umarłych, VI. 225. Krajka, III. 18; XVII. 153; XVIII. 210. - kałamajkowa, XXX. 111. - przekobiala, Xx. 93. - w magii, XVIII. 216. - we wróżbach, XVIII. 212. Krajobraz kulturowy, XXXI}C. 229. - stepowy, XXIXIX. 238. - zdegenerowany, XX}cIX. 229, 230. Korperseele, Krajoznawstwo, XlVI. 429, XXI. 86, 87, 270. Krak, XI. 243, XIX. 158; XXiI. 267; XXII. 4; XXIX. 175. - p. kruk, XiIV. 128. Krakies, (j. lit.), karaś, XXXII. 25. Krakowiak, taniec III. 353; XIII. 324; pieśń II. 340; III. 189; V. 307; VII. 258; IX. 186; X. 201, 202, 383-386; XI. 139 XH. 123, 130132, 342; XIV. 150, 264; XV. 106; }cXIX. 119; XlXXiVII. 350. Krakowiak w szopce, XI Xi. 35, 36; XXXiI. 61. Krakowianka, w szopce, XIX. 36. Krakówka, czapka, X. 33. Krakus p. Krak., IV. 43, 337; XiI. 243; 418; XIV. 128, 130; XlV. 211; X,VI. 23, 157, 281; XIX. 215; XIX'XIVIII. 25,3. Krakuska, nakrycie głowy, X. 33; XI. 25; XII. 115; XIII. 319; XXVIII. 168; XXXVII. 303. Krakusy, oryle, XVIII. 133. Kr,amarka w obrzęd. wesel. II. 266. Kramarka, żarnowiec miotłowy, wyrób mioteł, XXX. 63. Kramarze III. 218; lU. 319, 326. - wędrowni., V. 99. VIII. 169, 322; XXX. 181; XXXI. 85, 86. . Kraniologia, IV. 66; XXI. 98. - afrykańska, XXJIV. 191. - kreteńska, XXIV. 191. - szwajcarska, XXIV. 191. Kraniometria, XVIII. 234. Krapi, (j. sloweń.), bułeczki, pieczywo obrzędowe, VLII. 338. Krasiwo, omasta, XXjIX. 90. Kraska, (j. ukr.), farba do jaj, IV. 204-207, 223, 225; XI. 189. Krasna horka, (j. ukr.), XXXIII. 10. Krasnoludki, p. kauka, kar.:ele:-c, XiXVI. 74; XiXX'VII. 28. �23? Krasnopiórka. krasnopióra, wzd:.'ęga, XXXII. 24. Krasoń, zabawa, XI. 387. Krasula, (gw. huc), nazwa krów, III. 45; VIU. 152; XXI. 58, 205; XXXV. 134. Krasuna, (gw. huc.), nazwa lu'owy XXIXV. 134. Krasyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Kraszanka, pisank.a jednobarwna, p. krucki, 'IV. 204-207, 223, 225; XVII. 33; XXV. 81, 149; XXVII. 160. - w obrzęd. zadusznych, XXIV. 21. Kr'ata, sieć na duże ryby XIV. 112. Krateczka. haft, X. 299. Krat ja, wzory pisanek, IV. 211. Kratka, półka na naczynia, X. 424. Kratki, malowanie ścian chaty, XXII. 112. Kratki, wzory na pisankach, IV. 211. Krawacz, nóż używany przez pasieczników, VI. 44, 56. Krawczka, p. krawczyni, XVU. 162. Krawiec III. 319; VII. 94; IX. 5964, 186; X. 190-192; XU. 301; - w bajce, V. 184; IX. 84. - w literaturze, ludowej, XVIII. 235; XXX. 86. - w opowiadaniu, XI. 312. - w pieśni, LI. 73. - w szopce, XIX. 36. - w zagadce, II. 230. - zamieniony w dudka, VIII 306. Krawiectwo, IV. 332; XXVI. 104; XXXVII. 332. Krąg kulturowy, XXXVI. 129, 363, 367; XXXVIII. 18; XXXlIX. 14. adriatycki, XXIX. 131. alpejski, XXIX. 131. dolnosaski. XXX. 252. - illiryjski, X,X.XIVI.302. Krąg magiczny, p. koło, XXx. 204, 207. Krąglaki, p. belki, IX. 272, 273. Krążek, wycinanka, XX<II. 117. Krążek garncarski, XXI. 20. Krążek maślnicy, IX. 367. K1'ążoki, szatkownice, XVI. 393. Krema, karczma, XXXI. 158. Kreacjonizm, XXXVIII: 5. Kreda święcona, V,I. 74; VII. 304; XI. 396; XXV. 110; XXIX. 122; XXXIII. 26; XXXIX. 340. - do szlifowania bursztynu, XXXIX. 383. - w lecznictwie, VI. 159. - święcona, w Trzech Króli, VIII. 56, 256, 362; XI. 384, 387. - w magii, VII. 135; VIII. 52; XII. 265, 267; XiXi. 252. Krepinka, tasiemeczka do naszywania XXIV. 138; XXXV:II. 214, 223, Kresiwnyk, (j. ukr.), p. krzesiwo, XXXVII. 220. Kreski, wzory na pisankach, IV. 211. Krestyk, krestyki, krestykowa, _ w magii, XLII. 126; XX. 85; _ nie może powalać drzewa budulcowego, XXI. 218, 219. owcy w obrzędach inicjacji, XXXVIIrI. 56. pić, XVII. 165; XXII. 139; XXV LII. 11; XXXI. 90; XXXIV.7. podpisywanie, IV. 268. puszczać, XVIII. 187, 189, 190. siedlisko choroby, XXXII[. 123. straconego, w lecznict. XXV. 115. umowa krwi, XXVIII. U. utożsamienia z duszą, VI. 16. w lecznictwie, XXVI:I. 136, 153; XXXV. 70. w wierzeniach, XXXIII. 138. we wróżbach, II. 226; VIU. 348; _ IX. 207; XX. 319. _ zwalczanie, III. 23; IV. 226; IX. _ 67; XVLII. 210. _ _ żywy w stajni, II. 221; XIV. 369. _ Kretowisko w przepowiedniach po_ gody, III. 255; XII. 66. _ w zwyczajach związanych z kup_ nem bydła, XXIII. 109. _ Kretyna, (gw. huc.), kret, XLII. 126. Krew: byka, trucizna, X. 22;;. XXIX. 164. _ w przysłowiu, XIII. 158; XVII. pt. Medycyna ludowa. _ czarnego kurczęcia, XI. 395. 165. - wroga, XXXiI. 90. - doić, XIII. 325, 326. _ wylewanie na pole, na ziarno, _ dzieci chrześcijańskich, XX. 83. XIXVIII. 11; _ dzieci, jej siła magiczna, XXV. _ wyraz tabu, X.XXVIII. 378. 114. _ z ciała rodziców, XXVIII. 11. _ dzieci, mieszana z mąką pszenną - z małego palca chorego. XXXIII. jako komunia, XI. 284. _ jako ofiara, 'lU. 15; XXXIV. 12. 123, 124. - z nosa, XVIII. 197. - jako środek oczyszczający, _ zająca w lecznictwie, XVIII. 181; XXVIII. 11. _ jako środek sprowadzający naXXXI. 27. tchnienie, deszcz, XXVIII. 11. - zakopać, I. 137, _ jej rola magiczna w obrzędach, _ zaprawianie broni, )LXXI. 27. - zawieranie pobratymstwa, XVII,55. _ jeża z wódką w lecznict., x.. 357. XXVIII. 11. _ koguta, XII. 312; XX. 295. Krew zaskoczyła za skórę, choroba, _ konia: w jakuckich zwyczajach XlI. 400. budowlanych, XlX,XVII. Ul. Kręcenie powrozów, XXIX. 159. - kota czarnego, X. 357. _ wrzeciona w celach magicznych, _ kreta, w lecznictwie, XVII-I. 193. XIX. 128. - królewska, XXVIII. 11. Kręciok, wir powietrzny, diabeł, - kruka, XXXI. 27. XXXIX. 329. - lać pod bydło, XXI. 132. Kręcina, nić do kręcenia powrozów, _ ludzka, V. 81; X. 357; XXVIII. lI. XIV. 112. _ miesięczna w lecznictwie, III. 58; Kręgi kulturowe, p. krąg kulturowy. XVIIII. 181; XXVI. 12, 13. Kręgle kamienne, XXXVII-I. 255. _ miesięczna w magii, II. 291; Krępa, krupa, łodzie. X,XXI. 37. 38. ~X. 298. _ _ kre_ (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Krestyk biłyj, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 213. Kreszczyki, (j. rus.), wzory na pisankach, IV. 213. Kresatni kameń, (j. chorw.), krzemień, p. krzesiwo, XXXII. 139. Kret, p. kretyna, dusza, XVIII. 182. - krew w lecznictwie, XIII. 218, 225; XVIII. 193. - serce w magii i w lecznictwie, XVnI. 181; XXXIX. 293. - w literaturze ludowej, VIII. 275. - w prognozach pogody, XIV. 369 szczyki, \ r �239 238 Krępowanie nóg, XI. 336. Krężak, Xl. 384. Krężel p. przęślica, VI. 246; IX. 279, 3~5; XI. 76; XX. 66; XXXVII. 212. Kręzołek, Polygonum convolvulus XXXI. 96. ' (j. chon'l.), sobótka, XIII 16. (j. lit.), Sleć, XXXII. 28. Knkwy, (j. ukr.), krokwie, XXXIII. 96. XXXVII. 197. Kr~s, Kr~gas, b'Uyk a ('J. u k r.) wzory na pisankach IV. 213. ' (j. niem.) zbiór ~zopek w bawarskim Muzeum Na. ~odowYm w Monachium XIV. 339. Knwe, X:XXIX. 3150. Krochmal w medycynie ludowej 3;97, 400. ' XI. Krip~en-Sammlung, Krogulec Accipiter ctwie, XXXVIII. nisus , "r V\ ł OWle. 237. - w ordynansie roboty, XIII. 256 - w wierzeniach IX 65 66 K " . , . rok: p. Krak, Chrok. XI. 243. Kro~lS, nogietek Calendula officinahs, kąpiel VI. 160. - odwar, .VI. 159. pt. Roś l i n y w lecznlctwie Krokody-l jako bós'two, XXXII 123. - łzy krokodyle, XXXVIII. 251 -. !pożywienie, XXXVII. 389. . - w wierzeniach, XXXVIliI. 251. Kro~osz, krokus Carthamus tinctonus, barwnik do jaj IV. 214' XVII. 33. ' , Krokwie, krople Inoziemcowa, XXJXilII. 81. Krople od namorzynia, Waleriana, XXXIIII. 81. Krople pierwsze i ostatnie jako ofiara. XXVI. 71. Krople śmiertelne od bólu zębów, kreozot, XXXIII. 8l. Krople św. Wojciecha, Chinoidini, od febry XXXIII. 81. Krople zduńskie, króla Duńskiego od kaszlu, XXXvII. 81 Kropywa; koprywa (gw. huc.), p, pokrzywa, II. 160; XII:I. 334. Krosienka nicielnicowe, XXXU. 35. Krosna, II. 133; VII. 3-35; IX. 46; XII. 152; Xx. 75; XXVII. 139; XIXXVIII. 418, 420, 423; XXX-IX. Krople ziemniak, X. 261. Kronika, XXIV. 84; XXXIX. 171. - czeska, XXX. 221. - kościelna, XXI. 153. 154, 159. - N estora, XXX. 114.' - o polskim morzu, XXx. 152. Kronikarz żywiecki ,. XiXXI 80-92 K ronos, I. 15; pt. Bóstwa . Krop, (~w. huc.), p. kope; włoski, Foemculum officinale, XIII. 223. Krop~lka, motyw haftu, XXx. 38. Kropwna, nazwa krowy. VIII 152' XXI. 58. . , Krompel, p. bękarty, kizły kizłyny; kiźliny , kozły , kOŹliny' ,rt k 'k wy pokrok. V. 64; IX. 271, 274; 2GVI: 366, 367; XIX,.315; XXII. 217, 218; XXIX. 25, 27;X,x.xUI. 96;XX'X'VII 196-198; XXXIX. 266; pt. D a c h Krokwy, krokwie, XVI. 366. . Krom, kromka, XIV. 135. Krop~~ta, nazwa kury. VIII, 152. Krop~c, (gw. złodz.), bić. VII. 280. Kropldło, w magii, XXVII. 99. - w zwy~zajach ZWiązanych z wy.pędzamem bydła, XiXV. 58 Kr~Pielniczka, XiXIII. 155; X'~'VIII. 03, 104; XX!XJI.164; XXXIII. 148. XXV. 91; XXXV. 128. Kropienie bydła wodą święcona VI 55, VIII. 375; X,XIII. 103" 104: XXV. 91; XXXV. 128. ' , - pa;,ieki wodą święconą, V'lII. 375. - p:otna przy ślubie, XIII. 100. - pol, IV. 321; VIII. 345; XII. 318; XIII. 226; XV'lII. 210. - przeciw urokom, VIII. 367. - zaprzęgu, VI. 55. Kropki, motyw ornamentacyjny XX'II. 112; XXIX. 87. ' - wzory na pisankach, IV. 211. Krople bobrowe, Tinctura, absinthi V. 164. Krople krzeszące, Krople macicne, ' amoniak. Tinctura Krople maciczne, ł II 'I i ł V. 164. \ abs'inthi V. 164. Krople ,o, ' Tinctura maciczne, Spiritus cus, XXXIII. 81. ab- aromati- Krople przeciw oberwaniu Tinctura absinthi. V. 164. ' . \ l I \ na ściski, 451. _ czteronicielnicowe. XIXX'VII. 212. _ dwunicielnicowe, XXXVII. 213. _ wielonicielnicowe, XXXVII. 224. pt. N a r z ę d z ia t k a c k i e . Krósna, 'deseczka tkacka XXXIV.146. Krasnalki, p. karzeł, kauka, krasnoludki, XII. 168. Krosno, oprawa drewniana, kasiorka, XIV. 112. Krosta na języku, leczenie, II. 332; XI. 398. Krosty, XI. 395; XXXIII. 80; XXXIX.400. Kraśnięta p. krasnalki, XI. 365. Krow zalje, (gw. huc.), XVIII. 197. Krowa p. kalemba, I. 49, 86, 129, 204, 20,9, 2.l1, 240; II. 4. 207~30, 340; III. 8, 13, 304, 316, 351; IV. 137, 144, 275, 276, 284; V. 123, 124, 190; VII. 326; VI:II. 36, 37, 47; XI. 378, 400; XVII. 125; XVIII. 62, 71, 178, 195-197; XX. 40, 69, 70, 251, 270; XXV. 52; XXVIII. 21; XXX. 132, 133, 135; XXXI. 141; XXXVII, 96, 196, 305; XXXVIII. 44; X'XXI'X. 193; pt. Zwierzę· t a d om o we. - cielna, II. 159, 224: VIII. 360; XXX. 41, 45, 47. - czarna VHI. 392; XI. 183; XVII. 68. ~ czarowanie VII.305. 306, 312317, 321, 357; XXIV. 84, - dawanie lubczyku, X. 97. - dojenie, IV. 276, 281. - i wąż, VIII. 273, 275. -- imiona, II. 43, 130; III. 45; XiXI. 56, 203; XX,III. 155; pt. N a z w y zwi.erząt. - jako posag, XV. 254. - jako pożywienie, XV. 95. - kupno, sprzedaż II. 338; VIII. 363; X. 355; XiXIII. 83, 105, 108; XIX'XI. 99. _ leczenie, II. 158, X. 356; XI. 387; XXX. 38, 40, 55, 60. _ mleczność, IV. 81; X. 278, 335; XII. 314, 318; XUI. 114, 227; XXIX,96. - nawoływanie, III. 45; XU. 63,301. - nawóz w med. ludowej, XI. 385. - nowokupiona, X. 355; XII. 314, 31ll; pt. Z w y c z a j e p r a w n e. - ochrona przed czarami, V. 190, 209; VIII. 344; XXXII. 182. - odczynianie, III. 21. - odlatywanie się, XIII. 143. - okadzanie, V. 209; XIII. 332; pt. M e d y c y n a l u d a w a. - padła, III. 229, 230. _ przesuwanie chleba pomiędzy nogami, X.358. - rogi, II. 224. _ rozmowy w noc wigilijną, X. 156. - ryk, XVII. 62. _ sprzedaź, XXIII. 83; XXXI. 99. - stworzenie, IiI. 216. �241 24,() - śmierć, II. 196. utrata mleka, II. 204, 222; III. 21, 22; XiI. 52, 193; XII. 300; XIII. 325, 326, 328; XIV. 251; XXI. 132; XXIII. 69; XXV. 90. - w kolędzie, XI. 149, 163. - w literaturze ludowej, II. 275; VI. 252; VIII. 252, 285, 301; IX. 74; XI. 15, 217; XXX. 104, 105, 134. - w przysłowiu, U. 202; VII. 72; XVI. 96. - w zagadce, II. 230, 338; XIV. 374; XVII. 86, 88, 93. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar. rII. 173; V. 350; VI. 69; VIII. 373, 375; XIV. 133, 135, XXIX. 96. - w zwyczajach i obrzędach, weselnych, XIV. 256. - wcielenie diabła, VIII. 355. - wierzenia związane z hodowlą, V!I. 64; VIII. 62; XIV. 370; XXIII. 87. - w wróżbach małżeńsk, XIII. 33. - wzdychanie krowy, XVI. 81. - w zamawianiu, X,IV. 70. - zabijanie, X,XIXIV. 45. - zaczarowana, II. 337; V!III. 357, 364; XXIV. 173; XXV. 81, 90; XXVI. 14. - zaklinanie przy budowie, X.III. 115. - zwierzę święte, VII. 3. Krowawnyk (j. ukr.). p. krwawnik, Achillea millejolium, jako barwnik do jaj, iIV. 215. - w lecznictwie, XIII. 223. Krowiarz (rka), V. 124. Krowia śmierć, demon, Ii. 196. Krowieniec biały, okadzanie, XXXV. 63. Krój pługa, II. 131; XXX. 230, 232, 249. Krój ludowy, XXXIX. 134. odzieży, XlV. 1-5; XXV. 106; XXIX. 157; XXXIV. 269, 270. - p o n c h o, XXXVII. 228. - bezprzyramkowy, XXXVII. 220, 228. Król biesów, XXX. 116. - bogów, XlIV. 36; XXXIII. 145. ~ grzybów, II. 277. - kruków, IX. 80. - lwi, XVII. 55. - majowy, IV. 283; pt. Zwyczaje i o b l' Z ę d y d o r o c z n e. - niedźwiedzi, XVIii. 55. - pan młody, XIV. 214. - ptaków, VIII. 284. - ryb, VIllI, 312; XXXII. 120. - słońce, XIV. 67. - ślimaków, XV. 31. - tańca, p. Awalokita. - w literaturze ludow., II. 15, 48, 49,58, 163, 167, 171,273; VnI. 137, 192-195, 406, 407; IX. 23, 25, 75, 82, 83, 180; XI. 372-375, 437; XXVIII. 193; XXX. 132. - wężów, II. 57, 62; IV. 345; V. 127; VIII. 312; IX. 184; XI. 51; XII. 250; XlIU. 42; XVI. 17-32' XXXII. 84; XXXVII. 282; XXXVIII. 229. - wilków, XViII. 55. - zwierząt, XVII. 55. Król, pień dębu, na którym stawia się młyn. IX. 276. Królewa ~dok.), królowa, X,IV. 222. Królewal, królewi, królewie (dok,), XIV. 222, 397. Królewic Jan, Xl. 238; XX. 267. Królewicz Marek, XXX. 213. Królewicz w literaturze lud. V. 125. Królewna, II. 58, 59, 180; V. 170, 180; VIII. 185, 186, 195, 408; IX. 179193; XI. 206; 370 372' XV 40' XXXI. 131; XXXVII. ~o, 21~ 24: _ w zwycz. wiosennych, XXXIV. II. _ zaklęta, II. 163; V. 127, 128. Królewszczyzna, XX. 5. Królik, III. 255. _ mózg rprzeciw trudnemu ząbkowaniu, X. 357. _ w wierzeniach, III. 149; V. 163. Królowa majowa, IV. 283; XXXI.l59. Królowa Maya, XV. 205. __ Niebieska, p. M. B. XiXXI. 108. _ Weneta, w bajce, III. 164, 167, 171; IX. 81, 82; XX. 248, 295. - w szopce, Xl. 29. Królowie: Alper, XlIX. 43. - Atej, XVII. 176. _ Baltazar, XIX. 44. _ Fabrycjusz, XIX. 67. _ Herod w szopce, I. 252; IX. 26-28 XIX. 33, 40, 44; XXXVIII. 243. _ Jovan, XXXI. 159. _ Lyzymach, XVII. 176. _ Matiasz, XXX. 213. _ Melcher, XIX. 43. - Salomon, I. 20. _ Wacław XXX. 221. _ Wyporek, IV. 345. Krótkogłowcy, II. 369; III. 97; lIV. 63, 75, 78, 79; XVII. 90, 92. Krówki, grzyby, II. 197, 200, 201. Krótenstein, (j. niem.), rp. belemnit, XXXVII. 297. Krtań 'wilcza p. wilk, picie przez .gardło wilcze, w lecznictwie, XXXI. 27. Krucek, p. kruczek, VIII. 152. Krucha, grusza, XIV. 112. Kruchlina, drzewo, IX. 128. Krucki, kraszanki rawsko-opoczyńskie, XXVI. 149. Krucyfiksy, XVI. 330. - w magii, XXVI. 17. Kruczek, III. 45; VliII. 152. Kruczek, turkuć podjadek, VI. 44,77. - r ,.' '"I I 16 Lud - Tom XL (gw. druc.), kiełbasa, XXXVII. 210. Kruczeni, (j. ukr.), wzór na pisankach, lIV. 213. Kruh, krużok, (gw. huc.), talerzyk, XXXV. 89, 98. Kruhlak, Iuneus articulatus; V. 268. Kruk, p. Krak, XXXVIII. 350. __ Chara Suor. XXiXlVIII. 350. _ człowiek zamieniony w kruka, Kruczena, IV. 415. język, XXXI:m. 124. pt. M a g i a. krew, XX,XI. 27. przepowiednia śmierci, XIV. 251; XX. 319. - serce, XXXiIII. 124. _ w literaturze ludow., II. 52, 53; _ w lecznictwie, XXXIV. 279. - w magii, XXXIII. 124. _ w podaniu o Twardowskim, IV. 269; VII. 241; XXXI. lal. _ w praktykach magicznych, WI. 237; VIII. 218. - w przysłowiu, VII. 210. _ w wierzeniach, V. 54, 55; VII. 94, 284. _ wcielenie diabła, XU. 214; XVI. lal; XXXVIII. 274. - zaklęty, I Xi. 79. Kruk, do wyciągania konewki, p. kula, XXXIII. 110. Kruk na szczupaki, XXIX. 126. Krumina kłosów, X!XlII. 3. Krumpieć, trzeszczeć, XVIIl. 219. Krupa, p. krępa. Krupiczniok, pieczywo z mąki pszennej utartej na żarnach, XVIII. 219. Krupka, skrzyneczka, IX. 287. Krupnik, I. 164, 247. Krupy, p. kasza. I. 164; III. 11; V. 163; XIII. 66; XIV. 288, 289; XIX!.9. -. kukurydziane, XIII. 221. _ _ �243 242 Krupy mleć, zabawa, XIII. 309. XXXVIII. 260. Kruszak, górnik, Kruszczyk błotny, Epipactis palustris. XXX. 208. Kruszyna, p. szakłak, Rhamnus cathartica, barwnik do jaj, IV. 215. - drze~o użytkowe, XXVII. 139. Krutylo, (gw. hue.), kołowrót, zabawa, VI. 96. Krużylcia, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Krwawa biegunka, XXXI. 99. Krwawa zemsta, :p. krwawiny. VII. 5:8;XIV!I1I.84;IX\XIXUI.a4;XXXIX. 180, 422. Krwawić, mówić psiakrew, VI 44. Krwawienie ran. XXVIII. 253. .- tamować, p. krwotok, XXXI. 94. - zwłok, XXIX. 164, 165. Krwawiny, p. krwawa zemsta, V. 5, 108, 186, 187. Krwawnik łekarski, Sanguisorba ofjicinalis, cdwar, XIXIX,.62, <'3. Krwawnik, p. czarna róża, pt. R o ś l i n y w l e c z n i c t w i e. Krwawnik pospolity, p. krowawnyk. Achillea millefolium. XXVIII. 243. - kąpiel, XXIX. 37. - odwar, XIX\XI.38. - sok z liści, XIXXI. 37. Krwawnyk, p. krwawnik, barwnik do jaj, IV. 215. pt. B a r w n i ki. .- w lecznictwie, X. 396; XIII. 219, 223. Krwity, krwisty, X,IV, 112. Krwotok powstrzymywać, II. 22; XVIII. 186; XXX. 48; XXXI. 98; XXXV. 69. Krycie, chowanka, zabawa, XIV. 170. Kryga, (j. lit.), sieć, X\X(}:'II. 28. Krylcia, kryla, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 212. (j. ukr.), fałdy u guni, czuhy, XXXVII. 218. Krylo, (j. błr.), sieć, XXXII. 28, 34. Krypa, X. 7, 8; XXI. 37, 38; XXXIX. 322. Krypce, p. kierpce. XI. 45; XXVIII. 216. Krypity, (gw. druc.), XXXVII. 210. Krysa, (gw. złodz.). kapelusz, VII. 280. Krysanie, kapelusz, V. 149, 151 337, 346; VI. 355. Kryska u koszuli, p. kryza, X, 33; XI. 58, 60. Krystalomancja, XXXVIII. 274. Krysterie, baśni, ,XII. 212 Kryształowa Góra, XL 375. Kr(y)ta, (j. ind.), .pierwszy wiek świata, XXXIV. 18. Kryte obejście, p. soboty, podcienia, XVI. 289. Kryterium formy, XXXVI. 11, 366. - funkcji ą:>rzedmiotów materialnych, XXXIV. 274. - ilościowe, XXXVI. 363, 366. - jakościowe, XXXVI. 366. - niezależności Tylora, XXIV. 205, 207, 208. - ogólnego prawdopodobieństwa, XXXVI. 366. - podziału kultury materialnej, XXXIV. 274. -- ważkości, XXXVI. 360, 361. Krytyka materi.ałów bezpośrednie>, pośrednia, XXXVII. 43. Krytyka partyjna, XXXIX. 28. - poglądów Frazera, XVII. 46-56. - Spencera, XXII. 17. - Tylora, XXII. 16. Krywula, kula, XI. 287. Krywule, (gw. huc.), żerdzie do su· szenia drzewa, XXXIII. 104. wzory na pisankach, IV. 211; pt. Ornament. Krywyj taneć, (gw. huc.), krzywy taniec, I. 254; VI. 164. Kryza u koszuli kob., XXXVII. 299. Kryzys etniczny, XXXIX.' 72, 73. Kryżmo, p. krzyżmo, obrzędowy dar z płótna, XVII. 156. Kryźikami (j. błL), ścieg, krzyżyki, XXXII.38. Krzaczki, XXIV. 143, pt. O r n a men t. Krzan, p. chrzan, I. 86, 129. - w lecznictwie, XXX. 41. Krzyslo, p. krzesło, V. 63. Krzcie!nica, chrzcielnica w zagadce, XI. 73. Krzciny, p. chrzciny, XIV .. 291. Krzecina pospolita Marrubium vulgare, odwar, okłady, XXX. 55. Krzeczot, Geunaia sacer, w łowiectwie, XXXVIII. 237. Krzemień, p. kamiń hromowy, Krywulki, Kryla, , I, i ••• Feuers:tein, kreszadnik, Algonkinów. XXXII. 112. piorunowy, XXXII. - bohater burzowy i 132-141. - ciemny, XXXII. 110. - krzesanie ognia, XIV. 56; XXXIX, 432. - krzemień-potwór, XXXII. 109. - serce krzemienne, XXXII. 110. - w legendzie, VII. 23. - w mitach, XXXII. 88, 89, 103,108, 109, 113-115, 130. - w wierzeniach religijnych, XXXII. 83. - w zamawianiu, VI. 262. - w ziemi uprawnej, XXXIX. 212. Krzemyki w lecznictwie, XIII. 218. Krzepnik, krzepik, p. rzep, rzepik, kąpiel, XXX. 38. 16* Krzesanie ognia, p. ogień, IV. 315; XIII. 16; XIV. 56, 309; XXXVII. 117, 320; XXXIX. 432. Krzesany, taniec, XXIIX,. 128. Krzesidło, XIII. 16. Krzesiwo, XI. 377; XXIV. 112; XXXI. 3. Krzipota, p. krzypata. Krziż, krzyż, XVIII .219 Krzon, p. chrzan, IV. 174. Krzowy, krzakowaty, XIV. 1,12. Krztusiec, koklusz, XI. 396. Krzun, chrzan, XIV. 112. Krzypopa, krzykopa, przykopa, IV. 307; V. 63. Krzypota, kaszel, III. 139. Krzysiowa nuta, XXXI. 147, 148. Krzywda w literaturze ludowej, XXXVII.26. Krzywoprzysięstwo, V. 115; XXV.8. Krzyziaki, krzyżaki,X!X!IX. 36, pt. D a c h. Krzyziaki, stojak do łuczywa, XXIX. 10. Krzyziki, (j. ukL), wzory na pisankach, IV .. 213. Krzyż apotrcpiczny, X1:X;VI.90. _ cerkiewny, XVII. 9. _ cmentarny, V. 168, 169; XXXVII. _ 245. cudowny, XXVI. 75. _ cyrylo-metodeuszowy, X\XXIIX. 145. _ daszkowy, XIII. 344. _ drewniany, III. 44; XXXII. XXXV.25. _ dzwonnicowy, _ graniczny, IV. - huculski, XXI. _. jako motyw _ XVII. 9. 18. 51. wycinanki, 119. jako motyw tatuażu, 22; XXII. 1. 57, 58. �244 245 - - kamienny, XXV. 142; XXIX. 169, 171; XXXIX. 144. litewski, przydrożny, XVI. 319; X:X[II. 156. mazią namalowany, XVIII. 176, 211. mosiężny, III. 16, 17. na rozstajnych drogach, IV. 366; VI. 60; XXXVII. 487, 488. ozdoba dachu, XJXIX\III.98. krzyż pisany św. kredą, XV. 102. podarunek z krzyża, II. 334; IV. 28. pokoju, XXXIX. 145. pokutny, XXIX. 170. polny, XVIII. 215. poświęcony, III. 116. przedchrześcijański, VI. 385; VII. 297. przydrożny, XL 164, 170,211, 309; XIII. 344; XVII. 185; XXI,u. 136, 173; XXV. 113, 13<5;XXIX. 166; XXXI. 5, 8, 10, 175; XXXVII. 118. ramienny, XIII. 344, 345. symbol, VII. 290, 294; IX. 420. w lecznictwie, XI. 39'5, 396. w magii, XI. 381. w zwyczajach chrzcin., IV. 28. w zwyczajach i obrzędach B. Nar. XVIII. 210. w zwyczaj ach i obrzędach sobótkowych, IV. 315. w zwyczajach i obrzędach wielkanocnych, IV. 184; V. 56. w zwyczaj ach związanych z przeprowadzką, IX,_ 280. w zagadce, X,VII. 72, 84. wileński, X. 239. woskowy w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, XIII. 232. z ciasta i wody święconej, XVIII. 210. z osiki. II. 159; XXXV. 74. - z palmy święconej, XII. 314, 315. z wierzby święconej, VIII. 337. zatykany na kalenicy, IV. 2-83. zatykanie na polach, XXXI. 159. zatykanie na Jordana, XIII, 28. zdobina, XXXVII. 246. znak XIII. 229. znak magiczny, XXIII. 69. Kl'ZYŻ, gwiazdozbiór, I. 176. - symbol Łady, XIV. 228. Krzyż, wzory na pisankach, IV. 213. Krzyża ból, XI. 400; XIII. 217, 220; XIV. 183. Krzyżacy, III. 98, 99-104, 108; VII. 114. Krzyżaczki, ornament na hafcie, XXIV. 143. Krzyżak, taniec, XV. 79.. Krzyżaki., p. krzyziaki. Krzyżowatka, choroba bydł,a, XlXIV.77. Krzyżmo, kryżmo, płótno, dar dla chrześniaka, XVIII. 194, 213; XXV. 13, 15; XXVI. 10. Krzyżowanie rasy, II. 3·69; XXI. 13. - się kultur, XXXVIII. 384; XXXIX. 416. Krzyżowe drogi, rozstajne drogi, XI. 313, 315. Krzyżowe drzewo, p. kruszyna, szakIak, Rhamnus cathartica, XXX. 96. Krzyżowe ziele, dziurawiec, Hypericum perforatum, XXXI. 96; XXXIX. 339. Krzyżownik, przywrotnik pospolity, AlchemiHa vulgaris, XXX. 39. Krzyżownik, szałwia, Salvia officinalis, XXX. 62. Krzyżowy tydzień, siew prosa XIII. 329. Krzyżyki bursztynowe, XXXIX. 384, 389. l i! " , ~ '1 , ł •• - magiczne, XXXIX. 339. - z leszczyny, XXXIX. 339. - z tarniny, XXXIX. 339. Krzyżyki. p. krzyż, motywy haftu. XXIV. 132, 143. Krzyżyki, wzory na pisankach, IV. 213. Ksenios, (j. gr.), Zeus, XIV. 5'3. Ksiądz, p. klecha, pop, ksiodz. II. 142-146, 203; VII. 31, 94; XXVII 28; XXx.. 85, 125; X,XtXXIV. 279. - przebieranie się, XIX. 52. - spotkać, VI. 267; VIII. 360, 365; XIII. 116. - w literaturze ludow., VII. 139142; XI. 186, 187; XIV. 293, 294; XVI. 100-102. - w gadce, II. 43--45; VI. 250; XIX. 96; XXXI. 22, 130, 152. - w obrzędach i zwyczajach gregoriańskich, II. 199. - w pieśni, II. 345. - w przysłowiu, VII. 210; IX. 374. - w szopce, XI. 27, 28, 149; XIV. 141. - w widowiskach lud., XIX. 68. - w wierzeniach, VI. 267; VIII. 360, 365; XUI. 116. - w zagadce, VI. 248. - we wróżbach małżeńskich, II. 332; VIII. 360. Ksiądz, p. książę, XIV. 67, 68. Ksiądz Wojciech,. (gw. flis.), nazwa bociana, XX. 57. Ksiądze, pluskwy polne, IX. 67. Książę w bajce, II. ;J8. - etymologia, XIV. 67. Książka, p. ksióżka. Książki kucharskie staropolskie, XXVI. 109. - ludowe, VIII. 427; ,XXXVII. 405. - popularne o Twardowskim, XXVIII. 140, 141. - w wierzeniach, XXXVH. 261. Księga(i) bractwa kawalerskiego, św. Mikołaja, XXXII. 127. - czarodziejska, II. 164, 165; XXIX. 56-59, 62-64. - dwudziestu sztuk, XXIX. 55. - elbląska, XXV. 15. - Estery, XXVI,u. 51. - grodzkie, XII. 82. - gromadzkie, XI. 306. - Joba, VI. 312; XXXVIII. 275. - metrykalne, XXXVIII. 309, 322. - m. Kleczewa, XXXI. 104. - opowiadań ludowych, XI. 391, 392. - pokutna, XXV.III. 100. - przysłów, XXIXlIII. 156. - psalmów, X'XVIII. 41, 42. - Ruth, II. 292-296. -. sądowe. XIX, 142; XXXVIII. 309, 322. - ś'więte, XtXIXi.236. - tajemne, nI. 265. - testamentów, XXXVIII. 309. 322. - Twardowskiego, XXVII.I. 133; XXIX. 55-60, 63, 64, 72. - walecznych, III. 216. - Zohar, XXVIII. 52. Księża Jezuici, XXIX. 58. . - Misjonarze, XXXI. 63. Księża obora, IX. 54. Księża pięta, VII. 216. Księże portki, Nigella arvensis, XXXI. 96. Księżka, książka, III. 140. Księżniczka, w literaturze ludow., VIII. 275. Księżyc, p. miesiączek, bliźnięta, kamień księżycowy, kameleen, I. 54, 171; II. 162, 327; III. 141; V. 54--56, 248; XlIX. 39; XXXI. 132; XXXVII. 102, 302. �247 246 XXXII. 145. _ bóstwo Algonkinów, VII. 6, 19, ~- ubywający, w bajkach hotent., XXXVII. 95. 23, 24; XXXII. 102. _ bóstwo dodatnie, XXXII. 142, 143. - w magii, XXX. 209. - w mitach, XXII. 153. - VII. 6, 17,18, pt. Kulty. - w pieśni, XXIX. 164. - człowiek na księżycu, 1. 171. - w podaniach, XXV. 38-51. - dawca zboża, XXXII. 163. - - w przepowiedniach pogody, VI. 66. - jak powstał, XXIX. 132. w symbolice, VII. 290. - ozdoba ściany, XXXIII. 107. - w wierzeniach, HI. 51, 53; XXIX. - świadkiem zbrodni, XXVII. 30. 134; XXXIII. 113, 119, 139. - jako wyryty znak, XXVIII. 221. - w zagadce, II. 40, 42, 229; VII.72; - kobieta, II. 327; XXXII. 144. XIV. 376. -. kult księżyca, VII, 6, 17, 18. - w zwycz. rolniczych. XXX. 247. -mąż słońca, II. 277. - witanie na nowiu, XI. 81. - miejsce kary lub nagrody, XXV. - właściwości lecznicze, XXXII. 14. 39, 40, 42-45, 50. - związek z przypływem morza, - na nowiu, I. 95; II. 327; III. XI. 434. 51; IV. 95, 419; V. 59; XXLII. 74, - wskazywanie ręką, X. 94. 78; XXV. 48; XXX. 225, 226; - wzrastający, XXXII. 153. XXXII. 88, 113, 121; XXXVIII. - zaćmienie, I. 137; V. 249; IX. 65. 249. XXXIX. 306. - zmiany, II. 327; V. 169; XXIXiII. - odbicie w wodzie, XII. 167. 145. - ostatnia kwadra, I. 131; II. 227. - znaczenie i pochodzenie nazwy, - patron porodu, XXXU. 138. XIV. 228. - patrzenie na księżyc, XIII. 279. - związek z drzewem, z łodzią, z - pełnia, II. 225, 255; IV. 262; menstruacją, z rozrodczością i we- pierwsza kwadra, I. 131; II. 226. getacją, z umarłymi, z wiatrem i - plamy na księżycu, U. 327; XIII. burzą, ze zwierzętami rogatymi, 121; XXV. 44, 45. XXXII. 143, 145. - postać na księżycu, XXV. 46, 48. Ksiodz, p, ksiądz, XIX!.2,53, 265. - po pehli, XI. 194. Ksiożka, książka, X,X!. 25'5, 2509. - praojciec ludzi, XXXJI. 143. Ksiuhtesutti (j. meks.), bóg. XV. 142. - przebywa za morzem, XIV. 67. Ksiuhteuktli (j. azt.), bóg ognia, VII. - przed pełnią, XI. 194. 13. - przybierający XXV. 44; XXXII. Kształty wsi, X. 308, 310, 344; XXVI. 142. 150; XXVII. 128, 129; XXIX.118; - stworzenie księżyca, VII. 20, 22, XXXI. 168; XXXIII. 83; XXXVII. 23. 176; XXXIX. 289. - syn słońca, XIV. 67. Kszy -- Kunia, (j.kirg.), mały grzech, _...:światło VI. 63; X. 356; 357. V. 109. _ św. Jerzy, XIV. 183, 225; XXV. Kśetradża, p. lewirat, syn dziewierza, 47, 48. II. 297, 302. - Twardowski, XXXI. 107. Ksetrasja pati, XXXIV. Kuang (j. 5. chiński Tli, ind.), duch pola, bóg wojny, VII. 19. chlew, III. 383. XIX. 49. _ pasterz w szopce, XIX,V. 63, 6568; XIXXI. 56, 57. Kubek, XXX. 96, 97; XXXIV. 73,74, _ bursztynowy, XXXIX. 3·91. _ srebrny, XXXIV. 159. _ w przysłowiu, XIII. 158. Kubek zalewany, VIH. 119-122. Kubera, (j. ind.), bóstwo, XXXIV,20, 22, 27. Kubieta, kobieta zamężna, XVIII. Kub, Kuba, ł I l J :1 ", i l 219. Kubik, p. kub, chlewek, nI. 383. Kubi=, XXXVIII. 333, 334. Kuca, komórka z chrustu, V. 63. Kuca, chlewik na cielęta, XIV. 308. Kucharstwo, XXVI. 109, 150. Kucharka, XX.IXi, 100-101. Kuchnia, VI. 56; XI. 407; XIV. 356; XXXIII. 92. Kuchnia do gotowania, IX. 279. Kucie, część faj'ki, II. 141. Kucie młodej, obrzęd weselny, II. 250, 251. człowiek bez palców, V. 63. Kucja, p. AcoHwo, koływo, kutia, V. 80; XI. 214; XIII. 22, 208; Kuciup, x,xn. 135, 136. II. 214. _ niesłodzona, jadło XXIV. 11, 40. _ tłusta, II. 214. _ głodna, Kuckać, kuckanie, obrzędowe, kaszel, X~III. 220. Kucybieda, biedak, V. 63. Kucza, chata, XIX. 81; XX. 91. kuca, chlew, p. ka,szta, XII. 256; X,XIXIV. 144, 145. Kucze, XXIV. 86. Kucza, Kuczeri, kuczerjawi, kuczeryki (j. ukr.), wzory na pisankach, IV.211. Kuczeryki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211, pt. O r n a m e n t. Kuczki żydowskie, święto Szałasów, XIII. 15. p. cza'pka, I. 159; XIXVIII. Kuczma, 170, 177. Kudel, (j. ukr.), kądziel. XXXI. 158. Kudlana, nazwa krowy, XIXI. 58. Kudłaty, p. Wilkołak, I. 204. Kudron, smażony, XII. 61. Kudcawa, nazwa krowy, XXI. 58-. ;:Cudłocha, nazwa krowy, XIX,I. 206. Kufer barokowy, XXXIII. 141. _ cackowany, p. cackowanie. _ chłopski, p. skrzynie, XXXIII. 141; XXXV. 181. _ wschodni, XXXIII. 141. _ zachodni, XXX,III. 141. Kufernicy, XXXIII. 141. Kufa, XXVlU. 165, pt. M i a l' y i wag i. Kuga, (j. sekl.), dziewica morowa, V. 36. Kugiel, pieczywo obrzędowe, III. 322. Kujałes, kujes, (j. lit.), młot do głuszenia ryb, XXXII. 26. Kujawiak, XXXVII. 356. Kukaweczka, kukułka, w przysłowiu, IX. 374. p. błazen, XX. 187. Kuki, krew, XIV. 275. Kukialka, kukiołka, kukiełka, pieczywo, lachocina, II. 19, 365; VI. 142; XIV. 257, 258, 238; XIXVIII. 188. pt. P i e c z y woo b l' Z ęd owe. Kukiełki w szopce, XI. 24; XXXI. 54,61; XXXVII 419; XXXIX. 445. Kukiolka golkowska, III. 350, 145. Kukla, O d z i e ż, XXVIII. 18. Kuker, �249 24ti kukiełka, XIV, 148, 149; XX. 60, 74. Kuklik górski, Geum montanum, odwar, zmywanie, XlIII. 219, 223; XXVIII. 243. Kuklik pospolity, Geum urbanum, XXVIII. 243. Kukła kobieca, XX.XIX. 431. Kuknus, (j. hebr.), Zar~ptak, XI. 237. Kuku, (gw. dz.), kukułka, III. 165. Kukuce, pieczywo obrzędowe, ofiara za dusze zmarłych, IV. 201, 223, 327; V. 214; VII. 261; XIII. 22,29, 208. Kukucha, p. kukułka, IX. 65. Kukul, samczyk, IX. 65, 66. Kukulczy kościelny, dudek, VIII. 307. Kukułk.a, Cuculus canorus, p. kobeć, kukucha, kukul, kukaweczka, I. 200; II. 162; VI. 298; VII. 337; XI. 199, 230; XIV. 203, 385; XXXI. 129. - człowiek zamieniony w ptaka, IV. 415; VIII. 301, 307. - ptak św. Marcina, XVI. 4. - samiec, p. kukul., I,X. 6,5, 66. - w mowie weselnej, II. 246, 248, 249, 344; VIII. 136; X. 202; X,IV. 385; XXVII. 167. - w podaniu, XIV. 165. - w wierzeniach, XXXIII. 182. - we wróżbach, ,IV. 411; VI. 62; VII. 337; VIII. 200, 342; IX. 65, 66; XII. 64; XlIII. 113; XIV. 70; XVI. 80; XVIII. 195. Kukuruza, kukurydza VIII. 387; IX. 384. Kukurydza, Zea Mais, p. bryja, kokorydza, kulesza, kuszut, X. 37; XI. 161; XII. 6, 298, 302; XIII. 28, 32, 111, 113; XVIII. 50, 54; XX. 319; XXVIII. 243; XXXVII. 389, Kukla, 391; XXXVIII. 98, 123, 410; XXXIX. 191-195, 202-206, 209212. - kaczany, X!XlXlIV.144. - kasza, XVI. 134. - krupy, odwar, XIII. 221. - liście w zwyczajach dożynkowych, XXXIII. 11. - łodygi do okładania ścian, ogacanie, XII. 295, pt. B u d u l e c. - wianki dla bydła, XXXV. 125. Kul, kelec, kielce, kiel, pierwiastek słowiański, XVII. 186. Kula cynowa,XX,XlIV. 170. - w bajce, VI. 352, 354; VU. 143. - zaczarowana, XXXI. 28. Kula, drążek do wyciągania wiadra ze studni, .p. kruk, krywula. - kołek sękaty w ścianie, V. 63. - laska druciarzy, XXXVII. 220. - iPosyłkowoa, p. krywula, V. 358, VI. 412; VII. 33,7; XI. 287; XVI. 148; X'XV. 114; X,XVII. 14-5. Kula, typ organizacji społecznej XXXVIII. 278. Kula lodowa, XXXVnI. 255. Kulacs, (j. węg.), kołacz, naczynie ,pierścieniowate, ,XXXIV. 84. Kulaszka, mączna potrawa, porówn. kuLesza, X. 36, 37. Kulawy, XXVIII. 192; XlXIX. 105, 106. - i ślepy, XXXI. 133. - w zwyczajach związanych z pierwszym wypędzaniem bydła na paszę, XXV. 56. Kulawość p. młodej, Xl. 383. Kulbaka, n. 66; IX. 178. Kulbony u wozu, VI. 395. Kulchony, nogi, XIV. 395. KuLczyki, kolczyki, IX. 37, 38. Kule, nosidła, p. kulki, IX. 363. Kule, haft, X. 301, 303. Dulhade:::, oblubieńca bogów, XXXIV. 37. - grzmotów, XXIX. 122. - kamieni, II. 211; V. 204; VI. 238240; X. 113; XXVIII. 100; XXIX. 165. - kijów, kłody, VI. 239, 243; XX. 157. - księżyca, VII. 17; Xx.I. 239; XXV. 38; XXVIII. 100; XXXVII. 88. - lasów, X. 112, 113. - lisa,VnI. 6 - Łady, XIV. 66. - magiczny, XVIII. 20. V.63. - Marsa, XXXIII. 146. Kulki, nosidła, p. kule, IX. 363. - Matki Boskiej, XII. 85; XXV. 46, Kulki mosiężne, p. bryndzulki. 47, 49, 50; XXIX!. 192; XIXlXI. 101. Kulki, pętle, XXXI. 29, pt. P t a s z102, 105, 109; XXXVII. 457 XXXVIII. 357. n i c two. _ męczenników, XVI. 324; X,XlIla. Kulmende, (j. kirg.), obrzędy ro- mocy żeńskich, XXXIV. 3,3. dzinne, V. 18. _ niedźwiedzia, VII. 1; XVII. 183; Kult: Adonisa, ,XXlXIV. 130. XXXIX. 421. - animistyczny, XX. 157. - ognia, lI. 94; VII. 13, 14; X. 111; - aryjski, XV. 213. XVII. 36; XXVI. 120; XlXiIX!.176; - Asów, III. 385. XIXXVII. 128. -- Astarty, XXX,IV. 130, 131. _ ogniska domowego, XXVII. 143, - Baala, II. 105. 154; XX-XVII. 124. _ Bachusa, III. 214; XVI. 25. - Ozirysa, XXXIV. 130. - bogów, IV. 3,32. - płodności, XXXIV. 105. _ bohaterów, XlVI. 324; XlVIII. 20. - psa, XXXI. 153. _ 'bóstw pogody i urodzaju, XX. ~ męczenników, XVI. 324; XX,I. 110. 188. - przodków, I. 156; II. 212, 303, III. _ bóstwa dwugłowego, XXXIII. 146. 215, 301; VI. 230, 231; XI. 429; - buddyjski, XXI. 50. XV. 219; XlVII. 38; XXII. 17, - byka, XVI. 26. XlXtlIr. 175; XXVII. 134, 1403; _ chtoniczny, XX. 157. XXIX!. 108, 161; XiXXII. 118, 180; _ ciał astralnych, XXVI. 120; XIX\XIX. 422. XIXlVIII. 100; _ przyrody, ,I. 240; II. 104; VI. 7; _ człowieka, II. 104; IV. 332. X. 468; XXII. 18. _ religijny, XVIII. 19, 20; XXIV. 1; - dawne, XXVI. 96. XXIX. 202. - demonów, XXXIV. 32. _ roślin i drzew, l. 184; VI. 115, 119; - drzew, p. roślin i drzew. VIII. 7; IX. 413; X. 113; XVI. 157; _ duchów, III. 376; IV. 332; VI. 335. Kule u wozu, VI. 395. Kulesza (gr. hue.), potrawa z kukurydzianej mąki, VUI. 438; XII. 296; XlVII. 141,146,149; X,XlX'V.89. Kulig, XI. 217, 218; XII. 40. Kuligi, kuliki, ptaki, p. kolowodycznyk, II. 263. - w przysłowiu, VII. 210; XVI. 96, Kulka, pisak do pisania jaj, IV. 208, XI. 189. Kulka, żerdka do wyciągania wiadra ze studni, p. kula, kruk, krywula, - �[--_ ..... - 2'50 231 XVII. 18-21; XVIII. 30; XX. 157; XXVII. 135; XXVIII.100;XXXIII. 13, 16, 18; XXXIV. 5. Kult sił kosmicznych, XXII. 15. - słońca, II. 94; V. 284; YII. 15, 16; IX. 413; XX. 192; XXVI. 74, 113. -- słowiański, XXIV. 87, 91. - szamański, XV. 262; XVI. 122; - szatana, XXVII. 99. - Sziwy, II. 105. - śmierci, XXII. 151. --:- Świętowita, XIV. 50. - Św. Barbary, XVIII. 134, 135 - Świętych, XX. 274; XXI. 105; XXII. 70; XXIII. 160. - totemów, XV. 18; XVIII. 15, 19, 29, 30; XXXVIII. 350. - Wenery, II. 105. - węża, VII. 2, 3, 7; IX. 413; X. Ill; XV. 218,219; XVI. 17, 25,26, 155; X.XXllXi. 421. - Wielkiej Matki, XIV. 72. - wody, II. 211; V. 204, 284; XV. 213; VII. 3'5, 37; XXVI. 75, 120; XXVLI. 154; XXVIII.IOO;XXXIII. 152. - ziemi, II. 211; VII. 12; XI. 111; XXVI. 121; XXiIX. 165. -- złego ducha, VIl. 26, XXXIV. 32. - zmarłych, VI. 202-205; VII. 60, 95; Xi. 113; XI. 430; XVI. 324; XXII. 14; XXIII. 158; XXV. 139; XXVUI. 99; XXIX. 108, 170, 171; X!XXi. 225, 226, 237; XIXXIV. 12, 108,129; XXlXV.I74; XIXXVII. 332. - zwierząt, VI. 114, 205; VII. 1, 3, 4,339; VIII. 358; X" 111; XX. 157; X,XiII. 14; XXVIII. 100. K u l t y d r z e w, P. baobab, brzoza, dąb, dąbrowy, deifikacja, drzewo święte (Buteo Frondosa), drzewochwalstwo, gaje święte, lasy, lipa, chwalstwo, gaje święte, lasy, lipa, Ljesinia. Kult k am ien i, p. Alatyr, Dziemjan, Kaaba, Maria; kamień_ fetysz, kamień św. Wojciecha, kamień święty. K u It m a t ki, Kybela, Matki Boskiej, Okwi Wielkiej prababki wszechrzeczy, Wielkiej Matki Ziemi. K u l t o g n i a, p. Abu kamui, Agni, ogień żywy. K u I t P r z o d k ó w, p. abied pa radzicielach, bdyn, chleb, cześć przodków, czwartek, dąb, dziady jesienne, letnie, wiosenne, gajówki, głowa barania, kogucia, kurza, godowszczina, groby, gromadki, jadło dla dusz, jajko, karmienie zmarłych, kąpiel, kąpiel zmarłego, kluski, ]uaszanka, kukuce, paludzień pa radzicielach, pierwsza rocznica śmierci, puste miejsce, pusta noc, pusty wieczór, słup, strawa, stypa, wąż, zwyczaje i obrzędy pogrzebowe, zwyczaje i obrzędy związane z kultem przodków. K u l t z w i e r z ą t, P. Amon, Apis, baran, bocian, bóbr, byk, czapla. dzik, jeleń (święty), jeż, lis, łaska, kogut, kozioł, krowa, niedźwiedź, ryba, wąż. Kvl'a, kij do trzepania lnu, bicia drzew owocowych, XVIII. 104 Kultowe pielęgnowanie kwiatów, XXXIV. 129. Kultura, XrXI. 13, 23, 8'1, 85; XIXVI. 105; XlXIXVI. 126, 127, 130, 219, 349, 350, 365; XXXVII 41, 45, 55, . 56, 63; XXXIX. 37, 92, 101. - afrykańska, XXXVIII 284. - agrarno-matriachal. XXXVIII.45. , ~ ~.:I ~ ~, ~ 1 ">- - arktyczna, XXIX. 137. _. Azji zachodniej, XXIXIV. 267. badania, XXI. 265. -. bałkańska, XXX. 216. - bałto-słowianska, XXIX. 124. - Bałtów, XXXIV. 62. białych, XXXVIII. '284 - bizantyjska, ,XX. 178; XXI. 241 - Bojków, X,XXVII. 228. - bumerangowa, XXIII. 179; XXXVIII. 29, 30. _. burżuazyjna, XXXIX. 46, 47. - buszmeńska, .xXXVII. 69. ,- cechy kultury, XIX,I. 25, 27. - chinska, XXII. 98. _. cochise, XXXVIII. 625, 626. - definicja Kosinny, XXI, 18. - - I _ I ! 314-316, 378; XXXIX. 133, 134, 432, 462. dwuklasowa, X,XIII. XXXVIII. 28-30. 16, 75, 84, 47, egejska, XIV. 197; XXXIV. 136, 141. ---= egipska, XX, 193, 128, - egzogamiczno-monogamiczna, płciowo-totemiczna, równoprawna, XXXVIII. 29-33. ekspanzja, XXI. 25. eskimoska proto_, neo-, XIXIX. 137, 138. estetyczna, XXVIII. 5. etnologiczna, XX,XVIII. 28, 32. etruska, XXXVII. 322. europejska, XX'I. 18; X,XlXIX. 75, 109, fińska, XXXIV. 60. germańska, XXI.18, 19; XXIX.159. _ _ _ _ -- _. kreolska, XXXVIII. 408, _ kreteńska, XXXIV. 276. -. ludowa, XVIII. 227; XXI. 268; XXV. 104, 143; XXIX. 125, 171; XXX. 145, 213, 245; XXXI. l; XXXIV. 288, XXXV. 75; XXXVII 144, 168, 339, 349; XXXVIII. 200, 179; - _ __ r demokratyczna, XXXIX. 3, 46. duchowa, VII. 111; XXI. 13, 244, 266; XXII. 27; X,XIV. 277; XXIX. 119; XXX. 239; X,XXVI. 112, 126; XXXVII. 36, 331, 332" 352, 353, 457, 482, 484; XiXXVIII, 290, 293, - górali śląskich, XXXIV. 288. _. grecka, XiV. 198; XX'II. 37; XXXIV. 140. _. hellenS'k,a, p. grecka, XXI. 241. .. . Hohokam, XiXX'VIII. 387, 631. _. hodowlana, XXXIX'. 254. - homerycka, XXII. 35 - Hotentotów, XXXVIII. 51, 52 -. huculska, XXXIV. 152, 153; XXXVIII. 290. _. humanistyczna, XXI. 189. _. indoeuropejska pół~ocna, XXI. 19; XXXVIII, 367. _ Ipiutak, XXXVIII. 627. _ kontynentalna, X;XIX. 137. _. kopieniacko-matri,archalna, XXXI. 145. - 329, 340; XXXIX. 16, 92, 228. ludów, XXXIX. 44. macierzysta, XXX. 238. mahometańska, X,XXVI. 388. materialna, XVII.. 111; XXI. 13, 25, 89, 244; XXII. 27; X,XVII. 140; XXVIII. 107; XXIX. 137; XXX. 239; XXXI'. 149; XX;XU. 177: XXXIV. 186, 273, 278; XXXV. 17; XXXVI. 112, 126; XXXVII. 36, 331--333, 380, 444, 445, 452, 457; XXXVIII. 217, 290, 293; XXXIX. 16, 76, 84, 93, 94, 133, 135; 229, 254, 433, 450. - miast, XXXIX. 103, 108 - międzyn.arodowa, XXXIX. 47. - morska, XXXIX. 463, 466. -- myśUwska,XXIX1.138;XXXVIII.51 i -------- __ J. I _ �- - _ _ -. -. - -. - nadatlantycka, XXII. 76. naddunajska, XXXIV. 137. narodowa, XXI. 268; XXXIX. 8. narodów europejskich, XXXIX. 75, 76. narodu polskiego, XXXIX. 8. nomadyczna, XXXIX. 185. pastersko-patriarchalna, XXIII. 35, 44, 179; XXXI. 145; XXXV. 76, 78; XXXVII. 86, 125; XXXIX. 103, 106, 109. Patayan, XXXVIII. 632 pierwotna, XXXIX. 11, 58. pigmejska, XXVII.15;9; XXXVII~r. 28. podhalańska,X.XXl.l8.2 ;XIXIXIV.269 polinezyjska, XXXIII. 144. polska, III. 105; XXIX. 115. południowa, XXiXlIV. 25Q. pomorska, III. 189; XlXX,VII. 325. 327; XXXVIII. 314; XXXIX. 270. prafińska, XXXVII. 320, 323, 324. prasłowiańska, XXI:. 27; XXXIV. 178. prawna, XXXIX. 168. prowincji rzymskich, XXXIV. 104. prymitywna, XXXIV. 274. przesiedleŹlców, XXXVIII. 433. religijna, XXVIII. 5. robotników, XXXIX .. 12. rolna, XXXIV. 58; XXXIX. 103105, 109. rosyjska, XXX. 216. rumuńska, XXXVII. 247. Rusinów Szlachtowskich, XXXVII. 225. rybacka, myśliwska, XXXVII. 323. Rzymian, XXII. 37, 38; XXX,IV, 131, 141. Sandia, XXXVIII. 624. scytyjska, XXX. 190; XXXIX.131 Seima, XX,XVIII. 44. XXXVIII. 408. skandynawska, XXIX. 159. skcstnienie kultury, X,XI. 23. słowacka, XXX. 192. słowiańska, XVIII. 224; XXIV. 84; XXVI. 91; XXIX. 124; XXXI. 169; XXXIV. 65; XXXVII. 244; XXXVIII. 317, 342. - socjalistyczna, XXXIX. 3, 46. - społeczna, VII. 150-168; XXlVII. 140; XXVIII. 5; X,XIX. 239; X/XXI. 145; XXXIV. 278; XXXVI. 126; XXXVII. 3'6. - starochorwacka, XXIX. 130. - staropolska, xxxvrr. 144. - stalroszlachecka, XXVII. 152. - starożytna, XXII. 146, 148. - stepowa, XXXIV. 178. ---; subarktyczna, XXIX. 137, 138. - śródziemnomorska, XXI. 63; XXII. 75; XXIX. 131, 168; XXX. 229; XXXIV. 66, 68, 71, 100, 101, - Sierry - 117, 124, 137. ---; tajgowo-przemysłowa, XXXIX.98. - tasmańsko-austr.alijska, XXVII. 159, 160. -- techniczna, XXVIII. 5; XXXVIII. 292. -. totemistyczna, XXIII. 47, 179; XXXVIII. 28-32. - tracka, XXIX. 124; XXXIV. 257, 260. - tradycyjna, X,XIXIX. 109. - ugrofińska, XX,XIV, 257. - umysłowa, XXVIII. 5; XXX. 213; XXXVIII. 552. - Wandalów, xxr. 27; XXXIV. 75. ---; wczesnogermańska, XXXI. 170. - węgierska, X;XXVII. 354, 356. - wolnomacierzysta, XXIII. 35, 47; XXXVIII. 30, 34. - wolnopatriarchalna, X\XXiVIII.30. _ wpływy wzajemne, XXI. 17. wschodnia, XXXIII. 145; XXXIV. .~128. ---; wsi, XXXIX. 108. - wybrzeża, XXXIX'. 462. _ wyrównania kulturowe, XX,I. 25. - wyższa, XXXIV. 274. - zachodnia, XXXIX. 23. _ zasadnicza, XXXIV. 155, 195; X'X!XVI. 109, 113, 128, 129; XXXVII. 99; XXXVIII. 19, 29. Kultury prehistoryczne, p. kultury archeologiczne. _ Abri-Audit, XXIII. 75. _ acheulska, XXXIVIII. 32; XXXIX. 20. acheulska póżna, XXU. 73, 75. amfor kulistych, XlXiXVII.3.20,324. Anasazi, XX;XVIII. 3,87. archaiczno-my,keńska, XVII. 70, 71, 93, 168. - azylska, XXII. 79. - brązowa, XVII. 171. - ceramiki grzebyk., XXXVI. 385. _ ceramiki malowanej" XXI. 63; XX,XVI. 291, 294; XXXIX 258. _ ceramiki promieni,stej" XXVI. 36. ceamiki sznurowej, XXV. s. VII, IX; XiXJVI.35, 36, 40, 41; XXXIVI. 291, 385; XXXVII. 3<20,322, 324, 325; XiX,XIX. 261. - ceramiki wstęgowej, XXV. s VIII, XXXVI. 384; XXXIX. 255, 284, _. _. - 286. - ceramiki chwalibogockiej, XXII. 77, 78. - ceramiki cypryjskiej, XXXIV. 137. _ czasz lejowatych, XXXVII. 320324. ---; Czechy-Wysocko, XXXIX. - dorycka, XXII. 38. 273. _ _ epipaleolityczna,X\XI.252 ;XXIII.79. grobów jamowych, XXXVIII. 314, 326-328. _ grobów podkloszowych, XXI. 27. _ grobów skrzynkowych, XVII. 61, 62,71,73, 170; X'XI. 27, 65; XXVI. 40, 41; XXXIX. 439. _ grzebykowa, XIXXIX. 440. - kamienna, XXI. 252. __ kampińska, XXI. 63, 66; XXII. 79; XXXVIII. 34. _ pra_kampińska, XXII. 252. _ kapska dolna i górna, XXII. 75, 77, 78; XXXVIII. 28. _ Kijów-Meżin, XXII. 78. _. La Micoque, XXII. 74, 75. _ lipicka, XXXVI. 296,297; XXXIX. _ _ _ _ _ 288 łużycka, XXI. 27, 65; XXII. 155; XXIV. 82, 83; XXVI. 30, 40, 43, 44, 92-94; XXIX,. 124; XiXlX. 246; XXXIV. 53-63,257; XXXVI. 293, 294, 302, 385; XXXVII. 325328; XXXVIII. 313; XXXIX. 116, 253, 264, 266, 279. magdaleńska, XXI. 66; XXII. 7779; XXXVIII. 28, 30; XXXIX. 20. Maglemose, XXI. 252; XXII. 79; XXV. s. II. małopolska, XXVI. 35, 36, 40, 41; XXV. s·. VIII, .s. IX. megalityczna, XXI. 63; XXV. s. II. s. III. s. VI, XXVI. 36; XXXVIII. 35. _. mezolityczna, XXI. 248. _ miechowska, XXV. s. IX. _ mikrolitu neolitycznego, XXI. 63; XXV. s. II. s. VI. s. VIII; _ MogoHan, X,X'X,VIII. 387, 631. _ mustierska, XXrI.73-75; XXXVI. 212; XXXVIII. 29; XXXIX. 20. �254 255 - naczyń malowanych, XVII. 61, 72-78, 168. - nadbałtycka, XXI. 63, 66. -, nadbużańska, XXI. 63; XXV. s. X, s. XI. - neolityczna, XVII. 171; XX'I. 63, 248, 252; XIXII. 79; XXV. s. III. XIX,XVIII. 386; XXXIX. 19. - póżna środziemnC'mor~k8, XXXIV. 102. - niższa, XXXVIII. 295'. - nordyjska, XIXVI. 35. - oryniacka, XXII. 76; XXXVI. 212; XXXV:III. 28, 31-33; XXXIX.20. - paleobałk,ańska XXIX. 131. '- paleolityczna, XXII. 72; XXXVIII. 28, 32; XXXIX. 19, 20. -. preszelska, XXXIX. 20. ~ przeddziejowa,XX1L17 ;X1XXIV.5'9. - przedhistoryczna, XVII. 168; XXVI. 92. -. przed-mykeńska, XVII. 168. -. przedscytyj ska, XVII. 169. -- puharów dzwonowatych, XXXVII. 321, 322. -. solutreńska, XXII. 76; XXXVIII. 31; XXXIX 20. _. szelska, XX'XIVI. 212; X,XXIX.20. -. - tardenauska, XXII. 79; XXV. II. XXXVIII. 33 Thule, XXIX. 138. trypolska, XXI. 64. - trzciniecka, XXXIX. s. 263. -. unietycka, XXV. s. VIII, s. IX. XX~.~;XXXVll.~~3~. '- wielkopolska, XXV. s. VI, s. VIII XXVl'.36. ' - złocka, XXV. s. IX. KuliurElementen, XXXVI. 120. Kulturkampi, X'V. 2. Kule, (j. lit.), młot do głuszenia Tyb, XXXII. 26. Kulesza, p. kulesza. Kuleszirnyk, (gw. huc.), XXXV. 89. Kultuwies, (j. lin, kijanka do prania, XVIII. 115--118, 120. Kum, p. kumoter, I. 48; II. 335; VI. 126; IX. 36, 72. - ze strzyżenia, II. 81. Kum wienczani, (l. serb.), świadek ślubny, IX. 35. Kuma, kumoszka, I. 49; V. 34, 336, 354, 355; VI. 126, 256; X. 35; XVIII. 183; XIX. 96. Kumać, (gw. złodz.), rozumieć, umieć, VII. 280. Kumaki, żaby, IX. 67. Kuman, kumaneć, O. ukr.) naczynia pierścieniowate, XXXIV. 88, 109 -114, 117. Kumari.dziewice-demony,XX\XIV.30. Kumeczka, matka chrzestna, VI. 126. Kumialis, Kumiele, (j. lit.), kobyła, w rybot XX,XII. 30. Kumka, żaba, IX. 67. Kummet, (j niem.), chomąto, XXXIX. 121, 123. Kumora" komar, VI. 44. Kumora., p. komora, X:IV. 255, 275. Kumostwo, XXX'. 250. pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Kumoter, p. kum, XIV. 297. Kumkanie żab, VIII. 394; IX. 67. Kumuly u sieci, XXXVlU. 230. Kumys, V. 3, 11, 18; X.ll1; XXXVII. 111, 121, 124. Kun, (dok.l, grzywna, V. 5, 108, 112. 116, 116, 120. Kuna, mięso jako środek leczniczy, V. 80; XVIII. 188, 193. - polewanie, VII. 270; XXXI. 31. Kulas, ~: Kuna, narzędzie kary, IV. 368; XI. 306; XX. 34, 37; XXXIX. 299. pt. P l' a wo l u d o w e. Kundel, w przysłowiu, VII. 210. Kunia, (j. ki,rg.), grzech, V. 109. Kuniar, pastuch koni, IV. 283. Kunica, (dok.), H. 114; V. 79. pt P l' a w o l u d o w e. Kunigas, (j. lit.), naczelnik rodu, III. 98. Kunigowanie, (j. lit.), dziewiczy wi.eczór, II. 114; III. 312, 353; V. 78,79. Kuning, (i. germ.'. epitet boga, XIV. 54, 67. Kunszt rotmański i s'ternicki, XXXJI. 69, 73. Kuń, koń, III. 45. Kuontalo, (j. fiń), p. kądzi.el, XXXI. 158. Kupadla, (j. czes.), ciastka, pieczywo obrzęd. świętojańskie, XHI. 20. Kupalnia, noc świętojańska, II. 101. Kupalnik górski, pomorni.k, Arnica, X XlVIII. 243. Kupalnocka, V. 379. Kupała, Kupajło, II 214; III. 36; IV. 319; VII. 229; XII. 36; XVIII. 225; XXXIII. 30. - w przysłowiu, IX. 372. Kupe, (j. serb.) gra V. 141. Kuper, XI. 396. Kupicha, nazwa krowy, XXI. 58 Kupiec, III. 294, 314, 319; XIII. 66; XXXIV. 289. - rzymski, XXVI. 92' - w literaturze lud., II. 11, 12, 86; 268; XIX. 90; XX. 255. - w obrzęd. weseln., II. 266, III. 67. - w zwyczajach związanych z kupnem i sprzedażą, XXI. 96. - wędrowny, XX,X. 183. Kupki kupkowyi. Ci, uh.), wzory na pisankach, IV. 211. Kupno, sprzedaż: bydła, p. litkup, X. 355; XXIII. 80. - czas i miejsce, XXIII. 8.0, - osoby biorące udział, XXIII. 80. - podczas pełni księżyca, XXIII. 80. - pozorne, XXIII. 110. - wianka, p. wianek, XXVI. 85. - zwyczaje związane z kupnem, IV. 97, 125-128; XIII. 287; XXI. 96; XXIII. 80; XXXI. 145. - żen, I. 36, 95; V. 186, 284; XI. 221; XIV. 188, 189; XXVI. 86; XXVIII. 94, 95; XXX. 225. pt. ,p r a w o l u d o w e. Kur, odra, III. 43. Kur, kurek, pianie, p. kogut, kokot, kuros, IX.. 87, 183; XIV. 147; XIXNIl. 72. _. pożywienie, XIV. 10; Xx. 91. - w opowiadaniu, VIII. 285-289, 291, 305. - w przysłowiu, IX. 48. - z drzewa, obwożony w zapustny wtorek, XIII. 343. Kura, p. kokosz, kokoszka, I. 209, 250; II. 201, 223; IV. 275; IX. 94, 189; X. 355; XIV. 135; XX. 7, 10, 11, 44, 64, 73, 74, 92, 95; XXIII. W; ~XVII. 00; XX~ ~; XXXVIII. 410. -. czarna, II. 66; V. 3al; VIII. 200; X. 357; xn. 220; XIX. 118. - dar weselny, VIII. 247. - dawanie owsa święconego na św. Szczepana, XI. 194. - głowa w magii, III. 60. - jadło obrzędowe, XXIV. 15. - jara, XIV. 34. - kradzież, X. 355. - kupno, Jr. 224; XXIII. 105, 106 - leczenie, XXX. 43. - nasadzanie, II. 221; VI. 64. �236 -. naśladowanie głosu, VIII. 393. nawoływanie, II. 130. nawóz w magii, XIV. 47. cchrona, XXXVIII. 233. odpędzanie, II. 130. ofiara, X. 111; XXXIV. 43. ogona obcinanie, II. 224, 338, 366. pi.ejąca, II. 211, 366; III. 24; V. 371, 381; VI. 64; VIII. 49, 359, 365; 1)<1. 386; X. 108; XII. 220; XIV. 368; XX. 320. - pierze, III. 53; XI 357. - przelatywanie nad kolebką, X. 356. - przepowiednie 'pogody, III. 143; VI. 66; IXI. 66; XIII. 205; XIV. 369; XVI. 83. - ptak wróżebny, XXXI. 144. - w bajce, II. 275; IV. 31n, 305; VIII. 182, 291; X,VIII. 168. - w kazaniu, XIII. 334. - w kolędzie, XI. 149. - w lecznictwie, XVIII. 181. W' pieśni, II. 350; XIV. 267. '.lv' przezwiskach rymowanych, VIIt. 404. - w przysłowiu, II. 202; XVII. 165. - w wierzeniach, XX. 294. - w zagadce, n. 338; XV. 105. - w zamawianiu, XIII. 113, 144. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar. V. 207; XXIX'.. 96. _. VlZWYCZ. narodzinow., XX\IX. 90. - w zwycz. weselnych, IV. 437; XiXII. 159. - wcielenie diabła, VIII. 355. - wcielenie duszy, XVII. 183. -. zabawa w ku:y, IV. 284, 301. - zapewnienie nośności, XIV. 370. XXIII. 59. Kuras kurek, XXXIX. 332. Kuraś, kuraż, XIV. 291. dyngusiarze, p. chodzenie z kurkiem, XXXIX. 332. Kurche, Curche, (j. pr. lit.), bóg pokarmów, XXII. 1, 6. Kurcze nóg, leczenie, XXX. 53. - żołądka, leczenie, XXX. 53, 56. Kurczęta, XXX 67. Kurcarze, -o - Kurk, w zagadce, XIV. 375. wylęganie, III. 23; IX. 66. Kurdybanek, p. bluszczyk ziemny, octwa[', XXX 50, 51; XXXI. 96. Kurdziel, choroba bydła, II. 156; VI. 44; pt. Medycyna ludowa. - leczenie, XXX. 46, 48. Kurek, dyngus, XVII. 15; XXVII.173. gwóżdź w grządzieli, I. 188; II. 131. Kure11" (j. ukr.) s'załas, XXVII. 139, 140; XXx. 32. Kurhany, III. 8; XVII. 170, 174; XXII. 156. - barwione, XXI. 262. kamienne, IX. 195. - kirgiskie, XXV. 130. - okrągłe, XXI. 255. - scytyjskie, XXX. 187, 190. _. tatarskie, XXV. 130. Kuriatka, konstelacj.a, V. 248. Kuriecza ślipota, (gw. huc.), kurza ślepota, XVIII. 181, 184, 185. Kurierem na ścieżki, (gw. złodz.), iść pieszo, VII. 280. Kurilka, O, ros.), gra dzieci, XI. 282. Kuriny baby, obrzędowe obchody, XXXIX. 432. Kurjaczi laboczki, lap ki, (j. ukr), wzory pisanek, IV. 212. Kurek, Il O, ukr.), wzoIV. 212. pt. O l' n a- Kurkas, Kurke, Kurko, Lu(] 000 Tom XL Kurz, (j. prus.), bóg pól i zboża, XIV. 65; XVI. 157; XXII. 3-6, 8. Kurka CanthareUus cibarius, XXXI. 96 Kurka, wzory pisanek, IV. 212. Kurka zbożowa, p. przepiórka, XXII. 8, 9. Kurki, pieczywo weselne, XiXIII. 81. Kurklys, (j. prus.), turkuć podjadek, XXII. 6. Kurnasista, nazwa owi.ec, VIII. 39. Kurnik z wikliny oblepiony gliną, XXXIV. 144. Kurnuta nazwa owcy, VIII. 39. Kuropaciec, samiec, XIV. 112. Kuropatwa, XI. 387. - zabawa, X'X'XI. 28, 29. - w przypowieści, IX,. 4'7. Kuros, korus, O, prus.-lit.), kur, kogut, XVI. 157. Kurowanie, . fikcyjne okradanie rodziców p. młodej, III. 206. Kurpiarz, łatacz, XVII. 162. Kurpie, stare obuwie, XVII. 162; XX. 93. Kurpiele, kierpce, XXXVI. 276. Kurski pacierz, XIV. 377, pt. M ę t 0wanie. Kurszil, O. ukr.), naczynie, pierścieniowate na wódkę, XXXIV. 84. Kurt, (j. kirg.). ser, V. 3. Kuruce, (j. węg), pułk, XXXII. 11. Kury, gra w bierki, XVII. 229. Kury, kuropatwy, XXXI. 30. pt. Ptaki dzikie. Kury czka, Ci, ukr.), gwiazdozbiór, I. 175. Kuryszc.ze, ogień przeciw czarownicom. V. 217; VIr. 261. li garnek do okurzania pszczół, VI. 45. Kurz w zagadce, VI. 248. Kurza noga, aphrodisiaca, XXIXIX. 300. Kurza stopka, wzór na pisankach, IV. 212. Kurza ślepota, Hemeralopia, V. 273; XIII. 216, 218. Kurzaj, handlarz kur, XIV. 94, 112. Kurzawa na drodze, VI. 65. Kurzawka, purchawka, XXXI. 94. Kurzawki, brodawki, XI. 385; XXXI. 94. paLca, pazuri, ry pisanek, m en t. czarne w lecznictwie, XI. 395. pierwszy raz ujrzeć, XVIII. 196. w szopce XIV. 141. - -o Kurjaczi Kurze dupki, Kurze ziele, Tormen- drzewianka siona, listki, kąpiel, x.xx. - nalewka na spiryt., XXX, - święcenie, VIII. 15; XXX. Kurzeń, O. ukr,), szałas, IX. tina Kurzy . erecta, ślep, kurzy wznie67, 68. 68. 68. 87. ślad, Anagalis ar- vensis, XXVIII. 243; XXXI. 96. Kusaki, zapusty, XXVII. 174. Kusaku, (j. gil.), zwierzę nieznane, XlVI. 12.1. Kusiciel, diabeł, XII. 213. Kusierka, akuszerka, V. 63. Kust, O. ros), dziewczyna przystrojona w gałązki brzozy i klonu, XXXIII. 11. Kustryk, (gw. huc.), czł<Jwiek z ogonem, XIII. 112. Kusy w przysłowiu, XVI. 96. Kusy, diabeł, V. 351. Kusy diabełek, XXXI. 15. Kusy, nazwa ps.a, III. 45. Kusy panek przez katanek, diabeł, XV 358. Kusz, (dok.). p. kowsz, mia'M, XXVIII. 157-159, 164, 165. Kuszak taskan, (j. kirg.). V. 9. Kuszka, naczynie na wodę. IX 366. - u kosy. lIr. 71. �258 (j. kirg.), przyłączanie stada zięcia do stada teścia, V. 9. KusztYfon, żywokost, Symphytum officin. L., II. 136. Kuszula, (gw. huc.), wysypka u dzieci, XVIII. 181. Kuszut, (gw. huc.), kopiec kukurydzy, XXXIV. 150. Kuśnierskie bractwo, St. Sambor, XXXIII. 126. Kuśnierstwo, VI. 403; IX. 96; XXI. 233; XXIII. 154; XXVI. 118; XXXV. 19, 28. Kuśnierz, III. 319; V. 151; XI. 58; XXX. 182. Kuśper, człowiek o krótkich palcach, XVII. 162. Kuta, kurzyna, potr. mączna, II. 128. Kutel, KutiaHs, O, lit.), matnia, XXXII. 30. Kutja, p. kucja, L 251; II. 172, 214; III. 1--5, 171, 172, 174, 384, 385; V. 351; VI. 26; VIII. 370, 372, 374; XIII. 22, 208; XIV. 397; XVI. 325, Kutki, (j. kamcz.), bóstwo, VII. 21. Kutoczki, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Kuwada, V. 203; XI. 224; XIII. 56, 57; XXIX. 175, 176. Kuwnyty, (gw. druc.), dać, XXXVII. 210. Kuźajki usuwać, p. kurzawka, XXXI. 94. Kuźba (gw. hue.), przyrząd do zawieszania kotła, XXXV. 101, 102, 109. Kużnia, II. 76; IX. 275; XX. 253; XXXVII. 414; XXXVIII. 261. Kuźnica, XXXVII. 28. Kuźnik, XXXVIII. 261. Kunssberg, (j. niem.), Łysa Góra, XXIX. 152. Kuska, szkodniki polne, XXII. 8, 9 Kuszk-jow, 259 puch, II. 140. p. brukiew, II. 231. Kwarta, IV. 125, 126; XIV. 157; XXVIII. 160. Kwas, p. kwasny ciah. Kwas buraczany, VI. 61. -- garbarski., XVIII. 188. -- kapuściany, VI. 45, 61; X. 36, 37 -- w lecznictwie, XVIII. 189. -- solny ,do wytwarzania wzorów na pisankach, IV. 205. -- żytni, do wyprawiania skór, XXXI. 116. pt. G a l' b a l' s t w o. Kwasak, garnek na kwas, V. 63. Kwasny ciah, (j, łuż.}, zwycz. doroczny, III. 374. pt. Z w y c z a j e i obrzędy. Kwasnyna, (gw. huc.) barszcz, XII. 296; XIII. 208. Kwasoka, żur z owsianej mąki, II. 128. Kwasówka, zupa z kwasu kapu~cianego, VI. 45; X. 36 37. Kwaszenie skóry, XXXI. 113,116,117. Kwaśnica, VI. 61; X.I1. 9, 14, 27; XVIII. 72 Kwaśnioki, placki z jarzyny, II. 129. Kwatera okna, IX. 273; XXIX. 51. Kwatund, (j. gil.), lepra, trąd, XVIII 80. Kwef, XXVIII. 18. Kwestarz, XXXI. 18 Kwestia chłopska, ,XX. 117, 118, 130. Kwestionariusz, p. ankiety, I. 96; IV. 106; XVI. 290; XXVIII. 6; XXXI. 6; 7; XXXI,X. 141 -- astronomiczny, V. 248--251; XXXIV. 297. -- atlasu ludoznawczego Szwajcarii, XXXIX.504. -- dla badań nad pisankami, III.285. -- dla badań zwyczaju tatuażu, . XXVI. 80. Kwab, Kwak, -- konopi, XIII. 220. -- dla ziemi Tucholskiej, XXXV,179. - kupne, XII. 285. -- dotyczący prawa zwyczajowego, - lipy, X. 335. XXV. 113. - etnograf., XXIV. 194; XXXV. 174. -- lotosu, p. pochodzenie człowieka, -. lingwistyczny, XXXVIII. 15. XVII. 18. - malowane na ścianach, XXXIII. - meteorologiczny, V. 248-251. 107. - o Kazimierzu Wielkim, VI. 198. -. miłości, XXX. 207, 208. -- obrzędów świętojańskich, _. paproci, II. 160; IV. 321; V. 34, XXXIV. 295. - oświetlania mi.eszkań, XXXV. 20. 56; X. 382; XXX. 49. -- sobótkowy, III. 286; IV. 323, 324 - przemiana w człowieka, XX. 260. -- róży, XIII. 221. - w sprawie lecznictwa ludowego, -- strój, III. 17. IX. 100. _. sztuczne, XXIII. 129. w· sprawie ludowych narzędzi - tarniny, XIII. 221. muzycznych, XXXV. 183. -- w sprawie ludowych nazw miej- w ornamentyce, XIV. 362 scowości, VI. 293. - w porównaniu z ludźmi, XIV.203. - w sprawie przemysłu domowego. _. w wierzeniach, I. 119; XXIII. 60. XXI. 234--236. -. we wróżbach małżeńskich, I. 255. - w sprawie wierzeń o świecie - z piór, XXXIX. 451. zmarłych, XXXV. 24. Kwicale, p. kwiczoły. - w sprawie zwyczajów ludowych, Kwiczoły, kwicale, łów, V. 123; XXVIII. 217; XXXIII. 22. IX. 102. - w sprawie zwycz.ajów spadkoKwiecień w Kalendarzu Staropolwych, VIII. 418--421. skim, XIII. 256, 257. Kwiatek na hafcie, X. 302. - w przysłowiu, ·VII. 210. - malowanka, XII. 117, 118. Kwietna, kwietniowa niedziela, p. Kwiatki ozdoby na czapkach, palmowa niedz.iela, X. 17; XXXI. XXVIII. 177. 159; XXXIX. 431, 432. - wzory na pisankach, IV. 212. . Kwietocha, nazwa krowy, III. 4'5. -- wzory z włóczki, na sukmanach, Kwik, drzewo które piszczy ,rdy się XXIX.79. pali, p. wil, XVII. 202. Kwiatki św. Jerzego, XXVI. 151. Kwinta, XVI. 171. Kwiatóń, nazwa wołu, 9IV. 175. Kwioly, głupstwa, XVI. 85. Kwiatula, nazwa krowy, VIII. 152: Kwiotki, wycinanki, XXXIX. 451. XIV. 175; XXI. 58, 206. Kwit, okowita, spirytus, XVIII. 220. Kwiatuszki, wzory pisanek, IV. 217. Kwitka, Kwity, (j. ukr.), wz;ry na Kwiaty, bzu, X. 335. pisankach, IV. 212 -- czarodziejskie, p. Cary, IV. 160. Kwoczka, gwiazdozbiór, I. 175. - dziewany, marzany, XIV. 224 ,225. Kwok, karpiel, roślina pastewna, -- i rośliny lecznicze, VIII 343. XVIII. 220. - jako motywy zdobnicze, XXVIII. Kwoka, konstelacja, Włosy Bereniki, 45, 50, 54. V.63. 17' �261 260 Kwoka, p. kura, VI. 397; VII. 261; VIII. 363, 372; XI. 73; XII. 77 253, 254. ' Kybela, Ci. gr.), bogini ziemi, XVII. 36. Kyciary czerwone, (gw. hue.), p. prasa tureckie w leczn. XXX. 40. Kyćka, rózga, śmigus, II. 87. Kyg, (dok.), kij, XIV. 75. Kyit, (j. kirg.), dary weselne, V.15, 19. Kyjamatlyk, tj. tat.), wierny przyjaciel, VII. 55. Kyptar, (gw. hue.), półkożuszek bez rękawów, XXXIV. 146. Kyr-kazar, (j. kirg.), dary weselne V. 14. pt. Z w yc z a j e i. o b l' Z ę~ d y we s e l n e. Kyrczeć, pomrukiwać, XVIII. 220. Kyrdel, kierdel, VIII. 40. Kyriake (j. gr.), Kil'che, XlVII. 220. zniekształcenia, XXXVIII. 317. Kyrnycia, (j. ukr.) krynica, XXX. 20. Kyrpce, kierpce, II. 344, 345; XI. 57, 58, 60; XXXIII. 117; XXXIV.269 Kyselowa żena, tj. czes.), Marzana' XXXIX. 432. ' Kystawa, (j. kirg.), lepianka z gliny i chrustu, V. 3. Kytyci, (gw. hue.), węzeł ze sznura na kapeluszu, XXXVII. 219. Kytyczka, (gw. hue.), znaczenie owiec XXXV. 134, 141, 142. ' Kyz-kuszaktar, O, kirg.), dary weselne, V. 15. Kyzyk, kyzyczki, (j. uzb.), komicy w Uzbekistanie, XXXVIII. 347,348. Kżeszadnik, (j.luż), krzemień, XXXII. 139. Kyrie Elejson, L mal'tinel, O. franc.), jaskółka, w wierzeniach, ,XVI. 5. Labieczk, (gw. słowiń.), szczypiorek, V.325. Labieda, narzekający, V. 63. Lach, w szopce, XI. 28. Lach, (gw. złOOz.), miech, VII. 280. Lacha, (gw. flis.), odnoga Wisly, XX. 57. Lachocina, lachocinka, kukielka, VIII. 84, 85. Lada, krosna, II. 133; VI. 247. Lado, lado! przyśpiewka XXXIX. 3'19. Laga, żerdź do pchania galaru, V.63. Lagapis, (j. łac.), Lapis agapetos, kamień cudowny, XXXVII. 290. Lagenaria vulgans, p. tykwa. Lagl'omentnjk( -ica), rozpustnik(-ica), XVIII. 220. Lahmu, (j. babi!.). bóst\\'o. XVI. 17. La Laima, O, łot.), bóstwo losu, XXIX. 164. p. kamizelka, lejbik, lejbzik, V. 63; XI. 57, 58; XXXVII. 230. Lajbyk, O. ukr.), kamizelka bez rękawów, XXXVII. 216. Lajer, katarynka, XVIII. 220. Lajerka, Lajermonka, kobieta grająca na katarynce, XVIII. 220. Lajermon, kataryniarz, XVIII. 220. Lajkonik, p. lelkonik, konik zwierzyniecki, IX. 424. Lak, p. Lach, XXJXJVI. 246. Lak, farba do obrazów na szkle. XXX. 157. Lak tłuczony, w lecznictwie. V. 165. Lala, kukła obrzędowa, XIV. 87, XXXIV. 10. Lalka. do zabawy, XIV, 343-345: XVIII. 229. Lajbik, _ przedstawiająca śmierć, XI. 76. - w magii, XI. 207-8; XXXIV.279. - w obrz. weselnych, XXXI. 159. - z gałganków, XXVIII. 58. - z kwiatu maku, XXVIII. 63. - z wosku, XI. 207, 208. Lalki, w szopce, p. figurki, kukiełki, postaci w szopce, V. 154, 155; XI. 18, 21, 24, 27, 32, 136; 213; XXII. 129; XXXI. 5'1; XXXVIII. 243. Lama, duchowny budyjski, VII. 326; XXI. 50. Lama, ze zlotogłowiu, p. materiały odzieżowe, XXVIII. 20. Lamentorz, elementarz, III. 140; VI. 45; IX. 13; XIV. 94. Lamie, O, grec.), demony kobiece, XIX. 137. Lamka, lamawica, gościec, V. 297. Lamówka, p. lama, XXXVII. 216. Lampa Aladyna, XXXVII. 24. Lampadódromia, O. grec.), święto greckie, XI. 288, 290. Lampart, w wierzeniach, XXXIX. 307. Lampartyja, majówka II. 139. Lampka oliwna, XXXVII. 245. - po umarłym, III. 54. - życia, IV. 399. Lamus, II. 77; XVII. 181. Lanca, XIV. 43, 51, 53. pt. B l' a ń. - Amphiarona, XVI. 41. - Karola Wielkiego, XVI. 43. Landara, kobieta lekkich obyczajów, XII. 67. Laneus, (dok,), lan, XXV. 22. Langarhus, O, skand.), łaźnia, XVII. 179. Lanie ołowiu, VIII. 344; XXVII. 136. - świec. p. kluzinki, XI. 73. 74. - wosku IV. 420; XliX. 132; .xX. 87. Lanki, spinki. XXXI 67. Lappa communis, Lapis agapetos, p. łopuch. amulet, XXXVII. 290. bufoni s, p. belemnit echenit XXXVII. 297. pt. A m u\ e ty. ' Lapsnąć, upaść, XIV. 253. Lal' famitiaris, (j. lac.), Lary, XVI. 18, 159. Lasa, plecionka do suszenia owoców, XII. 297. Lasa, wrota plecione, porówn laska, lisa w znacz. plecionka, V. 63. Laska, II. 44; XI. 19, 20, 28, 213; XIX. 40, 48, 51; XXIX. 157, 161. pt. B l' a ń. - berło, XIV. 215. _ brzozowa, XXXV. 61. _ cudowna, XIV. 293. _ czarnoksięska, II. 164, 165; XXXV.61. _ huculska, XXI. 45. _ mojżeszowa, IX. 161. - obrzędowa, XXI. 42. - od piorunu, II. 159. _ oznaka wladzy, XX-I. 42. _ obsyłkowa, gminna, p. kula, krywula, XI. 287. _ rapsodów, XXI. 188. _ rzeźbiona, XXXI. 5. _ sołtysia, XXXIX. 298. _ wójtowska, XXIX. 186. _ z karbami, p. karbowaniec, rawasz, XI. 212. _ z podziałką do mierzenia mleka, Lapis V. 125. złota, XI. 373. Laska, furtka, II. 337; III. 357. Laska, p. lasa, mata, plecionka, V.45. Laska Chrystusowa, Laska Pana Jezusa, Armeria vulgaris, odwar przeciw krwotokom, XXXI. 89. Lasowanie gliny, XXIX. 88. - �263 262 Lasowik, O. ukr.), borowy, lessij, leszij, leśnik; porówn. leśna, leśna panna,' leśni ludzie, lisni, Hsowik, II. 216; VI. 338. Las6wki, owoce dzikie, niedojrzałe, VI. 45. Last6wka, jaskółka, p. la martinel, II. 135. Lasy, dębowe, XI. 383. - niczyją własnością, XVII, 3, 4. - szpilkowe, XXXIX. 247. - święte, VIII. 332. - w mitach, x,x,xn. 117. - w przysłowiu, VII.30,211; XIII.158. Latanie w powietrzu, p. czarownice, XXX. 204, 218, 220, 223. Latarnia, z "papieru, XXVIII. 52, 53. Latawiec, IV. 332; VI. 196, VIII 358; XI. 402--4Q5, 430; XlII. 242, 295; XVIII. 28; XX. 295,; .xxV'll. 120; X,XXl. 1415;XXXVII[. 264. Latawiec, amoniak, xx,XIU. 81. Latawiec, wahadło u zegara, V. 63. Latkanie, (gw. huc.), śpiewanie pieśni weselnych, VII. 261. Lato, w przysłowiu, XIII. 159. 'Latoperz, nietoperz, p. lot czarownic, XXVII. 63. Latopis Nestora, XXXIX. 297. Latopisiec, III. 102, 103, Latopisy ruskie, XXXIV. 17'2. Lauda gwarków olkuskich, XXXIX. 170. Lawenda, Lawendula vera, lewanda, XXVlU. 243. Lawonicha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XXI. 138. Lazar, obrzęd sprowadzania deszczu na Kaukazie, XVII. 37. Lazerunek, laki, farby, XXX. 157. Ląd, (gw. flis.), ziemia, XX. 57. Lebioda, lebiodka, Origanum vuZ· gare, P. loboda, macierzyca spolita. aphrodisiaca, XXXIX. 300. matka wszystkiego ziela, XXX. 57. - roślina jadalna, XII. 61; XX. 318; - stworzenie lebiody, II. 216; X1XVlII. 243. -w lecznictwie, X:XX. 57. Leczenie bólu głowy, oczu, p. ból. XXVI. 16 pt. M e d y c y n a l u d. - bursztynem, -XXXIX. 401. - bydła, II. 88; IX. 94; X. 335; XXXV.63. - febry, p. febra, X'XVI. 16. - kołtuna, p. kołtun, X. 96. - koni, p. koń, II. 87; IX. 94. - obłędu, X. 265. - pasem czarownym, XX[. 1-30. - róży, XXIII. 36. - wścieklizny, IX. 409. - zaczarowanego, XXV. 92, pt. Uroki. - zębów, p. zęby, XXVI. 16. Lecznictwo, II. 38, 373, 374; III. 49, IV. 96, 180; V. 248, 297, 298, '301; VI. 58, 330, 412; VII. 84, 9a, 94; 222; 224, 268, 269, 319, 320, 326, 337; VIII. 57; X. 108, 262, 263, 353, 356-358; XI. 372, 383; XIII. 126, 216-226; XXI. 215, 216; XXV. 104, 118; XXVI. 96, 104, 121; XXIX. 118, 121, 164, 165; Xx:x:r. 100; XoXXIII. 80; .xxxVII. 332; XXXVIII. 217, 434, 529. pt. M e d y c y n a l u d o wa. - arabskie, XIII. 277. - cygańskie, XXX. 239. - huculskie, X[lI. 341; XVIII. 179-193. - jakuckie, XXXI. 170. - mistyczne, XI. 379. - myśliwskie, XXXIII. 151. - z Wysp Wielkanocn., XXXVII.383. _ żydowskie, IX. 160; XXXIII. 142. Legendy o: aniele ukaranym, XXX. 142, 143. VIII. 207. Legenda aurea, XI. 340; XXI. 111; _ Baruaamie i Jozefacie, XXX. 141. - Bogu,. VI. 351; :XXIX. 132. XXVII. 33-35. - Chrobrym, XXXI. 168. Legendy, I. 12, 140, 169; II. 86; IV. _ Chrystus'ie, p. o Panu Jezusie, 46 168 257; 264, 271, 272; VII. XVI. 205, 206; XVI. 38; XXXIII. 44: 47,' 48, 52, 85; X. 127, 365157. 367; XI. 84, 391, 418; XiIII. 67, 68, _ cnotliwym młodz. XXXVII. 12. 236; XIV. 159, 164-168, 248, 291, - duszach, XXiII. 152. 300; XV. 205, 259; XlIX. 41, 108; XXI. 106-111; ,x.x:VI.II. 71, 191;' _ dziwnych sądach Bożych, XXiX.76. _ Eliaszu i Jozue, XXX. 104. XX,IX.99, 127; ,X;XX.40, 102, 103, _ Grzegorzu, XX. 248; XXVII. 9. 136; ,XXXI. 13, 18, 167, 17t2, 17a; - o rbiku, XVI. 320. XXoXIX.11. - kamieniu, I. 219. _ arabskie, XIII. 272-274. _ koronie P. Jezusa, V. 259. _ armeńskie, VII. 85. _ królowej Jadwidze, VII. 127; _ bałkańskie, XX. 293. XXXVIII. 231, 232, 270. _ bretońskie, VII. 85; X. 223,224,370. _ Marii Egipcjance, X:XJI. 70. _ chitarskie, X'XX. 76, 88. _ cygańskie, XJXX. 238. _ Marynusie, XXXI. 48. _ cyk1l:1salomonowego, XXVII. 22. _ Matce Boskiej, XI. 18'7; XIX, 46; _ egipsko-arabskie, XIII. 144-149. lXXVIII. 1413. _ fińskie, XiXXVII. 440. _ matce św. Piotra, ViII. 48. _ huculskie, XlXXV. 133. _ mnichu, xxxI. 15, 16. _ hunno-ugryjskie, VII. 85. _ Panu Jezusie,' p .. o Chrystusie, _ indyjskie, XXVI. 115. VII. 50-00; VIII. '252; XlIII. 145_ jakuckie, XXXV!.I. 102. -147. _ japońskie, XI. 208. _ pochodzeniu kobiety, X:iXIII. 160. - kirgijskie, oX.'340. _ powstaniu diabła, II. 322. - lenorowe, V. 33. _ .powstaniu zwyczaju malowania _ madziarskie, XXXV. 179. jaj, IV. 217. _ muzułmańskie, XXIX. 118. _ pustelniku, VII. 94; XXX. 86, _ polskie, VU. 240; X. 341. 90-95,131; XXVII. 23 24;XXXI. _ rosyjskie, X:XXI. 17 18, 22. _ ruskie, X. 361; XXX. 107. _ stworzeniu świata, II. 323; IV. _ rzymskie, XXXVII. 135. 414, 415. pt. M i t y. - sieradzkie, VII. 118-128. - św. Aleksym, XVI. 113. - skandynawskie, VII. 79. _ św. Andrzeju, Jędrzeju, XXX. 85. - średni.owieczne, 'XX,XV. 188. - św. ,Bonifacym, XVI. 40. - totemiczne, XVIII. 20. - św. Cecylii, XlXI. 112. - włoskie, XIII. 347. - sympatyczne, XVIII. 184; XXVII. 135. _ taumaturgiczne i terapeutyczne, po- - I '/ �264 - św. Eustachym, XiXIII. 159. XXVII.35. - św. Hubercie, XVI.40; XXIII 159. - św. Janie, XlVI. 40. - św. Klarze, :XVI. 41. - św. Konradzie, XVI. 40. - św. Krzysztofie, XV.206; xvr 40. - św. Marii Magdalenie, XV. 22, 23. - św. Michale, VII. 48. - św. Senanie, XV. 206. -..:;św. Teofilu, X/XXI. 1O~. -św. Wojciechu, :XVI. 40;XXXI. - świętych, X. 17, 448; XX:I. 115, 116--124. Legerwite(a), prawo do wynagrodze_ nia za deflorację pod danki, II. 111. Leglek, bocian, XIV. 22ą Legło, legowisko, IV.' 278, 287. Legowisko, p. kotos, kotus,' leglo, prycza, wyrko. Legowisko, z gałęzi, XJX:XIII. 87. Leitkauf, O, niem.), p. litkup, XXIII. 97.. klepsydra, XVI. 108. Lejbik, XXXVIII. 359. Lejbzik, p. lejbik, XXXIX. 393. Lejce, rp.opraty, U. 132; XII. 224; XX,XI. 116; XXXVIII. 45, 47, 231. Lejki, grzyby, I. 207. Lek, leczyć, robić znaki, XVII. 196, 197. pt. Ma gia. Leka, lek, lik, karby, (j. ro~.), rachunek, XVII. 198. Lekarka, p. znachorka, VI. 386. Lekarstwo do sprowadzania deszczu, XXXIX .225. Leka'I'stwo na oczy, rosa spod szubienicy, XI. 378. Lekarze, p. czarnoksiężnicy, znachorzy; XXXVII. 357. Lej, 265 - ludowi, X. 96, 225, 2·26; x,x,I. 144--147; J{J{J{I. 126, 169. - w anegdocie, XIX. 48, 93. Leki, p. lek, lekarstwo, środki lecznicze, choroby, XiII.. 264; XIII. 2016,218, 222-226, 341; XVIII. 197, 198; XXVII. 153; XXXI. 27. pt. M e d y c y n a l u d o wa. - babie, XXII. 31. - dla bydła, p. koń, krowa, II. 88; IX. 94; X. 33'5; XfIII. 126; XNIII. 186--190; :xxxV. 63. - huculskie, XXXiV. 147. - miłosne, p.Aphrodisiaca, XjIII.222. - mineralne, II. 156. - na głowę, XJX:XI. 82. - na morzysko żywota, XXXI. 82. - na zęby, XXXI. 82. - roślinne, II. 155; XX~. 5. - zwierzęce, II. 156. Lekki, taniec, VI. 136, 137. Leknica. (j. czes.), XXXVIII. 360. Lel(a), (j. słow.), wielki, XIV. 54, 68, 60, 68, 71, 72, 176, 177, 206, 221. 223, 2,24, 232, ~16--319, 321, 323; XX. 159. LeI i Polel, bóstwa, :XIV.317; XX. 159. - etymologia nazwy., XXI. 163. Lela, (j. st. słow.), ciotka, XIV. 58, 60, 71, 72, 224. Lelaczek, lelak, niewieściuch, pieszczoch, XIV. 318. Leldena, (j. lit)" Wielkanoc, XIV. 58. LeLdeń, O. ukr.), p. Welykdeń, Wielkanoc, XIV. 58. Lelej, Leles, O, słow.), bóstwo, XIV.3I8. Lelejać, lelejsać, pieścić, kołysać, XIV. 221, 223, 224,2,99, 318. Lelek, duch, XVII. 28. Lelek, nazwa bociana, p. leglek, XIV. 63, 176. Lelek, ,roztrzepany, głupi, XIV. 318. O. słow.), stryj, porówn. ljel" XIV. 224. Lelek, szatan, XlIX. 118; XX. 159. Leleń, jeleń, XX. 159. LeW, O, błg.), ciotka, XIV. 59. Leli, O, sław.), bożek, XlV. 314. Lelia, lilia XIV. 386, LeUja, lilia, 'czerwona, okadzanie kupionej krowy, XiXIII. 109. - w pieśni, II. 358; III. 42. Lelijki, motywy haftów, XIXIV. 136, 137. Lelkonik. p. Lajkonik, konik zwierzyniecki, XiX. 159. Lels, (j. lit.), wielki,x:rV. 58. Leluja. lilia, w pieśni, H. 345. _ w wycinance, XXU. 119, 120; XXIX. 186. pt. O r n a m e n t. Lelum, Lelum, ladum! refren w pieśni, przyśpiew weselny, X,IV. 323. Lelum polelum, leniwie, ospale, XIV. 317. Lemberski, (gw. lwowska), złodziejski, VII. 200. Lemiesz. XX. 22; XXIX. 228, 230, 232; 249; XX;XIV. 184. _ stary, w magii., VI. 262. Lemieszka, bryja, III. 147. Lemuzyna, p. Meluzyna, lXVII. 74. Len,. P. l'on, len, bielenie. Linum usititassimum, .x:JGXV .. 70. - czesany, VI. 303. - w wigilię, X. 97. ._ miary lnu, XXlVIII. 164. _ międlenie, lXXXIX. 291. _ obmotywanie pożyczanych rzeczy, Xj(XIII. 67, 75. _ obróbka, I. 164; II. 236; VI. 47, 52;' XI. 55; XV. 104; XXiXIV. 297. - ochrona przed urokiem, VI. 64; XVIII. 211. _ ochrona przed burzą, XVIII. 215. - ofiaTowywanie, II. 211. Lelek, - paździerze w magii, X. 97. poświęcany., XII. 265. przesypywanie siemienia przez wianki ślubne i koła od wozu, XVIII. 215. - siemię, odwar w lecznictwie, XII. 265,; XVIII. 183; x.x;x. 54. - siemię w obrzędach weselnych, lXIV. 381. _ wy.gniatanie oleju, LX. 95; XIV. 120, 397. _ spalanie, III. 55; VI. 60. _ uprawa, I. 130; II. 236, 315; III. 10, 14; ". 122; "I. 246; ~I. 196; ,XIV, 83, 298; XVIII. 62, 71; ZXVII!I.206, 243; XiX!IX. 118; XXX. 259; XXXII. 33; X,X,XIII. 11'3; XXXV'II. 202, 212, <M2. - w bajce., VI. 358. _ w Kalendarzu Staropol., XIII. 256. - w lecznictwie, III. 55. _ w przysłowiu, IX. 374. _ w zwyczajach i obrzędach chrzestnych, VI. 127. _ w zwyczajach i obrzędach doroczno HI. 23, 29, 161. _ w zwyczajach i obrzędach weselnych, II. 245; XVIII. 75. _ w zwyczajach prawnych, III. 208, 231, 304; IV. 23; 127, 136, 143, 241. - we wróżbach, VIII. 379. - wierzenia związane z urodzajem, X;OCX.25. - zabiegi związane z uprawą, XVIII. 215; XXIII. 67. _ zwyczaje siewne, VIII. 61,. 364; XVIII. 215; :xIXX!I.96; XXXII. 182. Lendrować, tkać, VI. 246. Leninizm, XXXIX:. 1, 13, 53, 63. Lennik, III. 101, 113. Lennodawca, III. 101. Lens esculen1Ja, p. Isoczewica. Lentele, O, żmudz.), przęślka, iX. 105. �266 267 Leoca, (j. wołos.), p. luśnia, XIXXIX. 124. Leontopodium alpinum, p. szarotka. Lep na ptaki, w przysłowiu, VII. 212. -w ptasznictwi~, XX. 53;,xxxI. 29; XXXVII. 301; xx.xrx. 293. Lepianka, p. fanza, kystawa, V. 3; XI. 336; XIX. 316; ~VII. 109. Lepienie izby, zakaz lepienia w W. /Piątek, I. 130. Lepieska, (gw. huc.), nazwa 3 letniej owcy, VIII. 39. Lepietucha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XJXI. 138. Lesca, rózga leszczynowa, XIV. 308. Lesce, kije leszczynowe, LXIV. 308. Leska, leszczyna, V. 63. Less, XIXXIX. 235. Lessij, (j. ukr.), p. lasowik, II. 213. Leszcz, Abramis brama L., XIX.XII.24. Leszczak, borowik, I. 197. Leszczyk, krąp, Blicca bjorkna L.• XXXII.24. Leszczyna, Corylus AvelIana L.,. p. lese, lesca,. leska liscyna. liska, il :1\' 'I. - drzewo czarodz., X.xXIX. 300. drzewo na dzierżak, VII. 273; XI. 174. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. gałązki, kąpiel wodwarze, XII. 61. kij, VII. 324. - do niecenia ognia, XIV. 44. liście, kąpiel w odwarze, VIII. 359; IX. 64. - liście .przy WYrobie masła, VI. 160. majenie chat, pól, XlVIII. 211,215. pręty do rO!>ienia koszy, XII. 295. święcona, V. 218; XXV. 77. w lecznictwie, XiIII. 224; XXX. 47. w legendzie, XIV. 165, 168; XXX. 196. - w palmie I wielkanocnej, IV. 283. - w pieśni, I. 246; n. 349; VIII. 134; XV. 208, 209; XXIX. 93. w wierzeniach, II. 159, 162; XXX. 251. - zasięg, XVIII. 62; XXVIII. 243. Leszek i Mieszek w literaturze ludowo VII. 49. Leszij, (j. ros), porówn. lessij, lasowik, VI. 338; XXXlI. 83; Xx,x1X. 48, 329. Leśna, porównaj lasowik, I. 198; V. 158,. 258, 356. Leśna Pani, XXlXI. 172. Leśni ludzie, XXXIV.24. Leśnik, iborowik, I. 197. Leśnik, duch leśny; p. lasowik, XV'll. 67, 68; XVIII. 220. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Leśny, leśniczy, XiI. 377; XIV. 142. Letarg, X. 109; XXI. 155. Letnice, (j. czes.), p. sobótka XIII. 20. Letnie przesilenie, 'XXVII. 141. Letnik, odzież, X.xVIII. 193. Letniki, budowle dla bydła na halach, III. 270. Letry, części wozu., VI. 3,95;XXXVII. 308. Leucii, O, mołdaw.), luśnia, XJXXIX. 124. Leuchse, (diaL bawar.), p. luśnia, XXXIX. 124. Levea, Lieve, (j. słoweń), luśnia, XIXXIX. 124. Levea, (j. chor.), luśnia, XXXIX. 124. Levka, (j. błg.), luśnia, XiXXIX. 124. Lew, I. 114; X;VII. 182; XX. 258, 259; XiXlIX. 208; XJXXVII. 94, 95, 279; XXXIX. 306. - alegoria, 'XXX. 23·6. - herb, XlIV. 70, 130. -jako motyw zdobniczy, XXII. 124; XXVIII. 41-48, 50. - skóra w lecznictWie, XII. 93. _ w bajce, II. 169; Xl. 3'7'2;XVII. 275. _ w wierzeniach o Bogu, VIII. 352. _ w wycinance, LXXH. 124. _ wcielenie duszy, XVII. 182. Lewa: noga w magii, VII. 94; X.I. 332; XIV. 252; Xx,x,IV. 12; LXXXVII. 128, 130, 131. _ pacha, XXVII. 71. _. - rę k.a,. I 166', Xl. 396; XiII. 63, x.xvn. 71; XXXVII. 306. _ strona, obracanie się, XXIII. 91. _ ocieranie w zwyczajach kupna, _ _ _ XXIII.85. strona odzieży, III. 52 ,146. strona pieniędzy, XXIII 96. strona przy odczynianiu uroku, II. _ 331. strona w magii, VIII. 5 366' 36 ; , XXIII. 56 strona w pojęciu ludu, XXIII. 106. strona w zwyczajach związanych z kupnem, XXIII. 84. Lewactwo, XX,I. 244. Lewak, p. liwak. Lewan, przechrzta, III. 366. . lawenda; Lavandulat Lewan da, p. vera, w lecznictwie, XXX .. 53. ip . Roś l i n y w wie r z e n l a ch. _ w wianku ślubnym, III. 350. Lewandoski włóczęga, XII. 67. 'VIII 353', ~II. 123; Lewiatan, .. XXXII. 165; XXXVII. 302; XXXVIII. 275. . k orno tyw zdobniczy , XXVIII.49. Ja _ w żydowskiej om. XXII. 123. Lewirat, II. 277 278, 286, 292-297, 299~04; IV. 358; V. 5, 132, 186, 202; XXXNII'I. 346. - w Sparcie, II. 298; IV. 358. Levisticum officinale, p lubczyk. LeWitacja, unoszenie się w powietrzu, XXX. 219. _ _ Mathiola, XXVIII. 243. Lewpart, leopard, 'xxxIX. 307: Leżańsko (gw. złodz.), łóżko, VII. 280. Lewkonia, Leżenie krzyżem, czynność magiczna celem wykrycia złodzieja, III. 25. Lęd, lędina, lędzi(na, ugór, pole leżące odłogiem, X.135, 136; XIV.308. Lędzian, groch polny, XIV. 308. Lęk, zlek, XI. 395 pt. M e d y c y n a l udowa. Lelia, (j. st: słow.), ciotka, X!V. 59. Lgota, lhota, (dok.), ulg.a w panszczyżnie, XX\XIX. 143. ., . . ('J. 11·t) Ltaszcze], .,' p leszcz , XXXU.24. Libacja, pochodzenie zwycz.XXI.201. Liber de donis, (dok.), Ul. 178. Liber Magnus, (dok.), X\XIX. 60. Liber Pontificalis, (dok.), XXI. 106. Lice, (j. słow.), znaki, ślady, XVII. 196. Lice domu, XXlXIX. 240. Lichen islandicum, p. mech islandz. Licho, diabeł, XU. 213; XXX. 80. Lichta'l"z, p. Ciraka, XI. 212. _ cynowy, XXX,IV. 161. . Lichtować, (gw. flis.), wyrzucac balast, XX. 57. Lichwa, IV. 135-137. Lichwiarze, przemiana w komary, VIII 291. Liczba: magiczna, XIII.226;XXIII.159. _ nieparzys!a, IV. 421. _ nieszczęśliwa, XXIX. 134. _ parzysta, IV. 4:21. - święta, XX. 200. - tajemna, V. 34. - w urokach, I. 136. _ znajomość liczb, XXIII. 178. Liczenie: Omeru, obrzęd, XXNIII. 51. - owiec XXXV. 24. - trójkowe, XI. 388. �268 - 269 wspak, czynność magiczna III 5960; XI. 386; XVIII. 182' X'XVII' 118. ,. Liczyć, leczyć, czarować, XVII. Lidicikos, 24. Lina konopna, p. kanat, XXXVIII. 260. Linas, linej, (j. lit.), lin, XXXII. 25. pt. R Y b o łów s t w o L~ndry, taniec śląski, X,V. 79, 8~. Lmeage struktur, (j. ang.), XXXIX. 184, 193. robić znaki, 196----198(j. lit.), szczupak ,. XXXII pisne, (j. czes.), pieśni ludowe, XXXIX. 138. Liess. Lichs , (dial. heski' .,. pluś nla . X'XXIX. 124. Ligawka, V. 270;· XiXI. 32; XXXIX. 345. pt. I n s tr u m e n t y m u _ z y c z n e. Ligęza, lizun, XVII. 163. Ligęzić się, łasić się, XVII. 163. ~~90, (j.. łot.), bóstwo, VII. 229. tg~re (J. serb.), Irodzaj saneczek do Jazdy na lodzie,' porówn. gnatk' V.. 137. t, Lidove l O. serb.), luśnia,XXXIX.124 O, ukr.), p. lejek, przyrząd d~ L~~ewca, LtJka, pisania jaj, pisak, IV. 209. ślady XVII 196. ". Lik, lice, (j słow.), znak Lik, liki, karby na kiju, XVII. 196. 198. ~~~antr.o~i.a, wilkołactwo, XVII. 182. tha, Lthum candidum p lelia l T . l l"k' ,., t tJa, e tJ t, leluja, III. 350; XIV. 203; XXVIII. 243. . - korżeń w leczn., XXX. 54. - leczenie bydła, !XXX. 40. - ornament, IX. 207. - w literatl-lrze, XIV. 327', X:V ' . 47. L'l.th I I , XXVI. 107. Lilium candidum, P. lilia. Limany, I. 114. Limba, Pinus 239, 267. cembra, zasięg Lin, Tinca vulgaris Hils., 161; XX'XI. 42; XXXII. ' III. X!XVIII. 25. Lin ga, L'mgam, Phallus, pryap, II. 104, 105; XVII. 267; XJGXIL 102. Lingwistyka, I. 90, 226, 240; III. 182, 184; X.IV. 188; XXI. 257, 266, 269; XXXVII.309, 315, 317; X!XXVIII. 377; XlXXIX. 39, 83, 101, 438. - czeskosłowacka, II. 3·7. - funkcjonalna, !XXXVII. 311. Linia, falista i zygzakowata jako motyw zdobniczy, xxm 112; XXiXIV. 287. - w kształcie gałązek, XXII. 124 Linia Tornquista, XXXIX:. 229. . Linie etniczne, X!XXJV. 60. Linie zetknięcia się kultur prehistorycznych, X!XXIV. 59. Linki u wozu, VI. 395. Liocorno, wąż z rogiem, XVI. 17, 21, 24, 333; XXI. 232; X.XXVII. M3. Lipa, Tilia grandiflora, 1.113; XVIII. 62; XXVIII. 243. - chroni przed piorunem, XlXJXI.96 - drzewo święte, XI. 106; XJIV.203; XVI. 4{); XVII. 20. - drzewo użytkowe XlXVII 139. - gałązki w obrzęd'ach B.' C·La, ła VIII. 342; XXXI. 96. - kora w lecznictwie, XiXX'. 67. - kwiat w lecznictwie, n. 155; V. 179; XII. MS; XVIII. IBl; XXIX. 1819. - liście, wywar, OCI.400. - łyko, łyczak, VII. :J3; XI. 206; XII . 221; X.XXI. 96. . - łyko na obuwie, XI. 147. pod Buczaczem, :XIll. 259. _ w baśni, VIII. 285. _ w kazaniu, XIII. 334. _ w pieśni, II. 246, 348; VIII. 230; XI. 299, 300; XIV. 267. _ zatykanie gałązek w len., w kapustę, czynność magicz. :XXXI. 96. Lipa, nazwa cieląt, lXXXV. 135. pt. N a z w y z w i e l' z ą t. Lipina, lipnik, las lipowy" XIV. 112. 332. Lira, XII. 259; XIV. 140, 141; XXI. 188; !XXIX. 132; XXXIV. 168. pt, I n s t l' \,' fi e n t y m u z y c z n e. Lirica, p. lira, XXIX. 132. Liriti, (j. 'beczuan.), denie, VI. 15. Lirnik, I. 183; III. 162, 222; V. 276; IX. 177; .xII. 259;XXXIV. 158. Liryka, III. 222; XXX.U. 4. Lis, 11.198; IXX.300; XXXI.29, 31,32. _ geniusz, VIII. 10-18. _ język suszony w lecznictwie. VIII. 366; XI. 384; 399; XXXr,27· _ Mikita" WH. Vm.5-21, 429. _ ogon jako instrument muzyczny czarownic, XXVII. 70.. _ polowanie, VII; 270; lXXXI. 29, _ ~ _ _ - _ 31, 32, przebieranie się za lisa, XX\. 167. Reinecke, porÓWIl. Mikita, VIII. 5. samica .• V. 173; XVI. 350. w bajce, V. 181-184, 285; VII.45, 244; Vln:. 182, 279:, '280, 287-294, 297, 303'---308; XVI. 350. w mitach kosmogonicznych, XXlXII. 70. w przysłowiu, VII.211; XIII. 152; XIV. 297, 354; XVI. 214. w wierzeniach, XVIII. 195;XXX. 250. zabawa w lisa, VIII. 202; XI. 28'3. żytni, demon zbożowy, XXII. 7, Lisa, (gw. huc) plecionka, P. lasa, laska, .xxXIV. 147. _ _ Liscyna, Lisi p. leszczyna, II. 311. ogon, koci ogon, Amaranthus XXXI. 96. Lisice, lisiec, p. kurki, pieprznik jadalny, Cantharellus cibarius, I. caudatus, 177; V. 44. Lisie jajka, storczyki, Orchis, korzeń w lecznictwie, XXX. 209. Liska, leszczyna, II. 311; XXI. 216. Liska, (gw. hue.), nazwa cieląt, XXXV. 135. Liskarka, nazwa owcy, VIII. 39. Lisny(i), (j. ukr.), boginki leśne, V. 59; VI. 258; VIII. 185; XIII. 112; XVIII. 174. (j. ukr.), owoce suszone, XVIII. 200. Lisowik, (j. ukr.), leśny człowiek, p. lasowik, II. 329. List do św. Piotra, V. 79; XX. 69, Lisnyci, 70, 200. Kołłątaja, XVIII. 131. Listecek, listeczek, XIV. 276. Listecki, listki, wzory na pisankach. IV. 212. pt. O l' n a fi e n t. Listek, listeczek, rp. haft, X. 302; XI. 58; XXIV. 143; XXXI. 160. Listek tr.awy, zabawa, XXVIII. 54, _ 58, 59. Listopad, w. Kalendarzu Staropolskim, XIII. 257. _ w przysłowiu, VII. 211. _ Blo'dm<mat, Schlachtmonate, XVI. 3. Listwa, w budownictwie, III 8; XXXIV. 150.. _ półka, II. 76; XVIII. 69. Listy, miłosne, XIII. 43-48; XIV. 264; XXXIV. 294. _ pasterskie, XXXIX. 170. _ wi.ejskie rymowane, ·IX. 188, 189; X. 40-44, 337, 338; XIV. 276; XXIII. 137-146; XXXIV. 294. �270 - z nieba, II. 232-235; III. 61, 62; V. 79, 80; VI. 307; IX. 170-172; XX. 311; XXXI. 144; X,XXIX. 313. Liszaje, XVIII. 186; XXXI. 27; XXXV.68. - zamawianie, X. 232, 233. Liszaji, (gw.huc.),p.liszaje,XXXI.27. , , 271 - etnograficzna, XXXIX. 37. etnograficzna muzyczna, XVI.I62. filipińska, XXXVII. 391. hagiograficzna, XXI. 107. indyjska, III. 214; XIII. 259; XXVI. 115; XXX. 115. - irańska, XXX. 115. Liszczak, liszczy korzeń, liszczyniec, - jarmarczna XXXV 40. ostróżka wyniosła, Radix vu~pina - kalwińska, 'XV. 253'. De~finium e~atum, III. 240, 254. ' - katolicka, XV. 253. Liszka, lisica, p. lis, VI.132; XXVIII. - klanowa, III. 214. 203; XXXI. 130. ;-- kolonizacyjna, III. 175. Liszka, taniec śląski, XV. 79, 83. - ludowa, I. 6; III. 46, 177, 22'1; Liszki, grzyby, I. 177. VII. 29-54, 65, 88, 99, 128-146, Liście, barwnik do j.aj IV 214 231. 169--176, 182-192, 222, 226, 236, - jadalne, xx. 318. ' . , - 241, 256; IX. ,39, 193...-l213,374--422; - jako podściółka, XXX. 34. XX. 74; XXI. 137-146; 160, 161, 171; XXV. 104; XX.XV. 23 24 27' - ochrona przed zimnem, XII. 295. - podkurzanie, VI. 267. XXXVI. 13, .89; XXXVII. ~44,'152: 154, 330, 338, 339, 403; XXXIX. - poziomek, tytoniu, odwar, VI. 159. 10,29. - w bajce, VIII. 285. - ludowa rosyjska, III. 217; ·XXIII. Liśne, (j. czes.), luśnia, XXXIX. 124. 160. Lisńa, (j. górno-łuż), luśnia,XXXIX. - ludoznąwcza śląska, III. 85. 124. - ludów pierwotnych, III. 217. Litania buddyjska, XXXIV. 28. ---:luterska, XV. 253. - dla panien, XIV. 297. - madziarska, XXXII. 6, 7. Litawycia, (gw. huc.), latawica, XlII. -. maJrksistowsko-leninowska, 242. XXXIX. 38. Liteple" (gw. huc.), mleko świeżo wy_ mieszczańska, XXVIII. 186. dojone, XXXV. 89. . niderlandzka, XIX. 33. Literatura, a etnologia, XXI. 91. o chłopie, XIX. 81-83 . . - angielska, XXI. 12, 13. odpustowa, XVI 337;XXXVIII.274. - apokryficzna, XVII. 192. - osobi.<;ta, III. 222. - arabska, XIII.271-274; XXX.115 - patrystyczna, XXI. 110. - archeologiczna, XXXIX. 37 . - perska, XIII. 259. - białoruska, XXVII. 156 15~. - porównawcza, III. 213. - chińska, III. 215. ' - powieściowa, XV. 199. - czeska, XXVI. 109. -. radziecka, XXXIX. 37, 38. . - dotycząca' czarów, XIX. 111, 119. religijna, IX. 413. 143. - rodowa, III. 2.15. - dramatyczna, XIX. 85. - rodzima, XIX. 74 . -. -. _ _ _ _ różnowierców, XV. 250. sanskrycka, I. 14. sataniczna, XXVIII. 138. serbsko-chorwacka, XXX. 265. słoweńska" XXX. 265. sowizdrzalska, XXVIII. 186. staroindyjska, I. 136. starotwrecka, XXXVII. 339. straganowa, p. jarmarczna i odpustowa, XXXIX. 51. _ średniowieczna, XXXVII. 2!H. _ teologiczna, XXXIX. 177. _ unicko-pnawoslawna, X.V. 253. _ . wedyjska, XXXIV. 5, 31. - węgierska, etnograficzna, XXXVII. 353. -'- wschodnia, XXVI. 116. _ zachodnia, XXVI. 116. _ żydowska, XXX. 115. L i t e r a t u r a l u d o wa, p. apokryf, bajka, baśń, bylina, epos, hymn, legenda, listy, napisy, plesn, . podanie, przypowiastki, przysłowia, zagadki,' oraz szczegółowe hasła: aforyzmy, Alachtund, . anegdoty, An:ol ukarany, Anwar i Souhaiti, Byliny, Cantilenae Vulgaris, cum, Carmen Carmen vulgare. barbariCarmina agrestia, poezje lud., Chorągiew .słowa, Vanza, dramat ludowy, dramat religijny, druki jarmarczne, dumy, Edda, Eneida, epos, facecje, frantowci, gadki, gawędy, Gestn RomanoTU1l1., godki, Gral św., Hagada, hebrajskie opowieści, Herody, Hutorki, Hymny, Ka~eva~a, komedia attycka, klechdy, legendy, listy miłosne, wiejskie, z nieba, Luegendichtungerl, Mahabharata, Midasowe uszy, mity, Naśtund, Pantschatantra, Peregrynacja Maćkowa, podania, poezja ludowa, powlesc, Prolog Staroruski, przykłady, Ramayana, Rigweda, Rodowód białoruski, Rozmowy Polikarpa, runot, saga, sennik, Sigunds.age, Sowizdrzał, Speculum exemplo.rum, Szewskie godzinki, szczedriwki, Tylgund, Upanis.zada, Vetalapan- Wersje, wiwiersze, Zelman, Zend-Avesta, Zwierciadło przykładów, p. Speculum exem'p~arum, Żywoty męczenników. Litkouf, (j. niem.), p. Leitkauf, lit _ kup, XXII. 97. Litkup, zwyczaje związane z kupnem i sprżedażą, Mercipotus, P. baThsz, maharycz, Leitkauf. IV. 420; VI. 133; XIII. 287-289; XXIII. 78, 95, 97-99, 116; XXV. 7; X'XVII. 146; XXVIII. 94; XXIX. 149; XXXJIX. 179. Litkupnicy, Mercipotatores, XIII. 287; XXIII. 97. Liton, imię czarta, XIX. 112. Litowysz, (gw. huc.), wypędzanie owiec na połoniny, XXXV. 126, 129, 143. Litr, miara, XXVIII. 154, 157, 159, 162. Litwacki dialekt, XXXIII. 142. Litwor, p. arcydzięgiel, Ar~hangeli-' cn officinalis, III. 254. Liwa, liwa! nawoływanie gęsi, II. tschavimcati, dowiska Wedy, ludowe, 130. (gw. dz.), śliwa, III. 165. Liwak, (gw. huc) mańkut, XVIII.197. Liwina, wierzba iwa, XXI. 216. Liwk, stanik, g·orset, XXVIII. 17. Lizak, luzak, p. fryc, Xi. 9. Lizanie, czynność magiczna w odczynianiu uroku, ,x,xI. 162. Liwa, �273 2('2 (gw huc.), tkanina wełniana Vn2~. ' Ljal , O. alb.), ojciec, porównaj lel, Zela, XIV. 60. Ljesinia, bohater związany z drzewem, porówn. lasownik, Uesownik, XXXII. 84. Ljesowik, O, ros.), demon leśny, XXXII. 83. Lnica, CameHna sativa, XXXI. 96 - pospolita, nietupa, Linaria vul., odwar w lecznictwie, XXX. 210; XXiX!. 96. Liżnyk, lnica, XXXI. 96. pt. R a ś~ in y w l e c z n i c t w ie. Lob, (j. norw.), soboty, podcienia, XVI. 288. Loceć, biegać, IV. 307. Loch, piwnica, XXIX. 100. - z dache~, mieszkanie, XXXVIII.258. pt. Z i e m i a n k a. Locha., świnia, VIII. 297. Loda, imię psa, II. 130. Lodownia, XXXVII. 102. Lodówki, p. chrapki, XX'V. 5. Loess, lessy, miechowski, sandomier• ski, XXVI. 41. Laga, laska, II. 44. Lohengrin, -XV. 184; XXV. 11. LOitsut, (j. fm.), baśni, XXXIV. 284. Loiska, Alojzja, XVIII. 220. Lokacja, jednostka administra<:yjna terytorialna, XXXIX. 188. Lokata wsi. na prawie niemieckim XXXVIII. 310. ' Loki,uczesanie, XI. 61. Lola, O. slow.), ojdec, XIV. 60. - piosenka, V. 134-136. Lala, (gw. dziec.), groch, III. 165. Lomenice, (j. czes.), szczyt, II 76. pt. !Da ch. Lomsvikinsaga, O, skand.), XIV.209. Lnicznik, , p. luna , lunica .pług, wóz, XXXVIII. 2311, XXXIX. 123, 125. Lonicera xylosteum, p. suchodrzew. L'on, O. ukr.), len, w przysłowiu, XXI. 122. Lony, gwoździe grube, XVII. 150. Los, p. kob, laima, XVI'I. 194 195; XXIX. 164. Losowanie, XXV. 114; XXXII. 182. Losy drewniane, XVII. 203. - rzucać, XVII. 199. Lot czaJrownic, p. jazda czarownic, XIX. 119, 124, 136, 137; XXV. 78; 'XXVI. 73; XXVII. 63, 64. - duchów i demonów, XXIX. 123. - Habakuka, P. Haibakuka lot. - Twardowskiego, XXXI. 106. Lon, lonek, Lothus lonka, corniculatus. OrnithopO'dium cQrntculatum, wywar w leczeniu wścieklizny, XXI. 147. pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. Lotofagow,ie, XXI. 197. Lód, w magii, sprowadzanie zimna i deszczu, XXI. 132. Lodhur, (j. skand.), bóstwo, III. 187. Lass, (j. węg.), luśnia, XXXIX. 124. Lubas, lubaska, (gw. huc.), kochanek, kochanka, VII. 261. Lubczyk, p. lubie8zczyk, lubiźniak, lubystok, lubyzile. Levisticum II. 217; VI. 159; VIII. 3'59; Xl 97, 226; X.III.2.21, 223; XXXI. 97, 159, 221,22'3; XXVIII. 243. - okadzanie, okłady, XXX. 54; XX.XIX. 3,00. pt. A P h r o d i s ia ca. - święcony, w lecznictwie, XXV.77. Lubieszczyk, lubiźniak, p. lubczyk. Lubownica, kochanka, XIV. 112. Lubyzile, (j. ukr), Botrychium lunaria, VI. 159. offic., czeluść w piecu, V. 63; XXIX. 48, 50. Lucina, O. łac.), p. rodzanica, J'unona, XIV. 73. Lucyper, I. 175; II. 277; VII. 13t>;lfu. 13'7, 139, 378; XII. 220, 317; XIII. 334, 335; XLX. 78, 112; XXiV. 40. Lud, I1I.S2, 83, 347; IV. 42; XIX.74; XX. 29, W, 72; XXI. 84, 85; XXVIII. 117; XiXXIX.13'5,137, 139. - czeski XVI. 324. _ jako ~ar5twa sPołeczna, XXXIX. Luchto, _ _ 135, 137, 139. kaszubski, XXVIII. 33. polski, XVI. 324; XXVIII. 13; XXXI. 165. _ robotniczy, II. 148. _ rolniczo-górniczy, XXIX. 175: _ społeczna rola ludu, XX. 116,123. - w pOezji, XII. 138, 198-211; XX. 140, 143, 144. _ wiejski, II. 148; III. 189. Ludność, armeno~'Pono'idalna, XXXIX. 440, 441. - gub. lubelskiej i siedleckiej, XVII.255. - interglacjalna, XXII. 73. - litewska, XXXII. 21. - miejska, XXXIX. 136. _ nordyczna, XXXIX. 440. _ okresu przedhistorycz., XVII. 91. - 'pasterska, XXXIX. 106. _ polska w 'Prusach zach., III. 387; XXVIII. 178. - prapolska, ~XVII. 332. - prawosławna, III. 93. - rolna, XXXIX. 105, 106. - ruska, XXXVIII. 178. - śródziemnomorska, XXXIX. 440. - Warszawy, II. 188. - wiejska, XXXIX. 136. 18 Lud - Tom XL - wiejska w epoce Piastów, II. 189. - żydowska, XXXII1.15O. LU<loznawstwo, I. 1-5, 8, 10, 12, 27, 29, 91, 195; II. 36, 173; III. 85, 93, 171, 189, 191, 226, 387; IV.106; V. 177; VI. 213, 37Q-376, 381, 385, XXI. 85, 86, 267, 268; XXIX. 240; XXXI. 166; XXIXVI. 47, 71, 72, 75, 152, 159; XXXVII. 273, 424; XXiXVIIr: 400; XXXIX. 139, 141, - 144. czeskie, X.XIV. 193; XtXXVrrI.350, - fińskie, XX'XVII. 440. _ jugosłowiańskie, XXXVII. 426,4128. ~ polskie, I. 90; IV. 338; IX. 129; XXV. 9,9-101; XXIV. 193. _ prawne, XXXIX.2, 133, 140-143. - rumuńskie, IV. 99. - starożytne, XXII. 146. _ szwajca'rSkie, XXXVIII. 469;- XXXIX.484. _ ugro-fińskie, ·XXXVII. 440. _ węgierskie, XXXVII. 357. - żydowskie, XV. 153. Ludożerstwo, p. Antropofagia, ka. nibalizm, I. 232; VI. 18; V.II. 336; XlVIII. 90; XXII, 1318,139; XXIX. 123; XXXVII. 383; XXXVIII. 249. Ludwisarnia, III: 110. pt, M e t a l e i i c h a b rób k a. Ludy, ceramIki malowanej, XXXIX. 258. - ceramiki sznurowej i wstęgowej, XXXVIII. 47, 48. - cywilizowane, XX. 199; XXI. 86, 88, 89; xXII. 15; XXXVII. 41. - historyczne, XXI. 84. - jako jednostki etniczne, XXXIX. 72, 73.. - pasterskie, I. 240; XVIII. 42; XXV. 38; XXXIV. 173. �274 - 275 rolnicze, I. 369, 387. 239; XXJXVII. 35, Ludzie, gniadzi, p. czud'bieloglaza, II. 196. -. - leśni, XXXIV. 24. niewidzialni, XXIX. 119 olbrzymy, V.225, 232; XXXIV.24. opętani, VIII. 17. otyli, I. 137. po śmierci, II. 187. przedhistoryczni, XXIII. 28. złośliwi, I. 137. (j. niem.), Luegenberg, XXVIII. 200:' (j. n:em.), XXVIII. 198, 211. pt. L i t e r a t u r a l u d a wa. Luegendichtungen, Lues, p. kiely. Luft, kiela, kila. (gw. żoł,), powietrze, III. 79. (dok.), miara na miód, Lukno XVIII. 114. pt. M i a r y i wa gi. Lukna, mellis, Lulecznica brunatna, Scopolia nioZica Jacq., X. 261, 276. car- Lulek cza'rny, nimycia, Hyoscyamus niger, liście, okadzanie, XII. 61; XiIII. 221. - trucizna, X. 225, 226, 260. w lecznictwie, VI. 60; XIII. 224; JC>CXlIIII. 243. - nasiona w magii, 11.155; XXX.52. fajka, II1.43; V 58, 59; IX.387. Lulka-niekurka, XOCIII. 141-146. Lulka, lun, lunisa, p. lonek, (dial. st. wys. ni€m.), XXXIX. 125. Luna, Lunaria annua, p. srebrnik Lunatyk, III. 53;,XXX. 209. Lupercalia, (j. łac.), XII. 38, 39; XX. 167, 168. Luptak, judasz. duch, XI. 53. Ł Lustro, lusterko, XXXi.l83; XXXI.78. - w magii, III. 52. - w zwyczajach pogrzebowych, XXIX. 150. - we wróżbach małżeńskich, XI.222. zakaz błyskania lustrem w dzień i oktawę Boż. Ciała, XXXVIII.62. - zakaz patrzenia w lustro podczas mentruacji, XVIII. 198. - zakaz patrzenia w nocy, XVIII. 198. Luszoj, (dok.), XIII. 253. Luśnia, p. l'usn'a, lusne, lusnja, leoea, letry, lieve, leuea, leuchse, levecza, levka, Ziśne, lisńa, los; VI. 291, 395; XXXIX. 123-125. Luteranizm, III. 201. Luterska wiara w literaturze ludow., XIX. 259. Lutnia, XIV. 7~, 183; XVI. 167; XXiV. 48; XXXI. 130. otwór w powale do wypuszczania dymu, XJXXIII. 103. Lutnia, Luto, Lutość, smutno, XVIII. 220. żal, smutek, XVIII. 220. Luty, miesiąc oczyszczeń, XVII. 27. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w przepow. pogody, XIII. 161 - w przysłowiu, VII. 212. (gw. flis.), X. 9. Luzgarek, siatka na ryby, 'XIV. 112. Lwica w wierzeniach, XXXIX. 307. Luzak, (dok), Łada, demon wojny, XIV. 64. Lypka, li:pka, II. 258. Lycium barbaricum, p.Koziróg ,po_ spolity, P. czarci batog. Lysimachia nummularia L p. tojeść pi€niążek. Vyada, Lyadam, • Łabatyj, (gw. huc.), ornam. XIII. 209. Labędź, p. kamień łabędzi, człowiek, dziewica zaklęty w łabędzia, XV. 183. - postać wiedźmy, XXXII. 95. - postać Zeusa, XXXII 95. - przynoszący dzieci, XIV. 173. _ w mitach i mitologii, XXXII.94, - w mitach kosmog., XlXXII. 94. - w oracji weselnej, XI. 80. - w pieśni, II. 360. - w przypowieści, IX. 47. - w wierzeniach, XXXII 100, 111. - w zagadce, XIV. 375. Łaby (gw. huc.) u stępy do oleju, XXXIV. 148. Łaby, (j. ukr.), wzory pisanek, IV 213. Łachy, ubranie, 'bielizna, VI. 45. Łacinnicy, XXXVII. 167. Ład, Łada, Łado, Ładko, XI. 272; XIV. 19, 64, 65, 67, 68,70,71; 220, 228, 233, 307, 308, 314, 317, 321, 322, 406;' XXIV. 26; XXVI. 113.' Ładan. (j. ukr.), kadzidło, VIII 374. - w obrzędach pogr1zeb., XVIII.213. Ładkać, ladować, śpiewać pieśni weselne, XIV 220, 221, 2'99; XVIII. 152, 153, 155, 157, 159,160; Ładki, potrawy obrzędowe na za, duszki, XXIV. 7. Łado,pieśni weselne,JII. 36. Ładon, (dok.), XIV. 6:$,» Ład~wanie, śpiewy we'selne, X. 65 Ładun, (j. ukr.), kadzidło, V. 70. - padalec, VII. 284. Łagoza, wierz1:a, łoza, XVII. 131. Łaguny, legary pod podłogę, XVII. 163. Łajcuch, łańcuch. V. 63. Łajgonas, (j. lit.), brat żony, III. 197. la· nawóz, okadzanie krów. V. 219. - kobyle, krowie, VII. 319, 320. - świńskie, XVIII. 181. - w magii sobaczyne, psie, ,XIII 331, 332. Łamanie kołem, XXXI. 00. - nóg kobietom zmaJrłym w ciąży, p. czurel, XJXXlV. 40. - w kościach, III. 54; VIII. 366. Łamigłówki góralskie, XVII. 93, 96. Łan, laneus mansus, XX.13,9,5;XXV. 21, 23, 29. -' część p. klin. - czynszowy 22 ha, XXV. 37. _. frankoński, XXV. 21, 23, 25, 37. - kmieey, XXV. 24, 25. - kościelny, XXV. 21. _. królewski (47-48 ha), XXV. 22. - leśny, XXXVII. 175, 187. - sołtysi, 18 prętów, XJXV. 21, 24, 25, 32, 36, 37. _. średniowieczny, XXV. 20. - wybraniecki, XXV. 37. . _: zupełny, XXV. 32, 37, 38. Łan, p. Siedlisko. Łan'a, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV. 135. Łanc, łańcu<:h, XVII. 150. Łancuch, (j. ukr.), wzory na pisankach, IV. 211. Łanka., {gw. drucJ, dziewczyna, XXXVII. 2łO. Łantiales, (j. lit), pływaki u sieci, XXXII.30. Łantidle, (j. lit.), des-zczułka do wiązania sieci, XXXII. 33. pt. N ar z ę d z i a r y b a c k i e. Łańcuch, p. lanc, lańcusek, lajcuch, diabelski, II. 324. - jako ozdoba XXI. 195. Łajno, �276 - ognisty, p. Jaraszek, Raraszek, XIV. 225. - szczęścia, xxx. 269. - z mlecza, zabawka, ,XXVIII.61. 65. - z papieru, XXVIII. 52. :II pestek wiśni, XXVIII. 65, 66. - zawieszony na wrotach koszerl/, XXXV. 131. - złoty, XXI. 195. - żelazny, XXIX. 57. Łańcuchówka, P. kształty wsi, XXVII. 128, 131, 132; XXXIII. 83, 85, 86; XXXIX. 233. Łańcusek, łańcuszek, XXXIX. 385, 393. Łańcusz, nazwa psów, XXXV. 136; Łańczuszek, haft. pl O I' n a m e n t. - porębski, X. 299. - starodawny, X. 2.99.· Łańcu~zek kulczykowaty, wzory pisane!{, IV. 211. Łańcuszek z kontkami, wzory pisanek, IV. 211. Łańcuszok, (j. ukr.), wzorypisane'K, IV. 211. Łapaki, łowiectwo, XXXI. 31. Łapanie ryb, ,X,XXII 2B. pl. R y b 0łówstwo. Łapatka, (j. błr.), deszczułka do wiązania sieci, XXXII. 33. Łapci, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Łapcie, III. 306; IV. 142,; XXI. 137; XXXI. 4. pt. Plecionkars two. - w magii, XXX. 29. - w przysłowiu, IX. 151. Łapetka, (j. lil.), łopatka, XXXII 33. Łapka, past, na myszy w zagadce, XVII. 88. - w łowiectwie, XXXI. 31; XXXVII. 204; XXXIX;. 446. Łapki, wzory pLanek, IV. 213. 277 Łapucajnia, (gw.złodz.), policja, VII. 280. Lapy, stopy, XX!XIII. 80, Łasica, P. laska, panna laska, wilk szczurzy, Foeterius Vulgaris. - mieszkanie duszy, .xvU. 182. - przynosi szczęście, XVIII. 195. - ślina zatruwa wodę, XII. 64. - święto, II. 205. pt. K u l t y. -. w wierzeni.ach, II. 205; VI. 64; XX. 320; XiXXVIII. 233. - w związku z hodowlą, VI. 64; XIII. 114; XVIII. 195. - wcielenie duszy, XVII. 182. - zagadka, II. 230. - zakaz zabijania, XVIII. 195. - zwierzę święte, VIII. 7, 8, 13. Łasij, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135. Łaska, do suszenia sera, IX. 347. Łaskawizna, chleb łaskawy, III. 198 Łastiwka, jaskółka, (j. ukr.), wZlory pisanek, IV. 212. Łaszt, (dok.), miara, XX!VIII. 192; XXXIX. 322. pt. M i a r y i wag i. Łaty, p. dach, IX. 271, 272; XlVI. 367, 3'W; XVIII. 10; XXIX. 29, 31, 33; XXXI. 54; XXXIII. 96; XXXIV. 144;XlXX.IX. 309. Łauma, (j. lit.), zmora, X. 111, 112. Ława, ławka, P. barka, I. 18, 19, 131, 161; II. 76; III. 78, 95, 172, 173; V. 1l'i2; IX. 360; X. 423, 426, 427; ]{I. 416; XII. 146, 294; XIV. 12, 94, 357; XVI. 367; XVIII. 69, 214; XXIX. 42, 47,90, 1&6; XXX. 21 31; XXXIII. 87, 101; X1XXiVII. 113-115, 200, 201, 246; XXXIX. 451. - bednarska, VI. 56.. ~ do jedzenia, IX. 360. - drewniana, XXIII. 47; XXXIII. 101. _ garncarska. XXXVIII. 463. _ kościelna, XXVIII. 38 _ malowana, XXX. 182. _ podścienna w ziemiance, XXIII. 47. w obrzędach weselnych, II. 247. w pieśni weselnej, XIV. 387. _ VI zagadce, II. 229. _ z gliny ubita, XXXIII. 104; XXXIX. 262, 280, 288. Ławka, kładka, U. 140; IX. 279. Ławka u wozu XXXVIII. 231 Ławni~Y, XIII. '245, 284-287; XX. 2; XXX. 203; XXXI. 74; XXXIX. _ _ 142. Łazanki, XXX'. 214. pt. P o ż y w i e- nie. Łazibrzuch, roślina do jaj, IV. 214. Łazisko, ugor, pustki, leśna, barwnik III. 381. Laziziele. lazibrzuch, barwnik do jaj IV. 214. Łazówki. termin. kowalska, VI. 291. Łazy, grzyby maśluchy, I, 197. pt. Z ił> i e r a c t w o. Łaźbić, pszczoły, XXlXVIII. 234. pt. P s z c z e l a r s t w o. Łaźnia, p. badstofa, bania, brody, ist'l>bok, XIV. 17, 56; XVII. 179; XXVI. 13; XXVII. 135; XXX. 17~19, 31; XXXII1.15O. - w przysłowiu, VII. 212. Łaźnik, duch łaziebny, p. bajennik, bannyj, II. 213. Łączenie się zwierzęcia l kobietą, XVIII. 24. Łącznik, stróż łąk, XIV. 113. Łąka, VI. 247; XXXIX. 363, 366. Ląkocie, część wozu, n. 132. Łątki, mar:onetki, XXVII. 198. :ŁbY,ornament, XXVIII. 36. Łby, piasta u koła, VI. 395. Legiń, (gw. huc.), kawaler, VII 261. Łekszeta, (gw. huc), deszczułki do związywania złamanej nogi, XVIII. 189. Łelity. (gw. hue.), uciekać, VII. 261. Lelet, (gw. hue.), puszczyk, XVIII. 196. Lemisz, (j. ukr), lemiesz, 'I. 143. Len, (gw. huc.), len, Linum usititassimum, XVIII. 192. 'Lepesyna, (j. ukr.), łachmany, IV. 90. Les, 1ges, łgarstwo, XlV. 308. Leż, kłamstwo, VI. 45.. Lęg, u sochy, XX.50. Lobigany,taniec III. 353, 354, 367. Loblocki, obłoczki, V. 53. Łoboda, (j. ukr), lebioda, XIII. 334. pl. Roś l i n y w z b i e r a c t w i e. Łocap, pierwsza belka poprzeczna nad oknem lub drzwiami, XIV. 388. Lochtuszka. loktusa, II. 133; IX. 260; X!XVIII. 219; XXXVI. 236; pl. Odzież. Lochtusza, XVII. 126. Łodyga gencjany, Gentianaceae, psdkurzanie, XXXIII. 120. LOgie~ z nieba, Sobótki, IV. 283. Logosz, ulicznik, XIV. 253. Łogrodnik, taniec, III. 353. Łogródek, ogródek,. IV. 283; V. '56. Łojnąć, uderzyć, XIV. 253. Łokieć, mi.ara długości, XIV. 278; XXV.23. _ przędziwa w zwyczajach wigilijnych, VIII. 370; IX. 351. Łokieć w przysłowiu, VII. 214. Łokszyn, (j. żyd.), makaron, III. 319, 322. Loktusa, loktuszka, płachta, V. 63~ XI 29; XIV. 14; .x:xVIII. 219; XXXVI. 236. pt. O d z i e Ż Loma, łuna, II. 318. �2?9 278 Łomignat, białogon, bialik, HaeHae~eus a~biciHus, XXXVIII. 237. pt. Łoposek, pasek, IV. 285. Łopuch, p. łopian, w lecznictwie, VI. Ło wie c twa. 59, 78; XIII. 218, 224. Łomka, ,cierlica, II. 142. Łopucha, rzepak, Raphanus, zakł8? Łopata, do bicia próby, przy kopaniu danie pod strzechą w wigilię św. bursztynu, XXXIX. 363. Jana, IV. 315. - do chleba, VI. 272, 351; VIII. 29; Łopuchy, (gw. złodz.), buty, VII. 28\). TX. 3S3; ,XI. 186; XiX.XVII. 246. Łopyrchol, roztrzepany, XVI. 85. - do odpędzania bUJrzy, gradu, III. Łoscypek, ser owczy, IX. 256. 143; X. 355; Xl. 186; XIII-; 226; Łosenda, kłopot, XVI. 85. XVI. 79; 'xVIII. 179. pt. M a g ia. Łosie, losięta, źrebięta, Ul. 45; XII. - do kopania, IX. 200; XI. 26, 145; 300, 301. pt. Z w i e r z ę t a d 0_ Jell. 231; JeVII. 149; XXIX. 167, mowe. 1,68;XiX,X.232; ,XJX:XI.3; IXiX.XIV· Łososie suszone, XXVIII. 215. 183. Ło50Ś, Salmo' salar, XXXII. 24. pt. - do nawozu, XiXIII. 82. R Yb o łów s t w o. - kołaczowa, II. 131. Łostruchorz, p. lopyrchol, XVI. 85. - narzędzie rybackie, XXXII. 30. Łosze, loszeta, (gw. hue.), źrebię. - przytykanie do powały przy pieźrebięta, III. 45; XXXV. 133. czeniu paski, XII. 316. Łoś. X. 3'5'8;XXtVII. 139; XJXXI. 93; - służy czarownicom do jazdy, XXXVIII. 236. XXV. 84; XXVII. 142. - w mitach, XXXII. 119. .......• stawianie w drzwiach stajni prze- z gliny, zabawka, XXXIX. 422. ciw czarownicom, XVIII. 176. Łotasz, jaskier, barwnik do jaj, IV. - w wierzeniach, XIV. 2'51. 214. - w zabawach, I. 216. Łotok. (j, Iros.), wyprawianie skór, XXXI. 116. - w zagadce, XIV. 374; XVII. 92. - zakaz przechodzenia pod łopatą. Łowcorz, owcza,pz, IV.. 317. XIII. 3129. Łowiectwo, p. myśHwstwo, I. 125; Łopatka, P. kijanka, XVIII 118 119 II. 6; VII. 264-270; IX. 350; XIV. - do ostrzenia kosy, XXX. 25. . 70, 82; XXVII. 138, 141; XXVIII. - do wiania zboża, XXX. 231. 110; XXIX. 202; XXXI. 3, 24, 26, Łopatka w spionku, do koPania bur33, 145; X,XXIV. 288; :x:xxrvr. sztynu, XXXLX. 3,81. 187-189, 192, 193, 195-198, 20.l~ Łopatka, lewa w magii, XXXI. 83. 203, 281; XXXVII. 74, 331; Łopatki, terminol, kowalska, VI. 292. XXXVIII. 217, 347. Łopian, p. łopuch, Lappa communis -u Hucułów, VII. 264-270. Coss. et Germ., Lappa maior, - w przysłowiach, XIV. 242. XIII. 224; XXVIII. 243. - zabobony, VII. 282-285. - korzeń na spirytusie, XXX. 53. Ł o w i e c t w o, p. ambona, arszenik, baszmak., (samołówka), bia- liście i korzeń, WYWaJrna wodzie i na s'erwatce, XI. 397, XII. 61. łozór irlandzki i norweski, dół - liście, okłady, XXX. 53. myśliwski, drągowina, dropie, drzemlik, gotur, grace, głuszec, groch, (przynęta), gwizdek, jastrząb, junkier, (raróg), kapkan, kłoda, kocie mięso, kogut, kora, (wabiki), krogulec, kuna, łapaki, łomtgnat-białozór, nagonka, obierze, obłączki, oklepce, parkany, paści; polowanie, potrzaski, pułapki, raróg, rozjazd, rozszCzep, sak samołówki siatka, sieć, sitkie,' skrzynka 'slakOwnicy, slip, slopce, sokół, stępica, slupica, tchórz, torhlo, tul, tuleć, tyras, turys, wab, węda na lisy, widły żelazne, wilczy dół, włosie, wnykarstwo, wnyki, wykopywanie zwierząt z nor, wykurzanie zwierząt, zazub. Łowienie, kwiczołów, XXXIII. 22. _ na rozjazd, XXXVIII. 257. -'-- raków, rY'b i 'Ptaków, 1. 201; X~. 78,94. Łowiesek, owies, w pieśni, IX. 403. Łowsiok, owsianka, IX. 256. Łowy, p. łowiectwo, III. 222. Łoz, ugor, III. 381. Łoza, p. wiklina, VIII. 118; XII. 295; XXXIX. 131. _ łozina "XXXIX. 131. Łoziński,' p. Boruta diabeł. Łozy skad:ut, (gw. huc.), zabawa, XUI. 30, 111. ŁożniCa" tyfus, III. 254. ŁQżysko, wyrzucanie, zakopywanie, .III. 57. _ wkładanie na głowę chłopca, XVIII. 177. pt. Zwy c z a je .i o b r z ę d y n a r 'o d z i n o w e. _ sproszkowane w magii, XXVI.13. -krowy, w zapobieganiu przed odebraniem mleka, XVIII. 176. Łódka, p. bajdaki, bajdary, bat, berlinka, botes, czajka, czółno, czu- wien, dubasy, lódź, łuotas, miedziaga, noczinos, pt. Z e g l u g a. Łódź, II. 7, 78; IX. 44, 181; XXIV. 89, 90; XXVI. 74, 98, 123; XXVII. 10; XXXI. 37, 38, 41; XXXIV· 273; XXXVII. 366; XXXVIII. 411. _ drążona z pnia, XXXI. 38. _ kultowa, XXXII.123; XXXVII09. _ pokryta skórą, XXXIX. 421. _ z tI"lciny, XXXVIII. 408. Łój, II. 128. _ barwienie jajek, IV. 207. _ jako danina, XXVIII. 163, 164. _ owczy w lecznictwie, X. 334. _ w mętowaniu, XIV. 377, 378. -z jelenia, VII. 269. - z kozła, V. 165. Łóżko, P. bambetla, beretyk. geleiigale, lyżko, nary, pastil, 1. 161; II. 74,76; III. 317; V. 152; IX. 360; oX. 424, 4126; X'l. 336, 394; J{III. 253; XIV. 357,3~; ,xVI.367; XXIX. 42 47, 90; XXX. 31; XXXIII. 101, 104; XXXVIII. 424, 425; XXXIX. 288, 451. -_ piętrowe, XIV. 368. - położnicy, III. 58. _ w przesądach, XrvI. 81; 'XXVII. 135. w zagadce, XXX. 33. Łpy. odłamki łodyg lnu, XXXIX. 291. Łub, kora świerkowa, XVII. 148; XVIII. 189; XlXXVIII. 231. Łubek, dudek, VI 305. Łubie, kora świerkowa na pokrycie dachu, XVII. 144, 145; XtXXV.103. Łubin, mąka w lecznictwie, XIII 278. Łubki, dębowe, XXXV. 69 _ złote, XXVIII. 21. - Łubki, kora, II. 140. Łuby do sit, XIV. 109. �( 280 281 Łucznik, świecak, XXIX. 23, 24. Łuczywo, p. batlina, batwa, błonka, karkoska, ścepy, ślajsy, brzozowe, XXXV. 60. - cisowe, XXXV. 65. - oświetlenie, XII. 154; XXV. 128; XX[X, 10, 5I. i j :1 Łuczywo płonące, umocowanie, p. łucznik, świecak, XXV. 128. - w obrzędach Sobótkowych, IV. 317; V. 17,8. Ług w higieni,e, VI. 68, 301; VIII. 312;'XXlX. 15, 24. pt. H i g i e na. 2l popiołu, III. 336; VI. 159; XIII. 204.. - z popiołu bukowego, VI. 159. -Łuk, II. 81, 170; XIV. 38, 50; XXIII. 33; XXXIV. 14; XX\XVU. 82, 88, 116, 300, 363, 364, 390; XX;XVIII. 24, 32, 54, 236, 258; XXXIX. 1821. pt. B roń. - grecki, XXIII. 35. - jako instrument muz, XiXIV. 91. - prosty, XXiIII. 34. - płn.-środkowo-europ., X1XUI. 34. - refleksyjny, XXIII. 34, 36. - symbol księżyca, XXXII. 138. Łuk triumfalny, XXIX. 129. Łuk-czesnyk, (gw. huc.), czosnek, nacieranie, VI. 158. pt. Me d yc y n a 1u d o w a pt. Roś li n y w l e c z n i c t w i e. Łuotas, (j. lit), czółno, XXXII. 32. Łupek piaskowy, XXXIX. 211, 249. pt. B u d u l e c. Łupiny, karmienie bydła, IV. :;;82. --. orzecha włoskiego, zabawki, XXVIII.68. - orzechów i Jabłek, wyrzucanie p:Jd drzewa owocowe, XVIII. 96. - z jaj święconych, XIII. 31. Łupior, upiór, IV. 55. pt D e mo n y s z k o d l i w e. Łupki, XI. 403. pt. M e d y c y n a L ud owa. Łuska, choroba, XI. 385. Łuska karpia, XXXI. 160. motyw Pieniążek, VIII. 86. Łuszczak, Łusznyci, zdobni::zy, choroba oka, (j. ukr.), p. mygły, XVII. O b rób k a d r z e wa. preżeno, (j łuż.), sieć, XIV. 150. pt. Łużyckie 118. 'Łyczak, lycok, powróz z łyka, -. diabła schwytać, VI. 45; 222-224. Łydki, p. ryby, x.x;xrII. XII. W.- kłamca, XIV. 113. Łyko lipowe, VI. 45; VII. 53, 54; XI 106; XII. 221, 222; XIII. 159. diabła schwytać, VI. 45; XII. 222 Łygwas, -224. w leczn. XVIII. 191; XX:III. 31. w przysłowiu, VII. 212. Łylyk, (gw. huc), nietoperz, XIII. 209; XVIII. 196. - (gw. hue.), lipa, XVIII. 19? (gw. hue.), nazwa cieląt, XXXV. 135. Łysa, (gw. hu,c.), nazwa krów, XXXV. 135. pt. N·a z w y Z w i e r z ą t, Łysa Góra, P. Bebirwa, Kahlenberg, miejsce schadzek czarownic, V. 55; XI. 3'63; XII. 221, 322; XIV. 313-320, 325; XXI. 128, 129; XXV. 78; XXVI. 7; XXVII. 57, 59--62, 64, 65, 68, 69, 71, 100, 136, 142, 143; XXVIII. 129; Xx.x. 206; XXXV. 68; XXJXVII. 304; XXXVIII. 264, 276. Łypa, Łypka, - na błocie, XXVII 60. - próbna do kopania bursztynu, na dzwonnicy, granicy, krzyżoXXXIX. 363. wej drodze, szczycie kościoła, - srebrna XXXIV. 159. XXVII.61. - w obrzędach weselnych, II. 247. Łysaja, (j. ukr,), nazwa krów, III.45. - w przysłowiu, VII. 213. Łysek, nazwa psa Ill. 45. - w wierzeniach żyd., III. 52, 57. Łysina, XIV. 403. - we wróżbach, IV. 421; V. 212; VI. - w mitologii indyjskiej,XXXII.138. 69; VIII. 62; )CIII. 22, 27. - w przysłowiu, VII. 213. - wiązanie sianem podczas uczty Łysina, czoło, XXfXIII. 80. wigilijnej, III. 144; XIII. 22. Łysina, nazwa krów, VIII. 152; _ wspólna p. p. młodych, )cVII. 158. ·XXI. 59, . - wY'cinana z drzewa IV. 280. ŁysonU;, nazwa krów,XXI. 206. _ wypadnięcie z ręki pOdczas bieŁyst burakowyj, (gw. huc), liść busiady zadusznej, )cXIV. 13. pt. raka, XIII. 341. Wie r z en i a. Łystki, lystoczki, (j..ukr.), wzory piŁyżkaj, (gw. huc.), łyżnik, XXXV.97. _ sanek: IV. 212. (gw. huc.), nazwa krów, XXXV. 135. -. (gw. huc.), nazwa owiec, XXXV. 134. ł~~'sulka, nazwa cieląt, XXXv. 135. nazwa krów, XII. 301 Łysuna, (gw. huc.), nazwa cieląt, XXXV. 135. - nazwa krów, XXJXV. 122. Łysy, p. łysina, II. 360; V. 382; XI.381. - w 'Pl"'lY'slowLu,VII. 213, IX. 56. Łyśyj, (gw. huc.), nazwa koni, XXXV. 135. Łyszki, (j. ukr.), lisice, grzyby, I.178. Łyżka drewniana, XI. 76; XII. 8, 150, 152; XOCX.22; XXXV. 97. _ pierwsza strawy, rzucanie pod Łysula." __ o Łyżkarstwo, IX.. 96. Łyżkarz, VI. 45. Łyżko, łóżko, III. 140. Łyżnik, p. łyżkaj, VI, 176, 189; IX. 279, 363; X. 99, Wi, 104, 313; )CI. 327, 421; XIV. 357, gag; :XXVI. 81-83; XXVIII. 255; XXIX. 128; XXXI. 67; XXXIII. 104; XXXV. 97; XXXVIII. 424, 445; )cXXIX. 451, 501. Łyżwy z kości, XXVI. 151, 152; XXXVIII. 258. Łzy Marii Magdaleny, .xV. 203. Łzy Matki Boskiej, koniczyna polna, Spiranta spiralis, XXX. 68; XXXVII. 307. Łzy św. Piotra, Łzy św. Wawrzyńca, gwiazdy, 1. 171. pt. A s t r o n o- m i a l u d o w a. stół, XXIV. 13, 26. M Maca, p. Afikoman, pt. III. 53; IV. 290; P i e c z y woo b r z ę d o w e. Maca, miara, XXN'III. 149, 165. Macha, suka, ,XIV. 267. pęcherz na tytoń, V.63; )cXXVI. 270. Machinae diabolicae (j. łac.),' XXV. 9. Macica, chodzi mi, XVI. 409. pt. M ed y c y n a l u d o w a. Macherzyna, �283 282 - choroba, XIII. 217, 22!. podniesienie, V. 165. poruszenie, XXXIII. 8l. obsunięcie, obtrząśnienie, XXXIII. 80. rozigra się, XX!XIII 81 82 wystawila do gardla: xXXIII. SQ. Botrys L., II. 13'6. pt. Roś l i n y w 1e c z n i c t w i e. Macicula, Cni ros benedictus, II. 137. Maciczka, mateczka, XVIII. 220 Maciczne ziele, wyżlin polny, Antirhinum orontinum, leczenie krów, XVI. 85. - na wódce, w połogu, XXX. 40. Maciejka, kwiat ozdobny, XXIX. 90. Maciejówka, czapka, XXVIII. 168, 169, 176; XXIX. 184. Maciejówka, rozsada na św. Macieja, VI. 45, 76. Macierzanka, Thymus vulgaris, III. 20, 26; VI.' 60 61; X. 355, 396; XXVIII. 244; XXX. 43, 6~, 67; XXXII. 94, 97. - ciotka ziela wszelakiego, XXX.67. - kąpiel, XXX .. 67.' - odwar plC, okłady, święcona, XXX.67. - w hodowli kurcząt, XII. 61. - z czego wyrasta, motyw etiologiczny, XVII. 30. Macierzyca pospolita Majeran Origanum VUlgare: w lecznidtw:e, XXX. 57. Macierzyństwo, V. 83. Macierzystość, XXXVIII. 10. Macierzyzna, III. 309; IV. 13. Maciora, w za,gadce, IX. 407. - Macicula i. I I !. , . -' dzika, oliwna, Chenopodium p. Samura. I. 218; III. 306, 307; IV. 411, 413, 416; V. 181, 183; VI. 19; XIII. 159; XX. 266, 267. Macocha, - w bajce, IX. 74, 79; XV. 42. w facecji, XXXI 92. Macoszka, Viola tricolor, XXXI. 97. Mactcinge, (j. ind, am.),bóstwo, XX,XII. 88, 112, 117, 120, 124. Mactcingein, (j. ind. am.), bóstwo, XXXII. 112. Maczanie zębów w krwi zabitego, XXXI. 91. Ma-czek, Papaver rhoeas, XXXI. 97. pt. Roś l i n y w w ie r z e n i ac h i m a g i i. Maczka, miska garncarska, V. 167. Maczka, twaróg, I. 165. Maczuga, V. 17; XXXV. 72; XXXVIII. 24l. - Herkulesa, XVI. 4l. Maczula, (j. błr.), pędzel z łyka do bielenia ścian, XXX. 24. Maćko, (gw. złodz.), brzuch, żołądek, VII. 280. Maćkowa Peregrynacja, p. !Peregrynacja Maćkowa, XXVIII. 186213. Madej - zbój, VIII. 209; XV. 202; XVII. 101; X'XV. 415;XXVIII. 124; XXX. 223, pt. B aś ń. Madejowe łoże, p. baśń o Madeju, IV. 259; VII. 140; IX. 176. Mądra, choroba macicy, III. 254. Madziar w szopce, XI. 132; XIX. 36. Madzurskij, (j. ukr.), nazwa wiatru zachodniego, XVIII. 217. Maga, (gw. złodz.) bitka, VII. 280. Magaricz, (j. ukr.), litkup, XXII. 97. Magi sunąć, (gw. złodz.), bić, VII.280. Magia. maleficia, P. czary, V. 273; 'VII. 221, 265, 282, 306; 3'26; X. 86, 27'5; XI. 4135;XII. 335; XIII. 218, 226--228, 237. 242, 326; XVIII. 30, 31, 3~0; XIX, 123, 142; XXI. 240 245; XXII. 36, 180; XXIII. 13, 19, 54-57, 134-136; 181-183; XXVI. 69, 70; XXIX. 56; XXX. 219, 225; XXXI. 103, 145, 159; XXXIV. 13; XXXV. 184; XXXVI. 22, 148, 150, 1M, 158, 170; XXXVII. 5, 86, 132, 251, 256, 332; 454; XXXIX. 222, 422. Magia, biała, XXVII. 77, 98, 00. _ czarna, XXVII. n, 98, 100. _ erotyczna, XXXVIII. 240, 263. _ Hotentotów, XXXVIII. 61. _ księżycowa, słoneczna, XXXVI. 109. _ myśliwska, VII. 265, 28>2,285. _ przy pożyczaniu, kupnie, sprzedaży, XXIII. 57, 91. _ urodzaju, XXXVIII. 242. _ w zwyczajach i obrzędach ludowych, XXIII. 56. ....".. w zwyczajach i obrzędach weselnych, XVII. 21, 22. ....".. zapewniająca miłość męża, XIII. . 228.. M ag ia, p. abracadabra, akt magiczny, amulet, ananisapta, aphro. disiaca, apotropaion, babimór, bandnjak, bandjak., ba["an, 'betanijka, botonijoka, bukwica lekarska, bez, bicie, bici.e głowy kamieniem, _bieganie z ogniem, belisa, blekot, bluszcz, błyszczący, przedmiot, bobown~k, bodzi.<lzek czerwony, boso chodzić, Boże .Narodzenie, brona, brzoza, buk, ,bukwica, burak, bursztyn, burza, buty, bylica pospolita, całowanie drzew owocowych, ceremonie magiczne, chaber, charaktery, chmury odpędzać, chleb, chomąto, choroba odpędzanie, chuchanie, ciasto, cielę, cierń (tarnina), . cis, ciskanie .nożem, cisza, cukier, cypryszek, czarna księga, . czarna magia, czarnoksięstwo, czarnoksiężnik, czarny papier, czarodziejska maść, czarowanie, czary, czaszka końska, czomek (pocieranie), czołganie s:ę przez otwór, czortopolocha, cztery, czwatrtek, czwórka, czyszczenie powietrza, dąb, deszcz sprowadzanie i odpędzanie, dęte zi.ele, diabeł, długość pasa czarownego, dmuchanie, dni kryżowe, dodola, dojenie przez pierścień ślubny, dotknięcie, drewno, drogi krzyżowe (wylewanie wody), drzazgi, drzewa owocowe, bicie, obwiązywanie słomą, smarowanie ciastem, ścinanie, drzewo, drzewo osikowe, dym, dwanaście, dziegieć, dziewanna, dziewięć, dziewięciornik, dziewięćsił pospolity, dzieża dzięgiel, dziura od sęka, dziwo~stręt, dzwonec, dzwonienie. dzwony, egzorcyzmy i egzorcyści, ewangelia, facelot (chusteczka), fartuch, fetysz, firletka, formuła magiczna, Gaia (pas), gacek. gałąź, gardzi:el wilcza, garnek z czar.ami, gęsie wianki, gęś, glina, głowianka, (palenie), głownia płonąca, głuchy kąt,. gnój· koński, gnój kurzy, gołąb, (krew), gong, gotowanie, gorocana goździk grabki nietoperza, gr~d, grad~bij, granica, g·roch, grochowinY1 gromnica. gromniczna, grosz, glrożenie drzewom owocowym, gruszka, grządziel, grzeb lonka, grzebień, grzmot pierwszy, gusła, guzik, gwóźdź, hałasy, hebd, tliacynt, hipnotyzm, hostia, hosza - na, hromowe koreni, hubka drzewna, incantatio. igła, imiona, indyk, inkluz, jabłko, jajko, jałowiec, ja- �285 284 rzębina, jarzmo, jasień Jasion j.a'skier, jaskółcze mlek~, oczko' ślep, jaskółki gniazdo, jastrząb: Jaszczur, (salamandra) jaśniak jawor, jemiola, jeż, jęc~mień, jo~ dła, kadzenie, okadzani.e, kadzidło, kalina, k3mień, kamyki, kapusta, kartka, kąpiel kąt, kijanka, kla-c, klucz, kładzenie placków na drzewa owocowe, kło,ko~zka, kłosy, kłodka (kłódka), kłodka, kmmek, koczerhoj> 'kogut,kołek, koło, komin, komunikan~y, kondratek, kurdybanek, konrczyna, korzeń konopie koń k ", ary to, kosa, koszula, kości, kość trupia, kozioł, krąg magiczny k:ed~ święcona, kret, krew, kro~ pleme wodą świ.ęconą, krop'dło, krowa, (mleko), kruk, krzyż, kult~, kura, kuryszcze', kwiat paproCI,. lalka, Lazar, leczn'clwo, lemiesz, len, leszczyna ,lewa stro~a, lewkónia, liczba magiczna, lJ~,a, (gałązkO, liszaje, liszaji, lubt~niak. lulek, łańcuch żelazny, łancuch szczęścia, łapcie, łopata, ł~patka, łożysko, łupinY z jaj, łu_ pmy z orzechów, łyko lipowe ły_ czak , łycak , ł yz.k a, macierzanka, ' mak, maczek, majenie marunka maść czarodziejska, 'marzanna: mąka. mantra, miedza miedź mietlica, mikołajek ~ilczenie' mimika, mięso, miotła brzozowa' miód, ~ira (okadzanie), mkt: mlecznosc krowy, mleko, młot M, B, moc magkzna mocz moczeni'e, modlitwa, ' moneta' monstrancja, mrowisko, myci~ Slę, myślenie magiczne, myśliwy nacieranie, na opak (chodzenie' liczenie), nagość, na~iSy, napra~ -~ wiać, netresk, nitka, niecki, nieto~ perz, nietota, nieurodzaj wywołać, niszczenie zasiewów, nóż, noc, noga, nostrzyk, nów, obchodzenie bydła, obchO'dzenie domu obd~rzanie drzew owo:owyCh: obejmowanie, obiegani~, oblewanie, .oblevacka, obmycie, obOlrYwan~e, obręcz, obroty, obrzędy maglcz~e, obsypywanie, obwowodzeme jajkiem, oczyszczanie o~bi~ranie mleka, plonu, od.czy~ ~Iame uroku, odpędzanie gradu l burzy, odprzedaniJe dziecka odwracanie trupa twarzą do' dna trumny, odzież, odźwierek, ogień odczynianie uroku, odpędzani; czarta, ~dpędzanie gradu i burzy. o~ad~me, okalanie, oko, okręca~ nie Się, omiatanie, opalanie, opasywanie się bylicą, oprowadzanie .nagiej dziewczyny, oprySkiwa·me wodą, orzech biały osetek osina, ostrożeń, ośmiał, ~twiera~ n~e zamków, owca, ożóg, ożywianie, palec wisielca, palec zmarłego, palenie ognia przeciw czarownicom, palenie ż"'ł liś·Cl'e Ja. SIOnu, strzygonia, papaluga. paparudele, papiJer z ewangelii, pap_ k~ z mąki, paproć, pas, patrzeme, paznokcie, Perchtenlaufen perperja,peperuga, pępek nie~ ~?,,:,lęcia, pierwszy grzmot, pierSClen, pierścionek. pies plucie pocieranie, podko:.va ' Pod'ku -fza-' . me, podmuchiwanie, pomyje, po_ suchy odpędzanie, wywalanie potrz~sanie . drzew owocowYCh: powroz. pozar odwracać, pręt, pr~szek, próg, przebijanie zwłok upIOra, przeciąganie, przelewanie białka, przelewanie wody, • J , :F przepędzanie, przemierzanie, przestęp, przetak, przewlekanie, przewracanie się po zi.emi, psucie mleka, psucie wina, rachowanie wstecz, rachowanie negatywne, resztki potraw wigilijnych i zapustnych, ropucha, rosa, rośliny w wierzeniach i magii, rozchodnik, rozpędzanie chmur, gradu i deszczu, rózga, róża, rzucanie za siebie, sadza, sadzenie kamyków, salamandra, siedem, serce kreta, skakanie na len, skopiec, skrapianie wodą święconą, skrzyżowanie dróg, słonina, słowa magiczne, smarowanie, smoła, spalan~e gośćca, spalanie lnu, spodnie, spowiedź sprowadzanie burzy, deszczu, choroby, sprowadzanie nieurodzaju, sprowadzanie świerszczy, strzelanie, strzelanie do Hostii, strzelanie do krzyża, strzelba, stuła, studnia, sypanie prosa, szklanka, sznur, szpilka, śledzie, ślina, środa, środki czarodziejskie i tajemne, świeca, święcenie, świst, tarzanie się, tłuszcz z dzieci, tłuszcz z trupów, topienie, transmutacja starca w młodzieńca, trąbienie na chmury, trącanie o pi~c, trumna, trup noworodka, trupi tłuszcz, trzaski, trzaskanie, trzęsienie drzew owocowych, uderzenie, umarli, uroki, warzenie kaszy, ważenie, wąi;, wbijanie koła, kołka, pala, wiązanie łyżek, wiązanie drzew owocowych, widły, wielkie leczenie, wigilia, wleczenie szmat, włażenie pod piec, włosy, wqda, woda święcona, wspak obchodzić, wtykanie, wychodzenie tyłem, _wyjmowanie śladu, wyjście zamąż, wykrywanie złodzieja, wylewan'e wody, WYmiatanie, wymierzanie, wymuszanie urodzaju, wynoszenie płonącej głowni, wypędzan:e demona, wypędzanie diabła, wypędzanie wężów, wypędzanie złych duchów, wypędzanie żab, wypraszanie drzew owocowych, wyrzucanie odzieży chorego, wyrzucanie lUJpin, pisanek, wysysanie choroby, wysysanie krwi, wywoływanie, Nywożenie ducha choroby, zachód słońca, zacieranie śladów, zaczarowanie, zadanie, zaklinanie, zakopywanie, zakreślanie, załomy, zalożenie, zamawianie, zamek (kłódka), zamykanie, zamykanie kłódki, ?prawianie, zaJrażanie, zasypywanie śladów, zatykanie, zawieszanie na szyi, zawitki, zażegnywanie, zboże, zęby, ziemia z progu obory, ziemia z cmentarza, zlepianie wlcsów, zly urok, znaczenie drzwi i okień, związanie, żaba, żelazo, zona Thomistica. Magicae artes, (j. lac.), XXV. 9. Magicyzm, XXII. 148. Magiczne myślenie, XXVIII. 101; XXX. 269. Magiczny korzeń" p. kinajdios, mandragora. Magiczny krąg, XXXIX. 340. Magi.el, VI. 189. _ ręczny, w przesądach, xx.x. 25. Magierka, p. czapka, II. 65; VIII. 164; X. 77; XX. 93; XXII. 131; XXVIII. 168, 174, 175; XXIX. 157; X:XXV. 19; XXXVI. 234; XXXIX. 2:98, oryle, XVIII. 132, 133. baca, XXXII. 80, 81. Maglowanie, XXX. 24. Magiery, Magierz, �261 286 Maglownica, wzór na pisankach, IV. 212. Maglówka, X. 36. Magnetyzm, XXVI. 70. Magnus pater, (j. łac.), bóg najwyższy, wielki ojciec, XIV. 54, 60, 89. Magowie, postacie w szopce, XIX. 41, 48; XXII. 53. Mahabharata, XVII. 184; XXXIV. 3, 14, 16. Mahadewi, (j. ind.), małżonka Siwy, XXXIV. 28. Mahajana, (j. ind.), odmiana buddyzmu, XXXIV. 29. Mahdyści, XXXIX. 56. Mahnika, O. polin.), bóg ognia, VII. 13. Mahomet, VII. 10; XIX. 84; XXX. lU2; XXXI. 21, 22. Mahometanie, I. 57, 257; V. 133, 370; VII. 28. Mahometanizm, V. 107, 108. Mahoraga, (j. ind.), smoki, żmija, XXXIV. 22. Maibaum, (j niem.), p. maik, V. 180; XXXII. 182. Maiczki, mniszek lekarski Jaraxacum officinale Web., II. 137. Maienrosslein, (j niem.), p. maik, XXXIII. 11. Maik, p. maj, Maibaum, maia, gaik, obrzędy sprowadzania deszczu, XVII. 108; XXIII. 159; XXVIII. 14; XXXII. 182; XXXIII. 10; XXXVI. 176; XXXIX. 332. pt. Zwyczaje i obrzędy dor oc z n e. Maik pospolity, Meloe proscarabeus, w medycynie, III. 25. Maister, (gw. hue.), cieśla, majster, IX. 268. Mala, O, franc.), obrzędy wiosenne, XXXIII. 11. Maj pierwszy, XI. 200; XIV. 314. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w przysłowiu, VII. 213. - p. gaik, maik, maiczek, V. 180; VIII. 342; XI, 67, 68, 84, 199, 318, 319; XVIII. 110; XX. 300; XlXXvrIl. 306. Maj, wianeczek, w oracji weselnej, XI. 80. Maja, bogini ind., VII. 290; XVII 20. Majak, sosna średniej grubości, XIV. 113. Majątek kolektywny, XXXIX. 428. Majdan, warzelnia smoły, XII. 278, 279. Majenie hYdła, p. brzoza, bylica, kukwpydza, XXXV. 61. pt. M a g i a. ~ chat, III. 2; IV. 315. - jaworem, XVIII. 215. - kaliną, XVIII. 211. - leszczyną, XVIII. 211. - pól, XVII1.21I, 215. - pól i chat na Iwana, XYIII. 211. - pól i chat na Zielone Święta, XVIII. 215. - wierzbiną, XVIII. 211. Majera, usposobienie, XVI. 85. Majeranek, Origanum vulgare, II. 137; XXXI. 97; XXXVIII. 251. - w pieśni, IX. 141. Majeran, majeranka, p. zioła święcone, Origanum majorana. XXVIII. 243. Majeran, majeranka, majeronka, w lecznictwie, XXV. 77; XXX. 57; XXXI. 97. Majiwka, - O. ukr.), p. haUka, IV.223. z jesionu, odwar, przeciw wściekLźnie, III. 26; XXXV. 72. młode szyszki świerkowe, III.253. pt. P a t r a w y g ł o d o w e. Majki, Meloe proscarabeus, (j. ukr.), rusałki, IV. 156; VIII. 184. 185: XIII. 241, 242; XVIII. 174. mankiet, V. 63. mańkut, VI. 45. MajkY,' (gw. huc.), dusza dziecka martwo-urodzonego, XIII. 123. Majocha, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 59. Majolika, XXIX. 154. _ pokucka, XXVII.l66; XXIX.1.55; Majówa, (gw. huc.), nazwa krow, urodzonych w maju, XXXV. 135. Majówka błotna, barwnik do jaj, V. 214. Majster bursztyniarski, XXXIX.362. _ ciesielski w przysłowiu, XII. 66; Majkiet. Majkut XXX.19. - kowalski, XX. 255. _ sternicki XXXII. 67. Majster, poŚrednik dostarczający 1'0- _ _ - święcony, II. 144, 159. tłuczony, XVI. 134. w kołaczu weselnym, XII. 90. w pieśni, VIII. 243; XI. 13. w potrawach wigilij., VIII. 370. w przysłowiu, XIV. 35 3; XXV.77. w wierzeniach, VI. 412; VII, 95, 337. _ w zagadce, II. 40; VII. 70; XVII. 83; XVIII. 173. _ we wróżbach wigilij., VIII. 372. _ zabawki, XXVIII. 63, 64. Mak wzory pisanek, IV. 212. Mak~ron, p. lokszyn, III. 319, 320; XVI. 1<34.Pt. P o ż Y w i e n i e. Makaty, XXVII. 137. Makitra, (j. ukr.), donica do maku, III. 44. . Makohon, O, ukr.), wałek do UCierania maku w zwycz. wesel. X. 64. Makowniki, XXVIII. 201. Makówki., motyw haftów, XXIV. 1 . botników, XII. 25, 26. 137, 143, 147. _ w literaturze lud., XX. 255. Makuch, V. 3'513;VIII. 3'70. Majtek, postać w szopce, XIX. 36. Makuchy, pieczarki, psaliota CamMajtki, ubiór dziecka, XI. 62. pestris, I. 102. Majufes, (j. żyd.), piosenka, XIX. 65. Makunaima, (j. Makusi), bóstwo doMak, Papaver somniferum L., bre, VII. 24. XXiVIII. 243. Makutra, p. makitra, w obrz. B. Nar. ~ jadło obrzędowe, XXIV. 40. V. 208. _ kładzenie do trumny dziecka nieMala (gw. huc.), cielę, XXXV. 133. żywo urodzonego, XIII. 232; Malah Belos, MuAmt. BEAO~, (j. gr.), _ kwiat ogródkowy, I. 161. Moloch, XVI. 27. _ liście, odwar, V. 44, 180. Malajsy, dziady wio~enne, VI. 205. pt. Z w y c z a j e i o b l' z .ę d Y - nasiona, środek nasenny, VI. 61. z kultem przod. _ nasiona, w pożywieniu, I. 251;związane Malarstwo ludowe, XXIX.156; XXX. II. 144. 233; XXXV. 36; XXXVII. 369, - okłady, XIII. 217, 224. 487; XXXIX. 550. - pochodzenie, X. 351. - na szkle, p. cynkwajs, XXIX, 156. - przysmak diabelski, XIII. 128. - sypanie do ust zmarłego, VI 200. - na Zmudzi, XXIII. 156. _ średniowieczne, XXXI. 172. - sypanie na weselu, XX. 196. �288 typów ludowych, XVI. 260, 261, - ścian, XXII. 112, 118; XXXIV. 147. 266. - wapnem, bielenie, XXXIII. 108. Malarze domokrążcy, XXX. 170. Malowanka, nazwa krowy, III, 45. - kaszubscy, XXX. 17. Malowanki, drukowane Spódnice, I. - ludowi, X. 169; XXIX. 156; XXX. 159; III. 16; XII. 286, 293. 164, 182; XXXVII. 419. Malowanki, jajka malowane, IV.205; Malefici, (j. łac.), mag, wróżbiarz, VII. 179; IX. 169; XVII. 33. XXVI. 7. - na papierze, 'XII. 113, 116, 117; Maleficia, Maleficium, (j. łac.), ma_ XXIII. 156; XXV. 107; XXVII. gia, czary, ,xI!X.. 120. 170; XXX. 4. Male;, wilk, II. 205. Malowanki, obrazki na szkle, XXI. Maleńki, taniec, VI. 1:W. 32. Malhal Mata, (j. ind.), duch zsyłaMalowańcy, sekta relig., XXVI. 57. jący choroby, XXXIV. 34. Malowidła alpejskie, XXX. 160. Mali ludzie, skrzaty, XVI. 108. - buszmeńskie, XXXVII. 74, 83. Malica, (j. samoj .), odzież, XXXVIII. - kapskie, X'XXVIII. 32. 258. - ludowe, XXX.146, 236; XXXI.76. Malikowaty, koń z zagiętym kar- na drzewie, XXX. 166. kiem, IV. 307. - na szkle, XXVIII. 36, 37; XXIX. Malina, nazwa krowy, XXI. 206. 119; XXX. 145, 151, 161, 162, 168, Malina ostrężyna, P. popielucha. 172, 174, 176-178, 184; XXXVII. Rubus caesius, X'XVIII. 244. 411; XXXVIII. 339. - w lecznictwie, XXX. 61. - na ścianach, XXX. 119. Maliny, Rubus idaeus, III. 320; XX. - technika, XXX. 145, 146. 54; XXVIII. 244. Maluśki, taniec, VI 137. - wino, IV. 327. Malwa ciemna, Malva rotundifolia, Malisa, melisa, Nepeta cataria, nap. slyziwnyk, AUea rosea, cieranie uli, XXXI. 97. XXVIII. 24ł. Malowana lula, kołyska, II. 341.. - kwiat, barwnik do jaj, IV. 214; Malowani jajcia, (j. ukr.), malowanXVII. 33. ki, IV. 205. - w ogródkach, XVI. 60; XXIX.90. Malowanie ciała, XXXVII. 85; - sylwestris, P. kędzierzawiec. XXXIX. 198. Malaj, (gw. hue.), mąka kukurydzia_ Malowanie hrabczaste, (j. ukr.), na, VII. 261. wzory pisanek, IV. 212. Malaj, (gw. hue.), placek kukuryMalowanie jaj, IV. 186, 196-198, dziany, V. 60, 153. 203, 206, 217; IX. 169. Malanka, p. Chodzenie z Małanką. Malowanie meresikowane, wzory ,Maldra, miara trojakiego zboża, II. pisanek, IV. 211. U9. - przez patrony, XXXIX. 451. Male (gw. hue.), cielę XXXV 133. Małe oświadczyny, V: 2B2. . - szkieletów, XVII. 189. - 289 '(gw. huc.), boginki, XIII. 31, 112, 209. Malka, mąka, IV. 307. Małmazja na Łysej Górze, XXVII. Malfy, 68. nazwa kro'Y)', XXI. 206. Małoletniość, V. 113. Małpa, demon, XXXIV. 6. _ mit o pochodzeniu człowieka, XXXI. 153. _ motyw w sztuce egipskiej, XXXIV.80. _ nadrzewna, XXXIX, 20, 307. _ przebieranie się, XX. 70. _ stworzenie, VII. 23. -w bajkach, XI. 372; XVII. 275. _ w przysłowiu, VII. 213; XIII. 160, Malyk, (j..ukr.), malikowaty koń lub krowa, (przednie łopatki wyższe od grzbietu), XII. 300. Malyny, (gw. hue.), jagody leśne, XXXV.89. Małżeństwo braci i sióstr, p. meinitis, II. 102; III. 212. - dzieci, I. 136. _ gminne, I. 37. _ grupowe, XXVIII.114; XXXVIII. Malocha, 3'46, monogamiczne, I. 45, 65, 67, 70, 73, 157; II. 296; IX. 304. _ parzyste, III. 372; IV. 354. _ patrilokalne, XXXIX. 184. _ poglądY na ... , XV. 225. _ poligamiczne, V. 186; IX. 304; XXXIX. 184. ...,- pozorne, V. 132, 133. _ J?l'zez kupno, I. 154; II. 299, 302304; III. 206; V. 203; XXVI. 85; XXVII. 154; XXVIII. 114; XXIX. 133; XXXVIII. 221. - przez porwanie, I. 68, 95; II. 302; III. 206; V. 186, 2103,281; XXVI. 85; XXVI1.154; XXIX. 133. _ 19 Lud - Tom XL _ _ rozbicie przez czary, XXI. 132; rozwój, V. 201; IX. 304; XI. 220, 222. _ starosłowiańskie, XXVI. 87. - u Arabów, XIII. 275. --- u Germanów, XXVIII. 97. - u Kirgizów, V. 10. - u Litwinów, III. 199, 200. - u !Polesroków, XXVII. 141. - z ciotką, II. 101. - za wysługę, XXIX. 133. _ zawieranie, XXXIX. 152. Mamałyga, (gw. hue.), kasza ja,głana lub kukurydziana, VI. 57; XIII. 128. niesolona dla diabła, XIII. 128. ze słoniną, IX. 76, 78. Mamduh, (j. st. ind.), duch złośliwy, XXXIV. 38. Mamka, wychowawczyni, VII. 64. Mamka, (gw. flis.), mgła, XX. 57. Mamma, ommo, (dial. alem.), matka, _ - XI. 362. duch zwodzący, XVIII.220; XXXIX. 318. Mamuny, Majki, O, ukf.), VI. 324; VIII. 11*, 354, 355; IX. 415; X. 112; XI. 35; XII. 65; XIII. 325, 326; XIV. 177; XVII. 68, 69; XXIII. 133, 134; XXXV. 24. Mamra, kukiełka, góralski wyraz dowcipny, XVII. 80. Mana, O. polin.), XXXVII. 135. pt. W ie r z e n i a r e li g i j n e. Manasa, (j. ind.), bóg wężów, VII. 7. Mandgaliana, uczeń Buddy, XXXIV. 28. Mandolina, XXIX. 112. Mandragona, P. Mandragora. Mamona, Mandragora automnalis. nimycia, p. Mandragora vernalis, Barcas, Dudaim, p. pokJr.zyk, Alrauna, Galgenma.ncnen, XXV. 115. �~--,--"'_."_.'-"'" .-. ~ -_._.'~-' .•.•.• ~_ .•.•~. _o, _•._'..~~ __ ~ •. _. __ ~__• """""' . .__ 29t 290 _ Atropa Mandragora _ 279; XXXIX. 305. jesienna, Mandragora X.262. _ wiosenna, L., X. 260- Mandragora automnalis vernalis X. 262, (j. ang.), mandragora, smok ludzki, XXXIX. 305. Mandyburczienyk, ,(gw. hue.), patrz chleb z kartofli i mąki kukurydzianej, XII. 296; XIII. 209. Mandyna, odzież, XtXVI. 58. Manekin' słomiany, w obrz. świętoBert., Mandraka jańskich, XXXI. 159. bursztynowe paciorki, XXXIX. 385, 387. Mangal-gaja, (i, ind.), bardowie, rapsodzi, XXXIV. 31. Mangani, O, filip.), wojownicy, XXXVII. 392. Maniejszy, mniejszy, XIV. 113. Manieta, (gw. złodz.), ubranie, VII. Manele, 280. Mankiet, XI. 408, 410; XXVIII. 82; XXIX.79. religijna,XI. 426. Manna Glyceria tluitans, II. 361; XX: 319; XXIII. 164. pt. R o śliny w z b i e r a c t wie. Manom.in, (j. ind. am.), dobra jagoda, Zizania aquatica, XXXVIII. 405. Maność, małość, XIV. 113. Manować, błąkać się, XII. 67. Mansus, (j. łac.), łan, XXV. 36. Mantiket-tair, (j. pers.), rozmowy ptaków, XI. 234, 236. Mantri, (j. ind.), zaklinacz, XXXIV. 43. Manty, płaszcz węgierski, VI.45, 49. Mantyka, torba, VI. 300. Manus, w~dza nad 1robietą, V. 84. Mankietniki, sekta Mańkut, p. kikut, maj ku t, Liwak, XVIII. 197. Mapa analityczna zasięgu stępy, XXXIV. 195. - antropologiczna, XVIII. 137; XXIX. 1ł3; XXX. 268. - archeologiczna, polska, VIII. 321; IX. 301. - atlasu, XXXVIII. 197. -. szwajcarskiego atlasu ludoznawczego, XXXIX. 504. - harwna, XXXVIII. 190. - Czyńskiego, XVII. 257. -. etnoglraficzna, XXXVIII. 454. _ etnograf, francuska, XXXI. 159. -etnograficzna polska, VI. 378; 379; XXVI. 155 . _ etnograficzna pow. bielskiego, XVII. 256. _ etnograf. Rosji, X'VIII. 136, 137. _ etnograf. Serbów łwżyckich, XI, 9·7. _ etnograficzna woj. poznańskiego, XXVI. 149. _ geograficzna, XXXVII. 454. _ gęstoś,ci zaludnienia na Filipinach, XXXVII. 393. główna P. A. E. XXXVIII. 183. granicy etnograficznej polskolitewskiej, XVII. 257. - gruntów, XXVII. 129. _ grup etnicznych, XXXVII. 454. _ historyczna, XXXVIII. 195. _. historyczna Polski, III. 95. _ językowa Filipin, XXXVII. 393. - języków i ludów Ameryki płdn. i płn., XXXVII. 449. -. językowa lubelska, XVII.255, 256. _ katastralna, XXXVIII. 309, 310. -kiręgów etnicznych na Filipinach, XXXVII. 393. _ kultury łużyckiej, XXVI. 40, 43. _ kultury w Polsce, XXVI.129, 155. _ _ ._ narodowości w Polsce, XXVI. 129, 155. narodowości wsch. prowincji niemieckkh, XXXVIII. 325, 328. narzeczy polskich, XXX. 257. obszarów językowych, XXVII.146. obszaru Lasowiaków, XXIX. 16, produkcji przemysłu ludowego, XXIX. 154. pomocnicza (stępy), XXXIV.195, _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 256, 260. pow. tosko-gliwi.ckiego, III. 190. prehistoryczna, XXVI. 30. prowincji śląskiej, III. 87. przej,awów kulturowych, X!XV. 101; XXX. 268. robocza, XX!XVIII. 193. rozprzestrzeniania się słów, XXVII. 146. rozsiedlenia ludności polskiej w Galicji, XVII. 254. Spetta, XXXVIII. 326. statystyczna, XXXVIII. 192. szczepów filipińskich, XXXVII. 393. Śląska, XI. '3143. terenów bursztynodajnych, XXiXIX. 365. _ typówantrop. Ameryki płn. XtXXVII. 449. _ typów ceramiki, XiXVI. 30. _ zabytków, XXXVIII. 417. _ zasięgu języka niemieckiego na Śląsku, III. 87. -=- zasięgu typów budownictwa, XX1XVII. 448. - zasięgu typów radeł, sochy- kijanek, nosideł, jarzem, wiązania cepów, XXX. 216. Mapogr,afia polska, etniczno-języ'kowa, ,XVII. 251-258. Mapowanie wyniku Ibadań, XXXVIII. 198, 199. - 19" _ zjawisk, XXXVIII. 149, 151, 154, 195, 196. Mara, VI. 325; XXXV. 145, 149. Maraka, (j.llnd. amer.), grzechotka, p, dynia, VI. 237. Maramuch, Amanita muscaria, mu~ chomor, I. 197. Marang Bum, (j. Beng.),.bóg deszczu, VII.9. Marchew, Dancus carota, odwar II. 335; XIII. 219, 224; XXX. 47. _. pożywienie, II. 3,56; III. 10, 319, 322; IV. 286; VI. 57; XI. 194; X'XIV. 7; X'XVIII. 244. _. w zagadce, II. 43, 338; VII. 73; XIV. 374; XVII, 87. _ w zwyczajach weseln., XIV. 257. Marchołt, XVI.230, 231; XXVIII.203; XXXI. 126; XXXIX. 346. Marcocha, nazwa 'krów, VIII. 152. Marcula, nazwa krów, XXI. 206. Marcypany, XXVIII. 201. Marcyz, narcyz, IV. 307. Marduk, (j. sum.), bóstwo, p. Bel, XVI. 26; XXXII. 104, 105, 108, 118, 119, 121, 126, 153. _VIarek w przysłowiu, VII. 213. Marena, (i. zach. słow.), p. Marzana śmierć, wypędzan'ie, Vll. 195. Marta, (gw. hue.), towalry, IX. 31U. Mari dotal, (j. fT.), nadomnik, III. 211. Mariam, (j. arab.), Matka Boska, VII. 28; XIII. 145. Marianna w szopce, V. 155, 160., Marijczka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Marimai, (j. st. ind.), bogini cholery, XXXIV.33. Mariologia polska, XXXI. 105. Maritagium, p. kunigowanie, II. lOS, 113, 114; V. 79. pt. D z i e w i ctwo. �293 292 Maria, Matka Boska, XIX. 32. Marki, gmerki, II. 5, 6. pt. Z n a k i w ł a oS n o ś c i o we. Markopole, duchy mieszkające pod bzem, I. 121. Marksista, Marksizm, XXXIX. 1" 3, 11, 13, 15, 25" 28" 34-36, 39, 53" 60, 62. Marksizm-Leninizm, XXXIX. 1, 13. Marmowiena, p. Marzana, XXXIX. 432. Marmulia, harmonia, V. 63. Marok, (gw. hue.), narzędzia do sadzenia kartofli, XXXIV. 145. Marrubium vulgare, p. sajka, sajta, sajeta, krzecina pospolita. Mars, p. Ares, VII. 19; XIV. 3'7 38 65, 66, 70; XV. 186; XVI.' 23; XJCX. 238. Mars, planeta, JOGXJ.Xl. 343. Marsz, III. 363. _ Chałubińskiego, XXXI. 147 148. - Janosikowy, XXXI. 147. ' - weselny, III. 364. Marszałek weselny, p. starosta, starszy drużba, X. 62, 64; XIV. 214; XXVIII. 96. Mart, (j. ang.), wspólnie zakupione bydło, XVI. 2. Mart, (j. ret.), zmora, XI. 3·63. Martelmas-beef, (j. ang.), mięso wędzone na św. Marcina, XVI. 2. Martimas, Marttemas, O, ang.), św. Marcin, XVI. 2. Martiner, (j. fr.), pić, upijać się, XVI. 8. Martins Mann, (j, niem.), hulaka, pi.jak, XVI. 7, 8. Martwa kość, VIII.57; XI.385; XII.65 Martwiec, upiór, IV. 422; V. 3'3; XIII. 41, 296. Martyrologia, XXI. 104, 109, 110. Marubium vulgare, p. szanta posp. Maruna, marunka, Matricaria Cha- . momma, aphr. XXXIX. 300. - liście, odwar, nacieranie, XII. 61. - wyrasta z łupin pisanek, IV. 226. Marunka Chrysanth;emum balsamita, XII. 297; XIII. 219.·224. ---..kąpiel noworodka, VI. 160. - odwar, XXX. 60; XXXI. 97. - roślina jadalna, XXX. 59 60. - sok, okłady, .x.xIX. 5~. ' - święcenie, XXX. 64. - wpływa na pomyślność kupna, sprzedaży, XXIII. 82, 83. Maruśka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. Marutowie, demony atmosferyczne wywołujące ulewy, VII. 11. Maryjki, zwyczaje B. Nair., XIX. 34. pt. W i d o w i s k a l u d o w e. Maryjonek, majeranek, XVIII. 220. Marynarze, XXVI. 77. Marynus, p. dziewica-zakonnik, XXXI. 47, 51. Marysia, Maryna w literaturze lud., VIII. 269; XX. 251. Marzanka, p. śmiertki, XIV. 83; XXVIII. 14; XXXIII. 11. Marza, Marzanna" Marzanka, M·arzyana, Marena, Marmowiena, V. 307; XII. 36; XIV. 63, 82-84, 87, 224, 233, 234; J{V. 211; XX. 158. pt B ó s t w a. topienie, XI. 300; XXXIII. 11; XXXIV. 296; XXXIX. 432. Marzanna wonna., p. barwIca, chroni od morowego powietrza, XXI. 163. - wyrasta z łupin pisanek, IV. 226; XIV .. 2i25; XXX. 215. Marzec, przepowiadanie pogody, XIII. 161. - w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. VIII. 367; f{, 355; XIII. 325; XVI. _ w przysłowiu, VII. 213, 2.l4. 8,1; XXV. 81, 86; X~X. 3'8, _ w wierzeniach, II. 227; III. 144. XXXI. 98. Marznica, taniec śląski, XV. 79, 82. _ święcone, x,I. 400. Marzyana, Marzana, XIV. 82.. _ św. Wawrzeńca, VIII. 366. Marzyna, bydło, VII. 261; IX. 385; Masne dni, mięsne dni, III. 142. XII. 299; XXXV. 118, 132. Masne ziLe, (gw.huc.), Sedum TeleMarena, (j. czes.), Marzana" JCIV.84. phium, VI. 159. Masażyści koptyjscy, 111.277. Masnyci, (j. uk,r), zapusty" V. 220. Masiast, aksamit, V. 63. Mastodont, XXXVIII. 624. Maska, I. 50, 55; XI. 21; XX. 179; Masoni, Xl. 426. XXXII. 182; XXXVII. 83; Mastyka, maść czarodziejska, XXX. XXXVIII. 24, 467. 220. _ kultowa, XXXIX. 466. Maszczenie twarzy drużyny wesel_ z płótna, XX. 170. nej miodem, XVII. 156. _ zapustna, XIV. 402; XXXI. 5. _ twarzy wodą, w której hartuje Maskarada, p. zwyczaje zapustne, się żelazo, XVIII. 184. XX. 169. . .Maszkary, XX. 166, 167; XXXI. 141, Masło, II. 128, 129, 208, 266; III. 12, 142, 161; XXXVI. 176. 13, 319, 320; IV. 286; V. 154; VI. Masztala, stajnia, II. 140. 77, 160, 354; VIII. 46, 123; IX. Maszyna, (pociąg, XVIII. 220, 367; X. 37; XI.25, 27, 28; XII. 17, Maszynka, (gw. hue.), be~zułka do 312; J{III. 29; XIV. 11, 186, 250; wyrobu masła, XXXV. 93. XVIII. 211; XJ{. 269; XXVI.98; Maszyny do siewu, XXX. 230. XXXI. 98, 141; XXXIV. 161-163; Maszyny do wyrobu bryndzy, XXXV. 89, 93, 119, 122. 120; • XXXV.92. J{XXVII. 111, 260, 262; XXXVIII. Maść biLbasowa, węglan ołowiu, V. 59; XXXIJ{. 332. 164. _ jako ofiara św. Marcinowi, XVI.4. _. bo1::)kowa, maść aromatyczna, _ w lecznictwie, VIII. 366; XII. 61; Ung. Aromaticum, XXXIII. 80. XVII. 245; XVIII. 1183;XXXV.69. _ cymentowa, maść cynkowa, V.l64. _ w obrzęd. gregor'ańSkich, II. 20,1 _. czarodziejska, p. bez, I. 137; II. _ o obrzędach weselnych, II. 2l66; 204; IV. 262; VI. 67; VII. 308, 311; III, 231; V. 15; XVI. 84. IX. 180; XII. 221; XX.254; XXIII. _ praktykach zbójnickich, XXVIII. 4; XXV. 10, 14, 78, 84, 85; XXVII. ';17,83, 100.. 63, 64, 142; XXX. 219, 220; _ w'przysłowiu, VII. 214; IX. 54; X'XX:VII. 305; x:xrxVII1. 248, 276. XVIII. 138. _ czarodziejska, z dziecka nie_ w szopce, XI,.. 136, 144, 148, 149, chrzczonego, XXVI. 11; 154; XXXI. 57. _ w zwycz. wi,elkanocn., I. 129; _ czarodziejska z tłuszczu dziecięcego, węża, jaszczurki, skrzepu V.215. żabiego, piórek wróblich i prze_ w za'gadce, X'IV. 376. piórczych XXV. 78. _ wierzenia, związane z wyrobem, �295 294 V. 165; hyclowska, VIII. 302, 303. ~ lozeckowa, świerkowa, diachiJ w lasec2Jkach, V .165; - łysiutka, maść rtęciowa na oczy: XXXIII. 81; - macic~a, .Ung• aromaticum, V. 165; - na gOjenie Iran, XXX. 40, 45. - na oberwanie, XXX. 58; - na padnięcie szyi (wole) maść jodowa, V. 165; - na ustl'Ojenie, pomadka do ust .XXXIII. 81(. ' - ma włosy, szara maść, Ung. Sabadillae. V. 165; - pryncypałowa, "pti pti", ma!ść rtę_ ciowa biała, 04 ognipióru, od wyrzutów XXXIII. 81; - rozchodnikowa, Ung. altae lub Ung. aromaticum, V. 165; - z ~iecia bzowego, VII. 306; - z zwł czarb>wsk:ch XX 85' - żywokostowa, XI. 400. . , Maślak, p. maślurka grzyb; Boletus luteus XXXI. 197; Maślanica, (j. błr) zapusty, XXV. 157. Maślanka, p. hurda, maślonka, II. 128, 129; VI. 53; XI. 147; XII 17; XXVIII. 205, 220; X:Xocv". 93' 96; XXXVII. 2168. ' - w pr.zysłowiu, VI. 3'1; IX. 54. Maśl~nka, rzerzucha łąkowa, Cardamtnae pratensis XXX. 45. - p. maślnica, XXXV. 93. Maślenka, maślanka, Lilium Martagon, L. XIII. 224. - ceb.ulki w lecznictwie, XIII. 221; Maśl.mca p. cierznia, kierenka, kierma, kierniczka, kierzonka, masła wyrób, VI. 45; VIII. 46; XXXV.96· XXXVII. 260; , - w szopce, XI.2!>-29,144;XXXI.56. - w zagadce, XIV. 375; - diakilowa, diachHowa; Ma~l~nka, maślanka, IX. 54; Masmca, maślnica, V:I. 45 Maślniczka p. betelew ,. p' ma'ln' s lca II. 131; V, 160; IX. 367; XVI 81' - w zagadce, II. 42, 224. .' XVII. 90; Ma~luchY, p. łazy, .grzyby, 1.197-199' Masluk maślurka, grzyb Boletus lu~ teus, XXXI. 93, 97; Mata ze słomy, XXIX. 10; XXX. 23 32; XXXVII. 105; XXXVIII 55' 56 . , ,61,411; pt. Plecionkarstwo. Matac, matacyk, ścieg warkoczowy X~IV .. 13:, 139, 140, 143, 147; , MataTts, (J. l~t.) krzyżak do zwijania lin niewodu, XXXII. 31; Matenka, matka, XIV. 113,. Mater diabolica, (j. ła,c.) czarownica XVI. 55. ' --grandis. O. łac.) bahka XIV 57 Mat . . ," .eTta, p. tkanma, materiaiy odziezowe, bawełniana, XXXVII. 116. -. czerwona, p. ofiary zastępcze XXXVIII. 59;' - samodziałowa XXXVII 211, 212; - turecka, XXXI. 112; . - wełniana, XVI. 138. - ropa, XI. 399. - substancje, mokra i .sucha w magą X!XVl\ 14. Materializm dialektyczny, XXXIX. 35. - ekonomiczny, X!XJXI'x. 52. - historyczny, XXXIX. 24. Materiał zdobniczy,paciorki,XXII 87. - sukno, XXII. 87. - w ~ytworach Czukczów,XXII.112. MaterIały ludoznawcze III 85' XXXI. 173; XXXII. 78 79' , - antropo,logiczne, X1X.XIx. '95, 100. - archeologiczne. x.x:X\lX. 110. - budowlane. XlXVl\. 102; XXVII. 174; x.xXIX. 246. _ etnograficzne, X:XI. 82; .x.x.xI. 109; XX1XI'x. 2, 83" 84, 100. _ etnologiczne., XXXI. 162. _ historyczne, XXXIX. 110. _ ikonograficzne, XXXIX. 574. _ językowe, XXXIX. 83, 95. _ lingwistyczne, XXXIX. 82. _ muzealne, XXXI. 164. _ terenowe, XXXIX. 33. _ zdobnicze, XXII. 87, 112. Materiały odzieżowe, p. adamaszek, aksamit, altembas, .atłas, bagazje, barchan, barszyn, bomzyn, bombasina, brokat, drelich, haras, hatła ,jedwab, kałamajka, kamlot, kanafas, kaszmir, kaśmir, kitajka, lama, muszlin, muślin" muchajer, neke-dżamłyk, płótno, samodział, sukno, tiul, tybet, tyfcik, warp, _ niedźwie.dzio, _ Niepokalane _ _ _ _ _ _ _ . złotogłów. Materynka. (j. ukr.) nazwa ba-rwy . ' czerwonej, IV. 215. Mateus, rajgras, trawa V. 63, Mateusz, w szopce, XXXI. 56, 57. Mathiola, p. lewkonia, maciejka, Matka Boska, I. 54, 170, 173, 175,219; III. 62, 77, 162, 163; IV. 157, 217; V. 307; X. 47'2; Xl. 309,416; XII. 85, 86; XIV. 206, 233, 343; XIX. 4:2, 57; XXV. 39, 40, 47, 50; XXX. 192, 193; XXXI. 81, 103, 1(}7; XXXII. _ 4; XXXVIII. 333. Częstochowska, XXX. 150, pt. K u I t y. _ _ _ _ _ _ długość, M. B., XXIII. 19. Gromniczna, II. 87; IV. 420; VI. 74; VIII. 375; IX. 414; Xl. 363; XVIII. 74; XIX. 35; XXVII. 165; lXXXV. 182. Jagodna, VIII. 174, 178; IX. 73; kult, XXV. 49. na księżycu, XXV. 46. Narodzenie, II. 215. _ XXX. 192. poczęcie, V. 348; XXXV. 175. obrazek, XXIII. 78. pas M. B" XXIII. 3, 14. patronka myśliwych, XXX. 193; płaszcz, III. 77. Radecznicka, XJXcXl. 182, 183. Różańcowa, III. 156, 1'57. Siewna, II. 163; IV. 283; V. 319; XIII. 257; XXX. 193; XXXI. 167; pt. C hr o n o log ia l u d o w a. w legendach, IV. 415; V. 56, 129, 22.1, 3W; VIII. 253; IX. 7l; XI. 187; XII. 314; XIV. 69, 70; XJXV. 46, 47, 49, 50. _ Wniebowzięcie, II. 88_ Zielna, II. 20; IV. 443, 452; V. 80; VI. 5'5, 64; X. 155, 278; XII. 2,15; XIV. 213, 300; XVI. 59-61; XVIII. 75; XXIII. 83; XXX. 39, 210; XXXI. 61, 66, 70, 73, 175. _ Zitosiewna, XX\X. 193. _ zwiastowanie, XXX. 193. _ Zabicno, XXX, 193. Matka bóstwa, XXXII. 91, 123. _ .chrzestna, IV. 28. _ duchów, XXIX. 164. _ dziewica, XXXII. 121. _ ~ dziecko, XVI. 150. _ koni, XXIX. 164. _ kwiatóW, XXIX. 164. _. lasu, XXIX. 164. _ morza, XXIX. 164. _ pszczół, XXIX. 164. _ roślin i ziela, p. bylica. _ św. piotra, I. 176; IX. 69. _ w literaturze ludowej, V. 174; XX. 256. _ w zwyczajach weseln., XII. 103. _ wiatru, XXIX. 164. _ ziela wszelakiego, P. macierzyca, XXX. 57. �297 296 - Ziemia, iX!IIl. 58. 358; XOOXVIII. (4)5,46; XXXIX. 198. zwierząt, XXIX. 164. żydowska, XXVI. 107. pt. W i,e r z e n ia. Matki Boskiej łzy, Briza XXXI. 97; pt. Rośliny rzeniach.i magiL - Boskiej włoski, media, w wie- Asplenium ruta roślina odurzająca, XXXIX. 338. Matki, p, moce żeńskie, XJXXIV. 30, 40. pt. D e m o n y k Ob i e c e. muraria, sieć, XXXII. 28,30;XXXVIII. 230, 244. Matoatoa, (j. malag.) duch zmarłych, VI. 18. Matnia, Matriarchat, I. 14, 15, 37, 68, 69; II. 286; IV. 358; V. 83, 202, 237, 238; VII. 15; XXVI. 85; XXXII. 180; X:XXVI. 140; XXXVII. 86, 363; XXXVIII. 51; XXXIX. 16. Matricaria chamomiHa L., p. rumianek,. Matrilineat, XXXVIII. 10. Matrona, stara kobieta, XII. 67. Matryca, do drukowania płótna, XXXVII. 411. Matryguna, J.ulecznica brunatna, X. 276. Matyjasz w przysłowiu" VII. 214. Mauari, (j. Ind. am.) duch dobry, VII.5; Maui, (j. N. Ze!.) pierwszy człowiek, Adam Nowej Zelandii, VII. 20; pt. M i t y o P i. e r woS z y m c z ł 0wieku. Mawki ,majki, mawpy, (j. ukr.), II. 329; VIII. 185; pt. D e m o n y s z'k o d l i w e. Maximus, (j. łac.), epitet boga, XIV.54. Maya, p. kultura Mayów, XXXVIII. 386. Mayos, (dial. prow.) obrzędy wiosenne, XX,XIII. 11. Mazajki, mazki, (j. ukr.) jajka ban-wione, p. pisanki, IV. 197, 206. Mazel, (j. żyd.) szczęście z którym dziecko przychodzi na św'at, XXVI. 107. Mazok, twarz, III. 79. Mazur, kpiny, VI. 2'99 XiXVIII. 207. - w przysłowiu, VII. 214; Mazur" taniec, śpiew, IIli.. 353, 354; IV. 338; XI. 215; XII. 133, 134; ,XlV. 150:, 264; XLX.XVII. 350. Mazurek, taniec, XV. 107; -o Chopina, XXIX. 150, 151. Mazurki, jajka barwione, IV. 197, 206. Mazurzenie, VII. 328, 329. Mazy ukraińskie wozy, XVI. 264; pt. T r a ns port. Maż do smarowania wozów,XXVI.50. Mączyniec górski, Chenopodium bonus Henricus, XXVIII. 244; Mądrość boża, Sofija dei, Izyda, XVI. 29. Mądry Maciuś. XXXVII. 144. - w przysłowiu, VII. 214; MądrzlYkj, mądrzyiki, girzyib prawdziwy, I. 197. pt. Zbieractwo. Mąka, I. 164; II. 40, 128, 201, 358; III. 11, 19, 27, 315, 319, 321, 327; IV. 204, 282; V. 4, 125; IX. 276; X. 36, 37; XI. 47, 386; XIV. 250; XVII. 131; XXIX. 96. - j-ęczmienna, p.' paciara, VI. 46; ,XII. 29,6; X.J, 385. - - kukurydziana, p. kukurydza, II. 206; V. 154; VI. 3219; ,xII, 296; XXXIII. 28; XXXVIII. 123. ofiara składana bóstwu, XXII. 1; XXXIII. 1309. _ _ owsiana, X. 36; XII. 14, 296; XVIII. 72, 183. pożyczanie, XXIII. 69, 72. pszenna, L 246; VIII. 374, 376; XI. 284; XII. 16; XVII. 153; XXXIII. 28; XXXIV. 167. pytlowa, IX. 371. razowa XXIX 96. święcO~ w dzień św. Agaty, XI. 195. w lecznictwie, XI. 399; XVIII. 183; w magii, XIII. 26; XXXIII. 139. w mętowaniu, XIV. 374. w zwyczajach zadusznych, _ XXIV. 33. zakaz mielenia w W. Piątek, XIII. _ _. _ _ _ _ _ _ 143; _ z kłączy, XXXVIII. 55. _ z korzeni Cassavy, XXXIX. 196. _ żytnia, lIr: 321; VI. 46, 57; X. 36; XII. 151, 296; XVII. 153; XlXX.56, 58; XXXI. 115; XXXIII. 28. Mątaczka" mątewka, p. bataliw, kałatuszka, kapor, kołotewka, kolo- rogalka, VI. 45, 46, 57; VIII, 401; IX.. 363. Mli.dhu, (j. ind.) drzewo, XXXIV. 58. Mli.jli., (j. indJ), sztukii czarodziejskie, XXXIV. 3, 18, 33. Mantra" (j. ind.) formułka magiczna zaklęcia XXXIV. 39, 44. Mli.ri, (j. st. ind.), bogini chorób, XXXIV. 4, 43; Mli.san, (j ind), duchy dzieci, XXXIV.37. Mli.tli., (j. ind.), moce żeńskie, XXXIV. 33; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Meander,clmarrient, XXI. 81; Meblarstwo lud., XXXVl'tI. 419, 4141. Meble, kaszubskie, XXXVIII. 435; XXXIX.458. _ ludowe, XXXVII. 355. _ śląskie, XXXVII. 411; tiwka, Mech,Muscus arboreus, III. 240, 268; XXVIII. 2'44. _ w budown:ctwie, I. 161; IX. 270; 273; XXIX. 17; XXX.28; XXXVII. 98, 105; XXXIX. 242, 281. _ w lecznictwie, V. 166; X. 334, 335; _ _ XXXV.63. w przysłowiu, VII. 216; XII. 66; z dachu kościelnego, w magii, XXVII.99; z kościoła w lecznictwie, XI. 385. z 'krzyża, okadzanie, XII. 268. Mechterlik, (j. uzb.) cech artystów uzbeckiego teatru, XXXVIII. 348. Mecizna, wódka z cukrem i ziołami, _ _ XIV. 145. Mectli, (j. meks.) księżyc, VII. 6, 17; Meczek, (gw. huc.) zamek drewniany, XXXIII.99. Meczet, V. 137. Med, (gw. huc.), p. miód. Medal, św, Benedykta., XXXVII. 295. - złoty, XXXIX. 389. Medalik, w wierzeniach, II. 334; VIII. 257; 'XI. 426; X. 311; pt. Am ulety. (j. uikr.) na'czynie na miód, XXXIV. 88, 112. Medinis, (j. lit.) leśny bóg Litwinów, Medarka, X.112. Medium, XI. 207. Mediumizm, II. 187, XXX. 219. Medved, (j. si slow)" zjadacz miodu, p. niedźwiedź, XXXVIII. 37,9; Medwed, (gw. huc.) niedźwiedź, . XXXV. 128. Medwedyk, (j. ukr.) turkuć podjadek, II. 161. Medyanna, O. łac.) żyła, XXXIX. 311. Medycyna ludowa, I. 5, 7, 53; II. 157, 216; III. 53, 370; VI. 157; VII. 84, 93, 221l, 224, 337; XI. .106; 394; �299 298 XVII. 185; XXI. 42. XXII. 1, 12" 171; XXVI. 140; XXVII. 153, 167; XXIX. 122; XXX. 249; XXXI. 159; XXXIII. 149, 157; XXXIV. 13; XXXV. 75, 185; XXXVII. 336, 435;XXXVIII. 240. Medycyna ludowa na Śląsku, ,XI. 110. M e d y c y n a l u d a w a p. alkohol. anodynie, apetytu brak, apodeldok, apoldek, tyda, l1 I l , ~ I l } ! I, arcyposada, atrament, maior, badiaga, niątko, bagnięta, babka, asafe- plantago badziaga, bag- bagnięć, barszcz, bazia poświęc3I'a, betanijka, botcnijka, bezdz.ietncść, bszpłodnaść, bezsenność dziecka, białko jajka, biedrzeniec, biegunka, :bielmo, bilmo, bilyjsplaw, bochenek pierwszy, bocian, bolaki, h:leści, boleśnica, borodawki, borodauki, borsuk, bóle oczy, ból bioder, ból kiszek, ból oczu, bó1 wewnętrzny, ból zębów, ból żołądka, 1;>rollawki, brzeg rzeki, brzost, brzoza, buk, bukowaja spuza, (pop;ół bukowy), cent, pieniądz, chirurg a ludowa, chlodnica, febra, chleb gorący, okładY,chleb przeżuty, cholera, chomąto, chorób pow~tanie, choroba bydła, chuchanie, c'ąża, ciekączka (czerwonka), ciemioncko, (ciemiączko), ciotka, (febra), cu!kier, cygaro z maku, czarna maść, czerwaky, (ro'Jaki), czerwoni hryby, czerwonka, czerwony imbier, czyrak, czyriek, czyszczenie, ćwityna, (okruchy siana), darcie w nogach, dąb, ko~a. (elfin, diable g... , dziegieć, epilepsja, expeler, febra, figulki, franca, frybra, (febra), garbacki, galwaczki, gardla ból, garnek, gęś, glina, gli- sty, głowy ból, głowienki (palma święc.), glownica (tyfus), gościec (kołtun), groch gotowany, gruszki pieczone, gruszki suszone, gruźlica, grys, gummi assafaetida, gutta, gwestuje w dolku, lapa e), hołowa Hosza - jak halapa (Ja- bolyt, hostec, na, hruda, hubka drzew- na, jabłko, jabłoń, kora, jaczmiń, jęczmień na oku, jadło dla prosiąt (smalfowanie), jajko, jak się uduje( (wzdęcie), jarząbek (ptak), jas'zczurka, jasień, jasion, jeczmiń, (jęczmień), jednorożec, jeż, jeżowiec, jęczmień, jęczmień na oku, kaczka. kalafiorek, kamfora, kamień od ciągów, kaszel, kasztany, katar, kąpanie chorego, kąpiel, kiela, kiely, klej stolarsld, klucz, kłoda do rąbania mięsa (kowban), kociuba, kołki:" kołtun, kogut, (pi.óra), komar, komin, koń, kora brzozowa, dębowa, jabłoni, olchowa, korale, kordiuk, korosta, kuszula (choroba)., kość złamana, kośnica, kot, kowban, klreda święcona, k,pet, kretowina, krosta, krwotok, krzemyki, krzykopa, krzypota, krzypopa,. krzyżatka, krtań wilcza, kunie mięso, kur, kura, kufa, km-dziel, kuriecza ślipota, kużajki, kwas' kapuściany. krople bobrowe, :klfople krzeszące, krople maciczne, krople na oberwanie, krople na ściski, krople od namorzynia, krople śmiertelne, krople św. Wojciecha" krople zduńskie, lak, lamawica, lamka, leczenie, lecznictwo, leki, len, liście, łajno" łój, łuszczka, łyko, macica, madra, maik pospolity, majki, martwa kość, masłp, mech, merwa, meteor, miednica miedziana, morsko morzysko, micher grusko, sinYi, jabko, moskiewski mocz, śliwko, plos zez, motylica, mózg, mrowisko, mucha, murandele, mydliny, mydło, myszy, mysz, na macice, na po_ ruszenie, na pysok, narta, nacie. rania, namustyty, napad, naroś'l brzozowa., naruszenie, nasernycia, nawrót, neczysta choroba, nikoowa woda, niksowy proszek, nohy jak. , . , nóż, obcinanie ucha, obcieranie. oberwanie, obracanie, obrac,mie dziecka, obrzmienie wymienia, ocet, odmrożeni.e. odparzenie odwaJr odwrót, ohołony, ohoń, o~dzanie: okłady, olajos, olcha, olejica krówka, opary, oparynie, oparzeliny, oprysecka, opryszczenie języka, opuchnięcte, orzech włoski,. osina, osłabienie, ospa, owsianka, owies, pacyna z pieca, padaczka, palenyczka, parafina, paraliż, parchy na głowie, parzenie wodą, paskuda, paskudnik, paznokcie, piana z wody, pierścień, pies, pijawka, pistrak, pitkieczka (kret), placek, płaster, pleśniawka, płukanie, poczerewenycie, poddelak, podmuchiwanie, pohana choroba, pomyje, połykanie, pory dnia, poronienie, poród, pory miesiąca, propasnycia, propasnyk" pryszcz na języku, przelęknięcie, przywiązywanie brodawki, przykładanie klucza, monety, psie włosy, pstrąg gotowany, pstrąg żywy, puchlina wodna, puch gęsi, puchlizna, purchawka, pus2Jczanie krwi, regularność, reszetyna, reumatyzm, rezanim nadocniku, r6.g capa, rojz-rose, ropucha, rosa, rosół, rozczyn gliny, rozwolnienie, róża, ruka jak bołyt, ryba, rzeszetyna, sadło borsucze, komarowe, sadło niedżwiedzie, psie, racze, świstacze, wilcze, zajęcze, sadza, saJamandra, ser, siano., siara, siedź, siny kamień, sipka (szkarlatyna), siutki (świerzb), skóra sarny, skórne choroby, słodki strup, słonina, smalec, smalrowanie, smola, smrodlawy gajst, sok z ćwikły, soliter, sól glauberska, sól zwykła, spalenie gośćca" spenc zaciągnąć, spędzanie płodu, stonoga, strzałki piorunowe, suchoty, szczot, szkoła, szkorbut, szpik bydlęcy, ślepota kurza, ślimaki leśne, ślina, śliwki, (odwar), śmietana, śmietanka, tabaka, ta5iemiec, tchnienie (chuchanie), tchórz (mięso), ter brzozowy, terra sigiHata, terpentyna, tetiucha, tłuszcz, trąd, tuk borsuczy, tytoń z moczem, upławy, uraz, waseUna, wątroba, weteryna'fia, wielka choroba, wiescyca, wisypka, woda wIta, woda gorgolowa, (karbolowa), woda klejona, uklej ona, woda uśmierzająca, woda święcona, woda, wognik, wole, wolokno, wrzody,:wścieklizna, wydra, wygryzanie choroby, wysysanie choroby, wysysanie krwi, wywołanie poronienia, zadauka, zaducha, zaflegmienie, zagwożdżenie, zajęczy skrom,' zakatarzenie, zakopywanie chorych, zapalenie kiszek, zapalenie wymienia, zapieczenie, zapir, zaraza, zastrzał, zatrat, zatrzymanie mo,. czu, zatrzymanie płodu, zawałki, zawianie, zemlene serce, zimnica, zimica, zęby, nohi, zlohy, zmywanie ze zleku, zirwani chorego, �301 300 zolotnyk, zołzy, zuby jak bolet, żaba, żelazny ploszcz, żółtaczka. Mefistofel diabeł, IV. 267, 272; 'XXVIII, 141; XiXXl. 14. Megala thea, fu;yaACl eeCl, (j. gr.) wielka bo,gini, XIV. 7,2. Megality, VII. 87, 88, 299, 301, 302. Megalo"", !LeYClAo~, fleylO'to~, (j. gr.) wielki XIV. 54. Megantropus paleojavanensis, .:x:XJXVIII. 387. Megaóron, p. podcienie soboty, XXXVI. 294. Meinitis (j, lit.), ma,łżeństwo dw6ch braci z dwiema siostrami, III. 212 Mejdan, (j. serb.) zapasy, V. 141. Meksykanistyka, XXI, 89. Meliora feja, XV. 186 Melisa, p. malisa 'rojownik lekarski., Melissa officinalis, XXV. n. Melissa officinalis, p melisa, maIisa, w leczni.ctwie, XXX. 56. Melisonka kaftanik, VI. 45 ,50; XI 410; Melitolus albus, p. nostrzyk; M\ellitus ophyl., miodownik rojownikow.aty. Melodie, XlVI. 165, 167; ballady o zakonnicy" XV. 144. - czeskie, XVI. 166. - estońskie, XXXIV. 286. - góralskie, XXVIII. 110. - gregoriańskie, XVI. 174. - Idzie św. Dorota, IX. 20---22. - p.kawalirzskie - liryczne, XIII. 200, 201. ludowe, żydowskie, XXV. 134. metody badań, ~I. 31, 33, 34. niemieckie, XIII, 171; XXXII. 7. pieśni ludowych, III. 121-123; IX. 97, 98; X 24-27; XIII. 261, 262; XXI, 2!}..--;39, 80; 'XXXVIII. 77-84. 356. . nuty. - pieśni świątecznych żydowskich, XOCVI.12Q,XlX1lX.209. -- pieśni wiE'1kanoc.1yc~1, III 3f.5, 366. - pieśni zapustnych, XII. 53. - podhalańskie, XIII. 173, - Posla baba do farosa, IX. 187, 188. - przekształcanie melodii, XVI. 166. - rosyjskie, XVI 172. - 'rumuńskie, XXXII. 7. ::- Słowian płdn. XXII. 141. - szwedzkie" XIII. 171. - taneczne, XIII. 198-200 - weselne, III. 361; XV. 62. - wędrowne, ~VI. 165. -. węgierskie, XIV. 326; XXXII. 7. - zakopiańskie, II, 192. - zbieranie, XVI. 166. Melodyka, XXIX. 150, 151. Meluzyna, XV. 186; XVII. 74. Melak, drą21ek do żarn; XIV. 113, Melamed, XXVIII. 54. Melania, p. św. Melania, XIII. 27. Melankie, (gw. hue.), kolędn .•XIU.209, Memoriał w sprawie etńografii 'polskiej, XXXIX. 626. Mendel, miara, XIV. 1517. - w zagadce, II. 229. Mendy, Pediculi pubis, wesz, XI 398, Menhiry, VIII. 96; 4-XXV. 197, 198. Mennictwo polskie, IV. 190; XI,352. Menonici, XV. 223-228; XXX. 228 Menora, (j żyd.), świecznik, ornament, XXVIII. 43, 48. Menstruacja, p. miesiączka, VIII. 360; XVIII, 181, 185; XXXII. 122 - zakaz patrzenia w lustro, XVIII. 198. - zakaz sadzenia drzew owocowych XVIII. 94. . - związek z księżycem, XXXII Menszyj cz'er Mental, wiucz'er, molodszyj 144. wiu- (gw hue.), XXXV. 118. medal, XXXIX, 369. Mentel, haft, X. 301. Mentel, mentle, motyl, XVIII. 220. Mentha aquatica, II. 135; Mentha piperita, p. mięta wodna. _ arvensis, P. mięta polna. Mentiek, kożuchy, V. 247. Mentoperz, nietoperz, V, 63. Mentyk, kożuch, p. żupan, IV, 175, 176. młotek, mosiądz, obróbka kruszców ocel (stal}, odlewnictwo, OłÓ';', rdza (ruda bagienna), spinki srebro stal śrebelnica, użycie m~tali, zl~tnic~ (ruda złota), złoto, żelazo. Metalurgia, XXXIX. 499. Metampsychoza, II. 329. Metauky, (gw. hue.), X1XXIV. 150. Meteor w lecznictwie, XXXIII. 139. Meteoryt XI. 384. M e t e o; o log i a l u d o w a, V. 243; XXXI. 159; XXXVII.217, p. bańki na wodzie, Biała Niedziela, błyskawica, (przepowiednia po_ gody), Boże Ciało, Boże Narodzenie chmury, deszCZu przepowi~dnie, dym, (przepowiednie pogody), glina z kretowiska, gnojówka, góra, grudzień, grzmot pierwszy, grzmot nad górami, grzy;by, jaskółka (lot), jeleń, kogut komary, ·kosa, kretowisko, ma~dzurskij (wiatr wsch,), mróz, XII. 265, mucha, niebo czerwone, orzech, Meryndie, (gw. huc), wymię owcy, osa ost (wilatI' wschodni), owaXVII. 145. dY,' pająk, pierwszy grzmot, Mesikammen, (j. fiń.), lapa miodowa, piorun, przepowiednie deszczu, nazwa niedźwiedzia, XXXVIII. pogody, rosa, sądny dzień, sło~i379. na, słońce zachód, sorok śwtaMesikiipiilii (j, fiń.), miodowa, łapa z tych, sowa, przepowiednia ~nieg~: miodu, nazwa niedźwiedz:a, styczeń, śnieg, tęcza, węgterskt1 XXXVIII. 379. (wiatr pldn. zach), wiatr, wilga, Mesyasz, XIV. 47; XVI. 338. wróżby, zięba, zyda (wiatr płdn), _ narodziny, XVI. 337, 343-346. żaba, Metale używanie XXXIX, 21, 22, Meteoropatologia, XXXVII. 336. _ w ;ierścieniu ~agicz.,XXIII. 46. Meteorotropia, XXXVII. 336. _ w wierzeniach, VI. 333. Metoda analityczna, XXIV. 48. M e t a l e i i c h o b rób k Ą, p. bak_ badań dyferencjalnych, XXXVIlT. fon, bakunt, cyna, galman hut221. nictwo, iskrzyk, kladziwo, kłód_ badań etnograficznych, VII.89,90. ka,pstwo, kotlarstwo, kowadło, _ ba'dań kształtu osad, XXVII. 128. kopalnie, kowalstwo, kuźnia, lan_ badań ludoznawczo XlXVIII. 107, ki, ludwisarnia, minia" młot. (j. łac.), litkup, XIII.287. Mere, prawie, XII. 67. Mereżanki, mereżka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Mereżka ,p. cyrka, ścieg. Merki, gmerki, znaki własnościowe, X!XVI. 141; XXXI. 17'3. Merkury, XXVIII. 100; XXXIX, 343. Merlin, czarodziei, XXVI. 154. Merszie, (gw. hue.), ścierwo, VII 261. Meruteńce, prawdziwie, XII. 67, Merutnie, zupełnie, XII, 67. Merwa, patrochy sienne w medyc., Mercipotus, ........• �303 302 - badań ludów, XXXVII. 36. badań materiałów etnologicznych, XXXVII. 38, 39, 68. - badań podań, XX. 221. - badań wytworów kulturowych, X~XVI'I. 68. - biometryczna, XJXIV. 204. -. etnograficzna, .xxVII. 42; XXIX. W8; XXXVII. 33>---68. - etnologiczna, XXX. 1; XXXVII 5, 32, 33. - filologiczna, XXVII. 42; XXXVIII. 17. - folklorystyczna, ,rosyjska, XVI. i62. - funkcjonalna, XXXVII. 33; XXXVIII. 4. - genetyczno-geometryczna, XXVII. 128-130. - geograficzna, XXXVIII. 6, 16, 17, 147,149, 151, 153, - historyczna, V. 186; XXIX. 107, 108; .xxx. 2; XXXVII. 33. - ilościowa, XXXVIII. 221, 222,319, 320. - kartograficzna, XXII.159; XXVI. 26,32-34, 44, 144; XXVII. 146; XXVIII. 107; XXXVIII. 186. - marksistowsko-leninowska, XXXVIII. 352; .xxxIX. 1-'3, 43, 53. - materialistyczna, XXXIX. 226, 227, 525. - nagrywania melodii, XXXVII. 458. . - obserwacji, XXVII. 147; XXXVIII, 278. opisowa, XXVII. 128. !Pearsona, XXIV. 15, 64. płaszczyznowa, XXXVIII. 186189. podobieństwa, XXVII. 188. - porównawcza, V. 186; XXVI. 100; XXXVIII. 186--189. - porównawczo-historyczna XXXIX. 40. ' - porządkowania pieśni, XIII. 171 -201. - pośrednia, XXXVIII. 201. - prac kartograficznych, XXXVIII. 149. - prac nad P. A. E., XXXVIII. 201. - psychologiczna, XXXVII. 33; XXXVIII. 17. -:- punktowa, XXXVIII. 186, 193. - różniczkowa .XXIV 15' 33 180 203, 220, 221; XXV~. 37; X~VII: 188. - socjologiczna, XXXVIII. 336. - spisywanie melodii Kolberga, XIII. 184-186. - spisywania melodii Krohna XIII. 184, 186. ' ~ statyczna, XiXI. 15; XXIV. 203, X'XIX. 107, 108, - Tylora, XXIV. 197, 205-207. - typologiczna, XXXIX. 22. - ustalania faktów etnologicznych, XXXVII. 58. - uszeregowania zbiorów etnograficznych, XXXVIII. 619-621. Metodologia etnologii, XXXVI. 112; XXXVII. 37-39, 46, 449.. - historyczna, XXXIX, 165. - lingwistyki, X!XXVII. 313. - marksistowsko-leninowska, XXXIX. 1, 2-4, 43, 215. Metodyka ludoznaw. XXXVII. 68. Metronom w zbieraniu melodii ludowych, XXI, 36. Metsa-leU, (j. fiń.) niedźwiedź wujaszek leśny, XXXVIII. 379. Meulen, (j. arauk.), duch dobry, VII. 25. Mewa, p. morska gapa, morszezok. Mezolit, XXXIX. 21. _ mikrolityczny, XXI. 63, 249, 250. - polski, XXI. 63. Meżiwnykie, (gw. hue.), kamienie graniczne, XVIII. 214. Męczenników .czterdziestu, XII. 298, 300, 303; XVIII. 210. pt. C h r on a log i a l u d. Mędopcy, XXXI. 22. Męd, mendy, Pediculi pubis, wesz, XI. 398. Mędrcy ze Wschodu, p Trzej Królowie, XIX. 41. Męka Pańska w widowiskach religijnych, XIX. 53. Męka Pańska, p. cierpiołka. Mętlić, mącić, .xlv;. 113. Mętowanie, l. 183; V. 82, 376; VI. 194, 200; VII. 322, 32 3; XIV. 16817,0,3'74,377,378; X!XXV. 'l:T, --. dzieci żyd., IV. 441; XXVI 108. Mężatka, p. kobieta zamężna, XXII. 1 118. Mężczyzna obwiniony o czary, XXVI. 20. _ na Łysej Górze, XXVIL. 66, 142. _ nieżonaty, XXXIX, 185. _ uwalnianie od kary śmierci, X. 251. Mężobójca, XXXI. 46. Meso, (dial. alem.), krowa jałowa, XI. 363. Mgła, p. mamka, mraka, śreżoga, II. 162, 362; V. 250; VIII. 338, 340; I'X. 57, 65; -XlII. 204; ~X. 57. _ północna, XVIII. 217. _ w zagadce, XIV. 376. Miacielica, miacielicha, (j. błr.), taniec, XII. 185; XXI. 138. Miakszrej, miekszrej, <i. lit.), płoć biała, XXXII. 24 Mialcza, (gw. flis.), mielizna, XX. 57. Mialczy, miauczy, IV. 30~. Miarka, VIII. 182; 'XXXVII. 27, 28. Miary, I. 136; VII. 271; XIV. 25; XXXII.182; .xxXIV.274; XXXV. 187; XXXIX. 144. - i przesądy, XXXII. 182. - i wagi', XXXIX. 144. _ na masło, XVIII. 114; XXVIII. 147. na miód, na ryby, X!XVIII. 162. na nici, p. czyśnica. powierzchni, XIX!XV, 187. p~towa, XXV. 34. produktów 'rolnych, XXVIII. 145 -166; XXIX, 181. _ przędzy, XXV. 122. _ roli, XXV. 19, 200;XXVIII. 145; _ _ _ _ _ _ _ M XXIX. 181. targowe, XXVIII. 150 w przysłowiu, VII. 214. zamkowe, .xxVIII. 150. zbożowe, XXVIII. 145. i a r y i wag i p Miary i wagi nalewne, nasypne, miary przędziwa, miary roli. Achtel, aktejn, aratrum, baczka, baryła, baryłka, beCZka, bonda, bróg, cent, centnar, cifus, curtile, ćwierć, czyśnica, desiatyna ~dziesięcina), drewno, garniec, garce. garść, geletka, Hoba, jachtel (achtel), kamienie do mierzenia, kamień (waga), kamyn, karbowaniec, kawusz, kęsek, kij karbowany, klin, kłania, kłoda,kopa, kopica, korzec, kowsz, kusz, kwarta, laneus, (łan), laska z kar,bami, litr, lukno, łan frankoński, kmiecy, królewski, sołtysi, laszt, łokieć, maca, maldra, mansus, (p. laneus) mendel, mierzica, mila, mOI'lga, mórg, motek, mus, musa, naddawka, niwa, odumiarek p. naddawka, okseft, mira, mirtuk, �~05 304 Miech, mieszek, II. 15; XI, 217. - cudowny, VIII. 344. _ kowalski., VIII. 405; IX. 275 - w dudach, XXXVIII. 241. _. w organach, XXXI. 79 - w przysłowiU, IX. 244. :vliecz, II. 277; 'XI. 33,1; XIV. 40, 81, 1M; XVI. 323; XIX. 56, 84; XXXI. 131. _ cudowny, V. 184, 185; VII. 143; XV. 40; XVI. 15O--Hj~;XXXVII.25. _ katowski, XXXIX. 145. _. magiczny, XXXVII. 25. _ Świętowita, 'XIV. 38, 50. trzMt, trzecinnik, wierdunek, _ w magii, VII. 217; X. 263. wiertel, włóka, wody, wóz, wó- z bronzu, XVII. 175. zek, wręby, zarąbj:!k. _ część cierlicy, IX. 365. Miary, modele, wota, XXIX. 171. Mieczyk dachówkowaty, Gladiolus Miasnyci, (gw hue.), zapusty, XVIII. imbricatus, aphr. XXVIII. 244; 151. XXXIX.3oo. Miasta iapadłe i zatopione, II. 255; Miedianica, (gw. hue.), wąż miedziaIV. 151-156, 160; V. 220--2'35; VI. ny, XXXII. 133. 293; XI. 3421.pt. W i er z e n i a. Miednica miedziana w lecznictwie, Miasto, miasteczko, ich kultura, X.108. XXXI. 2. Miedwiedko. półczłowiek, .półnieMiatminis., O.lit.), osnowa, XXX.II.3'5 dźwiedź, XXXII. 148. Miawki, (gw. hue.), nimfy, XV. 41. Miedza, IV. 18; V. 25-7; X. 353; XI. Michalski miesiqc, październik, V.250. 377, 385; XIII. 114, 326; XXIII Michał w przysłowiu, VII. 214. 134; -XXV. 57. Michał, pasterz w swpce, XJXV. 63, _ miejsce palenia sobótek, IV. 314. 65-68; X,XXI. 56, 57. Miedziaga, (j. lit,), czółno, XXXII. 3·2. Michaly, ,gw. żołn.), XVI. 180. Miedzuch, miedza wysoka, II. 261. Micher sinyj, (gw. hue.), siny pęMiedź, odpędzanie złych duchów, cherz, choroba, XVIII. 181 XXXIV. 12. Micyki, (gw. hue.), jagnięta, XVII. _ w przysłowiu, XVII. 165. 143, 147, 288. Miedźwiedź, niedźwiedź, V. 55, 279; Midasowe uszy, XI. 436; XXIX. 175. XXX.14. pt. L i t e ,r a t li raI u d o w a. Miejsce bursztynowe, XXXIX.361. Midhgardh. (j. skand), wąż, godło _ cudowne, III. 301. wieczności, III. 187; XVI. 27. pt. _. do palenia sobótek, IV. 313, 3M; Mi ty. V. 256. Midhardsormr, (j. skand), olbrzym, _ gdzie śtoi bydło, XXXIX. 208. wąż mityczny, XXXII. 132. pasmo, plen, pies, piędź, piumirtuk, piuoko, pł'os, płosek, pakowa, postaw, pólka, półbeczek, półkamień, półfasie, półgarnC'a, półkopek, pólkufki, pół. kusze, półkwarcie, półłanek, półmiarek, półrączka, półrolek, pół/Setek, póltrzecinnik, pręt, prut, przymiarek, przyndzionko, pur, rawasz, rączka, ,rola, sążeń, siaga, siedlisko, siek, skała, słód, smycz, snop" solówka, sors, stajanie, stajanko, stan, sterta, stogi, stożek, szuh. śledziówka, topka soli, parnik, l - w pieśni weselnej, XIV. 388. - w zagadce, VI. 247. Miesiąc oczyszczeń, luty, XVII. 27. Miesiące jesienne, pora zawierania małżeństw, I. 131. 175. Miesiqczek przeszedł, choroba dziec_ odpustowe, XXIX.116; XXXVIII ka z powodu światła księżyco357, 258, 469. wego, VI. 63. _ schadzek czarownic, p. Bebirwa, Miesiączek, P. księżyc, XI. 161; p. Łysa Góra, XXVII. 60, 61. XIII. 47, 131; XIV. 68--70. _ stracenia, XXXIX. 144. _ jako motyw haftu, XXIX. 184. - zaklęte, XI. 313. Miesiączka, P. menstruacja, odwieMiekstuwe, (j.lit.), iglica do wiązadzanie położnicy, III. 57. nia sieci, XXXII. 32. Mielak u żarn, p. mIon, XXXVIII. 270. _ zakaz sadzenia drzew owocowych Mielcarz, XXVI1.0o. XVIII. 94. Mielerz, stos drzewa przeznaczony Miesiączki, wzory pisanek, IV. 213. do wypalania, p. mila węgla, Mies'ięcznice, V. 54. pt. D e m o n y XXXI.85. k o b Ie c e. Mienij, mniej, XVIII. 220. Miesięcznik, lunatyk, II. 25'5; III. 142. Mierka, miara, XXVIII. 156 ,165. Miesnyci, (j. ukr.), zapusty, VIII. Mierloki, jagnięta, II. 130. 376; XI. 100. Miernik, błędny ognik, XII. 65. Mieszczanie, I. 259; II. 111, 283; III. Mieroże, XXIX, 126. pt. R Y b 0108; XI. 213; XIII. 65; XIV. 381; łówstwo. XIX. 65, 92, 9-5; XX. 14; XXVIII. Miertweckoje mleko, (j. błr ), .po176, 178; XXX. 134, 193. karm zmarłej matki, VI. 19. _ królewscy, XIII. 59. Mierwa, ostatni snopek, II. 140. Mieszczka, XIV. 249, 250; XXVIII.32. Mierzenie kurą piejącą, II. 366. _ w szopce, XI. 25, 27. Mierzenie mleka, XVII. 143. Mieszok, mieszoki, odzież ze skóry, Mierziqczka, obrzydzenie, VI. 45. XIV. 113. Mierzica, korzec, IV. 175. Mieszkanie diabła, IV. 419. Mierzki, obmierzły, IX. 287. _ i sprzęty, XXXIV. 274. Mierzwa, p. nawóz, gnój przeciw _ jako zjawisko kulturowe, czarom, II. 205. XXVIII. 8; XXX. 213. _ wywożenie w zapusty, I. 80. _ Jakut6w, XXXVII. 97, 98, 102, _ zabezpieczenie od zimna, III. 8, 1Q3, 107, 109, 120. Mierzwa, słoma wymłócona, Xl. 175; _ miejsce demonów, XXXIV. 6. XXXIII. 104; XXXIX. 337. _ opuszcz·one, III. 53. Miesi.ąc, p. księżyc, II. 362; V. 54_ powstanie, XII. 272, 273. 56; IX. 226, 389, 390. Mieszki, worki skórzane, p kaleta, _ miejsce pobytu św. Jerzego, XIV. kalita, XXX,IV. 126. 68-70. Mieszkiera, (j. lit). wędka. XXiXII.26. _ w legendzie, XIV. 291. - kultowe, XXXVI. 109. na które wylano wodę z obmywania, XXXIII. 12. - nieozysie, XIII. 115. 203; XVIII. 20 Lud - Tom XL �307 306 Mietka Mentha L., rośrna 124. pt. A p h r 0- piperita milosna, XIII. . d i s i a c a.' Mietlica, mietelnica, L" II. 137 MietZonka, Agrost:s Sarothamnus aZba scoparius, na miotły, XXXI. 97. MietZorz, taniec śląski, XXXIV. 291. Międlenie, XIV. 298; XVIII. 78; XXXIX. 291. pt. O b rób k a włókna. Międlica, p. międlnica, cierlica, lomka, VI. 2'46; XI. 163; XXXI. 4; 'XXXIX. 291. - w obrzęda'ch weselnych, VIII. 251; !X, 71. Międzynarodowa{-y) Wystawa Sztuki Ludowej w Bernie, XXXVIII. 614, 618-21. . - Kongres Sztuki Ludowej w Pradze, XXVII. 198-201; XXXVIII. 614. ~ Kongres Sztuki Ludowej w Brukseli, XXXVIII. 615. Miękos, (j. lit.), miętuzy, XXXII. 25. Mięso, II 185 244, 251; III. 27, 315322; IV. 140; V. 153, 215, 219; VIII. 38, 121, 251, 376; IX. 388; XII. 16, 296; XIV. 134, 186, 381; XVI. 133; XVII. 125; XVIII. 72, 90, 143; XXXI. 16, 26. - baranie, I1I.320; XII.27; XXVIII. 216. - cielęce, III 325; XII.27; XVIII.75. - gotowane, w ucztach zadusznych, XXIV.7. \, - jedzenie' lub zakaz jedzenia W celach magicznych, XXIX. 123. - jelenie, II. 270. - końskie, ~. kabanina, XXXVIII. 272. - koźlęce, XXVIII. 216. - ludzkie, pożyw. bogów, VII. 19. - ludzkie, w leczeniu trądu, XVIII. 90, 91. - ludzkie,zjadanie, p. antropofa. gia, ludożerstwo, XVII. 226. XXXVII. 280, 281, 300. - na Łysej Górze, XXVII. 68. - ofiary z mięsa, XXIX. 123. - padlina, XXXVIII. 249. - pieczone, III. 66. - podział między członków rodu, XXXIX. 197. - rosołowe, XV. 77. - rzucanie w magii, XXI. 132; XXXI. 70; XXXVII. 261. - solone, XVII. 147. - suszone, XXV. 96. - wieprzowe, III. 12; XX 57, 96; XVIII. 75; XXXIII. 113. - wilcze, VIII. 296. - wołowe, III. 327. - w celach leczniczych lub erotycznych, XXIX. 123. - w leczeniu brodawek, XVIII. 180. - w przysłowiu, VI. 31; IX. 49 Mięsopust, p. Bachusy, bokusy, carnis privium, CarnevaZ, Karnawał, masnyci, maszkary, przebieranie się za zwierzęta, zapusty, X. 329 ~ 331; XII. 38, 43; XIX 89; XX. 167, 168, 172., 173, 178, 188. pt. Zwyczaje i ob'l"zędy do- r o c z n e. Mięta, p. miata, Mentha - mietka, arvensis, miętkiew, - aphr., XXXI. 97. _ końska, p kińska miata. _ odwar z jajami, bryndzą i słoniną, XVIII. 179; XXX. 56. _ okłady, liście, XXX. 56. ~ przyprawa do rosołu, XX. 56. _ święcona w lecznictwie, XXV.77. _ lecznictwie, XVIII. 192; XXX. 56, 64. Mięta końska, XXX. 57. pt. Roś l in y w l e c z n i c t w i e. - ptasia, XXX. 56. Miętkiew żabia.. Mentha aquatica, p. mięta, II. 159. _ odwar, XXXI. 97. Miętus, Lota vulgaris L. XXXI. 36; XXXII. 25. p. miękus, mniak, miętus, XXX!II. 25. Migdały we wróżbach małżeńskich, VII. 214. Miglanc, (gw. złodz.), mały chłopiec, Miętuz, VII. 280. Migracja, XXI. 13; XXXV. 22; XXXVIII. 16-18, 224; XXXIX. 68-71, 100, 105, 108.. - Finnów, XXXIV. 61. _ indoeuropejska, XXXVIII. 320 ~ małopolska, XXXVIiI. 321. _ mazowiecka XXXVIII. 321. ~ podlaska, XXXVIII. 321. _ ruska, XXXVIII. 321. _ słowiańska, XXXVIII. 321. _ wątków, XVII. 288; XlXVIII. 124. _ wołoska, XXlXIII, 148; X;XXVII. baluszanka, p. kanarek, III. 20; VI. 55, 59; X. 381, 396; XII. 297; XIII.124; XVI.. 60. czarna, XIII. 220. smażona, II. 136. pieprzowa Mentha piperitaL.XIII. 223; XXVIII. 244; :XXX. 40, 56. 172. rt lis. Mikolszczyna, p dzień św. Mikołaja II. 214. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o or o c z n e. Mikołaj, p. Milrolszczyna, chodzenie z gwiazdą· Mikołajek, roślina aphr. XXXIX.300 Mikita, - polny Eryngium campestre, XXVIII. 244. Mikrolit małopolski, XXV. s. VIII. _ mezoli'yczny, XXI. 250. - neoli.tyczny, XXI. 63. Mikstatnik, posługacz, XX. 47. MiktZanteuktli, (j. aztec.), bóg podziemny, VII. 6, 19.. Mikuś, niedźwiedź, XIII. 54. Mikwa, Mikweh, (j żyd), kąpiel rytualna, III. 57; IX. 163. Mila, wypalanie węgla, XXXI. 85.. Milczenie w obrzędach magicznych, XIII. 327, 328; XVIII. 216; XXXIII. 119, 121. MiZipapu, (j. bu~zm) papka z mąki kukurudzianej, XXXVIII. 98. Milicja Obywatelska, XXXVII. 480. Milita bog'ni, II. 105. Miłość, XIV. 73, 263. _. kawalirzska, IV. 277 _ sprzedażna III. 202. -. stała, V. 181. - u ludu, VIII. 225-244. - w ~agadce, II. 40 - w przysłowiu, VII. 215. -. zbójnicka, XXIX. 110. _ zdobywanie, p.pas czarowny, XXIII. 1. .Mimika w magii, IX. 206, 207. Mimowie, grecko-rzymscy, XX. 178 Mindowe, III. 98, 102, 106. Mindungdekel, (gw. żał.) p. Miindungsdeckel, III. 81. Mineralogia, XXI. 257. Minervale, (j. łac.) święto Minerwy, VII. 325. Minerwa, VII. 325. Minia, XX.xl167; pt. M e t a l e ich o b ró bk a. Miniatura, XXX. 171. Miniatury naczyń. p. naczynia pierścieniowate, XXXIV. 96, 128. 10' ..... �309 308 ;~ 251, 299, 317; XIV. 87 250' xx. Z2, 25, 51, 00, 91, 9;; ~V: 131; XXXVII. 284; XXXVIII. 234 379. • Miniatury ptaków"XXXlIV. 128. Miniaturzyści, XXX. 234. Moister, w szopce, XI.26,32" 137,143. Minog rzeczny, Petromyzon tis L., XXXII. , ftuviati- 24. Miodownik rojnikowaty, MelHtus MeHisophyt, XXVIII. 244; pt. R ośliny w lecznictwie Miosić, rujnować, 'XVI. 85. Miotelka psiarka, trawa do wyr<>bu kapeluszy, XXVIII. 178. Miotlarz na księżycu, p. księżyc, XXV.43. Miotła, mieHa, I. 59; IX. 281, 361; XI, 3.u; X:XXI. 97; 'XXXVII. 304,305; XXXVIII. 248. - brzozowa w magi~, XI.386;XXXV. 63. - brzozowa w łaźni, XXX. 18. - jazda czarownic, XXV. 87, 82, 84; XXVII. 73., 100; - na odzyskanie mleczności, XIII. 328. - piorunowa, XVI. 114. - pręt, II. 330. - rozpoznanie czarownicy, XXV. 89. - skrzyżowape w magii" XXXIX. 339; ....:... sosnowa, XXX. 21; - sprzęty ścierać, XIV. 369. - uderzenie, XII. 65. - w obrzędach ludow., X,XVII. 135. - :weselnych, XVI. 391. -. w wierzeniach, II. 163, 200., 225; III. 51', 54, 58; IV. 317; VI. 64 159; VIII. 347, 366. ' - w zwyczajach kupna i sprzedaźy, XXIII. 81. -- w zagadce, II. 40; XIV. 374. - zieleniejąca. XVI. 35. Miód P. Lukno, I 114; II. 61, 170, 185, 198; V. 350. 355; X. 111; XII. 90. - heraklejski, X. 225. jadło obrzędowe, III. 4, 6, 173, 174; IV. 395; V. 350; VIII. 372; X. 280; XV. 95; XXIV. 12; XXIX. 96 - jako dar, II. 143; IV. 25; V 355. - jako ofiara, VII. 35, 36; XIV. 61; XXII. l. - jako spoiwo farb, XXX. 171. - miary miodu, p. rączka, XXVIII. 159, 162. - pitny, VIII. 67" 68, 119; IX. 62; XII. 261; ,X~IV. 71; XIX.VII. 68 - pożyczanie choremu, XXIII. 72. - przaśny, X:X;XVI. 88, 133, 162. - święcony, VI. 159, 351. -. trzmieli" II. 156; VI. 61. - w bajce, II, 363; VIII. 290, 295. - w lecznictwie, II. 156; VIII. 87; XXXIX. 330. - w legendzie IX. 73. - w mitach, XXXI. 144. - w obrzędach pogrzeb, XIII. 108. -- w przysłowiu, VII. 211; IX, 51, 152; XVI. 96. - w obrzędach weselnych, XVII . 155.,156. - w praktykach czarodziejskich, XXXI. 144. - w zagadce, XIV. 376. -. zakaz dawania choremu" X. 355. Mir (a) (gw. hue.), miara na oznaczanie ilości mleka,VIII.42;XVII.143. - miara na oznaczenie ilości sera, V. 125. Mir, (gw. hue.) pomór, VII. 261. Mira, okadzanie, XXXV. 63. Mirocki, (gw. hue) pisanki, VII. 178. Mirowanie, (j. ukr). nabożeństwo w Przewodnią Niedzielę, XI. 190. Mirra, XIX. 42. Mirt p. Myrta, XIII 320; XIV. 255. 380; XXVIII. 244. _ gałązki do ozdobienia trumny, XVI. 80. _ w zwyczajach weselnych, XIV. 380. (j. hue) miara mleka, II. 207; XXXV. 97, 123, 130, 144, 148, Mirtuk, 151-153. Mirwa ornament, VI. 177. Misa. miska, II. 87, 247, 276, VI. 176; VII. 29; IX. 362; X. 428, 429; XI. 134, 327, 395; XIII. 207; XIV. 132, 133, 135, 251, 293; x,xr,x. 42, 87; XXX. 93; XXXIV. 128. Misa, miska we wróżbach, III. 28, 152. _ z drzewa wierzbow, XXiXVIII 55. Miseczki. z libacją dla zmarłych, XXII. 152. Misiaci, misiczki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Misiaczki ulyczky, wzory pisanek, IV. 213. Misiać i zwizdy, wzory, IV. 2131. Misiecznyk, gw. huc), człowiek przemi.eniający się co miesiąca raz w kobietę, to w mężczyznę, VI. 260; VII. 261; XIII. 112, 209; pt. W i erzenia~ .Misieć, (gw. huc) księżyc w za·g.adce, VII. 72. Misjonarze, XXXIX. 197. Misteria bachiczne, XVII. 32; XX. 167. _ B. Nar. VIII. 431; XIX. 63. _ cechowe, XXXII. 68. _ di.onizyjskie, XVI. 25. _ g'reckie, .xXIII. 10. _ krysznaickie, XXVI. 116. _ kształtowanie się, XIX. 59. _ ludowe, VI. 395" 396. _ o Abrahamie, XIX. 63. _ _ _ _ _ _ orfickie, XVII 32; XXIII. 10. pasyjne, XIX. 59. religijne., XIX. 53, 57, 6D-65, 85. średniowiecz. XIX'. 49; X;X~XI.169. wielkanocne VIII. 431; XIX. 53, 54. zasięg, XIX. 31-33; pt. W i d 0wiska ludowe Mistrator, administrator, XIV 113, Mistrz p. kat, XXXI. 83. Mistrzewic (dok,), XXXII. 67, 71, 74. Mistrzowie czarnoksi!;scy,XXVII. 103•. Miszenesnach (j. żyd.) tablice z wycinanką, XXVIII. 52. Miszennyk (gw. hue.) w pasterstwie' XXXV. 123-132, 144, 150, 153. Miszka, (gw. hue.), nazwa konia XiXXV, 136. Miszynie, mieszen'e (gw. hue.) spędzanie owiec na hale, p. chid poloninskyj, redyk, V. 61; XIII. 240; XVII. 142, 14~, 145; XXXV. 131,. 132; pt. Pa s t e r s t w o. Miś, niedźwiedź w szopce, XXXI. 56, 57. niedźwiednicy, XIII. 54;' XXIX.118. Mis (j. serb.) V. 141; pt Z a b a wy. Mitgift, Mitgabe O. niem,) wiano •. Miśkarze, XIV. 216. Mitologia, XX. 221; XXI. 89; XXIV. 87; XXIX. 1,64; XXX. 250; XXXVI .. _ _ _ _ _ _ _ _ 22, 100. aryjska, III. 2. chińska, VIII. 7. Długosza, XX. 157. germańska, III. 385. grecka, XV. 211, 213. hotentocka, XXXVIII. 52. Keltów, VI. 313 litewska, II. 1'87; X. 111. ludów pierwotnych, III. 369. polska, XXI. 267; XXIII. 160;' XXIV. 87 . �3H 310 - - I I l l pruska, X. 111. przedchrześcijańska. I. 15, 93; XIV 202; XV. 259; XXXVII. 124 153. ' ruska, XXVI. 112 słowiańska, III. 376; XIV. 405, 407; X:XI. 162, 163, 236; XXXVII, 153. Mitra, piestrzenica jadalna Helvella Mitra L., II. 21. Mitrasze, (j.' żyd.) legendy żydowskie IX. 160. ' Mity, XI. 371, 417; .xxXIX 11, 86, 105. - Algonkinów, XXXII. 113. - ałtajskie, XXXII. 93, 115. - apokaliptyczne, XXXVI. 147. --..,.. austra!lskie, XXXIX. 86. - babilońsko-sumeryj o, X.XXII. 104 - białoruskie. XXXII. 91. . - biblijne, XXII. 123. - Czeremisów, XXXII. 93, 115. - egipskie., xvq 32; XXXII. lOS, 113. ~ estońskie, ,X XXII. 104, - fińskie, XXXII. 104. - geneza, XXXIII. 139. - greckie, XIII. 164; XV. 197. - historyczne, XX. 216, 217,221,22:2 229,243. ' - hotentockie, XXXII. 113, 127. - indiańskie, VII. 22, 23. - Irokezów, XXXII. 113 - keltyckie, XV. 183. - lapońskie, XXXII 102 103. - litewskie, X. 112, '114. ' - mordwińskie, X,X;XII. 115. - o ciałach astroalnych, XXVII. 134. - o Per,seusie XVI. 31. - o Midasie, XXII. 41. - o Persefonie, XXI. 197 - o Syzyfie, V. 262. - o Tantalu, V. 262. Mleczna droga, I. 170, 184; II. 328; IV, 414; V. 249; VI. 66; pt. As tron om ia l ud o w a. Mleczność kro~jak uzyskać, IV. 81; VIII. 59; XXXV. 25, 39. _ przepowiadać, XIV. 370. Mleczny brat, VII. 154; pt. P o k r eTatariszcze, Zmiej Gorynicz, w i e ń s t w o f i k c y j n e. Zmieiszcze, zrodzenie z dziewicy, Mleko, p. huślanka, maloko, zabieg Żar - ptak. aby się zsiadło, VII. 316. Mit, o pie.r·wszym czło_ siara, ciągnące się, XVIII. 179; w i e k u, p II. 231, 324, 325; III. _ cuchnące, XXV. 92; 187, VII. 47; XIII, 3S5, 336; XIX. _ dojenie z powroza, XIX. 124; 59; XXVIII.200. pt. Adam, aka. XXV, 88; pt. Magia. cja, Alcheringa, Argus dwugło_ dojenie ze zwona, XX. 79; wy, Ask, !bambus, człowieka _ gQtowanie, II. 206; stworzenie, człowiek pierwszy, - nazwa, XVII. 18U. drzewo Adama, drzewo, pra_ ofiara, XJXII. 1; x.x.X.IV, 131. ojciec ludzi, Ellej, EmbIa, ErIe _ pożywienie. II. 22, 56, 129" 185, (olcha), Ewa, jesion, Kanook, ko275; III. 315, 319; V. 124, 125, 153; biety pochodzenie, kwiat loto,u. VI. 264, 353; VIII. 4~, 123; XI. Maui, olcha, Omogoj, pierwsi lu193; }(II. 8; )CIII. 29; }(I". 186; dzie, pierwszy człowiek, sok z XV. 34; .xVII 125; XX. 65; akacj"i, stworzenie człowieka" koXXVII. 139; XXVIII. 83; XXIX. biety, Taata, Tii, Tiki Raro. 103; :x,x.x:I. 158; XiXXIV· 162, 164. Mizrachy, (j. żyd) wycim.nka, XXIII. 167; XXXV. 89, 119, 121-123,127, 122, 124, 125, 127; XXVIII4!)-46, 130, 132" 146, 152. 53, 55; XXX. 235. _ kąpanie dziecka, XII. 265 Mizynka, jajko kogucie, Xx,. 295. _ kobiece w lecznictwie, XVIII. 182 Mlaski i ich kombinacje, XXXVIII. _ kobyle, V. 3, 4, 60; VIII 368. 63,64, 133; ~ konserwowanie kwaśnego, VIII,4S _ alveoralne, XXXVIII. 64; _ kozie, IX. 249; XI. 66; XXVIII. _ cerebralne, XXXVIII. 64; 216; XXXV. 92. _ lateralne, XXXVIII. 64. _ krowie, VIII. 36; XXXV. 90, 92. _ wargowe, XX;X:VIII. 69. _ krwawe od kroWy, XVIII. 195. _ wsteczne, XXXVIII 64. _ kupowanie razem z krową, XXIII. _ zębowe, XXXVIII. 64, 69. 83. Mlecz, Taraxacum ofjicinale, w lecz_ kwaśne w lecznictwie., p. kiszka, nictwi.e, XXXI. 97. kiślek, mrus, V. 378; }(I. 377,398, _ Euphorbia cypari~sia L. zabawki, _ niesolcne III. 152. łańcuchy, XXVIII. 61. _ odbieranie, I. 200; II. 204; III. 21, Mleczaj Sonchus arvensis, w leczn· 22; IV. 142; V. 207; VII. 303, 304; ~.97 .. VIII. 357; X. 278; }(I 52, 219; }(II. Mleczarstwo, XXIX. 134. duchów, gór, skał, Prometeusz, SkaZimej,. stworzenie świata, ziemi, Swiatogor, Valibuk, Vritra, Walidąb" Waligar, Waligora, Walikamień, wyrwibuk, Wyrwidąb, Wyrwidub, Wyrwijedlica, Złoj - o złotym runie, XVI. 31. płn. amerykańskie, XXXII. 127. przedsłowiańskie, XXXII. 83. roślinne, XI. 373. Siuksów, XXXII. 115 skandynawskie, X. 2'37; XXXII 105, 113, 132. - słoneczne, II. 326; IX. 413; XVI 23 - Słoweńców, XXX 212 - staroegipskie, XXXII. 103 - staroperskie, XXXII. 113.' - staroskandynawskie XXXII 103. - ugrofińskie, XXXII' 113. . - wielkoruskie, XXXII. 113, 115. -r wogulskie, XXXII. 113. M i t Y P. Arwales (mityczni bracia) bliźnięta, blodder bo,ciani kraj' b?haterowie, Bra~brambult, (bra~ Cla bliźniacy), bracia biały i ciem. ny, 'Przeciwnicy td., braca kaczki buk, chulem, ciemność ciemny' (~twór krzemienny), dąb, Dobry-' nla, dom węża, dziewica - kaczka, dziewica - kamienna dziewica - łabędź, Eisenhans, ~elsenkripper, Fong-Hoang, (Żar-ptak), gagara, (ptak mit), Garuda, Giinse_ fuss, gęś, gołąb, Gor, Gorowik Gorynia, Gorynicz, Goryńskaja b'te d' , zmieja Herakles, Goryńczyszcz: ' góra guś-Ie: . , Ilia Hrungnir, Inapertwa, istota ciemni.owa, Iwanko-Miedwiedko, Jadu, jajko, Jarnasax, Jarnhaus. Jelenia, Jormungardh, kaczka, .Muromec, Kadmos, kameleon, KaZika - Iwaniszcze, kamień kamień wężowy, Ka~ nook, krzemień, księżyc, bjesinia, Latygorka, Łysa Góra, Midhg~rdh, Midhgardsormr, morze Plerwotne, Siemigorka, olcha Orfeusz, potop, potwór, powstanie (Wanyoro), Gytheium, ~ ~i •• l l �312 313 221, 300; XIII. 227, 3'25, 328; XIV. 251; XIX. 123, 125; XXI. 132; XXIII. 102; XXV, 68, 81, 85, 87, 90, 91; XXVII. 71' XXX 205' XXXVIII. 62; pt. gi owcze, V. 3, 4, 60; XVIII. 178; XXVIII. 220, 221. owcze" gaszenie ognia od piorunu, III. 143; XXXIX. 330. podlewanie róży, XII. 312. poprawianie, p. assafetyda, X. 335. posolone, w wierzeniach, II. 366; III. 153. powrócić, III, 21; VII. 313. pożyczanie, XIX II I. 69. pr1zenoszenie przez wodę, XXIII. 70, 711. przyrządzanie kory brzozowej do budowy jurty, XXXVII. 105, 108, 111. Ma -.. - - a: ' przysporzyć, XXIII. 134, 135. psuć, VI. 78; VIII 58,357; XII. 64, 65; X:XIXI. 96; X:X,XIV. 7, 35. rozlane na łące, XVIII. 178. .rozpuszczanie farb, XII. 116. skrobanie garnka" XIV. 369. słodkie w lecznictwie, III. 12, 13, 230; XIII. 219. słodkie w zwyczajach weselnych. XVI.82. - sprzedaż, XXIII. 69.. - w bajce, II. 365; V. 275. - w lecznictwie, XI. 396, 400; XXXIII. 139. - w magii, VII. 301; XI. 377-8; XXXIII. 139; XXXVIII. 62. - w przysłowiU, XIV. '237,243; XVI. 96; XXXVII. 339. - w wierzeniach, I. 86; XVIII. 195. - w zagadce, II. 230. - w zwyczajach pogrzebowych V. 345; XIII. 108. ---< ---< wieczerza dla dusz, XVIII. 213, wydawanie w złą godzinę, XXIII. 69. wyraz tabu, XXXVIII. 376. z makucha, VIII. 370. zakaz sprzedawania chrześcijanom, XIII. 279. - zakaz sprzedawania po zachodzie słońca, XVI. 80; XXIII. 59, 70. - ze słupka doić, XVI. 48. ---< żeby się nie psuło, X. 97. wo, (j. gil.) świat wy, X'VII. 112. Mli - M~on, p, mielak, pozagrobo- XIV. 308. małe rybki z połowu, wyrzucane do wody, XIV. 113. M~ódka, młoda kurka, VI. 45. M~ywo, (j. gil.), p. MU-wo, XVII. 97.. Młenek, ta,Mak, XVIII .220. Młenica, młyn, IX. 276. Młocarnia XII. 299; XIV. 360. Mliocka, p. kasowanie, XI. 1701-178; XlXJII. 159. - bułgarska:, V. 378, 3'79. - bydłem p. wsch. słowiańska. - kukurydzy, XXXIV. 147. - odgłos we wróżbach urodzaju, VIII. 345. - w czwórkę, VII. 274 - w dwójkę, VII. 274. - w dziada, VII. 274, - w gadkach, VII: 50, 51. - w pojedynkę, VII. 274. - w trójkę, VII. 274, - wsch. słowiańska z użyciem bydła, VII. 220; XX. 301; XXIII. 159. Młockowie, XI, 175, 178; XX. 94, 142, 143, XXXIX. 337. - w 'bajce, III. 187. - w szopce, XIX. 36. M~on, - wodny, III. 110; lX. 70, 276; XVI. Młoda, P. panna młoda, V. 355; VI. 15; XXVI. 98. 132, 133; XIV. 216; XV. 73, 75; XVIII. 147, 149; XXXVIII. 297. - w bajce, XI. 311, 312, 315. - w baśni, VII, 53; VIII. 59. Młoda para, XXVII. 136. - w pieśni, I. 262. Młodogramatycy, XXXVI!. 310--314. - w przysłowiu, XIV. 237, 349; Młodość wieczna, XXXII. 124. XXIV. 95. Młodszeństwo XXXII. 71. - w wierzeniach, XXXVIII. 362 Młody, p. mŁody, XVIII. 146, 147; - w zwyczajach Bożego Narodzenia, XXXVIII. 297. VIII. 339, 344; 345. - w przysłowiu, VII. 215, 216. Mlyn, zabawa, XIII. 309, 310 Młodzi, państwo młodzi, I. 247; VI. Młynareczka, ·II. 342, 361. 129; XIV. 254; XXI. 93, 94. - w szopce XI. 26. Młodzianków święto, zahawy młoMłynarstwo, XIII. 66. dzieży flisackiej, X. 10 Młynarz., p. mynarz, XI. 37'5--376; Młodzik, nów, II. 327. XX. 44; XXXI. 141; XXXIII. 139; Młodziwo, p. siara, XXV. 54, XXXVII. 262. Mlonek, żarna, V, 63. - czarownik II. 216. Mło~, młotek, p. k~epacz, 11.166, 357; _ w literaturze, IV. 80, 81; VII. 53; IX. 366; XIV. 370; XVI. 323'. VIII. 59, 188, 189; IX. 70, 72; XI. _ do głuszenia ryb, XXXII. 26. 311; XII. 222-224; XV. 101; XVII. _ Jumy, XXXII. 124; p.t. W i e235; XlX. 97; XX. 262. r z en ia. - w mętowaniu, XIV. 378. - kamienny, XXXVII. 384. _ kowalski, XII. 79; XX. 253, 254. - w pieśni, XXIII. 114, 116; XXVIII. 227, Młot Matki Bożej, janowiec ciernisty. - w szopce ,XI. 26, 47. XXX. 50. Mloteczki, term. kow.jlska, VI. 292. _ w zabobonie, XXXVIII. 323, 362. _ w zagadce, lX. 407; XIV. 376; Młujn, młyn, II. 311. XVII. 89, Młyn, kamień młyński, p. młenica, Młynek do polewy garncarskiej, mlujn, mlynnica, man, II, 3'7, 76, XXIX.87. 153, 253, 318 358; V. 104, 178; VI. - do zboża, p. bęben, XII 299; XIV. 393; VIII. 263; IX. 54, 73; XII. 360; XVI. IS, 282; XIV. 187, 3']12;X:XoXIII. 139; - ręczny, XXXIV. 148. XXXVII. 242, 414. _ w zagadce, XIV. 374, 376; XVII. - etymologia nazwy, XXIV. 88. - miejsce schadzek czarownie, XXVII. 60, parowy, II. 253. pływający, ~ bździel, XX!XVIII. 323. polski, XXXIV. 262. stary, II. 324; V. 347. 85. zabawka, XXVIII. 64; 66 Mlynek, taniec śląski, XV. 79, 83. Młynki, wzory pisanek, IV. 211. Młynnica, młyn, IV. 80, 81; VIII. 189; XII,222-224. Młyny, wzory pisanek, IV. 211. - �315 314 Mnemozyna, woda pamięci, XIII. 164. Mniak (i) (j. błr.) miętus, XXXII. 25. Mnich Darmozjad, XXXl. 134. - Priilingeński, XIV. 40. - z Weihenstephan, .xV. 171. Mnisi buddyjscy, II._83, 112. - w !facecjach i anegdotach, XII. 327; XXXI. 122. - w karykaturze, iXlV. 302. - w legendzie, V. 129; XXX. 114, 115; XXXI. 16, 17, 21. Mniszek lekarski, p maicek, mtecz świński, Jaraxacum offic. w lecz. XXXI. 97. Mniszki, XI. 405. Moc czaJrodziejska, p. Czal'y, XXI. 131. - czarodziejska członków dziecka. p. dziecko, XXv:. 114. - czarodz:ejska ziemi, p. ziemia, XXVII. 137. - lecznicza, XXXVII. 298. - magiczna, XXIII. 55, 56. - nadziemska, I. 54 . - szkodliwa, XXI. 131; XXVII. 59; XXXIX. 225. - uzdrawiająca, XXXII. 125. Mocarze, duchy zamienione w zwierzęta, III. 172. Moch wodnyj (gw. hue.) zielenice, Confervae L.; w lecznictwie XVIII 192. ' Moch z derewa, (gw. huc) pakość . brodata, Usnea barbarata, w lecznictwie XVIII. 182, 192. Mocz, gaszenie ognia, I. 137, - kobyli, XII. 81. - koński w lecznictwie XI 397. - kropienie 'ihydła, II. 337 .. - krwawy, XIII. 221. - ludzki, kiszony z tytoniem w lecznictwie, XVIII. 188. - ludzki, środek upajający, II. 21. ::.....ludzki w leczn., XVIII. 181, 189, - nacieranie, II. 335. - obmywanie od uroku, II. 335. - cudzy lub wła'sny, III. 255. - puszczanie, III. 54 ,61. - szatana, XXXVII. 306. - w przy,pządzaniu farby, IX. 95. - z krwią u bydła, XVIII. 187. - z kwaśną wodą, III. 55. - zatrzymać, III. 54; XIII. 326; XVIII. 181; XXXV. 63. Moczenie w łóżku, III. 57. Moczenie z krwią, p. Mocz z krwią. Moczenie z krzyża, XI. 381. Moda i wieś, XXIX. 128. Model drzwi, krzesełka, ławki, stołu, szafy, III. 95. Modli, nuże, szybko, XIV. 295. Modlitewnik pod poduszką niemowlęcia, III. 56. - pod poduszką położnicY, III 58 - pożyczanie, XXIII. 78. Modlitwa, XXX. 250. - 'buddyjska, XXXIV. 28. - Hucułów, VII. 270, 271. - ludowa, XXXV .. 25. - o deszcz, ~I. 8. - pisana w lecz., XXVII. 153. - przedrzeźnianie, X. 220'. - przy odczynianiu uroku, II. 330. -. przy poświęceniu domu, II. 145. - szamana, XVI. 124-126; XVII. 50. - w lecznictwie, XII. 394. - w zwycz. Wielk., VIII. 341 - za umarłych, II. 143. - zaklinająca, V. 131. - znachora, XXXIII. 118, 120. Modrak, Centaurea cyanus, w lecz. XXXI. 97. Modrucha, spodnica far'bowana domowej roboty, XIV. 113. Modry, XV. 100. Mon, młyn, XX. 262. Modrzew, p. modrzej, Abies Larix, III. 139, 267; V, 63; XVIII. 62; XXVIII. 244; XXXIV. 57; XXXVIII. 318, 319 Moge, (dok.), moje XIV. 75. Mogilnik, XXXIII. 77. _ kelnkolski, ~XIX. 42().. Mogiły neolityczne, p. 1l'whyłki, _ .xVII. 170. przedhistoryczne, Monarchia Monastyr. IV. 213. Moneta dla zmarłych, XX. 88. pt. Z w Y c z a j e i o b r z ę d y p 0- I. 25; XVII. 168, 177. scytyjskie, IX. 195; XVII. 174. Mohani, _(j. st. ind.), duch samobój- IV. 121; r o c z n e. maik, V. 56.' Mokrawina, mokrzawi.zna, XIV. 295. Mokrysz, mokrzyc właściwy, Stellaria media L. w lecz. XVIII. 192. Molenda, płaczek, skam!acz, XIV.U3. Moli moli, prędko, IX. 287. Moloch, bóstwo fenickie, XVI. 27. . Molczyć, molczynie, milczeć, mUczenie, -XIV. U3. Moloczij, (iI ukr:), pesie moloczko, barwnik' do jaj, IV. 214. Moloda" (gw. huc,), nazwa owiec, XXXV. 133. Moloko, (gw. hue.), p. mleko, VI. 264; _ wody, XIII 98. chrzest _ XXV.8. przybijanie krzywoprzysięzcy, na progu sklepu, 207, 209. w obrzędach weselnych, sia_ z III. .xx. V. 340; VII. 14; XIV. 188. ~ w zwyczajach i obrzędach Moik, ra, XXV, 54. Mołytwanie. (gw. huc.), g r z eb owe. pod językiem _ XXIII. 97, 98; XXVII. 146 Mohylki, (j. błr.), mogiły, XII. 36. Moiczek, maiczek, XXXVII. 465. pt. Zwyczaje i obrzędy do- VII. 71. w zagadce, VII. 71. Moloziwo, (j. ukr.), p. młodziwo, _ 51. pt. Magia. _ słowiańska, XXIV. 90. _ stara, III. 289; XVII. 177. ~ św. Piotra, Tributum Petri, _ czyni, XXXIV. 37. Mohikanie XXVII. 166. Mohorycz,' (j. błr.)., p. litkup, frankońska, XXXIX. IZB. (j. ukr.), wzory pisanek, budo- wlanych, IX. 269. - w zwyczajach i obrzędach pogrzebowych, ,xx. 207, 208. _ w wierzeniach, XXX. 250. _ wkładanie do ust zmarłego, XVII. 175, 177; XXVIII. 251. _ żelazna, k'r'zesiwo, xx.xIX. 432.· Monoceros, (j. łac.), jednorożec, XXXIX. 308. Monodie, XIII. 115. Monogamia, I. 45, 65, 67, 70, 73,157; II. 296; III. 199, 200, 372; XI 221; XVII. 46, 47. Monogr.afi.a etrwgraficzna, XVI. 332; XXXIX. 107. _ krakowska, XXXIX. 592. _ etnograf:czna niemiecka, XXXVIII. 292. _ etnograficzna w plan:e P. T. L., XXXIX. 607, 615,616. Monogramy jako motyw zdobniczy. XXXIV. 287. •• �,'. 317 316 Monokrepis, monosandaloi, (j. gr,). jednobucikowy, XXXVII. 127134, 137, 139. Monologi humopystyczne, III. 48. MonopedHoi, (j. gr.), XXXVII. 127. Monopol na bursztyn, XXXIX. 370, Monosylabizm, XXXVII'!. 63. 66. Monoteiści, XXVII. 160. . Monoteizm, I. 235; II. 322; VI. 385; XXXVI. 140, 141. Mcnstrancj.a, patrzeć przez .... , V. 363. pt. M a g i a. - w wycinance, XXII. 119. Montle, motyle, IX" 68. Monumenta historica dioceseos Vladi$laviensis, XI. 184. duch nachodzący we śnie, XVIII. 220.· - zmora, XVII. 67. Morchow, (gw. huc), marchew, VII. 73; XVIII. 173. Mora, Morcinek, Salamandra maculata, XXXVIII. 246. Mord rytualny, V. 387; XV. 18; XXV. 17; XXX,IV. 279; x,xxVII. 395. Mordowanie jeńców, XXXVIII. 398. Mordowisko, strzyga, XXI. 215. pt. D e m o n y k o b i e c e. Morena, kobieta ze słomy, p .Ma,rrl.ana, V. 307; XIV. 84. pt. Zwyc z a j e i o b r z. d o r o c z n e. Morfemy, XXXVII. 313, 315. Morfologi,a, XXXVII. 312, 313, 317. - bajki, XXXVII. 31. - języka, XXI. 121, - zjawisk etnograficznych, XX,XVIII. 151. Morgana, p. feja, XV. 186. Morgengabe, (j. niem.), p. podarek poranny. Morgi, miary roli, XXV. 22. Morlja, (j. serb.), p. dziewica morowa, V. 36. ,i 'l :jl fi Morlaty, dow., X. 6. (j. rum.), cza'I'Ownica, 1.137. Morowa dziewica, p. Kuga, Morija, p. Morowaja panna, II. 217; V. 35, 36. pt. D e m o n y k a b i e c e. Morowe powietrze, mór, zaraza, II. 292; XXI. 163; XXXVII. 336; XXXIX. 297. - powietrze wywołać, XXI. 132. Morowy, (gw. złodz.), dzielny, silny, VII. 280. Morówka, krosta na języku, XI. 398. Morska gapa, mewa, XIV. 113: Moroju, Morsko gruska, jabko, śliwko, Fruc- w lecz. V. 165. Morsocek, świnka morska, wprowadzanie do nowego domu, XXI. 218. pt. Z w y c z a j e i a b r z ęd y b u d o w l a n e. Morszczak, mewa, XIV. 113. Morta, (j. słowiań.), kuna, Mustela mart es, V. 325, Morusz, (gw. huc.), nazwa psów. XXXV. 136. Morwa, Morus, XXVIII. 2441 Morze, I. 121, 218; XIV. 39--41, 67, 172, 173; XXXI. 129, - jako środowisko geograficzne, XXXIX. 461. - Łatyrskie. p. pierwotne. - pierwotne, xx,x1I.99, 130, 141"169. - w bajce, II. 275; IX. 173, 174. - w legendzie, XXX 79, 101, lIlt. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w pieśni we,elnej, IX. 222, 223. Marzyca, II. 340. Morzyniec, pastwisko, XIV. 113. Morzys<ko, chell"oba koni, XXIX. 56. Morzysko żołądka, choroba, XI. 384; XXXI. 82. tus colocinthidis, ; Motek lnu, III. 9; XIV. 298; mia·re. \ XXV. 122. '", - w pieluszkach dzieci, III. 56. Motki, motowidło ręczne, II. 140. Motowęzy, frędzle, XIV. 308 MotoWlidło, pi. kiwa, motyl, II. 348; lX. 53, 279" 365; XIV. 298; XXXVIII. 418, 419, 422; XXXIX· 291. pt. N a r z ę d z i a t k a c k i e. Moskiewski ploszcz, p. PIast moscoMotowionzek, s.znurek do przewiąviticum, w lecz., V. 165. zywania .pasma na motowidle, MoS't, I. 262; XII. 252; XIV. 86; XIV. 308. XXIV. 89; XXVII, 142; XXX. Motowyla, motowylci" (j. uk,r), wzo134, 135; XXXIV. 274; XXXVII. ry pisanek, IV. 211, 212. 390. Motuz, motuzek, powróz, III. 44. _ dzielący ŚWLat żywych od świ.ata Motyka, P. ryskal, sapa, II. 218, umarłych, XXXIII. 3. 335; IX. 366; XX. 22; XXX. 214. _ kryty płdn. europej., XXXIII. 2. 220; XXXIX 21, 193, 194, 210. - lisi, XX. 294. 363. pt. Narzędzia rolnicze. _ papierowy, VIII. 353; XXVIII 52. _ służy do lotu czarownic, XVI.51; _ polski w przysłowiu, XXIII. 159; XXVII. 64. XXIV. 89; XXIX. 175 _ w przysłowiu, XIV. 353. - przesądy związane z budową, p. Motyl, motowidło, II. 349. ofiary z ludzi, li. 282. Motyle, duch, dusza, demon, XXXIV. _ w Jaworowych ludziach, XXXIII 280.. 5, 6. _ siedziba duszy, .xVII. 182. _ w zwyczajach weseln., XIV. 259. _ stworzenie, XIII. 334. _ zabawa, XXXIII. 2, 6. Motyli, (j. ukr .), wzory pisanek, IV. - żelazny, VIII. 353 213. -Moszcz winny, VIII. 67. Motylica, choroba owiec, XIII. 242. Moszel, łotewski bóg krów, X. 113. Motylka, motylewa, motyłyk, (j.ukr.) Moszenka, (j. ukr.), torebka skónzawzory pisanek, IV. 213. na, XII. 288, 290. Motyw(y) baśni podań i legend: Moszie, (gw. huc.), akuszerka, VII.261 _ alternujący, XXXVII. 18, 19. Moszna, kieszeń, woreczek, XX. 75· _ anioła i pustelnika, XXX.88, 113 Motalka., (gw. hue.), włóczka koloro_ anioła ukaranego, XXX. 31, 115, wa, VII. 261. (j. lac.), konstrukcja ryglowa, XXXIX. 247. Mosiądz, IV. 209; X,II. 288; XXIX!· 185; XXXI. 67. pt. M e t a l e i i c h o b rób k a. Mosiężnictwo, IX. 96. Moskale, placki owsiane, II. 79; III. 234; XIV. 277; XX. 95. Mas pruthenieum, sosny i jodły w bu_ murlata, .~ ł ł Motalkie, wona, (gw. hue.), włóczka czerweselny ubiór głowy, V. 338. (j, błr.), MataTis, (. lit ), .xXXII. 31. pt. N a r z ę d z i a Motar, rybackie. 176. _ bajki, XXXVII. 4-17, 21-28. _ brata zabójcy, XV. 40. _ dramatu indyjskiego, XXVI. 116. _ dziwnych sądów bożych, XXX.84, 88, 91. 108, 114. �319 318 - Edypa, XXVII. 3, 10, 18, 20, 21. Grzegorza, XXVII. 13, 15, 17, 22. kazI:odztwa, XX. 228. Kopciuszka, XX. 267. Króla Lira, XXVII. 2'5. Lenorowy, XX. 260; XXX. 213 łabędzia, XV. 186. niemieckie, XXX. 221. Peregrynacji Maćkowej, XXVIII. 204 . - poezji ludowej, XV. 146; XVI. 320, 358. - pokuty, XXVII. 20. - psa i kobiety, XXXI. 153. - prześladowania syna przez ojca, XX 228. - starogreckie, XV. 197. - staroindyjskie, XV. 197. - śmi'erci i dia1bła, XX, 250. - śmierci ukaranej i uwięzionej, XXX. 76, 80, - teratologiczne, XXXVII. 16. - trzech rad, XXVII. 23, 24. - wędrowne, XXVIII. 197; XXXI. 100, 103, 143. - węzłowe, XXXVII. 11-13, 19,24. - zdrady, XV. 216. Motywy zdobnicze, gałązka iglasta, XXII. 17. pll O r n a m e fi t. - geometryczne, X. 300; XXII. 113, 120, 127; XXVI. 31; XXIX.123; XXXIII. 107; XXXIX. 289, 290. -. ich związek z materiałem i techniką, XXII. 126. - ich początek, ~II. 83 126. - mizrachu, XXVIII. 42. ' -o naszyte" XXI] 88. - ośrodkowe, XXII. 93. - pasowe, XXII. 93. - pisanek, XXXIV. 287. - przeobrażen:a, 'XU. 84, 87. - roślinne, X. 301-303; XlXII. 113, 120" 127; XXVI. 81; XXVIII. 24, 43; XXXIII. 10~. - rozetowe, XXVI. 83. - słońca, XXVI. 114. - w kształcie serca, XXII). 101. - wycinanek, XIXVIII. 50. - zasadnicze, XXII. 86. - zwierzęce, XXVI. 81; XXVIII. 41, 44. Mowa germańska, II. 115. - hotentocka, XXXVIII. 71, 84. - Hucułów, II. 209 - jako czynnik rozwoju, XXI. 264. - ludów pierwotnych, XXXVIII.70, - nosicieli ceramiki wstęgowej, XXXVIII. 48. - ,Pińczuków, IV. 341. - poznańska, XXX. 258. - starszego drużby. p. oracja, V. 355, 356; VI. 133. 'Mowa ptaków, XV. 89, 190-192; XXVII. 162; XXXV. 26. pt w i er z e n ia. Mowa zwierząt, IV, 300, 304; VI. 305; XIII. 27; Xv,. 194-197; XVI. 112; XVII. 54. Możno, możliwe, XVIII. 220. Moździerz, XXXIV. 169. Mór, p. morowe powietrze, morowa zaraza, Dziewica morowa, XI.401; XIV.82. Móscki, uczesanie, XXIX. 82. Mózg, siedztba duszy, XXXI. 144. - w lecznIctwie, XXXI. 144. Mraźnica, (gw. huc), zagroda dla owiec, VIII. 43.pt Pasterstwo, Mroka, (j. ind.), demon, XXIV. 6. Mroka, mgła, II. 162 Mrowce, mrówki, II. 135. Mrowiele, duże mrówki, XI. 400. Mrowisko, VI. 267; XXVIII, 189. - w farbowaniu jaj, VII. 179. - w leczeniu, X. 358. - w leczeniu kołtuna, VIII. 366. w leczeniu trądu, XVIII. 83, w magii, XIII. 114; XXXIV. 12. spod bI'zozy w leczn., XXXV. 62. Mrozian, nazwa wołów, XIV. 175. Mrozia,na,· Ml'oziasta, nazwa krów, XXI. 58, 59. Mrozon, XIV. 175. Mrozula, nazwa krów, XIV. 175; XXI. 59. Mrówka, mrowiele, murandele, XIII. 114. - siedziba duszy, XVII. 182. - w bajce, V. 184. - w lecznictwie, XI. 400. Mróz, VIII. 154, 155; XI. 381. _ przepowiednie mrozu, XIII. 256. - w wierzeniach, V. 53-56; 2~50, _ w zagadce, II. 41; XVII. 87. MrÓz, ścieg hafciarski, XXVIII. 27. Mrtvaca dizati (j. serb.), umarłego podnosić, zabawa, V. 141. Mrus, mleko kwaśne, II. 208. Mrzeża, mrzeźna, mrzyska, sieć, XXXVIII. 244. Mrzościć, tarło u ryb, XIV. 113. Mrzystwo, zarybek drobny, XIV. 113. Mrzywka, zarybek, XIV. 113. Mrzyża, p. mrzeża. Msza, bracka, XXXI. 79. _ na cześć diabła, XXVI. 6. - na intencję cudzego nieszczęścia, XVI.82. _ odprawiana przez dusze zmarłych w noc zaduszną, xxr. 154. _ w przysłowiu, VII. 215. _ za dobre powodzenie, II. 142. - za dusze zmadych, II. 142; VIII. 51, 53; XXIV. 8, 37. Mszał, II 83. Muc, zachmurzony, XII. 67. Muca, czepek, XXVIII. 32. Muca, (gw. dziec,), świnia, III, 165. Mucek, nazwa psów, VIII. 179. Mucet, (dok,), odzież, XXXIX. 298, Mucha, gdzie zimuje, II. 161. - jedzenie, XXXVII. 281. - olej w recepcie komicz. XXVIII. 205. - stworzenie, XIII. 334. - trucie, II. 21, 22. - w bajce, XX. 246. - w lecznictwie, VI. 61. - w przepow. pogody, XIV. 36f!.. Mucha, nazwa psów, XXXV. 136. Mucha, rdzeń łozy, XVII. 131. Muchajer, tkanina wenecka lub turecka, p. Materiały odzieżowe, XX. 93; XXXIV. 161. Muchajer, muchomor, Agaricus muscarius, XXXI. 97. Muchomor, p, maramuch, muchajer muszara, Agaricus muscarius, środek upajający, II. 21. Muchcmor, Aman'ta muscaria, I. 197; XXX 26; XXXI. 33. Muchotrzew, gwiazdownica, Stellaria, okłady, XXX. 65, 66.. Muchy, wzory pisanek, IV. 213. Muczallo, (dial. alem,), bIaly chleb, XI. 363. Mudżekindis, (j. algonk.), bóg wiatru .zachodniego, VII. 10. Mugawka, mygouka, (j. błr -lit.), narzędzie rybackie, XX:XII. 30. Mul, muślin, XIV. 249. Mularz, murarz, II. 357; IV. 288; VIII. 122, 123, 422; XXX. 18. Mulić, zwilżać śliną nici przy pr.zędzeniu, V. 45. Mulik, glina z glejtą, XI. 197. Mulinum, (j. lac.), młyn, XXIV. 88, Mulka, żętyca, II. 128-131. Multanki, inst:ument, XI 155. Multum, (gw złodz,), dużo, VII. 280. Muł, XXXVII. 137. �321 słup w brogu, II. 14<1. Munduwaty, (gw. druc.), mówić, XiXXVII. 210. Muora jumel, (j(.lap.),X.X.XII. bóg, 103. Mura-mura, aus'traI, przodkowie totemiczni, XVII 44. Murandele, duże mrówki murawiele kąpiel, XVIII. 183.' , - zwalczanie gąsientc, XVIII. 216. Murawszczewnyk, (j. ukr.), krwawnik pospolity, AchiHea miHejlor; listk.i, XVIII. 180. - w lecznictwie odwar, VI. 158,,159; XVIII. 192. Murdzocha, nazwa krów, XXiI. 59,206. Murek, piec, XXIX. 49, 50 Murlat, p. morlat, XXIXTX. 454. pt. Dach. Mu·rzowie, XXXI. 112. Mus, musa, (doki), miara na masło miód, XXVIII. 157-159, 164, 165: Mus'ak, (gw. huc.), dl) ostr'zeni:a kosy, XX,xV. 87. Muśtyk, munsztuk, XIV. 114. Muszarka, p. bedłka. Muszczki, uczesanie, VI. 45. 50. Muszelki, Cypraea moneta, .III. 252. - na kapeluszu, III. 262; XVIII. 68. Muszki, kobiecy ubiór głowy, XI.218. Muszkiet, XXVIII. 210; XXXIV. 170; pt. B roń. Muszle,totem, XVIII. 28. . Muszlin, muślin, p. Materiały odzieżowe, XI. 61; XXVIII. 19. Muszora, muchomor. X,XXI. 97. Muter, matka, XVIII 220. Muterki, wóz, VI. 395. Muzealnictwo, etnograficzne XVIII. 227; XXIX. 182; XXXIII: 154. - Hńskie, XXXVIII. 378. - organizacja. XXI. 248; XXVI 142. - polskie, XXI. 248. - warszawskie etnogr, XXI. 40. 42. Mundelak, . ,, Muzeografia, XXVI. 142. Muzeolodzy, XXX. 235. Muzeologia, XXVIII. 150. Muzułmanie, XXXI. 112. Muzycy, ślepi, XXI. 120. Muzyka, I. 50: III. 18, 347. 350; IV. 319; XIV. 255, 261; XIX. 35; XXI. 104, 270; xxvn. 141; XXX. 249. - Chopina, XXIX. 131. - Bułgarów, XXX. 249. - Chor'watów, x,xrx. 200. - cygańska, XXX. 239. - doby przedhistor., XiXVII. 164. - Eskimosów, XXXVIII. 213. - Gandharwów, X,XXIV. 14. - górali tatrzańskich, XXVI. 143. - litewska, VIII. 324, 329. - ludowa, I. 46, 90, 138, 139; 1"1. 38; VII. 94, 236; VIII. 325, 329;X298; XIII, 171; XV. 61; XVI. '328; ,XiXI. 30,33, 35, 270; XXIII. 161, 178; XXV. 104, 124; XXIX. 202, 200, 2a8; XXX. 24l8;·XIX:X'IV.275; XXXV. 185; X:XXVII. 353-356, 369, 3,BO,441, 470, 483; XXXVIII. 218, 315,450,576, 615; XIX:XIX.341. - podhalańska, XXXI. 146, 147, 149, 150; XXXIII. 154. weselna, III. 64; XIV. 255, 261; XXIX. 203. - węgierska, XXIX. 204. - zaczarowana, XXXIII. 139. M u z Yk a l u d a wa, p. gamy, gymnopaideie greckie, heterofonia, instrumenty muzyczne, Krzysiowa nuta, melodie, pentatonika, pieśni ludowe podglosy, polifonia, przyśpiewy, rispetti, ritornello, sciuri, slodyckowy mars, storneHi, strom- śpiewy ludowe, tańce 'ludo' we. tonacje. viHote. wojeńskie śpiewy. botti, Muzykanci, bąbenica, p. bandurzysta, bubenik, basista, cym- dech, balista dudziarz, gęślarz, guślarz, kataryniarz, klarnecista, kobzar, lajermon, skrzypak, sknypek, skrzypiciel, II. 60, 238" 242; IIIl. 232; X1XX. 234. - kościelni, XXXII. 74. - na Łysej Górze, XXVII. 70. _ w szopce, XXXI. 53; XXII. 130. Mużyk, (j. ros), chłop; w szopce, J{J{II. 13~137. Myasthko, (dok.), miejsce, łożysko; w magii XXVI. 13. Mycie naczyń, XXX 22. _ rąk przed jedzeniem, P. ablucje, XX. 188, 189, 195, 198. _ zwierząt w korze brzozowej, XXXV.63. _ zwłok, XXX. 225. Myoie się, l. 177; Xl. 43lt pt. H ig iena. _ srebrną monetą w dzień B. Nar., III. 14'\. - w mleku, VI. 63. _ w rzece na Wielkanoc, XII. 313, - w serwatce, VI, 00. _ wigilię B. Nar., X. 155; XVIII. 210; XXIII. 78. - wodą bieżącą w W. Czw. XVI.84. _ wodą, w której go~owano pisanki, IV. 226. pt. M a g i a. Mydlarnia, III. ] 10. Mydliny pić, w lecz. XVIII 184, 188. Mydło barskie, XIV. 18. - surogaty, XXXIII. 148. - w lecznictwie, XX,x 14, 65. - w przysłowiu, XXIV. 93-95. Mygla, stos kloców, VII. 261; XVII. 139, 150. Mygouka, (j. błn), migawka, narzędzie rybackie, XXXII. 30. Myjak, w magii, Xl. 387. 21 Lud _. Tom XL Myjoki, plotki, VI. 45. Mynarz, młynarz, XX. 262. Mynaż, (gw. żoł.), menage, III. 80. p.ni~zapominajka. (gw. huc.), lud, VII. 262. Myrdać, wywijać ogonem, XVI. 85. Myrta, p, mirt, Myrtus communis, hodować, XXXI. 97. pt. Roś l iny w wierzeniach _ odwar w lecznictwie, XXXI. 9'1. Myrtowy wianek, XXXI. 97. Myr-zile (gw. hUc.), XIII. 124. MyriophyHum spicatum L., p. ko- Myosotis palustris, Myr, ciewie. terminol. kowalska, VI. 292. Mysikrólik, p. Strzyżyczek, Wielki Mysel, Jochem, wolowe oczko, Troglo- VII, 137; VIII. 279, 284, 310, 311; XVII. 54. pt. p t a k i w w.i e l' z e n i a c h. Myska, (gw. hucJ, miska, XXXV 97. Myskie, (gw. hue.), kołacze rozdawane ubogim 3-go dnia po pogrzebie, V. 345; VII. 262. Mysoczew, roślina, totys, V. 278. Mysteria, (dok), zwyczaje cechowe, XXXII. 67, 68. pt. I n i c j a c j e. Mystheres d'Eleusis", (j. frJ, mistetia eleuzyjskie., lXXVIII. 11" Mysz, p. szkarparyia, a ciężarna kobieta, III. 24, 68; }("III. 197; XXIII. 65, 66. _ a pożyczanie, XXIII. 62, 65, 67'. _ która zjadła święcone, XII. 64. _ miedziana, zabawa,; V. 178. _ nora, II. 252. _ obrona pI"Zed kotem, X. 35a. _ siedziba duszy, XVII. 182. _ skóra w lecznict. XVIII. 180. _ stworzenie, XIII. 334. _ w bajce, II. 56, 60; V. 184; VII. 46, 47, 133; "III. 269, 278, 287, 288, 300; I)(. 162, 184. dyttes parvulus, �322 - - w lecznictwie, XXXIII. 139. w praktykach czarodz., XXXUI 139. - w podaniu, XXXIX. 295, 314. - w przysłowiu, IX. 51, 369; XIII 156; XIV. 353. - w wierzeniach żyd., II. 53., 58. - w zabawach, VIII. 202. _. w zagadce, II. 338; VII. 72. _ wyprowadzenie z domu, XIII.143 Myszata, nazwa krów, XXI. 59. Myszy, choroba, na szyi, XVIII. 190 Myszydrzew, muchotrzew, gwiazdownica ,w lecz., Xxx. 65. Myś, niedźwiedź, XXIV. 41. Myśl w przysłowiu, VII. 215. - w zagadce, II. 229. Myślenie formalistyczne, XXXlX.29 _ magiczne, XXX. 269. _ materiaHstyczne, XXXIX. 11. _ prelogiczne, XXXIX. 23. Myślis'two, p. łowiectwo, IV. 99; V. 123; XXIII. 173; XXX. 225, 239; XXIXI. 24, 161; X:XIXVII. 331; XXXVIII. 314, 329, 364, 410. pt. PtasznictwQ. pomyślne, w W. Piątek, XII.312. przybory myśliwskie, IV. 99. ptas'ie, X".XlXI.26, 29. - tajemnice, zabobony, IV. 99. Myśliwski okres, XX, 318. Myśliwskie prawo, XIV. 240. Myśliwy, V. 219; VII. 282-285; XXX. 35, 193; X'XJXI. 8, 129 i pustebik w facecji, X:XJXI. 129. - magia. p. hostia, komunia, strzelba zaczarowana, XIII. 114, 115, - Mikołaj, V. 279. - nocny, VIII. 349. -. postać diabła, II. 325. -. rosochacz, XIV. 70, 228. _. słownictwo, VII. 96. _ strzelanie _ XII. 312. w herbie, XI'V. 70. w szopce, XI.24, 37, 133; XXXI 54. w W. Sobotę do pro- skury, - zielony, II. 112. (gw. hu-c.), cebrzyk, Mysnik, Myto mostowe, XXXIII. V. 63. 2. N Na! nawoływanie psa, II. 130; XXXV. 137. XXVIII. 228, 230, 231. _ odleW" lewą ręką, XXXIII 119. _ pieskag, na czworakach, IV 280. _ prag, całkiem, zupełnie, XII. 68. - prośbę, żebrać, II. 363. -przekory, na prześcigi, XII. 68. - przestępy, ścieg piaskowy, XXIV. 10. - sfol, z rozmysłem, XVIII. 221. Na muzykach, - iść, udzierać 45; XII. 68. udry się z kimś, VI stępa mechaniczna, XXXIV. 244, 246, 254, 255" 262_ Na widku" pełnia księżyca, XXIV.48, _ widerach, na oczach, XVII. 163. _ widliw, (gw. hue.), na odlew, czynność magiczna, XVII. 178. - wybitki, gra, IV. 224. _ zarate, zdrowo, szczęśliwie, XVII. 163. _ żywca, łowienie ryb, XXXII 26. Nabiał, P. mleko, masło, maślanka, . ser, sepwatka, II. 127; III. 13, 195, 327; VI. 53; VIII. 376; XIII. 223; XVIII. 72; XX. 95, 96. - wiatraku, choroba, XVIII. 181. Nabij, Naborowi !XIII 216, 218, 224; p. jaworowi ludzie, w dzień zaduszny, ludzie, Nabożeństwa XXI. 154. - w polu, XXV. 57. NabyraZnyk, ładowanie drzewa, XVII, 100. Nabytni, urodzony przed ślubem, XIV. 161. Naciećkać się, XIV. 114. Nacieranie, bydlęcia spodniami, XI. 387; XXIII. .108. - kurdzie Za u bYdła, XXX. 48. - malisq, XXXIII. 121. - na odlew, iX:XXIII. 121. - wiechciem słom., XVIII. 189. Nacięcia, p. tatuaż, XXVI. 79. Nacinanie: brodawki piersiowej, sk,poni, XXXVIII. 58. Nacja, P. naród, XXXIX. 73. Nacjonalizm burźuazyjny, XXXIX. 47, 417. . Naczelnik rodu, p. kunigas, III. Ill. Naczółek, P. czółko,XJXXVII. 486. Naczynia drewniane, P. cutura, XVIII. 114. - garnca'rlskie, XI. 197. - gliniane, XVII. 17'5; XXiX. 22; XlXX'VIII. 425. - gospodarskie, X. 424. - huculskie, XXXV. 95. - kuchenne, p. gonetek, kastruZ, rqdel, rondel, brytwań, X. 424, 428, 429. - malowane, XVII. 69, 168. - na wodę, P. kuszka. - obrzędowe" p .. kaoll, kernos. - pasterskie, XIII. 241. _. piecykowate, p. gliniane palen'iska, żarownie, XXXII. 50, 65; XXXV. 173. 21" - pierścieniowate, rada, p. askosy, bretzeZ, brirda, bukłak, ću- 19; 20; :XXXIV. 74-140; XXX'IX. 25. Naczynie, narzędzia kowalskie, VI. 292. Naczynka, (j. ukr.), .prosię nadziewane, V. 214, 215; VII. 262. Nać, IV. 281. Naćiara.. O. serb.), gra, V. 142. Nadanie broni; obrzędowe, p. .postrzyźyny, II. 82. - imienia, 1.183; V. 50, 52; VII. 63; XXVI. 107, Nad'budowa i baza, .xxXIX. 36--39. Naddawka, p. odumiarek, przymiarek, XXV. 30, 31. Nadlega.. nadZoga, (j..słowen.), choroba, XI.X. 18. Nadleśnictwo, XXXV. 142. Nadołek, dolna część kobo koszuli, IV. 278; V. 63; X. 33, 183; XI. 58, 387; XIII. 327; X::VI. 61; XXIIII. 108; XXXVII. 222. Nadołuha O, ukr,), niedola, XIX. 18. Nadornnictwo, III. 211, IV. 146. Nadomnik, zięć, p. uszkuris, III. 211-213, 296; IV. 14~ 246, 367. Nadżieja w przysłowiu, VII. 25, 216. Nadzis, (j. st. ind.), nieczysty, XXXIV. 38, Nafta, p. kanfina. w med. lud., XI. 399; XVIII. 183. - zakaz pożyczania, po ocieleniu krowy, XXIII. 63, 73. Nafta., wódka, VII. 280. Naga-non, (j. Indonez.), zaćmienie księżyca, XXXII. 135. Nagłos mlaskowy bezdźwięczny, dźwięczny, nosowy, przydechowy, XXXVIII. 64. Noagolennica, XXXVII. 130, 140, 149. tura, kołacz, XI. 362; XXX'III. ber- �324 :Ii l !l I II .j l 1 )•:1 .1. l Ij II l il Nagonka, XiXXI. 29. pt. Ł o w ie ctwo. Nagość, czarownic, III. 21; XXXVIIl\ 276. pt. M a g i a. - człowieka, II. 252; XXVIII. 188, 190, 192, 194. - kobiety, II. 217; V. 219. - jej znaczenie kultowe, XXV. 88; XXXIII. 139. - przy poszukiwaniu rzeczy skJradzionej, XXV. U6. - przy siewie konopi, XVIII. 212. - w magii, VI. 65; XVII. 37; XVIII. 176, 212; XXV. U6. - w noc świętojań., IV. 3'21;VII. 302. - w obrzęd. związanych z zapewnieniem urodzajU, VI. 65. - w obrzęd. sprowadzaniu deszczu, XVII. 37. Nagrobki, XXIIII. 162; XXIX, 166; XXX.236. _ pijanicy; XII. 93; XXXI. 133. Nahajka, ,p. bat, korbacz" w obrzęd. wesel., I. 249. Naholówacz, (gw. huc.), p. stępor, XXXIV. 148. Najadrzyć, najadrzynie, rozpiąć jadro (sieć), XIV. U4. Najady, demony wodne, IV. 156. Najazdy azjatyckie, XXXIX. 122. Najbliższa, najbliższy, sta't'sza druh~ na, drużba, XV. 77, Najduch, p. bachor, dziecko nieślubne, VI. 45, 79; IX. 120; XII. 67, Najmici, IV. 138. Najświętsza Panna, p. M. Boska, II. 235, 328; III. 162; IX. 403; XI. 93, 188; XII. 85; XIII. 131; XIX. 52; XXV. 50; XXIX. 71, 156; XXX. 46; XXXI, 86, 102--105, 110; XXXII. 182. . - i narodziny cielęcia, XXIII. 63,. 325 -- metyw walki z szatanem., XXV. 47. -- w pieśni, XI. 188. - w szopce, XL. 18, 19, 22; XXV. 63, 64. - Rodzina, XIX. 46. Najpierwszy, Najwyższy Pan bogów, XXII. U. Nakadzanie, XI. 397--399. pt. M edycyna ludowa. Nakazy egzogamiczne, XXXIX. 421. pt: Zak azy. No a k a z y, p. bat, baźniki, Besreb~ nyk, bez, Blagowiszczenie, Blahowiszcze,nie, chleb, chustka, ciąża, cielę nowonarodzone, czesanie się, czystość, egzogamia, głownie, gniazdo ptasie, gwiazdy, księżyc, pożyczanie, zachód słońca, zakazy. Naklejanie" wycinanka, XXII.1U,U6. Nakłuwanie, p. tatuaż, XXVI. 79. Nakonierować, nawymyślać, VI. 45· N.akrapianie jaj, pisanki, IV .. 207. Nakrycie głowy, p. czapka, kapelusz, ubiór głowy, XXV 123; XXVI. 124; XXXVIII. 265. -- głowy w obrzęd. i wi.erzeniach, XXX'I. 144. Nakrywanie głowy, XXI. 191, 192. -- p. młodych, X'XI. 94. -- stołu dla zmarłych, XXIV, 14" Nakrywki, belki, IX. 270. Naleśniki, II. 201. Nalepa, nalipa, nolepa, piec, II. 70: IV. 27'8, 287; VI, 56; IX. 7, 64, 279; XI. 377; XII. 320, 323; XIV. 356; XXXVII. 200. Nalepianki, p. wycinanki, IX. 299 pt. S z t u k a l u d () wa. Nalewka, XI. 398. Nalipa, nolepa, nalepa XV] 367. Nałożenie stopy, XXXVII. 133. (j. hot.), XXXVIII. 68, 127. powolny, XIV. 295. Namaszczanie ciała, XXXIII. 148. -- czarownic, XXVI. 72, 73. Naamts, (j. łot.), namitka, XXIX. 133. Nambadżandi,austr, cóg nieba, VII. 5 Ncimilejsy, kawaler, VIII. 241. Namiot, p. urasa, XV. 367; XXIII. 45, 46; X,XVIII. 29; XXXVII, 94, 105, W8; X'XXVIII. 2.58. pt. B udynki mieszkalne. - chrustu, XX. 51. Namit, namitka, (j. ukr), XVII. 155; 156; XVIII. 146--148; XXIX. 133. Namustyty, (gw. hue.), choroby bydła, XVIII. 187. Namyśnie" naumyślnie, XIV. 114. Nanabosho, (j.algon.), bóstwo, XXXII. 10~, U2, U7-121, 124. Nama, Namalny, Nanaszka, nanaszko, nanko, nanno, (gw. hue.), matka i ojciec chrzestny, VII. 262; XXVIII. 188, 196. Napad,(gw. huc.), choroby bydła, ,XVIII. 186. Napadzina, zaczepnik, XIV. 114. Naparstki M. Boskiej, driakiew polna, w lecz., XXX. 63. Naparstek, pożyczanie, XXIII. 77. Naparnąńć, naparnięcie, pokazać się, <XIV. 114. N,apisy,motyw zdobniczy, XOCXIV.287. - klinowe, XV. 141. - na bramach w czasie epidemii, III. 53, 55. -- na chusteczkach, XXIV. 137. -- na domach, .xxxIX. 145. - na drzewach, XXVII. 172. - na kcściołach, XXXIX. 145. - na mizrachach, X<XVIII. 40. -- na mostach, XXXIX. 145, 454. -. na nagrobkach, XlXV. U2; XXXIX. 145, 454. nanuśko, ~ l Napisy na pierścien., XXII. 45,49, 53. Napierśnild, p. baw e.t, XXI. 47, 48, 55; XXX. 237. Napiski, (j, ukr.), wzór pisanek,IV.210. Napój cudowny, .xxxVII. 21. -. czarodziejski, VIII. 10. - lanie na ziemię dla zmarłych, XX. 205; ~XX. 250. -- miłosny, X. 262; XXXVIII. 276. - z muchomora, II. 21. Naprawić, pr'zeciągać przez dzwono koła, XVI. 79 pt. M a g i a Napuszczać, (gw. złodz..), kłamać, oszukiwać, VII. 280. Narragonia, kraina głupców, XXVIII. 198. Naramnica, przyramek, XIV. 114.. Naramienniki, II. 79; IX. 37;XXI. 252; XXIV. 86. Narcyz, marcyz, Narcissus, w wierzeniach, magii i lecz, XXVIII. 244. Narocznicy, p. narok, XVII. 211. Narodnik, XXXIX. 4, 51, 53. Narodowedenie, (j. ros.), ludoznaw'stwo,' XXXIX. 2. Narodowości współczesne, II. 367, 3'H. Narodowość, XXXIX. 78. Narodziny dziecka, cielęCia XXIII. 62. - Jezusa, p B. Nat'., IX.172;~IV.344Narok, (j. sto cerk.), szczęście, sąd boży, XVII. 195, 210-213; 234, 235. - obrok, czynsz, XXIII. 163. Narościć się, urosnąć, XVII. 163. Narośl brzozowa w lecz., XXXV. 6.2 Narożnik, snopek w strzesze, IX.271, 272; XXIX. 37. pt. D a c h. NaroŻnyci,(j.u\n,) zrą':J XVI. 366.368. Naród jako kategoria hi,tor., XXXIX.73. - jako pojęcie, XXXiI<X 45, 92, 417. -- naukowa definicja Stalina, XX<XIX. 14. 417. �327 326 grzbiet stopy, XI. 400. przyszwy u buta, V. 64. Narty" XXXLX. 21, 93. pt. K o m u n i k a c j a l ą d o w,a. Narukować, (gw. żołn.), einrucken, III. 78. Naruszenie, przepuklina" III. 254; XXXIII. 24. Nary, pol, łóiJko. :XXJX. 23, ,H. Narwa, ropa, Xl. 400. Narzaz, (dok.)., danina, lXVII. 259. - (j. stosłow.), nacięcia karby, XXIII. 163. Narzecza p. gwary hajuwiarskie, XXXIX. 124. - czakawskie, XVII. 105. ~gallo-italskie, XlXXVII. 404. -:- ikawskie. XVII. 103-105. - kaszubskie, IX. 91. - krakowskie, II. 75. - lasowskie, XXX. 259. - małopolskie, XXX. 258. - podhalańskie, III. 227. - polskie, II. 74. - płn. rosyjskie, II. 6. - sztokawskie, XVII. 104, 105. - toskańskie, XXXVII. 404. Narzeczeni, 'XXXVII. 113, 114. Narzeczona (y), p. młody, młoda, Nart, Narty, I:. , 'I" ~ ' i II' I II i 1 ! "11 l: , i1 "li H ,j 'IIi li " ~l coemptionator, kn.iaź, kniahy- II. '238; IX. 35; XIV. 216; XXI, 94; XXVIII. 95, 96. Na'l'zędzia chirurgów staroż., I. 221. - do obróbki drzewa" .xXXI. 4. - do obróbki lnu, XXXVII. 212; XXXIX. 458. - do znaczenia owiec. :XXXV. 138. - drewniane, XXXIX. 20. - gospodarcze, VII. 272-275, 333; X:XXVIII. 441. ~ ich rozwój, XXI. 21, 22. - kamienne !XXI. 89; XXXVIII. 54; XXXIX. 18, 20. ni a, - kowalskie, VI. 292. [krzemienne, p. kamienie, I. 23. 183" 186; .x:xXVI, 96, 280; 323, 419; XXXVIII 217. - łowieckie, II. 7; .xxVII. 152; XXXI. 25. - muzyczne, p. instrumenty, XXIV. 91; XXVII 159; XXXVIII. 21. - pracy. XXXIX. 21. - produkcj-i, XXXI~. 102, 108. - przędzalne, XIV. 359. - rolnicre, XJX:XIII.1l4;/XIX;XIV.183; lXXXVI. 96, 280; XXXVII. 243, 323, 419. XXXI,X. 193, 236. - rybackie, II. 7; VI. 403; IX. 96; XXI. 42, 45, 51; XXIII. 132; XX:XII. 28, 32; XXXVI. 280. - rzemieślnicze, XXXIV. 273, 274. - stolarskie, XIV. 359; XXXVIII. 423; XXXIX, 493. - tkackie, X'I. 327. - żelazne, XXXVII. 368. - żniwi.arskie, XXV. 13'2. N a r z ę d z i a p a s t e r s k i e, p. bataZiw. czek ferula, betelew, (toporek), geletka, bleszka, dosek, jaszczyk, ciasz- dzwonek, kij pa- sterski, koczerha, noszaky, obiernyk (do robienia znaków wł.), toporek. N a r z ę d z i a r o l n i c z e, p. bijak, brona, cepy, czakany, czekany, czepigi, czepiky u pługa, demok, grabie, grabki, holowa, horodnyk, istyk, kapica u cepów, kartacz, 'kierat, kij, klucz u pługa, knebel, koka u pługa, kolca u brony, koZiśniata u pługa, kopac, kopaczka, kopacz, kosa, kosula, kuszka, lemiesz,' łapa 'a, marók, młocarn:.a, motyka, o~trokopacz, pałamarka, pług, płużyca, przedkroje, radło, rydel, ryl, ryskal, sapka, siewnice, socha, walec do młocki, widełki, widły. N a '1' z ę d z i a r y b a c k i e PI akiesaban, taj kies, akmoj, ankier. bet, bębczuch, nie, blistnia, ka, bembezuch, blyskawka, ka, boltak, boutak, brodnik, dzinis, bucz, tokas, blyskau- 'brodzień, bucza, cinglas, buczanka, deszczulka, drygawka, drzazgownik, gajno, gantas, gant, gomulec, grendzidko, gręzy, harpun, ka, jadro, jadrzyć, jezdas, gHrgusiet- jaz, jazi, iglica do kaczur, ka- jata, jezdej, sieci (holka), kabyla, ganiec, kala tuszka, kctlwaratas, kamień do sieci, kanat, kapor, kasior, kasiorek, kaukos, kastra, kauszos, klepla, ~Ziapla, kauka, klep, kZipas, klepa, kliuczka, 'kłoda, klokoczka, kobyly, wrót, komulec, kora, kosz, szyk, krata., krigas, kriga, kruk na szczupaki, kuj ale s, kulas, kule, kumialis, kute l, kutialis, kolokoukrylo, kujes, kumielej, lantiale, lantiales, łapanie ręką, lapa tka" lużyckie preżeno (matnia), mataris, miekstuwe, . mieszkiera" młot do głuszeni'a ryb, motar, najadrzynie (jadro), niawados, niewód, obiazd, obora, oborka, oprotka, pawara, płat, plawówka, bica, plóto, plugi es, podwoloka, tulis, retis, ogarle, ogrdób, pejkinikas, plawucza pludieS', podrgób, poły, reza, trehu- pludiales, podrywka, przestawa, rarieć, troki, trubnica, ris, sacharia" tarakej, trehubica, warza, wędka, trubica, wata, wenteris, wenta- więcier'z, wienciorki, taj, sieci, sić, slemp, szniury, wal oczek, walok, watka, chodnia, gomul, hustaja tręp. wiersza, gaik,. gronzek, szlaha, bul- drążki, gęstka, siakacz, suwata, bród- cięczerpak, gomulak, cza, guzlo. jaź, bra· ciqgaczka, cinklaZis, czerpokos, kle, blesz· boutacz, chomulec, żarki, apacinje sadzka, wientaris, wienciar, wienteris, włók, wireż, wuda, wywyma, zakładnia, zamu- żerdagony, żymka, żieżulos, żymek, żyżule,. Na r zę d z ia r z e m i e ś l n i c z e, p. bratwa (dratwa), ciablo, ciesiołk<l, cieślica, cioska, cyrkiel drewniany, deci, dratwa., dziad, kleszcze, klince, kloc" klysce, kłoda, kobyłka do wyprawiania skóry, kopyto szewskie, kosa zaworotna, kowadło, młot kowal ;ki, nożyk garnca'r'ski, obhoniaczka, gresz, oskarb, oskard, piła, pocięgiel, sama, potrybel, strug prawienica, garncarski, sar- strycho- wiec, szeskirna, szpilart, szwynkowycia, tablica. N a r z ę d z i a t k a c k i e, p. babnio pras lnie, bardo, bierca, blat, boki, czółenko, deseczka tkacka:, fajfa, fajfierz, fajfka, głowa, igliczka, kiwa, koluszka, kołowrotek, krosienka, krosna, lada, -lentale, motowidło, priwabstie (przęślica), przęślica, szafarka, szewtówka, szew ty, ga, talki, szparutka, warsztat szpulka, tkacki, szto- wrze· ciono. (j. bułg), demony, XVII. 235. Nasadki figuralne na naczyniach pierścieniowatych, XXXIV. 75, 97, 98, 101, 102. - rytonowe, XXXIV. 102, 104. Nasadzanie kul', zwyczaje, II. 221. Narocznice, �328 Nasernycia, 329 (gw. hue.), choroba, - VIII. 392. nasieżrzy, czar. ziele, :XX. 80. pt. Roś l i n y w w i e ·r·z eniach i magii. Nasiężrzał zwyczajny, Ophioglossum vulgat. aphr. XXVIII. 244; XXXIX 300. Nasiona lnu, ~:XXVII. 261. ~ oleiste, .xxIV. 187. ~ pożyczanie, XXIII. 64. Nasłuchiwanie., wróżby, XXXI. 144. Nasturcja, VI. 55; XVI. 60; XXIX.90. Naswol, naumyślnie, III. 140. Nasypać, nalać, VI. 45. Nasypka, (j. błr.), pos~ewka, XXX.32. Naszybka, (gw. hue.), choroby, XVIII. 181, Naszycia jako ozdoby, XXII. 87. Naśladowanie głosów zwierząt, VIII. 35:\ 354. Naśtund, (j. gilac.), poematy" XVII.99. N.aszyjnik, XVI. 323; XXI. 48; XXXVIII. 411. Nat-thehn, (j burm.), duchy ludzi żywcem pogrzebanych, XiX. 293. Natarcie kredą w zdobieniu skór, XXII. 109. Natłoczka, część kołowrotka, II. 131. Natrimp, (j. prus.), bóstwo, XXII. 3 Natub, (j. quiche.), dusza, VI. 16, Naturny, gniewliwy, VI. 45 Nauczyciel, P. uczyciel, I. 183; II. 151; IX. 73; XXX. 245 Nauki antropologiczne, X;XI. 3-5, 7. - Buddy, XXXIV. 9. - burżuazyjne" XXXIX 3. - czarodziejskie, XXVI. 70. - empt~'yczne, XXXIX. 1. - etnologiczne, XXI. 83. - folklorygtyczne 'XXI. 88. - historyczne, XXI. 83; XXXIV.M; XXXIX. 1. Nasiedrzy, 'I !, i' ·1 :1·11 - humanistyczne, XXI. 88, 92; XXXIX. 38. kosmologiczne" XXI. 82, 83. Lenina, XXXIX. 52, 63. Marksa, XXXIX. 34, 63. o bazie i nadbudowie, XXXIX.37. o ludach" XXI. 83. o narodzie i kulturze, XXXIX. 37, 44. o rodzie, XXXIX. 15. polityczne, XXI. 83. prawnicze, XXI. 90. przyrodnicze, XXXIX 34. radzieckie, XXXIX. 16" 33, 71., 74, 94. - socjolog'iczne, JmcI.82, 90; XXII 20; X!XXIX. 56, - Stalina, XXXIX. 71. - tajemne, XXV.50;XXVII.75,76,107. N'auka, (gw. hue.), . niawka, .demon, XXXV. 146. Nauskij welik deń, (gw. hue.), dziady. wielkanocne, XXIV. 8. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w iąza n e z k u l t e m p r z o d k ó w. N,awarstwienia etniczne, XXIV. 156, 164; XXVI .29, 30, 33, 39, 40. - kulturowe, XXXVIII. 26. Nawalne, zwyczaje adw., III. 19. Nawłoć pospolita, Solidago virgo aurea, święcona w lecz. XXx) 65. Nawlokowy brat, w lI'eregr .. Maćk., XXVIII. 187. Nawodnianie, XXXVII 387; :XXXIX. 19~, 229,237. pt. Gospoda,pka r o l na. Nawolok(a), (j. ukr.), sznur, rzemień do wiązania kierpców, XXXVI. 276; XXXVII. 219, 223. Nawóz koński w magii, VII.319,,320; XXXI. 65, 70, 72, 73. - krowi, XXV. 92. -. mycie się nim, XXXVII. 85. - ochrona przed zimnem, XXX'VII. 102, 107, 112, 124. - suszony, p. kij. wywożenie w pole, IV. 419; VI. 55. - z gliną, XXXI. 73. - z kości mielonych, XVIll. 70. - z torfu, XVIII. 70. _ zakaz wyrzucania, XVIII. 199. Nawicie, (dok.), zagrodnicy, X. 345. Nawki, boginki, demony" XIV. 83. Nawożenie, XXXIX. 196, 229, 237. Nawoływanie zwierząt, II. 130; VI. 305; XXXV. 136-176. - cieląt, VI. 58; XXXV. 136, 137. _ koni, VI. 57; XXXV. 136, 137. _ krów, VI. 58; XXXV. 136, 13,7. _ owiec, kur, II 130; XXXV,136 137 _ psów, II. 130; XXXV. 137. _ świń, ~XV. 136, 137. Nawrót, olbrot, Cetaceum, w med., V. 165. Nawsie, nawsisko, wspólna ziemia, pastwisko, . XXI. 238. Nawęzy, amulety, XXVI. 16, 17. Naw7, (j. st, słow.), raj, iść do nawi. XIV. 83; XXIV. 90. Nazwa ludu. XXiX-IXl 75. pt I n deks etnogeogr.afi.czny. _ miejscowości, XXX!IX. 143. _ pól, łąk i lagów, XXXIX. 143. . Nazwiska, XXV. 120; XXXI. 163. pt. I n d e k s o s o b o wy. - chłopskie, XXXIX. 298. _ górali pow. nowota,pskiego, XXI. 219-227. - matki, III. 301. _ mieszczańskie, XXV. 137. - obce, XXV 138. _ odimieńne, odmiejscowe XXV.137. - pochodzenia niem. XXXVIII.312. - polskie, XXV. 136-138; XXVI. ISO - rodowe, XIII. 38. - szlacheckie, wl!ościańskie" 'XXV. 137. - żony, III. 211. Nazwy: - A5urów, XXXIV. 18. - bałtyckie, XXXIV. 49, 61; xxxvn; 319. - białoruskie, XXXII. 34. - celtyckie, XXXIV. 49, 60. - domu" XXX. 316. _ drzew szpilkowych, XXXIV. 57. - dziecięce, XXXVII. 266. - fińgkie, XXXIV. 60. -. fińskie niedźwiedzia, wilka, zająca, XXXVIII. 378. :- geogr, XXXIV. 47, 56, M; XXXVII. 320. - geogr. Pomorza, XXXI. 171. - germańskie" XXXIV. 49, 61; XXXVII. 319. - góralski.e, XXX. 192.. - grup etnicznych, ,XXV. 137, - indoeuropejskie, XXXIV. 60. - irańskie, XXXVII. 319. - jednogniazdowe, VI 383. - jednogromadzkie, VI. 383. - koni, od barwy sierści, XXXV. 135, 136. pt. Na z w y z w i e r z ą t. - kóz, cieląt, XXXV. 134. ~ krów, XXI. 5-60, 204-201; XXXV. 134, 135. - liczebników wyższych, XXVII.53. - ludowe ,roślin, III. 285. - maści krów, X!XI. 56, 60 204-206. _ miejscowe, II. 257, 308; III. 86, V. 254, 255; IX. 198; X'VII. 185189; XIX. 1-30; XXXIX. 143. - napojów i pokarmów., XXVI. 109. - obłoków, V. 251, - ogólnoeu,ropejskie, roślin, XXXIV. 58. - ojczycowe, IV. 337. -"psów, XXXV. 136. �'<,":'!. 331 33(J - pomiędzy Łabą a Wisłą, XXXIV. 62. - pól i łąk,XXV. 120; XXXIX. 143. - rodowe, IV. 337; VI. 383. - roślin, XXV. 138, XXIX. 127. - rzek, .XXV. 124, 125. - sanskryckie, XlXJXIV.58. - słowiańskie, XXXIV. 49, 55, 58; X!X:XVII. 319. - śląskie, II. 174; III. 86, 378, 380. - topograficzne, :X:XI. 237, 238. - totemiczne, IV. 337. - trackie, XXXVII. 313. - tysiąca, X,xVII. 53, 54. - wodne, XXXIV. 48, 55, 63. - zwierząt dom., VIII, lm; IX. 94; 134-136; XlX!XVII. 442. - świąt, X. 217. N a z w y z w i e r z ą t koni, krów, owiec, 'Psów, Babka, Bahra, Balan, Beata, Beu'ka, Bedraczka, Biluna, Bedrusza, Bilusza, Bosono- ha, BridzuLa, Bryndzo La, Brzezata, Brze2Jawa, Brzeziasta, Buczka., Bukiet, Bulanysta, BrzezuLa, Bułanka, Cigan, C'Uina, Cisuna, Cygana, Cyganka, noczka, Cypryś, Cyrana, cha, . Czarna, Gajda, FasoLka, CyhaCyrwo- Czarnucha, Czeska, Czornusza, Czwartocha, Bur- CisiuLa, . Czarnobrzeziasta, Czarno-podlazista, blena, Bulany, Burek, Bystrocha, kusza, ka, "'-'1 C~ólka, Czul- Czyrwona, FUka, Du· ForeLa, Gniadoń, Gniady, Gniaz- dula, Gniedzian Guzula, Gwiaz- duła" Hajowa, Halocha, Hana, Hulubana, ćubka, Holubanozcka, Jałocha, Kalina, Ho- Kary, Kasztan, Kaśton, Katuszka, Ka· wula, Klępa, Knihnićka, Kopci· Krucze'k, KudLana, Kudlocha, Kurnasista, Kurnuta, Kwpicha, Kwiatoń, Kwietocha, Lepieska, Lipa, Liska, Liskarka, Łasij, Loda, Kudława, Kwiatula, Łan'a, Łosze, Łypka, Łańcusz, Łysa, Łysa- Łysek, Łysina, Łysonia, Ły_ sula, Łysulka, Łysuna, Łysyj, Macha, Majocha, Majówa, Mald, Malina, Malowanka, Male, Ma- ja, locha, Marcocha, Maruśka, Mier- Mrozian. Mroziana, Mroziasta, Mrozon, IMrozula, Mucek, Mucha, Murdzocha, Myszata, Niedzicha, Niedzio_ cha, Nosuta, Nydka, Pac'ata, Paloki, Miszka, su La, Paua, Moloda, Perista, Peristyj, Piątkówka, Pięto cha, PistruLa, Pło· tek, Plowa, I?łowucha, Płowula, PodpoLany, Poniedzipcha, Pręgowany, Pstra, PuźLa, Pryjany, Ra· baja, Rabula, Rabuś, Rabyj, Ra· dowecka, Rogula, Ropucha Koprawa, Rościcha, Routa, Róziena, Różana, Rusana, RllŻana, Rużena, Rydzula, Sado-kropiata, Sadula, Sarna, Sarnawa, Sementalka, Siernieniatka, SimeL, Siruna, S'iryj, Siwa, Siwosz, Siwucha, Smolana, Smolawa, Sdbociocha, Sobótka" Sroczana, Srokaty, Srokula, SywuLa, Szada, Szadocha, Szadul.a, Szarniasta, Szima, Szmatalacha-. Szwajcarka~ Środówka, Środula, Środucha, Śtuć, Śwajca-ra, Tarka, Turolia, Wakiżka Watujkly, WieI. ki Jochem, Wienczocha, Wiewió· ra, Winocha, Wisła, Wiśniocha, Szum, Woloch, Szutka, Szu:tyj, Wtorucha,' Zga1'dysta, Zukola. Zoukena, Zawy_tuszka, Zoutaczka, Neptun, VII. 291; XIV. 29. (j. ind.), demony, XXXIV. 22, Nerest, mrzost, XIV. 113. 23, 33. Nereidy, IV. 138 pt. D erno n y Nagardżuna, (j. ind.), głosiciel budwodne. dyzmu, ,XXXIV. 29. Nergal, brat-bliźniak, księżyc maleNe cieHś ne cieHś' ne-ne-ne! wołalllie jący, przeciwnik Enli1-Marduka, na zwierzęta, Vll 47. XlXXII. 128, 153. Ne gniadula! VI. 47. pt. W o ł a n i e Netota, (gw. hue.), tojad mordownik, n a z w i e r z ę t a. Aconitum NapeHus, odwar, w Neandertalczyk, XXXIX. 20, 59, 425. lecz., XVIII. 180, 192. Neczysta choroba, (gw. hue), epilepNetreS!k, (gw. hue). Sempervivum, sja, XVIII. 181. pt. M e d y c y n a roślina zabezp. przed piorunami, lud owa. XVII. 23. Nedola, nedoluha (j. ukr, czes.), nieNewarka, (gw hue.), serwatka z mledola, choroba, XIX. 18. ka owczego, XVII. 145. Nedosiw, (gw. hue.), miejsce niezaNewistka, (gw. huc.)-, synowa, III. 44; siane, XVIII. 215. VII. 262, Nedża, (j. Arawaków), dusza, cień, N'ew-tumgyt, (j. czuk.), małżeństwo, obraz, VI. 16. ,x,xXVIII. 346. Nehóda, (gw. hue), niepogoda, NewzdoLit, O. ros.), niemóc, XIX. 8, XXXV. 123. Nędza, X'XXjLX. 344. Nekromancja, ,xl. 435; :XXVI. 20; Nguk-Wonga, aust. duch wód, V1\· XXVII. 94-96, 116. 236; VII. 5. Nekromanci, XXV. 50. pt. W r ó żNia bahra! wołanie na zwierzęta, Ibiarstwo. ,xII. 301. Nekie dżemlyk, (j. kirg), tkanina - iholuba! (gw. hue.), nawoływanie jedwabna, V. 19. krów, lXII. 301, Nektar, XIII. 163. - male, mal! nawoływanie cieląt, Nene! (gw. hue.)" nawoływanie koni, XII. 301. .xooxv.. 137. Niauka, nauka, (gw. hue.), boginka, Neoanthropus, ;XlXIXIX .. 20. XIII. 112; :X:XXJV.146. Neofunkcjonaliści, XXXVIII. 337. Niawkii, (gw. hue.), dusza niechrz. Neokonfucjoniści, XXXVIII. 337. dziecka, XXXV. 146. Neolit, XVII. 169, 170; XXI. 64; Nidwadas, (j. lit.), niewód,.xxXII30. XXV. s.; II~, IV-VI, VII, XI; XXVI. 92; ,xXIX. 147; XXX 230, Nic, niks, p. niksowa woda. Nicpoty, nIcpoń, XIV. 114. 246; XXXVII. 321, 363; XXXIX. Nicz, (gw. hue), noc w zagadce, VII. 258, 284. 72; XIII. 206. - bałtycki, XXV. s. ,xVII. Nicznyk, (gw. hue.)" stróż nocny, - europejski, XXII. 79. XXXV. 83. - polski, XXV. s. I. Nić, nitka. r. 164; II. 133; III. 9, 15; _ kultury małop, XXVI. 40. XXVIII. 164. - wielkopolski, XXV. s. II, III. - amulet, X;XII. 36. Nepeta cataria LII p. szajnta. Naga, -,:(_", .'-'0 �"O czerwona, II. 203; III. 60; V. 213, 340; XVIII. 101; ,XXX. 209; - górowa, jedwabna, XI, '58; X'VII. 30; XXXIX. 385. - konopna, III. 15. - kolorowa, XXIX. 123. - lniana, II. 133; XXVIII. 23; .xxIX. 86; XXXVII. 213, 214. - miary, P. czyśnica, XXV. 122. - obwiązywanie drzew owocowych XVIII. 100; jaj, IV. 207; s7yi lub ogona 'bydlęcia, XIV. 47, 49. - pajęcza, XXI,X. 103. - płonąca w torturach, XXIV. 171. - posmarowana miodem, XVIlI100. -. pozłocista, XIV. 15; ,XXVIII. 21, 22" 25. ---4 pożyczanie, XXIII. 77. - przewlekanie pod progiem, XXXI. 75. - srebrna, LXXVIII. 21" 22. - szara, XXXIX. 301. - szczęścia, XXXI. 75. - uprzędzona w wig, B. Nar., XVIII. 101. - uwiązana na ramionach, palcu. XXII. 36. - w lecznictwie, X,XI'X. 171. - w legendzie, XIV. 237. - w magii, XI, 381, 386. - w pieśni., VII. 163. ...•..w pr7ysłowiu, XIV. 237. - w zagadce, II. 228. - w zwyczgjach pogrzebowych, XVII. 30. - ze skóry, X,xII. 85. Nie dam, nie dam, bo nie moje! naśladowanie głosu indyka, VIII. 393. Nie wiadu, niewiadomo, XIV. 125. Nieba, obłoki, V. 53. _. klucznić'a, p. Marzana, XIV. 83. Niebo, II. 322, 325, 326; III. 77, 143; •• 333 332 - '' ',. VII. 7, 8, 21, 22; IX. 179; XI. 377; XIV. 52, 53, 217, 300, 376; XX.249. - czerwone, przepowiednia pogody, wojny, XII.66; wiatru, XIII. 205. -. królestwo Trzygłowa, XIV. 39,41. - siódme, VIII 352. - w literaturze ludow., VII. 47. - w wierzeniach, XXXI. 144; XXXII. 83, 120. - w zagadce, II. 41. Nieboga, niebogo, niebóg, XVII. 239. ,~II. 239. Nieborak, p. biedny, nieboszczyk, XVII. 239. Niebospad, glistewnik pospolity, w lecz., ,XXX. 46. Nieboszczyk, w noc sądnego dnia, IV. 437; XI. 381. - zamykanie oczu., ust, nozdrzy i uszu, XVU 29, 30. pt. Z w yczaje i obrzędy pogrzeb. - l:martwychwstanie, XI .. 411. - zwyczaje pośmiertne, VIII. 365. pt. W i e r z e n ia. Niebożok, biedny, XVII. 239. Niebożyckij wielik den, (j. ukr.), radon nica, wtorek po przewodniej, II. 212. Niecenie 'ognia, p .,ogień, czer, czyr, kij leszczynow'y:, leszczyna, VI. 328; VII. 14, 15,24, 94, 95; XXXVII. 81, - ognia przez tarcie, VI. 412;. XIV.46. Niecki, p. kopanka, kąpanre dzieci, XXX.15. - w bajce, IX. 84, 85. - we wróżbach małż, ,XVIII. 212. - wyrób, VI. 52; IX. 363; XIV. 288. - wywrócić nad chorym dzieckiem, III. 56; VI 127; Xl. 395, 398. - z wodą, wróżby, III. 28. Nieochrz. dziecko, XUI, 123. Nieczysta sHa, 'P. diabeł, IV. 271. i Niedźwiednik, XIII. 54; XJ{. 177,179. XIII. 209. p. Kociara, medved, 111.58; ){.XXIV.38. Niedźwiedź, miedwiedko, miedźwiedź, mesiN,;edobra żona w podaniach, IV.274. kamen, mesikiipiita, metsa-teet, Niedojda, niezdolny, XIV. 253. Niedola, dola, XVII. 215. mikuś, miś, miodowa lapa, myś, Niedział rodzinny, XXIX. 161. pt. wujko, welykij pt Z w i e r z ę t a P r a w o l u d o w e. dz' k ie. Niedzicha, nazwa krowy. XXI. 206. -. p.chłopiec w grochowiny owiNiedziela Biała, XVI. 82; XVIII.75 nięty, chodzenie z nieźwiedziem. pt, C h r o n o log i a l u d o wa. -. człowiek zamieniony w n;edź- Czarna, IV. 199 wiedl.l1, IV. 281, 3 2; VII. 266; - Invocavit, XVIII. 105, 106. XXVII. 135. - Krestopoklonna, malowanie jaj, - demon wegetacyjnY,XcXVII 135. IV. 199. - istota ciemniowa, XXXII. 148. _ Kwietna, Palmowa, 1187; IV.141, - jaskiniowy, J{I. 248. 199, 277, 283; V.307, 352; VI. 76; - kamienny, J{XJ{II. 147, 148. VII. 255; VIII. 340, 376; IJ{. 56; - krew i kał w lecz., J{VIII. 83. XI. 327; XII. 309, 311; XIII. 142; XIV. 248, 341; J{VI. 90; J{VII. 18, - kult, III. 172, 174; V. 279; VII. 1; X. 347, 348; XVII. 182; XXXIX. 421. 21; J{VIII. 75, 110; XIX. 56; ]{'X. mięso, VI. 160. 297; XJ{V. 57, 58; J{XIX. 102, 105, - nazwy fińskie, J{XJ{VIII.378, 379. 107; XJ{]{IV. 293; XXXV. 180. - pazury w zwycz. pogrzeb. Pru- Laetare, XIV. 84. sów, II 366. - mięsopustna, XIII, 3'3. _. powstanie, II. 216. - Oswalda, I. 25. _. praojciec ludzi, !XXXI. 153. - pożyczanie, J{XIII. 61. _ Przewodnia, II. 101; IV. 201, 227, _. przebieroanie się, XIII. 343. - przy tronie Boga, VIII. 352. 3,2'5. _. roznosiciel urodzaju, XXXVIII. _ Różdżkowa, P. Kwietna, J{VII.21. 242. - siew grochu, oX:X:III.136. _ Syropustna, VIII. 376; J{III. 53. _ sadło w lecz., V. 302; VI. 160; X, ;XVIII. 184, 193. _ Śródpo3tna, VIII. 441. skóra, XXIV. 41. - św. Tomasza, .x:xIV. 6; XXXIII. _ symbol ciekawości, XX. 175. 127. - symbol zimy, XX. 175. •.....• Wielkanocna; I. 85, 129; II. 160; _ tresowany, XX. 178. LX. 379, 414 ']{lI. 65, 313, 317; _ w literaturze ludow, II. 14; VII. :XIV. 85, 183; XVIII. 103. 49, 50; VIII. 59, 279, 292-295; _ Wielkopostna, II. 87. rx. 72; ]{I. 311, 312, 372; J{IV. _ zakaz polowania, VII. 285. 165; XVI. 350; X:XIXI. 130; Niedziocha, nazwa krowy VIII. 152; _ w ornamentyce, XXXIX. 421. XX:r. 59, 206. _ w zwyczajach i obrędach: B. NaNiedźwiadek turkuć podjadek, II.l61 rodz. III. 173; IV. 283; J{J{'XI. 161; - w wierzeniach, LX. 65. Nieczyste miejsce, Nieczysty, diabeł, �335 334 noworocznych, XX. 171, 172; popielcowych i zapustnych, I. 8183; XII. 40, 122; XVII. 15; ,xX. 51; wielkanocnych, XX. 171; weselnych, XX. 172. - wcielenie bóstwa, VII. 2. - wcielenie duszy, ,XVII. 182 - we fraszce, V. 263. -. wyraz zakazany, II. 206. -. z grochowin, słomy, XV. 101; ,xX. 173. , p ----< - zaklęcie, III. 173; XXXV. 128. zasadzka, ,XX!X. 35. żelazny, X,xxII. 147, 148. chłop okręcony słomą, p, chodzenie z niedźwiedziem za pusty, XX. 170. ' - Niedźwiedź, demon, XXXIV. 6. O. st. słow.)!, . ,XIV. 19, 74-78, 83, 176, 214; 230, 232-234. Niedźwiedzioszyi Niega, Nega, Nya, głupstwa, IX. 287. dąb, XX/XV. 67. Niemcy w pieśni, X!XJXV. 51. Niemczenie Śląska, II. 116. Niemczyk w szopce, XI,X. 35. Niemiec, postać diabła, XII. 214. - w pr'zysłowiu, VII. 216. - w szopce, XI .. 25. - w zagadce, II. 42. - w zwyczajach mięsopustnych, X!X. 173. Ndemka w szopce, XIX. 35. Niemoc św. Walentego, XXXVII 290; XJX.Xrx. 325. Niekwieje, Nielapsy, ~ I . zw.ierzę, II. 232. Niemowlę, p. dziecko nieochrzczone, IV. 412; XI. 384. - ochrzczone, XXVIII. 126. - pępek, XXXVII 306. - sen ochraniać, XIII. 324. Niemotworz, niezgrabny, II. 43. Nienamó.~ny, prędki, uprzykrzony, XIV. 295. Nienio, (gw..huc,), ojciec, VII. 262 Niepełnoletni, III. 313. Niepili, obcy. III. 140. Niemrawa, Niepłodność, P. bezpłodność XI 394' . XIII. 217, 221; XXVII. ~34' , Niepoczytalność, V. 113. Niepokalane Poczęcie, V. 348. Nierozum, obłęd, XVII. 163. Nierówność społeczna III 82 Nierząd, IV. 371; IX.' 120.' . Niesama, ciężarna, V. 64. Niesteć, niedbaluch, XIV. 114. Nieśmiertelniki, p. suchi kosyci. Nieśmiertelność duszy VI.229; XV 201. Nieszczęście P. niedola, bieda Nietoperz, p. niedoperz, gac~k. ~a- topca, lylyk. - głowa w magii, VI. 267. kostki, XI. 382;XX. 80. pieczenie w celach mag. XłX. 128. powstanie, X'Ix. 131. totem, XVIII. 28, 196. - i czarownic"" ,X1XXVIII. 276. - i diabeł VI. 267. - w literaturze lud., VI. 411. - w praktykach czarownic, XX. 85. - w wierzeniach, II. 337; VIII. 87; XXIX. 123. - wcielenie duszy, XVII. 182. - zjawa, straszydło, XXXVII. 261. - z myszy, XII. 64; XIII. 114. Nietota, widłak, wroniec, Lycopodium Se~ago L. w lecz, 111.231, 254. Nietupa, P. lnica posp. Nieurodzaj wywołać, XXI. 132; XXX·IX. 215, 216. pt. M a g i a. Niewiadu, niewiadom~, XVII. 164. Niewiasta, synowa, XIV. 28. 399. , .',- Niw roku! (gw. hue.), ,XIII. 116 pt. Niewdzięczne córki. motyw króla Za ma wian ie i zakli na nie. Leara. XXVII. 109, 110. Nizine, . ścieg płaski, IX 95. Niewierność małżeńska, III. 299 Niewieściuch, p. ~elaczek, XIV. 3008. Njekara, O. ukr.), wilk, VIII. 314. Noa, (j. polin.), godzi się; przeciwstaNiewin, dąb baśniowy, XXXII. 160. Niewolnictwo, zakupnictwo, III. 110, wienie Pap, XVII. 262. 286, 387; XXXVIII. 19; XXIXlX, Noc bezksiężycowa, III. 21; 20, ;137. - kąpi.elowa, II. 101; Niewolnicy, I. 52; XXVIII. 119; - noworoczna, I. 252, 253; VIII. 278; .XXXVII. 362, 368, 369. XVIII. 103, 104; Niewortny, bezwartości.owy. ,xIV 114 - po pogrzebie, XIII. 108. Ndewód, p. niawados. IV. 155,;IX. 51; - ślubna, II. 114, V. 19; XIV. 369, XIV. 119, 123; ,XXX. 214; XXXII. XXIII. 186; XJX.XV. 7; 30; ipt. N a r z ę d z i a r y b a c. - św. Tomasza, XVIII. 103; - letni i zimowy, XXIX. 126. - św. Walpurgi, ,xVIII, 104; Niezapominajka błotna, Myosotis pa- święta, III. 174. ~ustris, XXVIII. 244. - świętojańska, P. Kupadla, KuNiga, p. Niega, O, słow.), XIV. 75 pa~nia, Kupalnocka, Kupala, KuNigromancja, nekromancja, XiXVII. pajlo, IV. 3'25; V. 379; VII. 202; ~8-96, 11'6. VIII. 289; X'III. 91; XXVI. 72, Nihala, Nija, Nika, bóstwo, XlIV. 74, 7'6; XXVII. 65; xocrx. 100. 80, 81; XVII. 86, - w wierzeniach, XXXIII. 121, 132; Nikephoros, LVXi1<jJOQ()~ Zeus, XIV. 53. - w zagadce II. 41; VII. 72; XIII. Niksowa woda na oczy, Aquabril206; Hanae, V. 165. _. wigilijna, II. 162; VIII. 372; IX. Niksowy prasek, siarczan cynku, w 3'79; X'IV.34"3; XVIII. 98, lecz. V. 165. zmarłych, VI. 204; Niksy, demony, IV. 156. -. zmartwychwst" II. 324; IX. 379. Nima, nima możno, niemożliwe. Noclegi na drzewie, ,Xx)cI. 142. XVIII. 220. Nocnice, nocznice, duchy, XII 216; NimfY, demony, VIII. 10; XX. 230. XVII. 69;X/VIII. 220; XXXV. 176. - drzew, wiatru, XVIII. 94. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Nimycia, (j. ukr.); mandragora, Noczinos, O, l:t), statki rybackie, XXXIX.305. XXXII.32. Niola, O, słow.), bóg, XIV. 200. Nodi, nogi, XIV. 16. Niszczenie zasiewów,,xIX 125. Nodolek, nadolek, część kobo koszuli, Niszke, O, mord w.), bóstwo, XXXII. IV. 278; V. 63. 126. NQe, XXI. 209; XiXV. 90. Niwa., miara roli. XXXVII. 175, 179, Noga, gęsia, kocia, koźla, w f9lklo180, 184, 187, 188 rze, X,XXII. 95; Niwelacja kultury, ,XXXIX. 109. �.. _r.t ~; i: ". 336 ':,1"·",' ';1 :r J :i~ '~, II " ! ',. ; ; ,j - leczyć, XI. 397; - prawa, T 134;" - przycięta, XXIX. 105; - swędzenie, X. 355; - w magii, XXXI. 27; w wierz. zwycz prawn. XXX.250. Nogawice, spodnie, IV. 175; V. 121; X'XIX. 118. Nogi, rpodpórki u pługa, II. 131. Nogietka, Calendula officinatis p. krokis, II. 137; VI. 55; XXVIII. 244; - w lecznictwie, X1XX. 45. Nohy jak bolet, (gw. huc.), XVIII.182. - jak rozihnyjut, (gw. huc), odParzenie XVIII, 182. Nojhojupu, (j. gil.), korona Szamana. XVI, 121. Nojzdrze, nozdrza, XIV. 114. Nolepa, p. nalepa komin, IV. 278, 287. Nolustki, p. luśnia, część wozu, VI. 395. Nomadzi, p. koczownicy, III. 175; XXXVII. 120, 225, 364. Nomenklatura bydła domowego, XXXIV. 174; pt. N a z w y z w i erząt. - Mazowsza, XX1XIV. 62; - roślin, XXXIV. 47; - topograficzna, JQ{VIII., 110. Nory podziemne, III. 241. Nos, krwawienie, przesądy. x;xx.rII. 139; 'swędzenie, .:x. 355; - w facecji, XXXI. 133; - w literaturze ludow., VII. 246, 247. Nosferat, dziecko nieślubne, I. 138. Nosiacze, konstelacja "Orion", I. 172. Nosiciele rasowi, XXJGVII. 58. NQsidła, P. koromesla, kule, XXX 216; XXXI. 4; lXXXV, 18; drążkowe, nieckowate, .:xxxIX. 454. Nóśka, nóśka! nananaććć! nawoływanie świń, II. 130. Noslola, (j. sław.), bóg, ojciec, XIV. 50. Nosad, nasad u wozu, VI, 395. Nosorożec, Rhinoceros w przypow., XiXXVIII. 256. Nospa, kapa na ł6żko, XXXVII. 486. Nostrzyk białY, Melilotus albus, od uroku P. urokowe ziele, XXX 55. pt. Roś l i n y w w i e r z e n i a c h i ma g i i. Nosuta, Nosutka, nazwa owiec XXXV. 134. Nosaczka, kobieta przynosząca chrzestne pieczywo, II. 138. Noszak'y, (gw. huc), do noszenia siana, XlXXV. 88. Nosze do nawozu, IX. 367. Noszenie bursztynu, X,XX,IX. 400; pt. A P o t r o p a i o n. - ciężar6w, XXVI. 98; ~ dzieci, XXX 226. Noszenie na mary, magia. III. 24. Novymaj, (j. czes.), obrzęd dOT., XIV 84. Now.a nauka a języku, XJm{IX.34 35. Nowe latko, Nove leto, (j czes), III. 2, 172; VIII. ·373; XIV. 84; XVI. 158; XX. 160; XXXVIII. 219. pt. Zwyczaje i obrzędy do- - Noworodek w wierzeniach, XI. 383. Nowonarodzone cielę, ochrona prll:ed urokiem p. cielę. XVIII 177 Nowożeńcy, XIV. 255. Nowy dom, w wierzeniach, II. 141146; III. 50; IV. 418; XVIII. 198. - miesiąc w lecznictwie, XI. 399. Nowy Rok, p. chleb noworoczny. P. Wasyl, I. 252, 253; II. 87, 199, 221, 93, 277, 420, 421; V. 212:, 213, 2123, 12126; III. 27, 173, VII. 224; VIII. 337, 362, IX. 242, 4114;X. 239, 283; XI. r a c z n e. Nowe państwo w Egipcie, XXXIX.19. - wrota w pieśni wesel.;, III. 42. Nowiny leśne, XX,XIX 206. Noworodek, kąpiel, II. 227; - nadawanie imion, XXVI. 107; XVIII. 177; - ochrona przed urokiem, X'JifU61; - nieczystość, XXIX. 224; '. . 349, 174; 373; 104, 150, 209, 337, 429; XII. 41, 66; XIII. 343; XIV. 135, 251, 379; XV. 87; \XVIII. 74; ~X. 71, 163" 172, 173; 177; XXIII. 61; XtXV.139; XiXVIII. 14; XlXIX. 98, 107; XXX. 196; 'X:XiXI. 166; XXIXVIII. 130" 139; XX,XV. 174; XXXVIII. 271; pt. e h r a n o log i a l u d o w a. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d or o c z n e. - bicie gałązkam~, XVIII. 110. - chodzenie z pszenicą, IV. 277; -l kichanie, XVIII. 199; -;- obwiązywanie drzewowoc., XVIII. 99; - rozdawanie pręt6w. XVII. 23; - rzucanie chlebem, V. 213; - toczenie chleba,X,VIII. 210; :- wróżby, XtXXVIII. 271. Nożenie, O. słowiń,}, narzeczony, V. 325. Nożyk garncarski, V. 167; XXIX. 88. Nożyce, da'I'Ować, pożycza6,XXIII. 76; Nów, p. mlodzik, Wanyoro, księżyc, odbieranie mleka, XXJtX. 45; - okadzenie kz:6w, X. 2'78; 22 Lud - Tom XL - pora czarów. XXXIV. 7, 16, 17; powitanie, .:xl. 81; rozpoczynanie orki, X,VIII. 214; - strzyżenie włosów, VI. 62; w magi~ IX. 414; XVIII. 180, 185, XX.81; wywożenie nawozu, IV. 419; V. 59; zakaz prania, wyrzucania nawozu, sadzenia ogórków, XH. 611;XVIII. ~ - 199. Nóż, p. kikutek gnyp, kiwalka. kosica, kozik, krawacz. - bambusowy, XXXVII. 390; - bicie w stół, III. 50; - brązowy, XVII. 175; - broń, I. 122; II. 269, 273, 353; III. 239,241; IV. 281; XII. 152; XXIII. 38; XXIX. 157; ,)GXXI. 84; XXXVII. 83; - do czyszczenia bursztynu, .:x:x.x.rx 379; - do obrzezania, III. 56, 58; - do szatkowania kapusty, IX. 36~ - do ścinania kukurydzy, XtXXIX 193; - drewniany XVI. 129; XVIII 82; - huculski, XIXI. 45; :- kamienny, XXXVII. 363; XXXVIII. 54; - kłuci~. III. 54; - kordelas, XXIXIX. 346; - krzemienny, VIII. 171; XVII. 63; - krawacz pasieczniczy, VI. 44, 56. - od święconego, II. 87; . - i położnica;, III. 59; - poświęcony, IV. 420; - pożyczanie, II. 334; :- przy wyrobie masła, VI. 65; - .przy zamawiani~, XIII. 113; -rozpoznawanie uroku, III. 60; - w magii V. 179; XIX. 114; �• .oJ- ••• ,-;;[, •.. :,--- •• ~ "_". ,!,' . ~', ;.' .' .J;¥. -;, 338 339 - l I w obrzędach pogrzeb., VI. 26; zbójnicki, x.xx. 197. Nudle, kluski, XV. 77. Num, (j. sam.), bóstwo, VII. 7. Numerus Herculaneus, (j. łac.), liczba Heraklesowa, czwórka, XXII. 46. Numi-Tarom, bóg Finnów, XXXII. 103. Numizmatyka, XXI. 48. Nuar urządzić, (gw. złodz.), uciec. VII 280. Nurem chodzić, nurkować, XlIV. 114. Nury, :XXIV. 87. Nusku, Nuszku, bóstwo Sumero-babilońskie, XXXII. 126, 153. Nuta góralska, pasterska, XJXXI. 146, 148. Nutritar, (j. łac.), ~ywiCiel, wychowawca, P. atalyk, VII 112; XIV. 58. pt. Ip ok r e w i e ń s t w o f i kcyjne. I " 134-146. wa. pt. M u z y k a l u d o- (j. niem.), zabawy XVI.113. Nużda, wesz, XXX. 30. Nutzspiel, dzieci, !XIV. 74, 75, 79. XIV. 114. Nygus, roślina, jaśniak, Lycium hal- Nyn, p. Nija, Nydka, Niola, świńka, mitoHum, w magii, XXXI. XXiXI. 95, 97. - 95,97. leniwy, XII. 67. bóstwo, p. Nya, XXXI. 171. Nyja, Nykać, Nyola, XiX~I. 162; (gw. złodz), szukać, VII. 280. O. Nymphea słow.), bóstwo, XIV .. 79. alba p. Lilia wodna 'boniar. X,XJXIII. 139, o Obaczyć się, ocucić się, VI. 46. Obal, tłuczek" XIV. 114. pryczan, XlXlXIX. 12,3, 128. Obarzank~, :x.xXIII. 128. . Obażanek, część wozu, VI. 395. Oaza srebrnych kwiatów, XXlXI. 160. Obcas" abzac, III. 81. Obcążki, terminol. kowalska, VI. 249. Obchodzenie bydła z obrazem, XXV. 57. - cerkwi, ,XXlXIII. 134. - domu ze światłem, XXVI. 16; - granic, XiXV. 114. pt. Z w y c z ił je p ra wn e. - miedzy, XII. 298, - na opak, czynność magiczna, VIII. 365. ~ pól, II. 87; :x.xIII. 135; x,xxVII. 345. Obartel, L Nuty, p. melodie, X'XVI. 124; .XiXXI. 147, 148; XXXVIII. 73-84, - zbóż z pochodną, VI. 78 - ze święconem, XII, 313. Obchód doroczny, XJXX. 239; św. Grzegorz, Gregorki, II. 199, 200. - św. Mikołaja, :x.xVII. 161; Obcieranie ciała, czoła,:XI 387. - rąk .i ust w mag XXXIV. 12; - w magU, VIII. 367. Obcinanie nosa, ucha, warg, V, 108; :x.x.xI!X. 143. - palcą, Xx..xVII. 86. - palca i paznokci, iXI. 191. - ucha owcy chorej, XVIII. 189. - wa'I'kocza dziewczętom, XVIII.214. - warkocza pannie młodej" XtXXIX. 428. - włosów na znak żałoby, XXI. 191 ~ Gregorianek, ,p. Gregorianki, Obcowanie nieżonatych i niezamężnych odwiedziny, Dorfgehen, Kilchgangen, II. 106; V. 118. pt. D z i e w i c t w o. - z demonem, .XiXI. 132. Obcy, ich czarność, XX'I. 179, XXIII. 1~, - jako ludożercy, X,XIII. 159. Obdarzanie drzew owocowych, XVIII. 95. pt. M a g i a. - dzieci w N. Rok, !XXXI. 160. - P. młodej, p. koZaczyny: chodzenie po drobsku, dary weselne, IX. 321. - na weselu, XXVI. 86; XXVII. 154; XtXXJVIII. 297.\ pt. Z w y c z a j e weselne. - !pastuchów, XXV. 5'7. - pisankami, IV. 21~222, 226; <XVI1121l. - w różnych okoliczn ..,XXX. 250. pt, Z w y c z a j e d o r o c z n e Obejmowanie drzew owocowych, XVIII. 97, 98. Obejrzeć się, wieI'Zenia. .xXII'I. 69 Obejście p abyście, za.groda, I. 120; XI. 395; XVII. 196. - huculskie, IV. 97. Obelga czynna, słowna, symboliczna IiI. 43; IV. 374-37,6; V. 117. Obelgnońć, obl?gać, XIV. 114. Ober, oberek, XXVIII. 229. Obercuchy, odzież, XlV. 15. Oberek, p. Ober, VIII. 24; XIV. 327; Oberlik, w budownictwie, IX. 270 Obertas, !XX,XVII. 350. Oberteil, p. Obartel. drew klocki zamiast guzików, X,XIX. 184. Oberwanie, choroba, III. 254; V. 165; XI. 400. XXiX. 40, 41, 54-56, 58, 71; XXXIII. 23, 24. Obed, (j. sekl,), śniadanie, XVI. 134. Obertelek, (j. blr.), wyprawian:.e skór, XXX'I. 115; pt. G a r b a r stwo. Obhortka, (gw. huc.), zapaska, p, horbotka, ~XXIV. 145, 149. Obiad, :X. 37. - dziadowski, XXXV. 53-55. pt. Zwyczaje i obrzędy pog'I'Z e b o we. - po pogrzebie, XIII, 107. - postny, XXJVIII. 203. -. weselny, II. 339; III. 66; !XIII. 321. -. zaduszny, p. stypa, IX. 131. Obiata, nabiał, XVII. 163. Obid, (j. ukr.), obiad, XII. 296. Obida, (j. ros.), krzywda, nędza, XIX,.4. Obieczaj, łub w przetaku, IX. 366. Obieganie pól p. obchodzenie z po-o chodnią, IV. 318, 320 pt M a g i a. Obieganie wkoło paski, lXlI. 316. Obiegnik, goniec, XIV. 308. Obiekty, etnologiczne, tXXiXJVII. 42 - kulturowe, społeczne, XX!XVI. 114-116, 134; XXXVI'I. 40, 42. Obiektywizm burżuaz., XXXIX. 11 Obhoniaczka, Obierze, parkany,(dok.).sieci,X,X'XI.30, wrzód, VI. 46. (gw. buc.), znaki własnościowe, XXXV.·13S Obirnyk, (gw. huc), narzędzia do rcbienia znaków własności.owych, XXXV. 138. Objachać, uwieść dziewczynę, XIV. 114. Objachanie objechanie. uwiedzen:e, !XIV. 114. Objata, ofiara, III. 5; XIV. 19, 20, 28, 83, 216. Objazd, si.eć, XIV, 114. Objęcie dziewicy, zwycz. wesel. Kirgizów, V. 15. Obierzka, Obirka, �. 340 Oblepianie ciastem drzew owoc. p. ciasto, XVIII. 97. I Oblevac1ća, (j, czes.), p. oblewanie, ~II. 37. Oblewanie, p. ablucja drzew owoc., lXVIII. 97. - smolą, II. 268, 274. - wodą kloca w zwycz. popie!., XII 41; XIX. 182. _ zwierzęcia kupionego, VI. 58; VIl'I. 363; X, 35<5;XXIII. 103, 104. - wodą w obrzędach weselnych Kirgizów, V. 307. - wodą w obrzędach wielkanocnych, V.215; VIII. 377; ,XII. 318; .xVII. 34-36; XVIII. 75, 211. Oblewany poniedziałek, p. śmigus, dyngus, IV. 221; XII. 314. Obliczanie czasu. XXlXJ::X1.219. Oblicze kulturowe narodu. 'XiXXIX. 83. Oblivacky, (j. czes.), p. śmigus, V. 307. Oblubieńcy kirgiscy, V. U, 14. Obłap, na obłap, konstrukcja węglów, XXIX. 24. Obłączki drewniane,x:x.xI. 29, 31 pt. Ł w i e c t w o. Obłęd, XXXI. 95. Obłocznicy, płanetnicy" XVI. 79. p1l. D e m o n y s z k o d l i we. Obłoki, II. 325. Obłuczyć, włożyć na siebie, IV.307. Obłudnońć, zdradzić, XIV. 114. Obłuska, rańtuch, ~IIL 218. Obmanońć, oszukać, XIV. 114. Obmycie krwią jelenia, X!XlXIX.310. --< lecznicze, p. ablucja, XI. 383, 397; XVIII. 177; . - lewą ręką, XlXlX:III. 119. - nóg kupionego bydlęcia,XXIILI08. - rąk w zwycz. weselnych, :X. 66. - rogów krowy, XXIII, 70. - w potoku, XI. 383. ° - wodą, XIII. 228; XX!X!IH. 199,122. - zaszczepek u drzwi, XVIII. 100. Obmywanie wodą z gliną, XXXIII. 121. Obnażanie się, XXVIL 73. Obnoszenie gałęzi zielonej, jaskółki. XVI. 153, 158. pt. Z w y c za j e i obrzędy do'roczne. Obońki, II. 131; Vr.. 176, 189; VIII. 45; JCiIV. 136. Obora, P. kolesznia, I. 164; Il 205, 208, 209; Ill. 316; IV. 302; V.348; IX. 279, 280; X 310; XII. 6, 2,95; XIV. 3~, 56; XIX. 12;X1X1V. 87; X,XV. 57; XXXI. 73,96; XXXIII . 148; XXXIX. 4;53. _ piętrowa, XXXIX. 237, _ zakaz zabijania pająka, II. 161. podwórze, OOIV. 363. sie~, iXXIX. 126; oXlXJX:II28. Obora, (gw. huc,), znaki własnościowe, 'XlXiX.V.138. Oborich, (gw. hue.);, da·ch, II. 209. - w zagadce, VII. 71. Oborih P. oboroh, XXXIII 134, 135. Oborka, sieć, XlXIX. 1,26. Obornik, nawóz, zakazy, OOVIII.199 XiX1XIX. 208. Oboroh, (j. ukr), 'bróg, :XVI. 365. _ (j. ukr.), dach, XVI. 366, 009, 3'70. Oboroh stawyty, (j. uk'r.), zabawa, ,XXIXIII. 135. Oboroźyny, (j. uki'), część brogu, XlVI. 369, 370. Obóry, (gw. huc.), dziurki w postolach, XOCXIV. 146. Oborywanie pól bliźniętami, XVI In. - od zarazy" I. 121. Oborywanie wsi od zarazy, II. 211; Obora, ObOra, oborka, XJX;O<t165; XiXXV. 25. 341 , Obowiązki wsi wobec pana, XXVII. 144, 145. Oboz, jednoręki pastuch koni demon, XI. 382. ' Obóz rzymski, ~V. 180. Obrać się przebrać się IX 287 Obrada, ~ciecha, XlV.' 308: Ob ramka, obszewka, iXXXV'II. 216, 218, 224. Obraz święty, I. 161" 166; II. 87,253, V. 152; XI. 165, 186 327 421' XIJ:. 8, 13, 117; XIV: 358;' XVI: 367; ,XXI. 51, 54; XXII. 52, 116; XXIII. 156; .xxVI.' \124, 135; XXI'X, 4;3, 90, 184; XXX. 4, 172, 174, 182; XiX,XI. 81; XXXI'll. 105; ,XXXVII. 200. - bogów, XIV. 216. - cudowny, XiX. 72. - eglemizowany, iXiX'X. 179. - kaszubski, XlXX. 145, 164. - malowany, XJXX'I. 180, 181. - M. R Częstochowskiej, VIIL 174. - M. B. Ludźmierskiej, V. 128. -,-- na szkle, lX,!, 420; XXI. 51, 53, 54, ao; XXIII. 156; ,xXVIII. 25, 34; J{J{l:}(. 184, 185; ~. 145-148" 152, 153, 158, 160-168, 178, 179, 181, 18,2; XtXiXI. 167; }(,XXVII 200, 420; :xx.xVHI. 419, 427, 445; XXiXlX. 501. pt. S z t u k a J. u d o wa. - przy wypędzaniu bydła, XIXV.55 - rżnięty, XXiXI. 80. - szafkowy, XXX. 151. - śląski, XXX. 147,. - wykładany burszt., XX,XIX. 415. Obraz stosunków narad. iwyznaniowych w Galicji, XVII. 2,53. Obrazek, figura przydrożna, XVIII. 220. Obrazki ludowe, XXiX. 175. - nalepiane, OCXX. 14&. - podhalańskie, ,xXX. 157, 159, 164. 167, 173, 183. - w zwycz. wesel., XIV. 379. Obreźnoictwo, XXX 172 179,182,183, Obraźnicy, XXIX. 184; XXJ~ 146148, 153, 156, 157, 163, 164, 167, 170, 180; XXl}(IV. 158. Obrącki, wzory pisanek, IV. 211. Obrączka p. bug, HI. 211. - od uzdy, XXII. 43. - scytyjska, XVII. 175. - srebrna" lXVII. 175. -:- ślubna, IV. 421; xJ1. 384. - w medycynie ludowej III. 54. - żelazna, P. rafka, refka, ryfa, X:xlXIXl. 129. Obręcoszki, obręczę, V. 47. Obręcz/spalona, w magii, III. 515. - na beczce, IX. 363. - w budownictwie Jakutów, XlXtXVIl1.105. - w magii, VIII. 339. - w na,rzędz. druc" XX,XVII. 205. - w odczynianiu uroku, XII.. 266. - w zagadce, XIV. 376. - w zwyczaj. kupna, XXIII. 91, 92. Obręcz, wzory pisanek" IV. 211. Ob rogi, v., 215. pt, Z a b a w y l u dowe. Obrogi, oborih, stogi, V. 153. Obrok, :XIV. 132. Obrona przed demonami, szkodnikam\, XXXIV. 28 Obroty magiczne, XXEC. 122. Obroży ja, obroża, ~IV. 114. Obrożyny, oborożyny, słupy w bro· gu, XVIII. 216; XXX,IXl. 309. Obróbka bursztynu, X:X:XIX,. 356, 378, 382, 383. - kamieni, XIX. 170; ~XIX. 159. - kory, XXXVII. 332; XXXVIII. 434 - korzeni, .xxxVIII. 434. �342 - i, i. I l t kości, ~XJXVII. 332. kruszców, XXX. 213; XXXIV. 288. łyka i słomy, 'XJX.XiVHI.434. pt. p Ie c i o n kar s t wo. - metali, XXVIIll. 9. - skóry, op białoSkórniJcy, garbarstwo, XXIII. 168; XXVII. 141; XXXI. Ill; lXJXXIV. 288; XXXVIII. 434. - stogu, XX!XJIV..288; ~XiVII. 332; ~:VIII. 434. - surowców, XiXIII. 39, 154;~XX 213; XiXXIV. 187; iXX'X1IX.466. - włókna, wici. X!X:XI. 4; XiXXIV. 288; XiXXVIII. 434. - wosku, XXV'll. 141; XXXVIII434. O b rób k a d I' Z e wa, p. bednarstwo, ciesielstwo, gontarstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, XXIX, 15'9; XIXX. 2.13; tx:XXIV. 288' X:XJXVII. 322; OOXlXVIIJ.4.34. pt: Narzędzia rzemieśl. O b rób 'k a d r z e wa , p. beLki. brusy, cieś, ćWiele, deska, derewo tesane, derewo wible, drani. ce, gięcie obodów i płóz, gency, karpa, kłoda drążona, kobyLica, kocur, kołodziejstwo, koryto, kopańka, krąglaki, ława bednarska, luby, lusznyci, misa, mygły, niecki, o:blręcz, obody,. obwody. okrąglaki, oszwary, parnie, szwele tramy, wańczosy, warsztat stolarski, worynie. O b·r ó b k i g l i n y. p. c€gła, ceramika, garncarstwo, garnki kafle . koło, majolika, naczynia' pier~ ścieniowate, XXX. 213; XXXI. 4; XXX VIII. 434 O b r ó .hik a m e t a l 'i p. metale i i'Ch obróbka. O b rób k .a w e ł n y~ p. filc, folować, folusz, gręple, koc, tauky, sukiennictwo, diuk, wojłok. Hżnyk, me- sukno, tiun- O b I' Ó b k a v,.: ł ó kn a i w i c i, p. bielenie przędzy, blechowanie (bielenie>, cerlica, czesanie 1nu, czołnek, drąt'lMie, grzebień do czesania lnu., kądziel, kobiałka, kolo, kołowrotek, konopie, kółko. kręcina, ·krosienka nicielnicowe', len, międlenie, międHca, metauky, snowadło, włókno, x;xJXI. 4; IXJXIXIV.288; XXXVIII. 434. Obrócić dziecko w medycynie lud. III. 57. Obruby, (j. ukr l, p. oboroh, X,vI.370. Obruczi, ooruczyki, (j. ukr.), u pługa, I. 143, Obrus, OCI.429; XIII. 252; XIV. 11; XXIX. 85; 186. - cynowy w pieśni wes .., III. 66. - drelichowy XX!X:IV. 161, 165. - magiczny, ~XVII. 20. - synagogalny, iXIX,X.234. - w obrz. poświęcania domu, II. 144. - w obrz. wig., III. 4, 5; XIV'; 133. Obrus, płachta, XXVIII. 217. Obrzezanie, III. 371, 372; XlIII. 278 Obrzędowość" XXXIX. 109. Obrzędy p. ceremonie P. zwyczaje i obrzędy: B. Nar. III. 3; iX. 233Q; XXI.rI. 61, 127; .xxX. 248: X,X:XV. 178, 189; XXXVIII 463. ~ ciałopaln~, XVII. 70, 17'1.. doroczne, III. 348; VII. 86, 87, 229; XXII'!. 5;6;XXVI. 98, 124; XIXVII. 140; XXXI, 159; XXXIII. 15; X,XXVUI. 218. - dożynkowe, XV. 212; XV. 212; XVUI. 97; XX,XIII. 11. - dyngusowe, ,XXXI. 172, 173. - Dziadów, XX. 87, 88. - falliczne, XXI. 198-200. -o - huculskie, - kogutka, XXlXll. 166. p. kogutek, XXVI. 127, - ludowe,!. 25; II. 256; III. 26, 94; VIII. 361; XX]\ 50;,51, 54; XXIII. 90, 152; XOCVI. 96; XXIX. 200; XXX. 247; XXXiI. 53; XXXII. 3; XOOX!IV 289; XOCXVIl1 483, 484. - łużyckie1 VII. 111. - magiczne, XVIII, 18; X,JCIII. 177, 182; XX\XVII. 132; XXXIX. 13-2. _ narodzinowe, II. 81; VII, 59, 62, 336; X. 94, 95; ·XIII. 68, 210; XXIII. 156, 157; XXIV. 85; XXV. 134; XXVI. 87; ~XVII. 98, 104; XXI,X. 149, 159; lXXX. 250; X.XXVIII. 221. - na cześć wody, 'XV. 214. _ oczyszczalne, weselne, XlXVI. 86; XXVII. 1140. - pogrzebowe, VI. 129; VII 1:), 25, 159, 336; VIII. 360; Xl 109--112; XII. 339; XlII, 106, 232; XVII. 177; XVIII. 7'6; XIX, 136; iXX. 100, 2{)&---ti;XXi. 191; XiXIII. 157; XXIV. 9;XXV. 118, 134; ,xXVI. 187, 98, 1M, 1419; XJXX. 190; lXXXVII. 400. - płdn. słowiańskie, XiXV. 138. - porwania oblubien, V. 10; IX. 143·. - przy strzyż. owiec, XXXV. 124. - przymierza, X!XVI. 1071. - religijne, II. 94. - rodzinne, narodzinowe, pogrzebowe, weselne, I. 26, 90; V. 336; XXIII. 51; 'XXVII, 153; XXVI'II. 13, 14; XXXI. 159; XXXIV. 290; XXXVIII. 218. - rolnicze, XX. 180, XlXXIV. 279. ,..---rumuńskie, XXV. 138. - ruskie, XXV. 138. - rytu.alne, XXVII. 71, 86, 87. - słowiańskie, II. 82. - - - sobótkowe, IV. 318, 319; XI. 294, 302;XX. 191, 192. sprowadz. deszczu, p. dodolia, peperuga, topolija, X:XiXIX. 225. staro 'indyjskie,!. 27. świętojańskie, p. sobótka, Kupała, 'II. 214; XXiX!. 174; XXXIV. 131; X:XXV, 178. towarzyszące kupnu i sprzedaży, IV. 126; XiXIII. 50-110; zawieraniu umowy, IV. 121; przejściu z grupy do grupy, p. inicjacje ,xV!. 107; wypędzaniu owiec i bydła na hale, XVII.H3; XXXV. 124. wegetatywne, XXXIII. 11, 16. weselne, p. - zwyczaje weselne, dzieża., karcz:rruLrka., kądziel, ko- L 46, 93, 244; II. 236, 237, 249, 285, 305; III. 197. IV. 28, 30, a5; V. 19, 284; VI.I. 94, 160, 222, 224, 335--337; VIII. 139, 360; IX. 33.-46, 210; ~ 59'-74, 198, 212, 430; ,xI. 382; XIII. 2oo, 210, 301-3M, 313--324; XIV. 74, 186--188, 19O--192,214;,XV.rI, 151--161; }ITVIII. 75, 150; XX. 194, 195; XXI. 94, 183-202; XXIII. 8, 10, 49, 66, 81, 90, 98, 9'9., 115, 124, 157, 18~ 186; XXIV. 85; x,xV. 134; X,xVI. 85, 98, 104, \121, XXVII. 140, 178; XiX.VIII. 94, 113. 254; XXIX. 118, 133, 200, 203, 207; !X,xX. 243, 248. 255; XXXI. 144,165,175; XXXIII.6; XXXVIII 23.,356; 'XXXIX. 93. - weselne górnośląskie, XVII. 128; u Czechów, XII!> 68; u Górali, VII. 257; u Krakowiaków VII. 259; u Łotyszów:, X. 113; u Litwinów, 'X. 113; u Łużyczan. XXX 225/ - wielkanocne. II. 214; XiXV. 139; X;X;XVIII. 4163. łaczYny., konewka, �','", ..•. '.' II 345 - •.. wielkotygodniowe, XXXVII. 345. wiosenne, XXIII. 17. zaduszne, XXIV. 30, 36, 38. zapustne, p. Bachusy, Podkoziołek, ,XXXI. 160; iX,XX'IU. 10; XXXV. 177. - zaręczynowe, ~V. 134. żniwne, XXII. 5, 6; 'XXIII. 51; XXVI. 141; XXI'X,. 123; ~XXV. 189; XXXVIII. 242l - żydowski~, XXV. 134. Obrzęki, XI. 399. Obrzmienie, XXXIX. 396. wymienia, II. 158. Obrzyki, XiXXIX, 434. Obsypywanie chmielem, IX. 414. - owocami, V. 15. - popiołem, x'VIII. 96. - owsem nowożeńców, ,XVII. 159; XX.96; XXVI. 86; XX,X. 225. - płonącą pszenicą kłody B. Narp. badniak, XX. 186. Obszar badań, XXXVIII. 165. - dworski, XJXV. 31. - etniczny, kaszubski, mazurski, tX,XiXI. 162. - etnogra'ficzny poil:ski, VI. 379; XX!X. 239. - językowy, VII1.79I. - loessów, XXVI. 36. - myśliwski Abiponów, Czypewajów,Huczi, Jakutów, Oroczów, Samojedów, Wogułów, XVII. 9. 10, 14. - słoweński, XJXX\. 248. - wydmowy, XXVI. 36. Ob szew y, mankiety u koszuli, VI. 46. Obszyuka, (j. ukn), kołnierz p. batky, XXXIV. 145. Obszywanie na okrętkę, lXXII. 89. Obślajder, górnicki fartuch skórzany, XIi. 30. w ciasne buty, nałożyć kaj. dany, 'XVII. 16S. Obujek, kołnierz., XVI. 86. Obuszek, broń, IX. 28; XX'XIXL 333. - czarodziejski, XVII. 127. Obuwie p. bagańce, bagańcze, buciki, buty, ciżmy, czerewiczki, czoObuć boty, kapcie, kapce, kapczury, pyta, karbiaki, klapatyny, kierpce, krypcie, piele~ kyrpce, kurpie, w budownictwie, XXI 217: XXIX. 7, 20 Ocecka, oczka, XIV. 265. Ocel, stal, II. 140, Ocena dorobku etnogr. pol. do 1939 roku, XXXIX';. 624-629. Ocet, XII. 312; XIII. 156; 220, 221. - aromatyczny, X. 33-5. - w leczn. XVIII. 188; XXX. 46. - gadzinowy, X. 335. - siedmiu braci śpiących, X. 335; IXXiXHI. 81. - siedmiu złodziei, XXXIII. 81. Ochłoda dusz zmarłych, XIX. 256. Ochotowa~, mieć chęć, XVII. 163. Ochoty, ochot, Jędrzejk~) III. 27. Ochrona dziecka przed złą mocą. XXVI. 103. Ochrona kultury ludowej, XXIXIX,. Ocapy ko- kirpce, kur- łapcie, os tasze, pan- tofle, pastalas, postoły, pólblytki. sandały, skórznie, trzewiki, wywijoki, zawijaki, X. 174, 175, 187; XXII. 109; XXV. 6; lXXVI. 124; XXX. 119; XiXXVIII, 117, 132; ~XIX. 345. Obuwik żółty, zazuH czerewyczki, roślina, XIII. 123. Obwatrzanki' p. beigele, II. 196, 199; III. 321; VIII. 403; 385; XVI. 108. - w obrz. weselnych, VIII. 248-2~; Obwiązywanie słomą drzewowoc .• V, 348; VI. 71; XVI. 84; ,XVIII. 199, 100, 102, 210. - słomą w magii, XXVI 97. Obwody do wozów i kolas, XX. 50. Obwodzenie jajkiem, p. jajko, XVII. 25 pt M a g ia. Obwożenie kurka, p. kurek, XII. 40, 317; .XiXXlX. 332. pt, Z w y c z aj e i o b r z ę d y d o r o c z n e. - pługa i statku, XX. 184, 185. Obwód totemiczny .p. totem, XVII.40 Obyczaje, I. 5, 10; III. 94; IV. 35. 410; XIV. 212; XVI. 265, 416; XVIII. 127. 129; 'XXVIII. 8; XXXIXL 138. Obyjka, oczkur, XXXVII. 215. Obyście, obejście" XIV, 18'4 397; XVII. 196. Obżynki. dożynki, VI. 55. xn 510. loktusa, od.zież, XXVIII.2H choroba kon\, ~VIII. 190. Ochwiara, ofiara, XIV. 149. Ocielenie się, ~ krowa, lXVI. 79. Ociepka, ocipka, snope~ VI. 46; XXXIX. 337. Ocieranie nadołkiem, XI. 387; XIII. 327. Oczapienie p. okna, IX. 270, Oczep, ocap, XIV. 361, Oczepinowe, oczepne, V. 355 OCzepiny p. cepowiny, czepiny, czapienie, dzieża, konewka, V. 3615;VI. 135; IX. 45, 143, 211, 213, 225, 237, 239; X. 198, 202; tXII.92; XIV. 188; XV. 99; XVII. 129; XXIII. 115, 185; OCXVI, 86; XXVII, 154; XXVIII. 94--96, 104; XXIX. 91. pt. Z w y c z a j e i o br z ę d y we s e l n e. Oczko w zdobnictwie, XXXI. 160 Ochtuski, Ochwat, -,, ',-' opłata za pisanki, IV. 204u spodni, XXXVII. 215. Oczy, p. oko, bielmo, bUmo, kas, ból XIII,. 217" 221. - brzydkie, XXI. 161. - choroba P. bursztyn, II. 54; XI. 385, 395; IV. 403; XVIII. 182; ,X,XI. 161; XXXIX. 400, 401. - czerwone demona, XJXXIV. 41. - leczenie, XXXi 43, 208; X~V. 71. - nieboszczyka, XlVII. 30; XJXI. 161. przyroczne, strzygonia, upiora XXI. 161. - uroczne, XXI. 161; X~Im 159. ~ w pieśni, lX. 82. - w zagadce, II. 229. - zielone demona, XXXIV,. 41. - złe, niedobre, XXI 161. - zwierząt, XiXI. 161. Oczyszczanie przez wodę, żelazo, " XIX. 145, 146. - w zwycz. hotent., XiXXVIII. 59. - z uroków, xxnn. 107. Oczyszczanie N, M. P. p. Gromniczna przepowiednia zimy, VIII. 336. Oćwiara, dziki, zły XIII 54. - grubas, XII. 67. - zmora, XJX. 297. Oćwiarnice (dok.) p. wyćwiarny, WYćwirny, XIII, 54. Odbieranie mleka, p. mleko, IV. 142; V. 207; XII. 300; XVIII. 176; 211;. XIX, 123; iX:X. 83. - mowy, XXXIV. 7. - plonu, XIII. 227. Odbijanie P. czkawka, II. 332, 333. Odbit, odcisk, lXIV. 308. Odciąganie skóry choremu bydlęciu, XVIII. 187. Odciski rąk i stóp w skale, p stopy na kamieniu, II. 54. Odczarowanie, V. 297; XV. 183. Oczkowe, Oczkur �346 Odczynianie uroku, II. 330, 331; III. 59; IV. 420; V. 297; VI. 198; VIII 57; X. 342; XI. 386; XIX. 122: Oddawanie młoduchy, XXXVII 465. pt. Zw y c z a j e i o b r z ę d y we- s ej n e. l I· I r Oddech, utożsamienie z duszą, VI 16. - wstrzymywać, XXX:IV. 8. Oddzia1etnogr. Un. Lenina,.XXIx:r-X.3. - etnogr. Wszechzwiązkowego Tow. Geo$'., XXXIX. 6. Odelknońć, odkląć, XIV. 114. Odgrdób, sieć, p. drguba, XIV. 114. Odin, Odhin, (j. ·skand.), Odyn, III. 174, 186, 18'7,,284; VI. 3112;XVII 20; XXX[lI. 146 Odkiwać, otworzyć, XIII. 258. Odkiwadlo, wytrych, XIII. 258. Odkladnica u pługa, XXX. 230-232; XJX,XI,X.130. Odkręcanie sprzedanego bydlęcia, 'XIXIII. 89-92. Odkrycia wczesnohrstoryczne, XXXVIII. 341. Odkrywanie ·głowy, x.x.xVIII. 265. Odlew dać, uderozyć kogoś, VI. 46. Odlewa, deska okna, XlVI. 89. Odlewanie jajka., ołowiu, wosku, III. 57,59; Xl. :ł84, 3195.pt. Magia. Odilewnictwo, p. lanki ·(&pinki), kotlarstwo, XXXVII. 332; pt M et a ł e i i c h o b rób k a. Odłamki SZkła przy obróbce bursztynu, XXXLX, 380. OdmaiWianie pacierza w leczn., XI 385 Odmiany baśni, indyjska, perska. XVi 189, 192, 196. Odmienianie dziecka, XII. 65. Odmieniec, dziecko odmienione p dziecko, III. 59; VIII 355; IX. 371. Odmładzanie, IV. 261, 262, 267; V. 184; XU. 79; XIXX. 133. Odmowa gościny, V 111. 347 Odmrożenie, lecz. XXX. 47; XiXXI 94; XXXV. 63 Odol, odolaty, (j. czeSI), choroba, XliX. 18. Odolet, odo lit, odolity, (j. ros), przezwyciężyć, XIX. 18. Odpadki kuchenne,XXX;lX. 208. Odparzeni~ leczenie, XXX. 37. Odpędzanie burzy\ gradu i piorunów, ,XII. 315; lXVI. 79; XVIII. 179. pt. Magia. - choroby, XIX. 116. - czarta, XIX.. 115. - mysq;y i szczurów, XII. 3,12. - uroków, XVII. 38. Odpowiedzi śpiewan~, XXXIII. 1. Odpowiedź, (dok.) p. wrażda XI" 179, - wypowiedzenie wojny, III. 369, 370. Odprawa, egzekwie, XX. 69. Odprzedanie fiJkcyjne dziecka., III. 57 OdprzYSiężenie, V. 115. Odpust, II. 54; III. 155; IV. 411; V. 222; XI. 211, 212; X'IV, 300; XVI. 264, 268; ,XiX. 72, 76; lXXX. 243; lXXXVIII. 358. 'Pt. Z w y c za je i o b r z ę d y d or. Odrabianie dni p. Odrobek, III. 10; IV. 438, 439. Odradzanie się w postaci praty, XJX.XIV. 26. Odrajdać, zgubić, XlIV. 253. Odrodzenie, XXII. 147. Odryna" II. 47; XXIIX. 151Ąpt. B u dyn k i go s p oda r c z e. Odrzwi, drzwi, IX 269, 270. Odrzwia, p. odwirki, VI. 180, 189; X. 313; XI. 108; XVI. 331; XXVI. 114; XXVIII 38; XiXIX. 9, 10., 13, 37; XJxxvrn 197. pt. B u d own ictwo. Odsadzanie dziecka od pierSi, II. 225. 227; VI. 62; IX. 64. Odsetki, XXIX 175, 176. Odsiecz Wiednia w pieśni ludowej, III. 155; 0GXVfI. 178, Odsocić, odetkać, IX. 287. Odszczekiwanie spod ławy, XI. 306 pt. Z w y c z a j e p l' a w n e. Odszkodowanie, V. 108. - za rany, XVII. 24Q" Odumarszczyzna. III. 311. Odumiarek;, XXiV. 30, 31. Odwar w lecznictwie, XIII. 22,1..P biedrzeniec, boże drzewko, brat<!zyk, ciemierzyca, cis, czarnoróża, kalina, kolendra, kosaciec, leszczyna, porzeczki, stokroć trwała. - z bobownika, XIII. 221. centuri4 XIII. 221, - z czarnej mięty" XIII. 220 - z dziurawca, XIII. 217. - z kąkolu" XlIII. 220. - z kminku, XIII. 221. - z kory jabłoni, XI. 396. - z perzu, XIII. 220. - z piór pawich, XI. 396 - z podbiału" XIII. 218. - z prosa., XIII. 218. - z rumianku., XIII. 217. - z ruty, XIII. 221. - z szczeci leśnej, XIII. 221. - z ślazu, XIII. 217. - z tarniny, XIII. 219. - z tojadu, 'XIII. 221. Odwieczerz, popołudnie, IV. 307. Odwiedzanie niezamężnych, p. Dorf- - z gehen, Kilchgangen, Wieczorynki, II. 102, 103. pt. D z i e w i c t w o. - zmarłych, xxrrV. 16. pt. Z w y czaje i obrzędy pogrzebowe. Odwiedziny oblubienicy" oblubieńca, V. 13. pt Z w y c z a j e i o b r z ędy we s e Ine. Odwirki, (gw. huc l. odrzwia, XiXXV. 107. Odwoływanie praktyk czarodziejsk.ich, XXVI. 22, 23. Odwożenie p. młodej w zWYC21wes .. )wII. 158, 159. Odwracanie nieszczęścia, XI. 386. Odwracanie trupa twarzą do dna trumny, III. 154. Odwrót, Olbrot. qetaceum, lekarstwo" V. 165. Odylon zile, Valeriana ojficinalis, VI. 158. opt. Roś l i n y w 1e c z . Odysseusz, XXI. 197. Odzić, wodzić XIV. H4. O d z i e ż p. ubiory. U. 88, 151; III. 195; X. 31-.36, 59; 1~6, 128, ~, 300, 307; XIII.208-210; XXIII XXXIX. 4'22, 4'66. - arabska, III, 274. - Buszmenów., XXXVII. 83 - ceperska, XXI. 78 - drużby, X. 430. - dzieci, X 190. - fotografowanie., VI. 394. - Górali, X. 459; XVII. 121, 151 - Hotentotów XXlXVIII. 50 _ Hucułów, X. 459; 'xVII. 151; ,XiX,XV.78. - kiel1.ecka, X. 3'14 - kobieca, X. 33-36, 209, 341; XXXIV. 145. - Księżaków iXXXIII. 143. - Kurpiów, X. 324; X,XIrr. 173. - Lachów Sądeckich X 168-192. - lubelska, X, 324. - łotewska, VII. 33·7. - łowicka, iX. 324. - Łużyczan 'XXXIII. 219. - męsk.a X. 32, 33" 341. - mieszczańska XIII 251-253. - sądecka :x. 170-192. _ szamana, rytualna, XVI. 117, 120, 121;X,XXIX. 422. �· - świąteczna VII. 337. - wełniana XOX 95. - weselna Xi 35. - w magii. XIX, 131. - w zwycz. zadusznych, XlXIV. 10. - z rybiej skóry, XVII. 116. - zakopiańska, X. 3:24 - Zydów polskich, X;XV. 134. O d z i e ż p. armiak, atłaska, bacigera, baćgera, bajbarak, chanka, bawolet, baja, barchan, barchetka, batorówka, giny, bagańce, bandela, bar- barszie'l'tkie. bawełnica, bawet, baźgiera, bebendy, bielizna, blu~k3, błękicie, bazgiera, bekiesza, śnie, horbotka, huńka, haźnie, hymIa, huczma, jarmułka, jubka, nic.), jupa, jupe, k~bat, kabatek, ka. bot, kabotek, kadłubek (kożuch). 'kaftan, kamizelka" kamizIa, kajuóstas, jupica, (pasek jupka, mizola, kamlatek, kanafaska,(spod- kapcie., kapci, kapczury, kapeluch, kapelus;z. kaplarzyk, kapota, kapotek, kaptur, kapturki, kapu'za. kapy, ",arbuk, koja, (ub. głowy), kokosznik, ko~et, kołpak. kontusz, koperwacek, ko'pieniak!, kopyta (skaI'lpety), kora palmy, kornet kosoki (spodnie), kostium ludowy, koszela, koszula, kowadło (czapka), kozuch, kożuch, kółko, krajka, krakówka, krakuska, krój, krypcie, kierpce, krysa, nica), kaniołY,kapce, { płóciennica" płótni:anka, polainy, połówka (ubiór głowy)., pończochy, pontały, pończosznica (czapka), porkinyci, portki, portugały, porty, p6łbłytki, szubki, półkornecie, pruclik, purIety, ,rękawice, riendie, rańtuch, tywka, rozłupa, rubron, rydz, rzemień, rubacz, ryjek, rzemieniak, półpuzan: rogarubać, ryps6wka. saczek, sa- jan,Salopa, rafan, sandały" sankiele, saserdak, siatecka, siermięga, s"ilnje, sirwk, sarong, sierak, skarpety, skórzaki, smatka, skórznie, sołomianka, soroczka cepce grodzone, cepkałka (czepiec), chałat, choda!k'i, chołosznie. kurpiele, lejbik, leknica, letnik, liwk, spencer" spencerek, spodnica, spodniczek, spódnik, stanik, stan, stany, stradyotki, str'oiki, stroki, S'Ukienka, S'Ukmanal, sukman, suknianka, suknia, suknioki (spodnie), surdut, surgut, swytka" szal, szalawary, szarawary, szatka, szleifa, szmatie, sznurówk,a., sznurowy- chomla, (stanik), łapcie, łach tusza, łoch- cia, szuba" szurc, bieretki, binda, (spodnie), bramka, lok, borok, bruclik, bryzicka, buciki, buksy burka, (spodnica), brusek, bucha, zamszowe" buńda, burnus, buty, buszka, chamełka, chymla, bruś- brzyzócha, (hymla), chamyłka, chorki, (spodnie) chustka, chusty, chwost, chwartuch, ciżmy, cuba, cuha, czuha, cuwa, czamara, cyp, czapeczka, czapka, czepe~, czepiec, czilc'e, czółko, czoboty, dłubanki, czucha, dolman, czuba, duszka, dzo- (żupan) dżanłuk, dżełek, farbówka, fartuch, ferety, forgi, furażerka, futro. gacie, galaty, (spodnie) galon (ka)" gerdany, gimarka, giwer, kiw er, kaSiZkiet, goller gorgu lik, gornica, gorset, apan, gugla, mana, haci, zucha, gunok, guna gurmanka, haczi, halena, hazuka, gunka, guziki hamelka, hołośniaki, gurgzło, hahoło- krysanie, tusa, kuczma, kwef, łoktusa, gierka, majtki, ki, mandyna, mentieki, kukła, kurpte, lajbik, lajbyk, maciejówka, ma- malico" malowan- manty, .mentyk, mieszok, modrucha. naczółek, nagOllennica, namit, nami tka, napierśniki, nogawice, obhortka, obłuska, obrus, obruS'eki, obuwie, ochtuski, ołochy, ołoszka (wołocha). onucki, onuce, opasek, ornat, oślędra, pach (pas). paleton, (kożuch) palma (kora). paltyszko, pantofel, panteliki, parka, pas, pasek, pastalas (postoły)" peleryna·, perhinka, peremitka, peremytka, petak, piek. tar (kieptar), pirsztinis, płachta. płaszcz, płóciennioki, płóciankL (koszula)" spodnie, ca, ślężak, świnioryjek, szUr, śIachmy- śnurówka, śpiczaste, tkanice, toczenica, trzewik~, turban, tuzinok, ubranie, ubiór, voblecka, wangierka, (węgierka), welon, toki, tuzior, weretka, werety, ka, wizytka, kę, westka, węgier- w łopatę, w ogniów- wołocha, wścieklizna, wuja- za,łóżk~, zapaska, zawicie, zawijaki, za- sze, wywijoki, zapiąstki, wój, zawściekła, zgtura, zarka, zupan, żupan, żarna (czapka), żeleźniak (kapelusz).. żgło, żupan. Odziomek, 'dolna część drzewa VI. 46. Odżegnywanie kołtuna p kołtun :XtXiX.IX.315, Odźwierek, p. odrzwia, mag. whijanie noża w wigilię, XVIII. 200. Ofanu (j. polin.) bóg rolnictwa VII.18. Ofiarnik XlXXIII. 145. Ofiary XIV. 20.. 39, 45, 51, 66, 72, 82; XVIII. 30, 35; XIX. 63, 64; XXI. 105; ,XiXIX. 164; <XiXX. 225; XXXIV. 9, 'li, 21" 27, 36, 37, 42; 'XXXVI. 158. - składane bogom ]J. 134; XIV. 216, 220; XVI. 1, 2; XVII. 171; XXX. 225. - chatnikowi, II. 213. - drzewom owocowym, XVIII. 92, 95, 96; XX. 296. - jeziorom VI. 338 - !kamieniom II. 211. - morzu IX. 281- przy budowie domu IV. 99; .XX 293, 294; XXIII. 159; XXV. 114 lXXXIII. 2, 139; ,XXJXIV. 34; XXXVII, 110. - wodzie V. 3,10. - z bursztynu p. bursztyn. - Wołdre IX. 28,1. - z Izaaka" p. Akedah. - z ludzi p. of1ary przy budowie domu. VI. 15, 23, 25" 242; VII 13, 15, 2~;"94; IX. 281; X. 112; XIV. 178, 220. XlVIIi. 171, 204; XX. 2łO. 294; XXVII. 135; ~VII. 393399" 402; xxxrx. 297. - z plonów oX. U, 3 - z przedmiotów VI. 25; XX. 210; - ze zwierząt domowych VI 25, 26, 337; XIV. 220; XVII. 204. Xx. 210,213; XXXVII 110, t~, 128, 399 - zastępcze, XX'IX. 123. - ziemi IX. 281. - zmarłym VI. 19" 124; XX. 205, 20~211. - żywe IX. 207. Ofici, sekta gnostyków, XV. 218; XVI. 18. �350 się,of~aganie się, powalać się, zababrać XIV. 114 Ogacenie domu p. kukurydza, X!XXIX. 267. Oga~on szych V, 149, 3:38; XII. 292 Ogar~e więcierz. XIV. 115. Ogary w łowiectwie, X,XXI. 24. Ogidla łodyga, korzeń wodnej rośliny. XIV. 115. Ogień, bóstwo, VII. 6, 13, 14; XlV. 47, 49, 50, 63, 226, 227. pl. W i e r z e n ia, bystry IV. 313. . - gaszenie X. 95. - niecenie p. krzesanie, krzemień, tarcie, czer, czyr. - i gDŚć,XIV. 47, 49. - i salamandra, XXXVIII. 246. - kult p ka,ra ognia. II. 94. 211; V. 284; VII. 13; XIII. 88; XXIX. 123; pl. Kul ty. - moc oczyszczająca, XXVII1.253. - na cześć dziadów p. gromadki, XVI. 326; XVII. 29. - niecenie przez krzesanie L 29, 56, 143; IV. 315; VII. 2.4; XXXVIII. 54. - niecenie przez tarcie I. 29, 56, 134, 143" 189; II. 207; IV. 315; V. 207; XIV. 45; XXXV 126, 127. - obrzędowy, p. okrą~nie pól, pochodnia. IV. 313. - oczyszczający, ,xIV. 46; XIX, 146; XJXXIII. 124. - od piorunu III. 143;XI. 66. - {)d pożaru III. 52; XIV. 368. ..,....odkrycie, XXXLX. 19. - palenie na św. Jana Nepomucena, na wiosnę, V, 307, 308, 356. ..,....przeciw czarownicom XIII 31" 109, XXVI. 74. Oj~agać 351 - podgartywanie XI. 385. chorymi palcami - powstanie OCXIX. 123, 13:~. pożyczanie II. 86, 88; IV. 419; XXIII 59, 60, 62, 72, 73. pt. Z akazy. - .przechowywanie pod popiołem XIV. 292. - przeskakiwanie, IV. 321; V. 15, 177, 258, 3,56; XI. 299, 303. - rodowy XXXII. 180 - sO'bótkowy p. fakly, IV. 313, 317, 318; V. 25'8, 308, 317; ~I. 299, 303; JelII. l, 15, 18, 88--90; XX. 103, 301; X;XVII. 165; XJCx, 225. - środek ochronny, XXXV. 84, 128. - święcony II. 87; VI. 409; VIII. 342, 377; XX'XIX. 339. - święto II. 214. - święty II. 210; III. 20; VI 66, 329; VII. 287i, 290, 293, 296, IX. 413; X. 111; XI. 183; XIII. 204. - w alchemii XXIX, 103. - w lecznictwie 1. 54. - w magii XIV. 43, 183; XxX. 52, 56, 66; XXXIV. &-8, 13" 19, 21, 42. -. w wierzeniach, II. 207; XXLX. 119; XXXV. 124. - w zagadce, ,XIV. 157; XVII. 81. - w zwycz. i OIbrz. B Nar. I 2501. - w zwyczajach i obrzędach weselnych I. 95.. 134. - w zwyczajach pasters1dch XXXV 99, 129. - we wróŻ:b.ach X. 112. - wieczny, II. 2M, 207, - wielkanocny IV. 185. - wymiatanie:xlPj~ X. 951.XVII 38 - wynalazek XXXIV, 274, 275. - z osiny XXXV. 73. - z tarniny XII. 312. zabezpieczający od uroku XXIII. 106. - zakaz pożyczania w wig. II. 86 - w metaLUJr·gii,XXXIV 274. - związek z bocianem XIV. 171. 397, dabłem, XXIŁ. 106; kogutem, kowalem, X.XXIX. 104. - żywy II. 207; V. 207; VI. 328; XIV. 45; XXXV. 76, 12a. O g i e ń p. bóstwa ogn'La, czciciele ognia, hubka, krzesiwo, KsiuchtesutH, KsiuteukH, niecenie, ogień żywy, ogniewik • Ogier II. 46; X!XXV. 133; - czarny XXXVIII. 264. Oglądanie duchów XXIV. lSi, 14, 19. Oględziny w zwycz. wesel. III. 204; V. 19, 282. Ogniewik (j. .ros,) P. krzemień XXXII. 139. Ognijk O. wend.), krzemień, JGXX'II. 139. Ognik, bursztyn świecący. XXXIX 364 Ognik na twarzy, XVIII. 184. Ogniki błędne p. demony 1 26, 137. 183; III. 144; IV. 331, 3:l2, 386; V. 34; VII. 120; XVII. 64, 183; XXXIV. 37; XXXV. 24. Ognisko ,p. kamień. XXXIX. 208 258 262, 270, 278, 280, 231. buszmeńSiki,e XXXVII. 81. cygańskie XXXVIII. 263. dla zmarłych VI. 204. dogotowania p piec. domowe VI. 334; XI. 3'36; XII 5, 7, 8; XIV. 39, 186, 232; XXXVIII. 361. - Jakutów XXXVII. 116, 117. - kult XXIX, 176; XXX 251. - na Juria XIII. 109, 110. - na środku chaty XXVII. 140. odświeżanie w związku z księżycem X~X. 226. - otwarte w domu germ. bałk, XVII. 181; XX!XVII. 227. - pasterskie XI. 212; XXXV. 119, 133, 149. - rodowe p. ogień rodowy. - rodzaje 'XXVI. 134. - rozpalanie XXXI 159; XXXVII. 81 - tatarskie XcXXVIII. 272 - w zwycz. B. Nar. I. 251. - z dziewuęciu drzew XXVI. 74. - zapalanie przy wypędzaniu bydła XJeV. 59. -związek gospodarstwa i domowników z ogniskiem domowym XXIII. 74, 105. Ognisty kamień, słońce w wierz. anglosaskich XXXII, 138. Ogniszczanie, wsp6łogni:skowcy, P. ogień rodowy, ogniJs!m rodOWE XVII. 181. Ogon ducha złego VII. 21. - kara. przywiązywanie do ~}gona V 119. - lisi instrument muzyczny na ł"ysej Górze XXVII. 70. - obcinanie koniowi, V. 118, kurze piejącej, II. 211. - obliczanie wieku konia III 141. - u Zydów XXI, 180. - w zagadce VI. 248. - wyrastanie u ludzi I. 13'1. - z brzękadłami, strój Szamana XVI. 12'2. - żmiji w lecznictwie, XI. 377. Ogóreczki haft. X. 301; JeXXV. 27. Ogórek Cucumus sativus III. 10; VI 64; XII. 29£; XXVIII. 244. - sok w kosmetyce XXX. 47. - zakaz sadzen:a XII. 61. �352 II. 266. pt. Z w y c z a je - księżyc wzrastający. XXII. 153. i o b r z ę d y w e s e l n e. - nazwa najwyższego bóstwa XIV. Ograjdać, powalać. XIV. 11'5. 54, 57, 60. Ograszka febra. VI. 46, 61. - niebios, iXlXXVIII, 4'5, 46. Ogrdób (a) sieć boczna, przednia lub - pojęcie o wyborze X. 219. tylna, przy sieciach potrójnych, - przybrany p. atalyk, VIT. 55; XIV. słępach i wątonach, XIV. 115. 238. pt. R y b o łów s t w o - w szopce, XIX. 51, 88. Ogrodnictwo XXIX. 118;' XXXVIII - w zagadce XVII. 85. 313. w zwyczajach weselnych XI. 412. Ogrodnik, taniec śląski XXV· 79, 81. wielki p Dziad Lel XIV. 60, 72. Ogrody, X'I. 373; ,X,XXIX. 214, 221. Ojcobójstwo XXVII. 11. - braci XXXIX. 186. Ojcowie, demony XXXIV: 17. - Hesperyd XVII. 18. 12, 17. - miejsca dusz błogosław., XVII. 18. - duchy przodków, x,xxIV. - rodzice XIV. 254. Ogrodzenie gnojowni XXXIII. 112: Ojcowizna III. 3019;IV. 13 pt. rp r aX'XXIX. 249. . wo ludowe. OgTód p. gród, grad XIX 26. Ojcowizna boli, choroba XXXIII. 8G Ogród cudzy XXXI 73. Ojcowski ustrój ,rodowy, p. patriar- warzywny III. lO, 14, 126; XXXI. chat. III, 100. 114; XXXIII. 112. O:iczako. O:iczunek, pop ruski VI. 46 Ogródek III. 11; XIV 364; XXIX. Ojczym. III 306, 307. 90. Ojczyzna azjatycka XXXIX. 18. - Adonisa XXXIV. 129-133 136. - IIJJdoeu.ropejczyków XXVI. 32. Ogryzanie paznokci, XXVI. 97.' motywów baśni, XV. 17'9,195, 199. Ogrzewanie wnętrza XXXIX 242. wyspiarska XXXIX 18. Ogrzywka, rozgrzanie, XIV, 115. Oje XXX. 215; XXXIX. 127. pt Z aOhabić, zostawić, XIV. 253, 254. p r z ąg. Oharczyć, (p. huc.), zabawa, p. ciągOjstrze, ostrze IV. 307 nienie kota, XIII. 56. Okadzanie, asafetydą, VIII. 374. Ohidne miejsc~ p. nieczyste miejsce bagniętami VI. 77; XIX. 115. IV. 219. - bursztynem XXXIX. 399. Ohiroczki, (j.ukr.), wzory pisanek, -bydła VI. 58. 74; XIX. 125; IV. 21a. XXIII.. 81" 109; XXV. 91, 92; Ohnyki (j. ukr.) wzory pisanek IV. 211. XXX. 43. 44; XXXV. 128. - bylicą p. bylica. Oh.olony (j. hue.), choroba-koni. XVIII. 190. - chaty VIII. 374. - cierniem p. cierń, Ohoń, (j. huc.), ognik na twarzy XIII. 216, 219; XVIII. 182. 184 - ciS'em p. cis. Ojciec II. 81. . - domu w wig.' świąt XXXIV 2711. - <kościoła XIV. 59 - drzew owocowych XVIII. !l9 Ograbiny 353 Okadzanie jałowcem, XII. 310. - kaliną p. kalina - kłokoczyną p. k.łokoczyna. - tkrów;, X. 278; XII. 315. - ludzi, V. 219. - ładanem VIII 374. - przeciw burzy i chorobom VI. 77; XIX. 115. - święconymi wiankami, ziołami V. 297; VI 55, 60; IX. 414; X. 33Si.437; XIII. 218, 221. - Żyda, wyzwoliny na ko,iarza IX. 409. pt. I n i c j a c je Okaista, nazwa owcy VIII. 39. Okalanie, zataczanie koJa III. 52. Okap II. 182; IX 272; X. 310, 312; XIV. 350; XVI· 367; X::>CI'5{12, 25, 49, 50; XXX. 242; XXXIII. 95, 96, 108; XXXVII 1971,198, 212, 229; XXXIX. 243, 244, 328, 453, 454. pt. D a c h. - naczółkoWY, p. koszyczek. - nad piecem III. 2; ~XXVII. 117. - przyźbo·wy XXVI. 102 Okienka w stodole IX. 274. Okienko III. 11 Ok'ennica deszczółlr.a d. pieca,XlII 116. Okiennice III. n; IX. 273; XXIX. 17, 19, 89. malowane XXIX. 89. - w magii XII. 65. Okkopirnus (j pr. lit.) bóstwo XXII, 1, 10-12. Okleja, ukJeja' biała XXXII. 24. Oklepce p. klepce, kapkan. XXXI. 33. pt, Łowiectwo. Okleszczyny, swatanie IV 307. Okladnica, pręt przytrzymujący sito XIV. 115. Okłady XI 386, 395---W0; XVIII. 180; XXX. 41. 54. pt. M ed y c yna ludowa - z kminku p. kminek. 0_ 23 Lud - wiązki! słomy w obrzędach wiosennych IV. 184, 303; XI 175; XIV.302 Okniarz, sz:kilarz V. 64. Okno p. Blummenstalen III. 317; IX .. 270; XI. 173, 313, 395; XII. 7, 8; XIII. 327; XIV. 357, 368; \XVI, 367; XXVI. 102; lXXVIII. 47; XXIX. 17., 47, 51; XXXIII. 90, 101; XXXVII. 105, 107, 112, 114, 197; XXXIX. 287. - cerkwi XVII. 7. _ miejsce wychodzenia i wchodzenia duszy XXIX. 123,· - otwieranie w ob pogrz. XxX. 225 - w lecznictwie XI. 395 - z zagadce II. 228; VI 247; XVII. 87 _ zakaz patrzenia XXIX. 123. Oknyki O. ukr.) wzory pisanek IV. 211. Oko (gw. huc) waga XXXV. 153. Oko Boga. p. księźyc II. 327. - ptasie w magii XIXIV. 43. - zmarłego XVI. 82. _ w przysłQwiu XIV. 238., 240; XXIV. 93, 103; _ w wierzeniach, XVI.. 82; XXVII. Ok lot y, 135. w zagadce XVII. 83, 87, 88; XVIII 172. - wejście duszy do ciała XXXIV.n. Okolnica, kształt wsi. XVII. 128. XXVII 131; XXXIX. 289 pt. O s a d n i c t wo. Okolnice ornamentacyjne XXII. 113. Okoń Perca fliuviatilis L. XXXI.36. 42; XlXXII. 25. Okoń burtny o jaśniejszej łusce XIV. 115. Okoń głębny o ciemniejszej łusce, XIV. 115 Okońcyca, koniczyna V. 64. _ Tom XL __ ._._ ... .•.....•......•... -.• __ __ .-... •.......•...• __ ... __ ... _---------- ...-.... �354 Okopcenie swołoka, XIII. 135. p. wódka IX. 257; XI. 398. - jałowcowa II. 158. Okólnik III. 11. Okraczka. żelazne okucie XIV. 115. Okrajka, krajka ~II. 289, 291; XIII. 209. Okrąglaki I. 161; XVIII. 68; XXXVII. 112, 196, 220, 226; XXXIX. 281. pt. O b rób k a drzewa. Okrenty XXXIII. 96, 108, 109, pt B u d o w n i c t w o. Okres brązu IV. 327; VIII. 97; XI. 63 - deszczów, XXXIX. 219. - dojrzewania płciowego XXXVII. 55, 56, 366. - etniczny XXXIX. 59. - halsztacki XXXIX). 270. - interglacjalny XXII. 72. - kultury łużyckiej XXiXIX. 426, - lateński XXI. 63. - lodowy, XIXII. 72', 80. - minoiczny, XXIV. 191. - neolitu, IV. 327; XlXI. 63. - początkowyetnogr. pol. XX!XIX. 626, - późno-rzymski XXI. 63. - przesilenia zimowego XX. 177. - il"zymski XXI. 63. - starosłowiański XXXIX. 426. - środkowo-cykladzki Xx)XIV. 69. - wczesno-minojski XXXIV. 68. - wedyjski XXXIV. 13. -. wenedzki XXXIX, 426. - źelaza VIII. 97; XXIX. 124. Okresanyj druc. pijany XXXVII. 210. Określanie, obwodz~mie chorego XI. 399 Okręcani'e (się), chorego III. 00. - sprzedanego bydlęcia XXIII. 89 - w koło X. 355 Okowita ,.'l 355 - w kupnie, XIXI. 95', 96; XXIII. 89-92. - w obrz wesel. i żniw. XXI 93-96. Ok!ręgi etniczne. XXXVII. 393,. - kultur: XXVI. 29. - kultur przedhistorycz. XXVI. 31 Okręt-widmo. XXX. 250. Okręt p. 'statek. Okrężne XXVII. 167. Okrontka, nożyk sitarski XIV. 115. Okropa, stras.znie. IV· 307. Okruhłe (gw. druc) miasto XXXVII 210. Okruhłyja kilka (j. ukr.) wz-orry pisanek IV. 211. Okseft III. 67. pt. Mia ry i WG g i. Októwka, instrument muzyczny XXXI. 71. Okuda na drzwiach cerkiewnych, 'XVII. 11. Okultyzm XXXIII. 139. Okuń, okoń XXXII. 25. Okup państwa młodych XIII. 320. - swata III. 206. - za dusze. VI. 26. - za ius primae noctis, rI. 111, 112, - za zabójstwo XXVIII. 254. Okurzanie p dkadzanie XI. 384; XXXV· 63. Okwi, (j algonk) wielka prababk3 VII. 12. pt. B ó s t w o Olajos, a[oes w med. V. 164. Olał, wOllał, XIV. 115. Olbrzymy, p. Gog iI Magog, Walidąb, Waligóra, rwibuk, - Wielochłop, Wyrwidąb, Wy- Wyrwijedlica, I. 6; II. 21; IV. 98; V. 182, 232; VI. 312; XII. 341; XV. XIX. 215:, 230, 231; ,xIXVIII. XXIX. 207, 298; lXIXlXII. 110. XXXIV. 289; XXIXVII. IX1XXVIII. 38'7. jako temat 'baśni XV. 183 225, 183; 188; 125; 251; Ocha, olsza ,olszyna, Alnus glutinosa Gertn. 1. U5; XII 165; XIII. 225; XIV. 33~6; XVIII. 62; XXVIII. 244; XXXI. 98. -< barwnik do tkanin XXXV. 70. - budulec XXXIX. 287. - czarna XXX 7,0. -.:...drzewo święte, XVII. 20. - gałęzie, odpędzanie myszy II 159; VIII. 359, 364. -< kąpiel w wodzie spod ols'zy XXXV.70. - kora, barwnik IV. 215; VII. 179; XVIL 33; XXIV. 141. - -liście w lecz., okłady, <ldwar, suszon~, II. 155; VI. 59; XIII. 219; XXXV.70. - liście z rosą, tępienie paso:i>ytów, XXXV. 71. - miejsca zarosłe, -siedziba ·topielca XXXV. 70. - pień w lecz. febry XXXV. 71. - popiół przy zasiewie kapusty XVIII. 215. Olcha szara" Alnus incana Moench, szyszki, odwar XXXV. 70, 71, - w baśni XXXI. 98. - w lecznictwiJe XXXV. 71. - w mita'Ch kosmogonicznych, XXXV 70. pt. M i t Y. - w opowieściach ,XXXV. 70. - w pieśni II. 69; XXXV. 71. - zatykanie gałęzi w polu p. apotropaion XXXV. 70. Olczak, wolczak, wołek mały XIV. 115. OLej I. 84; VIII 370; IX. 95; XI. 46; lXIII. 155; XIV. 397; 'XV. 93. - bawełniany XXX. 161. - bić VIII 370. - bukwy V. 178; XXXV. 64. -- konopny VIII 370; XXX. 161. - lniany II. 158, 270; VI. 358; VIII. 370; XII. 296; XIII. 277; XXX. 161, 163. - makowy II. 159; XXX. 161. - Ql'zechowy XXX. 161; XXXVII.301 - słonecznikowy .xXX. 161. - w bajce II. 271. - w lecznict II. 1'55 .1270;XVIII 182. - w łowiectwie XXXI. 29. - w zagadce II. 229; V. 49. - wytłaczanie IX. 95; XXXIV. 147, 148. Clcjarnia XXVI. 98; XXXIX. 446. Olejarstwo IV. 332. Olejek bobkowy, bukowy V '3m, 302. - goździkowy, kosodrzewinowy, kminkowy, jałowcowy, kamforowy V. 302; XXX 162. - lulkowy, miętusowy XXXIII. 81 - rędzinny, 'rozmarynowy, V.165,30Q - :s'ka'lny, szyszkowy, ter,pentynowy, V. 3102 Olejica krówka Meloe proscarabeus, ciecz w lecz. XII. 64. Olejkarstwo V. 3m. Olejkarze V. 301, 302; VIII. 190; XIX. 56; XXXVII 356. - 'turczańs'cy XXXIX. 435. Olejnia do wytłaczania VIII. 370. Olejnica p. czop XXXIV. 147, 148 - w zagadce XVII. 93. Olimp polski, ,XiVI. 203, 2211; iX,X;r. Hl7 Olimp słowiań:slki XXI. 162, 163. Oliwa VII 2" 14. - święcona XII. 62-. - w leczeniu bydła XVIII. 188. - w lecznictwie X. 334, 342. - wrząca, kara za fałszowanie monet XXVII. 145. Oliwka, liście XXI. 186, 187. przeciw demonom, XXI. 186. Olmaryja szafa" spiZarnia XVIII. 220 Otorum, bóg nieba Zulusów VII. 10 Olszaniec, roślina aphr:, ~:XOCIX. 300. ---_ .. ..•.._-_ _--------------------.., - .. �356 357 Oładki XI. 214. Olenewi rohi (j. ukr.), wzory pisanek IV. 213 Olnować się, Olnowanie, burzyć się, falować XIV. 115. Olobole, hołoble II. 123. Olacha, oloszka, wolocha, sukmana XlV. 115. Ołów XXXIV. 170 pt. Metale i i c h o b l' Ó b k a. - lać, wróżby, XX Vn.88;'XXXIU.12'1 - w leczn ro-ztopiony XI. 395; XIII 218; XXVII; 153. - wyrób amuletów XX. 299. Ołówek, zagadka II. 339. Ołtarz XIV.35, 213; XXVIII. 41; XXI,X. 100; XXXVI. 108. -:- bractwa XXXII. 67. - ofiarny jako pl'ototyp żarowni XX,XII 64. - w kapliczce XI. 168. - wielki w magii XXV. 89. Oman niemiecki Inula germanica, w lecz . .xXX. 52. Oman wielki Inula helenium XXVIII 244. - korzeń w leczn. :X,XIXVII.298. Oman a, obłęd od cisu, XXXV. 65. Omasta II 185; IV. 204; XXIII. 72. - pożyczanie, !XrX:III.72. Omaty po omacku VI. 46. Ombwiri (j. a·fr) duch dobry VII. 2'5 Omela hruszewa O, u.kr.) jemioła. Viscum album VI. 158. Omer (j żyd) miara XXVIII. 51. Omiatanie św. palmą VI. 77. Omogoj (j. jak) XXXIX. 86 pt. M i t y o p i e r w s z y m c z ł 0wieku. Omotać omamić kogo XVIII. 220. On, diabeł LX 384; XII. 262. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. - pasiecznik XII. 262. On - dżety O. kirg) kalym On - uzbrojony w krzemień, vis kala pt. B ó s t w a. V 12. p. Ta- Ondiny IV. 387. pt. Demony wodo Oneirornantia, wróżenie ze snu XXXVIII. 271. Onjambe, (j. afr.), duch zły, VII. 25. Ono p diabeł I. 177. Onomastyka XXXIV 63; XXXVIII. 524 Onomatopefka .xxxVII. 316. Ontarz ołtarz II 243; V. 64 Ontogeneza XXI. 184. Onuce, onucki, onycki p. onucza, culka, onuczi, owijka II. 63; III. 15, 17, 229; V. 1419,150; VI. 46; XI 57; XII. 285, 286, 290; XVII. 146; ,XlXVIII. 217; XXXIII. 82; XXXVII. 219. Onuczi (gw. hue.) onuce XXXV. 146 Opactwo Cystersów, XVO!.414. Opadanie z ciała, choroba XIII. 217, 221 Opady atmosferyczne XXXIX. 210, 215, 219, 244. Opalanie drzew owoc. XVIII. 92 - paznokci XI 383. - zasiewów XXXVII. 345. - żyta IV. 283. Opał XIV 35,6. Opałka w przysłowiu XIV, 352. Opary (gw hue.) choroba bydła. XVIII. 187. Oparzeliny, leczenie XXX. 38, 54. Opasek, p. pas, trzos, III. 253; XXIV. 106, 111-113, 115, 118, 124; XXXI. 67. Opasywanie drzew powrósłem, XXV 61 pt. M a g i a. - obrzędowe, XXI. 192; XXIII. 10 Opasywanie się bylicą, IV. 315; XIII. 109; XX 192. - powrósłem, XII .. 43. Opat w facecji. XXXI. 132. Opętanie" VI. 232, 233, 235; IX. 298; XII. 219, 223; XXXIV. 41; XXXV' 25; XXXVII. 291. Opętany. VI. 409; XXJXIV. 43. Opica, małpa XVIII. 220. Opich, ziarnka używane do balsamowania XVII. 175. Opieka nad małoletnimi. III. 312. - nad zmarłymi. XXXVII. 399. - rodowa, szlachecka. III. 311, 312. Opiekun psów, P. św. Marcin XVI.4. Opieńki PhoHota mutabUis. I. 20Z. 204. pt. Z b ie r a c t w o. Opisanie woyny żydowskiey. XVI. 339. Opis etnograf. to<pograficzny IV 100. - kultur. XXXVIII. 3'82 - statystyczno-krajoznawczy XXXVIII. 293. Opisy kultu·ry lud., :X'X1XIJX,. 571. Oplecki. XXXVIII. 441. Oplicze (gw. huc,), koszula ibezprzyramkowa. XXXVII 220, 2.22. Op lity, Oplit (gw. huc), płoty. II. 209; XXXV. 88. Oplwanie, p. plucie w leczn., XI. 385, 387. Opłata sądowa" p. Szepszeląg. Oplatek, dawanie bydłu. X 156. - łamanie się. X 294; XI. 194. - wobrz. B. N.ar. I. 251; II. 63; III. 3, 4, 172, 173; V 349, 350; VI. £8; VIII. 372; IX. 89; x.. 155, 156, 280 281; XI. 418, 429; XIV. 132; !XXIX. 96. - we wróżbach wigU. XIV. 2M. - wypiekanie. XX. 66. Opłaty weselne p. kalym. II. 109, 113. za poświęcenie, II. 141-146. Opłotki. XXXIX 296. Opno, gwarno, XIV. 115. XXXIII. 81. pt. M e d yc y n a l u d o wa. Opojarzyć, odsadzić. XVII 163. Opole, ślad, obejście, obrąb, XVII. 197 Opolnik. XXXVIII. 322. Opończa. XlV. 12. Opowiadacze baśni XVII. 58. P. legendy. XXIV. ·93; Opowiadania XXIX. 119; XXXIII. 142; XXXV. 23, 39, 4{), 184; XXXVIII. 569. pt. L i t e r a t u r a ludo w a. - antyfeministyczne. XXVII. 29. - ludowe. XXVI 1M. - z Wybrzeża Sierra Leone. XVII. 274. Opowiedzi, zapowiedzi. VI. 46, 129. Opowieści biało-ruskie. X. 228. _ bułg.arskie. VIII. 330; XXX. 90. _ góralskie. VII. 180-192; X. 333. - huculskie. VII. 65-68; XIII 338. - ludowe. I. 23; II. 88; III. 176, 274; VII. 44, 241; VIII. 91; IX. 172; XI l(}2, 389, 390, 418; XXIII. 160 16,1; XXVI. 104; XXXV. 2~ 68, 70; \xxxVII. 153, 355; XXXIX 141 pt B aj k i i b a ś n i e. - łańcuszkowe, p. hagada, lXXVII. 15,6. - madziarskie. X,XXV. 179. - maltańskie. XVI. 38. - nowotarskie !XVIII. 77. - podróżnicze. XXVIII. 192. - romantyczne. XXXII. 4. - sieradzkie, VII. 118-128. - słowackie. XXVI 110; XXIX. 127, - staroegipskie. XII. 332-335; XIII 144, 259. - śląski.e. XXXI. 51, 52. - węgierskie. XXIII. 168. - włoskie. XIII. 347. Opowożyć się, odważyć się, XVIII. 220. Opodeldok, �359 358 . Opozycje funologiczne, XlX!XVII. 314. Opparynie, Oppeczenie (gw huc.), XVIII. 182. Opracowanie Pol At!. Etn. XXXVIII, 179-181; x.x:xr.x. 607-615. Opraty, lejce II. 132. Oprowadzanie młodei wokół ogniska,XXVI. 86. Oprawca, hycel, kat, w anegdocie. IX. 59. - w wierzeniach. ,xxVI. 97. Oprowadzanile nagiej dziewczynki, p. nagość sprowadzanie deszczu Lazar. XVII. 37. pt, Magia. - niedźwiedzia. XX. In, 177; XXX 225. pt. Z w y c z.a j e i o b'r z ęd y d o r o c i ne. - pluga, 'statku. ,xx. 183-185, 188. - wołu. X,IX, 58. - żywegiC>wilka XX. 177. Oprowody (gw. huc), ·pog;IiZeb. V. 345; VII. 262. Oprótka, powróz do wątonów. XIV. 115. Opryma, obramowanie. XXXVI. 264. Opryseczka, opryszczka, lecz. II. 156 Opryskiwanie wodą. XXXVIII. 58. Opryszczenie języka. VIII. 361. Opryszki zbójcy. XVIII. 158, 159. Opsjan. XXln 4. Optówka, opt6lka, instrument muzyczny XXXI. 71. Opuchnięcie. XXXI 98. Opus plumarium, Opus pulvinarium (j. lac.), ścieg płaski, pia'skowy. XXIV. 138. Oracja" babki VI. 126. - patriotyczna. XII. 133. - starosty. Vln. 240; XI 79; XVI. 144 145; XX. 198; XXXI. 168. - zapustna. XII. 44-49, 126-135. Oracja ŻYdowska, XII. 49, 50, ~ 55. Oracz, XIX,102; XX. U3, 143. Orahi (j. serb.), orzechy, Orgie na cześć Siwy, XX. 300. Orich liskowyj" (gw. huc.), leszczyna, XIII. 224. pt. Roś l ,in y w 1e c z- zabawa V. 141. purka O, ,serb), oranie brózdy, zabawa. V. 142. Orchis P. storczyk. Orczyki, orcyki u pługa., wozu, I. 143; VI. 300; XXXVII. 308; XXXVIII. 231; XXXIX. HO,' 123, 127. Ordalia. XXV. 10, 12, 97; XXVI. 99. Ordynacja żupna. XiXXIX. 170. Ordynacje, ustawy wiejs.XXXIX.100 Ordynarczyk, robotnik rolny. IV. 143, 144. Ordynki, spód stogu, z gałęzi lub starej słomy. XIV. 115. Oready p. duchy leśne. XXXIII. 13. Orejones (j. łac,}, długouchy. XXXIX 302. Orek, worek., mi.ech. XIV. 115. Oresz (gw. druc.), narzędzia. XXXVII. 205. Orędziny w zwycz. wesel. XIII. 314 Orfeusz. XXI 188. pt. Mi ty. Organista. XX. 66; - wchodzeniu po kolędzie, XIX 38. - w literaturze ludowo VI. 250, 252; VUI. 180. Organizacja badań terenowych. XXXIV. 154; IW. wsi. XXXVIII. 547; - pierwotna. XXXIX 15, .55. - produkcyjna. XX:XIX. 184 - rodowa. V. 5; XVIII. 14; XXXIX. 192. - 'rybaków mala'js., XXXIX. 437. - społeczna. XVIII. 15, XXXIX. 15, 55, 103 105. - szczepu Luo XX:XIX. 184, 185. - terytorialna XXXIX. 184. Organy, III. 65, 171; X:XI. 118; XXIV. 91. Orgie czarownic. XXVII. 100. Oranje n i ct w i e. woloskij (gw. huc), wł. orzech w leczn. XVIII. 192. Orientalistyka a etnologia. XXI. 89, 90, 270. Origanum Vulgare, p. majeranek,., macierzyca po·spoUta. Ori'On, XXXIX. 321. Orka patron św. Gleb. XXI 122. _ w~lami. XX 55; X;XXIX. 354. _ zwyczaje, XVIII. 214; X,XX. 247. Orkarz, workarz. XIV. 115. Orkisz, P. Szpelc, Triticum spelta, XXiXVI. 303. Orlik pospolity Aquilegia vulgaris. XXVIII 244. pt. Roś l i n y w wierzeniach, magii i w l e c z n i c t w i e. Orlova (j. serb.), V. 142 Orły w baśn~. XI. 37-5. T Ormuzd. III. 2, 3; VII. 26; XXXI~. 105, 107, 119, 152. pt. B ó s t w a, Ornament, p. cackowanie, _ falisty, ,X;XI. 259, 262. _ geometryczny. X\XII. 84, 99, 117; XXV. 102; XXVIII. 37, 42, 43; X!XJ:X. 125; XXXII. 317;XXXIV. 68-79; XXXVII 201. - Goldów. XXII. 88 _ haftów (}poczyńs'kich" XXI'V. 129. _ krakowski. IX. 207. _ iiniowy, XXII. 88. _ ludowy X'XI. 48 _ malowany. XXXIV. 86. _ na siekierkach II. 219. _ na ścianach. XX,XIII. 107. _ palcowy. ,XXV. s. ,Xl. _ roślinny. XII. 120, 121. 191; lXXII 89 U7; XXIX. 125;' XX!XJV. 76, 86; XXXVII. 218. Orich • - ryty. :XXXIV. 71, 75. - sądecki, IX. 20'7. _ stempelkowy. XXXIV. 69. _ sznurowy. XXV. s. IV" lXII. - ściegowy. XXV. s. V. _ tekstylny. XXXVII. 435. - wstęgowy. XXI. 254. _ wycinanek skórz. XXII. 89. _ z drzewa i koścL lXXXIX. 421. _ zwierzęcy. XXJ:I. 84, 117. Ornament p. aglaly, akedah, babyne ,kolino, ibaranek, baraniczi baranieczi, baran, baranki, bar~nia holowa, barani rohi, arw,lnek, barwinok, baryłka, bawo!, baźki, bąk, bąk z rogami" besahy, bezkonecznyk, ny, boży suk, buklaźki, cerkow, cerkowcewa, chaluzkt, bereziwskij, chrestata, chrestyki, zą?- cerkowct~, chabinki, chrest pasko~yj, boro~ buczy) caki (Zacken, ki>-, cegły, chrest biesagi, brama(y), gr6b, chrest chrestati, chrestykowata, chresz- czy ki, ciapki, cyrka, czeresznewa, . czerwoni czerewyki, czobitok, czoboty, 'ćmuky, ki ćwit ćwitki, ternowy, ćwitocz- derewce, dra- bj,~ drabinkJa starodawna, drabunke , drabynka, oIlaiPaczka, , drzewko, drzewko życia, dwi rożi, dziab ki, dziewięciornik, dzi~beńka, dziubla, dzwizdy, dzwt- dzwoneczk~, fasolkow~, gadzik, gałąż gałązkI, gęsia kiszka, girlanda, glisty, gołąb. goździk, grabie, grabki gra- nyczki, fasulki, matiele, i krejwas, gwiazda, gzygzaki, greblalis, guziki, gwiazdki. halawyci, wiwsa, haluzki, . holowkowa, Ct, dzwilipis gwajzdzikas, gwiazdeczki. haluz.ki harbuzowa, htthrabct, hrab- �360 361 czysti, binci, hrabelci, ka, husi ka, jabloka, tanec, kaczata, hwozdyk, kaczela, rowa, kaczylci, lytki, kazini kiń lodoczka, kluczew~, kOlitczata, kolos, kowbasa, kratki, konie, kryla, kuczeri, ku, krestyko- krop- krilyka, krzyż, krzyżyki, krylcia, siaczi paskowyj wa, pauk, piwkoliszczata, dowżna wi pleczi, kostki, ptaszki, rożaly, kwia- kwitka, kwi- ka, matac, nora, ka, matacyk, mentel, mariiczka, mereżanki, miesiączek, wa, misiaci, mereszkowane, memereż- miesiączki, misiać, misiczki, mirmi- doroha, pruty ki, pszenyczka, riczka, rizha, raki, riz- różyce, rukawy, rużi ryba. ryskal, ryskaserpyk, sierpy, słońce, slymacznici, smereczka, smeryki, sokolnik, soroczi lap ki, soroczi laby, sorok klynczik, sorok klynciw, sosenki, sosna, sosnowi: sosonki, sosnyna, spalgieniele, stębnik, stow_ pyki, suralis, swastyka, syrczyki, szachowniczka, szist róż, śmigane, święte obrazy, tablice Mojżeszo_ we, malowanie prut, nyki, tarcza Dawida, topolki, trikwetr, tris tarelyki, trijca, to- trikuL graum.atukies, tulipan twarz zeszpecona, tygrys, trzy liściki, w gratrynastka, bowe liście. w kogutki, w nablot- w pawi warlaly, xv: pół- rozmaryn, rożale, rószczki, rózgi, róża, ró- różi, pirczyki, leluja, portki, popereczny, ste, lelijki, popopo- roskalyki, lewiatan, liLa, linia, listek, listeczek, lIstki, listeczki;laby, łańcuch, lancuszok, ~ańcuszek, łańcuszek kulczykowaty, lańcuszek z konikami. lapci, lapki, lastiwka, lby, łuska karpia, lystki, lystoczki, maglownica, mak. malowanie hrabczaty, podkulek, prosti, rasztas, ku toczki, pawuczki, do Boha prawa rapki żewi, kurka, pa- pauczko- polowyna, popyki, promeny, kur- tek{ki), kwiatuszki, ruczka, ptaki kupki moto- pasmużki, chrest, pawuk, krzyżac- kupki, mot y- pazdurki, pereplety, pererwa, piegi, pieski;, piwbezkonecznyk, kur- kupkowyi, chrest, soczka, paszczyn pazury, stopka, motyll«:1, motowylci, wahy, mróz, muchy, napisy, obrączki, obręcz, ogóreczki, ohiroczki, ohnylci, oknyki, okolnice, okruhlaja kilka, olenewi rohi, orzeł, ostrewcia, oszka nagis, owoce granatu, pająk, palma, palmeta, pan i pani, panny, pany paporot, parzenica paska, laboczki, kurza motyli, austr., złe duchy, XVII.37. listu apokryf. III 62, 63. Oryle, p. flisacy, krakusy, II. 73; akitio, warony ókami, wazoniki, X. 6, 7, 9; XIII. 258; XVII. 75; wazy, welykdeń, wężyki, wiatraki. XVIII. 132-134; XXXIII. 141. widła,wikna, wikońci, witrak, wiOrzech biały p. Orich, w odszukiśnia,wiwsyk, woczka, wole oczy, waniu skarbów, XVII, 23. wolosia, woroniacza labka, woszke - jako dar, IV 30. nagie lis, wózki, zajaczi uszka, za- kokosowy, XXXIV. 38; XXXVII jąc, zajczi uszy, zakrętki, zakru387, 389, ciachy, zakrućki, zakruczki, za- laskowy, w ba,jce, II. 168; 170 krutki zasnowalka, zawytuszka, - iaskowy w lecznictwie i przepozaZula~y czerewyky, ząbki, zdowiedni.ach, XIII. 217. binki" ,zile'l ,zi.rki, zodjak, zori, - laskowy w magii, XIV. 132, 135. zubci zubczyki, zuby, zwizda, - Hmby, HI. 239. pt. Z 'b i e r a c t. ZWizdki, zwizdoczki, zygzaki, żabka żabki żirgialis, żusia żarno s - łupiny w le:zn., XVIII. 19·2 - muszkatDwy, XXVIII. 244. Orna~entYk~, II.· 77; V. 247; VL 178-179 384, 404; XI. 422; XII. - odwa'r, kąpiel, XVIII. 183. 287; 222; XXVIII. 37; X}L"{. - w przepowiedniach, XIII. 31. 133, 162, 233 pt S z t u kał u d. :XVIII. 212. - haftu i aplikacji, XXXIX. 42'1. - na rózdze weselnej, XIV 255. - w uczcie weselnej, XV. 95, 99. - serbskoa, VII. 83.. w zwycz. B. Nar, III. 173, 174. - Tihuanucu, XVIII 233. Orzech włoski, Iuglans regia, barwOrnat haftowany, XXIV. 14{) nik, XXXIX, 326. Orne pole, nieclJo1stępnedla duchów. - odwar, XII 62, XIV. 249. pt Wierzenia.. - liście - okłady, VI. 59; XII. 62. O;'nipodium corniculatum p. Lothus -łupina, zabawki, XXVIII. 67-69. corniculatum. - ubieranie różdżki na B. N.ar., Ornońć się, rzucić, drapnąć, XlIV. 115. OrD, (j. polin.), bóstwo pokoju, VII 6 XXX. 195. - w lecznictwie, XVIII. 182. 189; Orcmy, (j jak.), legowisko, XXXVII XXX. ~2, 53. 105. Orzeł p kamień orli, II. 50; III. 163; Orpanty, łańcuszek z filigranu, IV. VII. 137, 293; VIII. 292; X 397; 176 Xl. 41, 2'31, 232, 240; XIII 151"; Orsina,(j. żyd), Zar-ptak, XI. 237. XIV. 224; X'VII. 182; XIX. 94; pt, !P t a k i w w ie r z e n i a c h. XXVII 134; XXXVII. 21, 290. Orszak pogrzebo.wy, VIII 48. pt. p t a ki d z ik i! e. , - weselny, IX. 38; XI. 412; XIII. 319; Xa:V. 215; X1X,VIII. 94---096; -- polski, XXXVIII. 274. - w alegorii, XXX 236; XXXI. 159; XXXIXJ, 428. pt. - w bajce, XI 375; XXVIII. 205. Z w y c z a j e we s e l n e. - w wycinance żydowskiej, XXII. Ortanki. 'XXXIV. 170. 124; ]{XVIII. 41, 43, 44, 46, 48. Orth:xloncja, XXXVIII. 389. nie, mono- wyla, kurjaczi kurjaczi i zWizdy, monastyr, motylyk, kuczerawi, kurja- misiać mlyny, gramy, lewa, kule, lapki, ulyczki, mlynki, kuczeryki, czi palca, jaczi kreszczy- krużylci.a, krywulki, krzyziki, pazur- krateczka, kreski bilyj, kruczewi, ki, koźle (krestyk), Wll, krestyk ko- kosyczki, kóleczko, krat ja, kokoni- konyk, kostki, kres tyki ki, koliczki, kola, kolosiwka, kozuszok, kólko, kluklyń- kohucik, koleska, korowa, ki, kakilka, kobasy, konikami, rali, kaczu_ klyczkata, kolesa, koliszczata, kaczala, stupieńczyk, klyńczyki, ki, jablinjaczme- kaczki, z żownyrom, kolena, lab- kaliszczetka, czi, klucziwska,· ki, husiacza jabłuszka, jajowniki, jeleń nyk, ci, hrabelkowa, hrebinczyk(i), • ogon, w warnakis, tabliczki, warnos Oruncha, Oryginał �362 363 Orzeł zwierzę-dusza, .){lVII. 182,. zawiasy, V. 153. Orzewka, parzone świJerki do wiązania dirzewa na spław, XVIl. 140. Orża, (j. lit.), kosz na ryby, XXXII. 32. Osa, przepowiednia zimy, IX 68. - w bajce, w legendach, IX. 73. Osada, p. ułus, I. 125; :XIV. 331. - ceramiki ma,l, XVII. 62, 63. - dworzyskowa, XXVII. 130. - holenderska, XXXIX. 2M. - jednodworcza,X:XV. 28; XIXVII. 129. - na pr,awie niem., XIII. 62, 63; XXVI. 153.. - na prawie polskim, ruskim i wołoskim, XiXJVI. 153. - nawodna, IV. 327. - neolityczna, XXI. 253; XXII 157. - niemLecka, II. 119: XXVI. 102. - palowa p palafity, .xXXIV. 126; XXXVIII. 35; XXXIX. 260, 264, 283.. - pasterska, XXXIX. 106 - polska, XXVI. 102; XXVII 130. - pr,apolska, XXXVII. 333; XXXIX. 279. - prehistoryczna, XXI. 254; XXVI. 34, 35; XXXVI. 289-308; XXXIX. 253-289. Orzewka, - ruska, XXVI. 172, 174. - ·samotnicza, 156 - typu Aichbii.hl, X:XVI. 37. wołoska, XXVI. 102. WYdmowa, XXI. 65, 200, 260; XXII. 156; XXV s. II. - 102; XXXVII. XXVII. - z epoki kamiennej III. 187, 191. - z kolonizacji 169, 130; XXIX. w Poznańskim niem, ' XXVII. 130. - ziemi lwowskiej, XXVI. 101. - zwarta, XXVII. 131. Osadnictwo, V. 1'138;iXXV. 20, 29; XXVI. 129; X:XXI. 174; XXXVII. 331, 354. - górskLe, XXIX 234, 238. - Hetytów, XXXI. 171. - karpackie, XXXVIII. ~2. - lechkkie, XXV. 143. - ludności neolitycznej, XlVII. 69. - na prawie niemieckim, XJXV. 20; X~VI. 101. - na prawie polskim, ruskim, wołoskim, XIXVI. 101; XlX!XII. 80, - na Podhalu, XXV. 19, 20. - na PoleS'iu, XJXVII. 173. - na równinach, XXXIX. 232. - na Wiśle, XXXV. 188. niemieckie, XIII. 58-66; XIX. 2. - plemion pasterskich, XXVI. 134; XXXIV. 293. - polskie, XIX, 291; XXVII. 131. - Rusi szlachtowS'kiej, XXXVII. 169, 172-174, 189, 225, 226. - samorodne, XXXIX. 238. - sezonowe, XXXVII. 189; XXXIX. 233. - wołoskie, XXV. 20. O s a d n i c t wop. czynniki geograficzne i społeczne, jednodworcy, jednodworcza osada, koloniści, kształty Wsi, łańcuchówka, okolnica, osada, osadnicy, osiedla, owalnica, na prawie niem ... pol., woł1o,s.,rzędówka, typy oS'ad,wie_ lodrożnica, wieś, przysiółek, wy. budowanie. Osadnicy niemieccy, 11117; XXXVII. 238. - ruscy, III. 93. Os,adz.anie na kącie, III. 196,303, 304, Oscuda, utrapienie, J'II. 140. Oscypek, VII. 189; VIII. 42, 44. Osełka do ostrzenia kosy p. kózka, IX. 366; XI. 398. - prehistoryczna, XVI. 323. Oset Carduut p. kolkowe ziele w lecz., VIII. 364; XXX. 72, 73 - w przysłowiu, VII. 47. - w zagadce, V. 48; XVII. 85. Osetek dziewięćsił pospolity, Cartina' vulgar, XXX. 46. pt. Roś I iny w wierzen'Jlach, magii i l e a z n. Osęki, termin ol. kowall' VI. 292. OSieć, budynek do suszenia zboża, p. jezdnik, II. 213. Osiedla p. osada, a wody płynące, XXXIX 238. _ charakter gJoS'p., prawny i spo!., XXVII. 129. _ nawodne, XXXVII 323. _ neolityczne, XXXIX. 290. _ otwarte, XXXVIII. 314. _ prehistoryczne, XXXIX. 253, 262, 283. _ skupione, XXXIX. 235. _ wiejskie, XXXIX. 22,9. Osieł, osioł, lXIV. 7(). 86; XXVII. 2'8,29. _ kości w indyjskich zwycz. pogrzeb., XXXIV. 40 - w zabawie, XIV. 1134. - w przysłowiu, VII 2'11. - w szopce, V. 155, 365; XI. 18, 19; XIX. 35. Osma, p osika, osyna, Populus tremula, I. 115; IV. '365; XXXI. 98; XXXV 73,74. - bazie, barwnilk, IV. 215; XVII. 33; XXXV.73. - drabinki, VIII 378. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. - gałązki przeciw czarOWi' II. 205; XII. 310; XXXV 73.. - kołek osinowy, w magii, I. 204; II. 159, 2i3, 350; V. 38; XIII. 296; XXXI. 33; XXXV.74. pt M a g i a. -. kora, popiół lecz., X:XiXiV.74, 75. - krzyżyki zmarłemu, XXXV. 73. - leczenie bydła, II. 159. - pałka, I. 204. - popiół, XXXV. 74. - przekazywanie choroby, VI. 237. - sok w lecz. brodawek, XXXV. 74. - szpilki z drewna, IV. 2.l0. - w legendzie, II. 228; VII 139; XIV. 165, 168; XXIX. 123; XXXV. 76. - w wierzeniach, II 228; VII. 139; XlIV, 165, 168. Osiory, otręby tatarcz., XVII. 163. OS'iris p. Ozyrys, XXXII. 146. pt. Bós·twa. czyżyk, Acanthis, jringila spinus, XVII. 1,87. pt. Pta,k.i d z i k ie. Oskarb, młotek, IX. 364. Oskidać, J:'Ioo;rzucić,IX. 287. Oskoła, (j. ukr ..), sok z brzozy, xrxXJV. 60. pt. Z b i e r a c t w o. Osłabienie, med., XIII. 217, 221, 222. Osłęby, II. 237. opt Zwyczaje i obrzędy weselne Osłonięcie, p. młodej, XXVI 86. Osm.ana, spółka kopaczy bursztynu, XXXIX. 360, 362, 403, 405, 408. Osnowa palowa dachu, słupowa, XVIII. 3, 9 - rysunku tatuażu, XXVI. 79. - w tkactwie, VI. 2oW; XXXII 35,36. Osobie, postać, XIII. 10. Osobnik społeczny, XXXVII. 55, 56. Ospa, leczenie, II. 1,58; XXX. 44. - patronka św. Barbara, .p. bogini Chłodna, VIII. 37'9. Ost, (gw. flis.), wsch. wiatr, XIVII.76. Ostaa., (j fin,), kupować, XXXI. 158. Ostasze, buty, XXI. 144 Osizik, �364 Ostatki z wieczerzy wig., XII. 323. zapusty, IV 3>16; XII. 38; XVIII 74, 75; XX. 170, 174, 176, XXIX. 107. pt. Zwyc za j e i o br z ę d y d o r o c z n e. Ostatni kęs, III 52. Ostatni snop, kłosy, p. Did, brada, 365 (gw. huc), osterwy, XXXIV. 145, 150. Ostrożeń 'trójkoszyczkowy, Cirsium eriophoru~ XIXVIII. 244. Ostróg, budynek, XIV 48. Ostrów, wyspa, XX. 57. Ostróżka polna, Delphinium consobroda, 'koza, mierwa, pępek, sta. lida, XXVIII 244; XXX. 47, 48; ry, XVI, 157; X'VIII. 94; XiXII. XXXI99. 2, 3, 7, 9; pt. Z w y c z a j e i o b~ Ostróżka, p. koniki, r z ę d y d o r o c z n e. Ostróżka wyniosła, liszczyniec p nieOstatni wtorek, p. Zapusty, XIXIX'IX. tota, Radix vulpina p. Delphinium 3'32. elatum, H. 23'1, 2 4!(). 254, 263, 236; Ostatnia wola, XXXV. 38. III. 240, 254, 268; XVI. 60; Osterwy do suszenia siana, XXiXIV, XXVIII 244. 145, 150. Ostróżnice, (gw. słow.~ jeżyny, V.325. Ostinato, (j, wł.), forma polifoniczna, Ostrysznyk, (gw. huc.), dach, XVI. 176 XXXIII 96, 109. Ostomaity, rozmaity, IX. 288. Ostrywa, ostreunyci (j. ukJr.), drągi Ostracyzm, XXI. 186, d<>suszenia siana, II. 209. Ostrakinda, (j. gr.), zabawa, V. 274. Ostrze, sierp, IX. 365. Ostrewcia, (j. ukr.), wzory pisanek, Ostrzenie kosy, XXXIX. 336. IV. 212. - zębów, XXXVII. 390. Ostrewki do suszenia siana p. ostroOstrężnice, jeżyny, II 135. piec, ostrewa, ostrewnyci, XIXIX. Ostrzyz<>ny w przysłowiU, XVI. 96. 247. Ostudnyk, (gw. huc.), choroba, XIII. Ostręzina, ostrężnica, ostrężyna, V. 216, 219. 64; XIII. 329. Osve, osobno, XVI, 86. - w przepowiedni urodzaju, VIII Osynoczne, (gw. hue.), pasterka, na359. bożeństwo, XIII. 22 Ostriżki, (gw. huc.), płot pleciony, Osypka, liszaje, XXXIII 80. XII. 2:96. Osypki, magia, XXXI. 110. Ostrokopacz, k.ij do 'k<>pania kłączy, Oszczep, XXVII. 139; X'XIXVII. 116, XXXVIII. 54. pt N a r z ę d z ia 283, 360. r o In ic z e, Oszczypki, p. oscypki, serki owcze, Ostrokrzew, III. 2 pt. Roś I i n y w V. 124; VII. 189; VIII 42, 44 wierzeniach f magii. Oszewka, k<>łnierz koszuli ..xXIIX. 81, Ostrokrzewny chłopiec, p. Holly boy, Oszka ndgis, (j lit.), koźle pazurki, Ostromlecze, Euphorbia, XXVIII. XXXII.38. 244; XXXIX. 200. Oszlagi, oblamówki, V. 64. Ostropiec, drąg do suszenia siana, Oszlak, płótno u spodnicy, burki, ·XVHI. 220. XXIX. 83, 84. Ostrorogi, p, Agni, XXXII. 119. Oszustwo, V. 110. Ostatki, Ostrowy, 1 półokrąglaki, ,XVI. 368. pt O b rób k a d r z e w a. Oszydzić, oszukać, II. 140. Oszywka, u koszuli, X:X:IV. 134. Oś wozu, II 131, 132; IX. 144; XX. 170, 176; XXXIX. 116, 117, 125 - drewniana, XXXVIII. 231, 235. - w magii myśliwskiej, XXXI 27, .- w p!"Zysłowiu, IX. 251. - w zagadce, XIV. 375. - źelazna u koła garncarskiego. XXIX.88; Ości rybackiEi, VIII. 220; XIXIX. 126; XXXI. 3, 28; XXXII. 26, 27; XXXVI. 374; XXXVIII. 434, 449. Ościenic P. ość i Ośki u pługa, I. 188. Ośkliwy, obrzydliwy, II. 231, Oślędra, ubiór górnika, XXXVIII. 260. Ośli pogrzeb, pOigrreb samobójcy, XXXI. 44--47. Oślica,oślątko, XIV. 70. Ośmiał mniejszy, Cerinthe minor, XXVIII. 244. Ośnik, ośni.ak, IX. 75; XI. 73; XXIX 30. Ośpice, krosty, XXXIII. 80 Ośrodek chleba, odczynianie· uroku, II. 330. Ośrodek ekspanzji Słowian, XXVI 92 - naczyń pierścien., XXlX>IV..139. Oświadczyny, V 10-12; - małe, wielkie, V 282. Oświata na wsi, XXXVIII. 553. Oświetlanie chałupy, V. 378; XX. 301; XXIII 159; XXVI. 98; XXVII. 174, XXIX. 118; XXXI 166, 169, 170, 174; XXXIII. 103, 126. Ota, wódka, XIV. 115. Otagosa, (j. kirg.), orszak p. młodega. V 14, 16, 17. 0Szwary, (j. ki:g.), V 16 Otan, wojłok, dar wes. salar, (j. kirg.), noc poślubna, V. 17 Otawa, łąka skoszona, XlXXIX. 226. Otbronić, (gw.) obronić, XIV. 115. Otczina, (j. st. słow.), dziedzma, XIV. 59. Otczyc, otczycz, (j. sław,), dziedzic, XIV. 59.. Otka, Verklo, VIII. 340. pt. Z w yczajeiobrzędydoroczn~ Otanga odmiana, XIV. 115. (j. sław.), porywanie źon, XXVI. 85. Otok futrzany czapki, XiX::VIII. 167. Otratios,' (j. gr.), wojownik, :xIv. 3B. Otmiana, Otmico., Otrąbki, otręby, XXXIX. - pSlZenne, kąpiel, XII. - 208 265 w leczni'Ctwie, III. 54; - z jęczmienia, XI. 194; (j. st słow.), niewolnik, dziecko, X,?CIV. 89 Otrzęsienie, cho'roba, XI. 384. Otuz dżety, (j.. kirg.), kałym, V. 12. Otwienan:~ zamków, XII. 63; XXXI. 100. pt Magia. - przy porodzie, III, 58. Otwory drzwiowe, dymnikowe, XXXIX.241.. Otrok, - okienne, XXXIX. 282. pod szczytem, XXVI 102 w grobach do stawiania jadła, XX. 204. pt. Z w y c z a j e o br z ę d y p o g r z e b a w e. Oukszłe, (j. lit.), Ukleja biała, XXXII.24. Owady, ich rola w wierz, XVIII.234 - napoje miłosne, X. 226. pt. A p h r a d 1 s i a ca. �366 36, - przep. pogody, XIII. 204. pt, M eteorologia ludowa. - wcielanie się dusz, XiVII. 187. OwaInrka, p kształty wsi. XXVII. 128, 13q, 131; XOOXIJX.237. pt. O s a d n i c t w o. Owca (e), p. gogowina, kierdel, kyrdel, ------ - mieryndie), skuwłat, spędzanie, p. chid redyk, połonińskij, V. 61. pt. P a_ s terstwo. -- S'twmzenie, II. 216. motyw w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 256, 257. - w kolędzie, X. 25. -- w pieśni, I, 262; II. 364; V. 181; - przysłowilu, IX. 55, - w szopce, iXI. 20; XIV. 139, 143; XXV 64, 66, 68. - w zagadce, II. 42, - w,zwycz. i: obrz, B Nar., XVIII, 200. - w magii, XiXX'VIII. 62. -znaczenie, XXXV. 128, - zwierzę ofiarne, XXXIV, 280. Owczarek, pastuch, XiXX. 134, - taniec, VIII. 329. Owczarnia, p. carky, I}C. 265; XIV. 360; XXXVII. 193; XXXIX, 328 pt. Budynk;1 gospodarcze, O w c z a l' s t w o, p. baran, carky, chid połonińskij, dawoń, hodowla wymię, II. 140, 206, 207, 211; III. 209,. 212, 2łl, 243, 250, 257; IV. 134, 137, 142" 144, 147,275, 279; V. 61, 12'3<--125,146, 209, 261; VI. 261; VIII. 37, 38, 3,9, 42, 46; IX. 350; XI. 383; XII. 7, 17; lXlV. 34, 293; XVII. 125; XVIII 62, 72; XX. 32, 40, 95; XXVIlI. 77" 192, 216, 21'9-222; XXIX. 78, 103; XXX. 96, 134; XXXI. 86; XXXII. 79-81; XXXIV. 280; XXXV. 66, 13, 78, 79, 85, 115, 117--132, 144, 148, 150; XXXVII. 96 189, QOl, 212, 363; 'XXXVIII. 38, 51, 56; XX:XIX. 107, lOt9~19\3,208. choroby, XII. 265; XVIII. 189. daT p:o'grzebowy, II. 203 dar rodziców chrz. II. 202, 203. kołowacizna, XVIII. 189. nawoływanie, odpędzanie, II 130; XXXV. 138 na'zwy, XXXV. 133, 134. IpoS'zarpana przez wilka, XiXIII. 12. pyrchanie się, IV. 282, miszynie, - etiologiczny, -- w literaturze ludowej. III. 151: V. 181; VI. 352, 300; VII,188--192; VIII. 184, 276, 305, 306; IX. 84, 85; XX, 252; XXV. 52 kierdel, miszynie, owce, owczarz, redyk, naki własnościowe. Owczarz(e), IV. 226, 274, 279; V. 75, 100; IX. 184, 418; X. 419; XI 212; XII. 148, 220; XIV,94; XVII. 65, 66; XX. 294; XXX. 106, 134; XXXI 90; XXXV. 117, 118, 120 --136, 151. pasterstwo, - jasielscy, - młodszy, poloniny, perehińscy, XVII. 146. XXXV. 120. Owczarz, pastuch owiec, X,VIII. 220. Owianie, med. XXX'llI. 120. Owieczka, stonoga, XI. 399. Owies, Avena sativa L rit.23o,232; VI. 55; VII, 27,5; VIII. 37; IX!. 2; XII, 7, 15, 228, 303; XIII. 224: XIV. 135; XVI. 59; XVII. 125: XVIII. 62, 70; XX 31'9; XXVIII. 153, 157, 224; XXXIII. 113; XXXVII. 202, 203; XXXVIII.324: XXXIX, 430. pt. Roś l i n y , u pra wn e. starszy, --- grzany, p. bryja, w med. V. 166. jako danina, X. 7, 11. jako pożywienie owiec, VIII. 39. mąka, II. 129; XXVIII. 188. napar w med. III. 54; XUI. 219. siewny, XXX. 43. sypanie na dziewczęta, X. 156. sypanie na N. Rok i na weselu, X. 28,1, 282; lXVII. 159; XVIII. 75; XJX. 196; XlXX. 196. - święcony do siewu, VI. 72. -- w Kalendarzu Staropo'lskilIn, XIII. 256. lecznictwie, XI. 3'97; XVIII 192; XXX. 43. -- w przysłowIu, XIV. 346. - w zwycz .i <>brz. B. Nar. III. 172; XI. 194; XVI. 84. -- w zwycz. i obrz. narodzinowych, noworocznych, weselnych, VIII. 373; XVII. 30, 159. ,- we wróżbach, V. 212, 351. Owięzina, mięso wołowe, cielęcina, II. 128; XVIII. 220. Owijka, onucka, od uroku, XXXIII. 82. Owin, (j. ukr.), suszarnia, XVII.17e. Owinięcie w med. lud. XI. 399. Ow~o\Sliony, XXXIV. 6. Owoce, III. 19'5, 324; XIV. 38, 186; XX. 319; XXXVII. 29,1, 391; XXXVIII. 3U. - cytrusowe, XXXIX. 195. - granatu w ornamen., XX,VIII. 23. - mangowe, XXXIX. 195. _ oszpecające, XXVII. 23. pt. W ie l' z en i a. _ przechowywanie, XVII. 131. - rajskie, XUI. 202, 203. - suszone, p, garuch, susz. - świ:ęcone, X. 155; XIV. 132. _ w obrzędach pogrzebow., VII. 25, - w - w wieńcu dożynkowym, Ul. 29. -- zakaz jedzenia do Spasa, XUI. 232. -- ziemniaków, XXVIII. 67. Owróżka, zadzierżka ze sznurka, V. 64. Owrzodzenia w Iried. IX. 399. Owsiak, chleb z mąki owsianej, XXVIII. 188. Owsianka, !Odwar, XII. 265, OzdobY, XXVI. 104; XXXVU. 331; XXXVIII. 314, 434. - Buszmenów, XXXVU, 84. - Hotentotów, XXXVIII. 50. - huculskie, XXI. 42, 45. - naszywane, XiXII. 91. - okien, Jł:XXI. 168. - lroślinne, XXVUl. 37. - szczytowe, XXXIII. 97. - ścian, wykonane wapnem, XXXIII. 107; XXXVII. 198. - z pisanek, IV. 227. -złote, z grobów przedhist. XVII. 11s. znaki wypalane na zwiepociąg. XXIII. 162. Ozebrać, rozebrać, XIV. 115. Ozgrzać, rozgrzać, XIV. 115, Ozić, wozić, XIV. 115. Ozimina, III. 10; XIU. 257; XIV.34; XXXIX. 294. Ozjechać, l1oojechać, XIV. 115. Oznieść, roznieść, XIV, 115. Ozog, ożóg, XIV. 174. Ozownia, wozownia, XIV. 115. Ozwodnica, drąg wzdłuż szałasu, VIII. 40. Ozyrys, Oziris, VII. 25; XVI, 29; XXXII. 105, 113, 117--1119, 121125,128, pt. Bóstwa. Ożeniarka, jeżyna, II. 140. Ozdoby, rzętach �368 ------------~-=~.:_~= Ożóg, drążek u pomietla, XXIX. 40 - jazda czarownic, XII. 221; XX. 86; XXV 78, 82; XXVI. 73; XXVII. 64, 99, 100, 142; XXVIII. 129; XXX.220 pt. Wierzenia. - w przysłc,wiu, IX'. 152; X'IV. 238. Ożyna Rubus nemorosus, XXVIII. '244. pt. Roś l i n y w w i e r z en i a c h i w l e c z n i c t w i e. Ożywianie zmarłych, XII.63; XVIII. 166. Oźraly, pijany, XVIII. 220. p Pabiel, Paćata, (j. błr.), bieUdło, XXX. 21. (gw. hue.), prosięta, XXXV. 133. Pacesny, zgrzebny, IV. 285. Pach, pas, XIV. 94, 116. Pacha. P. hodowanie inkluza, XI.382. - miejsce zaczarowane, XXV.18,17. Plachnidła, XXXIV. 24. Pachołek, XXXIV. 162. - zbójni!k, XXXI. 89, 90. Pachować, rozpychać. XIV. 116 Paciara, potrawa z mąki, VI. 46,57. Pacierze, XI. 60; XXIII. 75. Paciorki, l. 159; III. 15, 17; V. 150, 151; IX. 96; 'XI. 157; XIV. 248; XXII. 87; XXVIII. 21; XXXVII. 231, 366; XXXVIII. 267. - bUl'sztynowe, XXXIX. 374, 377, 38,5, 412, 413. we wróżbach, III. 28. 359, 367, Paćo! (gw. hue.), nawoływanie świń, XXXV. 13'7. Paćiorka (gw hue.); oznaczanie owcie, XXXV. 141, 142. Paćyna, paezi!(gw. hue,), nawoływ;łnie świń, XXXV. 137. Pacyna z pieca piekarskiego w lecznictwie, XI. 396. Padaczka, \rII. 56; X. 358; 'XIV. 403; X'XI. 244. - leczenie, XXIX. 123. Padalec, gąsienica, w wierz., XII.53. nabijanie strzelby, w wie'r,zeniach myśliwskich, VII. 284; IX. 184, 207; 'XXVII. 1306. Padawice, V. 54. pt. D e m a n y s 'z k o d li we. PadUna w wierzeniach, XXVI. 97. Paduszeczka, (j. błr.), taniec. XII. 185; 'XXI. 138. Paduszka, O, ukr.), poduszka, XXX.32. Padwan, (j. wł.), taniec, X. 2'03, 205. Padywolos, (gw. hue.), skrzyp. Equisetum L., XIII. 224; XVIII. 181, 192. Pajac w szopce, XIX. 36. Paj,ace, wzory pisanek, IV. 213. Pająk, Tegenaria domestici~, Opeira diadema, kult, VIII. 315, 316. - odczynianie uroku, III. 60. - przep. pogody, XIV. 369. - roztarty w czarach, 'XXVI. 12. - sadło w recepcie komkznej. XXVIII. 205. - w lecznictwie, I. 17'8; II. 156. Padalec, - w legendzie, II 161; VIII. 315. w ornamencie, X,XVIII. 3,6;IV.213. w podaniu, X!XV. 50, 51; XXIX. 103. - we wróżbach, VIII. 316. _. zakaz zabijaniia. VIII. 3,15, 316; 'XII. 64. - ze słomy, XXVI. 149; XXVIII.3'6; XXIX. 188; XXX. 5; XXXIX.451. - zwi~ek z czarownk:ą, XXXVIII. 276. Pająki, wzory pisanek, IV. 213. Pajczyna, (gw. słowiń.), wiosło, V. 325. 'Pajęczyna na żołędzi, XXXV. 63. _ w lecznictwie, V. 179; XI. 401; XiI!II. 218. - w podaniach, XXV. 51; XXIX.98. - w IPrzep. urodzaju, XIV. 369; XXXV.63. _ w wierzeniach, III. 50; VI. 64. _ w zagadce, XIV. 375; XVII. 85. _ zakaz omiatania, X. 3,55. Pajęczyny, sieci, XXXI. 30. Pajka, (gw. hue.), część, VII. 262. Pajuehy, (gw. hue.), wianki z kukurydzy, XXXV. 125. Pakoliny, prządki, XV. 104, 105. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t 0war z y s k i e. Pak~ć brodata, Usnea barbarata, XVIII. 192. Pakość zrobić, zrobić szkodę, IV.307. Pakośnik, choroba bydła, VI. 46. Pakt z szatanem, 'XXVI. 6; XXXI. 102, 103. Pakuliny, p. pakoliny. Pala., (j. serb.), pliszka, V. 140. f>.alaC, O. slow.), pałac, XVII. 180. Palafity, I. 11; XVIII. 2, 3; XXIII. 162; XXXVIII. 35; XXXIX. 260, 264. pt. B u d o w n i c t w o. Pata mant er, lekkomyślny, XII. 68. Palanycia, (gw. hue.), pieczywo, XXXIII. 28. Palant, gra. XXXIII. 14, 15. Palatios, palatium, O, lac,>, XVII.180. Palatyny, XX,VIII. 18. Palce diabelskie, p. belęrnnity. II.39. Pale na Wielkanoc, opalanie, II. 87. - rozwidlone w budownictwie, XXXIX. 283. 24 Lud - Tom XL Palec drugi u nogi, II. 331. - duży, p. pokrewieństwo fikcyjne, VII. 65. - mały, III 52. - nac1eranie, XI. 387. _ pociąganie palcami, XVIII. 183. _ wisielca' w praktykach karczmamy, XXVI. 17. _ wisielca w praktykach znachorów, 'XX. 294. _ zmarłego, XXIV. 43. pt. M a g i a. Palenie chwastów, XXXIX. 202. _ ciał zma,rłych, 'XV. 218; XVII. 70. 170; XVIII. 85, 225; XX. 209; XXIV. 85, 171, 173. _ czar.owniJc, XXI. 129. pt. P r a w o lud _ owe. p. Diduch, XVIII. 102. Z'W Y c z a j e i o b r z ę d y Diducha, pt. d o r o c z n e. _ grumad,ek, p. grumadki, _ Judasza, IV. 185; XXI. 216. _ kloca w wigilię Boż. Nar., p. baX;X. 186. Kupały, (drzewka Kupały), IV. 321. _ la:lk.i słomianej, XXXI. 159. _ lasów, XX. 32. pt. G o s p o d a rdnjak, _ ka leśna. _ 1:iści jesionowych, xrx. 128. _ na stosie, XXVIII. 252. _ ogni. na Wielkanoc. XVII. 29; xxrx. _ _ 108. na wiosnę, V. 307" 308. na Sobótkę, IV. 237, 313; _ _ _ _ _ 73, 74. na św. Jana Nepom., V. 356. przeciw czar. XII. 299; XIII. 110. słomy i siana na No. R., XiVIII. 99. siana z wigilij. stołU, VIII. 374. strzygonia, XXI. 15'7, 158; XXXI. 86. xxvi. �370 - św~c, XIX. 90. trupa samobójcy, XXVIII. 252. wianka p. młodej, XVII. 160. ziół, XIX. 115, 128, 133. żon, XX. 209. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. - żył, XIX. 128. pt. M a g i a. Palenisko, p. piec, X'XIX\ 45, 48. pt. B u d o w n i c t w o. - czworoboczne, XXXII. 51, 60, 62. - do gotowania, p. piec. - gliJniane, XXXII. 50-64; XXXV. 173, 181. - kamienne, XXXIX, 266, 288, 289. - podkowiaste, XXXII.52, 53 50, 62. - podstawkowe, XXiXII. 51, 52, 62. - zwykłe, XXXrX.25,9, 262, 273, 278, 281, 282. Paleoanthropus, XXXIX. 20. Paleoantropo1Jogia, XVII. 58, 60; XXV. 9,2; XXXIX. 420. Paleografia, XIII. 174; XXI.126, 127. Paleo-Indianin, XXXVIII. 625. Paleolit, XXIV. 156; XXVI. :m, 92; XXXVI. 212. - dolny, górny, XXXIX. 19, 20. - młodszy, XXII. 75; XXIV. 191. - polsk,i, XXI. 63., - starszy, XXXVIII. 28, 3,0, 32. Paletki, blaszki, XXVIII. 2ł. Paleton, kożuch, X. 182. Palica, gra, VIII. M. Palicu, (j. st. ind), naciągający cięciwę, XXXIV. 178. Paliczka, część maślnicy, Ix" 367. Palilia, Parilia, (j. lac), święto rzym. (sobótki), XI. 296, 297; XIV. 193. oPt. Z w y c z a j e i o br z ę d y d o r 'O c z n e. Palinecka, wódeczka, XIV. 269. Pallas Atene, p. Atena, XVII. 10. PaZlr, (j nord.), łaźnia, bania, pol. brog, XVII. 179, 371 Palma, babcarka, bagniątka, ka, bagięć, bagnięta, bazie, glOWianki, kłokoczka, kocanka., kicz. szu tka, II. 204; IV. 184, 283, 321; V. 352; VIII. 256, 257; X. 43e;XI. 327; 'XII. 157, 309, 310; XIII. 142; XVII. 15-24; XXI. 216, 217; XXVI. 151; XXVII. 162, XXXI. 5, 159. - chowanie w stajni pod progiem, XXI. 217. - kora, XXXVII. 390. - moc czarodziejska, 'XJXXIII. 139. - obchodzenie miedzy, XII. 298. - ochrona bydła i koni, XVII. 22. - ochrona pr'zed burzą, gradem i pożarem" XVII. 23. - ornament, XII. 315. - pomaga odszukać skarb, XVII.23. - spożywanie pączków, P. bagnięta, bagniątka, XVII. 21. - sprowadza muchy, XII. 310. - symbol zwycięstwa, VII. 294. - w zwycz. św. Marcina, XVII. 22. - wypędzanie bydła, IV.141; XVII. 22; XXI. 217. - z berberysu, iwy, kłokoc2!ki, leszczyny, sakwacza" trzciny, p. berberys, iwa, itd. - z brzozy, cisu, XXIX,V. 60, 66. - z Jerozolimy:, XXI. 216. - zatykanie w polu, XXI. 217. Palmety, ornament, XXVIII. 20. Palmowa gałąź, III, 54. Palmowa niedziela, p. Niedz. Palmowa, Kwietna" II. 87; V. 352; XIII. 160, 161. Palówka, XVIII. 6. p1. B u d o w n i ctwo. Palttina, (j. prus.słow.), płótno, XXXI. 158. Paltyszka, palto, XIV. 116. Paluchy, pieczywo obrz., III. 28. , i I .1 'I ~I '/ t Paluszki M B., goryczka wąskolistna odwar w lecz. XXiX, 50. Paluszki, k1uski, XIV. 132. Pała, palka, XIV. 147. Pałac brylantowy, króla węzow, kryształowy, II. 57, 62, 362. -. podwodny, II. 361; IV. 413. - szklany, VIII. 193, 195. - XIII. 345, 346. - topielców, XIV. 249. - z si~owia, XXVI. 89. - zaczarowany, XX. 258. Pałamar, (gw. huc.), kościelny, IX. 385; X.XVIII. 213. Palamarka, (j, ukr.), drewniana rękawica do żęcia, 'XJXVI. 83. Palanyci, (gw. huc.), placek" VII,262. Palancia, (j ukr.), podpłomyk, II. 19, Pałasz" II. 267; XVII. 52. pt. B roń. Palasznyk, palysznyk, O. ukr.>, widłak, Lycopodium, barwnik, IV. 2Hi. pt. B a r w n ik i. Pałata, (j. 'ros), nary, XiXV'I. 92. Pałatki, do Sipania, (j. ukr.), I. 161. Pałeczka brzozowa, p. birka, 111.136. - do bębnienia, XVI. 121. Palenyczka, (gw. huc.), placek, XIII. 209; XVIII. 212. - okłady, XVIII. 180. Pałka p. kij laska II. 269 306; III. 141; XIV. 136 pt. B roń, - w łowiectwie, XXXI. 28; XXXVII. 83. - w obrzędach weselnych, I. 250, - żelazna, XXXII. 87. Palka, rogoża szerokolistna, Typha latifolia, w lecz., XXX. 69. - szczeć leśna w lecz. XXX. 48. Palka, uczesanie, XI. 61. Palkarz, (gw. złodz.), strażnik celny, VII. 280 Paludzin, Cj.błr), uczta dla zmarłych, XXIV. 9. ••• pa radzicielach, (j. blr.), uczta dla zmarłych, XXIV. 9. Palyc'a, (gw. huc.), kij pasterski, XXXV. 119. Palyga, pałka, XIV. 308. Pambóczek, Pambóg, Bóg, XIV. 332, 3'33. Pamielo, O, ukr.), pomiotło, Xx.x..21. Pamięć dobra, III. 52. - dobra o zmarłych, XXXIV. 3'8. Paludzin Pamiętne, Memoriale, szepszeląg, (dok.), opłata przy kupnie, XUI. 287. pt. Z w y c z ,a j e p r a w n e. Pampuszki, O. ukr.), obrz. bułeczki, IV. 395. Pamula, poddasze kocie, V. 64. Pan w baśni xx. 60. - w literat., 'XIX. 88,90, 96, 97. - w przY'sł:orwiu, XIV. 238. - w szopce, v. 155, 158 15-9. - z kopytami, XX. 252. Pan, bożek trzód, XII. 39. Pan p. topi.elec, II. 79. pt. D e m o n y s zk o d l i w e. Pan, zabawa, XIV. 170; Pan Bóg, p Bóg, I. 54; II. 30, 161, 228, 230. 321, 322, 324, 325, 328; III. 1; V. 53, 54; XIV. 36, 54; 'XXX. 79, 80, 86, IW; XXXI. 84. Pan cza'rny demon, V. 363, 364; Pan i Pani, wzór pisanek, IV. 213. Pan Jezus, p. Jezus Chrystus, I. 54, &i-89, 130, 175; II. 10, 20, 54, 322--&24; III. 3, 4, 161, 174, 281; V. 128, 154, 167, 168; VII. 4>8, 50-52, 133; VIII. 253; XI, 372, 3'79; XII. 136, 214; XIII. 144, 145, 158 160; XIV. 15,9, 166, 168; XIX. 42; XX. 247, 250, 251; XXIX. 99,127; XXX. 79. - ciało w zagadce, II. 23'0. - w szopce, XI. 18, 20, 161, 169; XXXI. 54. �372 li' I I ~. Pan młody. 'P. Kniaź, młody, I. 95. 1\33.,134; II. 61, 112; III. 37, 65; V. 282; X. 62-64; XI. 223; XIII. 208; XIV. 183, 214, 255, 257, 381; XVI. 142; 'XVII. 129, 130; XXI. 94; XXVIII. 94-96, 175, 255; XXXI. 77. Pan Nieba, XXX. 212. - świata, p. Awalokita, Panachida, (gw. huc.), p. Parastas, XVIII. 213; pt. Zwyczaje i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. Panaszka, (gw. słowiń.), pani, V. 325. Pancerz, XVII. 175; 'XIX. 55. - z kościanych łusek, XVII. 175. Panczuk, pęcak, III. 5; pt. P o t r awy o b r z ę d o w e. Pandora, (j. ukr.), bandura, XVI. 173; Pani Pawłowska" p. Twardowska, XXVIII. 123. - Twa.l'dowska, III. 77; IV. 267, 271; XIXVIII. 123, 139 140 Panichida, (gw. huc.), stypa, XrVII. 29. Panicz, p, chowaniec, II. 253. pt. D emony opiekuńcze. Panienczyne włosy, gęsiówka pospo_ lita, Arabis arenosa, XXX. 40; pt. Roś J. i n y w l e·c z n i c t w i e. Panienka, zabaWka, XXVIII. 64; Panienka, p. Ź'renica, XXXIV. 10. Panieńskie, (diolk.) p. Maritagium, II. 114; IV. 367; V. 79: pt.D z i ew ictwo. Panna, p. golonka, IV. 277, 284. - piękna, V. 12B. - w mętowaniu, XIV. 378. - w szopce, Xl. 31. - z maku, XXVIII. 63, 64. Panna Łaska, p. łaska, łasica, wilk szczurzy. XII. 64. Panna mroda, młoda, młoducha, kniahynia, r. 95. 133, 134, 246, 247, 249; II. 60, 111, 237, 238, 240--249; III 64, 256, 352, 325, 360; V. 282, 283, 355; VII. 14, 86; VIII. 247, 248,251; LX. 35; X. 61, 69, 74; XI 223, 365, 380, 383, 412; XII. 90; XIrr. 208;XIV. 188, 189, 214, 255, 256, 380, 387; XVI. 143; XVII. 152; XIX. 90; XiXiVIU 95, 96; XXXI. 77; XXXVII. 115, 230. Panny, grzyby, I. 178, 197, 207. Panny, motywy haftu, XXIV. 143. Panny leśne, p. rusałki, XXXIV. 303. pt. Demony szkodliwe. - wodne, V. 54; X"IV. 249; pt. D emony wodne Panslawizm, V. 241. Pantarka, IX. 94; pt. P t a k i dom:owe. Panteizm, II. 3'22; 'XIV. 191; XV. 15, 18, 19. Pantetiki, strój, XIV. 15. Pantofel bez obcasów, XXI. 138. - bez zapiętka, XI. 218. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. Pantomina, XIX. 53; XXXVIII. 131; pt. Widowiska ludowe. Pantrowaty, (gw. hue.), strzec, pilnować, VII. 262. Pdntschatantra, (j. ind.), XVI. 357; pt. L i t c r a t u r a l u d o W a. Pantufka, ziemniak, Solanum tubero'sum, XXX![. 98, Pany, (j. uk.r.), wzory Pisaneik, IV. 213. Pańczika, (j. ind.). bóg bogactwa, 'XXXIV. 29. Państwo młodzi, II. 305; III. 349; T. 3;;'5; XI. 383; XIV. 49, 215, 379; XXIX. 91 Państwo, I. 14. - Diadochów, II. 3,67. - Moskiewskie, 'X:XiXIX. 44. _ Podziemne. XXXII. 87; XXXIV, 16; x.xrX,VII. 102. _ Wielkomorawskie, XXXIX 124. Pańszczyzna, II. 254; IX. &50; XIII. 336; .xIX 78, 91; ,xX. 2, 4, 5, 17. 25; xXXVrII. 294; XXXIX. 143. Papaluga p. paparudele, (j. rum.). magiczne sprowadzanie deszczu, X'XX,III. 11. Paparudele, (j. rum.), sprowadzanie deszczu, XXV. 139. Papaver somniferum, 'P. mak. Papier bólowy, w leczn., XI. 400. _ malowany, XXVI. 124. - w baśni, XI. 377. _ w zagadce, XIII. .206; XVIII. 173. -zamiast szyb, XL 336. _ z ewangeli.i, podkurzanie, XVIII. 181. _ z napisami w leozn., III. 55. Papierki marmurowe, banvn~k, IV. 207. Papir, (gw. huc.),papi.er, XVIII. 181. Papirki, (gw. hue.), racice, VII. 262 Papirki, jak sie roziwjut (gw. hue.), XVIII. ~87. Papirak karbowanyj, (gw. druc.), reński, XrX,X'VII. 210. Papirus, XIII. 259. Papka z mąki, do znaczenia drzwi i okien na Trzech Króli, VIII. 374. - jako spoiwo, XXX. 161. Paporot, (gw. hue.), paproć. XIII. 224. wzór pisanek, IV, 212. Pappas, 1tn;t:to~, ojciec, (j. gr.), XIV. 57. Paproć, słodyczka, Aspiridium p. Fitices, _ florencyna, ferencyna, I 302; III. 23, 24; ,XIII. 224; XXVIII. 244; XiXX. 34,.42. kąpanie zmarłych, XV. 103. kwiat, II. 159, 211, 214; IV. 321; paporot, _ _ _ _ V. 34, 56; VI 78; XIII. 122; XXVII. 165; XXVIII. 244; pt. R oś l i n y w w i e r z e n. i m a g i i. korzeń pr·zeciw myszom, V. 80. korzeń w 1eczn., V. 3'02; XIII. 217. nasienie, XXIX. 123; XXX. 42. ręka Janowa z korze'liia wystru- gana, V. 302. _ w lecznictwie, XVIII. 77. _ w legendach, XIV. 165. Paprotka pospolita, PoLypodium vulgare, XXVIII. 244. Papryka, pieprz turecki, Capsicum anuum, XXVIII. 244. Paprzyca, Lepidium tertium, od uroku,'XXX. 53. PaiPrzyca w młynie, zagadka, XVII. 91, _ u koła garncarskiego, V. 166. - u żaren, IX'. 364. Para, dusza bydlęcia, VI. 58 Para araga, (j. gil.), trąd, XVIII. 87. Parafina, podkU'r!lanie w lecz., XXXIII. 120. Paragej, (j. lit.), matnia, XXXI1.3O. Paraikoni, (j. gil.), trąd, XVIII. 87. Parak, (j. n. gwin.), system wierzeń i kultu, XXXVII. 359. ParaleliIzm, XXXIX. 94. Paraliż, I. 120; II. 213; XUI. 217, 2201;XrXXV. 71. Paramina, ugor, III, 44. Parasija, paraf.ia, XXXIX. 402. Parastas, (gw. hue.), p. panichida, II. 142; XVIII. 213; XXXIV. '146. Pare, (j. germ.), łaźnia bróg, XVII. 179. Parchy, lecz., II. 157; XUI. 219. Parciane, XXIX. 85. Parcie, XXX. 46. Paremj;og~afia, I. 20; XXXI. 161; XXXVII. 33,9. Paremiologia, XXIV. 93. �3,5 374 (j. łac.), p. palilia, XI. 296, O. ind.), egzorcyzmy, XXXIV.28. Parja, parów, XII. 217. Parka, (j.. samoj.), odzież samojedów i Eskimosów, XXXVII. 365 366' XXXVIII. 258. " Parkany, p. s:eci łOwieckie,XXlXT. 29, 39; X;XXVH. 289. Parnasiabari, (i. ind.), bogini Tara, XXXIV. 3D. Parnie, XXVII. 139; XXX. 33; pt. Obróbka drzewa Parnik, przędza złożona 'z 20 pasm po 40 nitek, XIV. U6; pt. M ta r v i wagi. . Parilia, Paritrii, Parobek, p. bondnik, -Ruprecht, III. 15'2; IV. 219, 275, 277, 281; VII. 31 413, 44, 241; VIII 27 373' X' 183; XI.67, 150, ~86, '430; ~,III: 30, 31, 106, 110, 228; XIV. 67, 85, 183, 291-293; XVI. 270, 3,50, 351; XVIII. 142; XIX. 37; XXI. 95; XXVIII. 228; XXXI. 15; pt. G ru p y p ł c i i wi e k u. - w literaturze ludowej IX!. 178; XI. 18,6;XII. n. - w pr'zysłowiu, IX. 152 Parodia, recepty, XXVIII.' 206. Paróhi, (j. blr,), matnia w rybołówstwie., X:X:X,II.3'0. Parseblau, farby, XXX. 167. Parsiuki, prosięta IX. 174 Parstuki, p. barzduki, O, lit.), duchy pod bzem, demony, I. 121. Partacz, tkacz spoza cechu, XIV. 279 Partia Boża, Partia diabla, zabawa' XIV. 183. ' Parury, ozdoby alby i humerału, XXXI. 168. Paruszczeniec urażnik, mużski, (j. ukr.), XXX. 208--210. _ krakowski, xm:. 319; XXI. 51, 53'; - tyrolski, XXIII. 9. XXIII. 154; XXIV. 104, 109, 111, ~ udzielający siły, XXIII. 25, 26. - w rzymskich obrzędach ślubnych, - krempowy, VI. 274. XXIII. 8, 9. - lachowski, XXXV. 185. w podaniach, XXIII. 23. - leczniczy, XXIIL 28. _ w wierzeniach, XXIII. 1G-31; - my, XXXIV. 170. XXX. 251. _ lniany w obrz. zad., XXIV. 13. -' w zwycz. z wypędzaniem bydła, - lubelski, XXXI. 164. XXV. 57. _ małopolski, XXXV. 39, 175. _ wełniany, III. 28; XXI. 51, 53; - magiczny, x,xII. 58. XXIV. 104, 106; XXVIII. 218. _ Matki Boskiej, XXUI. 13, 14. _ westalek, XXIII. 12. _ matrona~ny, XXIII. 12. _ węgierski, XXIV. 104, 118, 123. _ nazadni, p. uprząż, XXXIX. 126. _ wilczy, XXiIII. 31. ~ pińczowski, XXII. 104 107. _ wieśniaków, XXIV. 104-127. _ podwójny, XXIV. 104, 112. - z kaletą, I. 204. _ pojedyńczy, XXIV. 104, 107. _ z Podhala, XXIV. 104, 123. _ polski, X. 100, 106. _ p. poronieniu, XXIII. 14, 16, 17, _ z Tarnobrzegu, XXIV. 104, 112, 124. _ przemienmj ący w wilkołaka, Pasażer, (gw. złodz.), ząb, VIiI. 280. XXIII. 30. Pascha, p. Wielkanoc, IV. 128 _ ,rzemienny, III. 15, 2209; XI. 56, 407; XII. 230; XV. 97; XXIV. 113; _ święto zmarłych, XVII. 30. pascha Rosarum, O, ła,c,), XXII. 152; XXVIII. 72; XXIX. 157. pt. Z w'Y c z a j e iJ o b r z ę d y _ rzeszowski, XXIV. 104, 108. dorocz ne. _ salomona, XXIII. 29. .,.....sądecki, X. 173, 174; XXII. 104. Pasek nicielnicowy, XXXII.35, 38 3 9 Pasiaki, XXIX. 125, 183; XXXI. 167; _ Seklerów, XXXIIV. 161. XXXVII, 213, 245, 486. pt. T k a- serbski, XiXI. 50. ctwo. _ skórzany, V. 121, 150; VII. 2.38; Pasiecznik, VI. 56; XIII. 220; XIII. Z2. IX. 207, 256; XI. 1,95; XVII. 111; Pasiecznik, On, duch opiekuńczy, XXI. 45, 47, 51-55; XXII. 104; 'XII. 262. XXIV.107. _ słucki, X. 104; XI. 213,422; XXI. 53. Pasieka, H. 236; IV. 25, 363, 419; V. 209, 215; VIII. 375; XII. 146, 150. - srebrny, XXIV,104,124;XJGXIV.159. 221, 262; XXXIX. 292; pt. _ szk.o'towy, XXXIV. 161. P s z c z e l a r s t w o. - śląski, XXXV. 39. Pasienie krów, VIII. 62. - św. św. Bertranda, Elżbiety, Fran- owiec, XVII. 141-144; XXXV. ciszka, Hermana Piotra, Hilde116-119. gundy, Józefa, Kameli, Klaudii, Pasierb(ica), p. sierota, III. 306, 30'7. Kolmana, Leontiusa, Liciniusa, Pasik, bursztynowy pas, XXXIX. 405. Liutgardy, Magnusa, Piotra, RupPaska, ciasto wielkanocne, V. 214,211. rechta, Thora, Tomasza, Wenery. VI. 46, 268, 269, 272; VIII. I'll, XXIII. 11~. P~ruty (gw. huc.),grzywka, XVIII.197 Pary, (j. lit.), więcierz, XXXJ:I. 28. Paryjo, szkarpa, XII. 68. Parzenica, ornament, VI. 177; IX, 207; X 302; XVIrI. 67; XXVI. 81; XXIJG. 116, 117, 128, 192; XXX. 193, 267; XXXV. 36; XXXVI. 258; XXXVII. 234. - pętlowa, sercowa ta XXIX 117 Parzenie wodą w lec~n., XXX. 31: - się zwierząt, p. bicie się, bydlenie się hukanie się. Parzonka, pożywien~e ~rów IV 276 282; VIII. 38; XIV. 132: . , Pa's, pasek, p. czeres, juostas, rzemieniak, sros, trzos, 1.159,160;III, 253; IV. 175 176, 277, 285; X. 32; XI. 25, 27, 38, 196, 220, 426; XIII. 252; XIV. 50, 55, 56; XVI. 331; XXII. 131; XXIII. 1-25; XXVI. 146; XXIX~ 118, 185; XXX. 4; XXXI. 6, 45, 67, 116; XXX,V. 11, 2.0,175, 185, 189; X!JGX,VII.&3,215 228, 308; XXXVIII. 23!2. ' - Afrodyty, XXIII. 1--4 6 7 ~ - amarantowy XXIV. 10'4,'106., - bacowski, XXIV. 118 bracki, XXXIII. 129. cudowny, XXVII. 23. czarownicy, XXIII. 31. czarowny, XXIII. 10-3,1. czerwony, XXXIV. 161, 168. człowieczy, XVI, 48. czystości, XXIII. 11, 23. gdański, iXX. 93; XIXIV. 104, 113 góralski, VIII. 165; XXVIII. 219: XXIX. 128. ' - huculski, XII. 285; XXI. 47; XXl1. 104; XXIX. 186. irlandzki XXIII. 28. kamelerowy, XXIV. 104, 107. kowany, IV. 277, 285. - - ,. �\ 316 377; XII. 316,317; XIII. 29; XVIII. Pasterstwo, I. 116, 239; II. 2Q1, 206, 151, 211; pt. P.ieczywo ob209; III. 201; IV. 278; V. 123; r z ę d:ow e. VIII. 36, 47; X. 161; XVIII 127, Paska, O. ukr.), Wielkanoc, IV. 200. 318; XXIII. 33; XXV. 26; X!XVII. ~ wzór pisanek, IV. 213. 141; XXXI 6, 144, 150; XX!XII. Paskowec, (gw. huc.), cebrzyk na 79; lXXXIII. 150; X:XIXIV. 58, 288; święcone, VII. 262. XXXV. 78, 142; X!XXVII. 174,190. Paskowyj chrest, O, ukr.), wzór pi201, 203, 356; XXXIX. 21, 108, 186 sanek, IV. 213. - górskie, ,XXIII. 156; X,XXVIII. 361 Paskud, kiła, XI. 398. - halne, XXXVII. 361. Paskuda, (gw. huc.), choroba, XIII. - wysokogórskie, VII, 188--191; 217, 219. XXXVII. 229 Paskudnik, choroba bydła, VI. 46; P a s t e r s t w o, p. barany, bohaczi, IX. 120, 419; X. 356; XXX. 60. bouhari, carky, chid polonynckij, Paskurica, (j. rosJ, stypa, XVI. 325. dat, (owce jałowe) dijnyk, dojePasmanter1e, XXVIII. 28. nie na miaTę, dozorowanie trzoPasmanystyj, (gw. huc.), ryś, pręgo_ dy, drobieta, ferula, geletka, gewany, VII. 269, leta, gieleta, gijnyk, gl aga, gleg, Pasmo, p. czysnycia, kosy, miara, grudzielnica, hanielnik, iść na XXV. 122; pt. M i ary. mirę, jaliwnyk, jarczyk, jasla, jePasmużki, pasoczka, (j. ukI'J, wzór loWi, juhasi, kapalka, klapace, pisanek, IV. 211, 213. kierdel, kyrdel, kisznyc, koczerha, Pasożyty, p. kąski, komary, kara. koliba, kolysziri, korowar, ko· luchy, muchy, pluskwy, wszy, tęsdr, koszar, koszary, koszarowapienie, X,X!~. 25-31; XXXV'. 74; nie, koszera, kosz'eri, koster'y, pt. Higiena. koszy cek, kozar, kuźba, letniki. Past, łapka ria myszy, XXXVII. 204. litowysz, menszyj wiucz'er, mołodPastalas, (j. łot.), postały, P. obuwie, szyj wiucz'er:, micyk, miszeń'e, XXIX. 133. miszenn'yk, mraźnica, owce, owPastele, miejsca w górach, XIV. 264, cza'rstwo, pac'orka, pasienie, pa272. sterz, pies, parnala, powernyk, poPasterka, p. B. Nar., V. 349, 351; lonynćkij chid, redyk, rozniecaVIII. 344; X. 28; XIV. 143; XXIX. nie watry, rozluczin'e, spędzanie 97; pt. Z w y c z a j e i o b rz ę d y owiec, staje, strunki, wychid pod oro cz ne. lon'ynckyj, wypędzanie bydła, Pasterki, ,IV. 228; XII. 136; XIII. 43; owiec, zacinanie, znaczenie bydła XiX. 54; XX.XIX. 345; pi. G l' ui owiec, zwyczaje pasterskie, żyP Y P ł c i i w i e k u. cie pasterskie. Pasternak, p. pastyrnak, Pastinaca Pasterz i owce, VIII. 3:39; pt. G r y sativa L., XIII. 224, 334. izabawy. - liście w leczn., XIII. 219, 224. Pasterze, pastuch p. bolec ha, bou- w przysłowiu, IX. 48. hari, ciardasie, cikosie, gula- 'J1'l sie, hanielnik, jah1l,ycznyk, has, kanasie, waT kazar, pastuch, rzy, wakar, pryk, skotak jukoro- owczarz, kumar, pastyrz, śpierdź, czeT, koniuch stadar, watasz, sennetelewatah, wiuwczeri, wiwczeri, I. 201, 203, 204; II. 203, 206, 213, 214, 222, 225; III. 232, 241, 251, 267; IV. 141, 144, 271-279, 281, 283, 286, 287, 314, 317, 3:19,322; V. 124, 125, 257, 200; VII. 188-191; VIII. 22, 24, 33, 147, 290, 341-343; IX. 419; X. 23, 27, 157-167, 214; XI. 376; XIV. 224, 328; XVII. 22, 23; XVIII. 211; XX. 17, 48, 50, 51, 142, 143, 146; XiXI'I. 40; XXVII. 202;XXIX. 104, 172; XXX. 96, 216, 226; XXXI. 86,102, 162; XXXIV. n5; XXXV. 114-121, 128; XXXVII. 422, 423; Y.XXVIII. 2,38; XXXIX. 21, 104-106, 108, 345. - a'lpejscy, IV. 274. - karpaccy, IV. 274. - puszty, .IV. 274. - rumuńscy, XXV. 5. - sierscy, IV. 274-277, 2oo, 283, 200, 287; VIII. 22, 35, 141, 142, 100, 186. - w ~pce, XI. 19, 21, 26, 28, 34---'*1, 150, 213; XIV. 343; XIX'. 32, 48, «l, sa; XtXXI. 56, 57. - wołoscy, XVIII. 66; XXXI. 16,2; XXXIII. 87. - z Bakońskrego Lasu, IV. 274. Pastor polski, XXX. 257. Pastorałki, X,I. 31,.138-140, 344; XXx. 245; XXXI. 63. pt. W i d ow i s k a l u d o w e. Pastuch, p. pasterz, IV. 280, 281; XXV. 55, 57-59; XXXI. 168; XXXIV. 168. wolarz, przebieranie się w Niedzielę Kwietną, X'1~. 56, Pastuch główny, śkierdź, IV. 141, 142; VI. 73; IIV' 384, 414; XI. 163; XII. 63, 306, 313; XIII. 32; pt. Gr u p y p ł c i i w i e k u. Pastuszek, XII. 215; XXV:III. 64. Pastuszek, pierog weselny, XXV. 55. Pastuszki, szopka, IV. 279; XVI. 304; XIX. 34, 40, 49. Pastuszkowie, w szopce, V. 155; XXXI. 62. Pastwa, pasza, XIV. 308. Pastwisko, III. 10, 13, 230, 232, 257; IV. 275; VIII. 259; XI. 350; XII. 150, 219, 282; XVI 290; X.XiXV. 85, 88; XXXVII. 120, 123, 176, 203, 242; XXIXIX. 193, 199-2(}l, 211, 212, 215, 345. _ wspólne, IV. 142; XXXVIII. 324. Pastyrnak, pasternak, XXXI. 73. PastyTz, pasterz, IV. 275. Pastinaca sativa p. pasternak Pasula, nazwa krowy, XJXI. 59. Pasy, części kola, VI. 395. Pasyjka, krucyfiks, XIV. 358. - bursztynowa, XXXIX. 389. _ ria drzewie, XVIII. 11; XXIX. 44. Pasza, II. 201, 202. Paszczenyk, (j ukr.), cebrzyk, V. 215. Paszczyn chrest, O, ukr.), wzór pisanek, IV. 213. Paszita, O, sekl.), urodziny dziecka, XVI. 140. Paści, góralskie, XXXV. 71. - kadłubowe, XXXI. 32. - łapka na myszy, V. 64. - na kunę, p. torhlo, VII. 270, - na niedżwiedzi.a, VII. 268. Paści, tr,zoda owiec, XIV. 139. Paśnik, paśnicy, p. cingulatores. - krakowski, XXIV. 105. �378 379 pa.stwi.sko, XVII. 163. Partyki, p. laty, XVI. 37{). Paświsko, pastwisko. IV. 275, 276. Pauczkowa, O. ukr.), WZÓr pisanek, Pataty, XXXIX. 195, 204, 205, 210. ,IV. 213. Patena. patyna, przeglądanie się, Pauhodki, O, bŁr.), obchód żałobny, med., XI. 384. XXIV. 2; pt. Zwyczaje i obPater l1:UtEQ ojciec, XIV. 54, 57. 60, 72. rzędy związane z kultem Paterek, ksiądz, proboszcz. X'VIII. 220, przo dkó w. Patolęnga, badyl, zieIsko, XIV. 116. Pauk, (j. ukr.), wzó[' pisanek, IV. 213. Pa tria potestas. O ł.ac.), II. 97; V. 84. Paulinianie, sekta ~el., V. 370. Patriarchat, I. 14, 68, 72, 149; II. 97, Pauna, (gw. huc,), nazwa krowy, 286; V. 5, 83, 84; XXIX. 176; XXXV.l35. XXXVII. 364; Xix,xVIII. 51; Paw, bóstwo burz:,y i księżyca, XXXIX.16. XXXII. 102. Pa'triota, III. 290. - na mag. pierścieniu, XXII. 43. Patriotyzm radziecki, XXXl;X. 48. - pióro, ozdoba kapelusza, ,XXV. 131; Patron(ka), I. 54, 139. XXVIII. 179, 181; XXXVU. 308. - Czech, XXX. 2.22. - postać złego ducha, XXXII. 95, - pasterzy, ptaków, p. św. Marcin, 100-102. XVI. 3, 4. - ptak Hery, XXXII. 10:2. Patronimika, XI. 112. - Sivy, XXXII. 102. Patrony, domllJ1owania, XXII. 114. - w pieśni, III. 1:23, 1:24; XI. 153; Patroos 1TrlTQOOC; bóg najwyższy, XXIII. 120. XIV. 53. Paw ara, O. lit.), sznur u sieci, XXXU. Patruus, (j. łac.), stryj, XIV. 58. 30. - magnus. (j. lac.), brat dziadka, Pawąz, część wozu, VI. 39,5. XIV. 58. Pawęż. drąg, XXXIX. 3136. - maiar, (j. lac.), brat pradziadka, Pawężnik, powrozy, XXXIX. 336. XIV. 38, 58. Pawietka, (j. bŁr.), szopa, XXx. 26. PartrzeniJe górą, czynność mag., X. 96. Pawlacz, (j. czes.), galerLa, II. 76. - na niebo, XII. 267. Pawuczki. pawuk, O, ukr.). wzory pL - na paznokcie, XVIII. 177. sanek, IV. 213. - pod nogi, XVIII. 178. - przez chomąto, p. chomąto. Pawur, (j tłg.), naczynie pierście- w dół, X, 98. niowate, XXXIV. 88. - w maź, XI. 398. Pazdur, VI. 176, 177, 183; X. 314; Pattern of Culture, XXXIX. 27. XXIXVII. 229, 415. pt. D a c h. Patycki, zapałki, XlV. 2.92. - gliniany, XVII. 12-14. Patyk dębowy, W)'iprowadzanie Pazdurki, motyw haftu, X. 302, 3~. szczurów, XI. 381; pt. M a g ia. Paznogietka, nogietka, Callendułll - pędzel, XII. 116. offic., w lecz. XXXI. 98. - w zagadce, XIV. 374. Paznokcie p. paznokty, I. 137; IY. - .złamany, w zwycz. Hotentockich, ~O; XIII. 23'2; XXXIII. 113. XXXVIn. 116. - brak: u noworodka, VIII. łlI. Paśnik. - ;i .' niedźwiedzia, II. 366. obcięte, II. 336; IV. 437; XVIII. 197; XXII. 23. - patrźenie na nie, IV. 420; XVIII. 177; XXXI. 94. - rachować przy pieczeniu ciasta, XIV. 182. - w 1eczn., XII. 264. - w magii, XI. 207; XIV. 182. - w wierzeniach, XXIX. 123. Paznokty, paznokcie, XIV. 17. Pazarnik, szewc, VII. 280. Październik lp. Wele menesis, XIII, 257; pt. Chronologia ludowa. - czas ptasznictwa, XXXJX. 301. Paździerze konopne, lniane, IV 419; X. 97; XII 297; 'x,XXIXL 291. - w budownictwie, XXIX. 35. Paździory, pOSZycie dachu, XII. 146. Pą-::zki, kluSlki, X. 37. - wierzby święconej, II. 87. Pqpawa, Polentilla mentilla silv. Neck. Tor- erecta. L., w le.cz., II. 13'7. Pątnik, XXXI. 16. (j. ind.), nieczystość rytualna, grzech, XVII. 262, 26B. Papman, (j .. ind.), substancja demoniczna, zła, XXXIV. 8. Patala, . (j. ind.), podziemna sied:zJiba Danawów, XXXIV. 18, 19. Pchanie do piekla, p. chodzenie wstecz, w tył, X. 355. Pchanie się do gardła. P. gHsty. XI. 3196. Pchła p. blecha, blaha, blyha, skoczka, II. 42, 338; V. 48; VI. 247; VII. 72; !XNIII. 172; ;X/XX. 27, 49; XXXVIII. 62. - w opo,wiad" X. 379; XXVIII. 203. - w wierz. wigilijnych, VIII. 370. - w wierzeniach, II. 333; IX. 67. Pap, - w zagadce, XVII. 86. VI. 46. z sieczką i wodą, Pczola, pszczoła, Peca, glina XIV. 116. Pecki, kam1enie pod węgłami domu. XXI. 217, 219. Pecza, picz, p-:ec, lU. 44; ,XIII. 294. Pedagog w widowiskach relig. XIX. 90. Pejkinikas, O, lit.), p. piejkana., piejkena, XXXII. 3-1. Pejs oki, pejsy, X/Xl. 138; XXIX. 82; opt. U c z e s a n i e. Peki, pniaki, XXIX. 7, 13. Pek'b' (j. słow.), XIV. 77. Peleryna, XI. 61. Pelewen, (j. ukr.), Slkład na siano, XXXIII. 90; pt. B u d y n k i g 0s podarc ze. Pelwimetria, IV. 66; Peluszka, Pisum arvense, XXXI. 98; pt. Roś 1i n y u p r a w n e. Pele, pelt, tratwa, III. 23G, 261. pt. Ż egl u gao Pełnia, księżY'C, p. bóstwo pełni, w przesądach, XXXII. 34. Pełnik europ., p, wołowe oczy, Trollius europeus, XXX'. 69; Pełtnicy, flisacy, ,xXXIX. 435. Pencok. pencak, pęcak, III. 172-174; IV 286; X:IV. 397. Pendzialek, poniedziałek, II. 140. Penerya, bieda, VI. 46. Penetrować, wymyśleć, XII. 68. Peonia, piwonia p. bijon, bion. Pentatonika, XVI. 174; pt. M u z'1 k a l u d o w a. Peperuga, sprowadzaniJe deszczu, XXXIII. 11. Perchacz, (gw. huc.), XVIII. 196. Perch ta, (j. germ.), p. Holda, :XX. 175. �380 (j. niem.), p. Jours bieganie z pochodniami, XX. 300. Pere mai, (j. fran.), XXXIII. 11. pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y d ol' o c'z n e. Pered, (j. błr.), przód łodzi, XXXI.3'8. Peregrynacja dziadowska, XXVII. 99: XXVIII 187 - Maćkowa. XXVIII. 186-213. P€n!hinka, (gw. huc.), kożuch, XXXIV. 146. Perelet, (j. ukr.), Chenopodium Bonus Henricus~ w lecz., VI. 160. Perełki, zdobiny, XXVIII. 104. Peremitka. pereTn<Ytka, (gw. huc.), kobo ubiór głowy, VIII. 438; XII. 286, 292; XIII. 209; XXXIV. 145. Perepiczka, (dok.). wielkanccny kołacz, IV, 223,237, 262; V. 215; VI. 268-275; VII. 2121,262; XIII. 29, 209; X.vII. 26. Perchtenlaufen, des brandons, (gw. huc.), zabawa dz'ewcząt, XIII. 29. Perep!ety, niżni, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 211. Perepoloch, (j. ukr.), prz'estrach, IX 3a5. Pererwa, (gw. huc.), Lysimachia vulg" tojeść pieniążek, w lecz, XIII. 222, 224. (j. ukr.), wzory pi'sanek, IV. 211. Perestupeń, (gw. huc.), Bryonia alba, przestęp pospolity, XIII 129; Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Perewiesy, Ci. ukr.), sieci, XXIH. 166; XXXI. 3Q. Perepilki, (gw. huc.), nazwa krów. XXXV. 78, 81, 135. Pereżnyki, (gw. huc.), uczesanie. XII. 286, 290, 292; XUI. 209. !Pe~gamin, XXVIII. 28 Perewinnyk, '581 (gw. huc.), nazwa krowy, XII. 301. Periodyzacja języka, XXXIX. 40 - Morgana, XXXIX. 17, 18, 20: 2.2, 55, 57, 58. - prehi.storyczna, XXXIX. 59. Perista, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV. 134, 135. Peristyj, (gw. huc.). nazwa koni XXXV. 135. Perka, ziemniak, XXXI. 98. Perkal p. materiały odzieżowe, XI. 61, 4Hl; XII. 285, 291. Perki, kartofle, XII. 321. Perinka, Perko, Perkun, Perkunas, Perkur. Perun, (j. Ht.), bóg grzmotu, III. 2, 378; VII. 10, 229; XIV. ')2, 41, 49, 51, 52, 86, 87, 199, 200, 208 362; XV. 219; XVI'I. 20; XX. 17:5; X'XI. 16'3,2'67; !XXII. J; XXXIX. 350; pt. B ó s t w a. Perliczka, p. kochajka, naśladowanie głosu, VIII. 200. Perły, ozdoby, XIV. 248; XVIII .. l46; XXVIII. 18, 30; XXXIV. 159. - w bajce, IX. 79, 174 Perperuga, (j. błg.), sprowadzanie deS'zczu, XVII. 37. pt. M a g i.:. Persefona, p Demeter, XIV. 57, 7'2, 83;XVI. 3'2; XXI. 197. Personifrkacj,a 'zimy, p. Kostrub. XXX~II. 30. . Perspektywa historycz., X,XXIX', 110. Perstince, (gw. hue.), 'zabawa. XIII. 106, 107. Persza Matka, (gw. huc), Wniebowzięcie M. B., XVII. 148; pt. e h r o n o log i a l u d o w a. Perszy polaz, (j. ukr.), pojawienie się czarownIcy, VIII. 378. Perunko, p. Perun, Perkun, XIV.200 Perwak, (gw. huc.), syn pierworodny, XVIII. 181. woda ognia, XIII. 164. (gw. huc.>, perz, XIII. 224. Perz, p. peTYj, Triticum repens L. Agropyrum repens, XIII. 224; XXVIII. 244. - odwar pić, XIII. 220, 224. - owoce pożywienie, XX. 31'9. - w budownictwie, IX. 272. - w lecznictwie 11.160; ;X')CVII'I.244 Pes, (gw. huc.), pies, XXXV. 133. Pesach, (j. żyd.), święta XV. 154; XXVI. 120; XXVIII. 5'1. Pesie moloczko, (j. ukr.), roślina barwiąca, IV. 214. Pesie oko, (gw. hue.), jednooki, XVIII. 197. Petak, (gw. huc), kurtka, V. 148, 149, 15:1; VII. 262; XII, 284, 285,. 288, 289, 29,1, 293. Petek, p. petak. PetrosaHnum sativum p. pietruszka. Petrus Wasser, (j. niem.), wir wodny, XXXIX. 3~ Petruszka, (gw. huc.), pietruszka, PetrosaHnum sativum, XVIII. 192 Peucedanium officin. p. wie~rzyniec !Pęcak, lP. pencok, pencak, III. 4, 14, 385; IX. 3{i4; X. 3,6, 317; XII. 15; XIV. 192, 397; XV. 9-9; pt. u 0trawy ob~zędowe. Pęcherz leczyć, p. św. Błażej, XIV. 400. pęchrać, żreć, jeść, XIV. 2.95. Pęcki dębowe; kloce, XVIII. 6 Pędzel, XXX. :n. - do bielenia p kaluch. - piórkowiec, szczecinowy, włosowy, z brwi wołu z trawY leśnej, XXX. 153, 168; XXX,XIX. 450. Pędzenie dziegciu z kory brzozowej, I. 56; pt. G o s p o d ark a l e ś na. - smoły, XII. 27. Pef'l/flegetOlll, Pe'1lj, Pępek, niemowlęcia w czarach, XXXVI1.30o. Pępek, ostatnie kłosy, XXII. 8; XXVIII. 15. - obrąbek u m. koszuli, X. 32. Pępel, p. broda, XX. 160. Pępowina, brat-bUżniak, XXXI1.154. - obnoszenie na nowiu, przechowY_ wanie, X'X;XII. 154, - w pierścieniu leczn. XXII. 44. - w wierzeniach plemienia Bagan_ da, XjXXII. 154. Pęta karne, XXXIX. 145. Pętanie koni, XXX. 34; XXXIX.446. Pętle u jarzma, XXXIX. 113. - w łowiectwie, XXXI. 22, 25 Pętliczki u sukmany, XI. 38. Pętlice, XIV. 15. Pęto, XIXXI. 3. - w mag~i, VI. 64 Phalaris arundinacea p. piernatka. Phallika, hymny 'religijne, XXI. 198. PhaUoi, posągi, XXI. 198. Phalus, P1ul.llos, II. 105; X.vIL 287; XXI. 199, 2100. Phragmites communis, p, trzcina. Phaseolus vulgaris L. p. fasola. Physalis Alkekengi p. workowiśnia pęcherzasta. Phre, (j egip.), bóg słońca, XXI. 18'1. Phylakteria, (j. lac.), p. amuJ.ety, ,XVII. 183. Piana z piwa, w magii, XXX. 2()3_ - z wody, obmywanie w lecz. VIII. 367; XI. 387; XVIII. 180. Pianie koguta, p, kogut, IV. 4.18, 4'22; V. 34; VIII. 19'9, 271; XVI'I1. 181; pl. W i e r z e n i a. Piasek, mycie naczyń, XXX. 22, - w garncarstwie. XXX. 188. - w ZwYCZ.kupna, XXIII. 82. - z grobu, II. 161. . Piaskowiec, XXXIX. 211. �383 382 Piast, PiastuJn, Piastów, XIV. 51, 52, 128, 200, 396. Piast, p. tłuczek. Piasta u koła, III. 369; VIII. 400, 401; XIV. 184, 308; XXXVIII. 231, 235. Picisyszek, piaseczek, XIV. 94, ll6. Piaty, (j. ukr.), dach, XVI. 366. Piątek, dzień feralny, VIII. 338; IX. 58, 414; X. 354; XXIII. 61, 135; XXX. 250; XXXIX. 3136. - dzień szczęśliwy, XXX, 250. - kąpanie korzenia mandragory, X.268. - kichanie" X. 2'21; XIV. ,252 - na nowiu, XXV. 92 - w przysłowiu, II. 332; V. 352. - zakaz polowania, VII, 288,. - zakaz po!Życzania ognia, II. 88. - zakaz prania, V. 2.20; XIII. 204. - zakaz rozpoczynania pracy, X. 354 - zakaz szycia, X. 355. - zakaz wyruszania w drogę, IV. 420; XIV. 251. Piątkówka, krowa, XXV. 54. Piątro do suszenia garnków, V. 167. Picie piwa, obrzędowe, XiXXliX. 197, 198, 216. - wina na cześć bogów i .zmarłych, XVI.8. - wina w lecznictwie, XI. 3'97, 398. - wody brudnej, X 370-373. - wody święconej, XVIII. 210. Picie zdrowia bogów, XXVI. 70, 71. - mrowia św. Marc,ina, XVI. 8-10. Picz, pecz, (j. ukr), miejsce do spania, V. 152. - pi.ec, VII. 70; XIII. 209. Piczkat, (gw. hue), znaki własnościowe, XXXV. 1319,140. Pid, (gw. hue.), strych, XX,XV. 110, 111, 113. Pidbił, (gw. hue.), podbiał, XIII. 224. (gw, hue.), sak, VII. 262. (gw hue.), pęcherze, XVIII. 183. Pidkieczka, (gw. hue), krew kreta, XVIII. 181, 193; pt. Medycyna l udowa. Pidlaseć, (j. ukr.), roślina barwiąca, IV. 215. Pidłohy, (gw. hue.), podłoga, XXXIV. 144. Pid'ojma, wóz, XXVI. ll3. Pi dojna, (j. ukr.), Geum montanum, odwar, VI. 158. Pidpałenyj koń, (gw. hue.), XVIII.l90. Pidpory, (gw. hue.), XXXIV. 144. Pidsadki, (j. ukil'.), podpłotki, I. 197. Pidwałyny, (j. ukr.), podwaliny; XXXIV.I44. Pidwinuło, (gw. huc), podwianie. XXXIII. 118. Pidwiski, (j. ukr.), podoSie u pluga, I. 143. Pidzu PennU., (j. chond), bóstwo, VII. 18, 28. Piec, p. kaflak, pecza pecz sopuch, I. 161, 198; 1'1. 1~, 133; V. 63, 52; IX 273; XI. 384; XII. 294, 316; XIII. 218, 242; XIV. 182, 250, 357, 358; XVI 367; XVII. 180, 181; Xx. 91; XX,VI. 98; XXVII. 42,135; XIXIX. 8, 9, 42, 44, 118, 184; XXX. 21, 23; XXXIII. 100, 101; XXXV 110. - bez komina, .xX.x. 17; X,XXlrI. 1-02; XXXVII. 226. - chlebowy, III 12, 317; IV. 278, 287; VI. 351; IX. 279; XIV. 370; XIXII I. 87,105; XXV'!: 102; .xXVII. 43; XXIX. 44, 45, 47, 49, 50; XXXIII. 103; XXXVII. 245; XXXIX 454. - czteropalnikowy, XXVI. 134. - do gotowaniap. b a 'b k a. Pidfatka, Pidjazycznyci, - z gliny, IX. 279; XXXIII. 102; XXXIX. 281, 288 - z kamieni, XXXIII. 87. - z kominem, IX 269; XXXIII.l02. Piecek piekarz ki, piec piekaI'Ski, IX. 67. Piechota, groch, VI. 46, 57. Piecyki,. p. naczynia piecy.kowa:te, XXXII. 53, 55, 56-58, 61, 63. _ czarkowate, XiX,XII. 56, - do pi.eczenia p. brandula. 201, 365. _ do prażenia ziarna, X:X,XIV 148. leżenie na piecu, XXIII. 46. _ do topienia wo~ku, XXXII. 62. malowany, XXI. 49. _ do wypieku cias'ta, XXXII. 63. ocieranie świni,' II. 338. _ garnkowate, XXXII. 56. ogrzewalny, p. piecyk, X,XVI. 102; _ misIkowate, XX.xII 519, 63. XXXII, 59. _ niecIkowate, XXXII. 59" 63. !piekarski, P. czeluść, czelusty, cze_ wiadrowe, XXXII. 6'2 luście, piec piekarski, X. 37, 354; 'Pieczarki p. bedłka. psaliota cam· XI. 396; XIV. 44; XVIII. 69; XX. pestris, I 202. 316; XXXVII. 193, 226-228. Pi:eczaTY w podaniu, U. 53, 54; przebudowa., III. 61. .xXIX. 105. przyklejanie ogona kury, II. 338. - złote, V. 130, 131. rzucanie zębów, II. 366. Pieczenie chleba, czynność święta, rzucanie ziaTn jęczmien. ,XIV. 251 XXVI. 98; XXVII. 135. siedziba diabła,' IV. 419; X:TI. - kołacza, XX. 198. 229; XIV. 39. _ wierzenia związane z pieczeniem, siedziba ducha domowego, XIV, VIII. 363; X. 95. 55, 56; XXXIII. 1319. - zakaz, IV. 420. słowiańslki, XXVI, 94. Pieczeń, pieceń, .x;XIX. 94. w lecznictwie, XXXIII. 1139. - z lisa, XXXI. 27. w magii., VII. 307. Pieczęci sumeryjskie, XXXIII. 145. w pieśni, II. 247, 357, 3'87, 390. - P frycówka, III. 71. w przysłowiu, XIV. 2.3'8. Pieczęć salomona, p;erścień, XXII. w sieni., XXXVII. 228. 53, 54. w sprzedaży mleka" XIXIII. 69, Pieczonka, pieczeń, II. 128; XI-. 147; 88, 105. XIV.12. w zagadce, II. 40, 42; VII. 70; Pieczys'te, jadło weselne. XV 77. Pieczyszcze, (j. st. sław.), spólnota XIV. 157. w zamawianiu" II. 211. rodzinna, IV 4. Pieczywka obrzędowe, XXXI. 159. wapienny, XI. 3ll. PieczYwo, II. 126. 185; XIV. 182" 187. wesele z kominem, II. 211. - brackie, XXXIII. 127. z cegły, XVIII 619. dymny" XXXIX. 331. garncarski, VI, 403; XI, 197; XXIX. 88, 187; XXXIX. 206,422. - gorący w leczn, XII. 266; XVIII. 181. - huczenie w piecu" II 333. _ kaflo,wy, p. kaflak, XIV. Ill; XVIII. 69. - kowalski, IX. 275 _ kuchenny, XXXVII. 193, 200, I ...j _ _ _ _ _ II I ~ ! _ _ _ _ _ _ - ~ I - - �,- ..~, " ! 385 - noworoczne, XXXIII. 109. obrzędowe, X.X.VII. 136; XXIX. 207; XXX. 250; XXXII. 182; XXXIII. 27, 29; XXXVII. 419,423. - ofiarne, XVI. l, 3. '- ozdobne, XVI. 3'31. - świąteczne, XXX, 250. - trzech królowe, XXXIII .. 1~9. - weselne" XXVI. 86; XXVIII. 96. - wielkanocne, XXXIII. 139. - zapustne, XXIX. 123. Piecz ywo obr z ę d o we, p. afikoman, artos, babka, artus, bałabuchy, artuz, baba, bałabuszki, bułką, chleb św. Agaty, chleb od burzy, chlib wid buri, cycki, dor, eulogia, jałówka, knyszi, kołaczyki, kołacz, korowaj, kostrubienyk, koza, krapi, kugiel, kukuce, ku- maca, paluchy, pampuszki, palika, pastuszek, perepiczka, pieczYw.k.a obrzędowe, prapir,' pros kura, proskurki, rogaliki św. marcińskie, róg, stalnik (chleb noworoczny)., kucy, kupadla, kurki, strucla,szczedriwnyj draki, szyszki, wasyl, żyławeć, chUb, szczo- żalawanyk, żyławczyk. zdobiny, haft, XXVIII. Piejcik, kogut, XVII. 163. Piegi, 36, piesznia, O. lit.), do przerębli, xx.xu. 30. Piekacz, forma na ciasto, II. 129. Piekarczyk w baśni, VIII. 313. Piekarnia, kuchnia, IV. 287; IX. 279; XIV. 391; XXX 242. Piekarnia dymna, chałupa, VIII. 165; X. 312, 423.,424 Piekarz, II. 201; III. 319. - Michałek w podaniu, XXX. 222 - w mętowaniu, XIV. 377, 378. Piekielnicki, p Mefistofeles, XXVIII. 141. Piejkana, ostrze piejkena, Piekło p. bra·rna piekielna, J. 17C!;II, 324, &27, 328; III. 77; ". 63, 161, 169, 184; VII. 22, 136; VIII. 351; IX. 69, 176; XI. 140, 213; XII. 48, 217, 220; XIII Z31; XIV. 19, 77, 85, 129, :67, 168, 174, 229, 232; XIX. 61, 119; XIX. 252; XXIX. 71; XXX. 224; XXXI. 17-19, 100, 107, 108, 144. Piekło, ciepłe miejsce, XIV. 229. Piekło i niebo, 'zabawa, XXXIII. 6. Piektar, p. kiep tar, (gw. hue.), koŻ'Uch,V. 149-151, 344. PielkUJlik,Piekuła, demon, XIV. ~ ---.231 ohałupa, XVI. 108. spieka, gorąco, upał, XVI. 140.,308. Pielgrzym, anroł w legendzie, XXX. 1I5; XXXIV. 28; XXXVIII. 370. - przebieranie się w N. Kwietną, XIX. 51, 56. Pielgrzym~a, III. 348; XXII. 58; ,xx'VI 72; .x:X:XVIII. 357. Pieluchy, pranie, XXVI. 103. - suszenie, VIII. 346. - w bajce, VIII. 190. - w przypowjeści." IX. 49 - wynoszenie pod figu.rę, VI. 127. - wyfZU(:anie na dach, VI. 63. Piełoń, piołun, IX. 288. Pieniądze, brzęczenie, XI. 199. - czys'te, nieczyste, XIII. U5. - egi'Iletyńskie, VIII. ,171. - greckie, VIII. 171. - historia 'Powstania, XXIX. 175. - jako ofiara, XIV. 216. - kładzenie do 'llromny, XX. 206. - kładzenie na gierunki, XXI. 21T, 219. - kładzenie pod fundamenty, XVI. 84. - mycie się. X. 155; XIV. 131. - noszenie przez dziewięć dni, XI. Piekuta, Piekwa, ,{ i .. I ~ \ Piernatka, Phalaris arundinacea, W lecz, XXXI. 98. Pierniki, II. 218; III. 61; IV. 116; - odnawianie się, XXIII. 78. XXXVIII. 445. - palące się, VI 266; XXV. 130. - w przysłowiu, IX. 59. - pocieranie, XIII. 279. - przechowywanie, XXIII. 78. Pierogi, I. 164, 165, 251-253, 255; III. 152; ·IV. 286; VI. 57, 68; IX. - rZYIJlSikie,VIII. 171; XXXIX 359. 72, 371; XIII. 108;;XIV. 251. - srebrne, XI. 382; XXIII. 78. - slUSzące się, VIII. 273; XVI. 82, - bulbiane, V. 353. -- hurdziane, V. 3513. 30; XXIX. 104. -- ukryte, I. 204; II. 225; III. 144; - . jadło obrzędowe, XXIV. 16. _. jęc,zmienne, w leczn., !X!I.385. IX. 383; XI. 51; XVI. 57; XIX _. kapuściane, V. 353; VIII. 370, 11}5;XXXIV. 158. 378; XII. 42. - w baśni, II. 13, 52. - w zwyczajach i obrzędach we- w ma'gii XIII. 228. -z kaszą, III.. 12. selny.ch, XIV. 380; XVII. 1M- z wurdq, VIII. 371. 156; XVIII. 75. - we wróżbach, XI. 317. - ze śliwkami, p. ucha, XVIII. 2()O. - wyrz.ucanie na drogę, XVIII. 181}. Pieron. grom, V. 53; VIII. 154; Pieniążek, łuszczka, choroba oka, XVIII. .220; XXXI. 80. Piersi, ból, XIII. 217, 221. VIII. 86. Pień drzewa jako cembrowina, Pierścień, amulet, X.XII. 33,46, 47,54, XXXIII. lID. '62; pt A m u l e ty. - jako włók, XXXIX. 113. apotropeion, XXVI; 90. - jako ława, XXIX. 42. - cudowny, XXII. 39, 42, 43. _ miara miodu, XXVII1.10o, 165. - czarodziejski, X.397, 398; XII.93. - rozwidlony, XXXIX. 1I3. - dla zmarłych, XXII. 50. - siadanie na pni.u, IX. 64. - dziewręciokątny, XXII. 56, M. - w budownictwie, IX. 289, 276. Gygesa, XXII. 39, 40, 42. - w magIi, IT 291. - jak sporządzić XXII. 4l7o. -- wydrążony, XXIX. 10; XXXVII. - jako pieczęć, XXII. 34. 441. - Kingi, XIX. 108. Pień, p. ul, I. 17; XX. 5,1. -- królewSki, XXII. 55. pt, P os z c z e l a r s t w o. - leczniczy, XXII. 33, 42-45, 51, Pieprz. Piper, XXVIII. 244. 61, 62. - przepow:ednia kłótni, XVI;J. 198. - miedziany, XXII. 62. - turecki, XXVIII. 244, - Mikołaja, XXII. 55. - w leczeniu bydła, VII. 312. -- noszenie na ręce, XXII. 45. Pieprznik jadalny, CanthareHus ci- obracanie na palcu, XXII. 41. barius, ,g.rzylb, XXVIII. 244. - ośmiokątny, XXI!. 44, 45, 49, 58 - pochodzenie, XXI. 194--196; Pier, XIV. 52. Pierda, piszczałka z kory wierzbo·XXII. 37. wej, fujarka, XXVIII. 61. - Polikratesa, .XXI. 196; XlXI!.41, 42. 36rl. 25 Lud - Tom XL �••• ------~- -- • w __ ~ • ~ __ • .~._ ••••••• ~_. • ~.~ • __ 386 387 - .! .przebity gwoździem, XXII. 48. :przeciw żmijom i ohorobom, XXII.43. - PI"ZYnosiszczęśde, XXI. 195. - Salomona, XXII.513, 54; XXIII.4 - śpiWwy, XXII. 38, 50. - stalowy, XXII. 38, 45. - ślubny, XXI. 196, 197·. - św. Błażeja, XXII. 56. - Ulgera biskupa, XXII. 56. - w baśni, XXII. 39; XXXVII. 24. - w magi'i i symbolite, XXXIV.279. - w wierzeniach, XXII. 33. - w zwyczaj. kupna, XXI. 1'96,19'7. - w zwycz. wesel., X. 62; XIV. 379. - w zabobonie, x,xn. 34, 55. - we wróżbach, XXII. 51. ~ z Amiens, XXII. 61. - z brązu, VI. 306. - z Chateauroux, XXII. 60 - z Knossos, X1X'XIV, 127. - z napisami, X,XU. 49, ~O, 56,'57,&1. - z Pha'1Jlosem,~XII. 47. - zabawa, XIII. 107. - zaczarowany, .xXII. 41, 51, 62. - ze szkła, VI. 306. - żelazny, XXII.37, 43,44;xoox,IV.42. Pierścionek ,cudowny, II. 267; VIII 19'7; liX. 180, 181. - gra, V. 139-143. - mosIężny, V. 151; XII. 292. - noszenie, XXI. 194, 19'5,. - ślubny., dojenie :przez ... , II.2(}3; -. ·ślubny .w lecznictwie, VI. 159; x:n 265. - w kolendzie, XI. 1'5,1. - w legendzie, XIV. 248. - w magii, w odczynianiu, XI. 386. XJXII. 42. - w pieśni, II. 3'60. w zwyczajach, XXI. 1M, 195. - z !kamykami, .xxXIV. 159. - zamiana, XXVI. 86. piorun, XIV. 52. Pierwia'stek hiistoryczny w podani.acll, XX. 221,222, 231, 245, 249. - ludowy w poezji polskiej,XX.161. - m]tologiJczno-historyczny w zabawach dziecięcych, XXVII. 148. - mityczny w podaniach, XX. 2'45" 249. - stru!ktuiI'alny, XXXVIII. 132. Pierwiosnki, p. kluczyki, śnieżyczka: Primula offic. w lecz., I. 124; XXXI. 96. Pierwociny, p. bochenek, cie[e. Pierworodne dziecko, II. 328 Pierworodny pies, II. ~28. - syn, p. bechor, IT. 3218;III. 55; XI, 284; XVIII 181, 196. Pierworództwo, II. 328. Pierwostinka, (gw. huc.), p]erwi.astka, .xXV. 54. Pierwsi ludzie, III. 187; XIII. 33'5. 3'3:6. -- rodzice, VII. 23; XIII. 335, 336; .xXIX. 1127. - żniwiarze, XIT. 313. Pierwsza(y), (e) kąpiel, VIII. 347. -niedziela. postu, iX1VrrI. 107. - noc, p. pusta noc, Bdyn, II. 114: V.17. - po pogrzebie, XVIII. 213. - orka IV 419; XII. 315; ,X;X. 184; ,XJX:I'I.7. - rocznica. śmieroci', XXVII. 144. - szklanka napoju, na cześć bogów, XXVI. 70. - żona, XXXIX. 187. - dojenie przez pierścień ślulbny, II. 203. pt. M a g i a. - jajko, VI. &4; VIII. 363. - kłosy, II. 225·. - owoce, XVIII. 92--94. _ święto 'wie1Jkanoone, XVIII. 151. Pierun, - wyganLanie bydła, II. 225; VI.55, 58; VIII. 341, 363; IX. 414; XII. 310, 315; XVIII. 216; XXV. 55; XXVII. J.36. 1Pt. Zwycl1Jaje i o b r z ę d y d o r o c z n e. Pierwszy człowiek, p Adam, II. 23; III. 187, 189; VII. 47; XII'I. 3.35, 336; XIX, 59; XX.VIII. 200. pt. M i t Y o IP i e r w s z y m c z ł ow iek u. - dzwon, VIII. 341. - gość, II. &6; IX. 414. Pierwszy grzmot, p. grzmot, dzwonienie kluczami, II. 163. - mocowaJIlie się, VIII. 392. - nad wodami, XI. 84. - .początek pieLgrzymek, II. 211. .- przeciąganie 'ki1ucza.po zębach, VIII. 62. pt. M a g ia. - grzmot, przewralcanie !koziołków, II. 163; VI. 62; VIII. 61, 392. pt. Magia. - rzucanie kamienia, 11.16'3;X,I. 317. - uderzanie w czoło, XI. 383. - w prz~wiednialCh pogody, XVI. 83. - kupujący, XVI. 82. - kwietnia, 'p. Prima aprilis, w zwy. czajach, XXVII. 134. - Ogólno-<połslki Kongres Kra'joznawczy w POZJnaniu, w 1929 r. XXVII. 192. - poród w zagadce, IX. 406. pt. - skrzyJpek, XIV. 2'55. - 'Snop, XVIII. 216. - snop jęczmien~a w zwyc·z. żyd. XXVIII. 51. - śnieg, W["óżby, II. 00,. - wyjazd w pole, II. 337. Pierze darcie, XXXIV. 303. - kradzież, I. 166. - w Pere~ynacji Maćkowej, XXVIII. 196. ' ts' - w poduszce, XXX. 32. - w zagadce, XIV. 376. Pierzyna, I. 2Q9-211, 2150; II. 351, 365; III. 1~'1; V. 104; IX. 360; XIII. 252; XIV. 181, 391. - w zagadce, lI. 231. Piernynlk.a, P. uprzą~, II. 132. Pies, (gw. flis.), kotwica na galarze, X. 454; XXXIX. 32'2. - miara w budownictwie, IX. 271. Pies" p. Arcyury, kundel, kotiucha, pes, sobaka 'I. 117, 118, pt N azwy zwierząt. -- biały, upiór, VIII. 270. - bicie psa, XIII. 126. - boga śmiel'cL, XXIV. ,22. _..: czarny w wierzeniach, IV. 33e!; V. 55, 319, 365, 366; VI. 65; VII. 200; VIII.3155; IX. 384; X. 268; XX. 262; XXIX. 104; XXXVIII. 276. - cz.erwony, VIII. 270. - człowiek, I. 137. - demon, XXXIV. 6. - ~wa w praktykach GiJ.a!k6w, XVI. 1205. - grzywiasty, I. 205. - jazda czarownic., XXVII. 00,14Q. _ .. i mandragora, iX. 268. - kał w leczn., VI. 234. - kopanie jam, wrÓ'żlbaśmierci, XX. 319. - którego uczono mówić, 48-00. - 1]ptoWSkL,VIII. 47. - łowiecki, XXXI. 31; XXXVII: 83 . 94. - mięso w lec2'JI1i:otwie,XXXIII.24 - mówiący, XXXII. 48. - nawoływanie, II. 130; III. 46; XIII. 346. - narzwy, II. 130; III. 46; XXXV. 136. xxxn. ~_. _ �388 389 ~ odpędzanie, III. 45. _ - ofiaJria w nowym .mieszkaniu, IX. 285. - ogon u diabła, II. 3'25. - owczarsiki, II. 130; V. 123, 125; XVII. 143; XXVIII. 220; XXXV. 83, 84,128. - pasterski, P. owczarski. - pieczywo obrzędowe, III. 160. - pochod2enie od IPsa, I. 117; V. 2. - postać czarbwnicy, II 205; VIII. 355. - poznaje czarownilcę, XXX. 42. - przemiana w s.moka, XX. 295. - sadło w lecznictwie, II. 15,6; X. 334; XX/XIII. 23, 24. - sen o psie, VII. 283. - skóra, XVI. 118. -. stworzenie, II. 216; 'IV. 416. - szczekanie, II. 63; 3'36; III. 1'r.:1. 281; VIII. 37-8,3179;XI. 429; XIII. 22; XIV. 3-70; XVI. 84; XVIII. 200, 212. - 'SZCZucie,III. 46- ślepy, XXX. 126. - utrata węchu, XII. 63,. - w mitologii, XXXI. 153. - w odczynianiu uroku, XiI. 267. - w lirterahLrze ludow., VII. 47. - w kulcIe, I. 11~ 117; XXIV. 21, 22; XXXI. H5~, 154. - w pieśrii., II. 274, 344, 359. - w przysłowiu, I. 116. VII. 209; IX. 149, 1512,15G; XII. 66; XIV. 238; XVI. 97; XXXV. 25, - VI zaklinaniach, XI. 372; XXIIT. 104. - w zwyczajach i obrzędach Boż. Nar., III. 173; Wielkan., XII.31S; zadusznych, XXIV. 9, 10, 21, związartrch z kupnem bydł.a, XXIII 104. - wcielenie duszy, XVII. 182. - wściekły, II. 87; IV. 281; IX. 409; XXI. 147; XXXI. 27. - wycie III. 144; IV. 304, 421; V. 352; VIII. 49; XII. 169; XIII.344; XIV. 3 68; XVI. 78, 80; XVII. 62. pt. -W róż:b i a r s t w o. .- WZlI'okuroczny, XXI. 161. - zabicie, IV.8'2, 83; VIII. 60, 61: IX.62. - zaklęty, IX. 165. - z.aprzęg, XXXIX. 93. - zxl.echły, XVIII. 97. - zwierzę wszystko widzące, VI. 113; VIII. 359; XXXI. 144. - zwierzę wróżebne, X,X:XT. 144. - zwierzę pomocnicze, XXXVII.24. - żytni, de:mon zbożowy, XXII. 7. Pies, zabawa, XIV. 171l. Piesek, część \\Toro, VI. 3'95. Pieszczocha, nazwa krów, XXI. 206. Pieski, XXVI. 114. Piesiki, wzory prsanek, IV. 213. Piesnaczka, piosnka, XIV. 96. PiestTonecek, pierścioneczek, X,IV. 270 Piestrzenica pomarszczona, grzyby, Helvella crispa, II. 21. - jadalna Helvella escnlenta, grzy. by, II. 21. - pomarszczona od uroku, II. 21. pt. U rok i. Piesznia, pieszniar, (j. błr,), żelazne ostrze do wyrąbywania przerębli, XXXII. 30, 31. Pieścicha, naz.wa krów, XXI. '59. pt. Nazwy zwierząt. Pieśn ludowa badania, XXI. 165168, 172-178; XX,XIX,. 11" 141. - cechy, XXI. 170, 171. - dorosłych, XXXVIII. 130, 140. - dziecięca, X,XXVIU 135, 136, 401. - epiczno-liryczna XXXVII. 404. - geneza pieśn~ XXI. 166,'167. - iteratywna, XXXVI1.40O', 404. 1 t , ł - konrtaminacja pieśni!, XXI. 171. - korowodowa, XXJXVIII. 315, - melodia, XXI. 165 . - motywy, XXI. 177. -odrębność i wpływ przekazu ustnego na formę, XXI. 165. - ograniczony zakres efektów i mo. tywów. ,XXI. 17'5. -opowiadają.ca, XXXVII. 404. - pierwowzór pieśni. XXI. 171. '- powtarzanie, XXI. 175. - problemy estetyczne, XXI. 174178. - prymitywizm pieśni, X'XI. 177. - schematy treściowe, XXII. 175. - słownictwo pieśni, XXI. 165. - styUstyka pieśni, XXI. 175. - treść pieśni, XXI. 177. - typizacja opisów osób i zwierząt, XXI. 177, 178. .- iUbóstw-o środków styHstycz.nych, XXI. 175. - wersje, XXI. 165, 170, 171. - :mgadnienie istoty, XXI. 168, 170 zatracanie in-dywłdualnych cech X::XI. 175-. - znaczenie melodLi i tekstu, X,Xl 178. Pieśń ludowa polska, p. śpiewy i śpiewki, I. 90. 138-1'41, 100. 1'94, 196, 262-264; II. 65-74, 196, 23S---:Z47, 250, 264, 265, 340" 361. 376; III. 30, 42, 124-132, 158163, 3~68; IV. 36, 49-60, 1OO. 178, 411. 422...:...Ą,32; V. 21, ~, 3'5, 41, 134, 190" 311, 3.71l;VI. 3" 137157, 401; VII. 95, 223, 228, 240, 324; \rIll. 134, 225--244, 328, 380, 391, 408-417; IX. 210, 256-266, 323-325, 330, 391-402; X. 4, 7582, 197.. 198, 202, 203, 211, 212. 236, 376, 401-403; XI. 93, 00, 110, 298, 299, 301, 304., ~07" 389, a90, c_ 412;' XII. 68--73, 233-249; XIIL 181, 300, 3m, 303, 31~19, 322; XIV. 214,' 220, 224, 256-263, 316. 382--396; XV. 62, 97, 109, 116, 208, 229-247, 260; XVI. 178, 181, 247-349, 316, 328; ,XVIII. 78, 134; XIX. 45, 5-7, 68, 6p; XX. 100, 105, 192; JeX,III. 112-114, 349; XXVI. 18'6,90, 153; XXVII. 154; XXVIII 103, 105, 231-234; XXIX. 116, 150, 203; XXXII .. 4; XXXIII. 9, 14, 32--7, 140, 155, 156; XXiX". 20, 27, 48, 65, 67; X,XXVII. 334, 349, 350, 410, 441, 469; X/X!XNITL 206, 217, 218, 586; XiXXIX. 142. II' i e ś n h i s t o r yc z n a: O Kamie.. niu Podolskim, IX. 177, 178 (tst.). - O Napoleonie, II. 171-173, 277, 365 (tst.); XXI. 60 (wzm.). ~ O odsieczy wiedeń9kiej, XXVII. 178 (wzm.). -- 01lumulcie toruńskim, XXVI. 147 (wzm.). - kołysanka, p. kołysanka. - ~omiczna, II. 3M, 33i5; IX. 187 ,('tst.). - nad kolebką, III. 34, 3:5 (wzm.). - o czarnym baranie, I. 358, 3,5-9 (tst.). -- o kog:u,cie i babie, XXIII. 117 (,tst.). - o młynarzu i dziewczynie, 'XXIII. 114-116 (tst.). . -- o przewoźniku, XXII.63~tst.>. --- o Zelman-ie, IV.223; V.276(wzm.): VI. 170, 171 (tst.). ~ pij alków, XV. 122-125 (tst.). - .rycers'ka, XV. 87 (tst.). ~ sta.ropolska, XIII. 347 (wzm.). - swojska, III. 365 (wzm.). . - średniowieczna, XVI. 177 (wz:m.). - taneczna, I. 139 (wzm.); III. 3032 (tst.). �391 .P i e Ś ń o b r z ę d o wadoToczna !Adwentowa, I. 139, 140 (zwm.): - B. Nal'., V. 154 (tst); VI. 70, 71 (tst.); XlII. 17; XV. 87-90 (tst.); XVI. 90 (wzm.); XXVII. 157. - dożynkowa, I. 140 (wzm.); X.75082 (tst. mel.); LXXVI. 90 (\WJlTl.); :x.XVII. 15'7; XXVIII. 105; x.x:XV. 181. - dyngusowa. XIX. 57 (wzm.); XXVIII. 226 (wzm.). - gaikowa, VIII. 201 (tst.); XVI. 00 -100 (tst,). ,~gregoriąnSlka, IV. 177, 178 (tst.); V. 370 (wzm.); VII. 3M (tst.); X. 93 (tst.). - noworoczna, I. 140; :VI. 73 (tst.); XV. 91 (tst.). - S<lIbótJkowa,IV. 31'6, 318 (1JSt.);VI. 401; X. 3130(tst,); X,I. 293, 297, 299 (wzm.); XX. 100; XXVII.1'57; (w:zm); X:XXV. 27 (wzm.). - wielkanocna, 'I 141 (wzm.); XI. 76 78 (tst.); p. chodzenie ze śmier_ tecką, X'!X. 5'7 (wzm.), - zalPusitna., VI. 76, 76; XII. 122124. - oblt'zędowa rodzinna: pogrzebowa, I. 139 (wzm.); XXXI. 147. - weselna, 1.100, 264; II. 238, 259 (tst.), 264, 265 (tst.); III. 36 6569 (tst.) 3~63 (qprac.); IV. 341 (WZIlll.);VI. 134, 1'36 (tst.); VIII. 237-242 (tst.); IX. 210 212 329' X. 198, 199, 211, 2'12; XI. 412 (tst.) lXIII. 301-303. 315-323 (tst.); XIV. 221 (wzm.), 255-261 (tst.), 316 (wzm.), 382-3'90 (tst.); XV. fY7(tst.); XXVI. 86 (wzm.); XXVII. 1M, 157 (wzm.); XXVIII. 103 (wzm.); XXXI. 163 (wzm.), XXXIII. 14 (wzm.), 44 (,tst.); - - - - - - - X'XXV. 66 (wzm.), 71 (wzm.); XXIXIX. 430, 4131(wzm.). w/g g ru p w j, ek u: chłopięca, IV. 280 (~.). dziecięca, V:I. 194 (wzm.); XVI. 178 (wzm.). kawalerSka, IV. 280 (wzm.). wielw męskiego, IV. 280 (wzm.). w/g grup za wodo w ych: dziadowska, I. IW (ZWllTl.); nI. 161, 162 (tst.); IV, 411 (wzm.); VLI. 24Q (wzm.); XXXIII. 51-53 (tst.). flisaków, l'r. 361 (tst.); X. 4, (wzm.); XI. 307 (tst.); XVI. 180, 181 ('tst.). murarzy, IH. 364 (wzm.); VIII. 4i22 (wzm.). myśliwych, VII. 265. prządek, VI. 2416,247. robotnic łódzkiIch, X'.xx:IJlI. 3864 (tst.). rolbotnicza, X,V,I. 178 (wzrn.). robotników polskich w Niemczech, XXXIII. 411,42 65--70 75 7,6 (ts.t.). " , - (,tst.). r e l i g i j n a, 'I 138; III. 156-157 (tst.), 3'i8 (wzm..); IV 106, 109 (wzm.), 31'5(wzm.),319 (wzm.), 411; I0e. 4~5-; XIII. 181 (wzm); XIV. 262, 2613;XVI. 178 (wzm.); XIX. 57, 68; XX. 100 (wzm.); IXX:XII 4; XX.XVI'! 469. Pieśń ludowa polska w/gr e g i 0nów: Pieśń andrychowska i połska, XV, 229---447 (tst.). - jabłonkowska, IV. 178 (tst). - jarmarczna, XlXiX,I'X.142. _ kaszubska,XiVI. 416 (wzm.). _ krakowska, II. 6,5-74 (,tst.). (wzm.), ~61 (tst.). _ kuppiowska, XX'VIH. 105 (wzm.). _ lubartowska, XXIX; 92-94 (tst), _ mazowiecka, Xi. 197, 198, 202 (tst.). - maZllI'Ska, p. pieśń Jud. polSka, III. 156-160 (tst.); VII. 95 (wzm.) X. 376 (wzm.). _ Mazurów pruskich, XXVI. 90 _ , i i 1 l' pasterska, X. 158 (tst), XIII. 6611 (tst.); XIV. 224 (wzm.); XVIII. 78 (wzm.); XXVIII. 105 (wzm.); XXIX. 150 (wzm.). podmiejska, VIiI. 421 (wzm.); 423 (wz.. 1JS't.). zbój'IlJicka,VIiII. 423, 424; XiI. 3'30; lXVIII. 7.8; XXVrI. 19; X!XVIII. 231-234;XXXI. 66; XX:XV. 48-51 żołnienska, (śpiewy wojeńsk1e), II 71, 359, 36i()(tst); 'III. 74, 366 (wzm.); V. 41 (wzm.); X. 401403 (wzm.); XII. 233-249 (opr.); IXV.100-116, 125 ,tst.); XVI 247249, 253-2507 (qpr.); XIX. 45 (tst.) XXVI. 90 (wzm.); XXIX. 175 (wzm.); XXXI. 164 (wzm.); XXXIII. 61, 00 (tst.). m ił o s n a, I. 140 (wzm.); III.366 (WZlIll.);IV. 411 (wzm.); VIII. 22'1 -239 (tst.); IX. 391-401 (tst mel.) XI. 301, 304 (wzm.); XII. 712,. 73 (tst.), 242-245 (wzm.), 248 (tst.); XIV. 265--271; XV. 84-86 tst.), U6, 117-122 (tst.); XVIII. 78 (wzm.); XX. 100 (wzm.), 198 (wzm.); XXVI. 90 (wzm.); XXVIII 105 (wzm.); XX:IX. 9395; XXXIII. 42, 43, 46, 55-64 t l (wzm.). _ nowotarska, XVIII. 78 (wzm.). _ sieradzka, IlV. 4122-432 (tst,). _ wadowicka, IX,. 391-401 (tst. nuty); XVI. 317 (wzm.). _ wielicka, III. 346--0300(tst); VI. 3 (wzm.); VIII. 4!O8-417 (tst. nuty). Pieśń ludowa innych narodów, 1.912,H~3,184, 187, 2450249; II. 5, 102, 187, 188, 217, LII. 27, 29, 31-4Q, 132-134; IV. 40, 48, 58, 340, 341, 444, 445; V. 311; VI. 156., 157', 161-171, 400, 401; VII. 14, 83, 84, 88, 89, 100176; VIII. 133, 137, L38, 40, 380-390; IX. 31, 34, 35, 317-44; X. 60 -74, 128; XI. 340; XrI. 89-92, 303-306; ,XIII 68, 100-106, 181; X,IV. 203, 274-276; XV. 36-39, 50, 150; XVI. 162, 165, 166, 168, 169, 248, 291; XViIII. 144-153; :XXI. 147-150, 166, 167; ,XXII. 65>---69; X\XVII. 12-16, 181; XXVII'!. 105; !XiXI,X.113, 134, 195, 200, 204; x:xocII. 1-3, 6, 8, 9, 11-13, 16-20; .xooxIII. 143; XX!XiV. 176, 1709;XXXV'll. 372375; XX:XVIII. 84, 93, 125-127, _ 132, 586. angielska, XXiI. 166; X'XIX. 134, (wzm.). _ .aIt'absko_berberyjska, XXIX. 203, (WZi1D.). _ bedu~ńs·ka, XV. 150, (wzm.). _ bi<a.łocbJrobacka;X. 3'76, (wzm.). _ białoruSka, I. 187, (WlZm.);X. 128. (wzm.),375, (tst.); XXI. 147, 149-153, (tst.). _. -bośniacka, II. _ (wzm.). bretońSka, VlI. 183; XXIX. 113 89; XV. 37, 38. (wzm.). _ bułgarska, IV. 95; VII. 240; XXVII. 181, (wzm.). _ ceUycka,XV. 36, 37; XVI. 248, (wzm.). �392 - - 393 czarnogórska, XXJIX. 113, (wzm.) czeska, I. 92; VII. 89, (wzm.); XII. 92, (tst.); XVI. 165, 166; x,xI:X. 118, (wzm.). dalmatyńsko-istryj'ska, XVI. 168, 169, (wzm.). eSkimoska, XXXVII. 46'8 (wzm). estońSka, X'XIX. 203 (wzm.). fińska, XIII. 181; XXlXVII 440, (wzm.). - "pta'szek", XXXVUI. 107, 138, "SieTOta", XXXVIII. 131, 13.2,141. ,,'D!"ąbka", XXXVLII. 129, (ISlt.). "Wielka słabość", XXXVIII. 131, "zahukane strusiątko", XXXVIII. 125, 126, 139 (tst.). - germańska, IV. 36, 37, (wzm.); - "Zebra", XXXVIII. 138, (tst.). !XVII. 167. - "Zwada", XXIX'VIII. 105, 106. - gtlacka, XVII. 99, 111-123, (tst.). - "Zródło", XXXVIII. 135 (tst.). - grecka, XX'I')( 203, (wzm.). - "Zyrafa i S'Zaka[", XXXVIIiI. 138. - hercegowińska, .xiXIIiXl.ll~"(wzm.- dzieci, "Do domu", XX'XVIII. 136, - hilSzp.ańska., XV. 50; XXIX. 203, - "Kooec", XXXVIII. 13'5, (tst.). (wzm.). -- "Kołysanka", XXXVIII. 136, (tst.). Pieśni' Hotentotów, "Bez męża nie- "Kukurydza". XXXVIIiI. 136,(tst) wiasta, XXXVIII. 132, 140, (tst.). - ,,0 kotku", XXXVIII. 136, (tst.). - "Błękitny ptak", XXXVIII. 100, - "Pawian", XXXVIlI. 136, (tst.). - "Buszmeni", XX'XVIII. 11 8, 140, - "mewa", XXXVIII. 136, (tst.). - "Duet zięcia i teściowej",. - "Szakal wszędobybki", XXXVnI. XXXVIII. 126. 136, (tst.). - "F1amingo",XX'XVIII. 13,2, (tst.). Pieśń hruculska, XXXV. 155-158, - "Gemsbook", XXXVLII. 10:9,(tst.). - indyjska, XXXVII. 372----375, - "Hanno,Hanno", XJXIXIVIIL.125,142. - irlandzka, II. 102, (wzm.). - "Hesau~\l's", XXXVIII. 138 (tst.). - jugosł'owirańska, XXiIX'. 199, - "Kochamy się", XXXVIIl. 125, - katalońska, XV. 50, (wzm.). 133, 140, (tst.). Pieśń kupalna, p. sobótkowa, XXVII - "Kotus", XX'XVIII, 122, 123, (tst), 157. - "Mama, mama", XXXVIIi!. 140, - litewska, IV. 40, 50; VII. 236; XI. - "Miejsca już niema", XX'XVIII. 340; X'IV. 203, (wzm.). 128, 129, (tst.). - łotewska, VI. .4101; rx:XI,X, 164, - "Na harmonii", XXiXJVIII, 143,. 165; XXXV. 178, (wzm.). - ,,0 brunatnej krowie" ,XiXJX:VIII.44. - łużycka, XXVIII. 105, (wzm.). - "Osa", XXXVILI. 110, (tst.). - madziarska., p. węgierska pieśń, - "Paw", XXXVIII. 104, 132, (tst.). XXlXII. 1-3, 6--20, (tst.); - "Pawianowi, dobrze", XXXVIII. X.XXIII. 143; XXXV. 176, (wzm.). 13'3, (tst.). - mongolska, VII. 14, (tst.). - francuska, (wzm.). :XXIX. 151, 203, 205, 1 ~ "Pawian iskający", XX'XVIII. 107, 108, (tst.). "Piwo", XXXVIII. 125, (tst.). "Powódź", XXXVIII. 106 (tst.). "Prośba o wodę"., XXXVIII. 106, 135, (tst.). - morawska, I. 184; IV. 341; VI 166; XXIX. 116, (wzm.). narodów Z. S. R. R., XXXIX. 10. niderlandzka, XiIII. 181, (wzm.), niemiedka, XIII. 68, 181, (wzm.). X,X'IX,. 151. orawska, X~XV. 184, (wzm.), XXXIX. 429 (wzm.). - ormiańska, VII. SB, 89 (wzm.). - panamska, XtXlIX. 204, (wzm.): - peczeniżyńska, XIII. 303-305, (tst.). -pokucka, XXVII. 14, (tst.). - portugalska, XXIX. 203, (WZllIl.). - romańska XV. 35., (wzm.). - rosyjska, IV. 444; VI'I. 83; XVI. 162, (wzm.). - rumuńska, XXIX. 13'3, (wzm.). -' 'ruska, I. 217, 218, 24:5-2419; II. 187, (wzm.), III. 36-41, 132, 133, (tst.), 134, (wzm), l8B, (wzm.); VI. 161-172, (tst.); VII. 222, (wzm.); . VIII 133, (wzm.), 380391, (tst); X. 206 (wzm.); XI'I. 303-30,5, (tst.); XVII 146, 155159, (tst.); XXVII. 12-16, 17, (tst.) - serbska, II I.{~8,(wzm.). 32(wzm.); XXXV. 179, (wzm.). - skandynawska, VII. 84. - słowacka, II. 5, (wzm.); V. 16'9, (tst.), 311, (wzm); XVI. 293 (tst.); XXIX. 1,51, (wzm.); XXXVLI. 352, (wzm.). - sboweńska, IV, 444, {WZllIl.); VII. 236, (wzm.). - słowiańska (wzm.; lXVI. 168, (wzm). - Spiska, XIV. 262, (wzm.), 265, 276. - styryj'Slka, III. 300, (wzm). - szkoaka, XV. 37,. (wzm.). - szwajcarska, II. 103· (wzm.), - turecka, VII. 83, (wzm.). - tybetańska, VII 83, (wzm.). - ukraińska, VII. 89, 277, (WZJm.). - włoska, XiV. 50, (wzm.); XJx,xVII. 402-405, (wzm.). - żydowska, I. 184, (wzm.); XXVI. 120; XXVIiI. 155, (wzm.). Pi('śniarz ludowy, XXIX. 112. Pietr, św. Piotr, XX. 248. Pietra mieć, (gw. złodz.),bać się, VII. 280. Pietrasznica, roślina, X. 225. Pietrasznik, p. bzducha, XXXI. 94. Pi-etrawina, p, Pietrowina, wir wod_ ny, XXXIX. 323. Pietroziele, pietruszka, iII. 1-38. 'Pietruszka, PetroseHnum sativum, Hoffm. IT 73, 138; IV. 290; XI. 131, 194; ,XII. 298; XVIII. 192; XXVIII. 244. • - aphir. XXXIX. 300. - w leczni{:twie, XUI. 219,. 224; XVIII. 181; XXX. 41, 58 . - w -pieśni, IX. 141. - w pr'ZyS'łowiu, III. 43; VII. 42. - w zabawie, ,XlI. 72. Pieunik, (j. ibłr.), kogut, XVI. 3,53. Pięci!olksiąg, III. 61. Pięć, II 142; XX:X. 46. Pięć geniJll'szów, VIII. 13. Pięćkolon, SperguLa arvensis, XXXI. 96. Piędź, miara dług.ości, XXVIII. 148. Pięntocha, na'zwa krów, XXI. 206; Pięta dJ.abła, II. 3,24. - -przycięta., XXIX. 100, 104, 105. - przesąd, XIII. 326. - w przysłowiu, VII. 216. Piętnary, budownictwo, IX. 273, 274. Piętno., piętnowanie, XXXIX. 145; pt. P r a wo l u d o w e. Piętnaście, II. 142. Piętocha,. nazwa krowy, VI'IJ. 153. Piętro, XI. 173. Pięty, p. piaty, krdkwie, IX. 271; pt. Da ch. �394 395 Pijak, II. 364; VilII. 116, 117; Xl. 397; XIII. 212; XlXlXII.17, 18, 129. - duch, XXXIV. 32, 35. Pijany, XIII. 54. - w przysłow1u, XIV. 23'9. Pijaństwo, VIIi[. 124.-126, IX. 120: XX. 100, 109; XXXI. 21. Pijawa, tęcza, XXIV. WO. Pijawki, VI. 60. Pikacz, piekacz, rybka, ~IV" 116. Pikne, bóstwo fińskie, !p. Uku, Jurna XXX:II. 156. Pikol, , Pikolo, bóstwo lit., XIV. 78, 229, 232. Piktogramy, pismo pierwotne, XXI 89. Płkułi!k, IPi!kuła~ demon, XIV. 230 232" 299. Pita! Pilaf nawoływanie gąsiąt. II. 130. Pilajda, .pies~()ch XVI. 00. PiJlaJr'z,tracz, figurka w szopce rabczańskiej, XIX. 38. Pileus, czapka ze skóry zwierzęcia ofiamego, XXI. 19'2. 193. Pithy, (gw. huc.), wiązanie spławów drzewal, XViII. 140. Pilipóny, staroobrzędowcy p. sekty, X'XX.18. Piakalnie na Litwie, XXVI. 1'34. Piini!k do obróbki bur~tynu, "-;XXXIX 378. Pitski; len, (gw. hue.), Linaria vul~ garis, VI. 159. Piła, XVII. 150. Pilka, ornament, .xXXVTI. 224. Piłka, (j. serb.), topuz, V. 145; pt. G r y i z a b a wy. Piłowanie zębów. XXXVII1.41l. Pina, masło, II. 208. Pindyrynda, - Datura X'XXJI.98. kohieta lekkich XXXI. 98. stramonium, obyczajów, Piołun, Arthemisia absinthium, aphr XXXIX.3oo. PiołuIlt, kąrpiel, XXX. 42. - nalewka, kąpiel, XXX. 42. 55; XI. 65; XIV. 350. - przeciw myszom, XX'XI. 98, - w lecznictwie, XVI. 85; XXX. 42, 49; XXXIII. 12'2. Piołunek" P. piołun, XXX. 42. Pi.ołunówka, XXX. 42. Piorun, p. Bóg, Eliasz prorok, Perun, H. 159-161, 227, 3 25; III. 143; V. 229; VI. 334; VII. 18, 28, 293; XJiI.65, 185,,214, 230, 318; XII. 65, 3110;XIII. 94; xrrV. 46, 49-51, 5~, 171, 173. 17'6, 1,99, 207, 209, 214, 2212,'362, 382; XVIII. 175, 195; XIX. 115; XXI. 122; XXV. 49, 00, 83; XXIX. 103; XXXI. 27; XXXV. 68; XXXVII. 290. - odwrócić, XXXV. 70. - przyciągnąć, XXXI. 95, 99. - w zagadce, XVH. 81. Piorun litewski, moneta,. IV. 20. Piorun, P,rowa, ,bóg litewski, XIV. 48, 5,1, 53" 63. Piotrowina, ~gw. liłis'.), wir wodny, XVI. 1719;XXXJIX, 323. Piozda, piasta u koła, VI. 395. Piórecko, piórko, XXXI. 76-78. Piórko, ozdoba kapelusza, XXXI. 65, 76, 77. Piórkowiec, pędzel, XXX. 153. Pióro gęsi w zagadce, II 42. - jako ozdoba, XI. 225, 234; XVIII. 68; XXXI. 76; XXXVII. 85. - kogucie, XI. 57. - kurze, IX. 81. - pawie, VII. 257; XII. 2'5, 27. 41, 5'1, 196,. 3'96; XVII. 1:52; XVIII. 143; XIX. 35; XXVIII. 181. -'- przepiórcze, XXXVrI. 305. - 1 ( rozmarynowe, Xn. 89. stalowe, I. 183; IV. 210. strusie, V. 151. u kapeluszy, XXVIII. 178. w pieśni, XI. 41'9. w przysłowiu, liX. 377. w technice zdobienia pisanek, IV.208. - w zwyczajach kupna, XXIU. 88. - wróble w magU, VII. 300; XXV. 78; XX'XVII. 305 - złote, IX, 173, 181. Pióro, część kołowrotka" II. 13'1. - skrzydło, miecz międHcy, XXXIX.291. Pirau~, (j. austr~), mąż tymcza'sowy, III. 372. Pirkkll.mos, p. IPerkunaSt, XXXIX. :ł50; !pt. B ó s t w a. Pirola secunda, g'ruszyczka okrągłolistna,.. p. hraszaunik, stanounik, XXX.200. Plrszlis, (j. lit.), główny !swat, IU.197. Pirsztinis, (j. lit.), skórz. rękawice, XXXII.31. Pirus, O, serb.), lPałestra, V. 140, pt. G r y i z a b a wy. Pisanie jaj, p. pisanki, IV. 142, 186; XI. 189. - lecznicze, XXVI. 97. - na korze drzew do demonów, XXX,IV. 33. Płsanki, p. byczki, jaj.ka wielkanocne, kraszanki, maza;ki, mazurki, I } ma. piski, SToczki, zaba\wy wieLkanocne, II. 184; III. 27; IV. 98; 186-197, 201~207, 211-213, 217, 230; V. 99, 215, 294, 295; VI. 404, 412; VII. 86, 95, 176-180, 238; VIII. 377; IX,. 168, 169, 189; X. 217, 21,8.32 5; XiI. 188-190, 327, 422; XII. 287, 314, 315, 3,18; XIII. 29, 31; :XVI. 141, 331; ,XVII. lowanki, 1 27-34; XVUI. 211; XX. 299, 300; XXI. 42, 4'5, 47, 49--51, 53, 56; XXII. 117, 127; XXIII. Hi9; XXiIV. 21, 136; XXVI. 81, 82; XXi[X. 95, 188, 200, 207, XXX. l, 4, 5, 8, 9; ,xXXI. 5, 166, 167; X.XXIIl. 150; XXXIV. 287; XXXV. 67, 72, 73; XXXVI. 100, 176; XXXVII. 345, 4'46; XXXVIII. 217, 445; XXXIX 447, 501. pt. S z t u k a l udowa. - bicie, p. cokanie. czokanie, kocanie. IV. 22:9. - chodzenile po nie, IV. 22'2, 223. - grodzieńskie. X. 3S3. - hucuLskie, XXI. 45. - kurpiowskie, X. 353. - lubelsikie, X. 353. - moc cudowna, VII. 180. - obClarzanie, IV. 219-222, 226. - opoczyńskie, ,X;XVII. 161. - radomskie, XXVI. 82. - rawskie, xx.vrr. 161. - siedleckie, X. 353. - wkładanie do trumny, XVII. 2,7. Pi,sarz. w obr2lędach popielcowych, 1. 8'.2,8,3. Pisarze bizantyjscy, 1. 117, 118; XXX,IV. 171. Piscolet, pistolet, V. 64; XI. 327. Piscolka piszczałlro, IV. 281; VI. 189. Pisk w ogniu, wodzie, p. dusza· pok.utująca, XVI. 81. !pisanki, VII. 177. Piski, I. 85; IV. 186, 196; Pisklęta, wylęganie, IV. 42.0. - zabijanie, XXXI. 99. Piskorz, Cobitis tossilis, XXXII. 24. - w przysłowiu. VII. 3'5. Pismo, XXUI. 178; XXXVII. 41, 363. - demotyczne, XlV. 295, �39, 396 - jako środek magiczny, IX\. 269; J{J{"I. 19; }C~XIII. 122. - karb owe, I" .289. - klinowe, X"II. 2(j{j. - kreskowe, ,I". 289. -. obrazkowe, p. biI'kt, II. 7, 373; III. 135, 136; "I. 412; 222; XXX. 11. - pojęciowe, XXI. 89. - syla'biJczne.,XI". 311. - SjlIl1abary, XXXVII. 391. - tajemne, X". 220, 221. - "ai, XI". 311. - w zagadce, X"II. 91. Pismo święte, UL 184" 186, 26'1"283; XX"III. 43, 119; XXX. 136, 233; XXXI. 4. - wpływ na lud. literaturę, XX".46. Pist, O, czes.). tłuczek, "III. 400. P~stolet, II. 26'9; III. 244; XI. 327; XX"III. 77, 88; XXXI". 161. - zabawka, XX"III. 6'3. Pistrak, (gw. hue.), :narośl, X"III. 190. Pistrula, (gw. hue.), nazwa owrec, "III. 39. Pisum arvense, p. peluszka. PiszczalJka., p. pierda, piscołka, II. 218; I". 276, 281; ". 186; "I. 189; "III. 200; IX. 181; XI. 67 37'5; XII. 49, 223; X". 3:9; XX. 73', 105; XXI. 38; XX"II. 69, 143; XX"III. 58, 60, 61; XXXI. 71; XXX"III. 115, 244. pt. I n s t Ifl U m e n t y mu zyczn e. Piszczałka, moc czarodziejska, XXXIII. 140. - z sitowia, za:bawka, XX"III. 241. Piszczek, XI". 14; XIX. 85. Piszczele, jako instrument muzyczny, x}(I". 91. Piśmiennidwo rzymskie, XXIII. 3. Piśiica, (j. ind.), demony, duchy pi- "U. I' I jaków, wariatów, XXXI". 6, 8, 9, 12, 14, 19, 20, 22, 32, :M, 35; pt. D e m o n y s z k o d li w e. Pitagorejczycy, p. czwórka święta, XXI 194, 196. Pitaras, (j. ind.), duchy przodków, XXXI". 9 14. Pithecanthropus, XXX"III. 387, 3ą8; XXXIX. 20, 59, 425.. Pitnary, (gw. hue.) zastrzały w budownictwie, Xi"I. 368. Pitruniać, (gw. złodz.), jeść, "II. 280. Piumirtuk, (gw. hue.), naczynie do mleka, ~XtX". 95. PiUóko, (gw. hue.), waga,XOO:XN.153. Piwbezkonecznyk, (j, ukr.), wzór pisanek, I". 211. Piweń, (j. ukr.). kogut, III. 44. Piwiriks, (j. lit.), tęcza" X. 112. Piwkoliszczata, (j. ukr.), wzory pisa_ nek, I". 211. PiwniJca" p. gruba, loch, II. 270, 271; XI". 356, 360 365; X"III. 69; XX. 316; XXIII. 47; XXIX. 90, 101, 102; XXXIII. 108; X}(}("II. 102, Prwnica, XXX"II. 196, 196; XXXIX. 249.,452. - murowana. X}(}(III. 108. - zbójni'Cka, XXX". 46--48. Piwo p. czicza, Cerevisia jermentata, II. 129, 185, 198, 274. 289. 290; III. 64-----66, 3·00,324, 352, 361; I". 123, 149, 150, 174, 176; ". 310; "I. 234. 3m, 386; "II. J6; "III. 67, 68, 71, 114-125; IX. 55, 1,20,133; ,XI. 23, '68,69, 76, 132,'136;;379;.XII. 28,226; XIII. 156; XI". 279, 379, 381, 300; X"III. 75; XIX. 75; XX. 11 14, 107; XXI. 13Q; XX"I. 17; XX"II. 67, 69, 136; ,J{J{XI. 110; 'XXXIII. 112; XXXI". 163, 165, 166; }(}(}("II. 286; XXX"III. 55; XJ{J{Ix.. 1,95, 197, 198, 216. - czarowanie, "I 386. lek przeciw opętatniu., "I. 234. miodowe, XXX"III. 55. picie obrzędowe, X}(}(IX. 197, 198, 216. - w bajce, "III. 286. - w pieśni, "III 391, 410; XI. 59; X'I". 322; XXXII. 41. - w przysłowiu, IX. 369, 380; XI". 352; X"I. 97. - w uczcie zadusznej, XXI". 11. - w zwyczajach weselnych, "III. 246, 251; XI". 254, 259",390;X".72. - z cukrem, ". 179. Piwonia, Tanacetum balsamita, 00 opętania, X}(}("III. 273; pt. R ośliny w wierzen. i magLi. - kwiat, I". 321; XX"III.244. - w ogródku. "I. 55; XII. 297. Piwowar, w przysłowiu, X"I. 97. Pikełka, pchełka, pchla, XI". 116. Plac miejsce pod chałupę, IX. 269. - oczyszczać od demonów., XXXIII. 122. - zaklęty, }(}(XIII. 122. !Placek, p. kichełe, korż, kostrubienyk, I :"29,., 25,6; II. 198; III. 32,2; ". 153; "III. 253; IX. 81; XI. 314; ,XIII.42; ,XIII 245; XI". 134; X"I. 136; X"II. 95; XX. 95, 319; X~. 214; IXjXXIII. 27-,29; XXXI" 167; XXX". 66. - jęczmienny, "III. 371. _ kukUJrYdziany,XII. 296; X"II. 141. _ obdarzanie pastuchów, }(}(". 57. - obrzędowy, lIT. 53. _ ofiara, III .. 134; XXXIII. 24; _ - XXXI". 7. owsiany, moskal, "III. 36; IX. 2, 256. 257; XII 27. .pszenny, XXX'IX. 320. św. Tomy przeciw strzygom, XXI. 214, 215. - w ohrzędach wigilij., "Ul. 372. w obrzędach sadowniczych, X"III. 96. - weselny, XI". 381, 386; 73. -. wielkanocny" XiII. 2q, 213, 316. - z mąki zebranej w dziewięciu chałupa.ch, XI. 386. - z serem, "III. 3'93; XII. 46. ~ z surowych ziemniaków, XI". 250; X". 94. - żytni, XII. '9, 1'5; }(}(Xlx.. 320,. P~acówka, miejsce, gdzie stoją żelaza lub samołówka, XXXI. 32 B1amy na księżycu, II. 327; XX"44-51; pt. W i e r z e n i a, A s t r on o m i a l u d o wa. Plan chałupy, XX"I. 102. - katastralny, XXX"II. 175. - rozmieszczenia mebli, XXIX. 47. - S'ześdoletni p. T. L., XXX'IX. 612--624. Plantago maior p. babka, podoroż- ·X". nyk. snoPki do poszycia, narożniki, IX. 271; XXXIII. 98; pt. Dach. Plaskury, śliwki zielone, II. 40. Plasnońć, plusnąć w wodę, X"III. 2120, Plaster, XXX. 42, 46. _·z bożego drzewka, XXXIX. 316. Plastie, (gw. hue.), gałęzie, X"II. 144. Plastyka ludowa, XXX"III. 441; pt S z t u k a l u d o w a. P l a s t y k a, rp. ba.rwienie, ceramika, drukarstwo, drzeworyt, drzeworytownictwo, farbiarstwo, garncarstwo, haft., :ikony, cerkiewne" inkrustacje, kilimkarstwo, koltryny, kraszenie, malarstwo ludowe, malowanki, obrazy na szkle, plecionkarstwo, pisanki, płasko_ rzeŹlby, ryciny ludowe, rysunki, Plaskóry, �), 398 - austra1lijskie, XVII. 44--48. snycerstwo, rzeźba ludowa, tkactwo, wycinanki, zdobnictwo. - Bantu, XXXVII. 85. - Celtów, XXXVII. 327. Platan drzewo święte, XVII. 19. Plażyć, skutkować, ·JGVII. 163. - Choctav, XXXVII. 374. Plaschprment; (j. niem.), basy, XVI. - Cree, XXXVII. 368. 167. pt. Instrumenty mu- illiryjstkie, XXXIX. 15. z ycz n e. - karłowate, XtXlXiVII. 69. Pleban, p. plewon, XlIX\. 80, 90, 101; - murzyńskie, XXXIX. 190. XX. 61-64, 66, 79; XXVI. 10; - odpryskowe, XXXVII. 362. XXXI. 127. - Sacree, XXXVII. 368. Plechy, plecy, XIV. 115. - scytyj-skie, XXXIX. 15. Plecień, płot z chrustu, XIV. 308. - tajogowe" XXXIX. 98. Plecionka, II. 215; JCJGVIII. 61, 62, - trackie, XXXIX. 15. 178-180; XXIX. 81, 119. Plenkiera, (gw. żoł.), PlankIer, III.80. X:XXIV. 147; XXXIX. 450. Pleń, !I1UJcha,przepow. do'mego roku, - barkoly, XXVIII. 178. XI. M. - czlonki, :X'XVIII 178. Plesianthropus Transvaal, XXXVIII. - gładk.a, IV. 2081. 387. - pionowa, XJX1x;rv. 147. rueśniawka, choroba, lecz., XI. 3·95. - poz'Loma, IXlX\X'IV. 143. Plewa(y) h!reczana, barwni!k, IV. 216. - ukośna, XXXIV. 149. - przechowywanie jaj, XIX'. 22. - w budownictwie, XXXIV. 149. - !pSZenne, jęcZJlllienne, dJ1a bydła, - w węża, IV, 281. XJOC. 48; XJXlX!IX.208. - w ząbki, IV. 2S1; XXVIII. 178. - z gliną w 'budownictwie, XVI. 367. - wstążjka, XXVlU. 178. FIlewienie,. XXXIX. 2-10. - z chrustu, XXXIV. 145. Plewnia, miejsce przechowywania, - z nici, XXXIV. 145. PlecIonkarstwo, VIII. 117; XI. 173. XXVI. 123; XXXIV. 288; XXXIX. Plewnik w przysłowiu, I,X. 380. 45Q. p. bańka beczka ze słomy, Plewon, pleban, III. 138, barkoly, .kapclll1lszesłomiane, kosz, Plęśny, taniec, X. 194. kos'zyczek, koszyk, koszykarstwo, PLica Polonica, .o. łac.), kołtun, kószki, lalSa.,laSka, laski, leszczyXXXIX. 3,15. na, łapcie. mata, obróbka łyka. Pliocen górny, dólny, XXXVI'll.387. słomy, wici, plecionka, płot, .prątPlistwa, p. pUszka, II. 135. ki wierzbowe pudylka. Pliszka, p. pala, klis,gra, V. 140. Pleistocen, fauna, XXXVIII. 624. Plit, (gw. hue.), rusztowanie do suPlejady. II. 277. szenia przędzy, XlXlX'IV. 145. Plekać, ssać, II. 141. Pliwy, plewy, IV. 282. Plemię, plemiona, XIV. 29, 31, 188. Ploh, (j. słoweń.), kosz ze słomą, któ191; XXI. 89; XXXIX. 72, 73, 187. ry ciągną dziewczęta, VIII. 340; pt. 188. pt. I n d e k s e t n a g e aZ w y c z a j e i a b r z ę d y d a r. g r a f i c z n y. 399 (j. płd. sław.), zaprzęganie dziewcząt do pługa, lub kosza, XX. 183. Ploke, (j. serb.), V. 143; pt. G r y izabawy. Plomby, znaki, II. 189; V. 100. PIonki, p. Uboże, XVII. Z8; pt. D em o n y 0IP'i e k u ń c ze. Plony, p. zboże, XNI. 227. - święcenie, XI. 308. - zbiór, XI. 356. Plaski (j, jugosl.), naczynia pierścieniowate, XXiXlIV. 118. Plotka, ws'tążka., XIV. 11'6. Ploz terminoL kowaliska, VI. 292. PIll'c'ie, czynność mag. na p.ierwsze jajko, XIII. 115. _ w odczynianiu uroku, XU. 267, 268; pt. U T a k i. _ w lecznictwie, II, 224; XI. 3'83; XVIII. 188, 197; XXIII. 85, 100; pt. Magia. - w ogień, XIII. 2>04. _ w (pI1zesądach rybackich, XXXII Ploh. vleci, . ~ l f, •1 34. Plugawy, p. diabeł, IX!. 384. Plump~, wyKJ:zyknik, XVIII. Plunga, (dial. alem.), 221. moczary, XI. 382. Plusk deszcz, słota, XVII. 163. Plusk:""a polna, poscyca, Acanthia lectularia, lP. ksiądze, ,nx. 67. _ powstanie, lP. motyw etiologiczny, II. 162. _ tępienie, II. 21; XXX. 28. _ w zagadce, XIV. 374. Pluskwa, (gW'. zlodz.), awantura, VII. 280. Pluszcz kordusek, Pluśnia, pilśnia,~IV, p. bilohrudec, 116; pt, R y- bołówstwo. Pluto, Pluton, XlV.29,74,76;XtXII. 188. Pluty, luty, XIV. 116. ciec, kapać, JGIV. 116. Plwocina, !P. chorchon. FIŁaicaza robotę, IV. 14{). - za żonę, V. 281. Płacenie iPfs~Hllkami, IV. 219. Płachta, odzież kob.ieea, VI. 50, 304; Xi. 35; XI. 26, 31, 364, 408; XiII. 11, 76; XlIV. 119, 386; XX, 269; .X1XlVI.98; XXVIII. ,217; x:XJIX. 118; XiXX. 215; XXXIII. 113. _ biiała, dJus:zapokutująW., XVII. 63. _ konopna do zwijania zwłok, XJX,XIX. 303. - w baśni, 'X~I.3173. Płachta, przykrycie łóżka, IX. 3,60; ;XXIX. 8~; XXX 32, 226 Płachta do s,iana, XXlII.67;XXX.247. Płacidła XXIX. 176, XXXI. 164. Płacz, ~łoletnich, młodych,.XiXlIV,17. _ starych kobiet, x.xrrV. 17. Płaczki pogrzebowe, V. 345; XI. 211; XX. 68, 203. Płacznica, łzawnica, II. 1.15. Plaj, .(gw. hue.), ścieiJka leśna, VII. Plużyć, 262. pła'chta, ~X. 269. płanetnik, VIII. 3'56. Planeta, p.. błąd, XVIII. 174. Płanetnik, p. chmarnik, chmarnyk, chmurnik, plamentnik., It. 2~, 254, 3'4{),366; Ul. 77, 142, 143; IV. 330, 331; V. 53, 56, 12.6, 279; VI. 066; VIr!. 155, 356; IX. 89, 415; ~ 109, 355, 356; IXI. 80; XII. 76, 77, 167, 168; XIII. 32.9; XIV 302; ,XVIII. 76; ,XXVII'!. 4; XiXXIII. 151; XXXV. 24, 25;X:X:XNII 293; XXlXVI'!I. 255; pt. D e m o n y Plakta, Plamentnik., s zkodl i we. planety, XI. 404. Płanlltll, powietrze, ziemia, V. 53, M. Planety, �40f 400 Płaskorzeźby chińskie, XDmmX. 112, 118, 125. Plaskosz grzebieniasty, p. kozia bródka, M erisma phaUax, II. 22. Płaszcz, p. bekiesza, kikla, sukmana, II. 16; XXIX. 186; XXXI. 53; XXXVIII. 270. _ cudowny, II. 168; VIII. 192. -pUl1purowy, XIX. 56. - w wierz. o M. B. XXXI. 107. - w wierz. żyidowskich, XXXIV,164. PlaszGzenycia, (j. ukr.), W. Piątek, IV. 200; pt. Zwyczaje i obrz ę d y d o r o c z n e. Plat, część sieci, XIV. 1,16. Plat, płótno zawieszone u pasa swata, starosty, drużby, III. 44. Płat śniegu, p. kalafut, szwatoł. Platwy, VIII. 4:0, 274; X.VI. 366, 368; .xVHI. ,6; XX'I. 217; XXIX. 7, 24-29; XXXIl'I. 96; XiX!XIV. 144; XXiXVII. 196, 1e7; XXXIX. 453; pt. O a c h. Plduchi, (j. bIr.), deSki u czółna, XXiXII. 32. Plauki, (j. błr.), pływaki, X'XX:II. 30. Plawidko, Ikora sosnowa u [sieci, XIV. 116. Pławienie bab, XI. 3Itl. Pławienie czarownic. XXIV. 173. Plawok, O, błr.), rogoża do pływania, XXX. 16. Plawówka, (j. błr.), SLec 7. matnią sklrzydłami, XIV. 116. Plawucza trehubica, O. blr.), sieć, XXXII. 30. Plawy, (j. bŁr,), p. sieć, XXXVIII. 230. Płazy, belki wzdluż rżnięte, XVIII. 69; XXXVII, .196; pt. Obróhka drzewa. Plecze, ·(gw. hue.), znaki własnościo- we owiec XXXV. 136-140. Plocica, p. kielb, XVIII. 62. Płoć, plóć biala Leusciscus rutilus L. XXiXII. 24. Płodność, spotęgowanie, p. bóstwo płodności, kamień święty, grób Bixuty, XX. 2;96. - pozbawienie, XVI. 210. Plodozmian, x:XiXIX. 193, 195, 207, 218. Płodu pożarcie przez demony, XXXIV.7. - utrzymanie, XXX. 55. -zamordowanie, XXXIV. 12. - zrzucenie, XI!. 383, 3'94; X'XJXV.&3. Plomyk, bursztyn, XXXIX. 414. Płomyk, ogień w ZCl!klęciu,wróżby małż. Xl. 223. Plonnik, człowiek o jednej nodze psiej; demon, XX!XII. 96. Plos, część płJUga, XIV. 116. Plos, plosek, zagonek, XIV. 308. pt. Miary i wagi. Plos,choroba wymienia, XIV. 116. Ploscyce, pluskwy, XXI. 218. Plot, III. 9; V. 153, 219; X. 3'10; XX. 00; XXIX. 103, 118; XXXI. 31, 167; XXXV. 100. - grodzenie., XIIII. 115; iXVIU. 75. - łemkowski, XXXIII. 110. - na płot wleźć, XVIII. 181. - plecii:my, X4XIII. 110; XXXIV. 143, 145. - w pieśni, XI. 300. - w przepowied. pogody, XlIV. 369. - z bzu, I. 120. -. z chrustu, I. 161; III. 10; V. 415, 41:8; XII. 295, 296; XiXXIX. 73, 82, 296, 312. - z ciami, XXX. 128. - z das7Jkiem, XXX. 247. - z gałęzi brzozowych, XVI. 365. z ,kiełbas w Peregr. Maćkowej, XXVI'II. 197, 199. - z leszczyny., III. 44. ----,z pa'lików i żerdzi, XiXXIII. 110. Plót, krążek kory u sieci, XIV. 116. Plotecznik, stęp. 116. pt. R y b 0łó wstwo. Płotek, nazwa zwierząt domowych, .../ VIDI. 152. Plotew, (j. ukr.), pła.tew, XXXVII. 198, 197. Plótka, płoć biała, XXXII. 24. Plotowy król, mysikrólik, VII. 137. pt. Ptaki dzikie. Ploty, (gw. huc.), spławy, XlVII. 139, - honyty, idut, zbywaty, XVII. 142. Plotywnyki, (gw. hue.), świdry do 21bijania spławów., XVII. 140. Płowa, Plowucha, nazwa krów, XXI. 58, 59, 205" 200. Plowula, nazwa krowy, VIII. 152. Płozy, XXXVIII. 236. Plócianki, spodn'ie, XI. 55, 57, 406. Plócieniocki, spodnie, IV" 176. Plóciennica, płótnianka, VIII. 355; IX. 255; XI. 408; XX;XVI. 233; XXXIX. 451. Płóciennicy, XXiXVII. 306. - orawscy, XIXXIX. 435. Płód martwy, )QOC. 208. - nieurodzony w magii,. XXXIV. 37, 40. -'- poroniony, formuła zaklinania przed zakopaniem, XVIII. 214; Pl6tko, ploto, rybołówst. XII. 116, Płótnianka, p. ketla, plóciennica, IV. 285; VI. 4'9; IX. 200; X. 32; XI. 408; XII. 255;XX.93; XXIX. 187. pt. O d z ież. Płótno, I. 80, 81, 164; II. 133, 134, 140; III.9, 15, 252, 262, 300; IV. 30, 148, 175; VI. 247, 389; VIII. 26 Lud - Tóm XL 118, 346; IX. 44. 87; XI. 58, ({l8; X'II. 33, 34, 148, 200; XIV. 298; XVIII. 71; XX. 95; XXVIII, 33; 215, 219; XXIX. 81, 83, 85; XiXiXiVII. 205, 213, 222, 224, 356; XXXVIII. 427. - 'białe w magii, XV. 34. - bielone, XXXIV. 167., 168. - braźne, XIV. 107. - ciężkie, XXXIV, 161. ~ czynowate, XXXVII. 213, 215. - drelichowe, XXXVII. 212. - konopne, IV. 285; X. 175; Xl. 55. - kramskie, kupne, XVIII. 213. - lniane, XXXIV. 165. - malowane, XXI. 45. - na sprzedaż, XVI. 81. - nielPrane w zwycz. pogrz., XV. 102. - pacesne, XI. 1)5; XXXIV. 161. 1\1. chorągwi na pogrzebach dziewcząt, XVIII. 213. - samodziałowe, p. 1Jk.aniny.,materiały Qdzież,owe, XX;XVI. 133. - upiór w postaci płótna, VI. 258. - w zwycz. wesel, XVIII. 143, 150, 2·13. - wzorzyste, V. 121, 123., 145. - zgrzebne, XI. 55; XIV. 278, 279; XVIII. 68. Płótno w przetaku, IX. 366. Plótno, sieć, XIV. 12.1. Pl6to, plótowanie, plót, XJV. 116. Plucie, (j. ukr.), ogrodzenie, XXVII. 140. Płucnica islandzka, p. plucnik, VI. 158; p. hranycia w lecz., XVIII. 154. Plucnik, tarczownica, Lichen islandicum, w lecz., III. 240, 2611. Pludies, pludiales, l(j.lit.), pływaki z kory u sieci, XXXII.30. �402 Pług"p. bursztynki, buksztynki. cze- pigi, czepiky, czerslo, gTzędzie~, kłoda, kolca., krój, kurek, lemiesz, p~oh v~aci, sprychy, stowba, susło, szlufy, wużwa, I. 29, 114, 142, 143, 168, 264; II. 131; III. 10, 11; IV. 287; V. 67, 104, 209, 367; VIII. 171. 272; IX . .200, 249, 414; XI. 327; XII. 65, 149, 160, 224, 295.,299; XIV. 143; XIX. 84, 92; XX. 2, 14:, 34, 40, 50,. 68; XXVI. 98; XXIX.167-ltJ9; XXX. 214, 227-2133; XXXIV. 17~, 183; XXXVII. 65, 246, 3146;XXXVIII. 313, 365, 418; XXXIX. 93, 127, 130, 131, 193, 1'94, 204, ~54. pt. N all"zędz ia r ołn ic ze. - czterokonny, XJXiXJIII.113. - jednootronny. XXX. 229. - kropienie przed pierwszą orką, XVIII. 215. - krzywo-grządzielowy, XXX. 231. - przejęcie od N,iemców, XXIV.88. - rylcowy, XXX. 230. - św. Izydora, 'I. 172. pt. A s t I' on o m i a l u d o wa. - w baśni, IV. 415. - w facecji, XIXXVII. f5. - w magii, XIV. 45, 302; XXXIII. 140; XXXIV. 43. - w mitach, XXXII1.14O. ...•.•w pieśni, II. M5; VI. 151; VIII. 005; XI. J.61. - w !podaniu, II. 21l; XXiXIII. 140. - w przysłowiu, IX. 51. - w zagadce, II. 231; XI. 73. - w zwycz. zapustnych, XXi. 183, 184, 187, -:- w zwyczajach obrzędowych, Xx,xVIII. 269. Pługia~, (i. lit.)" .pływaki u sieci, XXXII. 28, 30. Pluh, (gw. hue.), pług, VIII. 385. swornik, I I'· l· J , '. j' ~J L Płuh w zagadce, XVIiI. 172. 173. Płukanie w med., XXX. 52. Plut, (i. ukr.)., kora drzewna, X. 9. Płużyca, XX'IX. 166-168; ,xXX. 229: pt. Narzędz.ia rolnicze. Płyta azjatycka, XXix:IX'. 22,9. Płytoteka, XXXVII. 461. Płyty fonog1raficzne, XXI. 33. Pływaki, p. plawki, plauki, plugias, XXXI. 3; XXXII. 30. Pnialk do rąbania drzewa, II. 338. - do rąbania mięsa, P. kowban. - do siadania, XU. 8, 13; XXJIX.47, - w zagadce, II. 338; VI. 248; LX. 3'6'1;XXIX. 13. Pniak, glina ubita do wyrobu garnków,V. 166. - drążony na zboże, XX!X],X. 455. Pó, ku do, XIV. 118. Po Blahowiszczynie, (j. uJkr.), jall"_ mark, XII. 3103.pt. C h Il"o n o l 0gia lu dowa. Po cześnihi Christi, O. ukiP.), jarmark, XII. 303. Po Dmytri, (j. ukll'.), ja rma.rk, XII. 303. Po dojeniu, pora dnia, IV. 282. Po fajkę, zabaWa, XIII. 310. Po Iwani, (j. ulkr.), jarmark, XII.303. Po kieluchu pijak idzie! naśladowanie głosu koguta, VII1.354. Po-kil, po-tyl, dopóki, III. 139; VI. 46. Po kolodzie, po kolędzie, XiX~ 249. Po perszij Bohorodyci, O, ukf,), jarmark, XII. 303. Po spinke, z.aJbawa, XIII. 3p. Po' szperke, zabawa, XIII. 309. Po świetij nedili, (i. ukr.), jarmark. XII. 300. Po wuli, po dobiroci, XVIII. 222. Pobaby p. powaby, tłoka, pomoc sąsiedzka, XVI. 216. pt. Z w Y - cz a j e i o b r z ę d y t o war z ysk ie. Pobiał1ka, biała farba w garncarstwie, XX\XIX. 444. Pobirać, łowić, XIV. 117. Pobirny rok, łowny rok, XIV. 117. Poboczniki, szleje, II. 132. Pobory, podatki, p. wierdunki, XiX',9. Pobracim, pokrewieństwo, XIV. 67. Pobrać się, wziqć się za co, XIV.117. Pobratymiec, II. 40; III. 137, 136; XVII. 28" 262; XXVI. 78. 80; pt Pokrewieństwo fikcyj. Pobratymstwo, II. 301; III. 13-7, 197; XX.68. Po:byt na Łysej Górze, XXVII. 72. Pocałunek pod jemiołą, III. 2. - w obir'Zędach wesel., XXVI. 86. - w pieśni, X}Q{II. 1~ 19. - w symbolice XXXII. 182. Pochewka do siekiery;, XX'XVIII.33. Pochodnia, p. obieganie pól, gid, kiczka, łUczywo, pochódka, rnć, IV. 317; V. 257; XI., 28<7,289. Pochodzenie człowieka., VII. 20. pt, Wierz en ia. - dzieci, XXXI. 145. - j~zyka, X!XiXIX. 101. - konia, p. koń, XXVI. 1'14. - ludzi;, XXiXI. 154.- nadprzyrodzone, XV. 186. narodu, p. etnogeneza, XXXIX. 65" 84, 92. - rodziny, II. 97, 98-. -- Słowian, XXIV. 83; XXVI. 141; XXVII. 4~, 45; XXXIV. 177; XXXVI. 84, 386-3813. ' Pochoń, korona wężowa, VIII. 273. Pochód SamsoM, I. 25. pt. Z w y czaje i obrzędy dorocz. Pochódki, pochodnie ze słomy, IV. 317. er Pochówek, p. ciałopalenie, palowy. XXII. 3<5; XXIX. 129; XXXIV. 40; XXXVI. 22, 108, 117. - bez trumien, p. kora brzozowa, płachta. konopna, XXXIX. 303. - platformowy" XXXVIII. 31. Pochówkarze, XXXVI. 109. Pochwa cierlicy, IX. 3'65. - na nóż, XXXVIII. 232. Pochwi1st, Pochwiście!, XIX. 113; XXXIX. 3129.pt. D e m o n y a t. m o s f e r y c z n e. Pochwiścielnik, wil;;us, XIV. 308. Pochwiść, wia'tr z deszczem, XIV. 299, 308. Pociach, pociasek, pociaszek, pocio- sek, IX. 363; XIV. 51; XXIX. 40. - jaz,da cz.a:rownic XXVII. 64. od giradobicia, III. 143. odiPęd,zanie grzmotu" XI. 186. w zwycZ8jach i obrzędach weselnyCh, XIV. oW., 25.6. - za!bawk.a, VIII. 29. pociqgacki,' terminal. kowalska, VI. 29'1, 292. Pociąganie za duży palec. p. pokrewień8'two fikcyjne, palec, VII.65. Pocieczka, Boletus bovinus, grzyb, X,XXI. 98. Pocienek, weranda" II. 140. Pocieranie, III. 54; XI. 387, 398-9. pt. Ma g ia. - crosnkiem, VIII. 371. - koszUlą, III. 60. - trupią kością, XI. 385. Pocieszniki, histrionawie, XX. 178. Pocięgiel., IX. 187. Pociorki, paciorki, IV. 278. Pociot, p. ciotka, XIV, 67. Pocolos, Pota1os', bóstwo, XXXIX. 350. Początek miesiąca lub roku, III. 52. �405 404 (gw. huc.), XIII. 217, 219; XVIII. 183, 187. Poczesne w obrz. narodzinowych weselny oh, XIII. 210. Poczesne, poczta, XVI. 108. Poczęcie N. M. P., XIII. 145. Poczęstunek. w zwycz. wesel., XIV. '254. Poczta, (dok.), danina, XX. 7, 38, 42, 44. Pocztówki, ty:py ludowe, XlX,XiI.171, Poczwary, XXIX. 69. Poćpiega, żona, XXIV. 85. Pod pręt, poszywanie da'chu, IX.272. Pod szubienicq, schadzki czarownic, XXVII. 61. Pod zajqczkiem, godło domu, X'XiXI. 76. Podagra, II. 289. Podag)rycznik właściwy, Aegopodium podagraria, w lecz., XXVIII. 244. Podania, p. literatura ludowa, I. 24, -169, 185; II. 9, 55, 142, 15>9,258; III. 184, 226, 28'4, 294; IV. 18, 96, 100" 150, 152, 167; VI. 232; VII. 228, 232, 23,3,23;5;X. 240; XI. 3,63, 391; XIV. 183; XV. 189" 205, 210, 257-260; XVI. 255, 4:61; XVII. 181; XlVII1.153, 215; XX. 218, 225,227, 229, 230, 243, 246; XlXI, 109; XJXiII. 20; XXV. 133; X'XlVIII. 103, 122, 130, 198; XX,IX. 99, 128, 175, 179; X\XiX.36, 135, 223; XiXXI.100, 150; XXXV. 51; XiXXVI. 90; XXXVII. 153, 217, 251, 2,53, 2'55, 259, 261, 265, 267, 268, pt. L i t e r a t u r a l udowa. - aitiologiczne, X!XJI.209; XIXIX. 127; XXXVII. 134. - alpejskie, XXV. 44. -- amerykańskie, I. 257. - anglosa'Skie, I. 25; VII. 232 Poczerewenycie, i l , ,! ~ . J j i j. " Podanie o: Chrobrym, XX!XI. 168. - Doboszu, X. 53, 54; XIII. 34, 36; XXVII. 11. .:...... Duni!nie, XJXVIII. 124, 126. - gigantach, XX. 84. - Janie Weneckim, XXVIII.124,126, - Janosiku, XI. 331; XXIII. 28. - Jaworzynie, VII. 220. .:...... 'Kr. Jadw~dze, VII. 126, 127; XXXVIII. 231, 232., 270. - Krzysztoforach, XJXIX\ 100. ---: Ks. ŚląSkim Bolku, XXVIII. 124. ~ Kutrunie, XX. 23'7. - Lohengrinie, XX. 2'28. -"-o megalitach, VII. 87. ~ Midasie, XXIV. 179. _ Olgierdzie,· XXXII. 78. - pańszczyźnie, VIII. 90, 91. - Popielu, XIXXIII,139; XXXJIX,295. - IProćpaku, ,XXXV, 46, 47, - Rolandzie, XX. 237. - smoku, XI. 243, .2...,. Starkardzie, XX. 224. Podania: ,biaŁoruskie, II 17,277; VII. 232; vm:, 211, 212; X. 472. - brandenburskie, XXV. 43. ----< bułgarskie o księżycu,,:XXV14O',51 - celtyckie. VII. 23'2. - chińskie, III. 186. - czeskie, II. 33; VII. 233; XXIII. 173, 174. - dalCkie, VII. 232. - duńskie, VIII. 88; XXX. 10. - egipskie, XII. 333. - etnogenetyczne, XXXIX. 84---88. - germańskie, XX. 240. - górali tatrz." V. 122, 1'27. - greckie, VII. 232; XV. 197, 198; XX. 23,1, 240. - historyczne, XV. 1413;XXV. 132. - hisz;pańskie, VII. 233'. - holenderskie, VII. 232. - huculskie, XIII. 34. - indyjskie,. iX)V. 197" 198. - irilandzkie, VII. 232. - jakuckie, XXJX,vII.120; XIXXIX,86. - kaszubski.e, VIII. 275. - kirgiskie, X. 340; XIXJ.240. - kośde1nJo-dudowe, XXXI. 47. - krakowskie; IV. 3\37;V. 277; XXXI. 107. - 1U!du polskiego, XVII. 23. - niemieckie, VII. 232, 233; XV. 206, 258. - nordyckie, I. 25. - nowoi!s1andzkie, XXXIII. 253. Podania o: Barbarossie, XXXII. 78. - Beowulfie, XX. 224, 227. - bi.ałej karczmie, XXVII. 31. - Biedrzeńcu, II. 157. - bohaterach, ,X:X. 215-218, 23i. 243; XXIII. 160, 171, 173. XXXVII. 137. -'--,BolesŁawie kr., XXXIII. 78; - bratobójcy, XXV. 44. - synu Napoleona, XXV. 98. śpiących rycerzach, VII. 127; XXXII. 78. - Turka,ch, IV. 272; XilII. 235, 236. - Twardowslkim, XXV.51; XXVIII. 134, 135, 141; XXIX. 59. -:" WailJterze i HU!lgundzie, XIII. 55, - WilheJlmi.e z Tu'lu:zy, XX. 235. - Wiśle, XXXI. 168. - Witelonie, XXVIII. 124. - złotym wieku, XX. 224. - iJurawiach Ibika" XVI. 320. Podania polskie, XIII. 55; XJXV. 38. 47-51. --.-pomorskie, XXV. 142. - rosyjskie, IV. 360. - ruskie, XXV. 41. . - sanockie, XIII. 40. .:...... seklerskie, XVI. 148. F " - skandynawskie, III. 281, 284; VII. 2:32; XV. 195. - Słowian płdn., I. 185. - starofrancuskie, XX. 231. - starogermańskie, XX. 2'17, 230. - sycylijskie, XXV. 41. - śiąskie, XXXI. 47. - średniowieczne, I. 12. - tyrolskie" IV. 160; XVI. 18, 19. - węgierskie, XXV. 40. - węgiel"Slko-cygańskie; VII. 232. - wielkopolskie, II. 374. - z Gesta Romanorum, XiXiVII. 23.. - z Jamajki, XXV. 51. - żydowskie, XXV. 43; 46. Podanie dziecka, rąk, wianka, w obrzędach wesel., XXI. 86. Podarek poranny, Morgengabe, zwycz. weselne, IV .. 30. Podarki grobowe, XXXIV. 128. - weselne, V. 12, 14, 16, 18, 19; .IX!. 45, 232; XlVI1.153; XVIII, 150, 151; XXVI. 86. Podarok, (j. ukr.), chustka, dar P. młodego, .III. 44. Podarunek. za żonę, XJXX'VII. 87. Podawać się w co, XVII. 163. Podatek, p. czopowe, czynsz. podbachmistrz, (dok.), podżupnik, XV. 6{). Podbiał, Tussilage farfara L. w Ie. cznictwie, XIII.218, 224; XXVIII. 244; XXX. 42, 59. Podbialki, podbiał, II. 138. Podbieranie miodu, XXVII. 139. Podbuczki, ssawki, grzyby, I. 202206. Podchody, zwycz. weselne, XIV. 379. Podcienie, p. coopertum, ganki, pod_ sienie, soboty, zamsze, XlI. 44; XIV. 184; XVI. 288, 289; XVII. �,. i \ I 13; XX1XIV. 144; XXXVI. 290; XXXVII. 414; XXXIX. 243, 244. 264, 268,270, 273, 277, 285. pt. B u d o w n ic t w o. Poddani, III. Ill; XX. 113. Poddaństwo, III. 119, 120; XX. 6, 21, 25, 26, 28, 119, 124. 126, 127, 132135; XXIV. 189. Podda'sz~, III. 11; VIII. 94; XIV. 360; XVII. 4. PoddeLak, opodeLdok, w med., XJXX1II. 81. PoddruŻJba, XVIII. 142, 149. Poddyma u wozu, VI. 395. Podejma u płu,ga, II. 131, 132. Podeszew, spód korowaja, I. 249. Podgaj podgant poszycie da,chu, 'I'X. 272.. PodgaJrdle na św. Marcina. XVI. 2. Podgarlek, jarzm'o, XIV. 117 Podgarnianie ognia chorymi pakami, XI. 365. Podglebie, XXiXIX. 201. Podgolosy,' (j. ukr,), muzyka lud., XVI. 163" 165. Podrgób, p. odgrdób, sieć XiIV. 117. Podgródik.a w bud., XXXIV. 160. Podgrzybki, I. 1,97. Podherście u wozu, IV. 383. Podi, (gw. :huc,)" strych, XIII. 110. Podkładanie jaj, VIII. 3. if'odkladki na głowę do noszenia na- . czyń, XXiXilV. 127, 132. Podkladki, jaja do wylęgu, IV. 305. Podlkowa bez gryfów, VI. 291. .,-. borowana, VI. 291. - do chodzenia po lodzie, XXV. 5, VI, 291. - na śtuLach, VI. 291. -- ppzeciw czarom, II. 2W. - przybijanie w drzwiach, XIV. 228, 251. pt. M a g ia. - 'I gryfowana, -przynosząca szczęście, XVIII.l99. - rozgrzana w zwycz. wigU., XVIII. 200. - stara przeciw demonom, XXXIV. 41. -- w herbie, XIV. 70, 228. - w magii, IX. 3'55, 356; XIV. 370; XXXV. 131. - w wierzeniach, 111.51; XXXI.I44. - żel.a<zna, XVII. 141. Podkoziołek, XII. 40; XX. 170; XXVII. 169; XXXI. 160-162, 172; XXXV.177. pt.Zwyczaje i o b r z ę d y d o r o c z n e. Podkówecka, podkóweczka, XIV.273 Podkóweczki, II. 355; XI. 38, 132, 163. Podkówki do butów, XXV. 6: PodkuLek, haft, X. 302. Podku~ki u wozu, VI.395; XXiXVIII. 23,1. if'odkurek, zwyczaj zapustny, XII.40. Podku.rzacz, XXXVIII. 421. Podku.rzanie, IX. 385; XiXXIII. 119, 122. - 'bydła, XII. 299 - dzieci, XXII. 28. - włosami, XVIII. 182, 100. PodLotka, dziewczyna, XIV. 69. Podlapki, mankiety, XiXIX. 79. Pod'lazy, V. 56; XXIX. 97, 98. Podłaźniczka" X. 281; XXII. 115. pt. Zw y c z a je i o br z ę dy d o . r o c z n e. Podłażnik, p. podł.azy. X.Z81; XXIX. 98, 97; XXX. 4, 196; XXXV. 36; XJXXVI. 176, 401. Podłoga, III. U, 17-3, 317; XI. 195; XII. 294; XIV. 367; XVI. 367; XVIII. 69; XXIX. 40; XXX. 17. - drewniana, XXXIX. 274, 278. 281, 287. ' - dwupoz~omowa, XXIII. 45, 47. - polewanie w "Dziady", XXIV. II. - z gliny, p. ·boisko, kLepisko, tok, XXXIX. 281. Podmuchiwanie w lecznictwie, XXx, 203. Podmurowanie dla ognia, X!X:XVIII. 272. Podmurówka, XXlIX. 89, Podnercze w zagadce, II. 42. Podniebienie, część pieca, XVI. 367. Podnoga, podłoga, XVI. 108. Podobiadek, śniadanie, II. 128. Podobieństwo wierzeń i zwyczajów" XI,X. 1,57, 158. Podók, (gw. hue.), stryszek nad stajnią, VII. 262. Podol(ek), zapaSka, XIV. 308. Podołek, łono, XVI. 86; XIX. 128. - w mag iL, XIX. 128. Podoroźnik, (,gw.huc.), ba'lJka, PLantago maior, VI. 1,59. Podorożnyk, (gw. hiuc.), podróżnJik, XIII. 220, 224. Podowżna Tuczka, (j. ukr.)" wzór pisanek, IV. 213. Podój od za!czarowanej krowy, VIII. 364. Podpalaj, podpalaj, pódźcie żqćl pódźcie żqć! naśladowanie przepiórki, VIII. 393. Podpalany, nazwa konJi, VIII. 1512. Podpieńki, opieńki, I. 202, 204. Podpinka. XXXVI1.30o. Podpis krwią, IV. 268; XX. 270. Podpłomyki w legendzie, II. 19. - w wierzeniach, IX. 64. Podplotki, grzyby, I. li97. Podprzybitka, XXIX. 25. pt. B ud ownictwo. Pbdpuszczka, p. gLeg, klag. Pódraza, żarna. IX. 364. Pódria, (gw. hue.), powała, XXXV. 106 ,110. 'Podród, XXXIX. 187-189. Podróż, III. 52 - zabiegi ochronne, XX'XIV. 2'19. Podróżnik, Cichorium intybus L., leczn., X. 396; XXV. 77; XXVIII. 242; XXX. 47. Podrywka, sieć, XXIX. 126; XXXI. 41--43 Podrywka, zasadzka, II. 45. Podrzutek, nieś!. dziecko, X!XJV. 80. Podsadki, podplotki, I. 197. Podsienia, p, podcienia, II. 76, 77; III. 11. Podsiębitka, w budownic., 2CIV. 359. Podskakiwanie w górę w magii, XII. 3,16. Podsmuszki, termin tkacki, .xXIX. 84. Podsośniki, część sochy, XIV. 308. Pod'staWiianie garnka, p. czary, XIX. 122. Podstawka, dół koszu[i, X,XIX. 84. Podstawka gliniana, XXIX. 84. 87. - trójnożna do garnków, XiXJIX.45. - pod naczynia pierścieniowate, XXJXJIV, 96, 99, 121, 126. Podstępy myśliwskie, XXVII. 139. Podstrych, V. 1':12. Podswaszyna, HI 171, 237, 241, 389. Podszewka, XXIX. 84. Podszybie, XXXVIII. 260. Podścienie, p. podcienie, XVI. 286. Podściółka" grochowiny, na niedźwiedziu. XiX. 174, 175. Podufaly, dumny, XVI. 86. Poduszeczka, upPZąż, II. 13,2. Poduszerik, (j. ukr.), strych, V. 183. Poduszka w kupnie konia, XXIII. 106; XXX. 32. - w magii, XXI. 131, 132. Poduszuszka, poduszka, X!IV. 117. Podwaliny, IX. 269, 270, 273-275; XIII. 115; XIV. 43; XVIII. 198; XX. 315; XXIX. 7, 13; XXXV.67; �4.09 - zmyczaje przy zakładaniu, VI. 266. ' Podwianie,XXXIII. 11a, 119. Podwieczorek, II. 128, 355. Podwiej, duch wiatru, II. 213, 214. Podwierzchnia, drużka, VIII. 248, 249., 251. Podwiezki, paski, XXIX. 188. Podwijka, ubiór głowy, XIX. 128. Podwoda, II. 121; XXIII. 166. Podwołok(a), (j. błr.), niewód, XXIX. 126; XXXII. 26, 31. Podwora, powróz u sieci, XIV. 117. Podwójna głowa, P. dwugłowośĆ, XXXIII. 146. Podwórowe, podatek, II. 121. Podwórze, p. obora, XIV. 363. Podwyrzeczko, podwórze, XIV. 117. Podyma, p. poddyma u wozu X. 155; XIII. 143; XIV. 132; XXJXIX. 114, 116. Podymnyky, (gw. hue.), dymniki, XXJXIV. 144. Podynok, (j. ukr.l, część brogu, XVI. 369. Podyszor, (gw. huc.), półka na naczynie, XXXIII. 104. Podzia,ł: administracyjny Polski z 1771 r., XiX, 281, 282; późniejszy, XXXVIII. 181. - izby, XXXIII. 89, 90. - kultur, X.XXVII. 63. - mienia, IV. 128, 12'9. - na parafie, XXXVIII. 181. - rodzinny, III. 3·09. - rzeczowników w języku hot, XXXVIII. 67. - wytworów kult., XXXVII. 47. Podziemie, p, piekło, IV. 53; XIV. 39, 41; XXIX, 103. Podziemki, poziomki, XX. 54. Podziemni bogowrie, III. 173. Podziomki, demony opiek., XII. 168. (ddk.), bóg wiatru., XIX. 112, 113. Pohana chor.oba, (gw. huc,), 'epilepsja, XVIII. 18L Poisson d'avril, (j. fu'an.),rybakwietniowa, Prima aprilis, VI. 298. PÓ]as, (j. ukr.), pas wełniany, krajka, III. 28; XrI 288-291; lXVIII. 142; .XXXII. 35; XXJXIV. 146. Pojasek, (j. ukr.), ,pasek, II. 3174; IV. 116; V. 74, 76. Pojazd, jazda łódką na piórach, XIV. 117. - WIiosło,XX. 56. Pogrom, XIV. l>7. Pojda, świtka, XXVI. 60. Pojęcie(a) animistyczne, XXVII;153. Pogródka, podmurowanie domu, V. - "g,rzechu, XXXIX. 134. 64; IX. 273. Pogrzeb, I. 28. 131; II. 212; III. 348, - ludu o przyrodzie, XXVII. 84. - narod!owQści, XXXIX. 7.9. 358; IV. 438; V. 344; XIII. 107; XVI. 265; XVII. 185; XVIII. '>·9; - o duszy, XXII. 16. XX. 11, 12, 210, 212; XXVIII. 14, Pojok, smoczek; lXXXII. 81. Pokajanie, IV. 307. 251; XXIX. 92; XXX. 124, 243; Pokarm dotkIllięty urokiem, XXIII. XXXIV. 7; XXXVIII. 306. pt. 58. Zwyczaje i o:brz.ędy po- kupno, S'Przedaż, pożyczanie, grz ebowe. XXIII. 68. - góralski, XIV. 398, - przygotowanie., XXX. 214. - huculski, V. 344. - roślinny" II. 12'7, 186. - M. Boskiej, XXXVII. 307. - stawianie na gJ:ob8lch, XX. 204. - nieza'ślubionych, XXVI1.154. Pokarm !kobiecy, XIII. 217, 221; -.pusty;, p. pusty pogrzeo, gra,. XVII. 245; XXV. 116. VIII. :ł39. Pokazywanie się zmarłych, XVIII. _\ samobójcy, XXXI. 46. 1'94. - seklerski, XVI. 148. Pokażka, na pokaz, XIV. 117. - w wierz. myśliwskich, VII. 282. Poklis, PokZus, PokZys PokoZ, Poku- zimy, XXXIII. 30. pt. Z w y c z aZus, (dok.), bóstwo, XlV. 79-81. j e i o'b r ę d y d o r o c z n e. Pokładziny, p. kogut, I. 249; IV. 30; - zmarłych nienaturalną śmiercią, VI. 135; X. 71, 72; XIV. 192; XX. XXVIII. 251. 195; XXI. 93-95; XXIII. 185; - znaczenie socjalne, XX;XJ:X. 428 XXVI. 86; XXVII. 154; XXVIII. Pogrzybac, termin ol. kowalska, VI. 94-96; X;XIX IW pt. Z w y292; IX'. 361. c z a j e i o b r z ę d y w e s e 1n e. Pogrzebacz, p. kociuba. Pokłony w obrz. wesel., XXVI. 86. - religijne, XXXIX. 139. -społeczne, XXXIX. 134, 139. Pogłębiacz do k~IlIia bursztynu, XXXIX. 363. Pogoda, p. czary, III. 94; XIV. 37. - przepowiadanie, XIII, 161, :W4, 255--257; XIV. 369; XXXV. 68. - słowo bogini wiosny;. XIV. 88; XVII. 36; XIX. 112. Pogodki, gadk!i góraLskie, X'XXI.l40. Pogon, pogoń, XIV. 117. Pogonicz, poganiać, VI. 46. Pogranicze wielkopol.., LX!XXI. 167. Pogrobowcy, XVIII. 19'f. urok, II. 217: się, patrzeć, XVIII. 221. Podżupnik, (dok.), XV. 60. Poeci(tki) galaccy, XVII. 102, 103, 105., 106. - ludowi, X. 169, 170. - wędrowni, XX. 238. Poemat średniowrie.czny o kogucie, X.X. 294. Poezja ariańska, XV. 254. - chorwacko-serbska" ,X):lIX. 175. - dworska, XXX. 244. - epiczna, XXXVIII. 315. - Gilaków, XVII. 95-123. - Hotentotów, X,XXVIII. 94, 95. - jugosłowiańska, XXX. 204. - madziarska, XXXII. 4-6, 10. - polska, XJXXII. 4-6. - refol'lnacyjna, XX. 116,117. - rodowa, III. 211; 216. ~ serbska, XVII. 103; XXIX. 175. - Słowaków, XXXIII. 14. - Słowian płdn., XXII. 141. - staTogreoka, XXXIV. 5. pt. L it e r a t u r a l u d o w a. Pogace, (j. serb.), gra, V. 142. Pogaco, (j. słoweń.),chleb pszenny, VIII. 346. Pogania c, pastuch koni, IV. 277,284, 287; VI. 75, 76; VIII. 27; XI. 150. 'Pt. G r u .p y P ł c i i w i e k u. Poganie, III. 106, 107; XJIV. 317,39, 43, 56, 65, 203.,222, 227; XVI. 265. Pogaństwo na Zmudzi, XXI. 130; XXX. 251. Poglądy ludu: na kradZlież, IV. 379. - na oszustwo, IV. 381. - na przestępcę, IV. 247; V. 107,114. - na samowolę, IV. 378. - na stosunki płciowe, XVII. 263, - na zmianę wiary, IV. 363. - obyczajowe, XX;XIX.. 139. - prawne, IV. 96; XXXIX. 133. 135. Podziw, Podziwiać z / Pogwizd, �411 4tO Pokolenie mojżeszowe, VIII. 353. - Judy, XXVIII. 45. - żydowskie, XXVIII. 49. Pokon, p<>Cz'ątek,XIV. 308. Pokoncie, w piecu piek., XIV. 300. Pokora, żałoba, II. 141. Pokost lniany, XXX. 153, 162, 163, 167. Pokowa, miara jednogarnoowa, ~VIII. 1159. Pokrewieństwo, III. 197; XXX. 257; XXXIX. 188. - filk:cyjne, XXXVIII. 2f,!O. - grup językowych, XXXIV. 47. - IwItur, XiXII. 19. - mI1eczme, VI. 398. - motywów 'baśniow., XIX;XIII. 142. - po matce, ojcu. V. 186. P o k r e w i e ń s t w o fil k c Y j n e, P. Abadzdzei, adalych, adopcja, achynha, Amita akan, maior, Amita Anadzdzei, mYT, atag, atalyk, bar- _~itnik, grijeha, eithbroethralag, dothir, fostrfathir, jostrbrothir, stir,fratnie filyn, fóstr fóstrmothir, fOstrsohr, fostrsy- totemiczne.. kormilec, konbracia, kum, kuma, ku'l'l'teczka, kumos;k'ó;.; kumostwo, kuszak, taskan, mamka, mleczny brat, nutritor, pa1:;~atymstwo, pokrewieństwo mleczne,. posestrie, posestry, przybier.an~e do rodziny, rodzice chrzestni, siabrowstwo, sibrat, sibretki, Sin po duchu, Sin !po grijehu, snek-tamyrstwo, ssanie, syn przysposobiony, trzymanie za wiellki palec, (pociąganie), .alrouna, L., Atropa Mandragora of- !X. 260, X:XV. 115; XXlXIX 3M. 305. pt. R o śl i n y w w i e.r·z e n i a c h i m agiL Pokrzyk wilczojagoda, Atropa belladonna, p. Mandragora, X. 260; XXVIII. 244; X,xXIX. 3M, 305. Pokrzywa, p. zagawka; zegawka, 'Urtioo dioica, Urtica urens, p. ficinarum, koprziwa, Ans ta_ -bracia cechowi, bracia duchowni. bracia. stołQlWi, bractwo, doz tamyr, Mandragora, Mandragora magna, atalykat, mak uztaskan, barnfóstr, bitnikostwo, brat bez usynowienie, zamiana pierścionków, imion, związki braterskIe. Pokrok, wiązanie dachu, V. 64; IX. 271, 274. Pokryjamu, pokryjomu, XIV. 117. Pokrytka, d:zJiewczyna upadła, V. 151; VII. 265; XIII. 116. ;Pokrywa, pocieranie, XII. 31G. Pokrzyk, pokrzyk mandragora, p. - Bert., kropywa, koprywa. X!XVIII. 64. barwnik do jaj, IV. 215, 415. gotowana w lecz., III. 54. liście w lecZIJlictwie, VI. 59. pożywienie, III. 253; XIX. 318. pt. Po t r a w y g ł o d o w e. napój mi~o'sny,.IX.22,6;~XVU. ,136. odwar, II. 160; LX. 250; XVl'I1. 187, 188. przeciw demonom, XXVII. 136. przeciw usychaniu kapusty, X. 354. święcona z masłem i soJą, XVIII. 211. w lecznictwi~, XII. 223; XIXX.70 w magJii, XXX. 210. w zaklęciu, I. 204. we wróżbach, XXVII. 136. włókna na odzież, XVI. 117. z oct~, XI. 399. -z żywicą w leczn., XVIII. 187, 190. - zebrana w W. Czwartek, VIII.Ml. Pokucie, miejsce poczesne, XIXIX. 184. Pokucie-kul, (L błr.), miejsce po. czesne, XXIV. 9, 16. Pokusa., pokuśniak, demon, VIII. 159; XII. 213. Pokuśnioki, pokuśnik, demony, IV. 332; V. 53" 54; VII1.159; XVI. 49. - zapustnicy" X!lI. 44, 1~4. Pokuta czarowników, XXVI. 24. - jako motyw powieści o Grzegorzu, XXVI1.2ol. - pośmiertna, VIII. 177. - przy grobie zabitego, XXVIII. 254. pt. !Prawo ludowe. Pola Elizejskie, XVII. 18. Polainy, sztylpy ze skóry, XlX!II. 103. Polano płonące, III. 00. - w nowor. wrÓŻIbach, XVIII. 209. Polcyrebizur, (gw. złodz.) inspektor 'POlicji, XVI. 86. Pole, miejsce wolne od drzew, XVII. 197. - orne, :XJXXI'X. 229 235. - w lecznictwie, XI. 3,96. - źrebie, (dok.), przydzielone drogą ~osowania, XVII. 212. Pole, podle, koło, okolo, XIV. 117. Polecieć, pójść, XVII. 163. Polednia, drąiJki do suszenia; ~XIX. 10. Polej, kwiaty w ślub. wianku, III. 3'50. Polej, roślina leczn., XVI. 85. Pole1J(um), XIV. 60" 67, 68, 72, 317321. Palenie, belki do sUiSzenia drzewa, V. 64; IX. 279. - do wieszania ubrania, XII. 229. Polepa gliniana, XXXVII. 112; XXXIX. 255, 287. Polerowanie bursztynu, XXXIX.379. Poleśniki" ciasto drożdżowe, II. 128. Poletyca, (j. ukr.), Convolvulus arvensis, ,przewiązywanie włosów, XXV.118. Polewa, V. 1,67; XXIX. 87, 192; XIXXIII. 20. pt. G a r n c a rstwo. - jasna, wiśniowa, XX'IX. 87. Polewanie wodą podłogi wzwycz. weselnych, XIV. 200. - wodą podłogi w zwycz. zadusznyeh, X;XIV. 16. Polewanka, zwarka w bednarstwie, III. 1415. Polewka z czosnkiem, XXIV. 7. - oz gruszek p. bryja, brendza, hamula. - z serwatki, VI. 46, 57; X. 37; XX. 319. . - w przysłowiu, XII. 66. Poliandria, wielomęstwo. I. 67, 151; II. 107" 277, 286, 303, 304; IV.35'8; V. 166; XI. 221; XVII. 48; X,X,IV. 85; XXVI. 85; XXVIII. 114. Polica, regulówka, XIV. 117. Polica, p. sooha, X'IV. 308. Polichromia rze~by, XXIX. 115. - sprzętów, XXlXI. 7. - wnętrza chaty sądeckiej, XII.113. - wnętrza kościoła" XXX. 244. Policjant w szopce, IX. 26, 28---Jl; XI. 26, 34, 35, 46; XIX. 36. Polidemonizm, XXXVI. 140. !Polifonia u ludów pozaeuropej'skich, XV'I. 174" 175. Poligamia, wielożeństwo, I. 67; II. 286, 296. 299; V. 186; XI. 220, 222; XVII. 47, 48. - u Słowian, XXV. 122. Polih, O, ukr.), siano, II. 209. �413 Pólik, policzek, X'IV. 118. Polina, drzewo do sU5zenia, XIV.S93. ·ij t • PoliteizIlll XV. 19. Polityczki, (j, ukJr,), wstążki do włosów, XII. 285., 286, 291, 293. Polka, taniec: - Damen-polka, XlV. 79, 80. - chodzona, xrv. 79, 80. - Jager-polka, XV. 79, 80. - raźna, XV. 79, 80. - szkocka, XV. 79, 80. - Tramle, XIII. 324; 15Q, 252; XIV. 79. - Walzer-polka, XV. 79. 80. żydowska X'V. 7'9,'80, Polny konik w opowiadaniu,VIII. 315. Polonez, Xl. 215; XIII. 324; XIV. 150; XIX. 3·5. Pólonos, taniec, III. 3'53, 354. Polowanie, I. 116; II. 56, '258; IV. 16; VIII. 200; XXXI. 28,144; XXXV. 83, 84; XXXVII. 82, 83, 85, 94, 3<66,367. pt. L o w i e c t w o. -na zająca, motyw bajkowy, XXVIII. 194. Polowy{ dereuJyj, (j. ukr.) Betonica officjnalis, w lecz. VI. 1\58. P<}lska Ludowa XXXIX. 628. Polski brat, V. 135', 136. Polski most, w przysłowłu, XVII.l37. Poltyka, sprzączka u koszuU, VI. 46. Polluks i Kastor, lp. bliźnięta. Pol1o!gonum avicunlare, p, sporysz. - lapatifolium, p. wierZ'bow'ina. Polypodium vulgare, P. paprotka posp. Poł, (gw. huc.), podłoga" XVII. 179. Poła, krokwie, IX. 271. Poła odzieży , w kupnie, w sprzedaży, XXIII. 93 94. Polati, połatki, (gw. huc.),XVII. 180 Po latka, (j. ukr.), legowisko na drzewie, p. ambona, XXXVI. 194. polati, (j. ukr.), tapczan, I'll. 44; XVII. 180. Poławianie bursztynu, XXXI,X. 371. Połaznyki (gw. huc.), połaźniki, XVIII. 200-201, 212. Pole, (j. ukrJ, drągi łączące oborożyny, XVI. 3,70; pt. D a c h. Pole (j.. ukr.), część brogu, XVI. 369. Połeć słoniny, XX. 95. - w przysłowiu., XIV. 353. Polny, pełny. XIV. 117. Połonie, drągi do suszenia drzewa, VI. 56 Połoniny, II. 206-208;' III. 258; V. 61; VI. 352; IX. 9'5;XIII. 233 238, 240, 242; XIV.46; XVII. 141; XXVIII. 249; X~XV. 76-161. pt. Indeksętnogeograi Polonyki, (gw. huc.~, chochle drew; niane, XVII. 14'5; XXXV. 91, 96, Połos., Połoz, wąż-smok,XXV'lI. ~9; XiXXLX. 342 Polatki, Połoskozubnl!j ponediłok, Połosko- (j. ukr.), poniedziałek wielkopostny, XXXIII. 28. pt, Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r o c z. Polowaja, (j.ukr.), plewa w budow_ nictwie! XVI. 367. Połownictwo, połownik, forma dzierżawy, IV. 13,0. Połowyna, polowynki, (j. ukr.), wzór pisanek, IV. 211. Położenie chat XXXIII. 85. - chłopa w Rzposp. KJrakowskiej, XXXIX. 579. Położnica, łóżko, III. 58. - nieczystość, II. 225. - ochrona przed demonami,.XXXIV. 7; .xXXVII 285. - ochrona przed urokiem, III. 60. - odwiedziny, III. 5'1158. - opieka bóstw. P. Rodzanica, XIV. 73. zuby, - uderzenie nogą o próg, Xl. 383. wywabianie przez mamuny, VIII. 355. - zakaz wychodzenia na drogę" XIII. 116. Połóg, p. poród, VIII . .252; .xxX. 40. !pt. Z w y cz a j e Ib r z ę d y n aro d z i n o we. Połów ryb 'bez łódek XXXI. 40. - na bródkę, XXXI. 40, 42. - na łódkach, XXX'I. 38. - na ostkę, XXX. 43. na trutkę, XXXI. 43. - ręką, XXIX. 126;XXXI. 43; iX:XiXI'I.25, 26, 34; XiXXVII. 109. - w lasce, XlX1Xl.42. - w zimie, XXiXI. 41; XXXII. 22, 23. -'- ze światłem, XiXlXI. 3; XXlXII. 26; pt; Rybołówstwo. Połówka" odzież, XXIX. 82. Połudenok, (j. ukr.), śniadanie, V. 153; XIII. Z96; X'VlI. 141:1. Połudeń, (j. ukr.), obiad, III. 44. Południca, XU. 168, 216; XIV. 177. XVI'I. 69·; ,XiXXV. 24; .xXXVII. 262; pt. Demony kobiece Południe, część świata, XXXIX. 117, - pora duchóW; XXXIV. 35. - pora modlitwy, vII. 10, 15. - pora pożyczania XXIII. 58. - praea w południe, XIV,. 370. - w lecznictwie, XIII. 21'9, 225. Poły, sieć.,.x:xrxVtIII. 245. Połycia, (j. ukr.), pol,iea u .pługa, 1. 143. PołY'kanie zimnej wody w med., XI 3~. . ° (gw. (j. ;Pomarańcza. XXVIII. ~w· rózdze Połyn, Porr.ana, huc.), piołun XIII. 224 :bir.), s'typa, XVI. 325. Citrus 245. weselnej, aurantium, xrrv. 255. dziwactwo, ,przewrót, XIV. 118. Pomiary inżynierskie, XXVIII. 107. - wzrostu, IV. 77. Pomieszanie ;płciowe, II. 98-104, 106. Pomiotło, pomietło do wymiatania, IX. 363; XV,I. 48, 51; XXiXI,X. 40; XXX.220. - poruszanie drzew owoc., VIII. 341 - w obrzędach sobótkowych, V. 257. - w szopce, XI. 44. Pomladzi.ny, ohmury, XVI. SQ. Pomniki megalityczne, XXI. 255 Pomnońć, pamiętać, XIV. 118. Pómoc, pomóc, XlIV. 118. Pomoc sąsiedzka, p. tłoka. XX'XVII. 452; !XXXIX,. 422. pt. Z w y c z a j e t o war z y s k i e. Pomocnik, psianka słodkogórz, Solanum Dulcamara L., X. 260. Pomocz, O. ukr.), tłoka, IV. 149. Pomornik, P. kupalnik, Arnica montana, XXVUl. 243, 245. Pomost z desek do spania, Ul. 44. Pomór, ,XIII. 112; XX. 96; XXXVII. 293; XXXIX. 210. - byd.ł.a XXXIX. 210. ;Pompony u czapek, XXVIII. 177. - u sukmany, XXIX. 7,9. Pomlsta krwawa, p. zemsta, XVII. 246, 248; XXVII. 31; pt. P r a w o lu idowe. Pomyje, kropienie bydła w wig. B. Nar. II. 336. - przemywanie w med., XII. 265. Pomyjak, pomyjnik, cebrzyk, IX. 265. XXX.16. Pomynalnycia, (j. ukr.), poniedziałek po Przewodniej N., III. 19. Pomyślność, p kob'Q, kova. Ponas, (j. lit.), pan XIV. 31. Poniedziałek Ciężki, II. 142; XXXIX. 336. Pómiana, �414 415 - ,, ; ~ ·l . I; feralny, II. 88; :x.xXIiX. 336. oblewany, VIII. 377. pierwszy W. Postu, XXXIII. 27,29. po Przewodniej N. III. 19. po Zapustnej N., III. 29. w przesąd. rybackich, XJCX'lI. 34. Wielkanocny, I. 130; IV. 201, 218. 225, 321, 326,; V 215; XI. 64; XVIII. 75; XiX. 171; X;xJXJVIII. 269,539. - Wielki, I 86, 87; IV. 199. - zakazy podróży, II. 88;pożyczania, II. 331; r02'lpoczynania roboty, VIII. 362; XVIII. 198; szycia, II. 336; wdziewania koszuli, II. 336; wożenia obornika, III. 145. Poniedziocha, nazwa krów VIII. 15'2. Poniezus, Pan Jezus, XII. 213. .ponoże, sidła na dropie, XXXI. 30; pt. P t a s z n i c t w o. Pontały, ozdoby, XIV. 15; XXVIII. 18,28. Pontok, chata hotentocka, XXlXVIII. 51, !lO, 101, 100, 110; pt. B u d y n _ ki mieszkalne. Póny, pono, XIV. 118. Ponyk, to sarno, XIV. 118. Pończochy, p. kapce, kapci, kapczury, I. 159; XI. HH tOO, 154; XV. 96; XVIIII. 14'2;XXI. 138; XXIX. 84, 118; JGXiXIII. 113; XJX;XTX.346. Pończosznica, pończoszana czapka, XXVIII. 174. Poóz, powóz" XIV. 117. Pop, postać diabla, II. 325, - w opowiadaniu ludo~ VII. 131, 132, 242, ,243; ,XX. 67; XXX. 125,. - muchomor" I. 197. Pop, ciup, figura w grze 'bierk~ XI. 387; ~II. 229. Popadia, w opowiadaniu, XVIII. 154. Popaśnik, kożuszek, X. 181. Popądzać, popęd płciowy u bydła, VI. 46. Pop erek, krzyż u człowieka, III. 44. pomazać, powalać, XIV. 117. POIpęd płciowy. III. 372, 373. - u zwierząt, P. bić się, hukanie, Poperkotać, pyrchanie, parzenie, popądzać, pokrywanie, VI 46. Popiel., VII1.40o; IX. 132" 134; XI. 279; XIII. 51; XIV. 239; tXX;XlIX. 295. Popielarz, piecuch, kopciuszek, XIV. 117. Popielec, p. kłodę ciągnąć, Kaśka, I;'loh vlaci, Wstępna Środa, I. 46, 50 79; II. 87, 96; V. 353 354; VIII. 340; XI. 64; XII. 135; XIX. :ł8, 90; XX. 169, 171, 173, 176,.181, 188; pt. Zwyczaje i obrzęd y d o r o c z n e. Popielniczki, XXIX. 87, 90. Popielnik w piecu XXIX. 48-50. Popielstwo, kapciUiSZkowanie, (prÓżnowanie, XIV. 117. Popielucha, malina ostrężyna XXX. 61. ruja, Popiół bukowy w lecznictwie, p. bukowaja spuza, VII59. - czary, II. 204; III. 55. - do garbow. skóry XJXlXVII. 214. - do prania 1:?ielizny, XXX. 2:4; XXXIX. 327. - gorący w lecznictwie, XII. 265. - farba do malow. ścian, XXiX. 21. - jako apotropaion, !XIX;Vn. 134. - kładzenie jajk~: :X1lJII.115. - obsypywanie gęsi, XIII. 328; XXIII. 88. - osinowy, XXXV. 74. - 'POSYPywanie, XI. 300; XIII. 227; XIV 370; pt. M a g i a. - przechowywanie ognia, XIV. 292, -. - przeciw piorunom, V. 269. środek ochronny, XXXVII.' 85. święcony, II. 87. transport popiołu XX. 50. w uprawie roli, XXXIX. 208. w zwyczajach wesel. XVII. l59. w zwyczajach wigilij" XlVIII. 216. wymiatanie z pieca, XIV. 46. z buczyny, XXXIX. 327. z kości, XVIII. 187. Poploty, i~ięzie w płocie, XiXXIX. 29S. PopłUCZyny, V. 354. Podpolja, {j. j'ak.}, piwnica, XXiXVII. 100. P.opowi pleczy, (j. ukr.), w,zór pisanek, IV. 213. Poprawiny, n. 251; III. 35'2, 353; VIII. 238, 251; XlII. 92; XIII. 323; ,X'!V. 2:62; XVI 147; pt. Z w y' c z a j e i o b r z ę d y we s e l·n e. Popruhy, (j. ulu.) poprzeczki u spławów, XVII 140, 151. Poprzeczni~a, XXXVII. 111. Poprzyczniak, powróz u sieci, XIV 117, Poprz?Jcznie, PC 26'9. Populacje, XJXl. 10, 15; XXXIX;. 15. Popuśnik, zapustnik, XIiI. 44. Popy ki, \W:ór pisanek, IV. 213. Pora czarów, XXXIV. 7. Poradlne, (dok.) II. 121; XXXVIII. 004: pt, P r a w o l u d o w e, Porańdać, sparaIiżowa~, XJ:V. 243. Poręka, IV. 1'213. - długu własnym ciałem, XXlVlI. 29. Porkinyci, (gw, hue.) spodnie, XXXIV. 146. Porńcila, paszenie owiec i bydła po wieczornym udoju, XXXV. 121. Poronienie p. kapytnik., XI. 394. XVIII. 184; XlXV1. 107; XOOX. 41, 55; X1XJXl\~II.M~. Poros, (j. lit.) więcierz, XX;Xll. 28. POTowa, toń, głęboki dół, XlIV.. 117. roztargać, XIV. 117. XIV. 320. Poród, p, połóg, kamień, [pOrodowy, II. 221, 335; III 58, 63; V. 110, 284; XI. 383, 394; !XXVI. 107; X'XX. 224, 226; XiXiXIJV7, 36, 42; XXXVII'!. 262; XXXIX. 399; pt. M e d y c y n a l u d o wa. Porruhy, (j. ukr.) poprzeczki u spławów, XVII. 151. Portasz(i), (gw. huc.) skład drzewa, VIII.262; XVII. 139. Portki, p. spodnie, XI. 314; !XII. 75, 7'6, 215 pt. O d z ież. - góralskiie, Vl'I. 181; XXI. 77. - lachowsIde, IX:I. 7'1. - .pacześne, IV. 277; xxxVi: 232. - poc.ieocanie konia, IX!]!. 267. - sukienne, IX. 256; X'XXIV. 269. - w opowiadani.u., X'II. 220; Xx,. 261. - w pr'zezwis,kach rymow., XIII. 245. - waŁaskie, XXXVI. 232. - zgrzebne, IV. 277. Portki, wror pisanek, IV. 213,. Portrety na szkle, XXX. 170. Portugały, (dok.) ubiór gł,CK\VY, XXVIII. 18. Porty, portki, XIV. 117. PorUszenik, roślina, XOOX.210. Porwanie dziewicy, V, 10. Porwanie na·rzeczonej, XXVI. 86. pt. Z' w y c z a j e i o b ·r z ę d y we s eln e. Porwisz, złodziejo, X,vII. 4 Pory, dnia i miesiąca, w leczeniu; XlVIII. 1815.pt. M e d y c y n a l u d. - w zwyczajach siewn., XXX. 247. PoryvJlanie żon, I. 36; V. 186, 203; 281; VI. 2011;IX. 142; X. 340; X:I. 2·21; XIV. 1~191; XVII. 46, 47; Poroztargiwać, Poróbca, poróbnik, �416 XVIII. 225: pt. Z ,w y c za je i obrzędy weselne. - w ob~ach werelnych Łotyszów, X. 113. Porzat, już, ciągle, XVIliI. 221. Porzeczka, Ribes rubrum, XXVIII. 245. - czarna, Ribes nigrum, p smroXXiXI. 98. Porzny, brzydki, XII. 68. Porzucanie zag,ród, XXXIX. 216, 221. Posadzenie młodej na Skórze w obrz. weseL, XiXfVI.86. Posag, II. 202; III. 2.01; IV 1218;XIV. 35, 216, 254; XVIII. 225. - męża, III. 207. - zwrot, III. 309. - żony, III 207, 208, 210; XlVIII. 152. Posag, płótno dLa młodej, III. 44. - kamienny dwupostaciowy, z Ło.puszna, P. Rohatyn, .xXI. 64. - zbrucki, XX<!V. 90. Posah, X. 62, Posąg bożka, XXX t 2W. Poscyca, pluskwa, V. 64. Posestrie, HI. 1317; pt. P o k r e~ w i e ń s t w o fi k 'c y j n e. Posestry, III. 137, 138. Posjarnice, posfarnik, (j. bułg.), p. stypa, XVI. 64. POSidełki, (j. ukr.), wieczornice, II. 101. Posięgnąć się, odważyć się, XIV. 117. Poskrzybki zgrabki., XIV. 117. Poskurica, (j. serb.), stypa, XVI. 325. Posłać pościel oblubieńca, V. 15. Pos!aniec, biedronka" we wróżbach . małżeńskich, IX, 67. Post p. Arcyburion, 'xrx. 90; XX. 88; XiXIX. 123; X;XJXI.115. - Arcyury, 1. 118. - czwarta niedziela, XIV. 84. - przepisy, X!XJ{,IV. 279. - przeważanie, I. 84, dzina, f j 417 - w inicjacjach młodzieży, XVUI.56. w praktykach znachorów, XXJGIII. 118, 124, 125. - Wielki, I. 84, 85, 117; 'II. 142, 185; III. 13; IV. 19~; V. 220; VIII. 374. Postać diabła, II, 14. - bernardyn, cielę, kaczor, kozioł, wół p. BOTuta, XIXiX.IX. 348. - ludzka na księżycu, p. księżyc, XXV.48. Postaja, (gw. huc,), ziele, którym przystraja się korowaj, XVII. 15,5; X'VEII. 142. Postaw sukna,' XIV. 15, 16. •. Postęp gospoda'I'. wsi, XJXXVIII. 309. Pasm, (gw. huc.), tapczan, V. 15,2; XIIU. 210. Postoły, łapcil:l, V. 150, 151; VII. 262; VIII. ~2; XU'Ii,285, 289, 301; XJVII. 141; XXVI. 49, 61; XOCXIV. 146. Postronki !poświęcone, IV. 184. - w uprzęży, Xi){lX,VII. 308. - w zwyczajach kupna i sprzedaży, lXXIII. 92, - żelazne w opowiadaniu, XlII, 224, Postrzał, leczenie, XX!X,. 73. lBostrzyżyny pierwsze, drugie, II. 82,83; UL 301, 370; .x;XV. 136, - mnichów, 1,1. 83. oli Słowian i GermanÓWj, II. 219, 379; XUI. 349; XlVIII. 224; XXVII. 140. - weselne, XXVI, 86; XJXVIII. 95. - Ziemowita, XIV. 36. Posucha, odpędzanie, II. 197; XVII. 37; XXIXIII'- 11. pt. M a g i a. - wywołanie, XXI. 13,2. Poszanowanie starszych, III. 197. Poszedł bursztyn kopać, zmarł, XXIXIX, 401. Poszewka haftowana, XXIV. 133, 135. - wrocławska, XXOOIV. 165. Pószwa, poszewka, Poszycie, P. burtnik, X'IV. 118. głowacze, paź- dziory, pLaskóry, strzecha, . .IX. 271, 272, 274; XXIX. 35, 39; XXXIII. 95;. pt. D a c h. !Pościel, III. 304; V, 104; XIV. 16, 386; XXX. 32. PośLadkować, ujrzeć, XU. 68. PoślU!bien~ brata, V. 13, 15; pt.. P r a w o l u d o w e. - dziewienzą, p. lewirat, :[11. 293. PośLuzisto, ślisko, XVII. 163, Paśnik, wigilia. uczta, XIV. 300; XXV.60. Poświęcanie mieszkania, II. 141-145. - pól, IV. 184; XII. 3'0,8;XVIII. 215; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d or o c zn e. -wody i ziół, XXX. 225, potaczka. naczynie do ;prania, OCIV. 117. Potak(a), linka do ciągnięcia sieci, XIV. 117. PotentiHa ansęrina, P. srebrnik posp. Potęga szkodliwa, XIXXIV. 8. Potie, (gw. huc.), ptaszę., VII. 262, Potknięcie się, w wierzeniac~, III. 52; VI. 62. Potoczek, ceberek., XIV. 117. Potok w mag. czynnościach, XI. 395. PotolIos, p. Pocolos. Potomstwo, p. cędo, czędo, bezpłod. ność, XL 394Potop, VII. 20; 1:ł3; Xl. 342; XXV. 90; XXVII. 171; pt. Mity. - w zagadce, II. 41, Potopłenyk, O, ukr.), topielec, VI. 258, 259; VII. 262. Potorać, wytarzać, powalać, XlV. 117. Potraw, siano wrześniowe, XX.XIX. 336. 27 Lud - Tom XL Potrawy dla zmarłych, IV. 396; XlXIV, 11" 17, 26. - ludowe, II. 126, 184; XXiXI. 6. - mączne, XX'. 96, 101. - mięsne, XX. 94. - narodowe, XXVI. 98. - obrzędowe, XXIV. 6, 7; XiXIX. 118; XXXI. 159, - świąteczne, II. 202. - z jaj, II. 185. - żydowskie, XXV. 134. P o t r a w y g ł o d o w e, p. barszcz I(roślina), brzoza, (kora), buk, bukiew, bukwa, cetyna, gałązki świerkowe, hodryk, kora drzew_ na, korzonki, lebioda, liście, maj· ki, pokrzywa, powój., rzepik, szyszki świerkowe. p o t r a w y o b r z ę d ow~ p. afikoman, baba, babka, bałabu- baran, baur-kuriak, bLack puddings, bliny, brogi, chleb, czernina, flaki groch" hreczuszki, hrybki, jajecznica, kamin, kanun, kapusta, kasza, kisiel, kluski z makiem i miodem, kłóta. kogut, koływo, koza, krupy, kucja, ku;.. tja, kura, ładk~, mak, mięso, miód, milta,mleko, panczuk. pęcak, pieczywo obrz., placek., .polewki, potrawy dla Dziadów, smażenycia, święcone, wereszczaka. Potrimpus, bóstwo, XlXiXIX, 350. PotrybeL, dłutko, XIV. 117. Potrzaski, XXXI. 29, 33; p. t. Ł ow i e c two. Potrząsanie drzew owocowych na Wielkanoc, XII. 312; XVIII. 93. Potrzeby, zapięc'e czamary, XL 410. XXXVI. 232, Potrzodnik, pomocnik pastucha., XIV: 309. buchy, �,/ 418 419 Potwór górski., XXXII '. 91, 93; p.. t , Mity. - kamienny, XXXIV. 89. - krzemienny, XXXII. 102, 103, 131. - morski, XV. 186, - skrzydlaty, II. 327. - w baśni, XI, 362. - z diabła i czarownicy, XXVII. 100. - żelazny, XIXXII. 64. Potworak, potwór, X'I. 374. Potyl, pokiel, dopóty, dopóki, VI. 46. Potyrczuk, dz:ecko nieślubne; II. 160. Pouzaty (gw. huc.) deptać siano yII. 262. Powaby P. pobaby. Powała, II 181, 182, 24<6,350; III. 173; VIII. 360; 372; IX. 272; XI. 74, 336, 394; XII. 116 120' XIV 359; XVI. 367: XXVIII. 38; ~IX: 10, 24, 37, 4<0, 41; XXX. 226; ,XXJXIII.98; XXXIV. 144;XXXVII. 111,196, ::00;pt. B u d o wn ic two. Powałka chleb, XX. 72, 79, Powązka, cedziłka" płótno, II. 141; VI. 77; XIV. 3'95. Powieszenie IV, 250; V. 108; XI. 392; XXVIII. 72: XXX'I. '16; pt. P r a. wo ludowe. - za nogi, II. 270. - za żebro, II. 274 PoWi~ść, P. powiastki, podania, opo, wJadania. pt. L i t e l' a t u l' a l udowa. -chrześcijańska, II. 95; - genealogiczna, XV. 186, - góralska, V. 126. - grecka, II. 95. - ludowa, II. 285; :IV. 36; VIII. 4127-430; IX'. 300; XI. 54, 110; XV. 175; 183; XXI. 270, - mitologiczna, Xl. 373, 388; - morawska, II. 33. - o dwóch siostrach, X'XIX.. 100. - o Judaszu, X,XVII. 10. - o wojnie trojańskiej, XIXVII. 6. - poetycka, XV. 186, - rumuńska, IV. 94. - rzymska, II. 95. - swahelska, VII. 221. - śląska, II. 33. - w magi~ XiI. 377 381' XXV, 87, - zbójecka, X,XVII. 18 89, 92. " Powietrze siedziba demon.;X1XXIV. 6. w pojęciu ludu, I. 54; V. 250; w zagadce, XIV. 376. X~XV. 24. Powernyk, powirnyk, (gw. hue.), Powietrze p. zaraza, mór, XIX. 112. paszenie owiec po wieczornym Powijaki, zakaz suszenia, III. 57. udoju, XX,XV. 121, Powinszowania świąteczne kolędy, Powiarka, przesąd. II.141; XXXI.169. OCrII. 22-26; XXXV. 27. Powiastki ludowe, II. 274, 275; III. - wierszowane, X" 44, 45. 47; VI. 382: XVI. 416; pL L i t e~ a t u raI u d o w a. Powisma (j. ukr.) przędza, w zwy_ -o o głupcach, XXVIII. 206. czajach weselnych, XVII. 155. - o gołątJkach, IV. 417. Powitanie XIII. 268. - o psie i wilku, IV. 417. - arabskie, XIII. 268. - Sowizdrzalskie, XXVIII. 190 193. Powojnica alpejska, gości owiec, Atro.,. Powieć, powie tka (j. ukr.), XXVII. gene alpina L. X 278; XXVIII. 245. 140; pt. B u d y n k i. g o s p od. Powołanie krzywdziciela, XXXI, 84. Powiertlik, ćwierć korca, X'IV. 118. Powonik, powijak, II. 141. Pow oz, wąż siedmioletni, p. palos, VIII. 273. Powódź, p. Jakubówka upust., utopoloz, pek, utoplość, tatrówka święto- w podaniach, Xl. 341, 342; XXI'X. 102. Powój jako pożY'Nienie, XX, 318. Powóz (dok.) danina, II, 121; XXIII. 166. Powóz czarny, zaprz. diabła, XVII. 65. Powroźnictwo XXXIX. 450. Powrósło, opasyw. dr~ew, XVI'll 97, 99; XXV. 61. - opasywanie krzyży XX. 75. - opasywanie się, XI, 193. _ opasywanie stołu wig., VI. 68. - w budownictwie, IX. 271, 272. - w klechdzie, Xx. 249, 255. - w magii, III. 141. - w sz'opce, XiI. 21. - wiązanie snopó~, XI. 175; XII. 155. Powrót dożycia, XII. 333. - ze ślubu, XVII. 156; pt. Z w yc z a j e i o b ,l' Z ę d y w e s e l n e. - z ,pasterki, VIII. 345. - zmarłego kochanka, V. 29, 33; VIII. 199; XV 43, 44. - zmarłych, IV. 56, 58; VIII. 358; OCrII. 242; XX. 201; XXVI 84; XXVIII. 2'51, 252; XXIX. 150; ~XXI. 45; X~III 26; pt. W i er z e n ia. Powróz cudowny, XI. 374. - doić, XX'. 80; pt. M a g i a, - kręcenie, XXIX. 159. - w hodowli, XI. 380. - w kupnie, XXIII. 91, 93,. - w przysłowiu, IX. 374. - z grochowin, XX. 173. - z łyka lipowego, lycak, VI. 45, 58. - znaleziony XII. 267. janka, .17· 'ł: Powstanie duchóW, gór i skał, II. 216; XXXII. 91, 92; pt. M i t y. - stron świata, VIII. 267. - świata, V. 249 Powstawanie nowej formy, XXIV. 153-157. Powstawanie podań ludowych, VI, 382; XX. 238, 240. Powyćpać, powyrzucać, XIV. 117. Pozawdziwać, zapodziać, zgubil\ XIV. 118. Pozbyć, ponieść, XIV. 118. Pozdlużenie prostokątne miejsce pod dom, IX. 269. Poziomka jadalna, p. podziomka, czerwona garia jagoda, vesca L. żerowina, Fra- liście, odwar ~III. 217" 223; w lecznictwie, XXX. 50. 'Pozłótka w wiankach wesel. XVIII. 143; XXXI. 77. Pozorne małżeństwo, rozwody, urno. wy, V. 131-133. Poz8r, uwaga, II. 141. Pozór dać, uważać, VI. 46. Pozywać, nazywać, ,XIV. 118. Pożar, ochrona, VII. 14. - od bociana, VIII. 358; XIV. 176. - od pio,runu, V. 347; XI. 214. - odpędzanie, odwracanie. III. 52. V. 128; IX. 285, 410; X. 437. - przepowiednia, III. 144, - przestrasza kobietę, XXVI. 103 Pożar, witanie pożaru, XIV. 47, 48. - wróżba pożaru, XIII. 229. - zaklęcia przy siejbie, XlXlX. 247. Pożarcie przez dzikie zwierzęta, XXI. 118. Pożegnane dziewictwa, kawalerstwa, p. młodej z rodzicami, p. sirato, V. 18, 282; XVI. 141 Pożeranie dzieci, XXII. 139. �420 421 Pożycie narzeczonych, II. 102; IV. 370: pt. D z i e w i c two. Pożycie nieślubn~, III. 297, 298; IV. 148, 370. !Pożycie ojca z CÓl'ką, p. kazirodztwo II. 225. ' Pożycie teścia z synową, p. snochactwo, II. 305-308. . Pożyczanie chleba, XXIII. 71; pt. Z a k a z y i n a k a z Y. - czas, XIXIII. 58, 59. - dewocjonalii, XXIII. 78, 79. -; !dzieży do chleba, XX'lII. 67. - grochu, fasoli, ziemniaków, VUI. 363, - .- ~obietom ciężarnym, miesiączku. Jącym, XXIII. 64, 65. łopaty do chleba, XXIII. 67. nasion, XXIII. 64. ognia, IV. 419;IX. 414; XXIII. 72, 73; XX,xVII. 117. osobom o urocznych oczach XXIII. 65. ' podejrzanym o czary, XIXlI'I. 6,5. !PO zachodzie słońca, III. 53; 516; VI. 62; XXIII. 59. pieniędzy, XXIII. 77, 78. płachty do siewu, XIXIII. 67. plochy, X,XIII. 67. pokarmów, XXIII. 68-70. przyborów do szycia, XXII.I. 76~77 ubiorów XXIII. 747.5 . , " uprzęży, XXIII. 67. w wigilię B. Nar. V 348' VI 62' lVIII. 369; XIV. 13'1;XXIII. 61' w W. Piątek, XIII. 325,. . w związku z narodzin. X,XTII 62 w związku ze śmiercią, XXIII: 64' wody, XiXTlI. 72. . zabiegi magiczne, XXIII. 66, 67. zakazy XXUI. 61-64 77' XXXII 182. ". 00, ziarna. IV. 419. PO~czka, IV 131, 133; XXIX. 176. poZYCzk~celtyckie i irańskie w jęz. SłowIan, x,xxIV. 50. Po~yct~i kultur., X!XJXVIII 17, 385. Pozywlenie, pt. P Ot l' a w y g l o d - fellachów, XIII. 277. - flisaków, X. 456, 457; XIX. 57. - głodowe, XXX. 242. - Górali" XXI. 80. P Górali podbabiogórskich XII. 14. kmieci, XX. 95. ' Kurpiów, X,XIII. 173. roślinne, XXXV. 75. Słowian, XXVI. 109. o ż y w i e n i e p. ajran, banusz, !baran, baranina, bejgel, bejgele, (obwarzanek), bobienyk brusk' b . b ' t, rYJa, ryndza, brzeczka, budz, b~ndz, chleb, chuda Ewa, cielęcma, .:zosnek, czyr kukurYdziany, dębntolk~, dominikat, drób, dzer, fasola, fttka, flaki, galas, galuszki, garuch, gę~, glaga, gleg, go_ łąbki, gomulki, gruszki, grysik kukur::dziany, grzanki" grzyby, gumuhca, haluszki, hamula ho~ubci, huślanka, jabłczanka, jagly, Jagielki, jajecznica, jukola, juszka, kaczki, (serki owcze) kańpus, kapuścina, kapuśnic~, kapusta kiszona" kapuśniak, kap~.sta, kapusta morska, kiełbasa, ktslek, kisylycia, kiszka, klag, kluski, korż, krokodyle mięso, kulaszka, kulesza, kurt, kura, kurzyna kuta, kwasnyna kwasoka kwaśnica, kwaśnioki, kwasówka: kwasnyna, kwas, lemieszka" lokszYn, lowsiak, maczka, mak, makaron, makuch malaj, mamałyga, :narchew, masło, maślanka, maslonka, mąka, mięso, mleko. mos~ kale, mrus, (mleiko kwaśne), mulka (żętyca), nabiał, naleśniki, oscypek, paciara, paluszki,. palanycia, palanyci, palanyczka, pączki, pencok, pęcak, pierogi, placek, poleśniki, polewka, potrawy głodowe, potrawy obrzędowe, prażmo, prażonka, prażucha, próżanka, próżak, pryżok, przastek, reczuchy, ryba, ryndza, salamat, sapka, ser, słonina, suszone owoce, suszki, sutka, syr, szperka, śliwki, śliżyki, tlukno, tolokno, tłuszczo, ucha, urda warynucha, wędzka, wędzonka, wieprzowina, wurda, zacierka, zamieszka kukurydZliana, zocirka, zur,(żur), zupa zentycn, zętyca, zintyca, żur. Pożywionek, pożywienie, XIV. 118. P6jdźka, puszczyk, VI 305. Pójść w Kozaki, XXI. 25. Pókwarcie (dok.) półkwarcie, XIV 118; pt. M i a l' y i wag 'i. Pólko, pręt, miara, X,XV. 34. Pólbeczek (dok.) XIXVIII. 147, 159163, 165. Pólblytki półbuciki, XX. 266. Półczłowiek-półwilk, II. 329. Póljasie (dok.) miara XXIXlIV. 162. Pólfeudalizm XXIXIX, 435. Pólgarca, (dok.) miara XXXIV. 163. Półka I. 161; II. 40, 41; III. 317; IX. 361; XII. 294; XIV. 3,59; X,XIX. 43; XXX, 17, 18, 22; XXXVII. 114, 115; XXXIX. 451. Pólka, bryt spodnicy, X'I. 60. Półka do suszenia drzewa. X:x,'XIII 99, 104. P6lka, spółka, XIV. 118. Pólkamień (dok.) XXVIII. 163, 165; Półkopek, miara XiX. 120. Pólkornecie XXVIII. 18. P6lkostki haft, X. 300. Półkoszki, u wozu, XXXIX. 131 Pólkujki (dok.) miara XXVIII. 160, Pólkulek, część WOzu, XXIX'IX. 454. Półkusze (dok.) XXVIII. 157, 158, 165; pt. Miary i wagi. Półlanek miara roli, ~X. 95. Półmiarek XXVIII. 149, 157, 165, Półmisek cynowy XXXIV. 161. - srebrny XXX. 114. Pólnie, południe, .xIV. 118 !Północ, godzina, VITI. 177, 178. _ godzina swatów, XXIII. 185. _ godzina złych duchów, XXXIV, 19. _ strona świata, VII. 10. _ w wierzeniach, XXXIII. 139. _ w zwycu:.jach weselnych, XIV. 379. Pólparobek IV. 139; pt. G l' u p, płci i wieku. Półpoście, XlIII. 142. Pólrączka (dok,) miara mi,odu, XXVIII. 162. P6lsetka, miara płótna, X!XJXIV. 168-170. P6lskrzynek, XIV. 322. Półsocha, X,XXIX. 331. Półsoszki szczytowe, XXXVII. 227. Pólszubki, odzież XXIX, 84. Póltorak, szeroki wóz, ~XlXIXI. 129. Póltrzecinnik XXVIII. 150, 164, 165; pt. M i a l' y i wag i. Pólwozie XI. 186; XiX. 183; XXXIX. 323. Półziemianka X,XVI. 140; pt. B udynki mieszkalne, Póść z kądzielą, prządki, Vr. 245. Praca nad P. A. E. XX!XIX. 523. _ Stalina o językoznawstwie, X,XXIX'. 34, 35, 37, 41, 42. - w święto, XXV. 43, 45. - wspólna XXVI, 98. Prace diable, X,XVIII. 140. _ odwadniające, XXXIX. 205. _ slawistyczne, XXXVIII. 218, 219. �422 - terenowe p. badania terenowe, XXX'IX. 30. Prachcika, (j. błr.), hutorki,XJXI 140. Prachtykować, żartować, XVII. 149, 154, 157, 161. Pracz, kijanka, XVIII. 116, 118, 119. Praczka w bajce, VIII. 312. - w wierzeniach myśliw., VII. 283. . Prać, uderzać, bić, XIV. 52. Pradzia'd, XIV. 58. Pradźapati (j. ind.) bóg, XXXIV. 17. Rrajęzyk, XXXIX. 40. - aryjski, słowiański, III. 180., 181. Praktyka rewolucyjna, XXXIX, 64. Praktyki cygańskie, VIII. 132. - czarnoksięskie, XlXVII. 104, 140,181. - czarodziejskie, XlX,I. 130, 131; lXIXV. 78; X!XN'I. 5, 11, 12, 70. - czarownic, XVIII. 100. - ludowe, XI. 419. - !magiczne XXII, 113; X!XVII. 88, 100; XXXV. 20; XXXVII. B8; XXXIX. 432. - narodzinowe, x,xXIX'. 428. - oczyszczalne, XXXI. 145. - pogrzebowe, VIII. 357; XX 87. - Popołoigowe, XXVI. 103. - rolnicze, XX!XIX. 185, 214, 215, 2.17, 226. - sądowe, XIX'. 146. - szamańskie, XVII. 52. - towarzyszące wypędzaniu bydła na pOłoniny, XXXV. 124. - wróżebne, X'X. 87; XXXVII, 3'98. - związane z urodzajem, XXX. 247. Prakultura XXXVIII. 29. - pasterska, XXXVI!. 3,13. Pralnik, pranik, kijanka, XVIII. 115. 116; 120, 209; X!XXI. 4. Pralómki (j. błr,) przeręble, XJXXII. 31,34. Pramatha (j. ind.) demony, XXXIV. 20. 42J Pranaród, XXXIX. 69. Pranie bielizny, X. 36; XXJC. 17, 24. - chust, XX. 101. - pieluch. VIII. 346. - w magii, XIXI. 136. - w W. Czwartek, I. 130. Prantyka praktyka, wróżbiarstwo, IV. 288. Praojczyzna Słowian, XXXIV. 4648, 50, 5,2, 53, 55, 58, 59, 62, 65, 66; XX;XV. 64; XXXIX. 67-69, 82, 43:8, 439. Prapir, (gw. huc.), korowaj, chleb w obrz. wes., V, 3 40, 345; VII. 262. Prasa do oleju, olejarnia, XXX. 163; XXXIV. 264. - do sera, XXXVIII. 418. - na syr, IX. 367. Prask, wabik, pociąg płciowy, XIV. 118. Prasłowiańska głoska Z, !Xxx. 257. Prasłowiańskie pierwiastki w zwy_ czajach łużyckich, XXX. 224. Prasoly, kupczący solą, XXIII. 165. 1 Pravni etnografie, lidoveda, narodo- (j. czes.), etnografia prawna, XXX'IX. 133, 138. Prawa do Boha doroha, (j. ukr.) wzór !pisanek, IV. 213, Prawa noga, XI. 382; XX'III. 107; XX0{VII 128. - w przysłowiu, :r.x,. 47. - ręka, XXI. 94. pis - strona XXIII. 155,84, 91, 92, 96, 106. Prawda w przysłQwiu, VII. 29, 216, PrawUnica (j. ros.) wyprawa skór, XXXI. 115. Prawnik, 'XXXIX. 138, 140. - socjolog, XXXIX. 167. Prawo agrarne, XlXV. 114, pt. Z w Tc z a j e p r a w n e. - angielskie, XXXIX, 168. - australijskie, XVII. 8. _ _ _ _ _ bartne, IV.24, 26; XVII. 17; XX. 83; XXIX. 179; XXXIX. 170. Beduinów, XIII. 279. bizantyjskie, XXXIX. 160, burgundzkie, XlX:VI.3. chińskie XXXVII. 400. cieszyńskie, VI. 283, 286. - córki, V. 8. _ dziedziczenia, II. 103; III. 300, 309; VnI. 41&-42'1. _ frankońskie, XXVIII. 251. _ fryzyjskie, XXVIII. 253. _ germańskie, XXIX. 160; XXXVII. 401; XXXIX. 56. _ głosowania tajnegOt, XXXIX. 137. _ górnicze, XXXIX. 170, _ handlowe, XXXIX. 169. _ hebrajskie, II. 302. _ helleńskie, XXXIX. 160. _ hindustańskie, II. 103. ----I indoeu,ropejskie, XXV. 116. - indyjskie, XVII, 9. _ inguskie, VII. 248, 249. _ jego rozwój histor. XIXXIx.. 150,151. _ 'kanoniczne, XXIV. 190. _ karne, XXVII. 145; XXVIII. 2'50; XXJXIX. 179. _ kobiet polskich, ITI. 87.. _ litewskie, III. 309; .XXV. 96. _ longobardzkie, XXV. 9; XXVIII. 117,251. - ludowe, XXIII. 158; XXV ., 140 142; XXVI. 98, 104; XXIX. 149; XXXIV, 153. - ludowe germańskie, XXXIX. 56. - ludowe na Pomorzu, XXXIX. 464. - macierzyste, III. 197, 216, 307, 373; IV. 358; V. 84, 202, 203. - magdeburskie, II. 119; IV. 83; VIII. 263; XIII, 60-66, 283-290; XXXI. 73, 75; XXXIX. 296 - majątkowe, x,xXIX. 134. - małżeńskie, VII. 58; XIII. 56; XXIII. 157; XXV. 113; XXVIII, 97; XXX'rX. 179. - manu, II. 297. - Mendla, XXVII. 186. - męża, V. 6. 118, - minoratu, III. 310. - municypalne, XXXIX. 160. - niderlandzkie, XXVIII. 97. -. niemieckie, III. 270; XIII. 60-66, 245, 288; XXVII. 144, 145; ,XXXII 67; XXXVII. 2.26. - nordyckie, XXXVII. 4{)1. - ojcowskie, V. 2.02,203. _ pasterskie, XiXVIII. 110. _ pierworództwa, III. 306-310. _ pierwotne, V. 185; XXIV. 19~. _ pierwszej' nocy, p. Ius pnmae noctis, II 97-115; IV. 355, 357. - podbierania jaj, XVII. 15. _ podobieństwa w magii, XVIII. 31; XXXIV. 130, _ polskie, II. 117; III. 270; XIII. 6163; XXV. 140; .XiXVI.85; X·XVII. 165,;' XiXVIII. 113; XXXI,X. 179 - prywatne" XXI. 90; XXV. 113; XXXIX. 134. .....,przejazdu, IV. 21. - !publiczne, XXXIX. 134. - rodzinne, XXV. 113; XXIX, 149. - rozwoju społeczeńst. XIXXIX. 2. - rzeczowe, XXV. 113, 114. - rzymskie, I. 5; XXIV '. 189', XXXIX. 168. _ - salickie, XVII, 20; XXVIII. 252. samoobrony, V. 114. słowiańskie, XXVII. 177. Solona, I. 155. -< spadkowe, XXV. 113; 114; XXVIII, 110; XXIX. 159; XXXI. 169. XXXV.25 - specjalne, XX!XIX. 170. - staroatyckie, XXXI. 45. �424 ---- :1 I 'I ! , d \,' II ~ i ,starofryzyjskie, XXXVII. 400. ,starogreckie, XXlXIX. 160. syna, V. 8, szczepowe, XXVIII. 117. !Średniow. dziedziczenia, II, 114. talmudyczne, II. 296. Thory, III. 2.16. tradycyjne, XXXVII, 351J. tr6jliczebności, XX. 234,:"" umowne, XXI. 95; XXIX. a9. ustawowe, XXXIX. 167, 177. węgierskie, XXV. 96,. 'wiejskie, XXXIX. 179, własności, IV. 19-20, 24; V. 119; XXV. 114. własności na halach, VIII. 46, 47. właścicieli winnic, V. 85. wodne. XXV, 114. wody, IV. ZOo wojskowe, XXXIX. 171. wołoskie, LII 375. WYkupu, V. 188. zemsty, V. 188, '-. zwyczajowe, II. 102; 104; 112; III. 118, 121, 135, 193, 293, 297, 298, 30~.3Q6" 3,10---313;IV. 13,17,21,24, 27, 28, 97, 119-123, 131, 138, 148, 241-254, 356, 362-<366, 368, 370, 1372,374, 380, 3'81; V. 5. 6. 10, 13, 51, 105-107, 110-116, 118, 119; VII. 110, 22, 223; X: 241258; XIII. 254, 255; XVII. '5; X.X'III. 178; XXV. 113. 114; XXXVIII. 218; XXXIX. 136-139, 142, 152, 154, 160, 163, 167, 168, 176-180. - !żywe, XXXIX. 164, 165. Pr a w o 1ud o w e (zwyczajowe) p, adalych, (pokrewieństwo fikcyjne), adopcja, aip, alamentnica, ana, awankulat, azyl, baran, baranta, bartne, basdżaksy, bat, beczka czarownic, 'bezdzietność, 425 (kara), Boże (zawieranie um6w), Boża Stopka (kamienie granicz_ ne), bożenie, bratowa, (lewirat), but, (tortury) buty, bykowe, chalica, chaliza, (lewirat), chleb, chłosta, chowanie żywcem, ciągnienie kota, ciotka, (poślubienie), cmentarz, (azyl.), cudzoł6stwo, czopowe, ćwiartowanie, danina, darcie pas6w, darowizna, Denarius Dei, (ofiara pieniężna), Diffidatio, domalakrk-dżety (kałym.), dożywocie, dwornicy" dyby, dzia. dowizna, dzieciob6jstwo, dziedziczenie, dzielenie ziemi., dziesięcina, dżaksyly.krk-dżety, (kałym) dżansadagasy, dżygirma dżety, (kałym.) egzekucje na zwierzętach, egzogamia, endogamia, fratrie totemiczne, gęśliczki, gr6b, (miejsce azyl), gruszka do ust, grzywna, gwałciciela ~aranie, harakiri, inicjacje mężczyzn, Jus primae noc_ tis, Jus talionis, kabala, kałym, kamień graniczny, kątnik, kradzież, kuna, kupno żon, kuszkjaw, lewirat, niedział rodzinny, odszkodowanie, oduma.rszczyzna, ojcowizna, osadzanie na kącie, palenie czarownic, piętno, piętnowanie, pokuta, połownictwo, pomsta krwawa, poradlne, poręka, postrzyżyny, poślubienie brata narzeczonego, poślubienie dziewierza, powieszenie, powołanie krzywdziciela, przebijanie palem, przybijanie targu, przykazania (dziesięcioro), przywiązywanie do drzwi kościoła, przywiązywanie do słup6w cmentarnych, rok za. wity, rozszarpanie hakiem, końmi, r6zga zielona, sad, sud boży}, bij, bijlyk, Narodzenie biskupy sororat, spalenie żywcem, wyderek, wynoszenie s'tarc6w, wypraszanie od śmierci, wyrwanie ciała, wyrwanie nozdrzy, wysiedlanie ze wsi, wywożenie starców, zakopywanie żywcem, znaleźne. . Prawo dwoistości scenicznej, wstępu i zakończenia, XX. 234. - głosowe, XXXVII, 311. Prawoślaz lekarski, Althea officirt. XXVIII. 245. Prawosławie, III. 102, 103, 202. Prawosławni, I. 57, 151. Prawoznawstwo lud., X:XXIX. 136. Praźnik (j, ukr.) święto, IX. 2.91,292; lXVI. 265. - w przysłowiu, IX. 156. Prażonka, potrawa z mąki, IV. 174. Prażucha, II. 128; IV. 2136;lX~ 256. Pra~mo p, proso XIII. 19. Prąd (gw. flis.) drzewo porwane przez wodę, XX. 57. Prątek część kosy, II. 131. Prątki wierzbowe, !XVII. 131. Prebosc, proboszcz, III. 140. precliki, pieC2ywo, IV. 177. Predykant, kaznodzieja, XXXI. 131. Prehistoria I. 10; IV. 336; XVII. 57-94, 168, 169, 178; XXI. 3-19, 28, 84, 88, 89, 98, 248, 252, 257, 2.58,260, 261, 262, 269; XXII. 2628; XXIV. 149;JCX,V'I. 26, 42, 44, 91, 92; 'XXIX. 133, 197; :XXXIV. 45, 65; XXXVII. 331, 332, 393, 396, 408, 414; XXXIX, 2, 75, 289, - czeska, XXVI. 30. - Europy, XXXVIII. 29, - Galicji Wschodniej, XVII. 57. - Polski, XXI. 61, 62, 260, 262; XXVI. 29. - Słowiańszczyzny, XXI. 98, - Ukrainy, XVII. 170. Prehistoryk, XXIX, 193; XXXIX. 7476, 83. Prek, precz, dalej, XIV. 118. Premario, pierwsza msza, VI'II. 156. Premiwnyci (gw. hue.) zamawiająca choroby, VII. 262. Prenanthes purpurea, p. zworiwnyk. Prereligia XXXIX, 23. Presmec O. uIDr.) wieniec, pręt, drąg, !Używany w Kwietną N., VIII. 340. Preta (j. ind.) duch, strach, upi6r, duchy dzieci i grzesznik6w, XXXIV. 9, 16-27, 34, 35. Pręciki, pręcie, XI. 377, 380; XXXVIII, 330; XXXIX. 296. Pręgierz, I. 16; V. 109; XXV. 114; XXXIX. 144, 146. - w Poznaniu, XXXIX. 299. Pręgowaty, nazwa koni, VIII. 152. Pręslo pługa, XI., 52. . Pręt bez kory w magii, VIII. 274. - brzozowy, II. 330. - do wypędzania byd!lauXXXV. ~28. - jednoroczny, VIII. 347. - leszczYnowy, bicie dziecka odmie. nionego ,XI. 313, - pana młodeg'O, ,XXVIII. 94, 96. - poświęcony, VIII. 340, 342. - 1uderzanie, XI. 380. - w zwyczajach, obrzędach noworocznych, II. 87. - z łoziny, II. 26; XII, 2917. - z, miotły, II. 330. - z wierzby, XII. 297; XXVIII-. 59, 60, 63, 66. - z wikliny, XXXIV. 144- znaczenie symboliczne, XX. 296. Pręt kopany, miara roli, XXV. 34; pt. M i a r y i wag i. Pręt kwadratowy, XXV. 2.2-23, 34. Pręt mierniczy, p. pręt kwadratowy, Pręt więtszy, 10 pręt6w kwadrat. XXV. 34, pt. M i a r y i wag i. �/' / 426 (j, lac,) pieśni rzymskie XXI. 198. Pribitka, epilepsja, X!I. 396. Pribok (j. ukr.) komora, III. 11., Priczyna Ci, ukr.) podcienie, XXXVII. 195-197, 229. Prikładziny (j. błr.) obchód w rocznicę śmierci, XXIV. 2. Prikra (j. lit.) żerdzie, XXXII. 30. Prikolić, prikulic, (j. rum.) wilkolak, I. 137. Prikumak, (j. serb.), pomocnik weselny, IX. 35. Prima aprilis, VI. 297. Primula officinalis, (j. lac.), P. pierwiosnek, kluczyki, zazuli czere_ wyczki, XIII. 225. Pripegala (dok.), Przypiekała, XIX. 23'2. Priwabstie, (j. żmudz.), przęślica, X. 1Q5. Priapeia (j. łac.), pradziad, XIV, 58. Problem, badania podań, XX.24-3245. -< etniczny w (prehistorii, XXVI. 30, 3'3. - genetyczny w etnologii, XXI. 31, 32. - genezy twórczości ludowej, XXVII. 2. - podawania podań, XX: 237, - przekazu podań, XX. 245. Proboszcz ,P. taras, tararz, taros, tarorz, pleban, prebosc w literaturze ludowej, XXVIII. 191; XXX.85. Proca, zabawka, XXVIII. 67. Proces, antropologiczny, XXVI. 92. - biologiczny, XXXIX;' 14. - glottogenezy, XXXIX. 37. - integracyjny, XXXIX. 105, 109. - kulturowy, XXXVII. 40, 42. - słowotwórczy, XXXIV. 64-. - społeczno_historyczny, XXXVII. 40, 42; XXXIX. 14. Proavus, Procesja, II, 87, 256; XI. 309; XIX. 54, 60. - u starożytnych chrześcijan, XXVII. 136. Procesy o czary, VI. 268; VII. 94, 302, 322; 'XVI.. 4-5, 46, 53; XIX. 120, 122, 139, 14-2; XXI 127-130; XXIV. 165-170, 173; XXVI. 1, 3-7, 9, 19; X,XVu. 58, l(H; XX.X. ii 219, 251; XXXI 104. - kacerskie, XIX. 112. - sądowe, XIX. 132. - szatańskie, XIX. 138. - zwierząt, XXIX. 182, P,roch z czosnkiem, p. czosnek, lek, V. 165. Prochownice drewniane, XXXIV. 81, 82, 123, 124-, 138, 170. - huculskie, XXI. 45, 49. Prochy przodków, XXXIX. 186, 209, Proczochan, (gw. huc,), zabawa parobków, XIII. 106, 107. Produkcja mechaniczna, XXXIX. 190-192. - rolna, XXXIX. 192. - wytworów material. XXXIX. 1. Profanacja hostii, XX'VII. 100. - zwłok, XXXI, 46. Prok, proch, XX. 249. Prokop, sternik, XVIII. 133. Prckopia św., zakaz pracy, V. 218. P.roleta.riat, XXXIX. 54. Prolog. baśni, XXXVII. 18, 23. - staroruski, XXX, 99-;-101, 103, 115, 139. Próm, prom, XIV. 118; XX. 56, 112; XXVI. 98. pt. Z e g l u g a. Promeny, Ci, ukr.), wzór pisanek, IV.211. Prometeusz, XVII, 183; XXII. 35; pt. M i ty. Promienie kosmiczne, XXJXVII. 33'. I ' 427 słoma do wyplatania, XVII. 131. Promiscuita, bezład płciowy, I. 75. Propasnycie, (gw. hue.), febra, XIII. 219, Propasnyk, (gw. huc.), ból krzyża, XVIII. 187. Propij, (gw. huc.), obrzęd weselny, V. 344; VII. 262; XIII. 106; XVII. 159; XV'III. 14-9. Rroroik, XVII, 196; XXXVII. 293. - chłopski, IV. 98. Prosacka na wesele, III. 350. Prosiaki, p. ryby, łydki, XXXIII. 80. Prosięta, p. paćata, dary weselne, IX.45. - jadło weselne, IX. 44. - w łowiectwie, .XXXI. 28. - nawoływanie, II. 130. .iW baśni, XXV. 48. - w przysłowiu, IX. 150. Pros kura, (j. ros,), chleb mszalny, dawanie bydłu, II. 336. - strzelanie do proskury, XIII. 114. Proskurki, (j. I'D'S.); V. 70. pt. P i ec z y woo brzę 'd o w e, Proso, p. ber, bromus, dogusa, jagły, Promionki, prosownicka, pszono, cum miHiaceum, teff, Pani· II. 216, 350, 3'54; III. 8, 10; IX. 364; XI. 161; XIV. C397;XVI. 133; XX. 319; XXVIII. 152, 153, 157, 245; XXXI. 28; XXXVII, 363; XXXIX. 212. pt. Roś l i n y u p l' a w n e. - sypanie, w zwyczajach weselnych, XX. 196. - święcone, II. 160. - w lecznictwie, XIII. 218, 224. - w pieśni, VIII. 231. - w zwyczajach związanych z sie. wem, XII. 62; XIII. 329, Proso szczecinowate, p. kostreba. Proso tureckie, Amarantus caudatus, P. kyciary czerwone, w lecznictwie, XXX. 40. Prosownicka, proso, XI. 160. Prost, na prast, prosto, XIV. 118, Prosti, Ci, uk-r.), wzory pisanek, IV.213. Prostril, postril, (gw. huc.), ukąszenie łasicy, II. 205. Prostybih, (j. ukr,), jałmużna, V. :MS. Prostytutka, P. binia. Proszezak, prosiak, XIV. 118. Proszezie, (gw. hue.), obrzęd po_ grzebowy, V. 345; XIII. 107; XVIII 147. Prósze, próchno, XIV. 118. Proszek, magiczny, XXVII. 63; XXX. 220. pt. M a g i a. - trujący, XXVII. 71, - z bursztynu, XXXIX. 400. - z dziecka, XVI. 51-53 . - z ciała wisielca, XX. 294. - znieczulający, XVI. 49. Prószyilka, (j. ukr.), kołnierz, . XXXIV. 146. Prośba o pióro, XI. 241. Prościak, ścieg przed igłą, XXIV. 140. Prościucha, wódka, VI. 57. Protestantyzm, XXXVI. 145, Proti, protivo, protivu, protiv, (j. czes.), przeciw, XVII. 189. Protogonos, demiurg, XVI. 18, 25. Prowa(e), Prove, (dok.), XIV. 48, 51, 53, 63, 65, 88, 200, 227. Prował, (gw, huc.), wąwóz, VII. 262. Prowid Bożyj, (j. ukI'.), przypowieść, XXX. 109-113. Prowizor bractwa, p. Bractwo Kawalerskie, XXXIII. 128, 131, 135. Proza Gilaków, XVII. 98. Prozodia, XXXVII. 316, 317. Próba ognia, XXV. 96. - ognia i wody, XX. 78. - wody gorącej, XXV. 10. ". �429 428 - zmarłego, XXVIII. 253. - żelaza rozpalonego, XXV. 10, Próbowanie szczęścia w wigilię B. N., V. 348. Proohnica, XXXIX. 207, 208. Próchno wierzbowe w leczn. III. 255; VI. 159. Próg, p. ćwiele, cerkwi, kładzenie strzelby, X'XXI. 27. pt. M a g i a. - obory, XXV. 9. - piekielny, XXXI. 107. - potknięcie się, VI, 62. - !Siedziba duchów i dusz zmarłych, XXXIV. 280. - uderzenie siekierą, II. 3'36. - w lecznictwie, VIII. 57, 274; XI. 384. - w magii, IX. 386; XXXI. 75. - w magii mlecznej, XII, 300; XVIII. 179; XXV. 91. ---t W nowym domu, XXI. 218. - 'w stodole, XXXVII. 15. - w wierzeniach, XII. 146. - w zagadce, XVII. 87; XVIII, 172. - w zwyczajach i obrzędach budowlanych, II. 213. zwyczajach i ,obrzędach narodzinowych, XVIII. 212; XXIX.90. - w zwycz. i obrzęd. pognebowych, II. 332; VIII. 53. 349; XI. 381;. XXVII. 145; XXXI. 45; XXXIV. 280.· - w zwycz. i obrzęd. weselnych, iI. 95, 134; V. 282; IX. 146; X. 61, 62; XIV. 009. - w zwycz. i obrzęd. związanych z wypędzaniem bydła, XII. 310. - wynoszenie S'amob6jcy pod progiem, XXXI. 45. - wynoszenie wisielca, III. 145. ---t wynoszenie zabitego, XXVIII. 251. - wynoszenie zdechłego konia, III. 141, - w Próg zakopyw. oczu żabich.IX[II. 22'7. Próg u wozu, VI. 395. Próżanka, próżak, pożywienie, XXV. 68. Próżatka, siatka na ptaki, XIV. 118. Próżne naczynie, przejście przez drogę. X'III. 116. Próżniak, małe dziecko, III, 138. Prr! nawoływanie koni, XXXV.l37. Prr ••. stój! nawoływanie koni, XII. 301. bri! Prrst! Prrtutu! nawoływanie na owce, X!XXV. 136. Prs'o! Pru! nawoływanie koni, XXXV. 137. Pru! nawoływanie koni, XIXJXV.137. Pruclik, gorset, XXXVIII. 359. Prusak, Blatta germanica, tępienie, XX:X. 28, 29. Prut, (j. ukr.), pręt, miara rol~ XXXVII. 180, Prut, pruty ki, O. ukr.), wzory pisa. nek, IV. 212. Pruty, O. ukr.), brogu, XVI. 369.. Pruty, (j. ukr.), dach, XVI, 369. pt. Dach. Pryap, Priapus, bóstwo, II. 105; ,XIV. 232. Prychata, (j. ukr.), korytarz, XXXIII. 00, 91. Prra Prycze, XXXIII. 67, (j. ukr.), przypowieść, X:XX. 109. Pry jana, (gW. hue.), nazwa krów, XXXV. 134. Pryk, [pasterz, XIV. 139. Primywnykie, prymywci, (gw. huc.), zamawiacze chorób, XIII. 113. Prymowa, (j. uKr.), zamawianie, nahostec, VI. 263. pt Z a k l i n an i e i z a m a w i a n i e. - od korow, VI. 264, Pryczta, za zwierzęta, p. koń, XIX. 133; XX. 162-166, 168, 170-174, 176_ wid bilma, VI. 263. 179, 189. Prynos, (gw. huc.), chleb w obrtLę- za żórawia, XX. 172. dach, II. 142. Przebieranie się za zwiePrypicz, (j. ukr.), przypiecek, V. 152. r z ę t a, p. bocian, bokus, byk, Prypusnyci,(j. ukr.), krokwie, XVI. Fastnachtsbiir, grochowiny, Ha367; XXXIII. 96. pt. D a ch. bergeis, jeleń, Klapperbock, koń, Prysk, zgliszcze, XIV, 3(}9. koza kur niedźwiedź, tur, weL "prysocha, (j. ukr.), słup w stodole, blud: wi~lbłąd, wół, Yolebukk, III. 44. Yolegeist, żuraw. Pryszcz na języku, XVIII. 197. Przebijanie koni, XXV. 110. Pryszczele, pasożyty, II. 162. Przebijanie [palem gwałciciela, Pryt'ete, p. pryt'mak, znaki własXXVII. 145. pt. P r a wo l unościowe na uszach owiec, XXXV. do,we. ,138,140. pt. Znaki własnośPrzebijanie zwłok upiora, V. 38. pt. c io we. Ma g ia. Prywatyner, (gw. żołn), Privatdie_ Przebyrkować, przebierać, XVI. 86. ner, III. 81. Przechodzenie duszy ludzkiej w bób, Pryżok, (j. uk-r.), próżanlcil, próżak, IXX. 298. pożywienie, XXIV. 68. ~ przez ogień, XX. 300. Przechowywanie mąki, p. pudylki, Przastek, placek pieczony w pqpieXVII. 131. Ie, XIV, 309. Prządk.a życia, Rodzanica, XIV. 73. - owoc6w, VI. '54. _ [pisanek, IV. 227, 22'8. pt. D e m o n y o p i e k u ń c z e. .....;.potraw, XXVI. 98. Prządki, p. klaczko winy, klakociny, _ pożywienia, XXXVIII. 434. VI. 245; XII. 212; XIII. 27, 105, - zboża, XVII. 131. 110; XXX. 225; XXXVII. 144. Przechowywanie pożywiePrzebabiny, XVII. 154. n i a, p. bańka, beczka, berbenyPrzebieranie się na Małankę, cia, br6g. buraki w kwasie, czos_ XIII. 27. nek, dzieżka, k.apusta kiszona, ki- swachny, IX. 326. szenie, kiszmys, kłoda, kopce, ko- w chodzeniu z szolpką, X. 157. mora, kosznica, kosznycia, kozu- w skóry zwierzęce, XX. 180. by, naczynia, obrogi, puciara, pu- za babę, XXXIX. 432. ciera, pudylki, puhary, putnia, - za bociana, XX. 173. putyra, skrzynia, solenie, susze- za Cyganów, XVII. 15; XiX. 169. nie: jagód, mięsa, "Y'b, wory, wę172, 173, 177. dzenie. - za dziadów, XVII. 15; XX. 169, Przechrzta, IX. 72. 172, 173, 177Przyciąganie: nożem w lecz., V. 179. - palcami od uroku, VIII. 367; XII.386. -'- :za kozy, XX. 168, 178. - pod ziemią, XXXVI11.6O. - za kura, XXXIX. 332. - wid beszygi, VI. 262. - • �430 431 - przez dach, XXXIV. 13. Przejazd dusz przez wodę, XXXIV. - przez dąb, XXXV. 69. 280. - przez dzwono koła, XVI. 79, Przejemka, zamiana, XIV. 118. - przez otwór wozu, VII. 326. Przejście przez chorego, XXVII. 153. - przez .pętlę pasa, XXIII. 30. Przekazanie zwierzęciu choroby, XI. - przez pętlę wisielca, XXIII. 30. 385. pt. M a g i a. - przez suknię zmarłej, XiXIII. 30. Przeklaśny, grymaśny, III. 139; - przez szczelinę, XXIII. 30. XVI,86. - przez węgle, VII, 94. Przekleństwo, I. 185; II. 55; III. 51; Przecinanie dłonią rąk przy kupnie IV. 253; XII. 253; XXIX. 123,164. i sprzedaży, XXI. 96. - rodziców, III. 329. Przeciwa, duch złośliwy na rozstaju Przeklon, klątwa, XIV. 309. dróg, XIV. 309. Przekludzić (się), przeprowadzić (si.ę), Przeczucie złe, XXXI. 78. lXVIII 221. Przed dojeniem, IV. 282. Przeklusieć, przecierpieć, XIV. 253. Przedkroje, narzędzia rolnicze, XXX. Przekłuwanie uszu, XXXVIII. 411. 229. Przekopyrtnąć, przewrócić się, III. Przedmioty czarodziejskie, p. zioła, 139. kamienie, krzyżmo, maść, czaroPrzekora, duch, człowiek złośliwy, . dziejska, XXV, 9, 11-18. XIV.309. - ku1t<>we w lecznictwie' XX vn Przekraczanie bramy w zwyczajach 153; XXX. 236; XXXIV. 275. . weselnych, XXXIX. 431. - <>brzędowe, XXXVII. 483. - jam z wodą w zwyczajach po. - martwe w bajce i baśni, XVII. 52. grzebowych, XXXIV. 7, Przednówek, XXXIX. 216, 221. Przekupka, XXVIII. 127. Przedsienie, IX. 273; XXXIX, 261. Przekupnie neapolitań'scy, XXX. 249. - w cerkwi, XVII. 6. - włoscy, XXIX. 207. Przedstawienia religijne, XIX. 33; Przelewae, handlarz bydła, V. 64. pt. W id o w i s k a l u d o w e. Przelewanie białka nad chorym, III. Przegacina, otwór w jazie, XIV. 309. 335; XI. 384, pt. M a g i a. - przejście między budynkami, - wody przez otwory w ławie, p. od.xIV. 309. czynianie, uroku, XVIII. 178. - przestrzeń między sutkami, XIV. - wody wrzącej w lecznictwie, XI. 309, 384. Przegalina, przegała, miejsce puste, Przelęknienie, III. 59; XI. 384--386; łyse, X'IV. 309. XXX. 59. Przegała, p. przegalina, XIV. 309. Przelot tPospoJity, AnthiJm.s vulner, Przegląd rozwoju prac etnograficzp. urocznia, urocznik welnica nych XXXIX. 584--602. XXVIII, 245. ' , Plzeglądanie się w patenie, p. pa_ Przełaz, V. 153; XlI 147, 295. tena, II. 221; XI. 384. Przełażenie przez stół w zwyczajach Przegóniea, przegon; XIV, UB. weselnych, X. 62. • Przemiana bóstwa, p. bóstwo. - kruszców, XX. 295. - lelłendy w bajkę ludową, XXVI. 115. Przemiana ludzi w bociana, w kamień, II. 55~ IV. pO; V. 171; VIII. 193, 194, 313, 391; .xVIII. 165, 166; XX.256. - w konia, XXV. 84. - w kota, XVIII. 175. w kwiaty, IV. 15,9. - w pająka XXV. 40, 50. - w psa, XVIII. 175. - w ptaka, VIII. 313; IX. 327. - w świece palące się, XVIII. 175. - w węża, XlVI: 23; ,XXXVII. - w wilkołaka, XV. 42. - w zwierzęta, IV. 15·9. 165. 166, 170, 171, 271; V. 125; VIII. 275; XII. 80; XV. 14; XVII. 136; XVIII. 126. Przemiana motywów, X~. 241. - pod.ań, XX. 224, 233. - typu chaty słowiańskiej, XX. 316. - wody w wino, p. B. Nar. Przemiąknąć, przemoknąć, x:rV. 118. fuzemienienie, p. Spas. Przemierzanie, III, 24; VIII. 365; IX. 386. Przemieszanie etniczne, XXI. 25, 26. Przemieszczenia geograficzne, p. migracje, XXXIX. 70. Przemowa do p. młodej seklerskiej, XVI. 143. Przemowa, zaklinanie, zaznawianie, IX. 386; XVIII, 190. Przemowy na cmentarzu, p. Dziady wiosenne, X/XIV 20. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ą z an e z k u l t e m p r z o d k ó w. Przemysł ludowy i domowy, I. 90, 200; II. 33, 282; IV. 96; V. 306; XII. 353; XVII. 184; XXI. 80, 233236; XXVIII. 10, 104; XXIX. 111, 132, 153, 154; XXX. 268; XXXI. 160, 165, 171, 172, 175; XXXIII. 143, 151; XXXV U, 19; XXX VII. 451, 472; XXXVIII. 292. - artystyczny, XXIV. 90; XXVIII, 38; XXXV. 185. - chałupniczy, XXXVII. 165; XXXIX. 375, 377. - drzewny, X.XIII.l54; X.XXV.19,28. - górali, XII. 17. ~ kaszubski, XXV, 144; XXXV. 180, 185. - małomiasteczkowy, XXXV. 23. - polski, XXVI. 141. - próby podniesienia, XXI. 233, 234. - rY'backi, XXXIX. 438. Przemysły prehistoryczne: azylski, XXI. 249. -. chwalibogowicki, XIXI. 66, 249. - eneoIityczny, XXI. 250. - Font Robert, XXII. 76, 77. - iwanowicki, XXI. 250; XXV. s. XVII. - kapski górny, XXI. 250. - kI"Zemienny, XXI, 249--251. - Leval1oi's, XXII. 75. - znagdaleński, XXI. 249. - neolityczny, XXI. 66, 250. - obsydianu, XXI. 250. - pra-kampiński, XXI. 249, 250. - prehistoryczny, XXI. 248, 250, - świderski, .xXI. 66, 249, 250. Przemytnictwo, IV. 242; XXIXVII. 164 Przenosiny, I. 250; III. 353; X. 68, 69, 199, 202, 203; XIV. 192. Przenosiny, XV, 101; XVI. 146, 147; XXVII. 154; XXVIII. 104; XXIX. 150; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę. d y weselne. - dia,bla, trąba p<>wietrzna, XVI. 81. �433 Przenoszenie choroby na przedmioty martwe, ludzi, zwierzęta, XXVIII. 153. pt. M a g i a. - demonów, XXXIV, 43. - duszy, XXXIV. 11. - p. młodej przez próg, XXVI. 86. Przeobra'żenia, P. przemiany. Przepalanka, wódka, XIV. 150. Przepastnik, diabeł, V. 319. Przeperzyca rozjezdna, (dok~, sieć na ptaki, XXXVIII, 257. Przepędzanie bydła przez ogień, sobótkowy, V. 269, 270; XV. 106. - chmur, XXXVII. 345. !Przepijanie choroby, XI. 386. - jalówki, w zwycz. wes., XXV. 54. "- skórki, X,XX, 226. Przepiórka, p. kurka, demon zbożowy, 'kurka zbożowa, XX1I. 9. - naśladowanie głosu, VIII. 300; IX.66. - ofiara składana słońcu VII 15. - ostatnie kłosy, XXII. - pierwsze świerg'o,tanie, XIII. 113. - pióra w magii, VII. 308. - taniec, IV. 433; VIII. 24i2. - w Kalendarzu Staropol., XiIII. 256. -J rw łowiectwie, XXXI. 29, 30; XiXXVIII. 244. - w mag. pierścieniu, XXII. 43. - w pieśni, III. 27; X. 77. - w podaniu, III. 146; VII. 1ał8. - w przysłowiu, IX. 48. - zimowanie, II, 162. Przepisy religijne, XX. 189. Przeplatanka z papieru, XXII. 128. Przeplocha, puste miejsce w kłosie .. XXI. 217. 7, • Przepłot, p. korolec do suszenia zbo!ża, XXX.' 2'47. Przepomnieć, zapomnieć, IV. 307. Przepomóc, poradzić, XIV, 118. Przepowiednie deszczu, XVI. 84; XXXIX. 220; pt, Meteorologia ludowa. - gospoda.rskie, XIII. 256, 257. - pogody, III. 142; V. 251; VIII. 200; XIII, 204" 205, 255-257; XVIII. 76; XXVII. 135; XXXI. 161. - przyszłości, XI. 434, 435; XV. 189; XXVI. 19, 70; XXXIV. 279. Przepowi-edź, za.powiedź, XXIX. 91. Przeprosiny publiczne, V, 109. Przeprowadziny, p. przenosiny, I. 134; XXIX. 91. Przepuklina, XXXIII. 24. Przerazi, usycha, (zboiŻe), XXI. 217. Przeręble, XXXI. 42; XXXII. 30, 31. Przerok, urok, XIV, 118. Przeróbka, chlqp spanoszonY,XIV.118. Przerwonek, Lysimachia nummula- ria L., II. 135. Przerzucanie się, przemiana upiora. VITI. 270. Przesadzanie drzew owoc, II. 221. Przesadzanie ~ię "'Chomątem, p. chomąto, przeciąganie. Przesądy ludowe, Xl. 430; XXXIX. 176--178; pt. W i e r z e n ia. - arabskie, XIII. 279. - dotyczące burzenia pieca, XIV.39 . - dotyczące now. budowli, IX, 285. - lecznicze, III, 53; XXXV. 75. - lotnicze, XXXIII. 150. - meteorologiczne, I. 136, 137. - myśliwskie, VII. 265, 282-285; XXX. 250. - narodzinowe, XXXI. 145. - przy pieczeniu chleba, XXVII. '135 - rolnicze, XXVI, 96, 97. . - rybaków, XX'XII. 34. - siewne, III. 141. - tkackie, XIV. 298. - w związku z pisankami, IV. 226. - wiosenne, )QCX. 250. _ zawodowe, XXIX. 134, - żydowskie, XXVI. 120. Przesieka, X,X.IV. 90. Przesilenie grudniowe, III. 1;XX. 191. Przetorty, przetarty, otwarty, XVII 163. zmiana, XIV, 119. się, mijać się, XIV. 119. Przetminić, przemienić, XIV. 119. - letnie, XX. 191. Przetwarzanie się pieśni, V. 135. Przeskakiwanie ognia, p, sobótki, V. Przetyczka do fajki, XXIV. 114. 258, 356. Przewiązywanie brodawki włosiePrzestawa, sieć stojąca, XIV. 118. niem, XVII1.19O. Przestęp p:spolity" Bryonia alba L. Przewiercień okrągłolistny, BupleuRadix bryoniae, V. 16'5; X. 270, rum rotundifol., XXVIII. 245. .277, 278, 381; XI. 270; XIII. 129, Przewlekanie przez dach słomiany, 218, 224; XXiVI'II 245; XXX. 44; P. przeciąganie, XXXIV. 13. XXXI. 98. Przewlok, XXIV. 90. Przewodni tydzień, XI. 190. _ czerwonojagodowy, X.. 27'0. Przewodnik weselny, IX. 35. - kadzenie, XXX. 44, 45. Przewodzień, przewodnik, V. 64, _ korzeń, liście, XI. 377, 378. Przewoźne, XX. 208. _ odbiera mleko, XXV. 92. Przewoźnik w pieśni, XXIII. 115. _ otwiera gniazdo, zamki,X\XlX'III.27. Przewój, terminol. kowalska., VI.292. Przestęp pospolity" Bryonia alba. Przewóz drogą wodną, XX. 56 ; _ ryczy jak krowa, XI. 377. XXX. 213. _ vliyrywanie, XI. 382. Przewóz, opłaty, podatki, II, 121. Przestępca, XXXI. 45, 47. PrzewÓZ zmarłego ,p. morze, X:X.208. Przestępstwa małoletnich, IV. 248. Przewracanie się :po zi.emi przy sa- religIjne, V 113. dzeniu ziemniaków, VIII. 61. p,pzesunięciaetniczne, XXI. 25~27, Przewracani.e stoŁów i stoikóW, w Prześcieradło, XIII. 252; XXXIV.163. obrz. pogrzeb., VIII. 53. Przetucek, przetak, X!IX. 266. Przewrót Październikowy, XXXIX. Przetacznik bo,bownik, Veroni<;a 47, 422. Beecabunga L., p. ulożnik, odPrzewyrtacka, ogniwa łańc., VI. 291. war, kąpiel, III. 240, 268. Przezieradlo, zwierciadło, XXX. 147. _ w lecznictwie, XXX. 7·0, Przeziębienie, XXXI. 27. Przetak, IX. 366; XIII. 330. Przeznaczenie, XI. 376. _ przeciw gradobiciu, III. 143. Przezwiska, V. 236; VI. 412; VII. 92; - w baśni, XI. 377. XXV. 120, 137, 141; XXVI. 45-66; - w praktykach mag., VIII. 364,365. XXXI 163. pt. I n d e k s o s o ,-; w rybołówstwie, XXIX. 126, bowy _ górali pow. Nowy Targ, XXI. - w zagadce, XVII. 88. Przetapianie ołowiu, w lecznictwie. 219-27. _ grup plemiennych, XXV. 141. XI. 384ich roła w życiu, XXI. 221. Przetarg dziewcząt, X,XVI. 85. _ indywidualne, XXI. 221, - sprzedaż pozorna, XXIII. 109. 28 Lud - Tom XL Przetmiana, Przetmijać �• 434 charakter'ze topograficznym, XXI. 221. - rodowe, XXI. 221. - różnica między nazwiskiem a przezwiskiem, XIXI. 221. - rymowane, VII. 258, 259; VIII. 403, 404; XIII. 243-245. Przeźradło, p. przezieradło, zwierciadło, V. 64; IX. 362. ~ w pielęgnowaniu dzieci IX 64 Przeżytki kulturowe, 2~1' . XXXIX. 1.. ' - iJ Przęślica stoja!{Qw,a XXXVIII. 321. Przęsło gliniane, VI. 3t)6. Przi, przy, XVIII. 221. Przijdem, przyjdę, XVIII. 221 PrzikLudzić, przyprowadzić, XV1II. 221. Przodek u wozu, XXXIX. 115. Przodkowie, XIV, 40, 66; XXXIX. 192, 207, 223. - totemiczni, :XVII 37-39; XXXIX. H6. Przodowanie, marsz VI 13'7 Przodownica, III. 29', XXI. '94, 95. - w baśniach, X,VII. 40-58 Przody odzieży, X,XIX. 81. Przędza, przędziwo, bielenie, ·XXXIV. Przondki, prządki, XXx, 194. 145; XXXIX. 327. Przośnica, droga poprzeczna, III.138. - danina, IX, 351; XiX. 95. Przód, przQdy, X,IV. 119 .:..-konopna, XXXIV. 145. Przybicie, umowa, targ, XXIX. 149. - w obrzędach weselnych, V. 355; - w ·podkurzaniu chorych, X,XiXUI. Przybieranie do rodziny, II. 81; III. '197,198; rpt. Pokrewień119. s t w o f i k c y j n e. -w zabawie w Husaka, XIII. 110. Przybijanie do drzwi stajni, stodoły. - w zwy<:zajach wigilij., VIII. 370. jastrozębia, sowy sroki VIII 302 Przędzenie, IV. 33'2; V. 62; XIV. 83: Przybijanie targu, ~. bici~ w d;onie: XX.101. . XXI. 96; .xXIII. 90. - w czasie postu, zwanego Pyłypo_ Przybliżać, ubliżać, XIV. 119 wet, XVIII. 151. Przybory toaletowe przedhis'torycz- zakaz od B. N,ar. do Jordanu, ne, XXXVIII. 314. XIII. 27. Przybudówki, XXXIII. 88, - zakaz od niedzieli mięsopustne.i, Przycier, eeber, V. 64. do syropustnej, XIII, 33. Przyciesie, podwaliny, II. 203; X. PrzędZiona, zwij anie przędzy,X:IV .298. 86, 310; XI. 172; XIII~ 3; XVIII. Przędziony, przędza, XXXIII. 80; 6; Xx. 315; XXI. 217; XXIX'. 7, XiXXIX. 327. 14, 15, 40; XXXIX, 200. Przęślica, p. Lentele, priwarbstwie, Przyczepianie klocka, p. kLoc, kLo_ IX, 27'9, 305; X. 105; XlIV. 2'9.8; cek, XII. 41; XiX. 182. XiXiXr. 4, 5; XiX/XIV. 279 287' Przyczka, poprzeczka, IX. 197. XiX:~IX. !JOD. " Przyczółki u łóżka, IX. 300. - iglicowa, XXXVII. 212. Przyczta, p. pryczta, (gw. hue.), - krężołkowa, p. krężel, XXXVIII. przypowieść, XXX. 76 113 321. Przyczyna choroby, VI. ~, 21.' -'- łopatkowa, XXXVIII. 321. Przydanka, druhna, II. 264. - przysiadkowa, XXXVII. 212. Przygartaczka, sieć, XXXI. 41-43 xxi.. 435 Przygotowanie pokarmu, X,XXN1. 281; XXX.VIII 329, 434. Przyjaciel, krewny, VI, 46. Przyjaźń wieczysta, V. 9. Przykazań dziesięcioro, XXVIII. 48; Przykidać się, przywlec się, VI. 46. Przyklapa, skórka u pasa krakowskiego, XXIV. 114, 116. Przykładanie klucza, monety, w łecznIctwie, III. 55.. Ptl'zykł<}dy chytrości diabelskiej, XXVII, 23. _ o cesarzu Jowinianie, .xxVII.23. _ zdrady niewieściej, XXVII. 22. _ z Gesta Romanorum, XXVII. 4, 5. Przykopa, II. 364. przylność, VI. 47. Przykrycie głowy obrzędowe, p. cze.piny, X,X[. 19l. Przykrywanie trupa deską, XII. 3,39. _ nieckami, w med. lud., XI. 39'8. 'Przykrywka, część fajki, II. 141. Przylepek, przyźba, II. 14.1. Przyłap, weranda, VI. 184; XX!XIX. Przy~orzyna, 243, Przyłóg, ugor, III. 138. Przymiarek, p. odumiarek, XXV. 30., Przymiotnik łąkowy, Erigeron arvense, święcony, X'XX. 48, 49.. Przymiotowe ziele, Senecio vuLgaris, w lecz., XXXI. 98. Przymowa, przemowa, primowa, zamawianie, XVITI. 180. Przymus rolny, XXXVII. 203. Przynajeśt się, najeść się, X,VII. 164 Przyndzionko, miary prozędziwa, .xXIX. 43. Przynęta w łowiectwie, P. kocie mięso, XXXI. 31, 32. Przynica, pszenica, XIV. 391, . Przyodziewa, odzież, ubranie, VI.47. Przypasek, przypaśnik, trzos krakowsk~ XXIV. 114. 20· oględziny, przedstawienie, XIV. 119, Przypiecek, I. 198; II. 73; IX. 87. Przyrpiekała, bóstwo Słowian, XIV, 232. Przypijanie do bogów, XX. 190. - do ludzi, XX. 190. - do zmarłych, XX. 190. Rr.zypołudnica, IV. 331; V. 54; XIII. Przypatrywisko, 295. przypór, rozpór, V, 64; XXXVII. 228. Przypowiastka, p. hagada, II. 22, 24, 1)4; IV. 291-299. Przypust, przypusta, szopa, IX. 274; \ XXIX.2. Przyrada, polewa na garnkach, XIV. Przyporek, 119. przyremki, u koszuli., XXIV. 134, 135; XXIX, 84; XXXVII. 220, 228. Przyroda, jako skutek działania diabła xrrx. 138. Przyrok, urok, XVII. 234. Przyrost naturalny ludności, XX,XVIII. 312. Przyrządy czarodziejskie, XXVI. 11. Przyr.ządy do palenia tytoniu, ,X\XI.45. _ do pisania jaj, IV. 2(}4, 20.9, 210. -... łowi.eckie, VI. 224; VII. 268. - do tortur, XXXIX. 145. _ tkackie, XXI. 42, 45, 51, 53. Przysada, kwarcowy piasek w garn_ carstwie, Xl. 197, Przysriadka, przęślica, IX. 365. Przysiek, siekierka, XX. 57. Przysięga, p. bożenie, V. 106, 115; VII. 2, 12; XIII. 246, 284, 285; XXI'X. 122; XXXI. 74, - ciężarnej, IV. 180-182, 440. - fałszywa, III. 53; XXV. 7. - na kamień, XXIX. 149. _ na słońce, XXIII. 158; XXX.271, Przyramki, �436 ~::. . 437 - na ziemię, II. 211; IV. 17; VII. 12. - kaszubskie, XVII. 185. - oczyszczająca, XXVI. 21. - Kirgizów, V. 107. Przysiółek, II. 282; XI. 190; XXVII. - kujawskie, XVI. 96, 97. 128,132; XXXIX, 238. - luksemburskie, XX. 293 - placowy, XXVII. 1312. - łacińskie, I. 20, . - ulicowy, XXVII. 130. - niemieckie, I 20. Przysiudy, XIX. 35. - o 'bursztynie, XXXIX. 401. Przytulia, aphrod, XXlXI:X,. 300. - o Marku w piekle, XXVII. 27. Przysłowia, I. 19-2'3,76,202; - polskie, I. 20; ,XVI'I, 137; X,XXI. III. 43, 45; IV. 273 335 338 446' 161. V. 7, 8, 38; VI. 27, 29, 3i, 33; VU: - rosyjskie, II. 307. 29-35, 39, 40.,.4'2-43, 98, 205,2117, - śląskie, XXVII. 174. 224, 246-249; liX, 47-49, 5,1, 53, - wojenne, XXXVIII. 345. 54, 5B, 59, 97, 144, 14'9. 150, 152, - żydowskie, I. 20; ITI. 183 186: 156, 158--160, 240, 241-243, 247. IV. 436; XV. 14'3. ' 251, 253, 368, 372, 374, 377-381, Przysporzenie dobytku, XXXIX. 339, 429'; X. 435; XI. 32, 101, 112, 211, Przystęmpa, przystań wodna, XIV. 332, 341, 342; XII. 66; XIII, 32, 119, 14'9--16'0, 254-257, 259, 260; XIV. Przyslma(janie zagrody zi.elenią, 236, 2~8, 245, 345-353, 355, 376, XXVI. 75. 4<J7; XV. 2'60;' XlVI. 96, 97, 303, - źródeł i studni, XXXI. 159. 304; XNII. 165, 185; XVIII. 138; Przystrzeszki, okapy przyzbowe XJX. 111; XiX,I. 122; XIXIII. SQ, 161; XXVI. 102, ' XiXJV. 913-95, 102; XiXIV. 77; Przyśpieszanie zg,onu starców,III.30'3. X,XVI. 104, 148; X,XiVII. 27, 181; Przyśpiew, XIV, 120. XiXVIU. 41; XiXIIiX. 119 134 175 Przyśpiewka o bocianie, II. 340. 209; XXXII. 174-17'7;' xlxix,m: Przytulia bagnowa, GaHum uHgino143, 145; XiXXV. 69, 158, 159, 185, sum, XXVIII. 245. 18,6; XIXXVII. 33'8, 339, 4-05; - aphr., XXXrx. 300. XJCX;VIIT. 206, 307, 316, 345; Przytyka, część jarzma, IV, 3813. XIXxrrX. 134, 17,1, 172. pt. L i t ePrzywara, piwo z cukrem i ŻÓłtkiem r a t u l' a l u d o w a. VI. 3'2. ' - arabskie, XIII. 271. Przywary z kaszy, XII., 65, - białoruskie, XXVII, 157. Przywiązanie do dr-zwi kościelnych, - cygańskie, X. 451: Ikara, IV. 368. pt. P l' a w lu _ - czeskie, V. 309. dowe. - estońskie, Xi}{1XIV. 286. - do słupów cmentarnych, III, 295; 3~ ' - flisaków, XIII. 258; XVI. 179; XVII. 75, 76. Przywileje lokacyjne, XXV. 20, - góralskie, VII, 182, 18,3, 226; Przywłaszczenie, IV. 24. XVIII. 171. Przywrotnik pospolity p. krzyźow- greckie, I. 20. nik,Alchemilia vulgaris, XXVIII. - huculskie, VII. 68-70; XIII. 340. 245; XXX', 39. ° dać znak zgody, XIV. 119, Przyzywanie dusz, XXIV. 16. Przyźba, P. przylepek, II. 57; XIV. 348; XXIX. 12; XXX. 20, 30. Priiza-przastki, (j. czes.), p, prządki, III. 374. Psare, (dok.), ciężary gminne, 11.121. Psauma maritima, Psauma vilosa, roślina jadalna, XIX'. 319. Psałterz, w praktykach znachorów, XiX:X:lII. 118-120. Pscące, błyszczące, XXXIX. 385. Psi kozak, ,sowa, Lepiota procerus, XiX:XI. 99. Psia bedłka, p, sowa, X'XiXI. 99. Psia buda, p. buda. _ pietruszka, p, bzducha, XX:XJI. 94. - wiara, Psia krew! I. 1~5, 116. Przywtórzyć, Psia krew, psia krew! naśladowanie głosu VI. 46; VIII. 393. pcia krew! afrykanki, czarna, Solanum nigrum L. X.260. - słodkogórz, Solanum dulcamara, X. ,260; X,XlVIII. 24'5. - ziemniak, Solanum tuberosum L.. X:XVIII. 245; XIX,X. 65. Psiarka, trawa, do wyrobu kapeluszy, XXVIII. 173, 178-181. Psiarki, owoce niedojrzale, VI. 47, Psie koślaski, storczyk, korzeń, XIX,X. 209. Psie mięso w przysłowiu, IX. 378. - plemię, I. 117. - włosy, choroba, XXX. 47. Psi pysk, p. ciuka, Psina, trawa, II. 135. Psiuby, trujące grzyby, przepow. deszczu, XII. 61. Psiuki, trujące grzyby, 1.117,197,198. Pska mu się, kicha, IX. 288. Psianka ./ Pski mald de jdesz! Pski mald maId! (gw. hue,), nawoływanie cieląt, X~XV. 137. Pstra, nazwa krowy, ~XI. 205. Pstra trawa, Pha!aris arundinacea jol. pieta, XlXXl. 98, Pstrąg, p. Strąg, Salmo jario L., III. 233; 235; V. 154; XVII. 149; XVIII, 100; XXVIII. 215, 216; pL R Y b o łów s t w o. - górski, XXXII. 24. !przeciw bezpłodn., ~XXVIH. 350. - w lecznictwie gotowany, XXJXVIII. 350, Psternol, trznadel, II. 135. Pstrokatobrzuchy, demon indyjski, XXXIV.6. Pstrucha, płachta w kratki,1X1V.119; XJXXVIII. 267; XXXIX, 4'55. ---J struś, V. 64. I. 116. Psucie mleka, p. mleko, VI. 78; VIII, 356; XII. 64, 65. pt. M <li g i a. - wina igorzafld, XXVII. n. Psycho-et~ologia, XXIX, 109. Psychologia, X:XI. 6--8, 84, 91, 190, 269; XXVIII. 101; XXIIX'. 109, 110; XXX. 243; XX'JXVII, 309, 312; XXXIX.61. - etniczna, XXI. 91. - indywiduum, Xx:xrx. 26. - mowy, XXXVII, 316. - rasowa, XXXVI. 130. - wSpólnoty rodowej, XiXX.IX. 26. Psycho[ogizm, XXXVII. 33, 45. Pszczelarstwo, pszczelnictwo, XXIV. 88; XXiXIV. 288; XiXJXVIII. 364, 463. - bartne, IV. 24, 25; VI. 56; XII. 299. P s z c z e l a l' s t w 0, p. bartnictwo, chów pszczół, deseczka w ulu, garnek do okurzania pszczół, klaPstruś, Psu brat, �438 439 teczka, krawacz, kurz, laźbić, podkurzacz leziwo leżaki miód pa sieka, pień, pra~o bar;ne, 'ps~czo~ la, sitko, .••..... ul, Teplyj oleksa. Pszczoła, p. bogini pS'zczół, pczoła, I. 182; II. 17, 170; IV. 26, 419; VI. 56; XI. 74; XIII. 256, 257; XVII. 182; X.VIII. 210; Xx. 25,54. XIXlIT. 159; .x.XV. 77; XXIXI. 79. - kult, XXVII. 136. - rojenie się, XXXVIII. 234. - w bajce, IX. 178. - w legendzie, VI. 351; VII, 137; VIII. 290, 29'2, 295; IX. n. - w przysłowiu, IX. 378. - w wierzeniach zwi.ązanych z hodGwlą, III.24; VI. 62; VIII. 372; X, 355; XII. 317; XIII. 22, 28; XIV. 34. - w zagadce, XIV. 376. - wróżby o miodzie, XIII. 28. - zakazy, XXXVIII. 379: Pszenica, p..pszenycia, Triticum vulgare, XIII, 2:20. - barwnik do jaj, IV. 215. - jako ofiara, XXII. 1. - młócenie, VII. 274. - powstanie, II. 216. - przepowiednia urodzaju, XHI. 27; XIV, 251. - przy zakładaniu podwalin, VI. 266. święcona, podkurzanie chorego, XVIII. 182. - uprawa, I. 158, 173; II. 236, 353; III. 11; IV. 443; V. 80; VI, 55; IX. 124; X. 344; JeI. 32, 40, 160, 161; XII. 143, 215, 229, 295; lXIV. 135, 397; JeVI. 59; XVIII. 62; XX, 56; JeXVI. 50; XXVIII. 152, 154, 157.w lecznictwie, XIII. 220. XJeVIII. 245; XX:X,IV. 262; X)()(VII, 202; X,XXIX. 294. 326. - w ,bajce, VII. 249; VIII. 187. - w kolędzie, XIX. 42, 43. w lecznictwie, XXX. 69. w obrzędach Boe:. Nar. VIII 370 223; X. 281. ' , - w obrzędach chrzestnych, VI. 127. -. w obrzędach nowQi~ocznych, II 223; XI. 281. - w obrzędach weselnych, V, 341; XIV. 384; XVIII. 150; XJe. 196. - w pieśni dożynkowej, III. 211. - w pieśni weselnej, I. 249, 251, 263; VIII. 2317,382; IX. 142, - w przysłowiu, VI. 32; lJe. 49; 277. -- z mi.odem, XI. 194; XVIII. 200. Pszeniczka M. Bosk" rośl. w leczn., X,XX. 41, 50. Pszenycia, (j. ukr.), pszenica, VIII. 1372,382. Pszenyczka, (j. ukr.), wzór pisanek, IV, 212. Pszęnica kuak, uajno kuac, naśladowanie wrony, VIII. 393. Pszkand de jdesz, (gw. huc.), nawo_ ływanie bydł.a, XXXV. 136. Pszkand na na! (gw. huc.),XXXV.136 Pszono, p. proso, V. 163. . Ptak: Anka, XI. 2:33; pt. M i t y. - biały, V, 229, 231. - bóstwo, VI. 243, CharadrioS', XXiX.' .83. - domQwy, III. 195, 196. - drewniany, Xl. 327. - Góra, XI. 232; pt. M i t y - jako motyw zdobniczy, IV. 212; XXU. 125; XJeVIII. 45, 47, 48, 50, 54. - lecący, XVII. 199. - Lela, XIV. 224, - malowany, II. 346. - .• mówiący, XI. 239; JeXXV. 26. - ognisty, XI. 230; XXIX. 106. - clbrzymi, XNI. 152; XJeVIII. 200. - przepowiednia śmierc~ VIII. 49. - ~ '- _ - P P rajski, II. 49, 50; XXXVII. 25. Roda, p. bocian, XIV, 224, 225. Rokha, JeI. 232. rozmowy, IV. 420. starzec, XI. 232. stwor'zenie, XIII. 334.· szkodnik, XIII, 329. święty, V. 299; XIV. 129. 225. totem, :XVIII. 28; XXXVIII. 350. w haśni, VIII. 281, 291; XI. 238. ~'72, 378; XIV. 182; X,X, 237, 268 w budownictwie, ozdoba dachu. XXXIII. 98. w legendzie, XXx. 105. w pieśni, III. 162, 163. w przysłowiu VI. 33: VII. 29. w szopce, XIX. 43; XXiXl. 54. W, wierzeniach. VII. 2; VIII. 302; X,xXII. 120. w wycinance. X.XII. 119. w zwyczaj. siewnych, XXX. 247. woony, VII. 293. wo,le oczko, XIII. 114. wcielenie ducha: VI, 243. wróżebny. XIII. 343. z głową ludzką, II. 324; XXIX.156: złoty, V. 183; XXX,VIII. 207. Żar ptak, XI. 23i8. żelazny, XXXII. 97. t a k i d o m o w e, p. gqsior, gęś, husak, hus i, husy, indyk, jarica, .kaczka, kapłon, klokloszeczka, kloklotek, kochajka, kochut, kogut, kokosz, kalkoszeczka, kura, kurczęta, kuros, pantarka, paw. perliczka, pieunik, piweń (kogut). t a k i d z i k i e, l. chr6ściel, dudek, dzięcioł,! jiaskółka,) jaskówronek, jastrząb, jemiołuszka, junkier, kania, klujduba, kobiec, kobuz, k.olowodysznyk, kostrub, kos, kulig, kuHk, kurka zbożowa, kuropaciec, kuropatwa, lubek, (dudek). orzeł, osiźik, ploprzepiórka, puhacz, sowa, szczygieł, szulak. P t a k i w w i e I' z e ni a c h, p. bo. cian, Charadrios Chara Suor (kruk), jaskółka, jastrząb, kania, kawka, kobeć (kukułka), kogut, kruk, kukaweczka, (kukułka), kura, la martinel (jaskółka), Lela, leglek, (bOCian), łabędź, mysikrólik, Orsina, paw, puhacz, Rokha, sowa,Simurg, Wundersing Vogel, zimorodek, Żar-ptak. Ptaki, ptaszki, wzory pisanek, IV.212. Ptasia miętka, mięta w lecz. XXIX.56. Ptasia trawa, p. rozchoonik, pł.askolistny, X,xX, 64. Ptaszek, uszko u cepów k.aJpicowych, XI. 174. - gra dziecinna, VIII. 201. - w zagadce, XIV, 374. Ptaszę świętom<lrcińskie, p. dzięCioł XVI. 4, 5. Ptaszki drewniane, X,XXIX. 4M. P t a s z n i c t w o, p. drgubicą, jemioła, kablączki, kadłubek, kalafonia, kistka na sikorki, kobec, kobuz, kulki (pętle), krzeczot, lep, łowienie w sieci, perewiesy, ponoże, próżatka, przeperzyca rozjezdna, rozjazd, sieć, spar, spark, stoproża, szpark, wab, wabik . Ptasznicy, XX. 166; XXXIX. 292. Ptaszy język, owoc jesionu. XX.xV.72. - aphr., XXXIX. 300. Pterygolatria, XI, 237. Publika, wstyd, IV. 307. Pucer, (żołn.), obsługujący, III. 81. Puch gęsi w lecznictwie, II. 156. Puch, p. kwab Pucheraki, puchery, zapustnicy,XII.44 Pucherocy, chodzenie 'PO domach N. Palmową, XXXV. 180. morska towy w gapa, król, �440 441 Puchlina wodna, II. 158; XI. 398. - leczenie, XXx. 44, 47, 54, 61, 65, 68; XXXV. 65, 71. Puciera, puciom, (gw. hue.), naczy_ nie drewniane na mleko, VI. 43. pt. B e d n a r s t w o. Puclik, (gw. żołn.), obsługujący, III. 81. Puczy w brzuchu, ból żołądka, XVIII.221. Puczyć, kręcić, gnieść, XIV. '253; XVIII. 2,21. Pudełka drewniane, obite skórą, XX,XIV. 1~9. - srebrne, XXXIV. 15'9, Puder hotentocki, p. buch. XXXVII, 84,85. Pudylki, plecione bańki ze słomy. XVII. 131, 132. Pufy, rękawy, bufiaste, XV. 71. Pug, pług, XX. 263. Puhacz w wierzeniach, IV, 59, 164, '269, 421; VIII. 348; X,XVI. 73; XXXI. 101; XXXVIII. 248: pt. p t a k i w w i e r z e n i a c h. Puharek, naczynie pierścieniowate, XXXIV. 98. Puhary dla zmarłych, p. kernoi, XXII,152. - typu nadodrzańskiej ceramiki sznurowej, XXV. s. IV. - w próbach czystości, XXIII. 8. Puhy, bicze z wołowej skóry, XX.3'8. Pukanie, zabawa, XXVIII. 64. - znak śmierci, XVII, 62; XXVI. 97. Pukawka, zabawka, X,XVIII,62, 63,241 Pul, pul, pul, okrzyk śmierci, XI. 378. Pulać (gw. złodz.), sprzedawać,VII.280 Pulastia, (j. ind,), syn Brahmy, XXXIV.20. Puliaka, (j. serb.), guziki, gra, V. 144. Pulić się, krzywić usta, XVI. 86. potrawa z mąki kukurydz, XVI. 134, 135. Pulsa w lecznictwie, XI. 396. Pułap, XI. 395; XXIX. 183; XXXVII. 111, 112, 119; XXXIX. 453, 454. Puł.apki na dzikie zwierzęta, XXVI, 98; XXXI. 3, 31. Pulsetek, miara płótna, XX,XIX. 327. Pumeks w obróbce bursztynu, XXXIX. 378. Pumpil pępel, pępek, Xx.. 160. Punalua, hawajski system pokrewieństwa, I. 38; X;XXVIII. 346. Punt, wstawka do gorsetu, XXXVIII. !359'. Pur, (j. lit.), miary, III. 196, 211, 212, 300, 304, 307; IV. 125, 127, 130, 132, 135, 136, 141~148, 241, 365. Purchada, purchawka, Lycoperdon bovista L., XIV, 119. Purchawka, p. bycze jaja, kurzawPuliszka, ka, zemlene serce, Lycoperdon bovista L. przeciw krwotokom, II. 22; ,xIV. 119. - w przysłowiu, IX. 48, Purim, XX,VI, ,120; XXVIII. 51; XXX. 236. Purloty, kobo ubiór głowy, X,XI,X,.82, Puscanie próby, kopanie bursztynu, XXXIX.405, Puskajtis, (j. lit.), bóg bzu, I. 120,121. Puskrzenki, skrzynia przegrodzona, IX. 361. Pusta noc, p. bdyn, XXX. 226; pt. Zw y c z a j e i ob r z ę d y p a _ g r z e bo w,e. Puste miejsca przy stole w obchodzie Dziadów, XXIV. 35. Pustelnia, XXXI. 87. Pustelnik, XX,XI. 12-16, 19, 65, 87, 129; XXXVII. 29, 30. - w bajce, II. 169, 170; XI, 375. _ w legendzie, XXVIII. 206; XXX. 88, 96, 101, 103,.114, 115, 119, 132, 136, 140, 143. _ w pieśni, IV. 51, 52, 55, 56; III. 162, 163. _ z Podkamienia, X. 459. Pustocha, dziewiczy wieczór, IX. 212, 213; pt. Grupy Pusty wieczór, Pusty wjacor, płci i wieku. p. bdyn, .xJXIV. 85. (j. błr.), P. pusty wie. czór, pusta noc, XXX" 226. Pustyj, diabeł, :X'Vl. 13,6. Puszczać klauzę, figle, żarty na wieczornicach, XVIII. 151. Puszczanie krwi, Medyana, XXIXIX. 311. (gw. hue.), p. strzeLba, VII. Puszka, Puzan, ubiór głowy, XXVIII, 18. Puzia kwiatostan mlecza, nasiona, , lXIV. 119. Pużla (gw. huc.), pies, VII. 2~. Pydd6.sze, (gw. huc.), p:,zybudówka, x)~X,IV. 149. zięba, II. 13'5. Pylypiwki, (gw. hue.), Adwent, VIII. Pyka, 369. (gw. huc.), post, .xtvIlU51. Pylypoweć, (j. ukr.), wroniec, widłak, barwnik do pisanek, XI. 189. Pypeć, choroba kur, XX,X. 43. Pyłysznik, Pyra, duży kartofel, (j. ukr.), pierogi, I, 164. (j. lac.), krzemień, Pyrohi, 2~. _ Puszczyk, p. lelet, głos, V. 267; XIII. pyromachos, 344; XVIII. 196, Puszczyk, sprowadzanie XXXVIII. 62. pyrpiruna, _ w wierzeniach _ zwiastun deszczu, IV. 420; VI. 305. śmierci, XX. 319. Puścił się na Putyna, niane 139. (j. gr.), dziewczyna jona, w magii sprowadzania besztefranty, zaczął 104; x,xXIX. 434. (gw. hue.), naczynie ·drewna mleko, XXXV. 89--92, 95, 103, 112, 127, 130, umadesz- czu, XXX'III. 11. perzasty, XIV, 1J.9. Py'rzaty, pysalcie, ukr.), hulać, VI, 47. Putać, marnotrawić, XII. 68. Putnia, cebrzyk do pojenia koni, IX. 367; XXIII. XXXII. Pysak, Puszta, IV. 274. XIV. 119. Pyrchanie się owiec, IV. 282. Pyrć, kozia ścieżka, XIV. 399. Pyrlik, młot, II. 141; VI. 292. przyrząd pysar, do pysZ~k,. pisama IV. 208. pysanky, Pysk, (j. ukr.), pisanki,XXX'I. pyskawec, Succisa pratensis, nictwie, VI. 159. PyteL, płatek z wzorami, _ w młynie, w lecz_ II. 141. IX. 276; X,III. 66; ,x~III. 114. gra, V. 138,141,143; VIII. 27. Pytka ze słomy, zabawka, XXVIII. Pytka, XVII. 145. 242. Pyton, kość w magii deszczowej, XXXIX. 225, 335. Pu.wyci,. (gw. huc.), mosiężne V. 150; VII. 2~. guziki, 166. część łyżki, IX. 362. (gw. hue.), naczynie na mleko, przeznac'zone do wyrobu sera, Putyra, (~. Ja), �442 443 Q Q, (j. koz.), siodło juczne. 120. pt. U p r z ą Ż. Qamyt, XXXlX. Qomyt, (j. kkg.),chomąto,X:XXIX.120. - (j. anam.), kurza ślepota. d'ethnographie, (j. fr.), V.273. (j. ałt.), siodło lub chomąto. XXXIX. 125. (j. koz.), siodło. X' CXIX. 120. (j. mong.), siodło, :homąto. XXXIX. 120. Qom, - (j. tat.), chomąto, :XXXIX.120. Quang-ga, Questionnaire kwestionariusz QuetzaZcouath, XXXII. Ul, etnogr. XXVIII. 5. (j. azt.), p. wąż. U2, 128; 131. R Rabaja, Rabiata, (j. ukr.), nazwa krów. III. 45 rabiatnik, XlV. 119. czeladź robotnik " Rabin, III. 146; IV. 181; Xl. 218; XII. 51, 53, 54; XIV. 153; XXXII. 48, 49; XXXIII. 122; - cudotwórca, VIII. 351; XXVIII. 53 - w szopce, IX. 28; -zaklęcia, XXXIII 122. . Raboli, (j. słowen.), symbol zimy. XX)cIII. 10, 12. Rabula, nazwa krowy, III. 45. Rabunek kobiet, p. porywanie. XIV. 190. Rabusie, XXVIII. 76. Rabuś,Rabyj, nazwa psów. III. 45. Rachmany, XIII. 120; XVII. 32. pt. Demony. welykdeń, 4-ta niedziela po Wielkanocy, IV'. 219, 220, 226; V. 220; xu. 298; XIIU. 31; XVII. 31, 120; X.vII. 32. pt. Z w y c za je i obrzędy doroczne. Rachowanie negatywne, "ni jeden", "ni dwa". XVIII. 178. - wstecz od dziewięciu, XVIII. 178. Rachuba czasu, XXV. 134; XXX. 257. Rachwa, blacha na kole, VI. 395. - (gw. huc.), skrzyneczka na masło. XXXV. 97, 98. Rachmańskij Racice baranka, odwar. Xl. 383. (dok.), rata. XIII. 254. Racuszki, jadło wigilijne. XXIX. 92. Raczek, ornament. XXXII. 38. Racizna, Raczki do chodzenia 'PO lodzie, p. XXV. 5. Rać, pochodnie sobótkowe, IV. 317. Rada głów rodu, XXXIX. 188; - starców, III. 82. chrapki. czes.), demon, V. 381 p. radownica. Radełko do pisania jaj, VII. 176. Radi, mieszkańcy Radegostu. XIV. 42. Radigost, XXI. 162; XXIV. 88. Radin, (j. ret.), płótno. XI. 364. Radina, (j. :sekl.), narodziny dziecka. XVI. !40. Radaszek, (j. Radawnica, RaditeZskaja, O, ukr.), p. stypa. XVII. 29. vuZpina, p. liszezak. Radlenie, XX. 34; XXXIX. 294. Radlina, redlina. XlV. 119. Radło, I. 188; III. U; IV. 287; XX'VI. 98; XXVII. 70, 166, 168, 185; )GXiX. 214, 216, 227-229, 250; XXXI. 3; XXXIV. 183, 184, 186; X)XXVII, 246; X,XXIX. 113, 118, 130, 454. pt. N a r z ę d z i a l' o In i c z e. 'Radix .} " ~ cZJWoroboczne, XXIX. 167; XXX. 232; - instrument muzyczny, XVI. 50; XXVII. 70; - krzywogrządzielowe. XXX. 232; -- ~eklemburskie, XXX. 228; - płozowe, XXX. 254; - ramowe, XXIX. 167; -. rylcowe, XIXIX. 167; XXX:. 231. 232. 254; XXXIV. 186; - słupicowe, XXIX. 169; - w przysłowiu, IX. 51. Radnice, (j. czes.). budow., II. 76. Radogost, XIV. 218 223,227; XXI. 163. Radogosc, XXXI. 158. Radonica, radonnica, .p. wtorek po Przewodniej Niedzieli, II. 212; XVII. 29; XXV. 56. pt. Zwyczaje i obrzędy związane z k u l t e m p l' Z o d k ó w. Radounica, p. radonica. XXIV. 8. Radowecka, nazwa krów. XXXV. 13'5 Radownica, radunica, radynica (j. święto zmarłych, stypa, Xl. 429; XVI. 325; XVII. 29; XXIV. 8. Radunica, radynica, święto zmarłych 17, 19. Radzyc, O, słowiń.), :mówić. V. 325, Rafa, p. ryfa, obręcz na piaście. XXIX. 48; XXXIX. 123, 129. - (gw. flis,), skała podwodna. XX. 57. Rafanie lnu, XXXVII. 465. Rafka, p. ryfka. XXXIX. 123, 129. Ragać, ruszać. XVI. 86. RaguZkas, Ragułas, (j. lit.), reguLki. XXXII. 25, 26, pt. R y b o łów s t. Rahab, (j. hebr.), pan morza, związek z wężem. XXXII. 16~166. Rahaza, (j. błr.), poduszka z sitowia. XXX.33. Raj, II. 328, 374; III. 185, 186, VI. 228; VII. 19, 26; VIII. 351, 352; ukr.), X. 23, 27-30; XI. 78; XIII. 334, 336; XIV. 63, 77, 78, 81, 83, 86, 167, 173, 176, 1~6, 354; XIXXIII. 139. 140; pt. Wierzenia. - zwierząt. XXXIII. 139, 140. Raj, p. chodzenie z Rajem. Raj, swat. III. 64, 65; XXVIII. 104. Rajba, wesele kurpiows. XXVIII. 104, RajbiśZe, p. ReibbusteZ. III. 80. Rajbować, trzeć. VI. 47. Rajtak, skopiec. VIII. 41. Rajtubuow, (j. polin.), twórca nieba. VII.6. Rak, smarkacz, chłopak. V. 64. - tortury. XXIV. 171. Rakarz, VII. 93; XXVIII. 227. Raki, w recepcie komicz. XXVIII. 205. - połów, XXIX. 126; XXXII. 32; - w !bajce, VII. 246; XVI. 350; - w przy.słowiu, XIV. 240, 355. raky, pasterzy hue. i rum. XXV. 5; - turystyczne, p. chrapki, XXV. 5. Raki, ozdoby kapelusza. XXXVII. 229 ----'wyszycia na spodniach. XVIII. 67. Rakiacis, (j. lit.), kotwica, XXXII. 26. Rakowe masło w med. lud. XI. 396. Rakszasy, (j. ind.), chmury z piorunami. XXXIV. 19. RakS. (j. ind.), szkodzić, XXXIV. 18. (j. ind.), demony~ XXXIV. 4, 6, 8, 9, 12, 14-2.2. Raksas, Raksojudz" Raky (j. ukr.), p. raki. XXV. 5. Ram, półka na naczynie, XX1XVII.201 Ramazan, zwycz. dor. XXXVIII. 348. Ramy, XVI. 366; XXIX. 19. - koło okien malowane, XXXIII 107, 111. Rana, leczenie, XI. 399; XIII.· 217, 219, 226, 341; XVIII. 183, 188; XXX. 39, 47, 69; XXXI. 27, 30; XXXV. 62, 71. �444 445 krwawnik posp. AchiUea Rasy: australo-neandertalska ;X,XX. 37. XXXIX. 3D. ' Rano, pora dnia, XIII. 22'5. - brachycefal. CXX'XVIII. 30 Ranymszo, msza ranna. VIII. 156. - Combe-Cappele, XXII. 76.' Rańsza, (gw. flis.), poczęstunek. X. 8. - Cro-magnon, 1. 210;XXXVIII. 31. Rańtuch, prześcieradło chusta obrus - dolichocefal. XXXVIII. 30. V. 64; VI. 47, 50; VIII. 165, ~32; - grenelska, XXIV. 45, 49, 63, 203. 35, 63, 72, 186; X,Ii.25, 61, 408; XII. - Grimaldi, XXXVIII. 31. 286, 292;XIII. 210; XV. 96, 98; - Laugerie, VI. 9. XXVIII. 217, 219; X,XI.X. 157; - ludzka kopalna, XXXIX. 79. XXXIV. 145, 162, 165; XJX:XVI. -'< Neandertal. XXII. 73, 75; XXIII. 2-67; XXIXVII. 224, 2.28; pt. 179; XXIX. 196. a d z i e Ż. Rasa, rasza, haras, wełna,XIX,XIV.165 - dar młodego, XVII. 153, 161. Rasiści, XXXIX. 50, 78. . Raphanus sativus, p. rzodkiew. Rasizm, XXXIII. 144; XXXVIII. 311; Rapki, wzór haftu, X. 301; XXXV. 27 XXXIX. 26, 30, 50, 424, 425. Rapsod ślepy, XVI. 153; XXI. 188; Raskolnicy, (j. ros.), sekta. XXI. 138. XXXVII. 102. Raskosz" Roskosz, Niega. XIV. 78 81 Rar, Raraszek, (j. czes.), demon, V. Raspla, raszpla, pilnik. V. '64; 381; XIV. 63, 177 225349 XXXIX. 379. Raróg, Falco pere~rinu~, XI. 331; Rasy bydła rogatego w gwarze huXIV. 63, 177; XXXVIII. 237. culskiej: czeska mieszana, radoRartan, łyko palmy. XXXVII. 390. wecka, sementalska, stara huculRasa: ska, szwajcarSika, XXXV. 79 80. - aryjska, II. 98, 102. - koni (gw. huc.), "ce bojky, ce' na- !biała, III. 175. sze", XXXV. 82. - definicja rasy, XXI. 84. świń, XXXV. 82. - etniczna, IV. 62. Raszka w bajce, VIII. 308, 309. - fizyczna, IV. 62. Rasztas, (j. lit.), ornament. XXXII. 37 - hiszpańska, XI. 354. Rataj, XIV. 94; XXXIX. 114. - kopalna, JGXJXI,X.79. Ratapa, (j. austra1.), istoty oczekują- lingwistyczna, IV. 62. ce reinkarnacji. XVII. 39, 41, 54. - lokalna, IV. 69, 70. Ratulis, (j. lit.), sieć. XXXII. 30. - niższa, XXXIX. 425. - nordyczna, XXIX. 139, 141, 142, Ratusz, XIII. 66. 425. Raubritter, (j. niem.), XXVIII. 73. - pigmejska, X;XXIVUI. 32. Raubszyce, rabusie. XXVIII. 77. - psychiczna, IV. 62. Rauda, (j. lit.), pieśń pogrzebowa. - semicka, I. 114; II. 98. IV. 173. - słowiańska, III. 97. Rawasz, (gw. huc.), kloda, trzaska, - subnordyczna, XXIV. 49. miara na mleko. V. 61; VII. 271; - teutońska, VIII. 97. XVII. 143; XXXV. 101 123 124 - żółta, XXXIX. 426. 133, 150, pt. M i a r y i 'w a ~ i. ' Rannik 329. (j. ros.), XIX. 18. Rażka, (j. błr.), balijka. XXX. 14. Rąbek, XXXIV. 161. - na ,głowę, XXVlII. 19. Rąbież, (dok.), wycinanie drzew na granicy. XXXIX 296. Rączka u kołowrotka, II. 131. - u kosy, II. 131; IX. 365. Rączka, miara na miód, XXVII~. 147, 162-164; pt. M'iary i wagi. - chehnska, XXVIII. 162; - grodecka, XXVIII. 162; - 'hrubieszowska, XXVIII. 162; - lubaczowska, XXVIII. 162; - lwowska, XXVIII. 163; - podolska, ·XXVIII. 162, 165; - ratneńska, :XXVIII. 163. Rądel, p. brytfan, rondel, XIII. 252. Rama, bóstwo, XXXIV. 20. Ra.ma.yana, 'XV. 195. XXXIV. 3, 8, 15, pt. L i t e l' a t u l' a 1u d o w a . Rdza jako barwnik, XXIV. 141; - dzwonów w magii, XXVII. 99; - ruda bagienna. XXIV. 141, pt. M e t a 1e i i c h o b l' Ó Ibk a. Rdzeń bzu, zabawki, XXVIII. 62, 63; - pacierzowy, choroby, XI. 396. Recepty komiczne, XXVIII. 205; - kulinarne, XXVI. 110; - środkÓw ma·gicznych, XXV. 13, 14. Rechtliche Volkskunde, XXXIX 166. Rechtsanschaung, XXXIX. 166. Rechtsbrauche, XXXIX. 166. Rechtur, rektor, kierownik s:mtoły, XVIII. 221. Recytacja ludowa, XXIX. 102, 103. Reczuchy, jadło zapustne. XII. 41. Redierer, Retra. X,IV. 42. Redigost, p. Radigost. XXV. 121. Redyk, powrót z hal. VIII. 47, pt. P a s t e r s t w o. Razasek, mmefol, Razdolet, X: • '. (j. czes.), wir. XXXIX. Reedycja dzieł Kolberga, XXXIX. 607. Refa, p. ryfa. XXXIX. 129. Reforma ro\na, XXXVIII. 534. Reformacja, III. 108, 117; VI. 206; XX. 116; XXX. 264; XXXV. 169. Refren, p. lado! lelum ladum, lelum! Regale bartnicze, XXXIX. 170. Regeć, ruchliwy. XII. 68: Regi-negi, regi-negi, Radujmy się! radujmy się! naśladowanie żab. VIII. 393. Regina, deumque, hominumque, (j. lac.), p. Dziedzylela, XIV. 74. Region, XXXIV. 33; - budowlany, XXXIX 247; - etnograficzny, X'XXI'XI, 445; - geograficzny kultury rolnej, XiX:XIX. 105; - kurpiowski, XXXIX. 251; - łańcucki, XXXIX. 445; - osadniczy, XXXIX. 231; - przeworski i rzeszowski, XXXIX. 445. Regionalizm, XXV. 143; XXVI. 137, 138; XXXI. 150; XXXV. 179-182 184, 185, 187, 188; XXXIX. 228,229 Regracjo, zabawa, XVI. 86. Regularność, w med. XI. 398. Regul, menstruacja, XXXIII. 80. Reinkarnacja, XVII. 39, 41. Reja, szkuta, XX. 56. Rejment, regiment. XXVIII. 89. Rejst, prra! nawoływanie owiec. XXXV. 136. Rejzelach, (j. żyd.), wycinanka XXII. 122. Rekruci, II 349; III. 73. Religia animistyczna, XXXIX. 16; - Arabów, XIII. 278; - Celtów, XXII. 159; - Germanów, XXII. 159; - Greków, XXXV. 181; �447 446 -. - Hindów, II. 86; VI. 312; indoeuropejska, XXXVIII. 45; Persów, VI. 312; pierwotna, IV. 339, 449, 450; VII. 88, 286, 288; XXII. 18; XXIII. 175; XXXIX.60; - pochodzenie, XXXIX. 16,60,61,177, - politeistyczna, X,XXIX'. 16; - preheleńska, XXII. 159; ......Prusów, X. 111; - Serbów Łużyckich, VII. Ill; .....•Słowian, XXII. 1'59; . - symbolizm w religii, XXIII. 175-177; - szamańska, XXXVUI. 46; - w życiu ludu, XXXIX. 134; - Wotana, XXXVIII. 46; - żydowska, ~I. 312; XiXJH. 159. Religioznawstwo, XXI. 184, 185, 190; XXII. 149; XXXVI. 157;XXXVII. 395, 398. Relikty etnograficzne, XXXVII. 238. Rema, katar. XI. 397; XXX. 62. Remieniak, pas rzemienny. III. 15. Remiń, (j:. ukr.), rzemień, :XiX:XVII.215 Ren, renifer, VII. 2, 20; XI. 245; XVIII. 90; XXXII. 118, 128; XXXIX. 421; ~ skóra, XXXVIII. 236, 258; - w wierzeniach rel., XXXII. 118,128. Renka, rynka. IX. 362. RenkieL,' człowiek z ułomną ręką. XVI.I. 164. Repertuar zbioru fonogramów, XXVI. 124. Repetynier, (.gw. żołn.), Repetiergewehr. III. 78. Reportaż o miasteczkach i wsiach, XXXVIII. 513. Republiki Związkowe, XXXIX. 5. RescuLus hypocastaneus, rp. kasztanowiec. Resurekcja w magii, XI. 377, 387. Reszetyna, rzeszetyna, XVIII. 190. Resztki potraw wig., II. 87; IX. 414; - dla drzew owocowych, XVIII. 95: - dla zmarłych, XX. 260; -. zapustnych, wynoSzenie w pole, II. 87; IX 414. Retis, (j. lit.), sieć. XXXII. 30. Retki, część krosna. II. 133. Retman, (gw. flis.), II. 73; XVIII. 133. ReumatyZJIl1, leczenie. VII. 269; XI. 400; XIV. 171; XXV. 77; XXXI. 27; XXXV. 62. Rewolucja proletariatu, XXXIX. 53, Rewty, (gw. huc.), płakać. VII. 263. Rex, (j. łac.), król, pan, epitet boga. XIV. 36, 54, 57. Reza, ryza, pęk gałęzi u sieci. XIV. 119. Rezeda, Reseda, XXVIII. 245. Rezginie, XXXI. 3; XXXII. 178, pt. Transport. Rezurekcja, VII. 284; XXV. 87; - w magii, XI. 377, 387. Reż, żyto. XVIII. 2,21; XX. 63. Ręcznik, II. 142, 144; XIV. 11; XXIX. 85, 86; XXX. 15; XXXI. 5; XXXII. 38; XXXVII. 486; - biały, III. 127; - w obrzędach weE;elnych, X. 61, 63, 64, 66, 67; XU. 91; - w obrz. pogrzeb., XIU. 2'32; Rędziny, lekka gleba, XXXIX. 294. R.ęika: ciężka, zła, IV. 127, 128; .....•dobra, lekka, IV. 127, 128; - kosmata, IV. 121; - swędzenie, wróżby, X. 355; - szczęśliwa, XXIII. 65; - w lecznictwie, XXX. 251; - w zagadce, IX. 407; - we wró:i:bach, XXX. 251. (gw. hue.), odzież, XVII. 151. (gw. huc.), duchy stodolV. 302. ne. XXXII. 83. Rękaw, III. 15; XIV. 15; XXIX. 80; Rigwed,a, III~ 2, 4, 6; XX 298, 299; - czuhy, X,X/XVII. 218; XXXII. 86, 133; XXXIV. 3, 6; pt. huńki, XXIXVII. 223; Li;teratu'ra ludow,a - koszuli, XX;IV. 134; XX,XVII. 215; R.imanthus crista Galli, p. szeląźnik .....:... w magii, XIII. 228; mniejszy. - sukmany, XXXVIII. 232. Ripa, (j. ukr.), kartofle. V. 60, 153; Rękawice, p. pirsttinies, V. 153; VII. 263; X. 261. XXIX. 97; XXłXI.4, 5; X1XXI1.116; Rispetti, (j. wł.), pieśni toskańskie. 4, 5; XXXII. 31; XXXVIl. 116; XV. 50. - w przysłowiu, III. 43; Rispotto, (j. wł.), poezja. XXXVII. - w zagadce, XVI. 83. 403, 404. Rękawiczka, próba czystoś,ci, symRiszczene, (gw. huc.), szczotka z gabol,:X:XI'II. 8; XIXVI 124; X:XX. łązek. XXXV. 100. 251. Ritornello, (j. wł.), pieśni, III. 363. Rękawka, Emaus, II. 219; III. 76, 77; Riwnyj, (gw. hue.), taniec, X'IT. 307; VI 205, 316; VI'll. 154; XVII. 29; XIII. 210. XJXIXI. 107; XIX/XVIII. 539; pt. Rizdwo, (gw. hue.), Boże NarodzeZwyczaje i o'brzędy donie. XVIII. 199. r o c z n e. Rizej, (j. błr.), słoma, gałęzie u nieRękawki, XXIX. 184. wodu. XXXII. 30. Rękawki M. Boskiej, 'P. goryczka wąRizhy, Rizkci, (j. ukr.), wzory pisaskolistna, XXX. 41, 50, 51. nek. IV. 212. Rękodzielnictwo, XIII. 66. Riże, (.gw. hue.), pastwiska, polany Rękojeść dziergnia, XXXl.II. 136; leśne. XXXV. 85. _ kijanki, XVIII. 117-119; Robactwo, zaklęcia w zwyczajach - radła, XXX. 229, 2 54; siewnych. XI. 387; XXX. 247. .....•sochy, XX. 50; Robaki, VI. 351; XIII. 32; XIV. 172; - szufli, XXXIV. 184. XXX. 84, 86,117-119; Rękopis, XI. 317; jako przynęta, XXXII. 26, 27; - berliński, VI 3511; XIXI. 245; - p6chodzenie, lI. 87, 162; - Hieremiasa, XXXI. 81; .....•w przysłowiu, XIV. 3B!); -:- kazań, II. 86. - w żołędziu, przepow. dobrego roRękowiny, p. zrękowiny, .II. 239,-241. ku, XXXV. 68; Rękownica, drużka. VII~ 248, 251. - wywołujące trąd, XVIII. 81--83. Ręnczniak, parobek, XIV. 119. Robienie światła, p. lanie świec Rhamnus catharctina, p. sakłak, sza:X:XXIII. 129. kłak, kruszyna. złota, XXVII. 94. Ribes nigrum, p. porzeczka czarna. Robocizny, IV. 129; XX. 4. Ricka, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 212. Robotnik, XXXIX. 46, 50, 53, 156; Rieć, (j. lit.), część sieci, XXXII. 30. Ręka choroba świń. Janowa, p. korzeń paproci. Riendie, Rigaczniki, 1 .( �448 - angielski, III. 325; francuski, III. 325; leśny, V. 154; polski, p. pieśni, III. 325, 329; XXXIII.41; rolny, VII. 333, 334. rosyjski, III. 325. wędrowny, .p. bochyniarka,bochyniarz. Roboty wiosenne, XXXVII. 203, 207. Rochte, (j. czes.), rozpadlina. XVI. 291 Rod, p. ojciec, XIV. 62. Rod, (dial. alem.), rząd. XI. 363. Rada, rodza, (dok.), bóg rodzic, bo. c~n. XIV. 62, 63, 176, 224, 225. Rodały, III. 50; XXX. 231:, 236. Roditetskaja subota, (j. ukr.), XXIV 6; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d Y związane z kultem przo dków. Rodakola, wóz niebieski. XIV. 61, 62 Rodowość ojcowska, totemicz. III.371 Rodowód białoruski, p. hutorka. XXI. 141. Rody, ród, p. bojary. XXXIX, 90, 91,169; pt. Spis nazw rodów w I n d e k s i e o s o b o w y m. - patrilinearne, XXXIX. 184. Rodyny, (gw. huc.), urodziny. XIII. 99 Rodzana, Rodzanica, bogini. XIV. 61, 62, 72; 73. Rodzeństwo !przyrodnie, III: 307. Rodzic, XIV. 48, 62, 63. Rodzice chrzestni, l. 183; II. 202; XXXI. 159; pt. P o k rew i eńs t w o f i k c y j n e. Rodzina, XXXIX. 45, 186, 187, 193; - chińska, XXXVII. 362; - indywidualna, V. 83; XXXIX. 105; - kirgiska, V. 5; - mała, XXXVII. 123; 449 - monogamiczna, I. 36; II. 97; XXXIX.16; - osobowa, n. 102; - parzysta, III. 371; - patriarchalna, II. 303; IV. 251; V. 187; XXXIX. 16; - pierwotna, I. 33, 65, 72; IV. 350; V. 84; XVIII. 237; - poligamiczna, II. 97; XXXIX, 183, 187, 191, 207, 225; - powstanie i ewolucja, V. 82; - ustrój, XXXVII. 333; - tatarska, XXXI. 156; ----'wielka, IV. 4; XXXV~II. 347, 355. Rogacizna, ochrona przed chorobą. XXXIX. 103. Rogacz u sochy, XXIX. 167; XXX. 254. Rogal, plót u wątona lub stępa. XIV. 119. Rogale do suszenia siana, XXXIX. 336. Rogalka, mątewka, VI. 45, 57. Rogalki świętomarcińskie, pieczywo obrz. XIV. 1, 7. Rogarz, wytwórca rogów. XIV. 119. Rogate bóstwo ugrofińskie. XXXII. 118, 119. Rogaty, p. diabeł. XXVII. 69. Rogatywka, czapka. X. 183; XXVIII. 168, 171, 174, 176, 177; XXX. 215; XlXXVUI 241, 242; XXXIX. 348. Rogi, części krosna, II. 134. Rogale, rogale. XXXIII. 158. Rogoża, plawok, (j. błr.), do pływania. XXX. 16. Rogoża. szerokolistna, Typha latifolia. XXVIII. 245; - w lecznictwie, XXX. 69. Rogóż, w kociance, IV. 283. Rogula, nazwa krowy. XI. 73.. Rogula, rogalka mąkowa, mątewka. II. 128. (j. ukr.), bydło rogate. IV. 280, 281. Rohelina, rochle, (j. czes.), 'rozpadlina XVI. 291. Rojenice, Rodzanice. XIV. 72, 73. Rojenie się pszczół, II. 136. Rojownik, MeUissa officin., II. 136; XXV. 76; XXVIII. 245; XXX 55,56. Rojzale, (j. żyd.), wycinanka. XXVIII. 47, 49, 55,56. Rojz-rose, (j. żyd.), czerwonka, III. 55; XXXV. 69. Rok kościelny, II. 86; - obrzędowy, XXXI. 144, 162; XXXV.2ł; - w symbolach, VII. 119; - w zagadce, II. 41; XVI:I. 83; pt. Rohatyna, Zagadki. - zawity, (dok.), XVII. 198. Rok, (j. ros.), los. XVII. 195. wyroki, (dok.), sądy. XVII. 195, 196. Rokicki, p. Boruta, XXXIX. 248. Rokita,diaJbeł, p. Boruta. VIII. 153; XXVIII. 128, 129; XXXIX. 248. Rokita, iwa, wierzba. VI. 197; XX. 297; XXTII. 159. Rola, jednostka gospodarcza. XXV. 30. Rola muzeów etnograficmych, XXXIX. 624; - wytwórców, XXXVII 54, 56; _ zwierzęcia w animiźmie pierwotnym. XVIT. 182. Rolnica; perz. Triticum repens, w lecznictwie korzenie, odwar. XXX.6. Rolnictwo, IV. 278; V. 122, 123; VII. 18, 20; VIII. 165; XI. 387; XVIII. 127; xx. 318; XXV. s. VIII; XXVII. 141; XXIX, 118, 134; Raki, 29 Lud - Tom XL XXXI. 169, 170; XXXV. 75; XXXVIII. 313; XXXIX. 52, 108, 189, 190, 284; pt. N a l' z ę d z i a l' o l n i c z e pt. Roś li n y upra wne. - dawne formy, XXVII. 139. - Luo, XXXIX. 218. - rO?iwój, XXXIX. 52. - tropikalne, XXXIX, 193, 202. Rolnik, II. 86; VII. 87, 95; XIII. 92, 94; XIX. 92; XXXIX. 105, 108. - afrykański, XXXIX. 181. - w mętowaniu X.IV. 378. Romano-ritu, (j. łac.), obrządek rzymski. XXI. 191. Romantyzm, XXXV. 20, 29. Rop, rap (ryba). XIV. 119. Ropa naftowa XXXIII. 107; XXXIX. 243. Ropienie, Xl. 399. Ropucha, Bufo, p. koropanie, V. 127. - leczenie krów, XXV. 92. - w literaturze ludowej, IV. 81; V. 127; XI. 363; XXXII. 100, 182. - w magii, VII. 308; XI. 383; XXXVII. 297, 304; XXXVIII. 248. - w przyrządzaniu trucizn, X. 225. - wcielenie czarownicy, XII. 64. - z kamieniem w ,głowie, XXXII. 136. Ropucha kOp"'awa, nazwa krowy. XXI. 58. Rosa, nacieranie się czarownic, XXVII. 63. - przemywanie oczu, XII. 265; }cVIII. 182, 211. - słona, II. 54. - spod szubienicy }CI. 378. _ świętojańska, IV. 142; XVIII. 211. świętojerska, II. 214. _ w magii, VII. 319, '320; XI. 377; XVI. 48; XXI. 132; XJ{V. 87. _ �451 450 - w przepow. pogody, XIV. 369. w zagadce, II. 130; VI. 247; XVII. 83. - z okna, Xl. 383. - żytnia, V. 218 . Rosa canina, p. róża polna. Rosalka, likier. II. 129. Rosaria, Rosalia, (j. lac.), święto zmarłych. XXII. 152. pt. Z w y c z a j e i o b 'r z ę d y z w i ą z a n e z k u lt e m 'P r z o d k ó w. Roscicha, nazwa krowy. XXI. 59. Rosiad, rozjazd, sieć. XXXIX. 326. Rosiczka okrągłolistna, Drosera 1'0tundifolia L., XXVIII. 245; XXX. 208; XXXVIII. 273. Roskalyki, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 214. Rośliny w wierzeniach i magii. - diabelska, !p. kąkol. XXXI. 95. - dziko rosnące, XXXV. 89. ~ faI'!biarskie, XXVIII. 241. - jako motywy zdobnicze, XXVIII. 241. - o Roskete. roskiu, (gw. huc.), znaki własnościowe XXXV. 138. Rosochata gałąź brzozowa w magii. XI. 386. Rosomak, motyw etiologiczny II. 216. Rososzki, w budownictwie, I. 161. Rosół czarownic, XXX. 206. - w bajce, XX. 247. - z bociana XII. 265. - z kaczki, XVIII. 181. - z nóźek baranich, XVIII. 184. Rosskas, Roszkas, bóg. XIV. 78. Rost, wzrost. XIV. 309. Rostalować, rozćwiartować. VI. 47. Rostań, droga rozstajna. XVI. 108. Rostfijać, rozwijać. XIV. 120. Rostopast, Chelidonium maius, korzeń i listki. VI. 160. . Roślina, p. wcielanie się dusz. Roślina (y) cmentarne, XXX. 250. - czarodziejskie i magiczne, V. 247; X ;226, 259, 264, 265; XI. 430; XVIII. 77; XIX. 147; XXIII. 134; XXiX. 210; XiXX,Vnr 233; pt. - kuchenne, V. 247. lecznicze, V. 247; VII. 306; XIII. 217-225; XVIII. 77-192; XIX. 147; XXII. 53; XXVII. 153; XJXVIII 14, 246; :XXlx. 37-75 2,n7 211; XiXrxI. 93; XI}GX.III.' 1;0;' XXXV.25. ogródkowe ozdobne, V. 247. okopowe, XXXVIII. 313. poświęcone diabłu, XIII. 124. strączkowe, XXXIX. 19'5. symbole, VII. 293; XXVIII. 241. święte, XIV. 129. totemy, XVII. 34. trujące, XXVIII. 241. uosobienie mężczyzn i kobiet XIV. 203. ' uprawne, XXXIX. 194. WIskaźnik urodzajności gleby, XXXIX. 213. Roś l i n y u p r a w n e, p. aprak, arbuz, astry, bakun (tytoń), balsaminy, bambry, bandurka, bandury, bandz,' (ziemniaki), bania, barabola ber bib bób bromus, (pros~) br~kiew' bula' bulba, (ziemniak'i), bulwa, buraki: cebula, cybula, chmiel, chrzan, czosnek, dobramyśl (majeranek), dogusa ,fjproso),duchan, dynia, endywia, garagola,groch, grule, gry'ka harbuz, arbuz, hardy burka (ziemniak), hreczka (tatarka), hruszka (ziemniak), jaczmiń, jęczmień, jaćmiń, jarzec (jęczmień), "'j ~;. jęczmień, ka,pusta, karakula (ziemniak), karcc:;;;c1)y, ltarpiele, kaTtoch, kartofle, keZ, kobzole, (ziemniaki), kokorud~a, kompery (ziemniaki), koniczyna, konopie, kopany (ziemniaki), korbal, korpiele, krompel, kukurydza, kwaki, kwok, len, marchew, mOTchow, nasturcja, ogórek, orkisz, owies, pasternak, pataty, peluszka, piechota, pietroziele,' pietruszka, proso, pszenica, ryż, rzepa (ziemniak), rzepa, rzodkiew, sałata, soczewica, strączkowe, suchi kosyci, szablak, szpele, tatarka, trefi, truskawka, tytoń (aprak i bakun), warzywa, wika, wyka, zboże, ziemniaki, żyto. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e p. aloes, anyż, arcydzięgiel, arnika, Artemisia-Abrotanum,(Boźe drzewko), bagno, baluszanka (mięta), bania, barwica, bazie poświęcone, baznyk, bażanowiec, bedki, bedrinec, bedrycz, !bez, biała róźyczka, biedrzeniec, bion, bijon, biżderewO, (Boże drzewko), bluszcz, bluszczyk ziemny, bobownik, bodziszek żałobny, bole oCZY, boleczycznyk, borówka, borowina, borwicki, {porzeczki), Boże drzewko, (bylica), Boże tilo, bób, bTatczyk, bratek, brazowec, p. bagno, bukowiak, bukwica lekarska, burak, busiekoT, bylica piołun, bylica pospolita, car zile, cebula, cenceryja, centoryja, (tysiącznik zwycz.), centofolia, centuria, chleb świętojański, chmiel, chrzan, ciemiernik, ciemierzyca, świńska zielina, ciotka ziela wszelakiego, (macierzanka), cis, cyndalia, cyngalia, 29' cyntoryja, cyntoria, centuria, czarną róża, cUlrne jagody (Vaccinium myrt.), czarne ziele, (krwawnik lek,.), czarnuszka, czemerycia, czemiernik pUl1purowy, czeremcha, czersak, (szczeć leśna), czerwiona roślina, czesnok, czesnyk, (czosnek), cziebrek, czarne ziele (Ibażanowiec), czorni jahody, (czarne jagody), czosnek, czybryk polowyj, czyściczka, czyścień, dęte ziele, diwena, diwenia, dziewanna, drapacz, czortopolocha, driakiew pol. na, drimluch, dryjakiew podgryziona, drzewianka wzniesiona, dub (dąb), dykij slyz (kędzierzawiec), dyw-derewo, dziad, (zawilec płowy), dziegień, dziewanda, (dziewa'nna), dziewięćsił pospał. dzięgiel,-dzięgielnica, dziudżur, dziurawiec, dzyngiel (dzięgiel), dzwonek wielokwiatowy, fasola, fiołek trójlbarwny (bratek), fiołek wonny, firletka płomieńczyk, galganowy korzeń (Radix galangae), gąska, gęsie wianki, ·gęsiówka piaskowa, gęsiówka pospolita, glistewnik pospolity, gliśnik{konwalia), głowacz, glowaczyna, głownica źytnia (sporysz), głóg, goryczka,gościowiec, goździkowiec, grab, gruszki M. Boskiej, ·g1UlSzka okrągłolistna, grzebyczki, (goździkowiec), grzybień biały, grzY'.by, gulora, guziczek, guziczek zloty, gwiazdownica, halios (aloes), hawicz, hebd, helios (aloes), hiacynt, histowanec, hisznyci, żi.noczi, hladkij lyst, hortenzja ogrodowa, hranyci, hreczka, hryb, {,grzyb), jabłonka, ;ablownik, ;aczmiń, jagody czarne, jałowiec, janowiec, jarzębina, ja- �453 4_) :>. xzmianka większa, jasień, jasion (kora), jaskier ostry, jask6lcze mLeko, jask6lcze oczko, jask6lcze zieLe,jask6lczy śLep,jasnota biała jaśmin, jaśniak, Jasnl'c. jawor, jęczmień, języczki, (babka), języczki jeLenie, jodła, j6zefek, jurykiw, kacze pyszczki, kalina, kalyna, kamelki, kanarki, kapustc> kapusta zajęcza, kapytnik ,kardybendyk, karnobeden'lk, karto~le, kasacz (uraźnik), kasztan, kqd~iolki, kqdziolki, M. Bos., kąkol, ką!Iwinica, kędzierzawiec, kińska miata (mięta), kluczyki, klobuczki (dzwonki), kminek knerych kniat knieć błotna, kobylak, k~bYlec: kocanka, koci ogon, kokoszki, kolendra siewna, kolkowe ziele, koniczyna łąkowa, konopie, konopnica, konwalia, kończywiec, kończyzna, koper włoski i lekarski, kopytnik pospolity, korcipka, (czeremcha), korzeniówka pasożyt., korzeń gal-gana kosaciec kosy lnu, koszczka, kOSZYCZySkO: koszuLnyk, koszysko lekarskie kotki, kozłek lekarski kozłowiec' krokis, krowawnYk, 'krowienie~ biały, kruszczyk błotny, krwawnik, krzan (chrzan), krzecina pospolita, krzepnik, krzyżowne zieLe, krzyźownik, kukU, kuklik pospol., kupalnik górski, kurdybanek, kukurydza, kyciary cerwone, kurze dupki, kurze ziele, kurzy ślad, kusztyfan, laska Chrystusowa, 'laska p. Jezusa, lawenda, lebioda, len, leszczyna, Lewanda (lawenda); lilia, lipa, lisi ogon, Lisie jajka, (storczyki), liszczak liszczyniec liszczy korzeń, litw~r, lnica po~ spolita, InicŻIlik, Lothus cornicuLatus, lubczyk, lulek czarny, łl>pian, łopuch, łubin, luk-czesnyk, lyst burakowy, macicuLa oliwna, maciczne zieLe, macierzanka, macierzyca pospolita, macoszka(i), maczek, maiczki, mniszek, majeranek, majeronka, mak, malina, malina ostrężyna, marchew, maruna, marunka, maśLanka maśLenka, melisa, mieczyk d;chówkowy, mietlica, mietelnica, mięta pieprzowa, mikołajek polny, miodownik rojnikowaty, mlecz, mleczaj, mlot M. Boskiej, mniszek, moch wodnyj, moch z derewa, modrak, mokrysz, (mokrzyc właściwy), muchotrzew (gwia7.downica), muraszcziewnyk, myrta, myszydrzew (muchotrzew), naparstki M. Boskiej, narcyz, nawłoć pospoL, netota, niebospad nietota, nogietka, odyLon zUe, -olcha, oman niemiecki, oman wielki, orich liskowyj (leszczyna), orich woloski; (orzech włoski), orlik pospolity, orzech włoski, oset, osetek ,(osina), ożyna, paLuszki M. Boskiej, palka (szczeć leśna), pana Jezusa Laska, pana Jezusa wlosy, panienczyne wloski, paproć, papryka, pasternak, paznogietka, (nogietka), papawa, pełnik europ., [perz, pidojna, piernatka, pierwiosnki, pietruszka, piołun, piroLa, !Płucnik, podbiał, podróżnik, poLej, poLowyj derewyj, pomornik, poruszenik, PrimuLa officinalis, proso, przelot pospol., przerwonek, przestęp, przetacznik bobownik, przymiotnik łąkowy, przymiotowe zieLe, przywrotnik pospaL, pszenica, pszeniczka M. Boskiej, ptasia miętka, ptasia trawa, pyskawiec, rannik tękawki M. Boskiej, rogoża szerokolistna, rojownik, roLnica (perz) rosiczka okrągłolistna, rostopast (rośliny czarodziejskie), rozchodnik, rozerwij trawa, rozmajeron, rozmaryn, róża, róża Lagowa, róża laskowa, róża wietrzna (ślazik pospa1.), różyczka czarna, rumianek rzymski, rumianek wloskowy, ruta, rutyca, rzep, rzepik, rzepa, rzewień poncki, rzeżucha łąkowa, rzodkiew, sadziec konopiasty, samiwLe, samosija, satlok, sejec (sadziec konopny), sędzisz, silnyk, skrzyp, ślazowa róża, slabonohy, słonecznik, slyziwnyk, soniecznyk (arnika), spisz (lnica), spławnyk, sPorysz, srebrnik (tysiącznik), srebrnikpospolity, stanounikbabski, mużski, starzec wielki, stokolosa, stokłosa, strachopudiw, suniecznyk, swerbywus, szajuta, szałwia, szalwijejka, szarota leśna, stczaw, szczeć leśna, szczetka, szczota, szczotec2Jka, szczyr, szczyrbaneć, szesteLyna, ślaz lekarski, świeczki (goryczka), świńska zielina, świńskie bagno, tamaryszek niemiecki, tarczownica islandzka, tatarak, tatarskie ziele, tlusty mąż, tojad, tojeść, trepeta (osina), trędownik węzłowaty, truskawka, tucznyk, turije jazy ki, tysiqcznik, ulomiak, ulożnik, urażna zielina, urażnik, waleriana, warkocz M. Boskiej (dziewanna), . wawrzyn, wątrobowiec, węgierka {śliwka), wiet"ie zieLe, wieprzyniec, wierzb on. wiesiołek dwuletni, wieszczyca, wie- szczycowe zieLe,wietrznica, wilcza jagoda, wilcze łyko, witułka [pOspol., wlócz~ga, 'wlodziarka, . wloski M. Boskiej (gęsiówka piaskowa), włoski p. Jezusa (gęsiówka piaskowa), włoski panienczyne (gęsiówka piaskowa), wodna lilia (grzybień 'biały), woLe oczy, wowczynice (wilcze łyko), wrotycz, wrzos, wyżlin, zajacza kapusta, zalożnik (zajęcza kapusta), zan-kieL,zanogcica zielona" zawilec niestrętek, zazuLi czerewyczki, zemlene serce, zgajba. ziele, zielenice, z-nie ba-spad. (glistewnik pospol.), zrost, zubrzyk, zworiwnyk, zworowyj lyst, żabia miętkiew, żabiak, żabie gronko, żagawka, żegawka, żelywa (pokrzywa zwycz), żitnyje riżki, żowWnycia, żywokost. Rośliny w wierzeniach i m a i i p. (Adżaśr(y)ngi), kozi róg, ALrauna, ALruna, Anthropomorphon, anyż, Aphrodisiaca remedia, Mandragora, Atropa beUadonna babimór, (wiewóTzyn), ba _oLub,bania baraas (mandragora), bazie poWi~cane, beUadonna,baLiczka, beLisa, blekot, biała różyczka (jerzmianka większa), bobiwnyk, bobownik, bodziszek, czerwony, boże drzewko, bób, burak, bylica, car zieLe,cebula, chaber, cis, cyprysek, czarci batóg, czarcie ziele, czornobH, czortopolocha, czortoryja, czo.snek, czystec, dąb, dęte ziele, driakiew polna, dziad zawHec, dziewanna, dziewięciornik, dziewięćsił pospoL, dziędzierzawa dziegiel, dziwostręt, dziurawiec, dzwonec, dzwonki świętojańskie, Erba g �455 454 Maria, firletka !Płomieńczyk, florencyna (paproć), gąska, Gentiano amareUa (terłycz), genista, gęsie wianki (przywrotnik), głowacznik, ołowianka, głowatnik, głóg, gościowiec (powojnica alpejska), goździeniec, grab, gronko, grzmotnik, grzybień biały, gulota, guziczek, guziczek zloty, gwiazdawnica, hebd, hiacynt, hortencja, br<.'Czka, hromowe korenie, iwanki~, iwanow e ziele, jałowiec, jasień,. jasion, jerzmianka większa, jaskier ostry, jaskółCze mleko, jaskólcze oczko, jaskólczy ślep, jaskólka (bodziszek czewrony), jemioła, kacze pyszczki, kaczuszka, kaczyniec, kalina, kamiOnka kartofelki, kądziolki M. Bos., kąkol, kąkolnica, kinajdios, kluczyk~ klobuczki, kłokiczka, klokoczka, klokoczyna, kminek, knerych, kniat, (knieć błotna), kobylec, kobylaki, koca.nka,. kocianka koci ogon, kogutki, kokocyna kokornak, kondratek, konicz~a polna, koniczyna rozesłana, konopki, koper lekarski, korcipka (czeremcha), korzeniówka pasO'Żytnia, korzeń fiołkowy, korzeń omanu, ko.,. rzeń świętojański, koszyczysko, koszysko lek., kotki p. kozia broda, koz1bród łąkowy, koziróg po_ spolity, kozłowe ciernie, krężołek, krzyżowe drzewo, krzyżowe ziele, księże portki, kuklik pospol., kupalnik, kwiat, kwiat paproci, kwiat cary, kurzyślad, lawenda prawdziwa, lebioda lebiodka lelija, len, leszczyna: lawanda: lawenda, lewkonia, lipa, lisi og01l, lulecznica brunatna, lulek czarny, łodyga gentiany, łopucha (rzepak?) macierzanka,. maczek, mak, mandragora, mandragona, maruna, marunka, marzana wonna, Matki Boskiej łzy, melisa, mieczyk dachóWkowy, mietlica m.ietelnica, mikołajek POlny,' mirt, mlecz, mleczaj, mlot M. Boskie;, mniszek, myrta, mysoczew, narCyz, nasiedrzy, nasieżrzy, nasiężrzaZ posp., nawłoć pospolit. netresk, nostrzyk, nygus, orlik, orzech, osetek ostrokrzew ostromlecze, ostró~, ośmiał' mniejszy, ożyna, paproć, paprotka, papryka, pieprz turecki, paprzyca, perz, pietrasznica, pięć kolon, pindyrynda, piwonia, pokrzyk wilcza jagoda, pokrzyk mandragora, pomocnik (psianka słodkogórz.), powojnica alPejska, przestęp, przewierceń, przymiotnik łąkowy, przytulia 'bagnowa, przywroinlik pospolity, psianka słodkogórz, psie koślaki, pstra trawa, rosiczka okrągłolistna, rozerwijtrawa, roztnajeran, roz.tnaryn, rozpustne ziele, róża nita sakłak (szakłak), sa!{wacz, ~a,a~ką sa: syna, siedmiolatka, sierotki, ~ierp, sierpownik, słodyczka, smetannyk, śmietannik, srebrnik judaszów, sroczka, stokroć, storczyk plamisty, storcZYk szerokolistny, suchodrzew, szakłak, szanta po_ spolita, szarotka, szczastie, szelążnik większy, śmietannik, śnieżyczka, świeczki (goryczka), świń~ ska wesz, świńskie ziele, targownik, tasznik pospolity, tatarak" tatarskie ziele, terłycz, tojad, totys, trojzile. trupiogł6wka, trze- .' I .i wiczki M. Boż., trzmielina brodawkowa, tucznyk, tymian macierzanka, tynara, uroczne ziele, urokowe ziele, wawrzyn, wełnianka, weł!nica" werbena, wierzba wiciokrzew, wiczyna, wierz~ina, wier21bówka, wiewiórczyn, wilżyna polna, witułka pospol. (werbena), wole oko, wolski ślep, wolowe oko, workow.iśnia, wronie oczy, wronie sadlo, wrotycz, września porzenna, zaharduszka, pahartuszka, zajęczy czosnek, zajęczy groch, ziele, zimow• nik, zioła, żabiak, żabieniec pospolity, żmijowiec posu>olity, żółcień, żólwie ziele, żorzyczka, żywotnik ameryk. Rośliny w żbieractwie afiny, afyny. afyny iwanowi, babki, (grzyby), barszcz, borówka, bukwa Carex avenaria, cąber, czerem'cha, czernica, czerwona jagoda, dacha, drapak'y (jagody leśne), Durra, Elemus arenarius, . Elemus giganteus, gier, groohowiec, gryszpanek (borówka bru~znica), grzyby, helba, hodryk, Jagody, jałowiec, kamasa, kom~sa, kudron, lebioda, loboda, malma, malina ostrężyna, manna, manomin, maruska, ostręzina, ostrężnica ożeniarka, perz, :popielucha, tpO";ój, poziomki, ryż:wodny\ scer.bok, szczaw, szczerbok, Vacc\ni um idaea. Rośnięcie od strony głowy XXXIX. 185 186. Rota ~rzysięg:i oczyszcz.,. .X}\.n. 2,2 Rotman (dok.) retman, sternik, szyper, X. 4-10, 455. XX . 57" 100· XXXII. 66, 67, 69, 73. Rotmańczyk p. 'rotman X 7, 455. Róuta (gw. huc.) nazwa krów XXXV 134 Rowisch (j. niem.) p. rawasz, laska I.. karbami, XXV. 129. Rowyszek. rów, XIV 120. Rozbaczyć, zapomnieć, XIV. 12Q Rozbijacz żelazny do kopania XXXIX. 363. Rozbójnicy IX. 73, X. 17; XXIX. 127 XXX. 213. tatrzańscy V. 122; 183. w anegdocie XXXI. 130. w legendzie XXXI. 16. w opowieściach XXIX. 127:_ w siopce V. 1:55,156, 158; XIX. 36 Rozbuchany, rozpuszczony XVI. 86. Rozchodnik, p. wronie sadło, psiatrawa. Sedum acer, Sedum Telphium L, Sedum maximum. - do czarów XXX. 210. _ kąpanie zmarłego XV. 103. _ liście, okłady XIII. 219, 224, -- XXX.64. - maść XXX. 64. _ okadzanie krów VIT. 306,1XXX~ 64. _ przeciw czarom XXX. 64. _ przeciw opuchnięciu XXXI. 98. Rozcieranie XI. 390. Rozczyn gliny z wodą w leczn. XXXIII. 120. - na ciasto, III. 51. Rozdawanie podarków przez starostę weselnego XVII. 160. - prętów na N. Rok XVII. 23. strucli i bułek przez młodą XVII. 159. Rozdrapa łazęga, niezgraba XII. 68. Rozdroże p. rozstaje, w magii VI. 264; XIII. 26; XXXIV. 6. Rozdzielanie korowaju XXVI. 86. -.. t• " _.. ' .. .. :. ..;...~ �456 457 p. Rozryw-trawa It. 211. XVI. 5. Rozeta ornament XXIV. 121; XXVI. 81, 82; XXVII. 174; XXVIII. 47; XXIX. 80; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXIX. 454. nakładana, xxrvI. 82 wycinana, XIXNE. 82. - wyrzynana, XXVI. 82 Rozgracyja, rekreacja XIV. 309. Rozjankrzona, rozj ątrzona XXXIII. 80. Rozjazd, rozsiad, sieć. XXXI. 31; XXXVIII. 257. XXXIX. 326. Rozkiecać się, romecieć XIV, 120. Rozerwij-trawa (gw. hue.)' znaki na uszach owiec XVII. 143. Rozkład domu, XXXIX. 453. Rozkosz, p. Niega XIV. 77, 79, 176,232. Rozkreślanie: kredą, pierścieniem, grzebieniem. XII. 265 pt. M a g i a. Rozkwitanie suchej gałęzi XVI. 37. Rozluczin'e (gw. hue.) rozdzielanie owiec i krów na połoninach XXXV. 131, 132. Rozlupa, czapka rozcięta XXVIII. 167, 170, 173, 174. Rozmajeron, rozmaryn, IX. 391, 392. Rozmaryn lekarski p. rozmajeron, Rosmarinus officin. XXVIII. 245. - w lecznictwie XI. 396, XXX. 61. - w wianku II. 339. IX. 44; XU. 89, 157; XIII. 320. XXXVIII. 250. - wzory pisanek V. 212. Rozmieszczenie chałup XXXIV. 288. - wytworu XXXVII. 57. Rozkil Rozmowy bydła V. 212; VIII. XVIII. 195. - ptaków IV. 420. - z głuchym VIII. 424, 42.5. - z umarłym VIII. 52. - zwierząt VI. 71; XV'III. 195. XXXVII. 26.. 49; Rozmowy Polikarpa XXX. 82. IV. 277. Rozpajdzony, rozpalony, XVIII. 221. Rozpalanie ognisk, xx. 300. Rozparzeniec, człowiek, który udaje szlachcica, XVII. 164 Rozpędzanie chmur, gradu i deszczu XXXI'll. 125. p.t M a g i a. Rozplatanie warkoczy III. 54. Rozpleciny I. 245, 246; V~ 355; IX. 213; X. 198, 211; XI. 412; XII. 91; XVII. 155; XVIII. 146; XX. 197; XXVI. 86; XXVII. 154; XXVIII. 94-96; 104. XXXVIII. 297. pt. Zwyczaje i obrzędy wt!s e l n e. Rozporządzenie c. k. Min. Rob. Publ. z dn. I. VIII. 1911 r. w sprawie zachowania rodzinnych strojów ludowych XVII. 289-291. Rozpraszanie się człowieka po śmierci. XXXIV. 9. Roznosynie Rozpustne Rozwora u wozu. VI. 291, 395; IX. 145; XXXIX. 114. Rozwód, TIL. 37. - u Kirgizów V. 6. - z powodu czarów XXVI. 2. 3. Rozwój fizyczny ludu polskiego IV. 402-404. - języków indoeurop. XXVll. 52, 53. - kultury XXVI. 43; XXXIX. 102. - metod etnologicznych XXXVIL33. '-- stadialny XXXII. 180., - techniczny XXXIX. 102, 104. - twórczości ludowej XXVI'!. 1. - zespołu kulturowego XXVI. 43. Rozyhry (gw. hue.) zwycz. doroczny. V. 218; VI. 258; XIII. 112; Rozzucie męża XXVI. 86. Rożale, Rożaly, Rożukie, (j. lit.) różyczka, ornamet, XXXII. 37, 38. Rożanica, Rożdenica, ,bogini XIV. 61, 72. Rożdestwo Christowo (j. ukr.) Boże Narodzenie XIII. 21. krzyżyków, ziele, Verbena officinalis, XXXI. 98. Rożdestwo Rozrywki umysłowe w Stromiecczyżnie (p. Radom) XXX!III. 155. Rozrzucanie okruchów po polach XI,I. 318. Rozstajne drogi p. Krzyżowe drogi. III. 55, 58, IV 366; V. 347; VI. 264; VIII. 344; Xl. 193; XII 65, 226, 268; XUI. 26; X'VII. 25; XiXVIII. 123,251; XIXXnI. 122; XXXIV. 6; XXXVI. 109. opt. W ier z en i a. Rozsypiska jurajskie XXI. 250. - krzemienne XXI. 250. Rozszarpanie hakiem XX. 309. - końmi, V. 108; XI. 392. Rozszczep, samołówka XXXI. 32. Rozumnie, dość dużo, XJH. 68. Rozwolnienie leczyć XXVI. 86. rozdroże, 1 ~ .f; .' Preczystoj Bohorodyci (j. ukr) Narodz. M. B. XVII. 147. Rożek cudowny XXX. 80. " Rożki do prochu,. prochownice XXI. 45. Ród, p rody, I. 14; II. 81; V. 5; X'X,XIX, 15, 16, 19, 53. - boski, XIV. 4:8, 61, 72, 189-191. - i państwo XXVI. 133. - mat~i V. 84; XXXIX. 20. - patriarchalny XXXIX. 52. Róg capa w lecznictwie, XIII. 277. - do grania XI. 162; XIV. 136, 149; XIX. 116; XXI. 32; f{XXVIll. 109; XXXIX. 345. - do picia XIV. 40. - jako podwaliny świątyni w Retrze XIV. 43. - jednorożca XXXIX. 308. - jelenia, zą.wieszony na sośnie, znak graniczny X. 447. - krowi II. 224. - obróbka V. 4. - pasterski XXXV. 85, 119, 131. - Świętowita XIV. 50; XXVI. 71. - turonia XXX. 194. - w zabezpieczaniu od uroku XIXI. 227; XVIiII. 176 pt. Apotropa ion. - w zagadce XIV. 374. - złego ducha VII. 21. Róg p. placek świąteczny. Róg kozi, roślina, p. Adżasr(y)ngi, XXXIV. 105: Rószczki, wzory pisanek IV. 212. Rów w budownict. XXXIX. 255, 286. Równania językowe słowiańsko-ałtajskie; słowiańsko-irańskie; słowiańsko-tureckie XXXIV. 179, 180. Równik, równyk, rówieśnik XIV. 120. Rózga brzozowa, p chlqd, bicie odmienionego dziecka XIII. 326. -J brzozowa, z miotły XXX. 20. - palmowa II. 87. - poświęcona· IV. 141. - śmigusowa, p. kiczka, kyćka. - w lecznictwie XI'I. 267. - w prawie wiejskim, XXVII. 166. - w zawarciu sprzedaży, XIII. 287290. - w zwyczajach B. Nar. XI. 69. - weselna VIII. 238; IX. 137, 22'5; . XIV. 215; XXVIII. 94, 96; XXIX. 190; XXX". 67. - z korzenia dana, XIII. 288. - zielona p. litkup, XIII. 287-290. Rózgi, haft. XII. 119; XXIV. 132, 137, 143. - kara, XXVIII. 80. - wzory pisanek IV. 212. Różiena żólta., nazwa krów XII. 301. �458 Róża, Rosa Silvestris, III. 240, 268; XXV Ul. 245. - barwnik do jaj IV. 215. -biała IX. 41, 182. - dzika w magii XVI. 130. - ornament XXVIrI. 26; XXIX. 184. - kwiat, środek antikoncepcyjny XIII. 22i. - święcona VI. 60. świętojańska VUI. 342. w lecznictwie liI. 254; X. 233. _. Vi pieśni, III. 162; XIX,X:n. 15, 18 - w wieńcu wesel. XVIII. 145, 146. Róża lagowa, łaskowa, wiesiołek dwuletni, Oenothera bienis. XXx. 57. Róża polna, Rosa canina, korzeń XI. 386; XXX. 61. - wietrzna,ślazik pospal. XXIII. 136. Róża, choroba VillI. 366; X. 233, 358; XI. 384, 386, 399; XXIII. 136. XXX. 57. Róża, wzór pisanek IV. 212. Różana, nazwa krów. iiI. 130; XXI. 59. Różaniec II. 2.2'5;VIU. 257; XI. 4U. - pożyczanie; XXIII. 78. - w baśni XIV. 181. - w obrzędach narodzin. VIII. 347. - z ciasta II. :i!18.· Różdżka A.arona, ~I. 69; XiVI. 35, 36 - Adamowa XVI. 39. - bożonarodzeniowa XXX. 194-196. - czarodziejska XXVI. 19, 20 . - miedziana XVI. 151. - p. młodego III. 350. rozmarynowa HI. 349; IX. 41. 85; xxx. 4. - uschnięta, XVI. 33. - weselna VI. 133; 143; XI. 97; XIII. 295. Wirgula. III. 266. Różdżkarz III. 266; XXXVII.' 337. Róże, wyrzuty ropne, XIXXII'! 80. 459 Rókować, wojska Rubacha XXIX. (gw. żołn.), iść do VI. 47. XIV. 180. rukować (j. ros.) koszula XXXVIII. 354. rubac (j. czes.) XXIX. 118; XXXVILI. 359. Rubelp, drążek do siana III. 44. Rubież, rqbieź, wycinanie drzew na granicy XXXIX. 296. Rubacz, etnograficzna, XOOXVIII. 320, 321. (j. ukr.)' rąbek XII. 286, 292. Rubron, spodnica jedwabna XV. 96. Rub'us caesius p. maUna popielucha; - saxatilis p. kamionka. Ruchy etniczne XXI. 248; XXVI. 42, - patriotyczne XXXV. 20. 29. - rewolucyjne XXXIX. 54. Ruda bagienna, p. rdza jako barwnik, X:XIV. 141; :XJXlVII'!. 132; X:X,XIX 236. - żelazna 'III. 266. Rudasz, sito XIV. 120. Rudawiec, gleba XXXIX. 211. Rudnik, XXxVIII. 323. Rudra (j. ind.) bóstwa wiatru i burzy III. 5. Rudy, p. diabeł XI. 382. Rufa, koniec łodzi, 00. 56. Rugian, bóg ziemi XVII. 204. Rugiewit XJV. 36. Rugi uboba, baba żytnia XXII. 8. pl Dem on y k ob i e c e. Ruka (j. ukr.) części fajki 1'1. 141. Ruka jak bołyt O, ukr.) XVIN. 183, 185. rukawy(j. ukT.) rękawy 118. XXXIV. 146. Rukawice (j. ukr.) rękawice XXXII. 31. Rukawy O, ukr.) wzory pisanek IV. 213. Rukobitie (j. ukr.) klaskanie XXIII 185. Rumak, p. koń, XI. 333; X;IV 51; XXVI,N. 58. - skrzydlaty XXXIV. 33. Rumex crispus p. kobylak. - lapatifolium p. kobylec. - scutata, p. szczaw tarcżowaty. Rumianek rzymski Matricaria Chamomilla L. p. jaibłownik. X. 335; XII'! 217, 220, 224; X:XiVIH, 2'45, - kąpiel XLI. 265. - odwar, okłady w lecznict,XXX.55. Rumianek włoskowy p. rumian włoski V. 165; X. 335. Rumionny, rumiany XIV. 120. Runczie O, ulu.) przegniłe kłody XVDI. 144. Rungschamell, Rungschemel (śr. wys. niem.) ryczan XXXIX. 128, Runo, wełna XVII. 147. Runot O, fiń) ballady XXXIV. 284. Runy rzucać, czary XV. 42. - slowiańskieXV.220-423;XXx.ll, - syberyjskie IV. 447. Rupotać, 'bębnić, rumotać XIV. 120. Ruprecht, parobek p. chodzenie z turoniem X. 430. Ruptura p. Kieła. Rury kanalizacyjne drążone w drzewie, XlXIXEX.452. Rusalnaja nedHa, O, ukr.), X,VI. 325. 'Rusałka II. 213, 329; IV. 151, 156, 160, 163, 165, 167--169, 256, 315, 318, 319, 387 388 391; V. 44; VI. 325, 337; VIII. 7, 10; X. 109, 398; XIV. 82; XV. 41, 221; XVI. 325; Rukawce, róźi O. ukr.) wzory pisanek IV. 212. Różnowierstwo XV. 249. Różyce, ornament XXX. 164. Różyczka czarna, krewnik, (?) krwawnik lekarski, xxx. 62. Różewi - Rubok '. "1 J . ,~ .1 I I XV:II. 36; XVIII. 77; XXVIII. 4; XlXI:X. 179; X(XXV~ 61; XXXVII. 147; XXXVIrI. 453; XXXIX. 318. Pi. D e m o n y k oh i e c e. Rusana, nazwa krów XXI. 206. Rusek, Rosjanin XVII. 164. Rusin, Rusinka w literat. ludowo VII. 49, 131. Rusin w szopce XIX. 36. Ruska farba, jasno-czerwona V. 311. Ruska prawda XXVII. 177. Ruspetti (j. włos.) pieśni umbryjskie XV. 50. Ruszczka, różdżka weselna XIV. 256, Ruszka, ptak w lit. ludowo VIII. 308. Ruszt XXXDI. 56, 57. Rusztowanie egzekucyjne XXXIX. 144. Ruśnica, rusznica XXVIII. 72. Ruta, Ruta graveolans, kąpiel· zmarłego XV. 103. - napój miłosny, sok, X. 226; XXXVIII. 233. - odwar w lecznictwie XI. 396. - święcona w'lecznictwie XXV. 77. - w lecznictwie XlI. 396; Xl\I)I. 221, 224; XVI. 85, 108; XXX. 62; XXXIV. 279, XXXVIII. 233. - w magii IX. 385. - vi obrzęd. XXXIV. 279;XXXV.65. - w ogródku(V1I.55,132, 134;·,XII. 297. - w pieśni I. 248, 249; III. 59; X. 198. - w symbolice XlIV. 203. - w wianku weselnym III. 350. - zapach XXXVIII. 233. Ruta (j. slowiń.) szyba V. 325. Rutyca, wrotycz w lecznict. XXX. 66. Rużana, nazwa krowy. XXI. 200. Ruż'en'a (gw. huc.) nazwa krowy. XXXV. 134. Rużi popereczni O, ukr.) wzory pisanek IV. 212. �460 461 Rwanie lnu, p. len IX. 325. R~ba p. aloza, akuń, alszanka, aszaraj, aszaris, auszkłe, babeć, biała- bierżela, bzdręga, ,brzana, brzanka flądra, głuch, gorzkówka, iglarz, gucza, jelec, jesiatru, jesiotr, karaś, karp, kiałbiej, kiełbie, kielbukaj, kielby, kręp, kolka, krakieś, krasnopióry,kręp, leszcz, leszczyk, liaszczej, lin, linas, linej, miaszkrej mieszkrej, miętu, miętuz, minog rzeczny, mlon, mniak mrzeza, mrzyszk.a, mrzystwo, okleja, okuń, okoń, ouszkle, piskorz, plocica, pIać, plotka, płotecznlk, podleszczyk, ragulkas, ragłulas, ryba kwietniowa. sandacz, siekierka, sielawa, sikwa, sondacz (sandacz), strąg (pstrąg) spiór, strzelba, sukarebka, suchareba, sum, sucharieba, sygi,' szamas {sum), szapalukas, szczubel, szczu'ble szczuka (szczupak), !Śledzie, uklej (kolej a), uklejka, ungurej (węgorz), unguris, węgorz pospolity, węgorzyca, wiedzieja. wiuny, wijuny, wzdręga, zmarzlice, żiezuloś, żyżula. I. 87; II. 72, 73,185, 272; III. 147,319, 321; IV.15; VII.23, 147, 319, 321; IV. 15; VIII. 23, 31, 65; VIII. 70; XI. 311; XII. 251; XIfIT. 108, 159; X,IV. 118, 141; XVIU. 62, 91; XX. 95; XXV. 95; XXVI. 50; XXVII. 139;' XXVIII. 195; XXIX. 123; XXXI. 24; XXXJłI. 23; XXXVB:.299, 391; XXXVHI. 349; XXXIX. 19. Ryba, gwiazdozbiór I. 174; XXVIII. 52. .- kult XXXVIII. 349. . - kwietniowa VI. 298. - o kociej głowie XXXIX. 3124. - Orfos xxm. 43. - pierwsza złowiona. XXXI,I. 34. -... przyczyna trądu, XVIII. 81. - spożycie, kąpiel, XVIII. 234. XXXVII.I. 350. - suszona, XlI. 366. XXXVI'lI.350. - suszona w lecznictwie. XH. 266. XVIII. 179, 193; XXXVIII. 349, toplec, VIII. 355. - użytkowanie XXXIX. 19, 195. - w bajce IV. 302; VlrH. 312; IX 48,49, 173, 174; XI. 372; XV. 191. - w lecznictwie XXIX. 123. - w magii XXIII. 4. - w Morskim Oku XXV. 90. - w przysłowiu I. 76; XIV. 240; 355; XVI. 97. w uczcie pogrzeibowej, XIII. 100; XXIV. 3. - w zagadce 'IX. 406. - woda z ryb w leczn. XVIII. 188. - zakaz jedzenia X. 108. Ryby, wzory pisanek IV. 312. Rybacy p. cech, maszoperia II. 5, 69, 359; V. 154; VI. 265; VIII. 408; IX. 414; XI. 9; 372; 373; XII. 312; XIV. 404; XVIII. 134; 197; XXV. 2; X:XVI. 58; XXIX. 126;XiXX. 16, 204; XXXI. 35-37; 39'---41; XIXiXV. 187; ,XXXVII. 109, 308; XiXXIX; 436, 437, 462. - kaszubscy XXXIX. 462. - malajscy XXXIX. 436, 437. - w gadce o św. Grzegorzu, XX. 248. Rybactwo XXXIX. 450. Rybaczki helskie XXVLH. 32. Rybaczyk, rybak XIV. 120. Rybałt, VIm. 432; X. 201. Rybarze, rybacy II. 69, 359. Rybi ogon p. konstrukcja węgłów, węgieł XXIX, 15; XXXIII. 93. Rybnik, sadzawka rybna, XIX. 21. Rybny je narędzia - i i (j. błr.) narzęd~ia rybackie XXXII. 32. Rybołówstwo II. 6; IV. 99; VI. 394;VIII. 263; XIII. 159; XVH. 184; XX. 81; XXIII. 173; XXVI. 98; XXVJ1I. 139; XXIX. 126, 134; XXX. 214, 225, 239; [XIX:XI.3, 6, 36, 145, 161; XXXII .• 21, 22, 34; XXXTV. 174, 288; XXXVII. 331, 367, 371; X'XIXVIII. 314, 329, 347, 364, 408, 410, 434; X:XIXIIXi.19. R y b o łów s t w o, p. chodzenie na głuchy, chruściki na przynęte. dalmistro, głuszenie ryb, ł.apanie ryb ręką, na głuchy chodzić, maszoperie rybackie, narzędzia rybackie, nocne połowy ryb, połowy ryb: niewodem, na podrywkę, suwatą, więcierzem, na wędkę robaki, tonie na jeziorach, sacharie, sadzka, samcis, sieci, sipkos, (chruściki), zawodniczy, żerda-· gony. Ryby, łydki XXXIII. 80. Rycerz Polikarp XXVHI. 191. - w literaturze ludowo H. 116, 163165,170; I'll. 82, 101; IV. 417, VIII. 268, 280; )CI. 370; XIII. 59, 349; )cIV. 69, 81; )cV. 169, 180-184,192; XXX, 97, 134; )C)CXI, 22. - w chodzeniu z Dorotą. IX. 19-25; )CI)C.67. w szopce )CI)C. 55. - wlóczykij )c)cVIII. 191 Rychtyg, richtig (gw. żoł.) nI. 78. Rychwy, część pługa I. 143. Ryciny ludowe XXXI. 17. Ryczan, rycan, p. część wozu, kolowrót, obartel )C)CXVIII. 231; XXXI)C. 127, 128" 129. Rydel LI. 218. 335; IX. 366; XI. ~7; - XX. 9; )C)CXIX. 194. pt. N a r z ęd z i a r o l n i c z e. - do kopania bursztynu )C)CXIX. 361, 363. - drewiany p, horodnik. Rydom, przyśpiew XIV. 120. Rydz, kapelusz ze słomy XXV1II. 177; XXIX. 81. Rydze, Lactarius deliciosus I. 207; XX. 54. - w przysłowiu IX. 48. Rydzula, nazwa krowy, XXI. 59. Ryfa, raba, ryfka, p. rafka, część wozu )c)cxIX. 123., 129. Rygle W. budownictwie IX. 273, 274; )cVI. 368. XVln. 5; )c)cxVl'I. 196. Ryglówka XVIII. 2, 3. Rygocie miejsca zdeptane przez bydło, XXXIX. 408. Rygweda p. Rigweda XX)CIV. 3, 6. pt. L i t e r a t u r a l u d o wa. Ryh (gw. hue.) róg pasterski XXXV. 119. Ryjek, kapelusz XXXVI. 234. Ryl, rydel IV. 307. Rylec drewniany XXXIX. 434. Ryleć (j. ukr.) przyrząd do pisana jaj IV. 308. Ryma, rema, katar XVHI. 221. Rymarstwo XIII. 27; XXVI. 104. Rymarz XlIV. 94. Rymowane klątwy i groźby XXVI. 108. _ Rymy dziecięce XXVI. 108; XXVII. 148; XXXVII. 404. Ryndza (gw. huc.) w wyrobie sera, XXXV. 94, 95. Rynek XXXIII. 96. Rynna do spuszczania drzewa p. c zu hyło. Ryntowny wolowy XVI,I. 164. Rypozy-skrypije, grzyby I. 206, 207. �462 463 chustka "X. 186. XVII. 13, 14. drewniana łopata okuta XII. Rypsówka, Rysie w ,budownictwie. Ryskal, 299. ryskalewa, ryskalyki, wwry pisanek, 'IV. 2-12. Rysowanki, pisanki XVXI. 33. Rysowanyj (gw. huc.) fałdowany XIII. 210. Ryskal, (gw. huc.) nawoływanie owiec XXXV. 136. Rysunki kolorowe x.:X;'XHI. 107. - na pierścieniach XX![. 53. - na ścianach chałup XXXIlI. 1'07. - skalne XXXIV. 276. Ryszki, rydze I. 207. Ryś, Ul. 268; VII. 269. Rytm. VI. 215; XIII. 172. Rytmika ludowa JOiI. 180; XIII. 180. - pieśni XIII. 176. Rytony, pierśc. naczynia gliniane tXIXiX[V.102, 109. Rytownictwo XXX. 233. Rytu.ał kościelny XXVI. 87. - obyczajowo religijny XIV. 186190, 192; XVI El. 35, 43. -.:. picia XXVI. 70. Ryst! - pogrzebowy dla kobiet zmarłych w ciąży XXXIV. 40. :.....pogrzebowy Słowian pogańskich IX, 221; XVILI. 224. - ślubny Słowian pogań. IX. 221. - śmierci i odrodzenia XXXIII. 145, 146. - weselny ind., rym. XVIII. 225. Ryza (gw. flis.), droga, podróż X. 437; XIII. 2'58; XX/XU. 70; XXXIX 322. Ryzy, część cierlicy IX. 365. Ryzy (gw. hue.) ornat VII. 263. Ryż, Orysa sat~va, Zizanią, Aquatiqua rrr. 323, 324; V. 283; VII. 6; VIII. 123;X. 87; XI. 336; XIV. 134; XVI. 122; XXVI'll. 245; XXXIV. 262; XXXVII. 363, 387, 391; XJX;XVIII. 410; IX'X.'X.VIII. 410; XXXIX. 191, 206. pt. R oś li n y u p r a w n e. - dziki XX. 3119; XXXVIII. 407. - na mleku, potrawa wig. XXVI. 74. - zbiór XXIX, 207. Ryż, bóstwo Algonkinów VLI. 5, 6. Rzazacz, wykrawacz form drukarskich XXXVIII. 235. - drzeworytu XXXIX. 353. Rzqdznie, obficie VI. 47. Rządy kolonialne XXXIX. 417. Rzechotki, kołatki XI. 65. Rzecy, demony V. 53. Rzeczki cudowneXXV,I. 75. Rzeczpospolita Babińska XXVIII. 199. Rzek",) granica, szlak komunikacyjny XXXIX. 237. - rpowstanie XXIX. 132. - święta VLI. 16. - w bajce II. 60, 61; XXVIII. 199. w kulcie i wierzeniach demonologicznych XXIX. 123. - w Peregr. Maćkowej XXVIII. 199. - we wróżbach weselnych I. 134. Rzekać, modlić się XVIII. 22.1. Rzekani, rzekanie, kolędy modlitw ,XVIII. 201-209, 221. Rzemieniak, pas XXIX. &1. Rzemień XVII. 146; XVIII. 142. - cudowny XVII. 52. Rzemieślnicy II. 86; III. 319! XIV. 371; 373; XIX. 98; XXXI. Ill. Rzemiosło XXXI. 111, 113, 161, 170; XXXVI. 282; XXXVIT. 332, 353. Rzemyk, rzemyszek, czarodziejski VIII. 278. XIV. 120. - do okręcania nóg XI. 57. - jako pas XIV. 120; XJXiVI'II.2'16. Rzep" rzepik Agrimonia eupatorium XXX.38. Rzepa, Brassica Rapa. III. 173; IV. 280, 281; VI. 57; VII. 47, 249; IX. 53; XIV. 17,257; XXVIll. 194,245; XXXVIII. 324. - odwar w lecznictwie XXX. 44. - rzucanie o powałę w wigilię B. Nar. III. 173. - w zagadce II. 40; XV. 104; XVII. 91. - zwyczajach związanych z siewem VIII. 364; XiiI. 62, 22.9; XOI. 257. Rzepa, ziemniak X. 261. Rzepik, oset górski Carlina acaulis L. II. 138. pt. P o t r a w y g ł o d o we ·Rzepik pospolity p. smetannyk Agrimonia Eupatoria L. XIII. 2,19,2124; XXVHI, 245. pt. Roś l i n y w l e c Zh i c t w i e. Rzepka !p. Rzepicha XIX. 75. Rzepy, ziemniaki XVIII. 72. Rzeżucha łąkowa, Cardaminae pratensis. aphr. XXXIX. 300. - kąpiel XXVII. 245; xxx. 45. Rzeszetyna, choroba świń XVIII. 190. Rzeszoto, Plejady II. 277. pt. A s t r 0n o m ia l u d o wa. Rzeszoto, przetak, trzyniak VI. 264; VIII. 58; I!X.. 366; XI. 177; XVI. 133; iXlX1x.32. - w praktykach czarow., XXVII.61. Rzemień poncki, Rhaponticum III. 240, 268. Rzezacha, rzezak, skrzynka do rznięcia sieczki IX. 365. 406. Rze± Pragi w pieśni ludowej III. 156. pt. P i e ś ń .}u d o w a p o l ska. Rzeźba XI. 165; XIV. 40; XXX. 4; XXXV. 115, 173, 175; pt. Sztuka lu do wa. - dewocyjna XXI. 42, 51, 54. - Gotlandzka X,xx. 6. - grecka XXIX 113. - kamienna XXXiIX. 144. - litewska XIII. 344, 345. ludowa XXVII. 193; :xx:rx. 113, 115 119' XXXVII. 200, 369, 381, 420': 43'3: 486, 487; XXXVIII. 332. - małopolska XXIX, 113. - peruwiańska XXXIX. 4&6,487. - śląska ,XXDX. 113. - w drzewie XXJQ:. 5. Rzeźbiarstwo IX. 96; XXX. 233. RzeŹlbiarze ludowi p. syncerz, syncerz, X. 169, 319----321.pt. I n d e k s n a z w i s k c h ł o.p s k i c h. Rzeźnik p. cech II. 23, 24, 30, 332; IV. 438, 439; VIII. 1OO;XI. 386. Rzęch, rzench, Lach. XIV. 120. Rzędówka, kształt wsi, XXVI[. 128; XXIX. 156. - bagienna XXVII. 132; XXXIX 236. Rznawki, choroba dziecięca XI. 384. Rzodkiew(ka) Raphanus sativu. nr. 320; IV. 290; XXVIII. 245. - biała w lecznIctwie XI. 397. - odwar, okłady XXX. 61. - w recepcie komicznej XXVLI[. 205. Rzomnie, dość dużo, IX. 2&8. Rzucanie gliny i gnoju przy sprzedaży XXDII. 85, 86. - kucji o powałę VliIJI.372. - pieniędzy przy kupnie XXIII. 96. - pierścienia do morza XXII. 41, 42. - pokarmów do studni IX. 285. - pożywienia na ziemię dla dusz XX.205. - sieczki, śmieci i ziemi przy sprzedaży XXIII. 85, 86. Rzucać kamieniem V. 138, 143. - kilofem, zabawa V. 138. , Rzymiśnik, rzemieślnik XIV. 120. Rżenie konia w lecznictwie ludowym XI. 397. Rżniwa, żniwa XIV. 120. Rżysko XXXIX. 202. !' �4ń4 SIUa., sZ$,fa, XJV. 135. (j. kirg.), . mi.esiąc nieszczęśliwy, V. 16. Safian, P. Sachtijan, V. 121; XJ. 220; XXII. 109; XXiXl. 112, 114; XXXVII. 214, ,219, 223. pt. G a rba.!'s two. Safian, p, Boruta diabeł, XX!XIX. 348. Saframentnik, bezbożnik, przeklętnik, XVIII. 221. Safran, szafran, w balsamowaniu zwło~, XVIII. 175. Saga, XJVII. 288; XXIX. 135. _ estońska, XXXI. 175; XXXIV, 286. - germańska, x.xXVII. 247. _ irlandzka, XXII!. 160; pt. L i t er a t u r a l u d o wa. Sago, XXXVIą 410. pt. Roś l i n y upr a wne, Saina, (j. malag.), umysł, VI. 18. Saja, tkanina. włoska, XXJXIV. 16,1. Sajan, odzież, XIV. 15. Sajka, sajta, sajeta,' krzecina pospolita, Marrubium vulgare, w lecz., XXX, 55. Sajnok, krzywonogi, V. 64. Sajtan, (j. tat.), zły duch, XJXXII.92. Sak, narzędzia łowieckie, XX. 38, saka, seka, suka, (j. słowiń.), V. 325. Sakłak, szakłak, Rhamnus catharctica, IV. 283.. . Sakumpak, gotowy, XII. 68. Sakwa, p.besahy, besachy, biesag, III. 19; XIV. 231; XVII. 149; pt. Tr a n sport, Sakwacz ber'berys, w wierzeniach . i w magii, IV. 184; 186. Salamandra, jaszczur, Salamandra maculata, przesądy, XJVIII. 195; XXXVIII. 246. _ przyrządzanie trucizny, X. 225; XIII. 259, 200. - szkielet, x.xXVIII. 246, s S, litera w magii, XJXVII. 65. Saba królowa, XVI. 207; XXVI, 1G7. pt. D e m o n y k o b i e c e. Sabałowa bajka, XXX. 76--82. Saban, narzędzie rolnicze, x.xX. 229. Sabat, Sabbat, sobota, (j. hebr.), XII. 313; XIII. 3, 9, 18; XXI. 129; XXIV. IUS; XXVII. 100; XXXVII. 252, 304. -- dzień feralny, XX.v, 134. - na cześć dia,bła, XIX. 143. Sabaty, węgierscy zbóje, XIII. 54. Sa.bawahferut, (j. .arab.), nazwa krewnych, V. 83. Sabdja, sabdja (j. hebr.), wyraz magiczny, XXI. 245. Sabek, czepek, XJIV. 394. Sacharie, O, lit.), widły do zimowego połowu, XXXII. 31. Sachtijan, (j. tur, j. pers.), safian, XXXI. 114. pt. Garbarstwo. Saczek, kaftan, x.xIX. 85. Sad, sadek, choinka, III. 2, 172, 174; X:I. 2'1, 69; XX VII. 14. Sada, Sadawa, nazwa krów, XXI. 57-59, 205. Sadło, borsucze, lek, II. 156; V. 165; VI. 61, 160; VII. 269; X. 334. - jelenie, VI, 100. komarowe, VI. 298, 299. - lisie, lek, VI. 160; VII. 269. miętusowe w lecznictwie, VI. 61. - niedźwiedzie, lek, V. 302; VI, 160; VII. 268; X" 334. - psie, lek, II. 156; X. 334. racze Ung. potabile rubrum, V.l65. - smarowanie włosów, III. 230. - stare w lecznictwie, VI. 59, 61; XXX. 41, 58, 71. - świstaka, III. 230, 254, 25'5. - w~eprzowe Axungia parci, IV. -l .. Safar-ajt, 286; V. 165; VI. 274; X. 334; XX. 95; XXXIV. 162. - wilcze w lecznictwie, VI. 160; VII. 269, - zajęcze, V. 165; X. 334. Sado kropiasta, nazwa maści krów, X,XI. 58. S a d o w n i c t w o, XJXIX. 117; XXXVII. 331, p, agrest, czereśnia, damascena, drzewa owocowe, dziczki, gluba, glubka, grusza, gruszk.a miodówka, hruszie solodkie, jabłoń, jabłonka, krucha, miodówka, obwiązywanie słomą, porzeczki, sady, szczepienie; śliwa, wiśnia, zabiegi mag. Sadula, nazwa krów, JQC'I. 59, 206. Sady, II. 236, 261; V. 153; XII. 150, 257, 290; XIII, 256; XVIII. 71; XXV.61, - śliwkowe, I:X. 3,8:9. Sadza w farbiarstwie, XXX. 167. - w lecznictwie, X. 358; XIII. 111. - w magii, VII, 312. - w maści czarodz., XXXVII. 305, Sadzawka, jej znaczenie w układzie wsi, XX,XIX. 237. Sadzek, więzienie, VI. 47.. Sadzenie drzew na grobach, p. drze· wa owocowe, XIII. 125. Sadzenie kamyków w mag., IV. 365. Sadziec konopiowaty, Eupatorium cannabium, p. sejec, sędzisz w lecz., XIXX, 419. Sadzka, podkład snopów na boisku, XI. 174, 175; XXJXIX. 337. - kosz na ryby, XX!XI. 3,9. Sadź na drzewaCh, przepowiednia urodzaju, XIII, 32. Safa, Sowij, Sowija, demon ogniska, XV. 217, 219. 30 Lud - ł Tom XL - w lecznictwie, proszek, XVIII.180. zakaz zabijania, XVIII. 195. Salamat, (j. jak.), kasza na mleku, XXJXVII.11l. Salomon, XJXII, 53; XXIX. 127; X.Xx. 81, 115, 116. - w przysłowiu, VII .. 33; salomonar, Solomonar, demon, 1. 138. Salopa, XXJVIII. 17. Salwa guardia privozni,. azyl przewoźniczy, X!XX'IX. 144. Salas, szałas, X.IV. 272. ,Sałata, Lactuca sativa, II. 128; III. 320; XXVIII. 245. Samael, (j. gruz.), szatan, XXXII. IDO, Sambatia, (j. hebr.), ognista rzeka, VIII. 353. sambura, czarownica, XJIX.· 90. Samcis, (j, lit.), czerrpak do połowu ryb, XXXII. 28. . .Samica, (gw. flis.), !koryto Wisły, XX. 57. Samiwle, O. ukr.), Sisymbrium strictis, korzenie, odwar, VI. 158. SamobQjca(czyni), III. 155; x.xXI. 45; XXXIV. 281. _ grzebanie na pastwisku, VI. 326, - mogiła, II. 197; VIII. 54. _ pq:ekształcanie się w upiora, VI. 3'26; XVII. 113; XXJXI; 84. -: spalanie zwłok, XXXI. 84, M. - spławianie ciała w beczce, x.xXI. 45. - ukazywanie się ducha po śmierci, VIII. 3'58, 365. - wykonywanie kary, XXIX, 100; IX.XX,I.44--47. - wynoszenie przez okno, XXVIII. 252. samobójstwo U Gilaków, XVII. 100, u Kirgizów, V. 117. Samodział, IV. 134; XXIX.OO;XX:X,24. - wileński, XXVI. 1M. -l .j �" 466 467 Samodzialki, (dok.), XIV. 14. Samogłoski, IX. 7-10. Samokrytyka, XXXIX, 27, 28. Samołówka, XXVII. 139; XXXI. 31, 32; XXX'IV. 296. - sprężynowa, XXXI. 32. Samopał, XXV. 73. Samorząd, III. 121; XIII, 245. Samosija, O, ukr.), roślina w lecznictwie, XIII. 224. Samotnie, osady jednodworcze. lXXVII. 132; pt, O s a d n i c t wo. Samowily;XXXVIII, 268. Samsona pochód, zwycz. dorocz., l. 25. Samur, O. tur.), soból, XVII. 259,260. Samura, (dok.), maciora dzika, XVII. 270, Samu t, (dok.), aksamit, XXVIII. 42. Sanak, sanga O, tur.), sanie, XXXIV. 180. Sandacz, p. sondacz, Lucioperca sandra Cuv., XXXII. 25. Sandały, XVI. 138; XXXVII. 85; XXXVIII. 127. Sanie, p. cana, korczuchy, gnatki, sanak, grendżoly. sanag, sanga, III. 11, 212; IV. 147; V. 137 348; VI. 96; VII. 73; XX,VI. 82, 98; XXXIV. 180; XXXVII. 126, 246; XX.XIX, 113; pt. K o m u n ik a c j a i t r a n s p o r t l ą d o w Y. -:- używanie do mł~cki, Xxx.. 231. - w bajce, III. 147, 148. ~ w zagadce, XIII. 206. - w zwycz. popielcowych, XX. 183, - z kości, XXVI. 152. Sankiele, (j. kirg.), ubiór głowy, V. 7, 16, 18. Sankt Hans A//en,' (j. niem,), wigilia .św. Jana, XXVI. 73, 76. Sanowa woda, z Sanu, XVII. 75. O, ind.), ko<l:o odrodzeń, X,XXIV,26. SalisKryt, III. 5; XIV. 191 243; XV.197; XXI. 153; XXX. 239, Sapa, motyka, XII. 299; XVII. 150. Sapanie, podgartywanie kartofli XII. 302. ' , Sansiira Sapka, potrawa górali, IX. 256. w chodzeniu z Dorotą, Sapryciusz IX. 19. Sar, kozioł, XIV. 94. - Schar, rząd dachówek, ){!,XIX. 31. Sarafan, XXI. 138; X:XXVIII. 354, 360 Safa/ke, saro/ke, 'sirawina (dok) . z r. 1204, żórawina, XVII. 186." Saraha, (j. ind.), głosiciel buddyzmu, 'XXXIV.29. Samka, (gw. hu.c.), nfeborak, VII. 263 Sarawati, O, ind.), bogini, III. 5. Saraua, O, ind. amer.), duch dobry, duch zły, VII. 5. Sardela, ryba kwietniowa, VI. 29B. Sa'rdiusz, kamień czarodzi€jSrlJ, XXXIX. 325, Sarkander, żródło, XXV. 112. Sarn, rogacz, XVI. lOB. Sarna, ruja, VII. 270; XXXI. 29, 33. - zasięg, III, 240. Sarna, Sarnawa, nazwa krów, XXI. 59. Sarniny, zawiasy u skrzyni, VI. 291. Sarong, odzież, XXXVIII. 411. Sarothamnus Seoparius, p. mietlon. ka, żarnowiec, Sarpa-Anusarpa, XXXIV. 6; pt. D em o n y s z k o d l i w e. Sarsama, O. hue.) na.rzędzia, piła, siekiera. VII. 213. Sasak, wąski wóz, XXXIX. 129, Sasanka, słonecznik. Pulsatilla verm., barwnik, IV. 215. Sasanka dzwonkowa, Pulsatilla pat •• XXVIII. 245. Sasyna, Acorus - I . 1 ; I ~. ,! ( :/ l Ii I tatarak, tatarskie ziele, XII. 62. w Zie!. Świątki, calamus, rozsypywanie XII, 62. Sata, (gw. huc.) płótno do cedzenia, VIII. 43. Satanail, (j. ros.) diabeł, II. 322, 323. Satlok, ziele lecznicze, V. 165. Sator, formułka magiczna, XXI, 245; XXVII. 65. Saturn, XXII. 10. Saturnalia, II. 94; III. 372; XII. 36; XX. 178; pt. Zwyczaj e obr z ę d y d o r o c zne. Satynober, farby, do obrazów na szkle, XXX. 167. Satyr, p. dziki mąż, XXXIX. 321. Satyra, XVIII. 170; XXXV. 27. - ludowa, X.45-49. Saweasiuleo, O, samoa.), bóstwo przeznaczenia, VII. 19. Sażeń, (dok. j. ros.), miary długocci, X'XVIII. 164, 165. Sg,xnote, bóg Germanów, XXVIII. 100. Sąbato, O. st, słow.), sobota, XIII. 4. Sąd bijów, kirg., V. 19, 115; pt. p r a w o l u d o w e. - biskupi, XXVI. 16. - boski, XIII. 2'31; XX:XI. 84; XXXIX. 135. - Boży, XIX. 145; XXV. 8.. 11, 15, 96; XX.X. 88, 106, 141, 251; XXXIV. 281-283. - duchowny, XXI, 127; XXIV. 169; X.XVI. 3, 14. - familijny, III. 294, 295. - gminny, III, 120, 121, 135, 295, 299,305,308,309; IV. 7,28, 243, 252. - inkwizytorski, XXVI. 4, 5. - konsystorski, XXVI. 3, 8, 14. - kościelny, X.xVI. 1, 10, 20. ludowy, III. 196, 199, 207, 217; IV. 240; V. 107, 110. - ławniczy, VI. 390, 407; XIII. 245; XXXIX.142. - miejski, XXVI. 20, 40; XXXI. 69. - o czary, p. procesy o czary, XIX . 121; XXI. 127, - ostateczny, XXXI. 14; XX!XIV. 282. - patrymonialny, III. 117; IV. 3; XXIV. 169. - rodowy, IV. 244. _ rodzinny, XXXVII, 115. - si'erocy, III. 312. - skorupkowy, ostracyzm, X'XI, 186. - sołtysi, XXXIX. 298. - świecki, XXIV. 169; XXXIX. 135. - wiecowy, VI. 407, _ wiejski, XXVI. 4; XXVII. 145. - wójtowski, XXX,I. 171. - żywiecki, XXXI. 83. Sąd, naczynie, XVI. 108, Sądny dzień, IV. 437; V. 357; XXV.46 - w przepowiedniach pogody, XIV~ 3,69; XXXI. 142, Sądrzyca, żyto z pszenicą, III. 140, Sądy, nosidła do wody, XVII, 164; XVIII. 113. Sądzice,. Sądzenice, bogini, XIV. 73. Sąrzyca, sążyca, żyto z pszenicą, p. sądrzyca, XVII. 188. Sąsiek, I. 263; II. 44, 159; IX. 274; XI, 172, 176, 178, 315; XIV. 309; .xVII. 188; XX. 315; XXXVII. 193. Sąsiekarze, VI. 52. Siiru zad, (j. oset.) święty słup przybrany rog.ami zwierzęcia, p. słupy, totem, XVII. 139. Sadhana, (j.ind.),czarodz., XXXIV. 30. Sakjamun~ p. Gautama Budda, XXXIV.29. �469 Scabiosa arvensis, na, naparstki p. driakiew polM. B., Strzygonio- we ziele. ok>rzeski krzemienne, XXXIX. 384. Scebla, wóz, VI. 395. Scena w misteriach pasyj n., XIX. 54. - w szopce, X'IX. 35. Scep, drzewo łupane, V. 64, Scepy, łuczywo, XXIX. 51. Scerseń, szef'szeń, Xl. 367. Schadzki czarownic w czwartek, XXVII. 65, 99. Schedule italicae, XXI. 229. Schizmogeneza, }GXXVI. 367, Schlachtmonat, O, niem.) listopad, XVI. 2. Schlaraffenland, kraina baśniowa, XXVIII. 198-202, 211. Schneinbrato, (j. prus.) bóstwoXXII.l. Schocha, (dial. alem.) stożek siana, XI. 362. Schody, XIV. 356. Schopf, (dial. alem.) czop, XI. 363. Schuappa, (dial. alem,), żupan, XI.3,63. SCiuri, (j. wros.) piosenki sycylijskie, XV. 50. Sciwoj, czciwo, XVI. 108. Scopolia carnioliqua Jacq, p. lulecznica brunatna. Scodraki, pieczywo obrz., XIV. 135. Scrophularia nodosa, P. trędownik węzłowaty. Scurnik, szczurnik, IX. 184. Scypta, kawałek, IX. 288. Scyrkać, dzwonić, III. 139. Scyzoryk, w wierzeniach, II. 334. Sczastie, (j, ros.) podzielić na części XVII. 214. ' , Scadry, szczęścić, XIV. 122. p. geb., Ziemia bóstwO', XXXII. 122. Sebelija, Sibilija, Sybilla, x,xv. 46. Scześcić, Seb, (j. gJ Sedum Telephium, p. tłusty mqż, rozchodnik. Seelenthier, teoria Wundta, XVII. 182. Seelgeriit, XXVIII. 98, 99; pt. Z w y!Czaje i obrzędy pogrzebowe. Sejec, konopnica pospoilita, sadziec. konopiowaty, ojciec ziela, XXx. 49; pt. Roś li n y w l e c z n i. ct wie. Sekcja, antropologiczna, XXXIX. 6, - etnograficzna, XXXIX. 6. folklorystyczna, XXXIX. 9, 10, 12. - ludoznawcza, P. T. L. XXI. 78. Sekmine, O, lit.), święto pastusze, XXV. 59. Sekta bogomili, XVII. 263, 264. - mankietników, XI. 426, Sekty, p. anabaptyści, arianie, bezpopowcy., bogomili, bollandYŚ1ci, mankietnicy, malowańcy, piliporii, sidzjniarki, socyniane, starowiercy, sta'roobrzędowcy, xx.x.VIII. 54.2. Sekundant, drugi skrzypek, XIV. ~5. Sekundfiedel, (j. niem.), instrument XVI. 167. Selązek, szelążek, XIV. 277. Seledyn, XXVIII. 20, 37. Selenites, (j. gr.), selenit, iX,XXII.137. Semantemy, XXXVII. 315. Semantyka, XXXVII. 311, 312. . Semen, siemię, nasienie, XVI. 23. Sementalka, (gw. huc.), nazwa krowy, XXXV, 135. Semihomo, (j.lac.), Mandragora, X.261, Seminomadyzm, XX.XIX. 190. Serno Sancus, (j.sab.), Herakles, XVI. 23. Sen, cudowny, V, 128. - o skarbie, XVI. 112. - przychodzenie dusz, XIII. 242. - sposoby sprowadzania, III. 49, 56, 57. - tłumaczenie, IV. 96. - w przysłowiu, XIV. 241. - w zagadce, XVII, 82. .....wiara w sny, I. 26, 165, 176; VII. 283; XIII. 117; XXIX. 134; XXXI. 81; XXXIV. 11. - wróżebny, VI. 18, 20, 63; XVII. 62; XIX. 63; ,XX. 320; XXXVI'll. 271. - wychodz, duszy z ciała, XIII. 231. Senat Akademicki Uniw. Jagieł. w sprawie muzeum etnograficznego, XXXV. 35. Senatotoan, (j. arab.), członkowie /rodziny, V, 83. Sencerz, snycerz, V. 64. Senecio Jacob., p. Starzec Wielki. Sennerzy, pasterze alpejs'cy, IV. 274. sennik, VIII. 169; XXXVIII. 271, 274; XXJXIX. 351; pt, L i t e r at u r a l u d o w a. Sentencja praojców, XXVIII. 41; 43; XXx. 236. Sentjanzevec, (j. słow.), wino święcone na św. Jana Ewangelisty, lVIII. 345. Separacja małżonków, III, 295. Ser, p. bryndza, budz, fer, gomulki, ---oj gruda, . ,,, ł gumulica, kurtu, osz- I. 165; II. 128, 130; III. 12, 13, 4.4,350; IV. 287; V. 11, 167; VI, 77; VIII. 35,7; IX. 367; X. 37; XII. 17, 27, 28; XIII. 29; XIV. 186, 250; XX. 9, 22, 42, 53, 96, 101; XXVIII. 221; XXXI. 57; XXXIV. 162-164, 174; XXX.IX. 332. - jako danina, VII. 60. - kurtu, kirg., V. 11. ....•kwaszony, II. 207. - ofiara składana bogom, XIV, 61. 72; XVI. 4. czypek, - owczy, P. bryndza, budz, oszczy_ gruda, II. 220; III, 252; VI. 177; VII. 188; XII. 31, 32; XVI. 134; XXVI. 14.2;XJXVII. 164, 193; XXXV. 19; XXXVII. 202. .....pożywienie flisaków, XVII. 141. - suszenie, p. serniki. - w literaturze ludow., II. 61. .....w lecznictwie, XXX,I. 144. - w obrzędach weselnych, II. 237239, 266; IV. 73. - w obrzędach wielkanocnych, I. 85, 129; V, 215. - w pieśni, I. 245; 'II. 66, 71; XI. 162. - w zagadce, XIV. 375; XVII. 90, - wyrób, V. 124, lZ5; VIII; 40-43; XVIII. 72; XXIII. 67; XXXV. 89-94, Serce, utożsamianie z duszą, VI. 17. med. lud., XI. 398. .....,w ornamencie, IV. 213; X. 119; XXXV.27. - w przysłowiu, XIV, 24.1. - w wierzeniach, XXX. 25:1. - wroga, XXXI. 90. - z bursztynu, XXXIX.. 389. - z piernika, XXXI. 169. - zjeść, VII. 52. Serdak, serdaczek, V, 121; VIII. 165, 438; IX. 256; XI. 58; XVIII. 67. 68; XXII. 102, 104, 106; :X,XIX.85, 185; XXX, 182; XX,XIV. 271; XX.XVI. 266, 268; XXXVII. 216, 228. Serdeczne listy XXVII, 164, Serdecznik, roślina a;phr. XXXIX. 300. Serduszko, ornament, ,XXXI. 160. Seredzić, karcić kogoś, IX. 288.. Serek, wzór, p. syrczyk. XX.XII. 38. Serenady, serenaty, O. wł.), piosenki umbryjskie, XV. 50. Sergi, łachmany, XVI. 86. pek, - w �470 Serkorz, wytwórca serów, XVIII. 221. Sermones, (j. łac.), kazania, III, 178. Sermones de tempore, (j. łac,),XX.x.91. Pomerii, kazania, XXX. 91. skrzynki do suszenia sera, XII. 121. Serpyk, (j. ukr.), wzory pisan., IV.212· Serwatka, p. newarka, sirotka, suSermones Serniki, rotew. suruika, surowa tka, syro- VI. 53; X. 37; XII. 31, 296; XIX. 9.. 10; XX. 65. - w magii, VI. 304., 3{}8. Serwetki z bibułki, X.XII. 128. Serwety, XXIX. 86. Serxa, burszt. wisiorki, X.XXIX,. 360. Setek, (j, czes.), duch dom., XIV. 299. Seti, egipski bóg ciemności, VII. 25. Sewiec, szewc, V. 64. Sezam, roślina strączkowa, .XXiXIX. 195, 202. Sezatoarea, (j. rum.), prządki, XXV. 139; pt. Z w y c z a j e i ob ,r z ęd y t o war z y s k i e. Sędzia. p. bij, w facecji .xXXI. 122. Sędziczki, . opiekunki rodzących, XVII. 235. Sędziolki, domy kryte gontami, bez kominów, II. 285; XVII. 79. Sędzisz, sadziec konopiowaty,XX,X.49. .Sęki w drzewi.e, przepowiednia, pogody, VIII. 359. Sęp, XXXIV. 6, Sępiogłowy, demon XXXIV. 6. Siok, wujek, XVI. 86. Sfragistyka, II. 189. Siabrostwo, XXIX. 179; pt. P o k r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Siadanie pod stołem wig., XVIU, 200. Siady. (gw. dziec.), III. 165. Siak acz, (j. błr.), P. pejkinikas, narzędzia rybackie, XXXII. 31. Siano, I, 48; II. 46, 47, 209; III. 3, wodka, syrowatka, syrvotka, 4; IV. 144, 276; VIII. 285; X. 155; XI. 72; XIV. 132, 231, 360; XX. 11, 42, 52; XXVIII. 147, 245; XXX. 34, 222; XXXI. 4; X,XXVII. 105, 111, 123, 203; XXXIX, 113. - skład XXXIII. 90, 91. . - spleśniałe, zaduszone, XVIII. 189. - trociny, barwienie, jaj, IV. 215. - w baśni, II. 275; XII. 225, - w lecznictwie, XI. 397; XVIII. 190; XXXIII. 123. ---. w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w pieśni, II. 341; X.IV. 270, - w zwyczajach dorocznych, III. 3, 4, 385; IV. 325; V. 153; VIII. 371; XIII. 21, 22; XIV. 132; XVIII. 199; XXIX. 92, 95, Sianokosy, II. 46, 209, 314; III. 10, 14; VI. 394; IX. 95; XIII. 256, 257; XVIII. 71; XXX. 25. Siara, mleko po ocieleniu, VI. 47, 57. Siarka w lecz., V. 165; lXVII. 193. - w magii, XII. 93. Siarkan, smok, V. 251, Siarkan miedzi, XI. 39B. Siarzia, (gw. żoł,), sza,ria, III. 79. Siatecka, czepiec, III. 65. Siatka konopna, sieć, XXXIII. 33. - leszczowa, X,XI,X. 126. - na czepiec, IX. 4B; XXXIV. 145. - płotkowa, XXIX, 126. :.....szczupakowa, XXIX. 126. Siatka, sieć, XXXII, 26, 29. Siąga, miara, sukna, XXXIV. 169. Sibiele, Sybilla, demon, XXVI. 154; XXXIX. :HB. Sibrat, sibretki, XVII. 135; XXIII. 163, 164; XXV, 141; pt. P ok r ew i e ń s t w o f i k c y j n e. Sicery, (gw. żoln.), odznaka. XII. 236. Sicianny, sipciowy, XIV. 120. Siczonka, kqśba, XIV. 120. Sit, sieć, XlV, 71. (j. ind.), bohater-król, XXXIV.45. Sidec, (gw. huc.), stołek, XXXV; 121, 122, 132. Sidło na ptalll, XX. 51; XXVIII. 217; XXXI, ?R, 29, 33; XXXIII. 23; ,XXXVII. 96, 301, 307, 366. - nadrzewr~, XXXIX. 301. - w przysłowiu, IX. 158, 163. Sidziniarki,lekta religijna, III. 256'-~ Siecka, siec::ka, III. 154; IV. 287; VIII. 39; XII. 154, - ido wyprawiania skóry, XXXI, 116. ~ ,szklana. XXVIII. 21. Sieczkarnia. p. skrzynka rzezalna, p. Kindebank, VI. 292; XII. 299; . XIV. 3~1);XXXI. 3. Sieć, atryl'ut bóstwa, XXXII. 126. .,- badawcza, XXXVIII. 1B6, 167. ~ fa,rbowana, XXXIX. 326, .,- jądrzysta, XXXVIII. 24:4. ;-. !kołkowa, XXXVIII. 257. - lotowa, XX,XVIII. 257. . - łowiec1;:a, IV. 83; VIII. 61; XVI. 264; X'\:XI, 29, 31, 37, 42; XXXVI. 214; XX.xVII. 289. ~ na ~n~opatwy, XXXVIII. 257. - na ptaki, p. stoproża, XX. 53. _ nakrywaIna, XXXVIII. 257: Siddharudża, J: - i - - pione'" a, XXXVII. 289, podrgubna, XIV. 112; XXXI.' 29. poja7(:,owa, XXXI. 38, 42. p::sypywanie proszkiem, VI. 2,65. przepiórcza, XXXVIII. 24'4. rozwieszana, XXXVIII. 244. ry);\ac1<-.ł,IV. 155; X. 9; XII. 155; XIV. 115, 197; XXIX, 126; ~XX\·III. 244. sta\'.'P'-l, XXXVIII. 257. w ,J:)aś'li, VIII. 266; XI, 372, 377. w przysłowiu .. IX. 48; XIV. 240. z drutu, XXXI. 42. X,XXI. 30, z powrozów, XXXI. 20. zajęcza, XXVIII, 205. Sieć, sitowie, IX. 354. - ściegi, X,XVIII. 35. Siedem, braci śpiących, II. 224; IX. 378; pt. M e t e o r o log i a l u d. - części nieba, II. 325.. - dań wigilijnych, XIV. 132. .- dni, III. 53, 61. - duchów, XXXVII. 291. - głów bogów słow., XIV. 220. _ głów potwora, XIV. 174, 225, _ lat, II. 15, 329; III. 145, 165, 167; VIII. 358; X. 278; XVI. 80, 81; XVIII. 194, 198; XXXVII. 303. _ liczba magiczna, VI. 304; XI, 314, 437, 438; XII. 218; XIII. 123; XIV. 251. _ liczba święta, XII. 210. _ matek, demony, XXXIV. 33. -- mórz, II. 277, _ odnóg różdżki wes., XIV. 215. - -słów, XlI. 93; XIV. 18. _ w budownictwie, XIV, 361. _ węgielków w Qdczynianiu uro- z potargiem, - ków, VIII. 392. zamków, VIII. 52, ziarnek grochu, III. 55. Siedlacka, szufla, wiejaczka, do zboża, V. 64; IX. 3'66; XI. 176. Siedlaczka, (j. błr.), szufelka, do wody, XXXI. 38, Siedliska słowiańskie, II. 5. Siedlisko, łan zupełny. XJXV.32, 33, 37 Siedlok, chłop posiadający ziemię, XVIII. 221. Siedmiogośćcowy ocet, Acetum aromat, V. 165. Siedmiokrotne powaby, III. 61. Siedmiolatka, Allium schoenopra.ssum, XXXI. 9B. - �472 473 Wielka NiedźwieXXXIV. 10; pt. A s t r on Q m i a l u d a w a. Siedun, Siedź, chorosz, grzyby, Boletus ramosissimus, w lecznictwie, II. 21. Siedzi.by Słowian, XXXIV. 47, 51, 174, 180, Siejba, XXX. 247. Siejemak, taniec, IV, 434. Siek, m i a r a, IV. 125. Siekiera, sokiera, X,XXVII. 390; XXXVIII. 241; pt. B roń. -- danina, XX. 9. - drewn. zabawka, 'II. 217-220. - krzemienna, X.XV, s. X s., XIII, XXXVIII. 34, - ozdobiona, VI. 189. - przeciw duchom, VI. 64. - w bajce, IV. 415; V. 279; VIII. 297; 298; XXVIII. 189, 195. w lecznictwie, XI. 394. - w magii, II. 336. -. w pieśni, II. 274, 349. --. iW poprawianiu mleka, VIII. 364. - w zabawach, XVIII. 152. - w zagadce, VII. 7,3; XVII. 87; XVIU. 172. - w zwyczajach narodzinowych, III. 58; XIV, 43, - w zwyczajach pogrzebowych, II. 120; VI. 26. - w zwyczajach weselnych, IX. 146. - w zwyczajach wigilijnych, XIII. 21; XVIII. 200. - wypędzanie bydła na paszę, XII, 310; XVIII, 216; XXV. 57. - źelazna, II. 219; IX.. 200, 361. Siekiereczka w mętowaniu, XIV, 169. Siekierka, XXVIII. 217; XXIX. 102, - krzemienna, :XVI. 323. Siekierka, ryba, XVIII. 62. Siedmiu dzica, Świętych, Sieta, Wiewiórka,' III. 139. Sielawa, VIII. 280, 281. Siete, sm, O, niem.), szle,XXXIX.124. Sielnik, O, błr.), siennik, XXx. 32. Siemieniat/m, nazwa kur, VIII. 152Siemię, konopne i lniane jako pożywienie, VIII. 370. - w zwycz. wigilijnych, XIII. 21. - w zwycz. przy poświęcaniu domu, II. 144. Siemigorka, O. ros.), p. Baba Łat y_ gorka, XXXII. 87. Sieminie, siemię lniane, XIV, 120. Sienik, O. błr.), S'iennik, xxx. 32. Siennik, p. sienik, sielnik, ,XX,X. 32. Sień p. klet', II. 76; III. 318; V. 149, 152; IX. 270, 279; X, 311; XL 22, 387, 407, 411; XII. 146, 294, 295, 310; XIV. 356, 359, 368, 3818;XVI. ,365; XVII. 180, 181; XVIII. 69; XiX. 316; XXVI. 102; XXIX. 12, 37, 40, 44, 89, XXX. 18, 33; XXXIII, 88, 92; XXXVII. 191193, 201, 226, 228; ~IJC. 266, 268, 285. Sierak, O. ukr:), bajbarak, V, 149. Sietmięga p. sukmana, IV. 147; XI. /196; XII. 149; JCX, 93, 105; XXII. 131; )(XX. 31~33; JCXXIX. 345, Sierota, p. pasierbica, IV. 411, 413, 416, 417; IX. 74, 79, 80. Sierotki, stokroć trwała, JCXJC. 43. Sierp, IX, 365; 378; XII. 32, 149, 299; XIV. 328; XVIII. 215; XX. 49, 54, 56; XXV. 132; XXXI. 3; XXXVII. 261, 292 -- jako instrument muz. JCJCVII. 70. - nowy w magii, XXIV. 13; XXV. 86; ,XX,XV. 128. - stary w zamawianiu, VI. 262. - w bajce, VI. 352. - w przysłowiu, IX. 378. - w szopce, XIV. 153, • ;1 - w zagadce, VI. 248; JCVIII. 172. - żegnanie sierpem, II. 337. Sierpień w Kalendarzu Staropolskim, XIII. 257, - w przysłowiu, IX. 159. Sierpownik, krwawnik sWlęcony, karmienie indycząt, X.Xx., 37, 38. Ę!ierpy, wzory pisanek, IV. 212. Sierscy pasterze, IV. 275. Sierszyn, szerszeń, XIV. 120. Sierść bydlęca, V. 4. - cielęca, XI. 380. - kocia w lecznictwie, II, 155, 156. - świni w wyplataniu ozdób. XXXVII. 390: Sietka, O, błr.), siatka, J{J{XII. 29.,.34. Siew, siejba grochu, III. 23. - hreczki, II. 158. - jęczmienia, III. 141; Xln. 329. - lnu, I. 130. - na nowiu, II. 327. - po zachodzie słońca, III. 23. - przy słońcu i księżycu, III. 141, - rozpoczęcie, XVIII. 214. - treść widowiska, III, 222. -. w suszę; IX. 207. - zwyczaje związane z siewem, VI. 155; XII. 228,315, 317; JCIII. 329. - żyta, JCJ{J{IJC.294, Siewnice, narzędzie raIn., XXXI. 3. Siędzina, szakłak, XXX. 61. Sigurdsage, (j. niem.). XXXI. 171; pt. L i t e r a t u r a l u d a wa, Sijsje, (j. hoL), czyżyk, XIX. 14. Sika, p. koza. Sikawka ręczna, II. 218. - z bzu zabawka, XXVIII. 62, 241, Sik6ra, (gw. złodz.) zegarek, VII. 281. Sikorka, łowiectwo, JCXXIII. 21, 22. - w literaturze ludow" opowiadaniu VII'I. 308, 309. - w pieśni, II. 346; VI. 152, 154. - w przepowiedni, XIV. 251. t, dziewczynka, XIV. 309. rybka na przynętę, XIV. 120. Silat, Sila-t, (j. fiń.), uprząż, XX,XIX. 125. Sile, (st. słow.), szle. XXXIX. 125. Siticernium, (j. łac.), stypa, XVI. 326. Silnje, (j. tung.), jubka, ,XX,xVIII.259. SiW, (j. .st. wys, niem.), szle, XXXIX. 125. Siła artyst)"czna, J{J{XIV. 277. ~ ergologiezna, JCXJCIV. 277. ~ magiczna, XXXVII. 135; XX,xVIII. 412. - nieczysta, XII. 168; XIJC. 114; XXXVII. 304. - robocza, JCJCXIJC.184, 189. ~ wytwórcza, XX,XIX. 15. Silnyk, (j, ukr.), Iuncus effusus, od_ war, VI. 159. Simel, (gw. hue.) nazwa koni, VIII. 152. Simie, (gw. huc.), siemię, nasiona konopi, XV,III. 190, Simurg, ptak-góra, XI. 232, 234, 236, '240, 242. Sin, (j. babil.), bóstwo księżycowe, XXXII. 146, 153. Sin po duhu, (j. serb.), syn adoptowany, XVII, 264. Sin po grijehu, O, serb.), syn rodzony, XVII. 261, 262, 264. Sin talak, (j. kirg.), formuła prawna, - V.6. Sin-ai, (j. hebr.), góra Synaj, XXI. 239. Sinanthropus, XXXVIII. 387; XXJCIX. 19, 20. Sind-aky, (j. kirg.), dary weselne. V. 16. Singbong, (j, santa!.), bóg słońca, VII. 16. Siniaki, grzyby, I. 201. Siku Siwka, it, �474 , Sinobrody, pieśń, XV. 48; XXVIII. 226. Sinologia, XXI. 89. Sinologowie, XXXVIII. 373. Sinawite, wiatrem podszyte, XVII. 165. Siwy kamień, witriol miedzi, (Cu. SOI. koperwas, w fa.. bierstwie, IV. 216. - w lecznictwie, II. 156; XI. 398. Siodlak, chłop, XX. 113. Siodlo, p. gapa, komo, XI. 161; XII. 220; X'IV. 38, 40, 50, 308; XXXVII. 88, 231. - do jazdy, XXXIX. 119- juczne, XXX,IX. 119. - pożyczać, XXIII. 67. Siodlo, siedlisko, siedziba, XIV. 309. Siodlo, zmora, III. 256; pt. D e m o. n y s z k o d l i w e. Sienkier, wrzód, Xl. 398. Siostra, ciotka, XIV. 5.g. - w zwyczajach weselnych, XI. 412. Siódma córka, p. siedem, XI. 314. Siódma góra, p. siedem, XII. 170. Siódmy rok życia, VIII. 274. Siódmy syn, XI, 314. Sipka, szkarlatyna. III. 139. Sipkos, (j. lit.), chróściki, p:'Zynęta, XXXII. 26. Sirak, (gw. hue.), sukmana, V. 150; XVII. 147, 154; XVIII. 146; X,XXVII. 228. Sirato, (j sekler.) .. pożegnanie kawalerstwa i panieństwa, XVI. 141. Sirawina, (j. słow,), żórawina, XVII. 186. Sirotka sirotew, O. S'łoweń.), ser. watka, XIX. 10. Siruna (gw. huc.).. nazwa krów IX,XXIV. 134. Siryj, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135. 4?5 sierść, XIV. 120. ołów, X,X. 299. Sisgen, Siska, Siskin, czyżyk, XIX. 14. Sit, (j. egip.), bazyliszek, .xxXVIII.247. Sit, sitowie, V. 64. Sitarstwo, VII. 334; VIII. 220; XXVI. 104; XXIX. 132. Sitarze, XI. 353. - biłgorajscy, XXVIII. 170; XXXVIII. 295. Sitkie, (gw. hue,), paść na drobną zwierzynę, VII. 270. Sitko, drewniane, 'I,X. 363. - pożyczanie, XXIII. 59. strzelanie, p. mleko poprawić, XIV. 370. - w' pszczelnictwie, VI. 56. Sitniak, (j. błr.) poduszka z sitowia, XXX.33. Sitniak, (j. błr.), sitowie, XXX. 16. Sito do przesiewania, IX. 366. - środek apotropiczny, XXXIV. 280. -w literaturze ludow., VII. 319•. - w praktykach czarownic, VII. 319. w przysłowiu, VI. 33. - w zagadce, V. 48; XIII. 206; - we wróżbach, VII. 94. - wyrób, XVI. 133. Sito, gwiazdozbiór, WłosY Bereniki, I 175. Sitowie, p. sitniok, Scirpus, I. 115. - do pływania, XXX. 16. - kapelusze, XXVIII. 173, 179. - w lecznictwie, Xl. 384. - zabawki, XXVIII. 61, 62. Siufece, (gw. żołn.), Schuhfetzen, III. 81. Siuhaj, (j. uk'r.), chłopiec, XIV. 273, 275. Siuir, (j. irl.), siostra zakonna, XVII. 263. Siuśpice, (żołn.), Schuhspitze, III. 81. Sirzkula, siszkula, Sisa, (j. sanskr.), -o -o siutaź, tasiemka, V. 64; XXXVII. 266. Siutki, świerzb., V. 64. Siutrówka, pociąg ciężarowy, XI. 412. Siwa, nazwa krów, XXI. 206. Siwa, p. Sziwa, VII. 3; XI. 358; X,XXIV. 30. Siwak, czarny garnek, IV. 206; IX. 185; XXXVII. 204. Siwik, farbka, IV. 307. Siwosz, koń, X,IV. 50. Siwucha, Siwula, nazwa krów, XXI. 59; 206. Siwy Kuba, lp. postaci szopkowe, XIV. 136-139; XIX. 50; XXXI. 61. Sjana, (j. ind.), egzorcysta, XXXIV. 43. Sjetiti, (j. slow.), pamiętać, XVII. 188. Skakanie na konopie, XX. 188. :- na len, III. 29; XII. 41; XX. 182, 188; XXV. 57. ,...:... na _owies, XII. 41. - przez ogień, II. 214; IV. 321; V. 176, 224; VIII. 342; .xUI. 87,88, 1110; Xx.. 103, 192. - przez pień, .xx. 182. -przez stołki, lIX. 143. _ przez witki przy wypędzaniu na paszę, XXV. 57, pt. Z w yc z a je i o b r z ę d y d o r o c z n e. - z beczki, XIX. 119. Skaloci, Skoloci, VII. 170. Skalimej, (j. słowac.), bohater, XXXII. 85. Skała w legendzie, XXX. 84, 118. - w podaniach, XXIX. 162. Skala, (gw. hue.), miara do mierzenia udoju, XVII. 143. Skalookij, (gw. huc,),zezowaty, XVIII. 197. Skalu jak nabie, (gw. hue.), zapalenie kopyta, XVIII. 190. Skamieliny, XXIX. 123. Siutaś, Skanda, bóg ind., XXXIV. 20, Skapulimancja, wróżby z łopatki, XXXVIII. 274. Skarb brązowy, XII. 88; XVI. 322; XXVI. 93. Skarb, doboszowy, p. podania, IX.382. - grzebany ze zmarłym, XX, 207. strzeżony przez diabła, XXIX. 101, 102. - szukanie, XXVI. 5, 17, 18. - ślepca, XXXI. 139. - w Tatrach, III. 265, 266; XVII. 23; XXX. 116, - zaklęty, XV!'I, 23; XXX. 116. - zakopany, I. 125, 127, 204; II. 160, 214, 274; III. 237, 265, 266; IV. 20, 99, 300, 321;V. 130, 194, 229, 251, 288; VI. 2ti.s; VII. 120, 121, 255; VIII. 174, 2!~6, 355; X. 17, 36; XI. 112, 211, 3R5, 370; XII, 31, 169, 214, 231, 321, 323: XIII. 40 42; XIV. 249, 404; XVI. 150, 151, 294-299; XVII. 23, 66; XX. 258, 259, 262, 263; XXIV. 41; XXV. 130; XXVI. 18; ,XXVII. 27; XXVIII. 222; XXIX, 105; XXX. 49, 96, 101, 104, 105', 116; XXXI. 122, 169; XXXV. 24; XXXVII. 15, 26-28, 251, 282. - zatopiony, XXVIII. 128. - znalezienie, XXXI. 143. Skarbnik, demon, V. 5,6, 279; XXV. 112; XXVIII. 123; XXXI. 167, 171; XXXIII. 154; XXXIV. 280; XXXV. 24; XXXIX. 319. Skarbonka, XXVIII. 104. Skarbówka domek na tratwie, X. 7 Skarpetki, p. kapcie, XI. 58. - wełniane, XXVIII. 216; XXXVII. 19. Skatyrk, (~w. hue.), obrusek na ramiona, Xl'II. 21. -o ! .1 II ~ ~' 11 ł II'~ I �-_._ .... _~-_ ._-_ . .. _,.-=--=._~-_!!!!!!!!!!!!!'!_----477 476 Skatyrka, (gw. hu c.), serweta, XVII. 155. Skazany na śmierć, XXXI. 65. Skąpiec, lP. skoluda, lXI, 379. Skidać się, zlecieć, sp:aść, XVI. 86. Skietas j. lit.), przyrząd do podnoszenia osnowy, XXXII. 36. Skik, skok, XIV. 309. Skirny, uparty, sp'~zeczny, II. 231; Sklep, piwnica, VI. 47, 5<6; IX. 273; XVI. 365, 366; XXIX. 159. Sklep bursztyniarski., XXXIX, 40'3. Sklepienie piec.a, paleniska, XXIX, 48, 49. Skład etniczny świata, XXXIX. 7. - ludności oaz Sahary, XXXIII. 144.. - rodowo-'Plem. narodu, lXXXIX. 84. Składanie na tyble, LX. 270. - (llfiar, II. 216. - ofiar przodkom, XXXIX. 209. - ofiar wodnikowi, VI. 337, - umierającego na ziemi, XX;X.197. - życzeń drzewom owocowym, XVIII. 94. Składka na czepiec, II. 248. Składnia, XXXVII. 311-316, 318. Skobel, XXIX .. 37, 42, 90. Skobelek, termin, kowal., VI. 291. Skoble galarowe, VI. 291, 292. Skoczka, pchła, XVIII.. 221 Skolótyny, (gw. huc.), maślanka, XXXV.94. Skoluda, skąpiec, XIV. 120. Skómo, rzekomo, XIV, 120. Skopiec, skopek, II. 71, 250; V. 124, 125; IX. 367, 391, 407; XI. 387. - w hajce, IX. 407. - w odczynianiu uroku, III. 145. - w pop:awianiu mleka, XIII. 325. - w zagadce, XVII, 82. - w zwyczajach kupna i sprzedaży, XXIII. 103. - zakaz stawiania na ogniu, XVI. 79. skoro, XIV. 120. Skorodyty, (gw. hue.), zagrzebywać . grabiami, VII. 263. Skoro m, (gw. hue,), okrasa, VII. 263. Skoromie, (j. ukr.), opłaty za -pisanki, IV. 204. Skorno, Skoromochy, histrioni, mimowie, . XX. 178. sia, (gw. hue.), złamać post, VII. 163. Skorupki z jaj w magii, 'P. jajko. święcone, pisanki, IV. 226, 326. V. 220; VI. 77; VII. 179, 255. Skorupy garnka, solone w magii, XVII. 116. Skoruśniak, jarzębina, II. 138. Skosak, (gvi. hue.), znaki własnośc, na uszach owiec. XiX.XV.138, 140. Skot, bydło, IV. 279. Skotak, pastuch gminny, II. 261; III. 381; IV. 279, 284;XXX1JX. 345. Skotnicza, wygon, wspólne pastwisko, XIII. 62, Skotocy, paster'ze krów, V. 280, 2M. Skotyna, (gw. huc.), bydło, XVU. 147. Skowera, stary pies, XIX. 95. Skowronek, p. jaskowótnek, p. skowronyszek, Alauda arvnsis, V. 267, 268. - w pieśni, II. 3'16; VI. 152. - w przysłowiu, VII. 31. - wizerunek, XI. 239. Skowronek, gra, XXVIII. 59. Skowronyszek, skowronek, XIV, 120. $kowróżyć, gderać, XIV. 120. Skowyra, chudy, XII. 68. Skóra: barania w obróbce bursztynu, XXXIX. 379. - gemzowa, XXXI. 117. - jeleni.a, XXXVII. 371, 375. - juchtowa, XXXI. 117, ....•końska, XXVI. 57. - kozła, XVJ:. 121. Skoromyty - krowia, XXXI. 45. krowia w budownictwie, XXXVII. 112. - królicza, X:XXI. 54. -o na łodzie, XXXVII, 366. - niedźwiedzia, XXXI. 125. - obróbka, p. białoskórnictwo, falcowanie, ga.rbarstwo, kwaszenie, wałkowanie, wyciąganie, XXIII. 173; XXXI. 115, 116. - odzież, V. 4; XXXIX. 183, 191. - owcza, XVII. 147; XXXI, 116. - ozdoby, XXXVII. 85. - rena W budownictwie, XVI. 121, XXXVII. 108. - rybia, XXII. 88. - sarnia, okłady, XII. 93, 265. - spalona, leczen'ie, XI, 397. - 'Suszenie, XXV. 96; XXXI. 116. - świńska, IXI. 174; XJXXVII, 214,21 - węża, X.XXI. 27. ,.....; wyrób kobierców, XXXVII. 105. - w przysłowiu, IX. 187, _ w zwyczaj. weselnych, l. 96, 134. - zwierząt, XX. 179; XXII. 95; XXVIII. 167. Skórne choroby, leczenie, VII. 326. Skóroduby, wyprawi9cze skór, XXXI. 113. Skórzaki, skórzane spodnie, XIV.120. Skórznie, obuwie, XXVIII. 17. Skrada szerokolistna, trawa, Lusula maxima, VIII. 37. Skrapianie pługa, wodą święconą i zwykŁą, XX. 184; pt. M a g i a. - pól, XII. 314; .xVIII. 216. - w lecznictwie, XI, 385. Skrat, kot, wcielenie złego ducha, VIII. 349. Skrawczyć, ukraść, IX. 64. Skręcina, kręcina, XIV. 120. Skrinia, (j. błr.), skrzynia na ryby, X:XXII. 33. terminol. kowal., VI. 292. pogrzebacz, XIV. 392. Skrobanie cza'szki, XVII. 247. Skrobanki, pisanki, XVII. 33. Skrodlić, uprawa roślin, XX. 34. Skrynka, (gw. huc.), skrzynka na sól, XX:XV,97. Skrobacki, Skrobacysko, Skrypiel, gmatwek, huba dębowa, XXX. 26. Skrypki, (gw. hue.), skrzypce, VII. 71. Skrzas, spokój, XVI. 86. Skrzat (ek), III. 273, 384; V. 382; XII. 168; XVI, 108; XVII. 28; XXVIII. 1OO;XXXIV. 280; pt. D e ID o n y o p i e k u ń c z e. Skrzel, płotwa, V. 120, Skrzenka na zboże, skrzynka, IX. 280, 361. Skrzenka rzezalna,' p. sieczkatrni,a, IX. 365. Skrzesowatość, skrzesowaty, smoli. sty, XIV. 120, Skrzesz, skrzysz, smolna twardziel w drewnie, XIV. 120. Skrzinia, skrzynia, XXIX. 97. Skrzot(ek), dzieciak, ,XVIII. 221. Skrzydła młyńskie, IX. 276. Skrzyneczka na sól, X:XiXV. 97. - na zioła święcone, VI, 181!J. Skrzynia, p. skrinia, skrzinia, skrzyń, !T. 250; III, 11, 149, 239; VI. 51; 181; X. 102, 104, 106; XI. 108, 159, 178, 327, 421, 422; XII, 45; XIII. 253; XIV.3S9, 360, 386, 391; XVIII. 69; XX. 2,52, 253, 264; XXII, 129; XXIII. 154; XXIX. 177, 184, 185; XX,X. 160; XX,XI. 5, 7; XXXIII. 141; XXXVII. 201, 229; XXXVIII. 422; XXXIX. 446, 500, 501. - cembro,wina 'Szybu bursztynowego( XXXIX. 362. - dłubana, XXX'V:III. 419. !I :., �478 479 - 'góralska, X, 106. grobowa, XVII. 62;XXV. s'- IV. kaszubska, XXVIII. 34. krakowska, X. 104, 458; XXVII. 158, 173; XXIX. 192; XXX. 153, 167. - malowana, XII. 116; XXI. 43, 45; XXIX. 186; XX.X. 182; XXXV. '36; XXX.VIII. 418, 424, 425, 444, 445, 449. - na ryby. kastra, XIV. 111, 322. - na zboże, XXXVIII, 364, 365. - Pl;łnny młqdej, XVIII. 149. - :płocka, X. 104. - sądecka, X. 426-428. - śląska, X. 102. - w magii, XI. 373. ,.....w' pieśni, XIV. 322, - wieko, przyciskanie w lecznictwie XII. 267. ' - z kory, XXXVIII. 330. - ,żelazna, XXXVIII. 422. Skrzynka, bractwa św. Mikołaja, .xXXIII. 128. - przyoknie, XXIX. 18, w łowiectwie, XXXI. 131. do sieczkI, V. 48; IX. 271; XI. 327, 411; XVII. 79, 93. Skrzyń, skrzynia, V. 64, Skrzyp polny, pó koszerka, p, chwoszczanka, - sprzoczka, arvense, Herba XXVIII. 245. Equisetum eąuisetum, w lecznictwie, II. 135; XIII. 224; XXx:. 48. Skrzypak, skrzypek, XXI. 138. Skrzypce, I. 215; II, 60; V. 155, 208, 361; XI. 21, 67, 217; XII. XUI. 206; XIV. 137, 139, XV. 63, 79; XVI. 166; XVIII. XIX. 35, 86; XXVII. 69, XX.X. 250; XXXI. 5, 53; 221, 176, 306; 142, 78; 112; xxXIv. 170; XXXV. 120; XX,xVII. 461; XXXVIII. 241. - cudowne, XlVII. 51; XX. 264. - w bajce, V. 182. - w zagadce, X,IV. 376, - włoskie, XX. 105. Skrzypeczki, XIV. 68. Skrzypek, białoruski, XXI. 138. - góralski, XXI. 32. - w 'Zwyczajach i obrzędach popielcowych, I. 82, 83. - weselny, IX, 48. skr,zypicie~, skrzypek. VI. 136; V. 98. Skrzysz, skrzesz, XIV. 120. Skrzywaczka, część wozu, II. 132. Skrzyżowanie dróg, drogi rozstaj., XXXVII. 487. - w magii, II. 216. - etniczne, XXXIX. 73. SkTitek, (j. czes.), duch domowy; XIV. 299. Skubanie pierza, 276. Skube~, skobel, IX. 361. Skucina, Iuncustrifidus, trawa na halach, VIII, 37. Skumosić, skumoś, niby to, III. 140; VI. 47; XVI. 86. Skup sołtysostw, XX. 5. Skupszczyna, (j. chorw.), spólnota rodzinna, III. 196. Skurlat, (gw. huc.), wymię owcy, VIII. 40. Skusa, (gw. huc.), przestraszenie, XVIII. 183, 185. Skusiwnyk, (j. ukr.), Astrantia vulgaris, nalewka na wódce, VI. 158. Slachtmoiinne. (j. fryz.). listopad, iXVI. 2. Swgtmaand, (j. ho1.),li,t~Pl;łd XVI.2. Slajsy, łuczywo, V. 378; XX. 301. Slamke, (j. serb.), słomka, V, 139. S~awa, O, serb.), uroczystość rodzinna, XXX. 248; XXXI. 170. rv. Slawistyka, XXVII. 180; XXIX. 174; XXX, 263, 264. Slegi, konstrukcja ścian i dachu, .xxxVIII. 272. SIeias, (j.łot.), szle, XXXIX. 125. Sliepkos, (j. lit.), robaki, przynęta, XXXII. 26. Slik(a), slek, sIeczny, (j, czes.), śliczny, XVII. 198. Slik, glina, V. 167. , Sloth ziemny, fauna pleistoceńska, XXXVIII. 622. S~ubenica, (j. czes), p. młoda, XII. 89, Slabonohy, (j. ukr.), Impaticus noli tangere, kąpiel, VI. 160. Słanie bydłu IV. 282. Slep, slemp, slempek, slęmpik, sieć stojąca, XIV. 115, 121. ' Slęmpiany, slępowy, XIV. 121. Slępić, XIV. 121. Slęmpny, część słępa, XIV. 121.,' SłQdki strup, XI. 385, 396; XXX. 47, 6r, 69. Slodyckowa nuta, slodyckowy XXXI. 146, 147. Slodyczka, Pl;łprotka pospolita, XVIII. mars, Po- 77; XXVIII, 244. Słoma, przebieranie się, ,xX. 171, 174. - jęczmienna, odwar, XXXV. 71. - jęczmienna, sPl;łlona, X. 33. - miotełka w lecz., II. 335. - na której leżał zmarły. XV. 103. - obwiązywanie drzew owoc" III. 173; IV. 326, 419; V. 348; XVIII. 99; XXVIII. 179, 180. - owsiana, wywar, XXXIII. 123. ,.....pokrycie dachu, XXXIX. 250. - prosiana w zwycz. pog., VI. 124 - prosta w zwycz, pogrz. XV. 102. - rzucanie w kobietę ciężarną, II. 335. lypodium vulgare, ,.....rzucanie w osobę duchowną, VIII. 365. - rzucanie w przesądach myśliw!Skich, VII. 282. - spalanie w obrz. wig., XVIII. 216. - ścielenie bydłu, XVI. 14, - w budownictwie, I. 161; III. 8; XII. 144, 294; XX. 92; XXIX. 29, 48, 89; XXXIII. 96; XXXIV. 144, 145; XXXVIII. 364. ,.....w hodowli, VIII. 39; XIV, 132,360. - w kiczce, XXIX. 161. - rw magii, VIII. 365; XI. 381, 385; XIII. 228; XVIII. 182. - w odpędzaniu febry, X. 353. - w zwycz. i obrz" III. 172, 173; IV. 316, 325; V. 349; VI. 68, 69; X. 156; XVIII. 199, 216; XX. 186; XXIX. 92. - w zwycz. i obrz. dorocz., V. 256. - w zwyczaja,ch i o':rzędach pogrze·bowych, VI. 1'24; XV. 102. - w zwycz. i obrz. weselnych, I. 249, 250; oX. 69, 70; XIV. 258. - wyrób kapeluszy, XXVIII. 169, 179, 181. - wyrób naczyń i baniek, XVII. 131, - z dachu w magii, XIII. 2.27. ' - z diducha, VHI. 375; XVIII. 99, 21 gliną, XI. 336. - z narożników strzechy, w magii, XI. 385. - zabawki ze słomy, XXVIII. 64,70, - żytnia do obwiązywania drzew owoc., XVIII. 99; XXVIII. 179, 180; XXXIX. 337.. Słomianka, p. slomiany kwiat, Helichrysum arenatum, XX,XI. 98. Słomianka, p. beczułka ze słomy, XIV. 121, Slomiany kwiat, słomianka, XXXI. 98. �481 480 Słomka zapal~na, p. gra w kota, IXI. 28-1, 282, 290. Słoneczko, słonko, słońce, w pieśni, X. 177, 226; XIII. 46. Słonecznik, HeHanthus annuus L., 1. 161; IV, 215; XXIX. 90. _ w lecznictwie, XlII. 2.20, 224. _ w obrzędach weselnych, XX. 196. Słonina, p. szperka, szpyrka, śtuka, 1. 1 29, 129, 164, 250; II. 128; Ill. 11, 12, 19, 22, 27; IV. 142; V. 215, 353; VI, 77, 274; VIII. 123, 311, 377; IX. 75; X. 37; XII. 14, 41. 142 4i5 48, 296 312; XUI. 29, 341; xiv. '381; XVIII. 193; XX. 101; XXV. 57; XXVIII. 192; XXIX.91; XXx, 214; XXXI. 28, 31, 142'; XXXIV. 162, 168. ~ pożywienie flisaków, xvn. 141. _ grzana z solą i żywicą w lecz., XVIII. 187. _ święcona na Wielkanoc w lecz. i magii, lXXI. 216. _ w leć~nictwie, XI. 396; XXX. 58, :1 Ii' 1\ - ")1 64, 71. _ w przepowiedniach pogody, VI. 66. _ w przysłowiu, IX. 53. - z siarką, XVIII. 181. Słonyszko, słońce, XIV, 121. Słoń, motyw :roobniczy, XXIX. 162. _ w ib.ajkach murzyń., ,XlVII. 275. _ w wierzeniach, XJ~;IX. 3'06, 341. Słońce, p. słonyszko, sońce, bogini, II. 214 277; pt. B ó s t w a. _ bóstwo, VII. 6; XI. 432; XIV. 77; XXXII. 4i, 142. _ cór.a, XXXII. 141. _ cześć, XXVI. 74, _ człowiek, II. 277, 327. _ jako znak, XXVIII. 221. - jare, XIV. 34. _ :kąpie się, II. 160, 161; XII. 167. - król, XIV, 67. - kult, II. 24, 210" 214; III. 2, 174, 385; V. 2M; VII. 6, 12, 15, 16, 2G-26, 129; X. 112; XI. 43'2; XIV. 68; XXVI. 74. _ moc ożywiająca, VII. 15. -odradza się, III. 1. _ ornament, II. 220; XiXXIII. 107; XXXIV. 287. - syn, XXXII, 141. _ tańczy w W. Niedzielę, XVI. 79. _ _ _ _ _ _ -- - greckie, XXVI, 70. magiczne, I. 53; Xl. 430; XXV. 11; XXVI. 70. - perskie, XXVI. 70. Słowianofilstwo, XXI. 152; ,X:XXVII. 145. Słowik polski, DX. 289, 291. - w Uteraturze ludowej, VIII. 290; ,XXVII. 167; XXVIII. 186,204,208. - w legendzie, XIV. 166. - w listach miłosnych, XIII. 44, 43, 47; XIY. 276; XXIII. 137. - w pieśni, XI, 231. - w podaniu, VIII. 290. - w przysłowiu, XIV. 348. -- w ptasznictwie, XJCX1. 29. - węgierski, IX. 291. Słownictwo bałtyckie, XXXIV. Bł. - gwarowe, XXVIII. no, - il'liroskie,XXXIV. 62. - kaszubskie, XXX. 262. - ludowe, XXX. 259. - Mazowsza, XXXIV. 62. - płn. grupy języków indoeurop., XXXIV.63. . - polskie średniowieczne, ,XVI. 108, - s·łowiańskie,XX,X'IV. 61. -słowińskie, V.· 325. - tkackie, XXXVII, 358. Słownik dolno łużycki, XXVIII. 105. - gwar Karłowicza, ,XI. 99; XVII.178. - IgW1arygórniczej, III 267; VII. 226. - gwary huculskiej, VII. 242-248. - gwary mazowi.eckiej. III, 85,86. - gwary 'Pe.czeniżan, XIII, 207-211. - gwary okolic Chocho~8!Wa.VII. 225 - gwary z okolic N,. Sącza, VII. 225. - gwary z Pińczowa, VII. 225. - gwary z Podhala, III. 261; VII. 225. - gwary z pow. Przasnysz, VII, 225. - gwary z Ziemi Czerskiej, VII. 225. - gwary z Żywca, VII. 225. - gwary złodzi€jskiej, VII. 277-281. urodziny, II. 94. w bajce, XXIII. 167. w budownictwie, XXXXIX.. 240. w mi,tach, II. 326. w pieśni,XXIX. 164, w .przep. pogody, p. zachód. w przysiędze, XXIII. 158. w przysłowiu, XIV. 3'53. w symbolice, III. 3; VI. 38-5;VII, 2Sll, 290, 293, 296. _ w wierzeniach, III. 141.. _ w zagadce, II. 231; VI. 247; IJCVIII. 172, 173. _ w zwycz. pożyczania, XXIII, 59. _ walka z ksi~życem, II. 327. _ wielki wódz plemienia Nacze, VII. 15. _ wiosenne, XVI. 32. _ wóz słońca, II. 277. _ wschód, I. 126, 134; II, 169; III. 2; ; XI. 316, 321; XIII. 324; XIX. 42, 43, 127; XXXIV. 7. ~ wzór na pisankach, IV. 213. -zachód w zwyczajach i wierze. niach, II. 330; VI. 66; XI, 121, 1316'XIII. 205, 3.24; XIV. 87; XVI. 83, 'M; XXIII. 59; XXXIII. 121; XXXIV. 7. _ zaćmienie, II. 327; IV, 414; V.248; Słopce, p. oklepce, kapkany, XXXI. 31; XXXVII. 283. Słowa arabskie, XXVI. 70. _ chaldejskie, XXVI. 70. 31 Lud - lI' Tom XL - języka Luo, XXXIX. 7,97,7,98. języka polskiego, XVI. 286. Lindego, XVI, 286; XVII. 27. staropoJski, XXVII. 178. rybaków, XXXII. 34. wierzeń niem., p, Hoffman- Krayer- Biichtold-Staubli, XJCVII.133136; XXIX. 121-124; XXX. 250; XXXI. 144. S~oworód im'ion,zaimków i słów mowy górnośląskiej, XVI.l03,106. - ludowy, XVI. 332. Słowotwórstwo, XXXVII. 3,10. Słód, (dok), miary na'sypne, XXVIII. 157, 164, 165. Słód, XXVIII. 1'57. Słuchalnica, konfesjonał, V. 64, Sługa kościelny, XIX. 52. Słu~a w facecji, XXXI. 128. Słup(ek), VI. 3'94; 'liX. 269-275; Xl. 1342; XIV. ~oo-:t67; JCVI. 368; XVIII, 5, 10; XXIX. 5, 14, 90; Xx.x:VII. 104, 105, 110, 111, 116, 118, 195. - graniczny, ,XXXLX. 145; - jurysdykcyjny, X,XJCI,X. 145. - kamienny, XXXIX. 452. - ognisty w mitach, XXXII. 133. - olejnica, stępa, XXXIV. 148, - podpierający tragarz" p. hadam. - przy drogach rozstajnych, XI, 164, 375. - totemiczny, XVIII. 53. li wrót, XVIII. 178. Słupica, część radła, XXX. 228. Słupiecki, XiV. 121. Słup6wka, XVIII. 1-7, 9. Sługawy, służały, zapustnik, XU. 44, 48. Słu2Jba najemna, p. czeladź, IV. 284; X. 95; XXIII, 72. - w litecaturze ludow., V. 171. Słychno, słycl:iać, IV. 307. �483 482 Slymaczni, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Slywki, p1s.anki, IV, 205, 223. SlyZiwnik, (j. ukr.), Malva rotundi· folia, ~hście 'i korzenie, odwar, VI. HiS. Smaga, pragn~enie, XlIV. 309. Smaganiec, kara, VIII. 131, 132. . Smalec borsuczy, p. sadło, IXUI. 218, ~! ~I ) .1 i l I j 1 I _ _ ~ _ _ 225, gęsi, III. 319, 320, 326. jako, ofiara, XVI. 4. niedźwied'zi, VII. 26S. poźywienie, XVI. 13:4. w lecznictwie, p. borsuczy, gęsi. niedźwiedzi, wieprzowy, XII. 4?, - zajęczy, II. 156. Smalcowa niedziela, XiI. 39. Smantek, smętek, V. 358. Smardz jada!., p. smarszcz, zmarszcz, Pn.aHus esculentus,. II. 22, Smarowanie, namaszczanie się czarownic, X,VI. 48, 51; XXVII. 64. - glinąp. inicjacje dziewcząt, XXXVIII. 56. _ ma1słem, śliną, oczyszczanie, IXXXtVIII. f)9. -w lecznict., XI. 3,00,400; XiXiX.43. Smarzenie woleju, kara, II. 270.. Smurszcz, zmarszcz, p. smardz, II. 2·2, Smatecka, chusteczka, XiXXI. 77. Smatka, kolorowa chustka, XIV. 395. _ chustka na głowę, I. 81. Smawiać, zmówiny, XV:. 94, 95, ~arzenycia, j.adło W2selne, III. 45. Smeermaand, (j. hol.), listopad, XVI. 2. Smek, smektać, XIV. 184, Smerczaki, (gw. huc.), owce jałowe, XXiXV. 133. (j. cerk.), lXiXXIV. 175. Smerd, smeryki, (j. ukr.), wzór IV. 212Smereka, świerk pospolity, Abies exce!sa, XVIII. 192, Smertnica, j. łuż.), dziewica morowa, V.3'6. Smetannyk (gw. huc.), rzepik pospolity, w magii, XUI. 224. Smocza jama, podanie, XI, 247. Smocza krew, spoiwo faJ:b, XXX. 161. Smoczek, p. cycek, czumlik. Smereczka(i), pisanek, Smok, p. Ala, Chala ażducha, Draco Lewidtan, ćmok, Drakon, _ NidhOgr, ćmuk, Jatama, Siarkan, I. ISS; II. 14; III. 256; V.54, 17'0,171, 180, 183, 3Pl; VI. 96, 197; VII, 2.43, 244; VIII. 268; XI. 243 244 246, 247, 338, 370, 373, 3175:418;' XIV. 177, 183., 220, 225, 2'31, 3194,396, 3,97; ~V. 2,6, 3032, 190, 191; XVI. 80, 150,151; ,XI:X. 58, 108; XXV. 47, 48; ·X,XLX.122, 17'9,208; ,xXXI. 134; ,X,X'XVII. 20, 21, 23, 279, 282, 287, 302, 303; X:X,XVIII. 229, 253, 264, 275. _ chmurnik, Ala, Chala, ,xXXIX. Sza.rkan, 347. Jatama, X'l. 208, 209. _ kult, XVI. 24, 26, 27, 32, 157. _ miedziany, XIXXII. 99. _ Nidhhoggr, III, 185. _ ogni!sty, XI. 230; XVII. 18e. _ w legendzie o św. Jerzym, XIV. _ 68, 69. w literaturze lud., XVI. 294--299. wawelski, XIV. 130; XiXXII, 86; XXXVIII. 253. - wąż, XXII. 4; XX,XII. 165. - zęby, XXXVIII. 253·. - zodiakowy, I. 176. Smolana, nazwa krowy, ,XXI, 59. smolaki, szczapy do oświetlania, XXXI. 43. _ _ Smo,larnia, XXJX. 26, 28; pt. G os ,p o d ark a l e ś n a. Smolarze, XIII, 1. Smolawa, nazwa krowy, XiXI. 59. Smoła, malowanie karykatur, XX,XVIII. 269, - pędzenie, XII. 27'8; Xi~III, 173. - przeciw mocom nieczystym, XX,VI. 73. - szewska w prlzY'słowiu, X,VI. 97. - tępienie pasożytów, XXX. 26. - w lecznictwie, II, 221. - w wierzeniach, XXIX. 106. Smolka, diabeł, IX. 415. Smontarz, cmentarz, XX. 248. Smotolucha, (gw. hue.), kata.r, XVIII. 176. Smól ki, pochodnie, IV, 317. Smrek, świerk, II. 138. Smrodlawy gajst, amoniak, V. 164. Smrodzina, smrodzinka, czarna po_ rzeczka, Ribes nigrum, XX.XI. 98. Smrt, (j. czes.), śmierć, XIV. 84. Smutny Pan Jezus, XXIX, 115,. Smużki, O, ukr.), naszycia na oplycztt, X,XXVII. 2120,230, 231. Smycek, oprawca, XXXIII. 24. - smyczek, XIV. 318. Smycz, mi,arn nici, płótna, XIV. 121. Smyk, część sieczkarni, XlIV, 309. Smyk gremplaJl'ski, XXXI. 4. Smyknqć, ukraść, III. 334. Smyntarz, cmentarz, ,XIV. 94, 291-293. Snek tamyrstwo (j. kirg.), pokrewieństwo fikcyjne, V. 9, Snocha, P. snucha, (j. ros.l, synowa, XX,VIII. 114. Sncchactwo, świekrostwo, współżycie świekra z synową, I. 14'5, 147 -149, 15,1, 157; II. 278; IV. 350, 3058;V. 9 1,86; IX. 86; XXVI. 86; XXiVII. 145; XXVIII, 113-117, 120; XXIX. 133. 31' Snop 'ostatni, p. ostatni snop, XlV. 222; XXIX. 123. - palenie na B. Nar., XIII, 27. - pierwszy, p. Bohacz, XXIX. 123. - podcza.s młocki, XI. 172, 174. _·w bajce, V. 347, - w budownictwie, p. kiczka, lX. 271; XXIX. 33. - W kolędowaniu, XI. 160, 161. - w obrzędach dorocznych, III. 4; IV, 325; V. 349; VIII. 371; XVIII. 20, 99, 102; X,XV. 61; XXIX. 92, 95', 96; XXX. 34, 35, 247. - w przysło,wiu XII. 6,6. -< W zagadce, II. 4:1. - wiązani,e, III, '24; XXXVII. 292. - wigilijny, p. did, diduch, korol, - zjawa, strach X,XXVII. 2£,1. Snopek owsa w łQwiectw'łXX,XIII.21, Snowadło, XXXI. 4. Snozy, (j, ukr.), listwy, IX. 272. Snówka, sennik, V. 64. Snucha, snocha, XXVIII. lł7. Snycerstwo, XiXIX. 132; XXXVII. 487. Snycerz, p. sencerz, X,XiXI. 167. Sob! w lewo, nawoływ~nie wołów, XII.301. Soba, O. serb.), izba, XIII. 9. Sobociocha, nazwa krowy, vrn. 152, Sobota, p. sabota, Sabat. - dzień Dziadów, X,xIV. 9. - dzień N. M. P., V. 180, - dzień ważniejszy od niedzieli, II. 88. - siew grochu, III. 23. - w lecznictwie, XXXIV, 280. - w magii, VII. 304. - poświęcaniu domu, II. 142. - w wierzeniach, XXXiIV. 280. - w zwyczajach i obrzędach wesel, nych, I. 2441 III. 62, 64, - wieczór, II. 100. �'j 484 Wielka, I, 129, 130; II. 87, 331; III. - fińska, XXiX. 229. 24; IV. 201; XII. 298; ,xXI'll. 61. - łopatkowa, XXIX. 167; Xxx. 228 - zakaiZ pożyczania, }I. 331; XIXIII. -231, 254; XX-XIV. 186. 61. - nadbałtycka, XXIX. 200. - za·kaz szycia, II. 33u. - w budownictwie, XIV. 3'96; XVII, - Zelena, przed Ziel. Świętami, 148; XXXV, 112; XXXVIII. 272; XII. 298. XX'XIX. 266. Sobota, czło'wiek s'amotny, mieszka- w magii, XXXIX. 340. jący w lesie, XIII. 54. - wsch. mazowiecka, XXVII. 139, Soboty, (dok.), podcienia, P. ~ob~ so- zasięgi, ,XXX. 216; ,XXXVI. 409. l.arium, ,XI.,416; ,XIV. 184; XVI. Sochar, (gw. hue.), drabina, XXXV. U l 89, 285-290; XVII. 5, 8, 11-14. Sochor(ka), (gw. druc.), mężczyzna, Soból, p. samur, skóra jako danina, . kobieta, XXXVII. 210. XVII. 2S9-261. Socjalizm, XX-XIX. 53, 54. Sobótka, nazwa cieląt, XXV. 54. Socjoetnologia, XXXIV, 172. Socjografia, XXXVIII. 337. Soootki, p, letnice, kres sobótkowy, Socj'OlogLa,I. 35, 145,226; II. 33, 176, ~w, Jan Chrzcicie~, 'ohrzęd, I. 90; 366; III. 17'5, 3:'70; IV. 336, 35-4; II. 101; 102, 214; III. 2; IV. 35, XVIII. 231; XXI. 11-14, 264, 269; 283, 312, 313, 315, 321, 322, 3u7; V. 176, 256, 258, 2,69, 279; VI. XXIX, 110; XXX. 10, 245, 249, 4, 78, 412; VII. 95., 229; VIII. 252, 269; XXXVII. 41, 42, 45, 309, 155, 424; IX. 137, 138, 144, 215, 312; XiXXVIII. '3136, 337" 382; 330; X. 383; XI. 292-2'9.5,297-299, XX'XIX. 2, 34, 415,62, 301, 304, 305; XII. 36; XIII. l, - mowy, XXXVII. 316,317, 329. 20, 76, 87-97, 109; XIV. 212, 243; - prawa, XX'XIX. 150. - zabawy, )cXVII. 148, 149. XV. 1M; XVII. 21; XVIII. 78; SocynLanie, p. Arianie. XX. 102, 192, 193, 300, 301; XXIII. Soczewica, Lens escu~enta, X. 344; 159; XXVI. 90, 150; XXIX. 178; XXIV. 40; XXVIII. 245. XXXV. 27, 6l, 184; XXXVI. 103; Sod~ak, gospodarz, XXXI. 51. XXXVII. 349; XXXIX. 349; pt. Z w y c z a j e Sodoma i Gomora, V, 232, 233, 235. i o b r z ę d y d o r o c z n e. Sofia, Sofija" mądrość, w~, ,xV. 217-.,.220; XVI. 28, 32. Socha ,p. hak, I. 188; II. 153, 217; XII. 32, 149; XIV. 184; XVI. 108; Sofos, j. grec.), bogini, XVI. 32. Sohid, (gw. huc,), zeszły rok, VII. 26t. :XVII. 181; XX. 50; XXV. 121; X'XVI, 98; XXVII. 139, 141; Sojenice, (j. słoweń.), Sujenice, (j. XXIX. 166, 183; XXX. 214; XXIXI. chorw.), p. Sqdzice, XIV. 73; 3; XX'XVIII. 321, 365; XXXIX. XVII. 235, 118, 354, 434, 446; pt. N a r z ęSojula, (j. kirg.), maczuga, V. 17. d z i a r o l n i c z e. Sok akacji, powstanie pierwszego - do suszenia sieci, XIV, 121. człowieka, XV. 13; pt. M i t y - dwupolicowa, XXIX. 167; XXIX. o pierws.zym człowieku. 228-231, 254; XXXIV, 186. - ćwikły w lecznictwie, XXX. 62. I ,,.. - iI Ik II I i. I' i\ Ii I, :1 {, '",., •• i l ( t i t , ! 'l r. ,_.1 1 I ) 485 - klonu, XX,XIII, 14. runi żytniej, barwnik, XXXVIII. 257. Sokiera, (gw. hue.)" siekiera, w zagadce, VII. 73., Sokolnik, motyw w zdobnictwie, XXIX, 162. Sokół, Fa~ko palumbaTius, XI. 331, 332; X'VII. 187; XXXVIII. 237; pt, Ł o w i e c t wo. - w literat. ludow., VIII. 313, 314. - w pieśni VIII. 228; X. 230. - w pi~śni weselnej, IX. 44. Sokrówyszą, (gw. huc.), miejsce nawiedzane przez duchy, X,XXV,145. Sokyrka, (gw. hue.), znaki własnościowe, X,X;XV. 138, 140. Solarium, (j, łac), soboty, rpodcienia, XVI. 287, 289. Solidago virgo aurea, p. nawłoć pos. Soliter, XI. 39B. Solniczka gliniana, IX, 279, 362; X. 102, 104; XIV. 357; ,XXIX. 87, 90. - cynowa, X'XXIV. 165. Solomonar, Salomonar, uczeń dia,bła, czarownik. I, 138. Solomonaria, szkoła di,abelska, l. 13B. Solówka, beczka, XIV. :ł27. Sol, śpiiarnia, XX. 91. Sołdat, w szopce, XXII. 131-137. Sqlnysz, (j. ros,), czulan, śpiżarnia, komora, XVII, 179. Solomianka, (gw. hue,),' kaipelusz, X,XXIV. 146. Sołtys.. nI. 120; XIII. 6~5; XIlX. 101; XX. 2, 8, 44; X~V. 19, 22, 31, 32. Sołtyska, XX'VIII 80. Sołtysow!rtwo łanowe, XXV. 37. Soltysy, grzyby, I. 197, 1'99, Soma, -sok l1'otŚlinświętych, I. 133; III. 5; XXXIV. 13. Somiec, (j, lit.), czerpak, XXXII. 28. SOmpoliński, X'IV. 121. Somsiek, sąsiek, III. 172; XII. 45. Sondacz, (j, błr.), sandacz, XXXII.25. Soniecznyk, (gw, huc.), arnika, VIl.263 Sońce, (gw. hue.), słońce w zagadce, XVIII. 172, 173. Sopa, szopa, XIV. 149. Sopilka, (gw. hue.), fujarka, XII. 306; ,XIII, lIO; XXXV. 132. Sopiuk, gw. hue), instrument muzycz., xx,XV. 120. Sopuch, piec, IX. 279. Sopka, szopka, IV. 282. Sorgo, roślina uprawna, XXXIX. 191, 193, 202-210, 225. Soroczi laby, łapki, (j. ukr.), wzory ptsanek, IV. 212. Soróczka, (j. ukr.), koszula męska, III 4.5; XXXIV. 146; XXXVII.215. Soroczkowyj tasak. (j. ukr.), pasta do koszul, tępienie pasoż" XXXVII. 215. Sorok klynciw, klynczik(i), (j. ukr.), wZ'ory pi3anek, IV. 2lI. Sorok muczenikow, (gw. huc.), 40 męczenników, XVIII. 210. Soro,k światych, 40 męczenników, jarma-rk, XII, :ro3. - strzyżenie łosząt, XII. 300. .....•w przepow, pogody, XII. 298. Sorokoustije, Sorokoust , (j. ukr.), nabożeństwo, XVI. 32'S, Sororat, poślubi,enie siostry żony, XX,XVIII. 346; pt. P r a wo l u d. Sors, (dok.). los, wylosowany, kawał ziemi, XVII. 206, 207, 210; XXV.22. Sorsoń szerszeń, IX,. 288. SO<Ttilegia facere, (j łac.), czarować, XXVI. 7. Sory, pokrycie dachu, XXXIX. 452. Sosenka(i), wzory pisanek, IV, 212. Sosna Pinus silvestris, budulec, IX. 268; XJ{NII. 139; XXXIX. 287. �486 - drzewo święte, VI. 115, 237, 340. gałązki, w lecznict, ,XXiXII I. 123. kora; mąka na chleb." XXXVIII. 2158.pt. !P o tra wy gł'od owe, - młode pędy, odwar, XlI. 26,7. - szys:lJki w leczn." XIH. 220; XXXUI. 123. - w legendzie, XVII. 23 - 'w obrzędach pierwszoma,jQwych, XI. 319, - zasięg, I. 113; XXVIU. 245. Sosna, rózga weselna, ubieranie, XVII. 156, 159; XVIII. ao, 142. Sosna, sosnowi, sosnyna, sosonki, O. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Sosrąb, sosręb, II. 181, 182; ,X,XVI,81 -83, 114; XXX. 197; XiXiXVIII. 200. Sotona, (1gw. 'hue.), Błud, p~neta demon, XVIII. 174. Souche de Noel, (j. f~anc,), gaik, maik, XVIII. 110. Sowa" Nyctea, demon, XiXXIV. 6. - pójdźka, VIII. 200. - przepow. śniegu, iXVII'I. 1.96. - ptak wróżebny II. 163,211; III. 142; V. 3'53; FX. 66; XVI. 89; XiX. 319; XJXllX. 123; XXXVIII. 276. - - stworzenie, XIII. 334; XIV, 166. XVIU. 158, 159. wcielenie duszy, ,xVII. 182. w kolędow;.miu, XI. 134. w mowie" VIrI. 88. w pieśni, II. 73, 364; IV. 164, 422, w podaniu, IV. 2611;VI. 299; VIII. 284. w przysłowiu, VII. 30; IX. 58, 159, 175; XIII. 150; XIV. 24U, 243, 244, 350. zły duch, V. 54, 55. 487 bedłka, Lepiota procerus, XXXI. 95, 99. Sowica, sowa, totem, nazwa Litwinów, X'V. 220. Sowij, O, lit.), mityczny, kowal słońca, XV, 217. Sowizdrzał, Sowiżdżał, Sowizrzał, V. 200; X!XV. 124; X,XVIII. 124; XXXI. 124, 140-143; XXXIX. 346. pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. Sowiżral, VIII. 429. Sozawica, sadzawka, XVIII. 221 Sójika, gniazdo, XX'XIII. 27. - ptak wróżebny, XX. 320. - w łowiectwie, XXX'I. 29. - w wierzeni,ach, Ii. 162. Sól, apotropaion, .XXIXIV. 280, - glauberska, w lecznictwie, X. 335. - gorzka, XXXIII. 81. - i diabeł, XIII. 128. - imia.ry soli, p. wózek mały i większy, XXVIII. 148. - pożyczanie, XXIII, 59, 72. -- przeróbki, XXX.IV. 187. - rzucanie do studni, IV. 312. - sypanie na ogień, XXVI. 13. - święc'o:na, V. 215; VI. 77; XU. 312; X,X. 73; XXXI, 27, 110. - w hodowli, VI. 160. - w ma,gii, VI. 264; VIII. 364; XIII. 220; XVIII. 216; XXIII. 56; 6B; XXV. 128. - w medycynie lud" III. 50, 53; VIII. 274; XI. 3198; XVIII. 187, 188.. 193; XiXX. 60; XXXIV. 280; XXXV. 148. - w odczynianiu uroku, I. 198; III. 59; VIII, 57. - w przepow. pogody, VI. 66; XVI. 83. - w przysłowiu, VIT. 35; ,IX. 49, 160; XIV. 350. Sowa, - r ~ i ~ . ! " j ~, l , -> w zagadce, XIV, 1'56, 374; XVII. 83, 90. - w zwyczajach i obrzędach dorocznych, narodzinowych, V. 208; XIV.73. - w zwyczajach i obrzęda,ch pogrzebowych, XUI. 232, - w zwyczajach i obrzędach weselnych, I. 246; X. 6B. _ w zwyczajach związanych z kupnem, XXIII. 7'0. _ we wró:ilbach, II. 62, 87; V. 212, 348, 349; IX. 414. z pokrzywą, tępienie much, XVIII, 211. Sorz, miejsce bursz'tynodajne, XX.XIX. 361. SaUer, O, niem.) solarium, !pOdcienie. XVI. 287. Spach, odpad~j zboża, XIV. 121. Spachać, sp~chnońć, oddzielić ple- wy, XIV. 121. Spadek, XXIX. 172. Spadkobranie, XlXXI. 163. Spadzito, Slpadzisto, XIV. 121. Spalanie choroby, XI. 3,86. - gośćca, VI. 60, p~ M a g i a. - lnu, III. 55. - manekina p, HoUy boy, chłopiec ostrokrzewny. - .samobójcó..y, XXXI. M, 85. - zmarłych, XU. 93. - żywcem na stosie, V. 25'8; XI. 401; XX. 309; XXVI. 15, 20, 21; X,XXI. 76. Spalgieniele, (j. lit.), kTJ;pelka, XXXII. 38. Spalić się, (gw. złodz.), ustąpić, VII, 281. Spanie, śpiączka, XVIII. 221. - w medycynie ludowej, XL 396. Spar, spark, szpar, na ptaki, XJXXIX. 292, 293, opt. P t a s z n i c t w o. Sparnas, O, lit.), więcierz, skrzydła niewodu, XXXII. 28. 30. Spartium junceum, p. żarnowiec, sparys, O, błr.), XiXlXI!.169. Spas, (gw. huc,), Przemienienie Pańskie, V. 218; IX. 74; XIV. 209, 212; XXI. 138. - w przysłowiu, LX. 160. Spaśny, tłusty, XIV. 121. Speculum exemplorum, O, łac.}, XXX'. 9<1,1GB. Speculum Saxonum, XXXIX,. 296. Spenc, czemiernik purpurowy", XVIII. 186. Spencer, P. kicH, gorset, X:XI. 138. Spencerek, IX. 31, Sperka, spyrka, słonina, skwarki, IX. 369; XII. 43, 45. Spędzanie owiec z połonin, p. Bohaczi, redyk, miszynie, XVII. 147; pt. !P a s te r s t w o. Spędzanie płodu, p. czarna róża, sporysz, II. If'8; V. 20, 110, 117; VI. 201; X'I. 3.94; XIXVI. 97. Spędzisz, złodZiej, XVII. 4. Spichler, śpichlerz, XXXUl. lOB. Spidky, (gw. huc.), beliki w fundamencie, XXXIII. 95. SpHor w obróbce bursztynu, XlXXIX, 379. Spinać się, wspinać się, XIV. 121. Spinka, zabawa górali, XIII. 311. Spinki, bursztynowe, P. lanki, sprzę~ czki. .x.x.XI,X, 370, 385. . - góralskie, III. 229. 252: VI. 189; XI, 327; XVIII. 72; X,XIV. 86; ~X.VII. 159, 168; XIV IX. 128, 200; XXX. 3; XXXI. 65, 67, 68; XXXVIII. 44'5. - mosiężne, p. lanki, rII. 15; XI. 57; XXVIII. 82; XXIX, 81. Sparnaj, �488 •. 1 ~j 1~ t li i F li I I 1 ! j 489 !Spinkarstwo, XXXI. 67, 69. &piór, p. bialaspiór. Spirit child, O, ang.) duch dziecięcy, XVII. 41. Spiranta spiralis, p, koniczyna polna, lzy Matki Boskiej, Spirytualista" X:~X:VIII. 12. Spirytus, w torturach, XXIV. 171 - w leczeniu bydła, XVIII. 187, 189, - w lecznictwie, XXIX. 47, 53. - w pożyczaniu, XXIII. 75, Spisz, lni,ca, w lecznictwie, XXX. 54. Splatek, warkoczyk, IV. 307. Splot, prosty, w tkactwie, XXXVII. 212, 213. Spluwanie, odczynianie urloiku, II. 222, 224, 331; III. 55, 59, 60; VIII. 347, 365-3<67; IX. 356; XI. 379, 380, 384':"'-3-8,6; XII. 221, 3 00; XIII. 327; XVI. 8-2; XXI. 162; XiXIV. 17:3; pt. M a g i a. - przeciw urokom, XXX'I, 94. - w kieliszek, XVIII. 177, - w magii, XXX. 203. - w obrzędach zadusznych, XXIV. 7. - w zwyczajach kupna, XXIII. 91, 103, 104, 108. -. Spław drzewa, p. flisacy, spławy, tratwy, XVII, 138-141; XXXI, 6; XXXIII. 141. Spławianie samobójcy, XXVIII. 2:12; XXXI.' 45. Splawnyk, (gw. huc.),· Fumaria ro_ stellata, odwar, VI. 159. Splawnykie, (gw. huc.), flisacy, XVII. 139. Splawy, flisy p. cwajowanka, tratwa, O, ukr.), ,XVIII. 138; X,XXII. 67. Splaza, .płazowina, XIV, 121. Splótnieć, ~blednąć, IV. 3M. Spodek, część fajki, II, 141. Spodek, słód z roślin, rII. 139. 1 pierwsze belki zrębu, IX. 160;XXI. 217-219; XXJXVII.196, Spodniak, część koła garncarskiego, V. 167, Spodniarka, część wozu, II. 131. Spodnica, p. barchetka, borok, burSpodki, ka, chwartuch, farbówka, faska, kiecka, drucha, rubran, malowanka, mospodniczeJs., I. 15,9; kana-' II. 357; III. 14, 15, 18; IV. 286; V. 74, 12'1, 151, 266; VI. 50, 170; lVIII. 251, 309, 310; X. 33, 34; XI. 24-30, 519, 60, 159, 218.. 408; XII. U, 115, 2lł5, 286, 291, 200; XIII. 251; XV. 70; XVI. 61, 138; XVII. 128; XVIII. 68; XXI. 138; XXII. 131; XXVIII. 17, 217, 218; JGC.IX, 00-8'5, 157, 185, 186; XXXVII. 213, 214, 222, 2'30-232, 2.34, 245; XXXVIII. 2'67, 359. XXXIiX. 349; 451. -bombowa, (dok.,),XJXiXIV.16'1,162. - burka, X. 183. - 'drukowana, p. malowanka, III. 16; XXVIII. 32. - farbówka, X. 183. - panny młodej, XVI. 84. - perka.lowa, IV. 278. - płócienna, IV. 278, 286, - szajowa, (dok.), XXXIV. 16,1. - w bajce, XX. 266. - w magii, XIV. 370. - w pieśni, XIV. 318. Spodniczek, spodnica, XIV, 121. Spodnie, p. blękicie, buksy, cholosznie, laty, śniaki, na eksprymable, haci, haczi, holosznie, fuzyjce, plócieniecki, skórzaki, gaci.e, holośnie, kanioly, nogawice, kosoki, plócianki, porkinycie, szalawary, gaholo- portki, szarawary, tuzinok, ubranie, III. 15, 16, 229; IV. 147; VI. 49; IX. 31, szure, t . 202; X. 172, 173; XI. 24-26, W, 56, 70, 195, 407; XII, 288; XVI. 136, 137; XVIII. 142; XXI, 138; XXII. 98; 138; XXVI. 98; XXVIII. 82, 175, 216-2.18; XXIX. 80, 157, 185, XXX. 193; XXXI. 67; XXXIII. 113; XXXIV. 270; XXXVII. 228, 232, 308; XXXVIII, 411; pt. O d z ie ż. - bukowe, XXXVI. 232. - fuzyjkowe, XXXVI. 232. - góralskie, XII. 11, 302; XVIII. 67, 68. - odczynianie uroku, XI. 38-7; XII. 267; XXIII, 108. - w magii, II. 221. ~ w zagadce, XIV. 37'5. - w zwyczajach wigilii św. Andrze_ ja, XVIII. 212. - wałaS'kie XXXVI. 232, 238, 274, 275. Spodobaniec, taniec, IV. 4313, Spodzień, kamień u żar.-rn,IX. 364. Spoiwo farbiarskie, XXX. 161, 162, 164, 166. Spojenie belek, IX. 270. Spojrzenie złe, p. ocz,y złe, XXIII. 107. - udzielanie su'hstancii. ,X,Xi'XIV.8. Spokojno, spokojnie, XIV. 12i. Społeczeństwo. XXiXIX. 38-40, 135. _ afrykań3kie. XiXlXIX. 192. - klasowe. XX'XIX. 54, - pierwotne. L 35; V. 187; XiX-XII. 180: XX:XVIII. 2:00. 285. 336;' lXXXI. 15, 18, 41, 57, 5>9.61. - przedklasowe, XXXIX. 73. Społec7n.a organi,zacja. życia wsi, XXVIII. 111, Spomoga dary dla młodej, VIII, 247. Spana u cepów, XIV. 121. O, błr.), XlX'XI. 169. część pługa, XIV. 121, SpOT, sparys, Spornik, Sporysz, Polygn. avieulare, XXXI. 99. Secale cornutum, głownica żytnia, odwar, II. 158; .xXX. 73. Sporządzanie cepów, XVI. 84, 85. - napojów miłosnych, XXVII. 99, Spostrudna, strudzona, XIV. 121. Sposoby: czarodziejskie, X,XIX. 122. - polichromowania, ,XXX. 244. - rozniecania ognia, XXVI. 159. Spotkanie oblubieńców w połowie drogi, xx. 195, Spo,wiedź, II. 253. - pierwsza w magLi, XIII. 327, XXI. 215. - u Gwebrów, VII. 2ti. - uchylanie się, IV. 364. Spożyc, trawa do wiązania ziół, XXV,77. Spódnik, spodnica, XIV. 121. Spólnota rodzinna, wspólnota, I. 146, 147; n. 307; III. 100, 193, 194, 196 197. 207, 210; IV. 3., 4; V, 5, 187; XXII. 24, Spólek, szufelka do wody w łodzi, XIV, 121. Spółgłoski ejektywne, XXXVIII. 69. - gardłowe. IX. 11. - nosowe, IX. 11. - przednio-językowe, VII'I. 80; IX, 11. - średniol-językowe, VIII. 80, - tylno-językowe, VIII. 80. - warg<>we, VIII 80; IX. 10-14. - welarne, XXXVIII. 69. - zębowe, IX. 11. Spółki bursztyniarzy, p, Osmana, XXXIX. 375. - pszczelarskie, p. bitnik, IV. 12S. - rybackie, p. maszoperia, XXXVII. 453. Spóscaki, terminal. kowalska, VI. 291. Sprawki diabelS'kie, Causae diabolicae, XXV, 13. �490 491 Springbock, i lj ·ł1 I 1 1 54, 116. Sprowadzanie łowiectwo, X,XXVIII, burzy i deszczu, p. I. 120; IX'I. 316; XNI. 124; ,XVII. 3,7; ,XXVII. 99; XLX. 111, 114; XXXIX. 225, 336,. pt. Ma g ia, £azar, perperuga, - choroby, 'XIX, 114. - nieurodzaju, XXI. 132. - świerszczy, IX. 67. Sprycha u koła, VI. 395. --< oW zagadce, XVII. M, Sprzączka", P. spinka, sprzęczka, V. 121, 246; VI. 46 XI. 195. .xII. 323. Sprzedaż, bydła, zwyczaje, IV. 420; VI. 5 8, 267; X, 355; XII. 3m. -cielęcia, II. 337. - duszy, XX. 254; X:XXI. 17. - dzieci, V. 133. - dziewczyny, XIV. 189. - hostii czarownicom, X'X, 83. - konia, XXII. 82. - krowy, II. 337; XiX:III. 83. - mleka, VIII. 364;XlXIII. 519,69, 70. - po urodzeniu się dziecka, XIII. 116; .xXIiI!. 62. - .pozorna, X,XIII. 110. - pszczół, XJXHI. 72. - sołtysowstwa" XVI, 47; ,XX.' 5. - w czasie s'iewu, XXIII. 64, - w wiereeniach, III, 50. - warkucza, XXVI. 85. - wełny, XIX. 77. - wianka, III. 67. -:. zwyczaje, IV. 97, 125-128; XIII. 116, 287, 288; X,XI. 96; X'XIII. 5,7, 59, 62, 64-102, . Sprzęczka, sprzączka, XXXI.67. Sprzęt siana, XXXV. 8'7. 88. Sprzętarstwo, XXVII 158; XXIX. 132. - drewniane, XXXVIII. 295. Sprzęty arabskie, XIII. 269. - do wyrobu sera, VII, 189. 1 - domowe, X. 423, 428; XVI. 330; XXI. 42, 45, 51, 53, 54; XXIII. 57, 66, 154, 170; XXIX. 130; XXX. 4; XXXVIII. 441. - drewniane, XXII. 108. - gospodarskie, II. 130; ,x,xI. 51, 53, 54; XJXXV. 67. - góralskie, X. 102. - huculskie, XXI. 45, 47. ~ kaszubskie, XVII. 184. - kościelne, II. 143. - ludowe, II, 7'5, 7'6. - łowieckie, Xl,,,{IX. 130; XiXXVII. 441. ~ mieszczańskie, XIII. 251-253. - obrzędowe, XiXX'VIII. 441. - pasterski,e,X'XXIX. 106. - piekarskie, X'XVII. 135, - podhalańskie, XXI. 47. - rybackie, :XlXIX;I. 3'5;!XJXJXJVllI. 441 __ synagogalne, XXX. 234. - wiejskie, XVII. 178. wykopaliskowe, II, 11'5, 151. Sprzęty domowe, p. bambetla, beretyk, blat, dziad (stojak do łuczywa), graty (meble), grzęda. hejcedlo (kołyska), kanapa drewn1ana, kolebka, kołyska, kraltka (półka), krzaslo, krzesło, krzyziaki, listwa, lawa, lyżko (łóżko), łyżnik, meble, nary, palatki, podyszor. półka, prycza, ram (półka na naczynie), skrzynia, stojak dla dzieci, stojak do łu.czywa, stół styTY. szafa" szafka, ślaban, (kanapa drewn1ana), świecak, tapczan, wieszadłP, Z!Wertak. zydle. Sprzecka, skrzyp, Equisetaceae, III. 139. Spuchlizna, spuchlyna, lXIII. 217, 219; XVIII. 183; ,XXXI. 27. XVIII. 183, Spuszczać, (gw. złooz.). jeść, VII. 281. Spust, spUSl!)czać,(gw. flis.), XX. 39. Spuzar, (gw. huc.), pOllnocnik wataha, XXXV. 119, Spyrcarze, p. zapuśnicy. SpyrkiL, spyrecka. słonina, XIV. 149. Spyrka, słonina, II. 128; IV. 286. XIV. 149. Spyrtki, demony, V. 54, Spysz, (gw. huc.), drewniane za· wiasy, XXXV. W7. Sra£a, wir powietrzny, XXXloX. 3'29. Srebe£nica, ruda srebrna, III. 267. Srehrne liście, XI. 373, Srebrnik, tysiącznik, Centuria, w Ilecz., ~XXIII. 801. Sirebrnik jerozolimski w magii, X:XXI. 8'2. Srebrnik judaszów, Lunaria annua, XXJXI. 99. Srebrnik, kurze ziele, p. srebrnik pospolity. Spust, Srebrnik pospoHty, Potentma anse· w leczn" XXVIII. 245; XXX. 59. Srebrny gwizdek, XI. 373. Srebro, III. 267; IV. 88, 286; XI. 1374; XIV. 40; XX. 256; XXVII. 00; XXVIII, 30, 1>30;131; XXIX. 105; XXXII. 133: pt. M e ta l e i i<:h o·bróbka. Sroczan, nazwa wołów, .xIV. 175. Sroczana, nazwa krów" ,XXI. 60. Sroczka, Delphinium consolida, w zwycz. świ,ętojańskich;IV. 315; XXV. 77; XXXI, 99. Sroczki, pisanki, VII. 178. Sroka, lot czarownic, X.XVII. 63. - odpędza zIe duchy, II. 213. - >ptak wieszczy, II. 211; III. 142; VIII. 302; XX. 319. rina, - rosół w lecznictwie, X. 358. skrzeczenie, XIV. 369; XVIII. 196; XIX, 150. - sprowadza niezgodę, I. 136. -w literaturze, III. 148; VI, 299; VII. 137; VIII. 289, 290, 302. - w magii, XXIX. 122. - w mętow,aniu, XIV. 169. - w przysłowiu, XVI. 97. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. - w za·gadce, n. 4(); XIV. 375; XVII. M. Srokaty, nazwa koni, VIII. 152. Srokula, nazwa krowy, :XXI, 60, 206. Sromotnik śmierdz,ący PhaHus impudicus grzyb, II. 22. Sros, pas, trzos, X. 17:3; XI. 57; .XXXVI. 258, 259, 263, 265. Sryczyń styczeń, XIV. 121. Ssanie, symbol adopcyjno - pobra'tym czy, zawieranie >pokrewieństwa fikcyjnego, VIr. 61, 64. - w lecznictwie, XI, 395. Ssatrzyć, zbadać, oglądnąć, XIV. 122. Ssawki., grzyby, I. 2:04.206. Stach w szopce, x.X.XI. 56, 57. Stadar, (gw. huc.), pasterz koni, X,XlXV. 77, 119, 1219,13,7, Stado, XIV. 222, 224; XIX. 88. Stado, (j. słow.) igrzySko, XIV. 20; XX. 158. Stado pierwotne, XXXIX. 20, 57-59, Stado św. Marcina, wrony, XVI. 4. Staja, (gw. hue.) zagroda na bydło, VII. 263; XXXV. 105, 110, 119, 12:1, 123, 127, 129, 1'30, 132', 133, 145, 146. Stajanie, mórg frankoński, XiXV. 23. 36, Stajanko, kawałek pola, V. 307. Stajenka, s'zopka, IV. 282; XI. 34; X'IX. 35; pt. Widowiska ludowe. . �492 493 Stajnia, II. 44; III, 154, 316; IV. 278; V. 152, 209, 215; VI. 3'93; VIII. 165; X. 310, 311; XI. 378, 407, 412; XU. 7, 310; XIII. 115; XIV. 230, 231, 251, 299, 359, 360, 364; XVI, 365, 3e6; XXIII. 107; XXVI. 102; XIXIX. 8, 51, 156; XXXI. 72; XXXIII. 88, 91, 96, 109; X:XXIV. 144, 149; XXXV. 113, 121, 128; XXXVII. 191, 193, 196; XXXIX. 328, pt. Budynki goslpod. Stal w wierzeniach; II. 226; III. 56; XIV. 56; XXXIII. 125. - w zwyczajach kUlPna, XXIII. 107. Stalnik, chleb noworocz., VIII. 35. Stament, lampasy na spodniach, X:XXIV. 270. Stammbaumtheorie, (j. niem'.i). XiXXVII. 312. stan mies'zczański, XXXIX. 136, 137. - pański, XXXIX. 13,6, 137, - prałacki, XX,XIX. 13'6, 137. - Irycerski, XXXIX. 136, 137. - wiej,ski XX;XIX. 137. - włościański, XIX. 71-103; XX. l, Stan, miara płótna. IV. 126. Stan, (dok.), namiot., XIXIII. 163. Stan, stany, stanik, X,XIX. 184, Stanche, (j. niem.), p. płócienny rańtuch na głowę, XI. 364. Standrecht, pieśń. XXVIII. 76, 92. Stanga, hołoble, XXXI:X. lU, Stanica, (dok.). chorągiew wojenna. XIV. 50. Stanik, p. gorset, XI. 62, 158, 218, 327; XIV. 263; X,XXVIII. 267, 360. ladamaszkowy, IX,XXI,X. 44i5 Stanounik, (j. ukr.), Viola canina, gruszyczka okrągłolist., X;XX. 209 babski, mużski, w lecz, .xX.X. 209, pt. Roś li n y w l e c zn i c t wie. Stanowisko na Eginie, X:XXIV. 69. -----------_ ... _._.,,- - ;palestyńskie, X:XXIV. 129. - póżnone<Jlityczne, XXXIV. 77. - przedhistoryczne, XXXIV. 75. - wydmowe, XXIX, 178. Stanowisko Kościoła wobec czarów, XIX. 141. Stara kobieta, w obrzędach inicjacji, XXXVIII. 56, 58. - miotła w magii, IV. 317. - wierzba siedzrba Boruty, X/XXIX,. 348. Starcy żebracy, XXIV. 18, Stare nuty, dawne melooie, XXI. 29, 33. Stare panny w zwyczajach zapust.nych, XXVII. 134. Starek, starzec, XIV. 94, 122. StaJ'ki do łow. ptaków, XXXIX. 293. Star.colndyj'skie obrz, weselne. I. 131. Starokawalerstwo u ludu, VIII. 2'43, Staropanieństwo u ludu, VIII. 243, Starosta, rózgowy, starszy drużba, XI. 383. - w przysłowiu, IX. 48. - weselny, I. 245, 247; II, 60, 196, 238, 241, 244, 2415"2148,251; III. 44;, 189, 3510; V 337, 341, 3515; 319; XIV, 61, 85, 1515,214, 25,5,2156, VI. 131-13:3; VIII. 240, 247-251; IX. 25,7; XI. 109; XII. 26, 91; XIII. 319; XIV. 61, 155, 214, 255, 256, 262, 322, 3,87, 392; XV. 73-715, 94, 95; XVI. 142; XVII. 129, 153, 159; XX. 197;XXIX. 91; XXXIV. 294; XXXVIII. 297. ' Starosta, dialbeł, xyI. 50, Starosta, P. ekonom, XX. 45. - w Jaworowych ludziach, :XX:XIII. 6. - żebraków, XX. 7,6. Starościna, starsza druhna, ,xIII. 319, 321, 323; XIV, 61, 155, 214, 380, 386, 388, 391; X:XIX. 91. --- .. Starość w za'gadce, IX. 406; XVII.87. Starość, kłopot, XVIII. 22l. Starowiercy, star-oQbrzędowcYi, I. 250. Starowina, kobieta, ,xlV. 122, 259; XXX. 18. Starszeństwo, X,XXIX. 184. Starszy drużba, p. sta,rosta, XXVIII. - 96. towarzysz Starszyj .1 bractwa, .x:XXlII. 127. (j. ukr,), wodzirej, parobok, XII. 306. (gw. huc,), starszy owczarz" X,XXV. 117. Staruszek, strach, XVIII, 174. - w baśni, VIII. 192-194; IX. 182, 183, 294. - w zagadce, XVlI. 9'3. Sta11l, ostatni snop, X:XlI. 7, 8. - taniec, VI. 137. Stary Testament, XIX, 63; :XXXIX. ,335. . Staryj welikden, (j. b~r.), W. Czwartek, ur,QoCzystośćżałobna, XiXlV. 8. Starzec, epitet bóstwa, XIV. 4. - w przysłowiu, VlI. 213, Starzec wielki, jakóbek, Senecio Jacobaea, Xxx. 65. Starzyczka, babka, XVlII. 2Z1. Starzyk, dziadek, XVlII. 2:21. Staszki, zabawy świąteczne, XIX. 40, 49. Statek, bydło, XIV. 360, 399; - gruby, świnie" XIV. 3,99. Statek Dionizosa, XVI. 2-6; XXIX!. 134; XIXXIV. 274. Statki rybackie, narzędzia, XXXII.32. Stator, Zeus, XIV. 53, Statut Litewski XXI. 1,27, 128. Moscenicki, XXVlI. 177. - Wiślicki, XXiXIX. 298. - wprowadzający pańszczyznę, XX.5. - wiuczer, Statyka społeczna, XXiXVII. 39, - wytworu, XXXVlI. 58. Statystyka językowa, Xx. 274; x,xxVI. 156. - kościelna, XXXVI. 156, 157. - wyznaniowa, ,XX, 274; XXXVI. 156. Staw w układzie wsi, XXiXIX. 238. - w zagadce, IX. 406. Stawarka, szlam, V. 64. Stawka, miejsce do zarzucania sieci, XIV. 122. Stawyty oborih, p. Oborih stawyty, zabawa wielkanocna, XXXIII. 134, Stażki, wstążki XXXIV.162 164',167. Steatopygi:a, XX:XVIlI. 3'3, 50. Ste1:lnów~a, stabnówka, .ściegi, XXIV. 138, 140, 14C3;XXIX. 184. Stefanos wieniec, XIV. 315,74. Steinzerreiter, (j, niem.), bohater mityczny, Waligóra, XXXII. 85, 86. Stela, stąd, XVlII. 221. - (gw. h~c.), sufit, V. 100; VII, 263. Stelmach, I. 16'3; III. 18; XII. 280, 26l. Stelmasiczka, żona stelmacha, XIV. 122. Stelyna, . (gw, hue.), suiit, powała, XlI. 294, 295; XXXV. 110, 111. Stembeczek, ściegi, XXIV. 140, 143. Stepy nadczarnomorskie, XXX. 100. Stercora końskie, nawóz w magii, XXXI. 72. Sternik, p. retman, rotman, V, 64; XVllI.133; XXXII. 66, 67; XXXV. 174. Sternsinge,n, (j, niem.), kolędy, XI. 363. Sterta, miary, XXVIII, 148, 164, 165. - przechowywanie pożywienia, XI. 171, XX. 55. Stębnik, haft, X. 299, 304. �495 494 Stępa, p. bik, stępor, kloda, oLejnica, laby, stupa, III. 14; V. 104; VI. 78; VII, 313; VIII. 39, 370, IX. 279, 364; XI. 327; XIII. 253, 300, 301; XIV. 184, 3'96, 397; XXVI. 98; XXVII. 1319;X:XIX.40; XXXI. 3; X,XXIV. 148-267; XXXVI, 409; XXXVII. 214; XXXVIII. 217. - kafarowa, XX,XIV. 266, 267, - kielichow,a, XJCXVIII. 321. - kobylicowa, XOC'XIV.267. - leżąca, XOCXIV. 266, 267. - mechaniczna, na wiatraku, XXXIV. 18!J.---191,232, 2'37, 244, 246, 2-54, 25'5, 262~2,65, - nożna, XXX. 2G1; XXXIV. 151. 190, 191, 23'5, 237, 23,9, 2'44, 249, 250,252, 2060,263, 264, 266, 267; X:XiXIX. 3M, 434, 4518. - podstawa, X:XXIV. 1M. - ręczna, XXIV. 18!J.---191,233, 23-7, 240, 24.2, 244, :M5, 2~25(), 252, 253, 2'61~65, 267, - siła motoJoyczna, X:XOCIV.90. - iStojąca, XXXIV. 2616, 2,67. - wodna, XiXX. 231; XXXIV. 190, 254. - zasięg, ,XX,XIV. 188, 1912, 193. - ~elazna w mitach, XXXII. 96. Stępica, łowiecka, XXXI. 32; XXXVII. 283. Stępka, p. stępa, XXXIV. 262. Stępor, p, naholowacz, XIV. 3912; XXVII. 70. - młotowy, X,XXIV. 9, 18, 244, 251. Stina, (j. ukr.), ściana, XVI. 368. Stypa, j. ukr.l· XXXII. 173. Stłuczenie leczyć. XI. 399. Stlumić uspokoić, odpocz.ąć, XIV. 12.2. Stoczek, motowidło, II. 134. Stoczek, p. świeczka. StodoLisko, pastwisko za stodołą, XII,68. kominiarczyk, ptaszek, IX.67. Stodoła, p. humno, I. 121, 16'1; II. 44, 273, 341, 350; III. 7, 9, 11, 44, 67, 152, 173; IV. 278, 287; V. 55, 209; VI, 56, 393; VIII. 165, 167, 188; IX. 51, 118, 380; X. 310, 312; XI. 160, 172, 315, 373, 4111; XII. 77, 150, 295; XIII. 257, 300; XIV. 1312, 244, 288, 346, 3'519,300, 367; XVI. 365, 368, 369; XVII. 181; XVIII. 3, 4, 8; XiX, 66, 2162, 2,63; XXVI. 74; XXVIII. 140; XXIX. 8, 118, 156, 183; XXiX. 22, 33, 419;XXXI. 98; XXXIII. 91, 92, 96, 109; XXXIV. 144---147, 280; XX1XVII. 15, 245; XXOCIX. 295, 328, 337, pt. B u d y n k i g o s p o d a r c ze. - piętrowa, X2(,X'EX. 237. - słupowa, XVII.!. 5, 8. - w przysłowiu, IX. 37. - w zwyczaj.ach dorocz., XXIX. 95, - węgło1wa, XVIII, 81. - wieloboczna, XX,XIV. 296. Stodole wozyć, zabawy parobków, XIII. 308. Stofa, Stufa, l(j. nord.), i2!ba,!XVII. 179. Stogi., miary zboża, XXVIII. 147, 1148,164, 165. - na pomostach, XXXIX, 2'39. Stojak dla dzieci, II. 131; XXXI. 4. - do łuczywa, V. 178, 378; XX. 301; XXIX. 10. - do wieszania pł,achty z niemorwlęciem, XXX. 2216. SlIoklos (a), p, Stokolosa, Bromus secaLinus L., XIII. 2:21, 2125; Stokolosa, (gw. huc.), stokłosa, XIII. 221, 225. Stokroć trwaŁa, Bems perennis, p. StodoLniak, sierotki, w przepow. XXVIII. 245; XXX. 43. StoLarski węgiel, p. rybi ogon, X. 310. Stolarstwo, IX. 96; XII. 27; x.x:I. 233; XXV, 141; XXVIII. 215. Stolarz, II. 357; III. Hl, 232, 320; IX. 62, 69; XIII. 246, 247; XIV. 94, 3712, 404; XIX. 36; XXX. leI, 172;XXXI. 67; XXXv. 67. StoLcować, przymocować sieć, XIV, 122. StoLicek, stoliczek, XIV. 276, 293. Stoliczek ofiarny, p. naczynia pierścieniowate, XXXIV. 133, 136. StoLiwo, gnia'zdo żarn, XXXVIII. 270. Stolnica do tłuczenia lnu, XXXIX. 291. StoLnice, terminol, kowa,lS'ka, VI. 292. Stoleć, (gw. huc.), klocek dQ siedzenia, XXXV. 103. Sto leć wisnyj, (gw. huc.), kobyJica do obróbki drzewa, X,XXV. 112. Stolek, III. 17~; IX. 279, 361; XIII, 2153;XVI. 367; XVIII. 69; XXIII. 43, 45, 47, 48; XXIIX. 4!2; X'JX,XIII. 101,XXXIX. 2:00. - do dojenia krów, XXXIII. 87, - góralski, XII. 17, 19. - prototyp tronu, XXIII. 43. - sądecki, X. ~6, 4;27. - w magii, XXV. 88. Stotkarze, }ClI. 17, Stolyszek, stół, XIV: 122. Stonie nad gembami, karmienie bydła, IV. 282, Stonik, stanik, IV. 278, 286. Stonoga, p. owieczka, na mleku, XVIII. 188, 193. - w leczn, XI. 3,9,9;}ClII. 2.19, 2.25. stopa sześciopalczast.a, XXI. 180. - na kamieniu.!. 218, 219; VII. 1,27; XIV. 399. kokoszki, urodzaju, Stopień bairibarzyństwa niższy, średni, wyższy, X.XXLX. 18, 19, 21. - dzikości, niższy, średni i wyższy, XXXIX. 19--2:1, 55, 58, 59. Stopka, slup wdrzwiach",x,XXIII. :909. Stopka Król. Jadwigi p. stopa na ka_ mieniu, VII. 127. Stopka św. Kunegundy, p. stopa na kamieniu, XIV. 399. Stopnie, S'chodki, X.XXVIII.272, Stoproża, siatka na ptaki, XIV. 118. Storczyk, p. Lisie jajka. Storczyk biały, aphr., XX,XIX. 300. - bł;ękitny,barwnik, X'XXIX. 326. -'-o plamisty, Orchis maculata L" X. 2712,273; XXVIII. 245. - szerokolistny, Orcholis latifoHa, .xXX. 208, 209. - korzeń, XXX. 209. StorneHi, (j. wł.), piosenki toskań_ skie, lXV '50; pt. p i eś n i l ud. stos, XI. 416; XX. 79; XXVI. 71, 72. - pogrzebowy, I·X. 329--3C:l2;XVIII. 1225;XXVIII. 253. - sobótkowy, IV. 316; V. 25'6; XX, 192; XJXVI. 74; XXXVII. 345. Stosunek szczepu Luo dOi ziemi, XXXIX. 1916,199. - magiczny do drzew, .x.x'XII. 181. - miłosny, rodzeństwa w baśni, II. 10<3;XVII, 43. - Imiędzy obcymi, IV. 368. - na Polesiu wsch., }cXVII. 141. - podczas świąt, dorocznych, VI. 261 Stosunki bałtosłow., fiń., X'XiXIV. 56. - demograficzne, XXXVIII. 312. - etniczno-,języka.we, XX'XIV. 48. - genealogiczne, XXXIX. 1~, - geogł'aficzne. XXXIX. 189. - językowe, XXXVIII. 327. - kuJturowe, XXXVIII. 209. - narodowościowo-wyznaniowe. XX. 27'1, 272, 292. �497 4% - osadnicze, X'XXIX. 231. społeczne w satyrze, XIX. 99. Stosur, (dok.), kij, XIV. 288. StoszY'szek, roślina, XXXIX, 300; pt, A'P h r o d i s i a c a. Stotza, (dial. alem), naczynie drewniane do mleka, XI. 363. Stóupec, (gw. huc.), klocek do siedzenia, XX,XV. 100. Stowarzyszenia religijne, XVI. 107, - tajne, XXXIX. 335. Stowpy, (j. ukr.), słupy, XVI. 36~. Stowpyki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV, 211. Stożek, (dok.), miary, XXVIII. 147, 166. S1Jożysko, stÓ'g, XIV. 122. Stóg, IX. 256; XX. 55; XXX. 222; XXXV. 88; XXXVII, 242. -na pomoście, XXXIX. 239Stół, p, stolyszek, I. l-61; III. 67, 78, 95, 172; IV. 433; VI. 56; IX. 360; XIII, 253; XIV. 40, 73, 133, 134; XVI. 27,6; XVII. 181; XVIII. 69; XX. 90; XXIX. 42, 47, 90, 95; XXX. 22, 31, 173; XXXIII. 101; pt. S p r z ę t y d o m o w e. agapowy, XVI, 324. - cisowy, V. 3'04; XXXV. 65. -cudowny, V. 128. - góralski, VI. 181; X. 102; 423, 426; ,XI. 108; XII. 8, 13, 294, - jako płyta grobowa, XVI. 324. - jaworowy, V. 152. - kowalski, IX. 275. - krosnowy, XIV. 358, 368, - sądo,wy, XXXIX; 144. - skirzynkowy, XIV. 358, 368. - w kształcie. sigmy, XVI. 324. - ,w przysłowiu, IX. 241; XIV. 244, 345, - w zagadce, XIV. 375; XVII. 90. - wigilijny, 21. V. 208; VIII. 371; XIII. Stów ba, część pługa, Strach, strach! I. 142. naśladowanie wrony, VIII, 393. Strach na wróbile, III. 8; XIV. 244. Strachnąć, strąchnąć, zastraszyć się, XIV. 122. Śtrachopudiw (j. ukr.), Cirsium palustra,· kora, odwar, VI. 158. Strachy nocne, p. staruszek, straszki, ,XXIX. 122, 127. - w literaturze 1udow., p. boba, bobo, I. 201; II. 255; VII. 117; VIII. 55, 175; ,XII 41, 44, 80; lXVI, 90, 20'2; XX. 257. - wyganiać, XX. 200. - zqe moce, IV. 27,6, 2B1, 3121; V. 53, 54, 56; XI. 65, 112 315, 316; XII. 78, 93, 216, 320---002; XIII. 42; XVII. 63, 18'2; XVIII. 77, 174; XXXV. 24; pt, D e mony szk o d, Stradyotki, odzi-eż, XIV. 15. Stragan, stragarz, III. 172; VI. 46; XXI. 185; XXI. 217; XX:XIX. 45,2. Strajch, (gw. żołn.),capstrzY'k, III.81. Strala, demon, 11.168, Stralczie (gw. hue.), dusza dziecka' zabitego, VII. 263. Strasaki, strachy, XVI. 90; XX. 2:57, 256. Straszak, śląski' taniec wes. XV. 79. Straszne siostry, demony, X,XXIV. 30. Straszyć, X'X. 266. Straszydło, II. 345; III. 166; XI, 338; XIV. 54, 183, 220, 396; XXVIII 210. - leśne, XXVIII. 210. Stratczie, (gw. hue.), upiór dziecka nieochinzcz., VI. 258; XIII. 112, 210; XVIII. 175; pt. D e m o n y s zk od l i we, ! I Stratygrafia, XXVI. 34; XXXVIII. 624. Strawa, stypa, IX. 131; XXIV. 85; XXXII. 178; pt. Zwyczaje i o br zę dy p o g r z e b o w e. Strażak w szoipce, Xl. 25, 29-31. Strącki, kędziory, V. 64. Strączkowe, XX. 3119;XXXIX. 204, 206, 210. Strąk, pstrąg, X!X!XII. 24. Strąga, zagroda dla owiec, VIII. 40, 43 47. Stribóg, XIV. 221, 224. Stric, strik, striko, strina. (j. bułg.), stryj, XIV. 224, Strielos, j. lit.), ważki. przynęta, XXXII.26. Strigan, O, korutan.), upiór, IV. 395, Strila, (gw. hue.), świerk z płonącą głownią, X,XXV. 130, pt. A P ot r o pa i o n. Strim, (gw. hue.), zator na rzece, XVIII. 142. Stritenie Hospodnie, (gw. hue.), M, B. Gromnicznej, VIII. 375. Striuka, (gw. hue,), znaki własno_ ściowe, XXXV. 138-140. Striuka, (gw. hue.), znaki na uszaćh owiec, XVII, 143. Stroemkarle, (j. ger.), karzełki, XV. 40. Strofować, śpiewać, XIV. 122. Stroiki, kob, ubiór głowy, XII. 11; XXI. 36; XXVIII. 18; XXIX.82; XXXI. 4. - odzież, XIV. 15, drzewo, XVIII. 221. Strona lewa, prawa, VIII. 361. Strony świata, powstanie, VIII. 267 .,- w budownictwie, XXXVII. 111. XXXIX. 240, 255. zachodnia, IX. 60. Strom, 32 Lud - Tom XL Strop, p, kalenica, XIV. 359; XX. 315; XXXVII. 111. Strój, p, odzież. ubiór, Ainów, XXII. 93. - Aitolów, XXXVII. 130. - bretoński, VII. 84, 89. - bułgarski, .xXI. 55. - chorwacki, XXIX. 199, - Cyganów, XXX. 239. -czeski, II. 34, 153. - dia;błów na Łysej Górze, XXVII. 69. - dolno-saski, XXX. 252. - druhny, XIII. 319, 320. - dziewcząt, XIII. 207. - dziewcząt uwiedzionych, IV, 368. ---o francuski, VII. 84; XX'i(II. 66. .....•górali beskidzkich, XXXVIII. 3Q6. - górali podh;łlańskich, XXV. 139; XXVI 144; X,XXIX. 107. - góralski, XXI. 77; XXIX. 116; XXVIII. 109; XXXI. 66, 68; XXXVII. 215, - górniczy, XXX. 241. - górno~śląski, XXXIII. 113. - hano,wer<ski, XXX. 252. - huculski, XI. 4'21; XXI. 45, 47; XXIX, 185. - kobiecy, Xl. 58, 326; XII. 290; XXVIII. 29; XXIX. 189; XXX. 215, 237. - kobiet mazurskich, XVI. 61; śląskich, XXXVIII. 426; ukraińskich, ,XXII. 109; z Moszkowic, ,X,XV.118, - krakowski, VII. 84; XIII. '319; XXIX 157, 192; XXX. 267; XXXV. 18, 36, 38. - lasiacki, XXXIX. 407. - ludowy, I. 220; II. 33, 86; VI. 193, 199, 200; VII. 84; XI. 55, 102, 420, 439; XIV. 339; XV. 144; XVI. 275, 416; XVII. 289; XX. 92; XXI. 42, 44, 49-55; XXII. 140; XXIII. 18; �499 498 XXIX. 78, 129, 131, 132, 205; XXX, 225, 241, 243, 245; XXXI. 174; XXXIV. 289; XXXVI. 96,227, 228, 245, 246, 256; XXXVII. 207, 225, 234, 243, 245, 247, 335, 344, 345, 348-350; XXXVIII. 2905,301, 360, 418, 428, 429, 441, 445, 449, 451; XXXIX. 346, 446, 450, 501. - Luo, XXXlX. 183. -< łotewski, XXIX, 133. - łowicki, VIII. 220; X·XIX. 158, 184. - mężatek, V. 18. - mieszczański, XXI. 56; XXIX. 85; .xXXVII. 245. - morawski, II, 34. - niemiecki ludowy, XVIII. 234. - obrzędowy, III. 266; XXII. 127. - opoczyński, .XXVI. 149. - opracowanie, XXXIV. 146. - owczarzy, XXXVII. 2.20. - ozdobny, XXXIX. 198. - pana młodego, XXXI. 77. - peczeniżyński, XII. 287, - płócienny, XXXIX. 45>1. - podhalański, XVIII. 67; XXX.IX. 10·7. - poleski, .xxVII. 139, 141. ...,..pożyczanie, XXIII, 57. 74. ~ rawski, XXXIX. 450. - rumuński, XXXVIII. 361. - ruski, IV. 285. - Samojedów, XXI. 50. - seklerski, XVI. 138... 139. - sieradz~i, XXXIX. 455. - skierniewicki, XXXIX. 455. - szczawnicki, XJX·XVII. 215, 216, 221, 223. - szukającego rzeczy skradzionych, XXV. 116. - szwedzki, VII, 84. - Trzech Króli, XXXI. 5. - w pow. Lida, XXX. 271. - weselny, X. 325; XIII. 101; XVII. 152; XXXVI. 372, - weselny Łużyczan, XXV. 108. - wieluński, XXXIX. 455. - włoski, XXVIII. 26. - wołyński, XXIX. 185. - wsch. europejski, XXV. 106. - z okolic Biecza, XXVI. 89. - z żabiego, V. 148. - żałobny łużycki., XXV. 108, - żywiecki, X.XX. 244; XXXIV. 294. Stróż, XXx. 19. - watry, p. kalman, Stróża, (dok.) opłaty, II. 121; XIV. 122. Stróże, sznury u włóka, XXXII. 29. S'tróżyk, samołówka, XXXI. 3,1, 3,2. Struchwić, struchleć, XIV. 122. Strucla, II. 129; XIV. 133, - w obrzędach weselnych, XVII. a 6. Strug, p. kocur. - garncarski, V. 166; pl. N arzędzia rzemieślnicze. Struktura baśni XXXVII. 11. - etniczna, ,XX,XVII. 472.- kulturowa wsi, XX'XVIII. 226. - kultury, XXXVI, 127. - osadnicza, XXXIX. 230. - osobowości, XXXVI. 130, 132; XXXVIII. 385. - pieśni hotentoc. x:x,xVIII. 132, - podań, XV. 197, - p'~estrzenno-terytorialna, XXXIX. 189-199 - społeczna, XXXIX. 186. - terytorialno-lokalna, XXXIX. 188. - zespołów, XXXVI. 124, 132; XXXVII, 70, 61. Struna, XXIX. 112. Strunki, (gw. hu c) zagroda do doje. nia owiec. XVII. 144, 145; XXXV. 102, 103, 118, 121, 127, 130; pl. p a s t e r s t w o. strupy, lecz. XVIII, 183, 185. Strużkowanie gliny, V. 166; XXIX.88 Strych, p. góra, pid, poduszieryk, V. 153; IX. 279; X. 312; XL 382; XU. 78, 245; XIII. 209; XIV. 356; XVIII. 69; XXIX. 37, 40, 90; <XXXIII. 92, pl. D a ch. Strychnina w łowiectwie, XXXI, 33. Strychołki do ostrzenia kosy, IX, 408,409, Strychowiec do obróbki skóry, XXXI. 115, 116. Stryczek w wierzeniach i magii, .xXX. 250; XXXI. 16,83 . Stryszek, strych, XXXIII. 87. Stryhun, (gw. hue.) strzyiony łoszak, XIII, 210. Stryj (gw. flis.), wiatr, .xX. 57. Stryj, p. leI, stryk, stric, strik, striko, strina. Stryj, p. Stribog, XIV, 224. Stryk, stryczek., XIV. 12.2. Stryk, p. stryj, XIV. 58, 59, 2>96; XXXI. 170. Strzachaty, wielki rozpostarty, XVIII. 2.21. Strzała, XI. 372; XIV. 69, 70, 228; XXIII. 33; XXX. 188, 190; XXXVII. 82, 88, 94, 301, 3'90; XX,XVIII. 54; XXXIX. 18. 19,21.93 Strzała srebrna, symbol księżyca, XX:XII. 138. Strzałka roślinna, okadzanie, XI. 3'97. - zatruta, XXXl\X. 341. Strzałka piorunowa, p. belemnity, II, 319;VI. 196; XXXVII. 2.97. _ w lecznictwie, VIII 57, 392·. Strzecha, p. dach kryty słomą, głowacze, kiczki, snopek, poszycie I. 123, 194; II. 182; III. 22, 23, 146; V. 63; VIII, 165, 341; IX. 271; XI. 385; XIV. 25; XX. 90; XXIX 34; !XXXI. 96; XXXVII. 119, 390; xxxrx. 249, 331, 33,7. - w odczynianiu uroku, III. 146, - w zwyczajach kupna, XXIII. 103. z trawy, X,XXIX. 208. Strzelanie do hostii, XVIII. 197; pt. Magia. - do krzyża, IV. 366. - do kurka, XX, 194. - przeciw czarom, .xXVI. 74, ~ przy wypędzaniu bydła w pole, ,XXV. 58, 5.9. _ święconym prochem, VIII. 344; pl. Ma g ia, --< W obrzędach gospodarczych, leczniczych, rodzinnych, .X~XXIV.280. - z listka maku, ,XXVIII. 64. Strzelba, III. 244; V. 176, 208; XIV, 370; XXVII. 139; XiXXI. 27, 28. - w magii, XIV. 370. - w szopce, XI. 24, _ zaczarowana, VI. 266; ,xl. 51, 373; . XXXI. 143. StrzeLba, Phoximus caevis, ryba, .x:~XII. 24. Strzelec czarodziej, świętokradca. XXXIV. 280, 281, _ obcowanie z diabłem, XII. 220; lXIII. 115. StrzeUć, uderzyć, XII. 68. Strzemię, p. złote strzemię. Strzygonica" demon, XI, 378. Strzygoń, Strzyga, SłlI"zygonica, p. bierzmowanie, I. 206; II. 225; III. 154, 155, 256; IV. 331; V. 54, 55, 318, 319; VI. 325, 326; XI, 35, 4135;XII. 168, 216; XIII. 295, 297; XIV. 292; XVI. 86, 87; XVII. 26, 155, 157 158, 214-216; XVIII. 77; XX. 158; XXI. 154, 81, 84; XXV. 79-82; XXVI. 84; XXVIII. 100; X'.XXI. 84, 85, 145; XXXIII. 26; �50. 500 11 i ~ Ii ~ lf I i i I i 1 I·' I XXXV. 25; XXXVII. 306; XXXIX. 340. - zabawa, nI. 155. Strzygoniowe ziele, dziewięćsił pospolity, p. driakiew po,lna, zażegnywanie w lecznictwie, xx.x. 46, 63. Strzykać, pluć, ziać, XVIII, 221. Strzyzne ziele, p. strzygoniowe ziele. Strzyżek, mala mysz, XII. 64; .xVIII. 221. Strzyżenie łosząt, XII. 300, - owiec; XXXV. 124. - w baśni, XI. 430. - włos. dziecka, IX. 64; XXXVIII. 61. Strzyżyczek, mysikrólik, II. 135. Strzyżyk, mysikrólik, VII. 137, Stuba, (j. germ,) istba, XVII. 179. Student, w widowiskach religijnych, XIX. 88, 90. Studnia, .p, kadłubek, kadłub, I. 126; III. 327; V. 222; VIII. 293; IX. 27'5; X. 312; XII. 147, 295; XXX. 17, 129" 134, 231; XXXI. 19, 86, 95; XXiXlU. 110; XXXIX. 454. - cudowna, V. 310; XXVII, 13,6. ~ nowa, IX. 285. - oczyszczanie studni, IV. 312; - stara, siedziba duchów ,xx,xIV. 35. - w pieśni, II. 351. - w podaniu, XIII. 41. - w przysłowiu, XIV. 244. - w zagadce, XIV, 375. .-< wie~cona, .xXXIX. 239. - wróżby, VIII. 293, 343. - wrzucanie łożyska krowy, w magii, XIII. 227. 'Studzone nogi, potrawa, XII. 253, Stufa, p. stuba. Stuła, opasywanie brzemiennych, XXVII.99. Stupa, (j. ukr,) stępa, ,XXII. 135; XXXIV. 148. (j. ukr.) stępica łowiecka, XXXI.32, Stupor, (j. ukr.) S'tępor, XXXIV. 148. Sturkać, popychać, XVIII. 221. Stusina, biczysko, V. 64. Stwórca ziemi, p. Aatahencik, Stworzenie aniołów, II, 324; VII. 134, pt. M i t y. - czło·wieka, II. 216; VII. 23; XIII. 203, 335, 336, - człowieka pierwszego" p. sok z akacji, pt. M i t y o P i e r wszym człowieku. - kobiety, II. 325. - kota, IV. 416. ....:.nieba, XVII. 191. Stupica, pieska, IV. 416. ptaków, XIII. 334, świata, II. 161; IV. 98; VI. 265; VII. 22, 23; VIII, 267; XIII. 203, 204, 334; XXIX. 132; XXXII. 90, pt. M i t yet i a log i c z n e. - ziemi, II, 216, 322; VI. 265; XVII. 191; X,X,XII. 95, 100, 120. Styczeń, w przepowiedni pogody, ,xIII. 161. ~ w Kalend. Staropolskim, XIII 257. - w przysłowiu IX. 241-243; XIII. '257. Styczność kultu!', XXXIX. 104, 105. Styks, XIII. 163, 164. Styl, XXII, 84, 126. - ludowy, XXXVIII: 332. - zakopiański, XXXV. 40. Stylisko sie'dery, IX. 361; XXVIII. 19lJ. - szczotki, IX. 361, Stylhacja, XII. 117. Stypa, p Abied pa radzicielach, 109; IX'.. 119, 13'1, 132, 134, 342; IXI. 383; XII. 33; XIII. 107, 208; XV. 103; XVI. 58, 59., 324; XVII. 185; XX. 202, 205; XXI. 2'54; XIV. 6, 85; XXIX. 150; XXXII. 178, 182; XXXV. 54; XXXVIII. 294; pt. Z w y c z a j e i o b r z ędy pogrzebowe. ptak, IX. 66. Styry, sprzęty, V. 104. Styrżec, wystawać XIV. 253. Stysina, bi.czysko, ,xl. 75; XIV. 107, 230; XXXV, 67. Styski, choroba dzieci, II. 335. 5uastika, .swastyka, XV. 18. Subkumena, rolniczo, pasterska, XXXVII. 189. 5ubota, (gw. hue), sobota, XIII, 4. Substancja, siła szkodliwa, wroga, Styrnol, - Agapa, koritad, nium, bliny, coena novemdialis, u'czta zaduszna, Slipa, strawa, Sil,icerTrapeza, Weczera pa radzicielach, II. 212; V. 116; VI. 26, 126. 205; VIII. XXXIV. 8, 9. tęga,otyla, Substelna, Sucha reba, slucharieba, .x.x.XIII. 80. lesu:zyk, krąp, XXXII. 24. Sucharka, Boletus Sumptomentosus, grzyb, X.xX, 99. dni, VI. 78; XVI. 82; XXXIX, 294. Suchi kosy ci, (gw. hue.), nieśmiertelniki, XII. 297. Suchodrzew, wiciokrzew zwyczajny, Lonicera xylosteum, ,XXVIII, 246 Suchoty, II. 289; XL 383, 385, 386; XII. 266; XIII. 22, 219, 226; XVIII. 183, 185; XXI. 131; XXX. 43.. 44, 61, 66, 70; XIXXV. 62, 69. - narzucić; magia, XXX. 204. Suchowierzch, roślina, kqpiel,XXX.73, Suchy ból, choroba, .XXXIII. 80. Suchy ogień, niecony przez tarcie, XXiXIX. 432. Suć, sypać, III. 139. Sud boźij, (j. ukr.), sąd boży, XXI. 146. Suche dni, Suchedniowe I. ros.), pani Sudarynia,(j. w szopce, ,xIX.35. Sudiczki, Sudicky, (j. łuż. czeski), opiekunki rodzenia, XIV 73; XVII. 235. Sudjenice, Sudice, (j. serb,), p. sqdzice, XIV. 73. Sudyna, (gw. huc.), wyroby bedn<m" skie, XII. 302. Sufiksy, słowiańskie, XXXIV. 54, 55, Sufit, p. belki sufitowe, stela. łączenie ze ścianą, XIV. 3.68. _ mal0,wany, XII, 117. Sufity, gwoździe, VI, 292. Sufrygle, terminal. kowal.,VI 291,27~. Suhak, antylopa, X,xXIV. 161. Sujenice, Sojenice, p. Sudianice, XIV. 73; XVII. 235, Suka, kołnierz u sukmany, XXXVIII. 231. Suka, P. macka, saka, seka, w bajce, XI. 373, Sukarebka, leszczyk, krqp, -XXXII. 24•. Sukienka, XXVIII. 63; .xXIX. 157; XXXIV. 164, 170. _ szajowa, XXXIV. 161, 169, .- M. Bożej, goryczka wąskolistna, .xIV. 165; XXX. 50. - p. Jezusa, XIV. 165. ' Sukiennictwo, X. 5; pt, O b r ó obk a· wełny. Sukiennicy, II. 291; X. 5; XIV. 277. Suk kuby, demony szkodliwe, VI. 323. Sukman, sukmana, III. 15. Sukmana, p, bacigiera, baćgiera, Sudiczke, baźgiera, bucha, buszka, cucha, cuha, czucha, górnica, gunia, guńka gurmana, hazucha, hunka, kapota, ja, kitel, karazyja, mandyna, kierezja, rak, siermięga, sukman, ka wołacha, wołoszka, . kire- ołoszka, si- suknianżupan, I '159, 160, 215, 263; II. 342, 355: �502 III. 15; IV. 277, 285; V. 63; VIII. 1<64,165; LX. 255; X. 34, 35; XL 24, 25, 28, 30; XII, 115; XIV. 12, 15, 16; XVI. 137; XiX. 93; XXI. 55; XXII. 138; :XXV. 106, 135; XXVIII. 9, 18; XiXIX. 18, 79, 80, 157, 187; XXiXI. 110; XXXIV. 159; XXXVI. 234, 237; XXXVIII. 232; . XXXIX. 297'1 346, 361, 447, 451, 454. - kobieca, III. 17. - kocka, lubartow5ka, XXIX. 79. - w przysłowiu, XIII. 259; ,XVII.1S5. - z za wody, XXIX. 78. Suknia, biała, ślubna, XIV. 380. - chińska, XXII. 96, 97. - dla lalek, wycinanka Goldów, .xXIiI.92. - ksiElża, XXtXIV. 169, - wełniana, XII. 29·2; XIV. 17. - żydówska, XXXIV. 167. Suknianka, p. sukmana, IV. 285, -Suknio-ki, spodnie z wełny samodżialowej, XXXVI. 232, 274. Sukno, materiały odzieżowe, II. 133, 268, 274; III. 15, 57; V. 151, 246, 344, 345; IX, 31, 63; XI. 57, 61, 312, 327, 408; XIV. 14, 15, 298; XVI. 136; .XVIII. 71, 72; ,X,X. 39, 57; XXII. 87; XXIX. 78, 81, 84; lXXVIII. 22, 64, 170, 173, 175, 178; 202, 2.16,217; XX.XI. 110; XXXIV. 151, 169; ~XVII. 212, 213, 216; 218, 220, 223; XX,XLX. 127. - kolorowe, ba-rwnik do jaj, IV. 216. - materiał zdobniczy, X,XII. 87. \ Sukoth, (j. hebr.), świElto jesieni, szałasów, lXV, 154; XXVI. 120. Sukrwica, sukrowica, krew z r.OIPą, XVII. 188. Sulica, dzida, VIII. 433. Sułtan Saladyn, XiXXI. 21, 22. 501 Sum, p. szamas, Silurus glanis, L. XXXII. 25, Sumcak, p. Sllmiec. Sumci, (j. ukr.), belki między oknami, XVI. 366. Sumiec, belka, XXIX. 14. Sumiki, XXXIX, 287, 296.. Sumikówka, XVIII. 2, 3, 6. Sumitować, tłumaczyć, XIV. 122. Suniecznyk, (j. ukr.), Fragaria vesca. korzeń, liście, odwa.r, VI. 158. Sup, slup, X.X. 265. Supaj, demon, VII. 19. Supełkowanie, śCiegi, ..XiXVI. 140, 142. Suralis, (j, lit.), ornam., ,X,XXII. 38. Surdut, p. surgut, XIV. 292; ,XiX!. 1'37; XXIX. 85. Surja, (j. ind.), bóg, VII. 16. Sureć, urok, II. 217. Surojadki, p. syroiszki, grzyby, I 99, Surovatka, (j. błg.), serwatka., XLX. 10. Surowce, XXXIX. 18. Surow.ec, bursztyn., ;XiX,XIX. 392. Surt, (j, jak), pastwisko, XXJXVII.109. Surutka, (j. serb.), serwatka, XliX. 10. Susiki, (j. ukr.), sąsieki, XVI. 369, SusZo,cZElŚĆpluga, I. 188. Suspica, żyto z plewami, XVII. 186. Susz, p. lisnyci. Susza, XXXLX. 195, 197, 216. Suszarnia, na zboże, XXXVI. 98. Suszenie owoców, VI. 54; XII. 97. - pieluch, VIII, 346. - serów, XVII. 145. Susz, suszenina, 'suszone owoce, w obrzędach dorocznych, V. IS, 350; VIII. 370, 378. - w obrzędach nalrodz., VI. 127. Suszki, owoce, VI. 47. Susznia, przypiecek, VI, 47. Sutka, potrawa górali, I,X. 256, Sutki, przejście m. domami, III. 3l&. Sutycz, (gw. hue.), miejsce, gdzie schodzą się ploty, VII. 263. - miejsce nieczy~ XVIII, 175. Suwać, tańczyć, XIV. 122. Suwany, taniec, III. 353, 367. Suwa ty, sieć, XXXI. 3. Sużdenci, (j. błgr.), sqdzice, XIV. 73 Sudeli, (j. niem.~, kopciuszek, ~xxn. 45 Suvya, (j. st. ind.), bóg słońca, VII. 6. Swach, swacha, teść, teściowa, XIV. 3{}9. Swacha, swaśniczka, p. swacia, swa) chniczka, swatka, swaszka, V, 18; VI. 129, 130; IX. 210; x:. 35, 6164; XVII. 156, 157, 159; XVIII. 148. Swachniczka, w pieśni, X,XIII. 123, 124. Swacia, p. swacha, II. 23'1, 238, 241245, 249-251, 339; V, 18; VI. 129; XIII. 210. Swaczyć, swaczyna, jeść podwieczQrek, II. 128; XVIII. 221. Swaczyna, część krosien, II. 134, Swad' ba, (gw. hue,), wesele,IXVlr. 151; XVIII. 141, 162. Swad'ka, (gw. hue), swatka, V. 337, Swadźba, wesele, XIV. 6~, 70. Swaja, szydlo z rogu, XVII. 131. Swak, p. swat, XJ. 315; XXX, 259; ;XXXI. 170. Swak, szwagier, V. 64; XXXI. 170. Swantewit, Swantowit, XVI. 158, XVII. 204; XXx. 222. Swanty Wid, p. Swantewit. VII. 329, 330; XXIX. 180. Swar, swarzyć, (j. st. słowo j. st, pol.), gniewać się, XIV. 48. Swariszczyk, (j. ros.), kowal, XIV, 226. Swarit (j, ros.), zW<lil'ZYć,lutować, XIV. 226. Swaróg, p. Swarożyc, XIII. 5-3; XIV. 43, 52, 56, 63, 68, 207, 298, 215-. 219, 225--228; lXX. 158. Swastyka, V. 251; VI. 306" 384, 38li; VII 295; IX. 420; pt Zn a ki s y m b o l i c z n e. -- haft, XXI,X. 185, 200. - motyw zdobniczy, XXiXIV, 287. Swaszczyny, uczta swatek i swatów, VI. 134. Swaśnicka, X,XIII. 123, 124. Swat, p. Raj, I. 245, 249, 250; V. 11, 20, 200; X, 68, 73; XIV; 188, 379; :XV.94. Swat wędrowny, XXV. 133. Swatanie, V. 10, 13. Swaty, III. 44, 348; IV, 96; V. 10, 13; VI. 128, 131; VII. 66; lX. 35; X . 27, 59, 60, 385; 'XIII. 314, 327; lXVIII. 225; XJXIII. 185; XXVIII.94, 95; .XiXIX. 150; XX,XVII, 114, 115. Swaybratte, bóstwo Prus, p. Iswanbratte, XXII. l. Swerbywus, (gw, hue.), dzika roza w lecznictwie, owoce, korzenie, wywar, XXXIIII. 123. SweryZka, sweriwka, (gw. hue.), fujarka, XVII. 146; XVII1.152. Swędzenie brody, II, 333. - dłoni lewej, II. 257, 333; VIII. 361. - dłoni prawej, II. 257, 333; III. 53; VIII. 3'61. - leczenie, XI. 399. nosa, II. 333; III. 50. oka, 11.333; 11.257; III, 50; XVI. 82. oka prawego, II. 257; III, 50; XVI. 82. - ,Tęki, V. 352; XVIII. W7. Swiec, szewc, V. 64. Swietaja nedila, (gw. hue,), Zielone Swięta, XVII. 142. Swoje czasy, menstruacja,XXXIII.80. �505 504 (gw. huc.), legar, V. 152, .212; VII. 263; XII, 294; XIII. 28; XXV. 96; XXXV. 110. Swornik, część pługa, I. 188. Swo,rzeń u wozu, VI. 395; XXXV. 67; XXXIX. 114-116, - w magii, XIII. 325. Swyn'a, (gw. hue,), świnia, X.X<XV.133. Swyniar, (gw. hue.), pastuch, IV, 281. Swynynec, (gw. hue.), chlew, XXXV. 113. Swytka, (gw. hue,) odzież, V. 73. Syber, zasuwa u pieca, XXJIX. 48 Swolok, Sybilla, lp. SebeHja, SibeHa, XXXVIII. 274. Sydlak, garnczek, N. 64, l' I!' I: i I ',:, , i' I i i '\ . Sygi, Coregonus lavaretus, X:X!XII,24. Sygnaturka, XVI. 360. Sygnet, pierścień, X,XXIV. 159. Syklywa detyna, (gw. hue.), XVIU, 183. Sykut, skąpy, XU. 68. Symbol, magiczny poprzedzający pismo, XXIII. 178. ~ oka, XXII. 47. - pitagorejski, XXII, 35. - płodności, XVIII. 94; XXXI. "60; - religijny, VII. 200, 287; XJXJI. 47. - sil przyrody, XV. 259. - w obrzędzie, XXI, 186-197. - walki wiosny z zimą, XXXIII. 10. Symboliczne b:cie p. młodej, x'XVI,86. - palenie dziewczyny, IX. 331. - wymuszanie ur,odzaju, XVIII. 100, Symbolika barw,IV.218,228 ;XIXIX.123. - znaków, pt. Z n a k i s y m b oli c z n e. . Symbryle, (gw. hue.), zaplata, VII.263, Syn, p. sin po grijehu, XIV. 59, 67, 71, 132; XIX. 90. - adoptowany, XVII. 261, 262, - boginki, XXXVIII. 254. - diabla, XX. 260. Sypianie pod gołym niebem, XXX. 34. ~ pierworodny, p.perwak,XVIII.178. - przysposobiony, P. adoptowany, sin po duhu. - w literaturze lud., V. 174; VI. 310. Syn Boży, P. Chrystus, III. 162. Syna lopiń, gw. hue.), trzebula szorstka' Chaerophyllum hirsutum L.. ,XVIII. 192. Synagoga I. 158; III. 52; XI. 218: XXX. 234, 236. Synek, chłopiec, XVIII, 221. Synody, XXVIII. 116. - łęczycki, XIX. 141. - w Pawii, we Friul, (snochactwo), XXVIII!. 114, 116, 120. Synogarlicy naśladowanie, V. 267. Synolica, termin. kowalska, VI. 292. Synonimy eufemistyczne, XXXVIII. 379. ~ wyrazów tabu, XXXVIII. 379. Synowa, p. snocha, snochactwo, I. 146-148, 150, 151; II. 305, 307; V. 52; XXVIII. 113. Synowie Diinu Diti, demony, XXXIV.18. Synteza kartograficzna, lXXVI. 38, 40. Sypanie, kukurydzy w zwyczajach wig, pt M a g ia, XX. 187. - kwiatów, XIX. 60. - orzechów w zwyczajach wesel;.; nych, X'X, 196. - owS'a przed p. młodą, XVIII. 149. - owsa w zwycz wig., XX. 87. - rpopiołu na ścianę w zwyczajach dorocznych, XX. 186. - prosa, XIX. 128. - prosa i maku w zwyczajach weselnych, XX, 196. -ziemi na trumnę, VIII. 53. Syrpianie na drzewach, X,XX. 35. - na piecu, XXX. 33. Syr, (gw. huc.), ser, IV. 287; XXVIII. 77, 83; XXXIV. 168; XXXV. 89. workowy, XXXIV. 165. Syrczyki, (j. ukr.), ornam., ,XXXII,38. Syrek, ser, XII. 45; XIV. 148, 149, 154. Syrena, demon, IV. 15{!; XXXIII. 154; XXXIX, 317. Syrnik, worek do sera, IX. 367. Syroiszki, (j. ukr')l p. surojadki, _ bosy, Phaseolus nannis,XIXXI, 99, grzyby, I. 199. _ tyczkowy, Phaseolus communis, Syroka, nazwa krowy, X:II. 301. XXXI. 99, Syrovodka. (j;.błr.), serwatka, XI,X.10, Szabrować, (gw. złodz.), kaleczyć, 5yrovat, (j. ros.), przymiotnik, XIX. VII. 281. . 10. Szabuoth, (j. hebr.), święto żniw, Syrovatka, (j. d. łuż, j. mIr,), serXV. 154; XXII, 122; XXVI. 120. watka, XIX. 10. Ęlzachowniczka, motyw zdobniczy,' 6yrwotka, serwatka, IV. 287. XXII. 112. System: ekonomiczny, XX'XIX. 103. Szada, Szadula, nazwa krów, XXI. - imienniczy, XXXIV. 64. 204-206. - irrygacyjny, X.xXIX. 209. Szadocha, nazwa krów, III. 45. ~ językowy, XXXIX. 315. - ludowo-demokratycz., XłXXr.X.136, \)lafa, p. safa, II, 51, 76; III. 95, 317; ,IX. 279, 361; XVI. 276, 367; - pokrewieństwa Morgana, XXVII. 173; XXIX. 42, 47, 184; XXXVIII. 346. .xxXVIII. 339, 418, 419, 424--427. - patry linearny, rXJCXIX. 184, 188. - Samokwasowa, <XVII. 168-178. Szafarka, przyrządy tkackie, II. 134, _ rodowo-<patriarchaI., ·XXXIX 105, ~zafka, I. 100; XIII. 253; XVIII.69; ..•...trójkowy, XI. 371. XXIX. 90; XXXIX. 451. Systematyka materiału bajkowego, Szaflik, p. kawusz, cebrzyk bez ucha, .xXXVII. 23. IX. 364; XI. 378; XIV. 356. - wytworów kultury materialnej, Szafran, p. safran, Crocus sativus, XXXIV. 273. aphrod., XXXIX. 3.00. Sysysz, słyszysz, XII, 68. - barwnik, IV. 216; VII, 177; Syta miodowa w obrzęda,ch pogrzeXXVIII. 245. bowych, VI. 26. Szafran w lecznictwie, XI, 398. Syto, (gw. huc.), sito, XIII. 206. Szaja, saja, włoska tkanina, XXXIV. Syvorodka, (j. ros.), serwatka, XIX. lO. 161. Sywula, (gw. huc.), nazwa krów, Szajnta, Nepeta cataria L., odwar, XXXV, 134. . II. 136. Sz! nawoływanie koni, ,XXXV. 137. Szajtan, sajtan, szatan,XJXXn. 92, 93. Szabas. p. sabat, sabbat, III. 319,324. Szak, wszak, XIV. 122, Szabasówka, V. 161; XI. 25. - . ~ szambelant, szambelan w szopce, XXV. 63, 69, Szabla, IV. 92. . - cudowna,' V. 261; IX. 77. - w anegdocie, .xxXI. 133. - w locie czarownic, XXVII. 64; .xXX. 220. - w szopce, Xl. 25, Szablak, fasola, Phaseolus vulgaris, XIV.94; XXXI, 93, 99. Szabelant, �506 Szakies, (j. lit.), widły rybackie, XXXII. 31. Szakłak ciernis,ty, pospolity, Rhamnus cathartica, XXVIII. 246, ,XXX. 61. Szakłak kruszyna, p, krzyżowe drzewo, X,XVIII. 246. Szal włóczkowy, V. 150. Szalawary, spodnie" XIV. 17. Szalej, Cicuta virosa, V. 25; XXXVII, ,284. Szaleństwo, działanie demonów. XIIOC.117; XXXIV. 7. , Szalone dni, ostatki, zapusty, VI. 47, 64, 75. Szalasz regalim, (j" hebr.), święta, XV. 154. Szałaja, (gw. huc.), trembita, VIII. 438. Szałas, p, b'odnarka, II. 37, 130, 207; III. 250, 252, 37.2; IV. 178; V. 124, 125; VIII. 40, 41; XI. 104. 105; :XXIII. 47; X:XVIII. 52, 71, 77, 214, 219, 221, 222; XXX. 27, 33..34, 215; XXX'I. 90, 149; XXXII. 7981; XiX,XIII. 87, 96, 58, 156; X'XXIV. 150; XXXVII. Go., 119, 121, 122, 189, 202; XXXVIII. 307, 410; XXXIX. 421, 433. SzaŁaśnictwo, VIII. 36; XXIII. 155; 'XXVI. 13'0, 134, 135; XXVII. 176; XXXIV. 288; XXXV'll. 226, 453; XXXIX, 107. Szaławiła, szaławiła, XVII~ 202. Szałwia, p. szałwijejka. Salvia offic., w lecznictwie, II. 137; VI. 60; X. 381; XIV, 11; XVI. 85; XXV. 77; XXVIII. 246; XX:X. 43, 52; XXXIII. 119. - w pieśn~ V. 66, 70. -. w przysłowiu, VII. 213. Szałwia okręgowa, Salvia verticilata w lecznictwie, XXX. 62, 507 Szalwijejka, (gw. huc.), p. szałwia, V. 70. / Szaman, XVI. 117-199, 122, 126, 128-132; XVII. 50-52, 54, 104, 245; XVIII. 62; XXXVII, 114; ,XXXIX. 47. S:lamanizm, II. 301; V. 107; VI. 22; VIII. 9; XV. 142; XV. 261-164; XVI, 116; XVII. 265; XXI. 64; XXXIII. ,137; .xXXVII. 125; XXXIX. 60. Szamanka, XVI. 121; XVII. 111. Szdmaś, (j. lit.), sum, XXXII, 25. Szamasz, p. bliźnięta, (j. babil.). bóstw:o księżycowe, XXXII. 153. Szamir, duch w postaci koguta, XXI. 231, 232. Szana, (gw. druc.), wódka, XXXVII. 210. Szander, żandarm, IV, 307; VI. 47. Szangn, O, Jonulów), bóg piorunów. VII. 10. Szanta pospolita, Marrubium vulgare, XXVIII. 246. Szapalukas, (j, lit.), kleń; XX,XII. 24. Szapka, (j. ukr.), część brogu, XVI. 369. - dach, lXVI. 369. Szara. (gw. huc,), szał.as, X'XXiIV.150. Szar/!gle, (j. ukr). ręczne nosze, XVII. 149. pt, T ra n s p or t. Szarrlńcza, koza lądowa w legendzie, XIII. 145; XXXI. 80, 82; XXXVII. 80; ~XVIII. 105; XXXIX. 216. Szarapata, wialn'a, XI. 177. S~ rawary, spodnie, XX. 93. SZIl.rkan, (j. słowac.), smok, V, 130. SZJtrlej, duch ziemny, XXXIX. 319. Szamiasta, nazwa krów.. XXI. 204. Szarcta biała, Gnaphalium dioicum, XXVIII. 246. .. leśna, .p. zytko pana Jezusa, Gnaphalium silvaticum, odwar, .xxx, 51. Szczedriwki, O, ukr.), szczedrówki. Szarotka, Leontopodium alpinum, życzenia noworoczne, XXVI. 119. lecz. XXVIII. 246. Szczedriwnyj chlib, (gw. huc.), p. Szarzać, tarzać się, kulać, XIV. 122. S'Zczodraki, VIII, 375. Szata roślinna, XXXIX. 229. Szczedrowanie, (gw. huc.), p. szczo_ Szatan, p. szajtan, lelek, diabeł, drowanie, VIII. 375; XXV. 118. IV, 96, 264; V. 110, 367; VI. 399; Szczedrówki. p. kolędy, szczedriwki, XII. 213; XIV, 186, 313; XIX. 117; IV. 84-93; V, 65-78; VI. 402; XXVI. 70,72; XXVII. 57; XXVIII. XXVII. 157. 131, 135, 138; XXIX. 105; XXX. 95, 208 209' XXXI. 21, 46, 101, 104, Szczedryj weczer, (gw. hue), wigilia Trzech Króli, XVIII. 210. 106: 126: 128; XXXVII. 285, 295, Szczedryk, (j. ulu,), wigilia N••Roku, 306; XXXVIII, 273. - w szopce, XI. 29, 31; 140-144. II. 214. Szatka, kolorowa chustka, XVIII. 221. '.Szczekanie, XIV. 133. Szatkownica, p. krążaki. Szczeki, jVi'dełki u żerdzi studzienSzdtra, (j. lit.), żerdż, XXXII, 30. nej, IX. 274. Szatrać, uważać na coś, IV. 307. Szczenięta, nawoływanie, odpędzaSzatrawaris, (j. lit.), żerdnicy, nie, III, 45. XXXII. 31. _ przeciąganie przez dzwono kola, Szaty, XI. 162; IV. 16. XVI 79. _ drobne kawałki, XII. 68. Szczepi.enie drzew OWO<lowych, VI. Szawondasi, (j. algonk.), bóg wiatru 54; XII. 297. połudn. VII. 10. Szczepy ludów, XI. 349, 3'53; Szczanie w u:sta pijaka, XI. 397, X.x:XVII.98, 280; pt, Indeks -_ z krzyża, magia., XI. 381. e t n o g e o g r a f i c z n y, Szczapić, złapać, chwycić, XIV. 122. - płdn. 'ruskie, XJXX'I,X. 119. Szczapy darte, XXXVIII. 231. - wsch. a.frykańskie, XXXIX, 189. - do oświetlenia, XI. 212, Szczera, uczynna, III. 45. Szczaście, (j. ukr.), Gnaphalium dioi_ Sz~zerbak, scerbok, zioła jadalne, cum, p. szarota biała, XXX. 207. III. 25-3. S:z;czaw, t<lIrczowaty, umex scuta.tus, Szczeście, szcześliwie, XIV. 122. korzeń vi lecznictwie, XXXV. 148. Szczetka, szczeć leśna w lecz., _ pożywienie, XX,318; XXVIII.246. XXX.48. Szczebrzuchy, (dok.), naczynia., ,XX.91. Szczezby, (gw. hue.), p. dia,beł, IX. Szczecina, XXX. 21. 384; XIII. 32, 115, 204, 230, 231, Szczeć, grzebień do czesania lnu:, II Szczeżul, łuska rY'bia, XIV. 122. 131; VI. 47, Szczęście mieć, III. 51; V. 184. Szczeć leśna, p. czersak., szczetka, - zapewnić, XIII. 226, szczota, szczoteczka, Dipsacus silSzczęśliwa godzina w lecz., VI. 59 vestris Huds., XXVIII. 246. Szczkene; (gw. huc.), nawoływanie - kwiat podkurzanie XIII. 223; na bydło, XXXV. 136. XXX. 48; XXXIII, 119. - ' �508 509 '-.; ; SzcZodraki, p, szczedriwnyj chlib chlebkl . noworoczne, VI. 72, 73;' VIII. 362; XIV. 135. Szczodraki, kolędnicy, III. 72. Szczodrowanie, składanie ż-yczeń, I, 252; IV. 84-8'9, 93. SzczodJrownica, sz{:zodrówki, IV, 85: Szczodry dzień, V. 297; XXXI. 174, - wieczór, wigilia N. Roku !XI 214 430; XX. 166. '" Szczodrydzeń (dok,), szczodry dzień" ad diem E'piphanie, X. 217. Szczot, choroba bydła, XXX. 46.. Szczota, szczo,tec~ka, szczeć leŚ\na. XXX.46, Szczotka do bielenia ścian, IX. 361. --'o p. szczeć, db czesania lnu, IX. 365; XXXI. 4; XXXVIII, 418--427; - do łowienia kretów, XXXIX. 293. Szczubel, szczuble, ,szczupak, XIV.122. Szczudła, XXXVI. 109. Szczudło, dziad w szopee, XIX. 90. Szczuka, XXVIII. 161.. Szczupak, p iglarz, szczubel, szczuble, szczuka, Essox lucius L., :XXXI. 36, 42; XXXII. 24. Szczupak w magii, XIX,X.·251. - w wierzeniach, XII. 266. Szczupakowy świst, recepta komiczna XXVIII. 205. Szczuple, szczupło, XIV. 121, Szczur, sprowadzanie, X,155; XIV.132: - stworzenie, XIII. 334. - tępienie, XXXV, 70. - w literaturze ludow., IX. 83 184 - w opowiadaniu, VIII. 305.' . - w przysłowiu, XIV. 243, - wcielenie. duszy, XVII. 182. - wyprowadzanie, VIII 305; IX. 184' XI. 381; XIII. 143. ' - ?:Wierzę święte, VIII. 7, 9. _".wo"::."~:-'._" .._..__--,.-- ..- ... -.-. _. __ .. _._ Szczurnik, dzanie. P. SZCzurów wyprowa- Szczydrowaty, (gw. hue,), kolędować szczodrować, XIII. 210. ' Szczydryj weczer, (gw. huc), wigl~ lia Trzech Króli, XIII. 28, Szczygieł w literat. ludow., VIII. 303 Szczygoń, strzygoń, V. 54, 55; VIII. 26; XX, 258. Szczypior, p. labieczek, w legendzie, XIV. 167. Szczyr, szczyrbaneć, w lecz., XIII. 221, 225. Szczyrk, podglebie, XIV, 122. Szczyt, p. kalenica, II. 76; V. 63; VI; 393; XIV. 356, 359; X. 312317; XVI, 3,67, 368; XX. 75; XXXIV. 146, 147; XXXVII. 227; XXXVIII. 339;XXXIX. 241; pt~ Dach. - łamany, otwarty, XXVII, 140. - pionowy, X'X.XIII. 96. - pOlbiiany deskami, XXXIII. 98. - w wierzeniach, III. 141. Szed, (j. hebr.), diabeł, XXI, 201. Szeja, szyja, XIV. 122. Szeląg, XXXI. 110. Szelążek, p. szeluzok, przyrząd do pisania jaj, IV. 208,' Szelążnik mniejszy. Rhimanthus cri_ sta galli, XXVIII. 246. - większy, Alectoropholus małor. Ret., XVIII. 184. Szeluzok, (j. ukr,), szelążek, IV. 2Ó8. Szelom, hełm, XVII. 179; XXVIII. 170. Szepszeląg (dok.), pamiętne, opłata sądowa, XIII. 287. Szeregi ewolucyjne, XVII. 47-49; X:XII 98; ,XXXVIII.48; XXXIX.2a. Szeregówka, p. kształt wsi, XXVII. 128, 131, 132: XXXVII. 176 Szeroka, M. Boska, XXXI. 108. W4, \c. Szerszeń, p, sierszyn, sorsoń, scerseń, XI. 367; XIV. 120. - w Peregrynacji Maćkowej, :X:XVIII. 204. Szesk'irna, (gw, huc.~, drewniany cyrkiel, lXXXV. 113. Szestelyna, (gw. hue.), w lecz. XIII. 219, 225, Szestok, ognisko u Jakutów, XXXVII. 105. Sześć, liczba magiczna, XIII. 219; XX. 262, 270. -; tygodni po porodzip., XXIII. 62. Szew, na okrętkę, XXII. 100, 105, -; na wierzchołku czaszki (wejście duszy), X.XXIV. U. -; przenizany, XXII. 100. - technika, XXII. 9,9. - zasadniczy, 'pil"ZeObTażenia,XXII. 109, UO, Szewa, (gw..huc.), szczaw,.xX'XV.148. Szewc, p. szewiec, świeć, III. 319; IV. 82; VIII.60; IX. 59-64, 186, 187, 293; IX. 175; XI. 379; anI. 27; iXIV. 277, 371-373; X:IX. 96; X,XXVI, 286; :XXXVII. 332. -; w piosence, IX. 62; XII. 123. -; w przysłowiu, IX. 3.71, 376, 377, 380; XVI. .97. - w ·szopee, XIX. 36, Szewouslach, Szewuoth, (j. hebr.), wycinanka,. XXII. 122; XXVIII. 47-49, 51, 54-56. Szewskie godzinki, XIV. 371. Szewstwo, XXI, 23g; XXXVI. 286; XXXVII. 332. Szewtówka, szewty, część warsztatu tkackiego, XXIX. 86. Szima, (gw. hue.), nazwa koni, XXXV. 135, Szintoizm, XV. 146-148; X'XXVI. 143. Szist roż., O, ukr.), wzory pisanek. IV, 212. Sziwiśi, O. hebr.), wycinanka, Mizrach, X'XVIII. 47, 55. Szkabri, (gw. huc.), trzaski, XXVI. 57, Szkala, szkoła, IV. 307. Szkapa, VI. 47; XIV. 12. Szkaplerz w wierzeniach, II. 225; III. 155; VIII. 257; XI. 387; XII. Q63; XV, 96; XVI. 61; XXIII. 78. pt. Ma g ia. Szkarlatyna, p. sipka, III. 139;IXI,399.. Szkarpa ryja, mysz, dowcip góralski, XVII. 80, Szkarpny, IV. 307. Szkielet węża, XiX'XIX. 335. Szkielety b<l.J!'wione,XVII. 171, 173. Szklana bania, I, 218. - góra, I. 6; IX. 80-83; XI. 374; 'XVII. 46; XXX. 250. - trumna, IX. 182, Szklanka, obrócona dnem do góry, III. 60. - wody, w magii, III. 59; VI. 63. Szklarnie, huty szklane, XXX. 180, Szklarz' p. bloniarz, okniarz, VIII. 322; XXX. 147. - liptowski, X,XXIX. 435. - włoski, XXX. 172. Szklepitie, (gw. hue.), skały, VII. 2.63. Szkło, do lampy, w przepowiedniach, XIV, 369. - do malowania obrazów, XXX. 146, 150. - magiczne, p. zwierciadło, XXVII. 9'6, 102. - w obróbce bursztynu, XXXIX.346. Szkło, w przepow. śmierci, VIII. 49, - zapalające, XXVIII. 127. Szkocka-polka, taniec, XV. 79, 80. Szkodnik, złodzi.ej, XVII. 4. Szkodzić, czynność mag., XX,X. 203. Szkólnica, szkolniczka, uczennica, IV. 122; XVIII. 221. Szkolnik, uczeń. XVIII. 221. �510 511 Szkoła: animistyczna, XXVI. 101. ~ antropologiczna, I, 15, 35; XXI. 98; XXII. 19. - dy£uzjonalna, <XXIXVIII. 279; XXXIX.92. ~ etnograficzna radziecka, XXXIX. 15--17, 22, 27. - etnologiczna, XXI, 17-19. - e;;no.og. w prehist .. XXVI. 32'-34. - etnopsychologiczna, XXXVII. 315. ~ ewolucyjno-pr'zyrodnicza, XXII. 19, 20; XXVI. 33; XXXIX. 22, - funkcjonalna, XXXVII. 315; X,XXVIII. 340, 345, 384; X~XIX 25, 26, 62. - Graebnera. XXiXIX.92 - Grimma, I. 12. - histo,ryczna, XXII. 19, 20; XXVI. 101; XXXVIII. 279. - Bectiera, XXVI, 101; XXXVI. 113, 118, 125, 128, 129. ,- ind. Benfey'a,. XXVI. 101. - indyjska, XXXVII. 310. - kulturowo.historycz" ,XXiXlX. 92. - ludoznawcza, I. 16. .,- łacińska, XXXVII. 311. - magii, XXVI. 69,70; XXVII. 100. - migracyjno-historyczna, I. 12,13,15. - mitologi.czna, XXVII. 2; XXX. 223. - mityczna Miil1era, XXVI. 101. - neoewolucjonistycz., 'XX,XVTII.384. - psychologiczna, XXXVII. 315; 'XXXVIII. 345; XXXIX. 26, 27. - Schmidta i Kopersa, X'XXIX. 62. - socio1ogiczna, XXII. 10; XXXVIII, 385; XXXIX. 22. - struktur"llistyczna, XXXVIII. 4. 5, 18. 25, 26. Szkola. choroba gardła. VIII 86;XI.395. Szkondla, C;.ukr).częśćbrogu,XVI.369. Szkopina, barón'na. II. 125 Szkopowina. baranina, IV. 174, Szkorbut, VIII. 86. tkanina z wełny, ,XXXIV. 161. skubanie pierza, P. tłoka, XXVII, 173; pt. Z w y c z aj e t o war z y s k i e. Szkudlacz, gonciarz, VI. 47, 57. Szkuta, ,XVIII 133,134;XX. 39,56,112. Szkutnik, Xx. 56. Szkot Szkubaczki, Szla, p. S'zle, postronki, X'XXIX. 126. Szlachcic w przysłowiu, XVI. 97. - w szopce, XIX., 35, 51, 92; XXV. 63, 74-76. Szlachta, I. 258, 259; II. 283; III. 82, 83, Ill, 116; VII. 56, 61, 94, 156; XIII. 66. 156, 34'5-349; XVaI. 231; XIX. 71; XiX. 17; XXII!. 152 XXXIX. '137. Szlachtfest, (j. niem)., dzień bicia bydła i świń, XVI. 2, 3. Szlachtmonate, (j. niem.), listopad, grudzień, bicie bydła, XVI, 3. Szlaha, Ci, błr), mbt do głuszenia ryb, XXXII. 26. Szlak 'bursztynowy, X:XVI. 92; XXXIV. 265. Szlaki, greckie, handlowe i kolonizacyjne, XXXIV, 70. - komunikacyjne, XVII. 72. - migracji, XXXIX. 68. - wareski, XXVI. 92; pt. S z l a ki han dlowe, - wędrówek drucia·rzy, XXXVII. 207, 208. S z l a k i h a n d lo we, p. Brama Morawska, droga bursztynowa, droga Wiślana, druciarzy, handlo, wa, szlak czarnomorski, szlak grecki, szlak Podkarpacki, komu_ nikacyjny, wareski. Szlakować, p. p-"ześladować, dokuczać. Szlecha, część wozu, II. 132, Szle, szlE'je. P. ham, siele, silat, sila-t. sile, sili>, sleias, szla, szlecha; XXXI. 116. XXXVIII, 231; XXXIX. 118, 123, 125, 126, 131. Szlejfa, ubiór głowy, XXVIII. 21.. Szlekontajza, herb górników, XI. 30. Szlichta, przędziwo, III. 9, Szlichtować, gładzić, VI. 47, 246. Szlifowanie bursztynu, XXXIX. 381. SzlufY, część pługa, I. 143, Szlapak, (gw. złooz.), żołnierz pie· choty, VII. 281. Szlapy, odzież, XIV. 17, Szmaragd w wierzeniach, XXXIX. 325; pt. A mu l e ty. Szmata do popLom, p. zolówka. Szmata, którą obtarto zmarłego, XII, 6,2. Szmatalacha, nazwa krów, ru. 45. Szmatie, (j. ukr.), bielizna, III. 45; XVII; 151. Szminka, XXXVII. 85; XXXVIII. 56. Szmyrać, gmerać, XIV. 122. Sznat, (gw. złodz,), prędko, VII. 281. Sznepa, (gw. hue.), słonka, VII. 263. Sznica, część wozu, II. 131, Szniurej, (j. lit.), sznury do łowienia ryb, XXXII. 26. Szniury, (j. blr,), p. s.znury u sieci, XXXII. 26. Sznur, demona febry, XXXIV. 43. - do łowienia ryb, XXXII. 26; XXIX, 126. - do grządziela, XXXIV. 184. - jako ozdoba, XXIX. 80. - konopny, w magii, XXXIV. 13. - u S'ieci XXXI, 3, 38. - u stępy, XXXIV. 190. - w zwycz. kJupna i sprzedaży, XXIII. 85, 92. - w zwyczajach wesel., ,XVIII. 144. - wisielca magii, XXV. 115; XXXI. 75. - we wróżbach małżeń" XVIII. 212. w z guzami, gwiazdozbiór, Smok, I. 176, Sznurowy cia, (gw. huc.), sznurówka, VIII. 389. Sznuróweczka w pieśni, VIII. 391;. XII, 73. Szn1.:1rówka aksamitna, p. gorset, XXXIV. 164. Szot odpędzanie kur,. II. 130. Szocz taniec wielkop~ XXXVII.461. szok~l, niewód, koniec matni)NV.123. Szolka, (gw. żołn.), Esschalle, III. 81. Szontać się, chodzić tu i tam, VI, 47. Szopa, I. 161; V. 153; VI. 56; IX. 384; XI. 3'5, 162, 173; XIV. 147, 150, 155, 360,362; XXX, 23; XXXVII. 190, 192, 193; XXXIX. 268. Szopka, p. balamuty, betlej, betleSznurek jem, betlejki, cudaki, figurki, he- kukiełkI lalki, postacie szopkowe,wertepa. III, 173, 174; IV. 276; V. 154, 301; VI. 394; VII. 92; VIn 201; loX. 19; X. 126, 156-167, 282, 292-297, 351, 459; XI, 17---024,27, 28, 3034, 49, 1.30-150, 429; XIII. 149; XIV. 131, 136, 148, 149, 151, 153, 154, 246, 338, 340-345; XVI. 380, 38Q, 385, 387, 300, 391; XIX. 31, 32, 47, 54; XXII. 129-137; XXIII. 128--131; XXVI, 66--69, 143; XXVIII. 14, 141; XXIX.. 92; XXX. 245; XXXI. 53-56, 58-63; XXXIII. 148; XXXVIII. 243, 538; XXXIX, 431, 446; pt. W i d o w iska ludowe. Szopka kaliska, XIX. 36, XXXI. 60. - kralwwska, X. 126, 282, 292-297, 4'59; XI. 17-50; XIXXI'X, 589. - lubelska, IX. 299; XIX. 36, 46. - łowicka, XXXI. 60. - ·podhorecka, <XXXI. 60. rody, Krippensammlung, �512 51} - postaci szopkowe, p. koza, kozioł, kozak, krawiec. - radomska, XXXl. 60, - w Makowie, XIX. 37. - w Siedlcach, XIX. 35. - w Wieliczce, XI'X. 36, - zakopiańska, XXXI. 148. Szorować, P. czuchać. Szory, p. uprząż, V, 208. Szóstka, sześcio_, dzies'ięcLocentówka. V.64. kije do suszenia XXXII. 33. Szóstki, sieci, Szostuok,(j. jak ),ogn:sko.XXXVII.105. Szpak, koń, XIV. 50. Szpak, ptak. P. ćpak. Szpalery, XXII. 113, 114. Szpangi, kOłki u drzwi, IX. 274, Szparag, ,xXXIX. 3.00, pt. A P h r od i s ia ca. (gw. złodz.), dobry interes, VII. 281. Szparga, S21parnik, żyWy ptak, wabik, XXXIX,292. Szparutki, część walPsztatu tka'ckie. gO, II. 134. Szpelc Triticum spleta, Orkisz, 'XX'XVI. 303. Szperka, p, słonina, XI. 400; .xXV. 66 - zabawa, XIII. 309. Szpice, część koła, II. 132. S'zpichlerz, w przysłowiu, IX. 51'. Szpiginar, nieoczyszc2iana terpentyna, XXX, 28. Szpik bYdlęcy jako lek., V. 301. 302. - wysysanie, przez demony, XXXIV.7. - z kości wielkolud6w, IX. 386, 387, Szpilart, narzędzie druciarskie, ' XXXVII. 206. . SzpiJe brązowe, XVII. 80; XXI. 22. Szp;lka. mosiężna, p. spinka. XXVIII. 216. - p. młodej, III. 51. ,......pożyczanie, V. 353; XXIII. 76. - w praktykach mag., II. 337; ,Xl.38l. w przesądach, XXXIII. 13.9. - z osikowego drzewa, IV. 210. Szpilmani, (j. niem.), histrioni ..XiX.l78 Szpinki, pętelki, XXXIV. 146. Szprynce, figle, VI. 47. Szpularz, XXiXVIII, 419. Sllpulka w warsztacie tkackim, XXIX.86. Szpylki,(j., ukr.), wzory pisanek,IV.2U, Szpyrka, szperka, IV, 174; VI. 57; XI. 377. Szram, drut, .XXXVII. Szryz, szron., VI. 47. 210. trzymać, (gW, zŁadz.), żyć w zgodzie, VII. 281. Sztandar Judy, XXVIII. 50. - zwyczaj wywijania podczas uroczystości, XXX. 252. Sztęp, (gw.złodz.), podejrzenie,VII.281. Sztoga, część warsztatu tkackiego, II. 133. Sztorcować, ogładzać kant łubu, XIV. 133. Sztorhany, (gw. huc,), karakony, VII. 263. Sztrajjowanie, (gw. huc.), wywózka drzewa, XVII. 150, Sztreka, tor k,o.lejowy, XVIII. 221. Sztuczne kwiaty, p. kwiaty, X.XXI. 76, 77. Sztuderować, uczyć, VI, 47. Sztuka a· etnologia, XXI. 91. - a przemysł, XXXVIII. 577. - arabska, XVII. 177. - bizantyńska, XVII, 177. -chrześcijańska, XXI. 108. - Czukcz6w, XXII. 87. - dzieci, .xXIX, 1. - egipska, XXXVIII, 334. - Ewenków, XXXIX. 422. Sztamy ~ - germańska, XVII. 177. Goldów, XXXIX. 422. gotycka, XXXVIII, 335. góralska, XXX. 171. grecka, XXXVIII. 334. krakowska, X. 458. kuchars'ka, grecko. rzymska, XXVI. 109. ~ ludowa, VII, 95; X. 99, 100, 169, 35~, 3'5'3, 4215; ,xrr. 204; XII. 113; XIII. 344; XIV. 367; XVII. 138; XXI. 49, 270; XXIII, 156,172, 177; XXV. 101, 104-108; XXVI. 104, 114, 123, 128, 148; XXVIII. 255; XXIX. 113, 114, 134, 153,154, 201-207; XXX. 1-3, 5, 8, 233, 234,241; XXXI, 6, 9,166,171,173; XXXIV. 275; XXXV. 24, 183; XXXVI. 13, 163-165, 168, 174176, 179-183; XXXVII. 223, 246, 247, 352--3:54,424, 431, 462--465, 481-4lłS; XXXVIII.· 217, 218; 315, 331, 332, 574; XXXIX. 1.2, 13, - ludów pierwotnych, XX?C- 11; XXXVIII. 334. - magic'zna, XXV. 17. - Niwchów, XXXIX, 422. - norweska, XXX. 253; XXXV. 169. - Oroczów, XXXIX. 422. - paleolityczna, XXIV! 162. - podhalańska, VII. 101; X. 465; XXVII. 159; XXXI. &B. - pomorska, XXVIII, 103, 1M. - romańska, XXXVIII. 335. - 'SIpiska, XXXV. 186. ~ starosłowiańska, XXx. 3, - szwedzka, XXX. 253. - ślusarska X'XIX. 71. - średniowieczna, XXXVIII, 335. - Ulczów, XXXIX. 422. - włoska X, 128. - żydowska, XXVII1.4O, 44, 45. Sztuka do stiny, O, ukr.), XVI. 366. 13 Lud - Tom XL s z t u k a l ud o wa, cacka, (wyci~ nanki), ceramika, drzeworyt, egle.,; miLacja, garncarstwo, hafty, inkrustacja, intarsja, klocki drze,;. worytnicze, kodry, kołdry, koronkarstwo, lanki, malowanki, mizrachy, obrazy na szkle, obraźnicy, pisanki, ryciny., rysunki. rzeźby, spinki, skrobanki, światy. świątki, tkactwo, wycinanki. pt, Plastyka,Ornlament. Sztwórtek, czw8lc1ek, II. 141. Sztyce, (gw. złodz,), nogi, VII. 281. Sztych, kopanie burszt., ,x,X,XIX.414. Sztyl, toporzysko, VI. 47. - rękojeść motyki, ,x'X,XIII. 66. Sztyle, narzędzia do ładowania drzewa, XVII. 15,1, . Sztylwaha, część pługa, I. 143. . Szuba, V 247; XI. 213, 439; XXUI.168. S'Zubieni<:a, VIII. 309; XI.- 3'78: XII. £0; XIV. 45; XXVIII, 71, 75, 77, 85, 87; 252; XXIX. no; XXX. 250; XXXI. 17, 45, 124; XXXIX. 144, - w przysłowiu, IX, 244. Szuchajek, parobek, II. 139, . Szuchalaja, (j. błr.), łódź drązona, X'r. 220. Szufla,IX, 200, 366; XXXI. 3,. - do gładzenia roli, ,XJX,XIV.183, 184. - do kartofli, XXXIX. 450. - do szukania burszt., XX'XIX, 363. ~ do wody, p. siedlaczka, wiejalka, wiejauka, X~X'XI.38; XXXII. 27,32. - do zboża, p. siedlacka, p. wiechlaczka,. (gw, huc.), sąg, VII 263. Szukanie rzeczy skradzionej, XXV. 116, Szulak, jastrząb" III. 45. Szulka, tymotka, trawa, II. 135. Szulek, (gw. huc,), puszka w zagadce, XVIII. 173. Szuh, �515 ~14 Szum, dr>Cltmybursztyn, X'X,XIX. 363. Szum w uszach, wieDZenia, III, 54; XXX.44. Szumelyna, (gw. hue.), liście kukurydzy, zagata, XII. 295, Szumki, pieśni, III. 363. Szumowiny w wierzeniach, III. 50, 51. Szuptis, O, lit.), szufla do wylewania wody, X,XXII. 32. Szurc, spodnie plóc., XXXVII. 216. Szurgot, łachman, XXXIX. 344, Szurnąć, (gw złodz.), uderzyć, VII,281. Szuścieć, szumieć, XVIII, 22t.!. Szuta, Szutka, (gw .. huc,l. nazwa krowy, XXXV. 135. Szu tka, (gw. hue.), palma wielkanoc_ na, XVIII, 210, 211, 21u. - (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Szutkowa nedila, (gw hue.), Niedziela PaImowa, XVIII 210, Szutyj, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. SzUr, (j. węg,), płaszcz, XXV. 132. SzUz Mariarol, O, węg.), pieśń o M. B., XXXII, 4. Szwabśkyj, (gw. hue.), dach dwuspadkowy, XXXV. 106. Szwaezki, XI, 56. Szwajcarka, nazwa krów, ,XIX,XV.135, Szwajka, przetyczka do fajki, w przepowiedniach, pogody, XVIII. 199. Szwala, hafciarka, IX. 95, Szwamfuter. farba, Scmneinfurtergriin, XXX. 167. Szwarny, piękny, zgrabny, XVIII. 222. Szwasty, ł,awa, IX, aoo. Szwatol, platek śniegu, XIV. 123. Szwela, podwaHna, przycieś., XIII. 66; XX. 315; XXXIII, 95. Szwestka, śliwka, XVIII, 222. Szwęgrzeć, szwyngrzyć. szeptać XIV. 123. na'rzędzie druciarskie, XXiXVII. 205. Szyb górniczy,x.xXI. 86. Szyba szlifierska, X!XXIX. 378. Szyber, zasuwa w kominie, XXIX. 49--51. Szwynkownycia,' Szych, XVIII. 146; XXIX. 283; XXXI. 76; XXXIV. 161. Szycharstwo, XXX1.16O. Szycharze, XXX. 234; XXXI, 160. Szychtarz zakopiański, Ul. 2~. Szycie bez węzłów, śmiertelnej koszuli, XXiXIX. 30G. - na tiu1u, Xxx, 2~. -: zakazy, XIII. 27. Szydło szewskie, IX. 5\3, 186, 244; t XIV .. 371. Szykowny, zgrabny, prędki, II, 141; XVIII. 222. Szyld na domach chłopskich,iXiXXI. 76. Szyniony, uczesanie, XXVIII. 18, Szynk, XXVlU. 188; X'Xx. 203, 205; IXJX,XI,18, 110. Szynka, jedzenie w W. Niedzielę, XVI. 79. - święc. kość w lecznictwie, XI. 385. - w Peregi~ynacji MaćkowejXXVIII. 1 97, Szynkarka w szopce, XIX. 3'8; XXXI. 14, 19; XXXII. 44. Szypelki, supełki w hafcie, ,XlXVlI'I.38. Szyper, p. flisacy, X. 7; XVII. 75; XVIII. 132, 136; XX, 56, 57, 100. Szypólka, wrzeciono, liX. 365. Szyszka olszowa w lek., ,XXXV, 71 - sosnowa, tępienie pasożytów. XlX,X, 26. - świerkowa, III. 229, 253; pt. Po. t r a w y g ł o d o w e. Szyszki, ciastka weselne, XXXIX.446. Ścepy, łuczywo, ;}C,XLX.10, 51. Ściana: bielona, 1. 16,1; IX. 2119; X.XX. 2(}-22. 1 " - , , blokowa, V. 152. chruściana, HI, 11; X'XIX. 572. drewniana, XIV. 398. frontowa, IX. 27'9. konstrukcja, ,XJXiXVII.193, 196, 197. licowa,p.frontowa,.){J){,XVII.190,l9'5 - lątkowa, XoXlXLX..287. - na węgiel, XX'XUI, 91. - stodoły, x,x,xIV. 144. - szczytowa, I. 1,60;IX. 279; XXVII. 140; XXXIII, 90; XXXVU. 190; XXXtx. 25'5, 264. - wieńcowa, XXXIX. 243. - wyplatana, x/XXVIII. 364, - z chrustu, oblepiona gliną, XX,XIX. 572. - zewnętrzna, V. 1513. Sciapkować, 2Jbierać masło, XVI, 86. Ściągać sobótkę, stos sobót" V 269. samobójcy, XXXI. 85. Scieg atłasowy, p. gładki; - gałązkowy, XXIV. 139, 142. - -gładki, XXIV. 1'36; XXVIII. 23, - gobelinowy, XXIV. 139. - hafciarski, XIXVUI. 33, - Janina, X,XXVII. 224. - kładziony, XXVIII. 23. knoplochV, XlX:VIII. 36. - koszykowy, XXVIII. 23. - krzyżykowy, p. chrestyki, XXIV. 138, 141. - łańcuszkowy, ,xxII. 95; .XJXlV.143. Nizine, IX. 95. - piaskowy, XXIV. las, 141, - płaski, IX. 95; XXIV. 138; XXVIII.36. - płomienisty, XXVIII, 23. - pocztowy, XiXVIII. 20. - przed igłą, lXXIV. 140 - przekłuwany, XXVIII. 23, - supełkowy, XXVIII. 23. - sznu!'kowy, XXIV. 14-3. - sznurek pletenyj, IX, 95. - warkoczowy, XXII. 108; XXIV. 139, 143. - wodny, XXIV. 139. - W)'ipukły, XXVIII, 23. - za igłą, XXIV. 140. Scień, cień, choroba, H. 217; VI. HJ. ŚCiernisko w zagad'ce, VI, 24S. Scierwa, padlina, V. 64ŚCieś, ścieś! nawoływanie koni, III,45. Ścięcie, ścięcie mieczem, XI. 392; ,XXXI. 83. Ściganie kukułki, p. Prima Apritis, VI. 298. Ścinanie kani', XlX;XI.,167. pt. Z wyc z a j e i o b r z, d o r oc z n e. - koguta, XXII. 8. - świec, zwyczaje mieszczańskie, XX. 194. Ściobka, O. błr,), izba XXVII. 140. Ściong, jednorazowe przeciągnięcie siecią, XIV. 123. Ściółka pod bydło, p, cetyna, XXXIII. 22, Ściwnie, prawie, XII. 68. Ściżyć, naglić, XIV. 253. Śćklo, szkło, XXXIX, 383, 409. Skartny, wybredny w jedzeniu, VI.47. Śkierdź, główny pastuch, IV. 14-1,142. Ślaban, kanapa z wiekiem, p. łóżko, IV, 278, 287. Ślachmyca, cza~ka welniana, XXVIII. 171, 174, 175. Ślad stopy na kamieniu, stopka św. Kingi, Król. Jadwigi, p. stopa na kamieniu, I, 63, 218, 221, Ślady stopy diablej, 1. 219. Slaga, flisacki młot drewniany, X. 454; XXXIX. 322. Ślajsa, s·zczapy do oświetlania, p, lucIyWQ, XXXV. 64. Ślakować, śledzić, tropić, XIV. 123. Slakownicy, XXXVI. 198, Ślak ta, szlachta, XXXV. 48. �517 Slam(l,zarny, powolny, niezdarny, . XII. 68. Slawka, skobel, IX, 361. Ślaz lekarski, Althea offie. Malva affic., korzeń, XXX. 39. ...,.-'kwiat, XJXX. 49, 55, 58. - liście w lecznictwie, II. 156; VI. 59;· X. 33,4; XIII. 217; XIV. 60; XVI. 85; XXx. 39, Ślazowa róża, Alt)laea rosea, odwar na kaszel, XXXI. 98. Sleau, (j. rum,), postronki pociągowe, XXXIX. 12,5. Slędnik, wyżeł, XVI. 108. Sledzie, I, 165; VIII. 293, 312; X. 358; XIII. 160; XX. 39, 96, 181; XXVIII. 161; XXIX. 92. - w magii, XXX, 251. - w przY'sil1owiu,IX. 48. SIedziana wieprza w przepowiedniach zimy, XIII. 205. Śledziówka, beczka, p. miary, XXVIII, 159, 162, 165. Ślemień, ślemię, XVII. 179; XXIX. 183; XXXV. 112; XXXVIII. 272. Slepa baba, p. ciuciu babka, gry i zabawy, V. 144. ślepe zwierzę w zagadce, XVII. 84. Ślepi .Szwabi, XXVIII. 207, Slepiec, bąk koński, giez,XVIII. 22,1. Slepień, bąk, Bovinus laurinus, XXX. 25 . Ślepota kurza, XVII, 184. - Mazurów, XXVIII. 207. - w apoIDcyfie, XXI. 120, 180. Slepy lwń w pieśni, XXIX. 94, - w opowiadaniu, XXVIII. 188-190, 192, 194. - w przysłowiu, VII. 215. - w zwyczajach przy wypędzaniu bydła, XXV, 56. - w zagadce, XVII. 93. Slężak, odzież, XIV. 14. Sliczny, XVII. 198, Ślimaki leśne, lek na rupturę, VI. 160. - w przypowieściach, IX. 67; XII.54, - w zagadce, XVII. 90. Ślina, symbol duszy, XXIX. 149, --. w leczni<:twie, III. 54; X. 356; XI. 399. - w zabiegach magicz" XXIII. 56. Slinogorz, wrwd w gardle, XXXVII. 284. Ślinotok u dzieci, XI. 3'96. Slip, ślepię, XIV, 123. - zasadzka na niedźwiedzia, VII. 268. Śliwa, p. gluba, glubka, liwa, Prunus domestiea, XIV, 371; .xXVIII 245; 'XXX I.98; XXXIII.87. - drzewo święte, VIII, 332. obsypywanie owsem na św, Szcze. pana, X. 156; XIV. 135. - węgierka, XII. 297; XXX~ 59. Sliwki, II. 114; IV. 286; VIl. 71, 273; III. 175, 320; XIV, 148. - k.ompot, XVI. 134. - suszone, XVII. 149. - w magii, XIII, 26. - węgierki, odwar w leczo. XXX.59. Sliżyki, XXX. 214. Ślub, cywilny, p. wesele drewniane, I. 184. - czesko-słowacki, XII. 90. - formuły prawne, XXVI. 8&. - kirgizki, p. ketuby, V. 18. - kościelny, III. 200; V. 284; XIV. 49; XVIII. 147, 148; XXVII. 154; iX,XVIII 94,96,104; X,XIX, 91, 133. - nocny, XXXIX. 430. - 'Powrót ze ślubu, XIV. 192, 215, , 254, 381. ,-- z cza:rtem, XXVII. 70. Slufa, część pługa, II. 131, Sluga, gość nieproszony na weselu, XVI. 86. Ślusarstwo, ,XXVI. 1:41. ł I :1' I, -l 'j Slusane, III, 232; XXIX. 104, 105. - iwoniccy, VI. 51, 52. Smiałoszek, śmiały, XIV. 123~ Śmieci, kładzenie pierwszego jaja, XIII. 115, pt. M a g i a. - sypanie do kołyski, X. 356. - syPanie śmieciem, Ill. 24. - wynoszenie II.lf'3; III.50; XIV.134. "'- wynoszenie, 'po zachodzie słońca, XVII. 181, 199. - 'wY~ywailie na gnój, XIV. 370. - spod progu kościoła, XI, 385. - zamiatanie, II. 363; VIII. 342, 343; XXXI. 145. -Smierciea, śmierć, XI. 430; XVI, 87. Śmierć p. Bój-książę, Kostia, Kostucha, kot, chodzenie ze śmiercią, II. 88, III. 51, 53. VII. 19, 20, 25; VIII, 354; IX. 180, 182; XI. 376, 3'78; XIV. 74, 82, 84, S5, 154; XXI. 104, 113" 114; XXVII, 139, ,252; XXIX. 127; XXX. 78, 79, 83, 197; XXXIX. 344. - Kostia p. bóstwo, VIII.. 49. - krowia, II, 163 196. - kulawa, II. 157. - ńa stosie, XXVIII. 139. - na'gła, III, 63: - od piorunu, U. 3,26; XVIII. 195. - odpędzanie. XIX. 116, - pozorna. XV. 23, 25. - przepowiednie; XIV. 368, ___O, przez ..rozdarCie, XI. 392. - przez utopienie. XI. 393, - rano, XVIII. 198; - S'p"owadzanie, XXI. 13'1, 132, - Uwięlion.a, VI. 25~2i57; VIII. 50; XVII. 19. 50; XX. 253, 254; XXX. 78--8:3. - w literaturze lud., VIII. 49-51; XV.89; XVI. 205;XXX 76-80 Z8 _·w postaci 'lrobiety, II. 329; XIII. 2M, 230, - w przysłowiu, IX. 244, 377, '378. w zwyczajach i obrzędach zapustnych, I. 50, 51; XXII1.16O; XXXIII, 147. -'-'.imartwychwstanie bóstwa: babI.. lOńskiego, egipskiego, hotentoc. 'kiego, XXXII. 120, 121. :.- 'zmartwychWlStanie dwugłowego 'bóstwa, XXXIII. 145. Smiergus, śmigus, IX, 189; XXXVIII. 306. Smiertelnica, koszula śmiertelna, XXXIX. 303. Smiertki, Nawki,' Marzanki, XIV. 83; pt. D e m o n y s z k o d l i we. Śmierżtecka, p. chodzenie ze śmiercią, Xl. 76, 77; X'IV. 84. Smietana, II. 1Za, 365; VI. 264; VIII. 357; XX. 247; XXV. 86; XXIX. 103; XXX. 26, 38, - w lecznictwie, VI. 61; XIII. 219; XVIII. 183, - w pielęgnowaniu dziecka, VI. 160. - zakaz sprzedaży, VIII. 357, Smietannik, Comarum palustre, Ge:. um rivale, wyrób masła, XXIXI.98, XXXI. 98.' Smiga, część sieczkairni, IX. 365, Smigane, motyw ha,ftów, XXIV. 143. Smigle, części wozu, VI. 395, Śmigus, Smigurst, Smigusżt, p. dyngus, lejek, I. 86, 254; II. 87; III. 26'; IV. 2201,283; VI.205; VIII, 154; IX. 189; XII. 41; XIII, 143, 144; ,xVII. 15, 35. 39; XVIII.' 110; XX:, 1&7, 158; XXVI. 143; XXVIII. 14; XXX. 198. Smiguśne święta, p. śmigus, IV. 221, 276, 283, 316; VIII. 154, 155. Smytana, (gw. hue.), śmietana, VI.264, Sniadanie, II. 128, 244; III. 320; IV: 277; V. 153; XII, 296. Snice, części wozu,VI.395;'XX.XIX.1l3 �ea 519 518 Snieć, Seca!e cornutum, na zbożu, IX. 67; X'IV. 134; XiXVIII. 245. - sprawdzanie, XIV. 134. - w magii, IV. 320. Sniadanie pa radzi'cielach, (j, błr.), uczta zaduszna, XXIV.9. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z o d k ó w. Snieg gęsi, III, 144. - księży, III. 144. - marcowy, VI. 6r<!. - na wiosnę, II, 162. - na zapusty, XVI. 83. - pastuszy, III. 144. - ptaszy, III, 144. - w budownictwi~, :XtXJXVII. 98. - w literaturze ludowej, XIII. 255, 256; XXIII. 138, - w prze<p, urodzaju, VIII. 61. - w wail.ce z paS'Q,żytami, XXX. 26, - w zagadce, II. 41; VI. 248. Sniegowce, XXVI, 98. , Snieźycz!ka, Galanthus nivale, XXVIII.245. Snig, śnieg, V. 53. $nurówka, 'Sznurówka, IX, 323. Spagi, krzyżaki u świecaka, XXIX. 10, 37, 50. Sparogi, zakończenie dachu, XXXVI. 400. Spas, zdziwienie, II, 232. Spate, (gw. żołn.), potrawa z grochu i rym, III. 81. Spekulant, spekulant, XIV, 123. Sperka, słonina, l. 47, 48. Sperklapa, (gw. żołn.), Sperrklappe, III, 81. Śpiący rycerze, VII. 127, 240; IX. 2,00, 294; XIV. 248; XXVII. 135, Spicaki, termin ol. kowalska, VI. 291, Spichlerz. p. śp;klirz śpichrz. II. !Xl; III, 20'9; VI. 393; X. :HO, 312, 315, 316; XI. 203; XIII. 343; XVI 366; XVIII. 4; XX. 22; XXIII, 39; XiXXIII. 96, 108; X:XXVIII. 272; XXXIX, 197, 216, 328. pt. B u d y n k i g o s p o d a r c z e. - na palach, XXX. 2,16. - niedżwiedzi, XXXIX. 421, - pleciony na kukurydzę, p. kosznica, .xXXIV. 144. - zaklinacza deszczu, XXXIX, 225. Spichlerzyk, XIV. 359. Spiczasta czapka, XXVIII. 170, 178. Spiewacy podwórzowi, ,XX.XIII. 45,46. Spiewająca{e) kość, XXVIII. 253. - włosy, XXVII1.253, - zbój, XXVIII. 226, 235, 236. Spiewanie, p. latkanie, - Jura, p. post. V. 306, 307, - Tadeus7a, XiXIV. 97; XXXIII, 37. Spiewnik kośc., III. 285, 286. Spiewy i śpiewki andrychowskie, XV, 108-135. pt. P i e ś n i l u dowe. - chóralne III. 214, 2'15, 221, 222; XVI. 175. - czeskie, II, 32. - dalmackie, II. 32. - do przodowania. VI. 137-139. - do śmiechu, XV, 128-129. - do tańca, VI. 14<J.-157. - dożynkowe. III. 29, 30. - drużby, XVIII, 150. -epickie, XXXVIII. 315. -- flisaków czernichowskich, II.361. - gas\mń-skie. XV, 49. - greckie. XVI. 173. - indywidualne. III. 222. - kasZ'U'bskie, XVII, 186. - kościelne XVIIl. 148; X.X. '11. - krakowskie. II. 340-380, - litewskie. IV. 35, - ludowe. III. 122; YVII, 185; XX. 192; XXVI 124;XXI.X. 206; tXOCX. 249. - morawskie, II. 32. _ na jarmarkach, XIX. 69, _ na wieczornicah, XVIII. 152, 153. - o carownikak, XV. 132, - o cyganach, XV. 132. - o djeblach, XV. 132, - o góralak, XV. 130. - o Krakowiakach, XV. 131, - o ksiedzak, XV. 131. - o miemcach, XV. 130, - o parookach, XV. 132-lG6. - o pijakach i gorzałce, ,XV.122-125. - obrzędowe XXXVII, 352·. - orientalne, XVI. 173,. _ ośkliwe, grubelacne, XV. 126. _ pana młodego, XVIII. 150, _ paste~skie, IV. 281; XVII. 146. - pod kościołem, XIX. 69, - polskie, II. 3'2. - powstawanie, VI. 214. _ p1"Zypiciu piwa, XXXIX, 198. - recyto.wane, XVI. 170. - ruskie, n. 32. - Sabałowe, XXXI. 175, - serbskie, II, 32. - 'słowackie, II. 32 - słowiańskie, II, 32. - sobót~owe, V. 177; XX. 192. - szamana, XVI. 119. - w sropce, XIX, 31, 32. - wałaoskie, II. 3:2, 313. - weselne, V. 17, 177. - wielkotygodniowe, XIX. 1~2, 153, - wojeńskie, XV. 109; XVI.l16-122. - żałobne przy trumnie, XVI. 148, Spik, wydzielina z nosa, V. 64. Spiklisz, śpkhlerz, X.XXIV. 159.·Spinacki, powróz do ~tania koni, IV, 280; XII. 220. Spi.och, taniec, IV. 433. Spiwki zolotne, pieśni, IV. 277. Spizak, dzwonek dla krów, V. 305, ~, '~ ;;, - Śpiżarnia, p. czulan, komora, soł, solnysz, IX. 280. Sprychi u pługa, I. l..w, Spyrnale, termin. kowalIska, VI. 291. Sragi, nogi u stołu, IX. 360, Srężoga, mgła na pogodę, XIV. 399. Sroda, kichanie, X. 221; XIV. 252. - Ropie1cowa, X. 329-3'31; XII. 40; XVII. 15; XX. 182, - ślub w środę, XIV. 380. - w praktyka.ch mag., XII. 41. - wstępna, XII. 1'35; XV. 105. - zakaz 'rozpoczynania roboty, XVIII. 198, Srodek nieba, II. 200. Srodki budzące miłość, I. 136. pt, Aphrodisiaca. - czarodziej'skie, XXV. 7-10, 15, X,XVI. 7, 16, - lecznicze mineralne, IX. 418. - na szaleństwo, XIX. 118. - niweczące czary, XXV, 90. - ochronne przeciw czarom, XII. 221, pt. Apotropaion. - ochronne przed drapieżnikami, XXXV. 83~5. - oczY'Szczalne, XXXIV, 279. - opa'rte na analogU, XXVII. 153. - odurzające, p. cygaro z maku, mocz, muchomor. - produkcji, XXXIX. 184, - przeciw bezpłod, XXVI. 103,10'1. - peZY pieczeniu chleba, XXVII.136. - 'Sympatyczne, zwierzęce, roślinne, IX. 418. zapewniające po,wodzenie. XXV, 8. Srodowisko fizyczne, X,XXVIII. 3175. - geograficzne, XXXVII. 63; XXXIX, 228, 229. - kulturowe, XXXVII. 52-55. 58. 59, 61, 63. - myśliwskie, XXXIX. 422. '- rasowe, X:XXVII. 63, �520 ~ robotnicze, XXXIX. 12. - rybołówcze, XXXIX. 42~. ~ społeczne, XXXVII, 62, 63; XXXVIII. 374--377. - wiejskie, XXX. 245. Środówka, nazwa cieląt, XLXV. 54, Środucha, Środula, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 60. Śródpoście, IV. 199; VIII, 340; XXXV. 178. Srubet, terminol. lmwalska, VI. 292, Śrubki u koła, VI. 395,. Ś,rutw łowiectwie, XXIXI. 27, Sryblo, w pieśni weselnej, XIV. 32.2. Sryki, śrykówka, (gw. flLsac.), brzezina do tączenia drzewa, X, 6, 7. Stajer, śtajerek, taniec, III. 364; VI 137; XIII. 324. Stelong, (gw. żołn.). Stellung, III. 79. Strajhycel, (gw. żołn.), StreichhOIzel, TIL 80. Streng, (gw, żołn.), Streng.III. 79. Struzok, (gw. żołn.),Strohsack, III.80. Stuka, słonina, I. 47, 48, Sturm (gw. żo~n.), szturm, III. 79. Sturmak, śturpak, niezgraba, VI. 47, Styblety, (gw. żołn.), kamasze, III. 79. Styry, cztery, X. 96, Św. Agata, p. chleb św. Agaty, VI. 75; XXVII. 134. św. Agnieszka, w przysłowiu, VII. 30. LXiV. 243. św. Aleksy, LXIXVII.43. św. Andrij.· p. św. Andrzej, I. 162; V. 219; VII, 269! 285. ~wigilia, VII: 94. - wróżby małżeńskie, VII. 343; XIII. 32; XVIII, 212. św. Andrzej, P. Andrij, V. 219; Xl. 4:30; XIV. 403; XVI. 82; XXX, 237, 238; XXXI. 167; XXXV. 25. - w wierz. myśliwskich, VII. 285. 521 - wróżby małżeńskie, XI. 293; XXXV. ,178; XXXVIII. 271. - w obrzędach, XXV, 13!}. św. Anlas, II. 212. św. Anna, kult, XII 273; XIV, 279,297. św. Antoni,II.169 ;XXIII.78;X.XIX.156. - patron wieprzy, VIII. 343; XX.72. św. Apolonia, X.xIX. 156, św. Augustyn, II. 106; XIV. 403;.xIIX. 48; XXXI. 46, św. Barbara, II. 3 66; XI. 430; XX. 100; XX'IX. XXIX. 156; XXXV.25. - kult, XXVII. 135. - zarządza ospą, VIII. 379, 380. św. Bartłomiej, opiekun barci, XX.xIX, 415. - w KalendaJr'zu Staropolskim, XIII. 2,56. - w przysłowiu, VII. 32. św. Benedykt, .xIII. 256; XXXV. 173, Św. Błażej. VI. 74. - w przysłowiu, VII. 33; VIII. 338. św. Bonifacy, o"iekunfasoli ..x.xI.121. św. Branden, XVIII. 107. św. Brygida, pas, XJXIII. 22. św.. Cecylia, XXI.103-124; XXIII.159. 1 - ingenua, nobilis, iHustris, claris_ sima, XXI. 105, 116. - krasomówczyni, X,X. 115. leczy ślepotę, XXI. 120. naj starsze redakcje żywotów, XXI. 111, ~ patronka muzyki, XXI. 120,121.123. -pochodzenie kultu, XXI. 105, 106, - powstanie apokryfu o ślepocie, XXI. 120. - ślepa, XXI. 117-119; 123, 124, św. Chryzostom, VI. 234. św. Cornelius, patron bydła, ,XXI.121, św. Cyprian, V. 268; VI. 2.34; XXXVII. 304. św. Cyryl i Metody, II. 153; VI. 234. św. Czech, XIV. 349. św. Damian, p. Bezmerznyk, V. 219; św. Hlawosika; 0, ukr.), ścięcie św. XIII.32, Jana, XIII. 3~. św. 'Dorota, p. chodzenie z Dorotą, św. Hubert, patron myśliwstwa, XIX. 67; XXXV, 25. XXIII. 154); XXIX. 156; XXXI. św. Dymitr, • Dmytro, 1. IllS. 144; XXXVIII, 268. 7" żakończ. wypas.u byJła, XII. 300. św. Ihnatij, bicie wieprzy, V. 207. __.zawieranie umów najmu, XIII.31. św. lIa, św. Ilia, (j. ukr.), p. Eliasz, §w. Eliasz, p. Ilia, II. 166, 209, 326, rządzi piorunami, II. 160, 209, 326, 328; XXXVIII. 268. 328; V. 218; XII, 298; XIII. 32; św. Elizeusz, opiekunłysych,.XIV.403. .xXXV. 121. św. Eustachy, w łowiectwie, VII. 285; ;- wypędzanie na powernyk, XXXV. . ~XIII. 154);XXXVIII. 268. 121. św Filip, VIII. 369. zakaz pracy, XVIII; 212. - patron pszczół, XXXIX. 330.' św Iwan, p. św. Jan" V.218; XIII, - w Kalendarzu Starop., XIII, 256. 109, no, n4. Św. Filip i Jakób, schadzki czarow- majenie pól i chat, XVIII, 211. nic, V. 319. ziół, XIII. 31. św. Florian, kult w Polsce, IX,XHI. -~bieranie św. Izydor, p. Wizyta, qracz irolnik, 159; XXIX. 1,56. I. 172. - obrzędy doroczne, VIII. 342. . św. Jar.ek, XIX. 117; lXIXV. 112. - patron ognia, VIII, 342.. św. Jadwig,a, II. 63, 117; XI. 217; - w zagadce, II. 228. XIII. 59; XXXIX. 299, św. Franciszek, pas., X,XIII. 22. . - w Kalendarzu Starop" lXIII. 2507. - rzeźba ludowa, XXVII, 193. św Franciszek z Assyżu, IX. 189; św. Jakób" Jakow; II 94,2.23; V. 217; XXXI. 1.38, 13,9. VII. 9; XIII. 28, 31, 256; XIV. 243, 2917;.xXI. 122; XXXI. 23. św, Gabriel, II. 326; Xly. 297. __ opiekun pszczół, XXXIX. 3GO. św. Gaweł, V. 123. - w Kalendarzu Starop., .XIII. 256. św; German, pas" .xXIII. 21. - w przepowiedni~h zimy, ,XVI. 83. św. Gleb, patron orki, .x,X.I. 122. - zakaz strzyżenia owiec, iXVIII.211. św Grzegorz, p. gregorianki, gregory, II. 198, 199, 201; IV> 1,77; śW. JanChrz.cici,el, P. Iwan, Ku~ pala, Ku,pajlo,. I. 123; II. 88, -lOl, V, 370; VI. 76, 195; VII. 324, 325; 160, 163,204, 205, 209; III, 2, 49, X. 93; XI. 195; XX. 248, 249; XIX. 162; IV. 2,83,312. 3i18 321; V. 123, 52. 177,269, 3'19; VI. 78; VII. 229, W Kalendarzu Starop., .xIII. 256. 240, 300; VIII. 342. 345, 378; XI, św. Hav;rylo, komendant piorunów, 64, 183; XIII. 1, 17, 19, 1,23, 218; V.218. św Helena. opiekunka lnu, XJ\I. 122. XIV. 16. 135,301; XX. 192;XXIII. 61. 83; XXVII, 163; XXIX. 107; - rzeźba ludowa, XXVII. 193; XXX. 225; X,XXI. 151; XXXIII. XXXV.25. n; XXXVIII, 264. św. Hieronim, patron małżeństwa, - chrzci wodę. XIII. 91. XIV. 297. '---1 �522 - palenie sobótek, p. kupala, XIII. 88. ścięcie, VIII. 378, w Kalendarzu Starop., XIII. 256. w lecznictwie, XIII, 218. zatykanie gałązek dębu i osiki, XXXV. 67, 73. - zbieranie targownika, X'XIII. 83, - zdobienie brzozą, XXXV. 61. św. Jan Kapistran, XJXJXLX.313. św. Jan Nepomucen, Nepomuk, p. św. Paluch, IV.322; V. 356; XI. 416; XXVI. 154; XXXI, 142, 143. św. Jarema, patron wołów" XIV. 403. św. Jeremiasz, p. Jarema. św. Jerzy, p. JUT, Jurij, I. 27; II. 2104, . 205, 213, 214, 2,68, 32,6, 327; III, 146; IV. 131, 143, 197, 201, 227; V. 217, 307~09; VII. 32, 134, 135; VIII. 341, 3718;XIII. 157, 158, 397; lXIV. 225 2I1:l, 343; XVII1.10o; XIXlII. 4; XXI,X. 107, 156; XXXIII. 10. - dzień czaro.wnic, XXX. 250. - i smok, XIV. 396. - kładzenie chleba na miedzy, XXV. 57, - na księżycu, p. k'siężyc, VII. 135; XXV.45-49. -'- obraz na szk:te, XtXx, 161. - początek wiosny, XXX. 250. - w literaturze ludow., VI. 34~345, -- wypędzani.e bydła, XII. 299, :roO; XIV. 193; XXV, 55; XXX. 250. św. Jewdocha, siew rozsady, V. 214. św. ,Jędrzej, p. Anąrzej, w legendzie, VI, 66; XXX. 85. św. Józef, II. 228; IV. 416; V. 155; XIV. 343, 404; XIX. 251; XJXHI. 23. - w legendzie, XIII 145; XXX. 46, - w szopce, XI. 18, 20; XIX. 35, 49, 88; X'XILl30; XXV, 63, 64; XXXI. 54. 5~3 św. Julian. XXVII. 20, 21. św. Jurie, (gw. hue.), P. św.Jur, Jerzy, dzień czarownic, V. 217; XVIII. 17'6. - palenie sobótek, XIII,.31, 109. - wypędzanie bydła, XII, 299, 300; XIV. 1193;XXV. 55, 57, 58; XXX. 183. św. Just, Justyn, VI. 234; iX. 18. św. Justyn, Ixx.XI. 23. św. Justyna, p. jednorożec" XXXLX. 308, św. Kamela, pas. lXXIII. 14. św. Katarzyna, VII. 207; XX!X. 237, 238; XX!XI. 82, 144, 167; xxxy. 178; X1X!XVIII. 33\3. - święto bydła, VIII. 343. -. w przysłowiu, VI. en; - wróżby małżeńsk e, [II. 32. św. Kazimierz, obraz., .x.x.x.. 183; XXXV. 188. św. KieTyk, V. 218; XIII. 32; pt. e h r o n o log i a, ił u d o w a. :~ św. Klara" XIV. 403. św ,K.'1audiuSl~, lJl)iekun kuJ:awych, XIV, 403. św. Kolman. pas., XXII'I. 8. św. Kosma, P. Bezmerznyk, Besrebnyk, zakaz pracy, V. 219; XIII. 32. św. Krzysztof, patron powodzi, XI. 342; XV. 206; XXIX. 99, 102, 122, św. Kunegunda, p. św. Kinga, stopa na kamieniu, XIV, 300; XIX. 117; XXXV. 172. św Kutbert, pa·s., XXIII. 22. św. Lej, Lejek, Smigus, I. 86, 130; IV. 11, 215; XVII. 113. św. Lenart, patron koni, JCJX. 72. św. Leonard, święto bYdła, VII. 343. św. Leszek, zakaz pracy, VIn. 343. :,: I.~ św Licinius, pas., XXIII. 15. św. Liseaj (j. bIr.l, Elizeusz, opiekun łysych, XIV. 403. św. Longin, legenda, XX,XII. 182. św. Lup, Lupula, opiekun wilków, II, 205. św. Ładysław z Gielniowa, X.XX. 183. św. Łazarz, opiekun małych dzieci, XIV. 403; XIX. 69, św. Łucja, II. 283, 331; IV. 218; VI. 67; VIII. 3413; XXVII. 65; XJXXVIII. 264, - dzień czarownic. VI. 67. - przepowiednie pogody, XII. 66; XVI. 83. - przesądy, XJXIXIII. 1M. - w magii, XXlXV, 73. św. Łukas~. patron malarzy, VII. '174; XIV. 404. - święto wc'łów, XiII. 2199;32; XXXVII. 291. św, Maciej, VI. 45. 7'6; XI. 194; XXXV.25. w Kalendarzu Staropolskim, ·XJI!LI.256. - w pożyczaniu mleka, XXIII. 70. św. Makowej, II. 159. św, Makryna, Mokryna, patronka deszczu, V. 218; XIII. 32; iXIV. 403. św. Małgorzata budzi ziemniaki, IXVI.84. - kult, X'X'III. 15, - w 'Przepow. drożyzny. lXVI. 80. Św. Maria, obrazek, XXX. 183 św. Maria M.agdalena, X,XiXVIII. 333. św. Ma'rcin. VII. 47; 'XU. 41; XV. .275: 'XVI. 10, 13. 14; X/XV. 7; X\XIIIX'.156; XXX. 2317;X,x.x:.VIII. 324. - bicie gęsi, V. 180, - okres składani.a czynszów. X:X. 8. - okres bicia bydła p. Schlachtmonat, XVI. 2, 4. - okres zawierania małżeństw, XII.92, - patron koni, małżeństw, pasterzy, bydła, psów, XIV. 297; XVI. 3,4; XXXII. 182. - w wierzeniach i obrzędach ludowych, XXXI. 167. - wró:żlby małżeńskie, XV, 14, 15. św. Marek, zakaz pra,cy, I. 175; V. 217; XI. 65; XII. 299; XUI. 31; XXXVII. .- w Kalendarzu Staropolskim, XIII, 256. św. Marynus, p. dziewica zakonnik, XXlXI. 47-52. św. Mateusz, II 205, Q06; XLX. 40, 41; XXXVII. 291. - w Kalendarzu Starop., lXIII. 256. św. Melanka, Melania, V. 212. św. Metody. IV. 337; VIII. 402św. Michajlo-Czudo, święto koni, I. 255, św. Michał, I. 174; II. 321, 326, 332; liLl. 419; IV. 1131;V. 173; VI. 65, 79; VLI. 98, 134, 214; VIII, 267. - X. 37; XIII. 203; XXXV. 68, 70; X~XLX. 294; pt. Zwyczaje i o b rz ę d y d o r o c z n e. - j'armCllrk małżeński, Xl, 223. - w kazaniu ruskim, XIII. 334, 335. -. Archanioł, XIII. 334,335; ,XIV. 380. św. Mikołaj, I. 118; II, 206, 214; IV. 13S, 201, 227; VI. 360, 361; XI. 65; XU. 41; XIV. 297; .xXViI. 149; XXX, 237; XXXV. 25; XXX'VIII. 339. - br.actwo, X:XXIII. 126. - obdarzanie, XXx:. 225. - patron małżeństwa, XlI. 223, - patron wilków, VIII. 380. - święto dzieci, VIII. 3413. - w zwyczajach związanych z wypędzaniem bydła, XXV. 55, �524 św. Mikołaj, p. obrazy na szkle, XXX. 183. św. MinucJusz, VI. 234. św. Mokryna, p. Makryna, przepowiednia pogody. )CIV. 403'; XVIII. 199. św. Mychajło, (gw. huc.), św. Michał, iP8lenie sobótek, XIII. 109, św. Naurn., p. opiekun dzieci, uczniów. św. Oleksa Tepły;, wypuszczanie pszczół, XIII. 28. św. Onufry, II, 53, 54, 169, 205; XIII. 31; XXXI, 27. św. Paluch, p Jan" Nepomucen, XI. 416. św. Pantalejmon, przepowiednie po_ go:iy, XIII. 32. - zjawienie się czarownic. VIII. 378. św. Patryk, VII. 151; !X,XIII. 100. św. Paweł, Pawło, V. 67. - 1.126; n, 19: IV. 313; VIII. 338; IX. 403; XIII. 2.29; XVIII. 104. - opiekun wołów, V. 67 .' - powstawanie kam:eni żinijowych, XXI. 229. .-:., w legendzie, ,XIII. 148; XXX. 127, 129. - iW Kalendarzu' Staropolskim, XliII. 255, 256: - w kolendowaniu, XI. 160. - zjawienie się czarownicy, VIII.378. św. Petro, (j. ukr.), p. św. ;Piotr, V. 67; XIJJI. 32. św. Petronela, siew lnu, tXJXXI 96, św. Piotr, I. 126, 174, 176; II. 19, 20, 322, 323; IV. 94, 313; V.• 34, 128,'lfj 167, 168, 210; VII. 9, 48, 50--52, 134, 294; VIII. 252, 253; XI. 15, 377; XnIl, 229; XIV. 168. 404; XV. 23; XVIII. 104; XX. 204, 207, 247, 249, 250, '2512,253; XiXIII. 15, 21; .xxxv. 121. 525 - patron rY'baków, XXiX.II. '34. w legendzie, XV. 23; Xxx, 127, 129, 130. -. zjawienie się czarownic, VIII. 378, '-'- związek z księżycem, XXV. 44. św. Prokopij, V. 218; XIII.312. św Roch, XXiX.VIII. 339, św. Róża, pas., lXXIII. 16, 21. św. Ruprecht, wywożenie w pole "balwana, XVIII. 98, św. Samuel, XIV. 404. św. Sawa, zakaz przędzenia', XVIII .. 212. zakaz szycia, XIII. 28. św. Scholastyka, przepowiednie pogody, VIII. 338. św. Sebastian, broni przed zarazą, XXX. 225. św. Senan, legenda <> rozkwitającym drzewie, XV. 206 . św Spas, w przysł., III. 43; XIII.32. św:Spirydion, zakaz roboty, II. 206, św. Stanisław Szczepanowski, kult, Xl. 3-l7. - obraz, XXX. 175, - w leg .. XIXVII. 164. św. Sykstus,pas., XXIII 20, św. Sylwester; w wierz. imagU, V. 194. św. Szczepan, I. 2 52; IV. 313. 318,326'; V. 2·99, 351; VI. 71; VII, 77, 224; VIlT. 345, 362, 373; X. 156, 282, 450; XII. 32; XIX. 35; XX. 174; XXII. 115; XXIX, 98; XXXIV~ 286. - chodzenie po domach ze śpiewa:' mi, XX!XIV.286, . - chodzenie z szopką, XI. 2-l. --- dawanie kolendy krowom ikoniom, XIV. 135. - dawanie kurom owsa święconego; XIV. 135. - osypywanie {JWsem śliw, XIV. 135. 1 - święcenie owsa, XI. 1~; XIV. 135. weselnych, XXlII. 128; XXV. 110. św. Szymon z Lipnicy, X. 448. św :Szymon i Juda w przysłowiu, XlIV. 245. św. Swierad, X. 18; iX.II. 326, 327. św. Teodor, zakaz przędzenia i świecenia, VIII. 376. św. Teresa, pas., -XXIII. 21, św. ~ertulian, VI, 234. św. Tomasz, XIX Ill. - w Kalendarzu Staropolskim, XUI. 257. --- pas., XXI;I. 8, 16, 20, 23. św. Trójca, XXXIII. II. św. Ulryk, patron węż6w, VIII, 343. św. Urban w przysłowiu, X. 17, 18; XIV. 346. św. Wacław, II. 153. św. Walenty, patron padaczki, XII. 62; XIV. 403'. św. Warwara, p. św. Barbara, VIII, 379. --- zakaz przędzenia, XVIII.· 212, św. Wawrzyniec, I. 171; VI. 34; XIV, 347; XIX. 33, - święcenie ziół i kopru, -XXX. 50. św .. Wenancjusz, patron trzęsienia . ziemi, V. ą5, , św Wendelin, XXXVIII. 333, św. Wincenty, VI. 34. śW,Wft w przysłowiu, VI. 35; XIV. 348, 349. - związek z kogutem, ,X,XX. 222, św. Witalis, pas., X!XIII. 17, św. Wizyta, p. św. Izydor, I. 172. św. Władysław, obraz na szkle, XXX.l83, św. Włas, Wlasij, 213. św. Włodzimierz. I. 185. św. Wojciech, ..;.. legendzie, II. 100, 221; IV. 201; VII. 77; XII. 326. --- w zwyqajach n. --- w Kalendarzu Staropolskim, XiIlJ. 256. - w podaniu, XVI. 100. - vi przysłowiu, XIV. 350. św. Zofia, obraz, 'XXXVIII. 333, Swaja, szydłQ, XVII. 131. Swajcara, nazwa krów, VIII. 24. Swarm, (gw. żołn.), Schwarm, IItI..79. Swenkung, (gw, żqłn.), Schwenkung, IU.78. Swiadek ślubny, kum wienczani, IX. 35. Świadkowie, IV. 253. Świat antyczny, XXXIIX. 111. --- klasyczny, XXVI. 92, - na wywr6t, XVIII. 186, 189. --- nadprzyrodzony, X~IX, 107; XXXV. 23, 176. - podział na l8 region6w, XX'XIII. 123. - !pozagrobowy, VI. 227, 228; XX,. 208, 209. - w przysłowiu, XVI. 97. - w zagadce, II. 41. Swiat, etymologia, XIV.77. - ze słomy,. opłatków, XI. 326; XXiIiX, 186; XXXV. 176. pt. S z t u k a l u d o w a. Swiatełko, latający duch dobry lub zły, XI. 314; XII. 262; pt. -em o n y .s z k o d l i w e. Swiatko, światełko, XIV. 123. Swiatło w praktykach magicznych, XIII, 218. Swiatogor_ Olbrzym-Góra, XXXIL81. Swiatowid, XI. 333; -XII. 221; XXXI. 165. Swiatowiec, obcy, II. 139. Swiaty Weczer, (gw. huc,), wigilia Trzech Króli, VIII. 374. - wigilia B. Nar., XVIII. 199. Swiątkarz, XXVI. 90, 148; XXXVII. 286; X!XXVUI, 333. �526 52? SWiąbki, XXIX. 186; XXXVII. 349, - w magii miłoS'Ilej, VIII. 3,65. '419; XlXiXVIJI. 4125;XXXIX. 466. - w przysłowiu, VII. 33. pt. S z t u k a l u d o wa. - w wierzeniach, XXlXI, 145. Swiątynia, p. Chram, Arkona, XIV. -- w zwyczajach i obrzędach dorocz_ 20'8, 209, nych, VlI~IiI.372; XXXIII. 124. - Jugernawta, II. 105•. - w dbrzędach pogrz., XIII. 106~ - karaimska, XXVII. 137. XVIII. 213; .xxIV. 7, 10, 11, 21. - Mility, II. 105. -- w zwyczajach i obrzędach siew-- Nieg~ XIV. 19, 74. nych, XVIII. 215. -- pańska, XIV. 315, -- w zwyczajach i obrzędach wesel. -- pogańska, XIII. 317;XIV. 306, 362; nych, n, 245; lU. 65; XiIV. 381. XVII. 193. -- we wrożbach, IV. 420, 421; VIII. -- Salomona, XXV,IU. 415. 48, 348, 360, 361. - słońca, VD!. 15, -- wielkanocna X!II. 65. -- Swarożyca, XIV. 43, 51, -- woskowa, II. 143, 144, 215; VI. -- Sziwy, II. 105. 337; X!XXIV. 165; XXXViII. 114, - Trzygłowa, XIV. 40. -- wyrób, XiI. 13'--76. SWiczka, pionowy sęk, XIII. 210. -- zgas:wna; XVIII. 177. -- świeczka w odpędzaniu burzy, Swiecak" p. łuczywo, XXIX. lO, 44, XlIII. 226. 47, 49, 51; X;XXI. 4; XXXVIII, -- w za,gadce, XIII, 205. 418, 424, 427. Swiderek do obróbki bursztynu, Swiecie na żyta, sobótki, IV. 313, 314. XXXiI:X. 383, 384. Swiecnik, duch o świecących pal-- instrument muzyczny, XX'VII.70. cach, XVI. 88, 89. Swidrak, V. 64. Swieczka, p. blażejki, stoczek, świeSwidrygol, awanturnik, V. 102, ca, XXVIII. 49. Swidwa, drzewo, X,XVII, 139:-- łojowa w magii, XII, 3181. Swieboda, godło, 158. SWieczki, goryczka trojeściowa, Swiec, szewc, XII. i23. Gentiana, II. 135; X1x,x. 50. Swieca, Bogu i diabłu, p. Wachle, Swiecznik, motyw wycinanki żyJeX. 263. dowskiej, XXII. 1'23,125; XXVIII. - łojowa, XXXIV. 163. 42, 48, 49, 55, 104; XXX. 236. - odczynianie uroku, !'l. 330. Swieder, śWiedrzyk, świder, V. 64; - ołtarzowa, XV. 103. VI. 292. - paląca się, we wr6żbach, VIU. Swiekier, świekr, teść, II, 305, 30a; 48, 348, 360, 361; XlIII, 320; XVI. XXVIII. 113, 114. 82; xx;r. 122; XXXI. 79, 81. Swiekra, VIII. 295. - płomień, III. 52. SWiekrostwo, P. snochactwo, LI. 107, - puszczanie na wodę, V. 357. 3()5--.308; IV. 358; V. 186; lX, 86; -- ścinanie, XX. 194. XX'VIU.113. - świecenie, XI, 18'5, 186; XX. 73; XX!V. 55, 58. Swienta poliwane, p. śmigustne - w magii, XI. 411; XII. 65. ŚWięta, IV. 283. xx. Swienta Woda, woda cud{)wna, V. ,278, 279. Swierk, świerszcz domowy, LX, 67. Świerk pospolity, p. hacz'Uga, Picea excelsa, Abies excelsa, bud·ulec, VII. 130; XII. 293; .X:XXIIJI. 93; XOCXV.104. -- g,ałązki,'podkurzanie, XX,XIII 120. --'- płot, XLI. 295, - kora w lecznictwie, XJXX. 37. -- szyszki w leczn. II. 155; XVIII.180. -- w mitach, XXXII. 117. -- w zwycz. l-maj., XI. 67, 200, -- w zwyczajach weselnych, ,XIV.256. Swierki, świerszcze, spólniki złego, p. Utrapieniec, IX. 67 Swierk, świrszcze, p. 'Utrapieniec, świerszcz polny, p. Kózka, IX. 67; X'X. 320; ,XXiX. 251. Swierzb ..p. korosta, leczenie, XI. 300; XIII. 218, 226; XIXXV. 69, Swieta nedila, (gw, hue.), Ziel. Święta,XVIIII. 211. Swietle, robaczki świętojańskie, X:X:XIV. 296. ~ietlica, I1X.23'8; XIV. 1li3,359.. 360; XXIX. 95; .xXX!. 31, 33; XXXVII. 193. Swietnica, świetlica, XIV. 389. Swietn* pospolity, (j. łac.), E'IJ,phrasia, XiXVIII. 245, Św~ęcenie, chleba, VI. 75; VIII. 341. -- gromnic, VI. 74; VITI. 441. - gruszek, VI. 74. - jabłek, V, 56; VI. 74; XIX. 66, - jadła, V. 215; XIII. 29, 149. -- kadzidła VI. 74. - kocianek, IV. 277. - ,'kredy, XXV. 110. - mięsa, VIII. 341, - ognia, IV. 283; V. 56; ViIII. 377. - owsa, VI. 72; VIII. 362; X,X'V, 110, -- palm, VI. 76; VIII. 441. -- paski, VIJII. 377; XVIII. 211, -- popiołu, VIII. 441. rÓi, ,XIX. 66. - soli, VI. 7,5; VIII, 34'5, 441; XXIX. 122; XXXI. 109. - świec, VIII. 338. .- tarniny, V.I. 77. - wianków, IV. 277, 283, 4413;V, 56; VI. 78. -- wody, IV. 283; V. 56, 213; VI. 75; VIII. 3'74; XIII. 28; XVIII. 210; XiXV.110. -- zagonów, XVIII. 75. -- zboża, VIII. 345; XXX. 246, -. ziół, II. 88; IV. 277, 283; V. 218; XIU. 31; XXlX'III. 1'53. Swięci, indyjscy, XXXIV, 38. - mahometańscy, XXXIV. 3,8. - opiekunowie żródeł, XlXVII. 136. - pańscy, XXJ.Ji.I.69. - polscy, XX. 3'17. - przydrożni, XXXI, 17Q. - w za,gadce, VI. 248; IX. 406. Święcona kreda, p. kreda święcona, VLI. 304; XI. 300; XXV. 110; ,XXlX. 122, -- woda, .p. woda święcona, XIX.90; X'X'IX. 122. - w lecznictwie, VI. 61. -- w zwycz. weselnych, XIV. 380. Święcone, l. 85, 87; XII. 64; 313; XIII. 143; XVIII. 195, 196; pl. P o t r a w y o b r z ę d o we. Święcone zioła, p. zioła, VIII, 59; X. 278; XX1X. w---41, 43, 44, 52.57, 73. Swięcony owies w leczn., XI. 383. Swięta jesienne, XXX. 251, Swięte obrazy, wzory pisanek,IV. 213. Święte Turbacje, X!XVI. 90. Swięto błyskawic, IV. 97. - Bohacza, p. Bohacz, II, 215. -- chińskie, XI. 3>35. -- �528 - - Ii ;; :! l: , l:, ! ,; - - - 529 Feraliów, XVII. 27. p. B. Nar., llII, 174. grzmotów, IV. 97. Iwana Kupały, XXXV. 181, Jordanu, p. Trzech Króli, XII, 299; XIII. 27. kąkolu, X:XXIII. 151. Kołchozne, XXXIX'. 421•. krzyża, XIII. 256, łasicy, II. 205; IV. 97. łużyckie, :XXX. 224. majowe, XXIX. 207. męczenników, XIV, 213. młodzianków, lU. 141; VIII. 345; XLII. 27. na cześć słońca, VIII. 254;,XXVI 73. N. P. Marii, VIII. 256; XXXI. 78. niedźwiedzia, XXXIX. 421. Nowego Roku, XXXII. 146. paranteliów, XVII. 27, pasterskie, XiIV. 193; XXV. 59, pielgrzymie, XV. 154; XXVI. 120. Roszhoszana, XXVIII. 53. snu, XXXII. 121, szałasów, III. 54. śmierci i zma'rtwychwstania, XXXII. 121. świńskie, V. 207. Trzech Króli VIII. 374. Uszpizin,' X.XVIII. 5.2. wilków, p. M. B. Gromniczna, II. 205; VIII. 375. wiosenne, XXXIII. 10. wiśni kwitnącej, XXXI, 169. wołów, 11.206; ,IV. 97; V. 217. zmarłych, p. Dziady, Zaduszki, VI. 202; XI. 428; XVI, 325; X'XIT. 150-152; XiXVIII. 9 9; XXX. 7; pt. Z w y c z a j e i o b I' Z ę d y z w i ą z a n e z k u l t e m p I' Z o d. ków. żmij, VI. 97. żniw, XV, 154. Godnie, 1 - --' żydowskie, hoszana lim, p. św. Pesach, Rosz- szałasów, Sukoth, Szalosz Szabuoth, rega- Uszpizin, żniw, XVIII. 53. Świętojanka, powódź, XI. 34'2; XXXI. 169. - porzeczka, Ribes rubrum, XXXI.99. Świętomarza, XIV. 209,219. Świętopietrze, XX. 61, 63. Świętość w pojęciu ludu, XXX. 251. Świętowit, Światowid, bóstwo słowiańskie, XIV. 56, 63, 209-211, 227 233, 234; XVII. 183; XXV, 121. Święty stan małżeński w zag., XViII. 91, 93. - wieczór, p. wiligia B. N. VIII. 371. Świglina, świdwa, Cornus sanquinea L., XIV. 123. Świgonić, umazać tłuszczem, ,XIV.123. Świńka morska, p. morsocek. Świnia, p. locha, nydka, swyna, śwy_ niak, I. 47, 48, 164, 212; IV. 275, 276, 299, 302; VI. 360; IX, 418; X. 451; XI. 384; XIn. 253; XIV. HO, 291, 292, 3·60; XVI. 81;XVIII. 72, 18Q;'XX, 90; XXIX. 96; XXXVII. 258, 261, 289, 363; X'XXVILI. 44, 313, 410. - czarna, X!XVII. 62; X1XXVIII.264. - dar rodziców chrzest., II, 201, 202, - duch zwodzący, :XVII. 68. - dzika, VIII. 292. - leczenie, X, 97; XXXI. 95. - nawoływanie, II. 130. - nowokupiona, II. 224, 338; XXIII. 104--106. - padła, III, 230. - postać diabła, VIllI. 355. - skóra, XI. 174. - tłuszcz w lecz" p. sadło, .x. 334. - w literaturze ludow., VI. 299; VUI. 298; IX. 174; XI. 329; XII, 80, 222, 223. -w _ - w gadce, VII, 134; IX. 68. w lecznictwie, III. 57. magii XIII. 327; XVmI. 180, w pieśni: II, 344, 36i. w przysłowiu, IX. 152; XIV. 346. w wierzeniach, XXXIV. 280; XXXVILI. 251, 264, - wierzenia w hodowli, II. 163; VLII. 363;:X:XIII. 136; XXXI. 95, - zwierzę ofiarne, X. 111. _ żytnia, XXII. 7; pt. D e m o n y s z k o d l i we, Świnia, gry i zabawy, V. 144. Świniarcyki, pasterze, IV. 280. Świniarz, swyniarz, handlarz świń, IV, 279; XIV. 123, Świnina, p. wieprzowina, IX. 68, Świnka, nóż, IV. 307. - ryba, XXiXI. 36, 41. śWinioryjek, czapka, XiXIX. 148. Świńska wesz, Cicuta virosa roślina, XXXI, 99. Świńska zielina, p. ciemiernik czarny, Helleborus niger L., n. 136. Świńskie bagno, odwar, X. 97. Świńskie ziele, tl:ędownik wę·złowaty, XXX. 63. Świontko, święto, XIV. 123, Śwircki, łzy, Xv.I. 86. Świrk, modrzew, II. 138. Świrno, świronek, II. 181; .xxVII. 140; XXIX. 159; XiXXI. 8, 10; pt, Bu dynk i g o s p o d a I' c z e. Świst trzykrotny, HI. 55. Świst w palce, sygnalizacja spławów, XVII. 141. Świstak, Mus Alpinus, Arctomys Marmotta, III. 254, 268. Świstaki, zabawki, IV, 116. Świstun, O, ros.), wir powietrzny, XXXIX. 329. - demon atmosferyczny. VII. ~1. 34 Lud - Tom XL polujący na świstaki, III. 254, 268, 269. Świtezianka, p. rusałka, IV, 151, 156, i157, 161-163, 169, 172, 387, 388 393; IX. 2, 3, 4. Switywka, (gw. hue.), siostra, p. młodego, druga drużka, XVII. 144, 146, 156, 159. Śwynar, (gw, hue.), pasterz, XXXV, 119. Śwynia część pieca, XXIX. 50. Śwyniak, XIV. 94. Śwyniareczka, XIV. 123·. Śwyniaty, podłużny piec, XIV. 123. Śitale, bogini ospy, XXXIV, 34. Śokjapaglie, (j. ind,), talizman, XXXIV. 37. Śzla, postronki, XXXIX. 125. Sik, (j. serb.), gry i zabawy, V. 144, Swiszczarze, Siva, p. Siwa, Sziwa, IV. 94; XXXII. 138; pt. B ó s t w a. SI e, (j. czes,), szle, X:XXlIX. 125. Sleia, (j. ros.), szle XXXIX. 125, Svara, (j. ind.), ~iva, paw" XXXII.l02. Sleidi, (j. lit.), szle, XXXIX. 125. Sbvito, O, st. słow.), wito, XIV. 211. Sb-wibt. Eb-witbkb. Sbwita, (j. starosłow.), XIV. 210, T Ta, tak jak, IX. 288. Ta choma chom, chomik, Taar, Taara, 111.43. stwórca Estów, xxxn. 103, 117. Taaroa, polin., bóg wiatru, VII. 10. Ta,p,ta, pierwszy człowiek polin. Adam, VII. 20. Tabaczka, tabaka w przysł., IX. 373. Tabak, podbiał, III. 139. Tabak, tytoń, XXXVII. 220. Tabaka, II. 329. �531 530 - w lecznictwie, III. 55, X. 356. - w szopce, XI. 145, 147, 148. - w przysłowiu, XVI. 97. Tabakierka, X.XIx.. 157; XXXIV. 160; XXXVIII. 339. - z bursztynu, XXXIX. 391. - cudowna, XXX. 80. Tabiwki (gw. huc.), torby huculskie, XXII. 110. Tablica cyklów kulturow., LXIXII.81. Tablica narzędzi do obró,bki skóry, XXXI. 115, 118. Tablice metrologiczno-numizmatyczne, XXIV. 188. Tablice mojżeszowe w wycinance żyd., XXII. 124; XXVIII. 51, 52. Tabliczki drew., pismo, XXXVII. 381. Tabliczki zawieszane na skazańcach, XXXIX. 145. Tabu, XVII. 50, 51; XVIII. 41, 42, 4549, 54, 55; XXI. 201; XXIX. 175; XXIX. 175. XXXVr.r. 5, 29, 442. pt. Z a k a z y. - dotykowe, XXXVII. 5. - imieninowe, XX:X:IV. 3,9. - płciowe, XXXVII. 5. - pokarmowe, XVIII. 28; XXXVII. 5 - słowa, XXXVII. 5, 442. - spojrzeniowe, XXXVII. 5. - wyrazowe, XXXVIII. 378. - związane z życiem grupy społecznej, XXXVII. 5. - związane z istotami nadprzyrodzonymi, XXXVII. 5. Taczki, II. 218. - w zagadce, XIV. 375. Tadęr, godło, XX. 158. Taglija, Taglohn, nagroda, XXVIII.88. Tahiti (j. polin.), bóstwo. VII. 6. Tairi (j. polin), bóg wojny, VII. 20. Tairibu (j. polin.), bóg wiatru, VII. 10. Tajfel (gw. żołn.), Teufel, Ul. 79. Taki, taczki, IX. 367. Takowny, taki, XVIII. 222. des, XXXI. (j. gil.), kropidło szamana, XVI. 118; 121, 125. 126. Talary, XIV. 257, 323. Talerz, talirze, I. 162; II. 143; XIV. 140; 339; XVI. 276; XVIII. 69; XXVIII. 104; XXXIV. 170. - cynowy, XIII. 252. - malowany, XII. 118. - weselny, XXXI. 170. Talizman, XI. 429, 430; !XV. 183; XXVI. 109, 149; XXX. 269; XXXVII. 295; pt. Am u l e ty. - z bursztynu, XXXIX. 360, 395. Talki, część warszt. lkac". XXIX. 8'5. Talmud, III. 53, 318; XXI. 201; XXVIII. 42, 53. Taltta (j. fin.), dłuto, XXXI. 158. Tales, VIII. 352; XXX. 234. Tam-tam, III. 222; pt. I n s t r umenty muzyczne. Tamaryszek niemiecki, Tamarix gerTakusa manica, Myricaria germanica, XXVIII. 246. - okłady w lecznictwie, Xxx. 66. Tamat, Tiamat (j. sum.) bogini, potwór ciemności, XXXII. 104, 105, 125, 131, 134, 163. Tambor, bęben, II. 350; XI. 44. Tambur, tamburica, (j.. wł.), gitara, XXIX. 112. Tammuz (j. babi!.) antropomorficzny symbol płodncścLXXXIV. 129. 130. Tamowanie, jaz., XXXII. 32. Tamty świat, tamten świat, V. 53. Tamyr, tamyrstwo, V. 5, 9; pt. P ok r e w i e ń s t w o f i k c y j n e. Tane (j. polin.), bóstwo wojny, VII. 6. Tanacetum partenium, balsamum, Leucanthenum. Tanac. vulgare, p. wrotycz, grzyb Marasmius osea· 9. Tanecznik, trawa, VIII. 359. Tangaloa, bóg Tongańczyków, VII. 20. Taniec, I. 138, 139; II. 35, 86; III. 18, 28. 214, 221, 230, 243, 355 368; V. 85; X. 202; XI. 299; XII. 306-308; XIV. 148 150; XV. 79; XVI. 140; XX. 192; XXIV. 90; XXVI. 104, 152; XXVIII. 110, 250; XXIX 119, 134, 203, 206, 207; XXX. 253; XXXI. 159; XXXIII. 152; XXXIV. 275; XXXV. 24, 174; XXXVII. 467; XXXVIII. 576. pt. T a ń c e. - afrykański, XXXVIII. 70. - akrobatyczny, XXVI. 125. baran, XV. 79, 80. - białoruski, Xx.I. 136-138. - bułgarski, XXIX. 204. - Buszmenów, XXXVII. 85. byle czarne, XXXVIII. 120, 122. - ceremonialny, XVIII. 54. - ch~dzona polka, XV. 80. - czarownic, XVI. 5.2; XXVII. 67, 69; X,XIXVII. 3'03. - dama, XXXVIII. 143, 144. - Damen-polka, XV. 79-81. - diabła, XIV. 299. - drużby i swata, II. 244. - drużby z drużką, XVII. 158. - drużby z młodą, XVI. 147. - flamingo, XXXVIII. 116. Gemsbock, X:XXVIII. 143. golacz, XV. 79, 81. - góralski, V. 122, 126; XII. 33; XXXVIII. 307. - górnośląski, XXXI. 174. - Hotentotów, XXXVIII. 100, 101, 115, 120, 122, 133, 143. - indywidualny, XXVI. 125. - jawajski, XXIX. 207. Tanecznica, Tarwc. Tanac. piwonia. uo - - - - - - - - - - - Jager-polka, XV. 79-8:1. kocurek, XV. 79, 81. koguta, XXXVIII. 118, 143. kołowy, XXVI. 125. kozak, XV. 79, 81. krzyżak, XV. 79. lindry, XV. 79, 82. liszka XV. 79, 83. ludu sieradzkiego, IV. 432. marznica, XV. 79, 82. mieczowy, XVII. 115. mimiczny, XXVI. 125. młynek, XV. 79, 81. na Boż. Nar., XXIX. 214. na cześć bóstwa, XIV. 318. na cześć totemu. XVIII. 43. na granicach, XVI. 50. na konopie, I. 83; VIII. 251; XX. 180; XXXVIII. 242. na śmieciach, I. 83. na urodzaj, VIII. 339. na krowie brunat, XXXVIII. 133. ogrodnik, XV. 79, 81. pasterski, IV. 281. pana młodego z p. młodą, II. 250; XVIII. 150; XXI.93 94; XXIII. 90. pani młodej, II. 264, 265; III. 256; V. 355; IX. 233; XVI. 145; XVIII. 75; XXX. 256. papuga, XXXVIII. 118. plastyczny, XXVI. 125. po oczepinach, XXI. 93. po pokładzinach, XXI. 93, 95. polka, XV. 79-81. przy oddawaniu wieńca dożynkowego, XXI. 94, 95. raźna polka, XV. 79-81. religij., XXVI. 125; XXX.III. 155. rumuński, XXIX. 204. rytmiczny, III. 219. rytualny, XXXVIII. 115. rz~dami, XXVI. 125. �532 533 Taniec sierota, XXXVIII. 101. - słońca XXXVII. 36B; XXXVIrI. 2B3. - straszak, XV. 79. - swaszki z p. młodą, II. 249. - symboliczny, III. 215...219; XXVI. 125. - szakala, XXXVlIt 116. - szamana, XVI. 11B. - śląski, XV. 79-B3. - śmierci z diabłem, XlIX. 3K - szkocka polka, XVI. 79-81. - teatralny, XXVI. 125. tolija, IV. 433. - towarzyszacy wypędzaniu bydła na paszę, XXV. 56. - walc, XV. 106. Walzer-polka, XV. 7'9-81. - weselny, II. 244; VIII. 251, 321; XIII. 197, 302; XV. 79-83. - węgierski, XXXV1.I.1353;XXXVIII 363. - wielka słabość, XXXVIII. 100, 101 - wielkop81ski, szocz, XXXVIII.461. - w dni zaduszne, XXIV. 15, 19. - w maskach, XXXVIII. 30. - w przysłowiu, XIV, 245. - wojenny, III. 215; XXVI. 125. - wokoło drzew owocowych, XVIII, 92, 95, 96, 103, 105. - wykupny, XXXI. 160. - z pierzyną, XXIX. 204. - zapustny, IV. 220. - 2Jbiorowy, XXVI. 125. - zbójnicki, XXVI. 12B; XXVIII. 250; XXIX. 110. - żydowska polka, XV. 79-81. T a ń c e p. Biiurich, baran, bąk, (taniec śląski), calusaria, chmiel, (taniec P. młodej), ceremonialne tańce, ciartas, (czardasz), ciganeszta, cyfrowany, cygan, czar- dasz, ćwiek, do hory, dramatyzacja mitów, dziad, hajduk, harkan, hatschoh, ger-polka, ka, jur, koucrek, hupperisch jura, koczerbieha, korowód, myjka, krakowiak, kotek, krywyj kujawiak, żak, kadrył, lepietrucha, kołokozak, taniec, lawonicha, lindry, jiikłód· krzylekki, liszka, lobi- maluśki, marsz,. marznica, mazurek, ma_ zur, miacielica, miacielicha, mietlorz mlynek, ober., oberek, obertas ' ogrodnik, owczarek, padusze~zka, padwan, plęśny, polka, polonez, polonos, przepiórka, przogany, logrodnik, maleńki, waniec, riwnyj, baniec, stary, straszak, polka szocz, śpioch, sta- szkocka jerek, ki tarija, t;zęsiony, (padwan), waloszka, siejemak, zawijaniec, polka. Tanir (j. ukr.), walc, wiel- wolniuśki, zagrodnik, zabiegany, spodosuwany, wolny, zawierucha, żydowska • rozpór z nogawek XXXVII. 215. Tanister, (gw. żołn.), tornister, III. B1. Tankid, (j. uzbeck.), parodie obrzędów rodzinnych i dorocznych, XXXVHI. 34B. pt. W i d o w i s k a l udowe. Tantra, tantryzm (j. st, ind.) praktyki magiczne, XXXIV. 29. Tanu, (j. st. ind.), cialo, XXXIV. B. Tańcujka, p. grzyb tanecznica, Mararasmius oseades, XXXI. 99. Tapa, (j. dajac.), stwórca i opiekun człowieka, VII. 6. Tapczan, XII. 213, 294. Tapionkanta, (j. fiń.), znak,. p. Tursaansydan, XX~XVI. 313. Tarakej, (j. lit.), troki, sznurki do łowienia ryb, XXXII. 26. Taran, część olej nicy, XXXIV. 14B. gryka, p. hreczka, I. 79, BO, Tarapaty, kołatki, I. B5. Tarcica w budownictwie, III. 8, 44. - w lecznictwie, III. 56. Tarcza, XIV. 35, 37, 81, 22B,229; XVI. 323; XXXVII. 3'91; XX,XVTII. 411. -'Dawidowa, ornament, XXVIII. 43, 48; XXXI. 160. Tarczownica islandzka, Lichen islandicum III. 240, 26B. Tarelyki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Tatarka, - w palmie w'elkanocnej, IV. 283; XXI. 216. w pieśni, V. 66. w zwyczajach i obrzędach urodzinowych, XXIX, 90, 189. w zwyczajach i obrzędach weselnych, I. 249. Tarnyca, (gw. huc.), siodło, XXXV. 115. ,bóg, stwórca Wogulów, XXXII. 103. Tartak, II. 76; XXX. 27. Tartys, (j. kirg.), obrzędy weselne, V. 14. Tarenjawagon, bóg Indian ameryk. Tarzanie się: na walcu, III. 54. VII. 19. - po grzędach, XVIII. 215. Targ, VI. 54; XII. 22, 24; XVI. 264, - po ziemi. VI. 62; VIII. 61; XI. 268, 270, XXXVII. 164, 201, 215, 84, 317, 31B; XIV. 183. 222, 224, 254. - w dziurawcu, XIII. 218, 226. - dobić, przybić, XXI. 96. - w słomie, III. 173. - na żony, XXVI. 85. pt. Z w y c z aTasak, (gw. druc.), klej, XXXVII. 204. j e i a b r z ę d y we s e l n e. Tasak przy wypędzania bydła na - o młodą, II. 26,6, 332. ·paszę· Targanie combra, XII 41. Tasiemiec, XI. 3<98. Targowiska XXXIX. 45. Tasiemka, p. krepinka. Targawnica, targownik, Trifolium, Tasiemki, wycinanki,. XXII. 116. montanum, koniczyna górska, kuTaskać, (gw. złodz.), nieść, VII. 281. pn:;-, sprzedaż, XXIII. 82, B3; Taszka, (gw. huc.), skórzana torba. Xx, XI. 99. XVII. 141; XVIII. 142. Tari Pennu, bogini ziemi, VII. 6, 12,25. .Tasznik pospolity, CapseHa bursa Tarka nazwa psów. XXXV. 136. pastoris, XXVIII. 246. Tarko, tarka, IX. 363. Taśma, III.. 15. Tarnina, tarki, p. cierń, Prunus spi- jedwabna, XXXIV. 165. noza. zatykanie gałązek we wrO- paciorkowa, XXXVIII. 259. t? lXIII. 110. Tatarak pospolity, p. tatarskie ziele. - bijak u cepów, VII. 273. Acorus Calamus X. 270; XXVIII. - liście, kolce tarki, w mag., XIII. 227 246. - odwar z korzeni, kwiatu, II. 158; aphrodisiaca, XXXIX. 300. XIII. 219, 221. - granie na liściach, XXVIII. 65. - przeciw upiorom, I. 13B. - w lecznictwie, XIII. 221,225;XXX. - Święcona, XII. 312. 28, 38, 45. - w lecznictwie, II. 158, III. 20, 22; - wianki XXXI. 99. XIII. 219, 221, 225. 263; II. 236, 274, 352; IX. 403; Tarom, �,.~ .. Tefilin, (j. hebr.), naczolnik modliXIII. 256; XVI. 59; XXVIII. 153, 157, 159, 206. - aphr., XXXIX. 300. Tatarskie ziele, p. sasyna, tatarak, XXX.38. Tatarzy, rzemieślnicy, szlachta, XXXI. Ill, 112, 117. Tatarzyn w anegdocie, XXXI.126, 132 Tatrówka, powódź, XI. 342. Tatuowanie, tatuaż. I. 57, 58; X. 347; XXVI. 77; XXIX. 181; XXXVII. 381; XXXVIII. 259; 293, 411; XXXIX. 198. - na ziemiach polskich, XXVI. 77. - technika, XXVI. 77. - rozmieszczenie, XXVI. 78. - w Tyrolu, XXXVIII. 293. Taubach, musteryjskie kultury prymitywne, XXII. 74. Tawelrak, (j. nogaj.), chrapki, XXV. 5. ' Tawiskala, (j. irok.), bóstwo, krzemień, XXXII. 109. Taxus baccata, p. cis, tysyna. Tąnż, tęcza, XIV. 123. 'Tąnżać, tąnżyć, parzyć gorącą wodą, XIV. 123. Tara, (j. ind.), 'bogini podróży i żeglugi, XXXIV. 29, 30. Tchn'enie, chuchnięcie w lecznictwie XXVII. 153. ' Tchórz, mięso w leczn., XVIII.1B8, 193. - sposoby łowienia, VII. 270; XXVII. 139; XXXI. 31-33. Te tej, (j. węg), mleko, XXXI. 158. Teatr cieni XXXVIII. 424. - jawajski, XXI. 50. - ludowy, VIII. 431; X. 128; XIX. 35, 54; XXVI. 124; XXIX. 207; XXXI. 164. :, ~ \ 534 - marionetek, V. 272; XXV. 121; XXXIX. 332. - religijny, XIX. 47. - staropolski XIX. 49. - uzbecki, XXXVIII. 347, 348. Teble, tyble, XXIX. 7, 16, 26. Technika: amorficzna, XXI. 251. - ceramiczna, XXXIX. 499. - ciesielska, XXXIX. 247. - eglemizowania, XXX. 175, 177. - hafciarska, XII. 191; XXIV. 137; XXIX. 117. - krycia dachu gontami, XXXIII. 97. 97. - ludowa, XXV. 102. - łańcuszk. hafcianka, XXII,98, - malowania, XXX. 146, 171. - miniaturowa, XXX. 171. - odlewów brązowych, XXXVIII. 461. - odłupkowa, XXI. 251.' - powstawania form zdobniczych, XXIii. 83. __ pracy, XXXIX. 108. '- pracy terenowej, XXXVII. 44. pracy w rolnictwie, XXXIX. 108. sia tkówa, XXXVIII. 461. słupowa, XXXIX. 261. spiralna, XXXIX. 493. 'Sznurowa, XXIX. 117. tkacka, XXIX. 133. użycia stępy, XXXIV. 188. wiórowa, XXI. 251. wycinankowa, XXII.103; XXVIII, 53. - zbierania materiałów etnograficznych, XXXVII. 340. - zeszywania skór, XXII. 100. - zrębowa, XXXIX. 285. Teff, gatunek prosa, XX. 319. tewny, VIII. 352. Teharonhiavagon, bóstwo Irokezów. l l L 535 \ święto snu, XXXII. 109, 111, 117, 124, 126. Tehen, (j, węg), krowa, XXXI. 158. Tejnac, (j. Czarnogórców), wampir, IV. 395. T'2ki sądeckie, Feliksa Taroniego, XXXV.14. - Maksymiliana Guńkiewieza, XXXV. 14. Teklusia, szopka V. 155, 159. Teknonimija, unikanie rodziny żony, V.202. Tekst, białoruski, XXI. 140-152. - buddyjski, XXXIV. 5, 29. - dokumentu z procesu czarownic na Zmudzi, XXI. 133-135. - góralski, XVI. l!H, 3:94-.197. - gw:arowypol."XXX.256;XXXI.170 __ kaszubski, XXX. 261. - katechizmu Pontana, V. 328-336. - łaciński, niemiecki o koronach żmijowych, XXI. 232. - obrzędów, XXXVII. 465. - pieśni o dziewczynie i przewoźniku, X:XU. 63. pieśni madziarskich, XX'XII. 7-19. - pieśni o Grzegorzu, XXVII. 12, 13. - pieśni a spotkaniu rodzeństwa, XXXII. 40-47. - poematu Derdowskiego, XXI. 182. - polskich widowisk religijnych" XIX. 62. . - przysłów białoruskich, XXI. 137. - sierski i ~łotwiński, III. 166, 167, 169-171. - słowiński, V. 328; XXXVII. 276. - szamański, XXXIX. 61. - szopki, V. 155-164. -- zaklęcia, XX. 80. Tele, (gw. hue.), cielę, XXXV. 133. Teleczer, (gw. hue.), pasterz cieląt, XXXV. 119. Telega. Ci. ukr.), koło, V. 372. Teletnyk, (gw. huc.), chlew dla cieląt, XXXV. 113 Telki, taki, XVILI. 222. Telek, tył głowy, XXXIII. 80. Temat: biblijny, XV. 205. - Karolingów, XXXVII. 257. - powieści, XV. 185. - powrotu kochanka, XV. 39. - siostry morderczyni, XV. 39. - śmierci. XX;XVII. 256. - wędrowny, XXXIX. 51. Templariusze IX. 283. Tempo melodii lud., XXI. 35, 36. - muzyczne, XIII. 172. Tenabi, (j. daj.), stworzyciel wszystkiego" prócz człowieka, VII. 6. Teofil w chodzeniu z Dorotą, IX. 19, 24, 25; XIX. 67, 68. Teofilus, zapisanie duszy diabłu, XXXI. 102. Teogonia, II. 321, 328; XXI. 188. Teorban, XXI. 47, pt. I ns t ru- m en ty m u z y c z n e. Teoria animistyczna, XXII. 13" 16, 18, 20, fI, 25. - antropologiczna. IV. 349. - areałów, XXXVIII. 17. - autochtonizmu Słowian, XXXIV. 171. - azjatyckiego pochodzenia Słowian, XXXIV. 51. - celto-słowiańska, XXI. 98;XXXIV. 50; XXXIX. 78. - części mowy, XXXVII. 311. - fal językowych, XXXVIII. 15. - funkcjonalna, XXXVill:!l.227,278283. - grup społecznych, XXXVII. 42. - i praktyka, X1X,XIX.41, 53, 63. - indyjskiego pochodzenia baśni, XV. 195. - jedinogo patoka, XXXIX. 47. �537 Teorila: językoznawcza, ,XIX/XIV.46, 47; X XXVII. 309, 310, 31S. 317. - kantylen, XX. 235, 237. - Kosinny, XXVI. 32. - kręgów kulturowych, XXXVIII. 12; XXXIX. 24. - kultury, XXXVII. 42. - Levy-Brtihla, XXXIX. 23, 24. - lingwistyczna, XXXVIII. 46. - magicystyczna, XXXVII. 135. - marksistowsko-leninowska, XXXIX. 2, 15, 29, 35, 37. - Marra, XXXlIX. 34, 35-38. - migracyjno-historyczna, IV. 349; XI. 346, 437; XXXIX. 70. - monoteistyczna, XXXIX. 16. - narodników, XXXIX. 52. - naturalistyczna, XXIII. 18. - Peiskera, XXXIV. 177.' - płdn. pochodzenia Jakutów, XXXIX.70. - północna, XXXVIII. 46. - prajęzyka, XXXIX. 36, 41.· - rasistowska, XXXIX, 27. - rozwoj1,l społeczeństwa marks.lenin., XXXIX. 2. - socjologH, III. 288. ...=. ~olarna, ,1. 12; XXVII. 2. - stadialności, XXXIX. 36. stalinowska o pochodzeniu narodu, XXXIX. 36. - Strunza o zabobonie, XXI. 184. - Tylora, XXXIX. 60. - wschodnia, XlX!XVIII. 3'6, 46, 49. - wstrząsów, XXXIX. 36. - żywiołów pierwotnych N. Kiryło· wa, XVII. 267. Teatihuacan, kultura płd.-amer., Tepen Kutzumatz, bóstwo ludu Quiche, XXXII. 112, 154. Tepeskanje, (j. słoweń.), obd"rzanie tartak, XVII. 164. na B. N., VIII. 345. Teplyj Oleksa, (gw. huc.), wypuszczanie pszczół, XII. 299;XVIII. 210 Tepsija, (j. płn. słow.), miedziana patelnia jako narzędzie muzyczne, XXXVIII. 317, pt. I n s t r um e n t y m u z y c z n e. Tepsijanie, (j. płd. słow.), śpiew, XXXVIII. 317. Ter, (gw. hue.), p. czer, czyr, brzozowy w lecznictwie, XXXV. 63. Terchdcz, (gw. huc,), pomocnik wataha, XXXV. 115, 119. Terchaczi, (gw. huc.), robotnicy, XVII. 150. Terem, (j. ros.), trzem, pałac, XVII. 180; XXIV. 86. Teren, (gw. huc.), tarn'ina, XIII. 225. Tereny bagniste, XXX IX. 239. - kolonialne, XXXIX. 196. 'Terepelle, odzież, XIV. 14, 15. Tereśnia, czereśnia, XIV. 123. Terkotki, kołatki, XI!!. 223. Terlycz, (gw. hue.), Gentiana AmaTella L., XlIII. 124, 225" pl A p h r o d i s i a c a. Terminologia czerwonoruskich mlar nasypnych., XXVIII. 144. - druciarska, XXXVI[. 2l0~1. - etnologiczna, XXI. 86. - kłódkarska, 1. 62. - kowalska, VI. 290-292. - rybacka, XXXII. 34. Terminy dzierżawy, IV. 131. - ludowe, p. Chronologia ludowa. Ternyna, (gw huc.), tarnina, V. 66. Terpentyna w leczn., XVIII. 189,190. - wenecka w malarstwie, XXX.161 Terra sigiUata, (j. łac.), czerwona ziemia w lecznictwie, II. 296. Tertak, Terrakoty rzymskie, XXXiX. 493. (dok.), driakiew z węża, XXXIX. 342. Terytorium antropolog., XXVII. 165. - antr., Słowiańszczyzny, XXXIX. 4319, 440, 441. - domu starosaskiego, XXVI. 93. - etnograficzne, XXXVII. 233. - germańskie, XXVI. 93. - językowe Europy, XXVI. 91. - narzecza dolnosaskiego, XXVI. 93. - plemienne Polski Piastowskiej XXVII. 165. Tesarz, (j. czes.), cieśla, XVII. 187. Testament, III. 310, 311. - włościański, XXVI. 144. Testy, XXXVI. 165-167. Teściowa, V. 20, 52. Teść, I. 146, 148; V. 49. Teta, (gw. hue.), ciotka, VliI. 263. Tetajsy, jednolatek. XVI. 86. Tetiucha, (gw. huc.), nieczysta choroba, epilepsja, XVIII. 181, 183. Tetrapod, stołek W cerkwi przed carskimi wrotami, II. 143. Tetyda, XV. 186. Teza etnologiczna, XXVI. 31. - ewolucjonistyczna, XXVI. 42, 44. - Nadieżdina, w sprawie autochtonizmu szczepów ruskich na zakilrpaciu, XXI. 160. ..:...Niederlego w sprawie ZakarpaTeryaka, cia, XXI. 160. - Szachmatowa co do pm.-wsch. zakarpacla, XXI. 160. - pochodzenia Indoeuropejczyków, XXXVIII. 37, 38, 42, 47. - uczonych węgierskich o osadnictwie Węgrów na Zakarpaciu, XXI. 160. TezcatHpoca (j. azt.), bóstwo księżyca, XXXII. 112, 119-121, 124, 125. Tęcza, pas Afrodyty, XXIII. 2. - powstanie, XXIX. 132. - smok, VIII. 356. - w przepowiedniach deszczu i pogody, LII. 143; XVI. 83. - w przysłowiu, XIV. 376. - w wierzeniach, III. 143; V. 250; VII. 8; X. 109; XIII. 121; XXIV. 100; XXV. 45; XXXIV. 279. Tęga, tęsknota, XIV. 123. Tęga dziewa w szopce, XIX. 37. Tęngo, dużo, dobrze, XIV. 123. Tęnten, tent en t, XIV. 123. Theatrum, (j. łac.), teatr, XXXI. 82. ThoT, Tor, III. 173; XVII. 36; XXXJ:I. 88, 102, 103, 117, 119, 122, 125, 130. Thora, odczytywanie, III. 50; XX'VIII. 49, 50, 56. Thrymre, p. Thor, bóstwo piorunu, xxxm. 157. Thunauer, bóg german. XXVIII. 100. Thymus serpylum, p. macierzanka. Tiamat, (j. sum.)" p. Tamat, wąż, symbol ciemności, XXXII. 104, 105, 125, 133, 134, 163. Tich, tichr, tichy, .0. serb.-bułg.słow.), XIX. 14. Tien, (j. chond.), bóstwo nieba, VI!. 6. Tiermes, (j. lap.), bóg, XXXII. 103. Tiewen, (j. tung.), drążek do kierowania renami, XXXVIII. 259. Tii, (j. polin.), pierwszy człowiek, VII. 20. Tike, (j. serb.), punkty,. V. 144. Tiki raro, tongański bóg zmarłych, p. pochodzenie ludzi, VII. 20~ Tiklis, (j. lit.), Ibóstwo urodzaju, X,XII. 6, 7. THia grandiflora, -p. lipa. Tine murunduk, (j. kirg.), wykup Po młodego, V. 19. Tinus, dziw morski, XXXIX. 324. �538 (j. serb.), gra, V. 144. 'Tisa, (gw. druc.), słonina, xxxvn. 211 Tiul, p. materiały odzieżowe, XI. 61; XIV. 249; XXVIII. 17; XXIX. 188. Tiundiuk (j. kirg.), wojłok, V. 17. Tius, germ. bóg, XIV. 53, Tiusen - salar, (j. kirg.), dary weselne, V. 15 Tiutia z polywanym nosom, (j. ukr.), świstak, kogutek, IX. 388. Tjeha, pociecha, uciecha, XIX. 2. Tkactwo, II. 233; III. 9; IV. 177, 332; VI. 51; Xli. 27; XIV. 298, XVI. 140; X:XI. 50; 2CXUI. 155, 173; XiXVI. 104, 118; XX.IX. 85" 125, 132, 159; XXX. 214' 242, 271; XX,XI. 6, 7; XXXII. 35; X!XXV. 190; XXXVI. 176, 283; X:XXVII. 212, 3'32; XXiXVIII. 295, ~29, 411; XXXIX. 450. T k a c t w o, p. audmienos, chodniki, drelich, farbiarstwo, folusz, kilim, krosienka, krośna, liżnyki, narzędzia tkackie, pasiaki, paski, samodział, skietas, sukno, technika, tkania, tkacz, tkaniny, warp, wełniaki, warsztat tkacki. Tkacz, p. cech, knop, partacz, I. 163, 164; II. 133, 161; III. 9; VI. 246., 389; XII. 301; XIV. 277; XXIX. 86, 90. - jabłonkowski, IV. 176. Tkaczka, XXXII. 35. - w przysł. i anegdocie, XVIII. 235. Tkaczka, część sieci, XXXVIII. 230. Tkaj, p. lendrować. Tkanice, XIV. 15, pt. O d z i e Ż. Tkaniny czerwone, XV. 30. _ karaimskie, XXXV. 184. _ kurpiowskie, XXV. 107. - litewskie, II .. 374. - ludowe, I. 63; XXI. 42, 48, 49, 51, Tire, t 53; XXII. 89, 112; XXVII. 174; XXIX. 162, 185; XXXI. 4, 5, 173; XXXVII. 212, 451, 464, 485, 486; XXXVIII. 434, 441. - łowickie, XXV. 107. - radoms.kie, XXV. 107. - w Muzeum Etnograficznym w Genewie, XXXIX. 499. Tlalok, (j. azt.), bóg raju, VII. 19. Tlenek żelaza, barwnik, XXIV. 141. TLeps, (j. czerk.), bóg ognia, VItI. 28. Tło w ceramice, białe, brunatne, czarne, zielone, żółte, X.xVTII. 104. Tlo, dno, podstawa pieca, XIV. 123. Tłocznia farbiarska, XXVIII. 104. Tłoić, mieć pragnienie, XIV. 253. Tłoka, pomoc sąsiedzka, IV. 149; XU. 298; XIII. 111; XX. 8, 9; XXVII. 141; XXXIX. 545, 546. T ł o k a, p. daca, ełoka, darcie pierza, pobaby, powaby, pomoc przy 'żniwie, prządki, tłuka, toloka. Tłuczek, p. braj, piast. do moździerza w magii, XXI. 187. - do stępy, p. stępor, XXXIV. 188, - do tłuczenia ziemniaków, VIII. 400, 401; IX. 367; XIII. 327. Tłuczenie garnka po ocieleniu się pierwiastki, XXV. 54. - w obrzędach narodzinowych, XXV. 54, pt. Z w y c z a j e i ob. r z ę d y n a r o d z i n o w e. - garnka w śródpościu, IX. 410. - kaszy, XlII. 143. pt. Z a k a z Y. - wody w stępie, XII. 41, pt: Z w yc z a j e i o b r z ę d y d o r o c z n e. Tłuka, tłoka, VI. 47; XV. 105, 106. Tłukno, XXX. 214; XXX]!,I. 158, pt. p o ż y w i e n i e. Tłumaczenie napisów na pierścieniach, XXII. 58, 59 Tłusta sobota, p. dziady zimowe, i ( I 539 XXIV. 15, pt. Z w y c z a j e i o brzędy związane z kultem przo dk ów. Tłusty czwartek, XII. 39, 40; xx. 170, 181. Tlusty mąż, p. masne zile, rozchodnik bulwiasty, Sedum Telephium L., II. 136. Tłuszcz, p. sadlO', słonina, smalec, NI. 3"25; tuk, IV. 207; V. 11; XXXVIII .. 56. - w lecznictwie XI. 398; XXV. 115; XXX. 40, 56, 58. - z dzieci, XXVI. 73, pt. Ma g i a. - z trupów, IV. 262, 366; XXVI. 73; 73; XXXVIII. 248. Tniejszy, cieńszy XVII. 162. To, diabeł, IX. 384. Toast, XILI. 301. Tobie diabli do tego! naśladowanie indyka, VIII. 393. Tobloate, O. ang.), wędzić w dymie, XVI. 2. Tobola, nazwisko dziada, XIX. 90. Toczenica, odzież, XXVIII. 18. Toczenie chleba do studni, wody, XVLIJI. 209 210. .;-,-jaj na grobach, XXIV. 17. Toczeniki, słodkie ciasto, II. 129. Toczka, snop, II. 141. Toczydło, IX. 77. Toczyświat, roślina., barwik do jaj, IV. 214. Toguz, (j. kirg.), grzywna, V. 116. Taj kuda kinser, (j. kirg.), wesele, V. 11. Toj mal, (j. kirg):dary weselne, V. 16. Taj szczezby, (gw. hue.), diabeł, XIII. 211. Tojad mordownik, Toja, Aconitum L., p. trzewiczki Matki Boskiej, III. 240., 268; V. 218; X. NapeHus 225; XIII. 129, 221, 225; XVIII. 192; XXVIII. 246. - kwiat, zabawki, XXVUI. 64. - odwar, XIII. 221. Tojeść pieniążek, p. pererwa, Lysimachia NummuLaria L, XIII. 222; XXVIII. 246. Tok gliniany, p. boisko, bojewica, bojowiska, klepisko, 111.11;XXIX. 159; XXX. 20; XXXIX. 287. XXXIX. 287. Tokarka do obróbki bursztynu, XXXIX'. 376, 378. 379. 381. Tokarnia, XXIX. 89. XXXV. 174. Tokarstwo, IX. 96; XXXVII. 332. Toki, Odzież, XXVIII. 18. ToLa, (j. ind), duchy dzieci, XXXIV. 37 Tolija, taniec, IV. 433. Tolkacz, (j. ros.), obróbka skóry,' XXXI. 115. ToMka, (gw. huc.), 'P. tłoka, xxx. 87. Tołokno, O. ukr.), p. tłukno, XXX'.214 Tolpka, topka, XXIII. 165. Tomko VI szopce, XXXI. 56, 57. Tomyna, (j. ukr.), przewodnia niedziela, IV. 201. Ton, przerębel, XIV. 309. Ton semantyczny, XXXVII. 89; XXXVIII. 63. Tonacja(e), XIII. 172-178; XXI. 36. dur, XIII. 177. - eolska, XIII. 178. - greckie, VIII. 326. - gregoriańskie, XVI. 174. - hypofrygijska, VIII. 326. - jońska, XIII. 178. - moU, XIII. 177. - myxolydyjska, VIII. 326. - niegorowa, VIII, 326. Tonatiuh, (j. meks.), bóg słońca. VII.6. �540 Topka soli,: XJCUr. 165; XXXVIlI. 148 toń, III. 262; XIV. 123. Tople, topole, XVII. 164. Tonika, XVI. 171. Toplec, topielec., v.LIL 354, 3:55; XII. Toń, p. tania, II. 26·2; XlV. 123; 66; XVI. 88. XXIX. 126; XXXII. 22. -- w przysłowiu, XII. 216. Tooru, Toor, Toru, stwórca Estów, Topnik, p. topielec, XXXVIII. 254. XXXllI. 103. Topaz w wierzeniach, XXXIX. 325. Topografia sowizdrzalska, XXVIII.193 Topcyki, p. topielec, XXXVIII. 254. Topol, topola, XIV. 276. Topczyk, (j. ukr.), topielec, XlI. 168. Topola, p. topol, trepeta, drzewo, Topich, topiec, p. topielec, XXXVIII. gałganów, Populus tremula. 254. -- budulec, IX. 268~ Topiela, topiel, V. 53. -- kult., VIII. 332. Topielec, p. chłopczyk, topczyk, to-- w legendzie, XVII. 24. piec, topich, toplec, topnik. 1.79; -- w liście wiejskim, IX. 188. LI. 79; IV. 156, 282, 316, 318, 319, -- w pieśni, XV. 208. 331, 413, 414; V. 53~56, 278; VI. -- w podaniu, IX. 283. 65; VLI. 120, 187; VIII. 154--156; -- zasięg, XVnI. 62; XXVIII. 246. X. 223, 224, 407., 438-443; Xl. 42, TopOla, dziewczyna oprowadzana w 43, 293, 310--314; XII. 75; XIII.43, Zie!. Swięta, XXXIII. 11. 120, 216; XIV ..249; XVI. 88; XXV. Topola osika, Populus tremula. 112;XXVDII. 4, 253; }QCXV. 24; XXVHI. 246. XXXVIII. 254. Topolki, motyw zdobniczy, X. 300; - wzrok uroczny, XXI. 161. XXXV.27. Topielica, VI. 324, 336, 337; V,N. 120; Topolya, (j. ros.), obrzęd sprowadzaVIII. 10; XXXIX. 318. nia deszczu, XVII. 37. Topieluch, p. topielec, XXXVrill. 254. Top8'nomastyka, toponimika, XXX'IV. Topienie dziewczyny, sprowadzanie 48, 54, 56, 63; XXXVIII. 72, 2116; deszczu, XXXIX. 222, pt. M a g i a. XXXVIII. 42. -- figurek woskowych, XIX. 128. -- huculski, XXI. 48. - Judasza. XII. 311; XIX. 55; XXVI. -- kamienny., VII. 10; VIII. 171. 1.45. - metalowy, XXXVIT. 220; XXXIX. -- kukły, p. Kostroma, Marzana. 333. -- manekina, XXXIii!. 11. -- mosiężny, V. 50, 151. -- śmierci, Marzany, XII. 36; XIV. toporek. 84; XX. 157, 158; XXXIII. 10, 11. Topór,p. ciesiolka, cieślica, ciupaga. - świec, XX. 194. p. cioslo, 214. -- w worku, IV. 250, pt. P r a w o __ katowski, XXXIX. 145. l udowe. Topuz, (j. serb.), piłka, V. 145. -- wosku, XIX. 128. Tor, Toor, bóg lapoń., XXXII. 99, 103. Topirczyki, wzory pisanek, IV. 212. '1'opirec, (gw. hue.), toporek, lXiXIXJ:IX. Tor, Tora, Toru, stwórca Czuwaszów. XXXII. 109, pt. B ó s t w a. 333. T6nid, ) l ,l 541 Tara, p. Thora, XXVIII, 48; 50. XXX'IV. 175. TOTaq, (j. tur.), twaróg, Torba, p. kaleta, kalita, mieszek, moszenka, mantyka, tabiwka, tasz- n. 168; XI. 327; XIV. l3'5, 144, 150, 151; X:X;IX. 118; lXXXV. 114; XXXI. 3.46, pt. Transport. - cudowna, VI. 253, 256; XI. 376, 377, 379; XVII. 49, 50; XX. 250; XXIX. 80. -- dziadowska, IV. 411; XI. 25, 28, 31 -- huculska, p. tabiwki, XXI. 45. -- juhaska, III. 252. -- pleciona ze sznurków, XXVII,I. 217 -- pleciona z trawy, XVI. 122. -- skórzana, III. 229; V. 125; XTI. 255; XXXVII. 2'15, 2:20. -- płócienna, lXII. 255; ,XIXn. 102. -- wełniana, XXXV. 114. Torbyna (gw. huc.), p. torebka z włóczki, z -sieci, cinglalis. XXXJV.146. Torebkarstwo, XXITI. 155. Torem, Torum, Xurum, stwórca Ostiaków. XXXII. 103. Torhlo, (gw. huc.); paść VII. 2-70; pt, Ł o w i e c t w (Y. Tork z kulbaki, :x::x.XIV.165. Tarka, tarnina Prunus spinoza, XXXI.99. TormentUla erecta, p. Papawa, wyżlin, zgajba, ziebrej. Toroń, p. turoń, toruń, koza. I. 201, IV. 283; XXXI. 166; pt. Widowiska ludowe. TOTozas (j. sek!.), stypa, XVI. 148. Tortury, IV. 247; xx. 306, 308, 309; XXI. 123--129; XXIV. 167, 171, 172; XXV. 14, 16, 96, 97, 115; XXVI. 100; XXVII. 101; XXX ka, torbyna, 202, 204; XXXI. 83; XXXIX. 371. 145, Toru (j. 'botok.), księżyc, VII. 17. Totem, p. jaszczurka, kamień tote- miczny, słup totemicz., koncha. II. 286; V. 273; XVIII. 17, 33-56, 111; XVIII. 15--57; XIX. 151, 163-167; XXVI. 79; XXXVIII. 369 Totemizm, p. bracia totemiczni, churinga, czuringa, intichiuma, VI. 7; XV. 9,. 11--13, 15, 17--19, 184; XVII.3!1--183; XVIII. 14--57; XIX. 153, 163--171; XXII. 24; XXVI. 78; XXXI. 166; XXXII. 181; XXXVI. 117; XXXVII. 88; XXXVIII. 11. Toten, tata, ten, ta, XVII. 164. TotenteiL O, niem.), część zmarłego., prawo dziedziczenia, XXVIII. 98. Totys, trupiagłówka, roślina, V. 278; pt. Roś 1i n y w w i e r z e n ia -ch i magii. Tousi (j. gil.), kłębek z wiórów w koronie szamana, XVI. 121. Towarzystwo, p. zbójniCY., lIT. 241, 249, 269; XXVIn. 71, 74; XX'IX. 110; XXXI. 88, 91, 92, 149. Towk,acz, O, ukr.), gra, IV. 224. Torz, tchórz, XIV. 123. Tprrrć! nawoływanie owiec, II. 130. Tracenie Bachusa, p. zapusty, XI. 64; XII.41. Trach, smok, XXXVII. 282. Tracz, III. 330, X.II. 302. -- w szopce., XIX. 38. -- w przypowieści, IX. 369. Tradycja białoruska, ,XV. 192. - estońska, XXXIV. 285. - grecka, XV. 198. -- kościelna, XIX. 40; XXI. 105, 110. -- ludowa, Xl. 436; XXI. 88; XXXVII. 336, 405. �I 54~ I - i na, kobiałka, kobiela, korczuchy, rosyjska, XXXIV. 285. karumeslo, kule, kulki, mantyka, nowogrecka, XV. 192. mieszki, nosidła, nosze, rezg;nie, XXXVII. 336, 405. sakwa, sądy, szaragle, tabiwki, tacz- polska, XV. 192. ki, taszka, torba, torbyna, worek. - rzymska, XXX. 237. Traperstwo, XXXVI'!. 367. - słowiańska, XV. 192. Trapeza (j. ukr.), przybudówka ko- totemiczna, XVIII. 39. ścioła, XXIV. 37. - ukraińska, XV. 194. - ustna, XV. 190; XIX. 104, 145; - stół do stypy, stypa, uczta pogrzebowa, XVI. 325. XXXIX. 227. - wielkoruska. XV. 192. Trapkej (j. lit.), frędzle, XXXII. 37. - wschodnia, XV. 192. Tratwa, p. begary, binduga, pełć, Tragac, stragarz, II. 352. spławy, tretak, III. 261; X. 6, 7; Tragarze, grupa zawodowa, III. 314, XII. 151; XVII. 38; XVIII. 132, 319, 326. 133; XX. 56; XXXII. 67; XXXIII. Tragarze w budownictwie, p. tragae, 141; XXXVII. 204; pt. Z e g l u g a. sosremb, swałok, IX. 270; XI. 394; Trawa: cudowna, dutkowa, XI. 377, XVI. 68; XVIII. 10; XXX.III. M, barwnik do jaj, IV. 215. 99; XXXVII. 200, 229. - kanarkowa, owoc, pożywienie. Tragedia attyoka, XX. 199. XX. 319. - ludowa, VIII. 432. - lecznicza, II. 216. Tragi, ciężary, XXXIII. 65. - na kapelusz, psiarka, XXVIII. 178 Trakcja bydlęca, końska, p. zaotwierająca zamki, p. rozerwij p!'L.ę~, X,X.XIX. 110-131. trawa, zrost, XII. 63. Tram w budownictwie, VIII. 183; - ożywiająca zmarłych, XII. 63. XIV. 359; XVI. 366, 368; XXX. 29. ptasia, p. rozchodnik. Tranglika, róż ang;elsk~. XXX. 167. - rozlywająca mury, XVII. 54. Trans, XXX. 219. - w magii, II. 87; XXI. 132; XXV. 11 Transformacja, przemiana człowieka w zwierzę. XXXVII. 9. - w obrzędach, III. 5. Transmutacja starca w młodzieńca, - w przysłowiu, XIV. 240. p. odmł.adzan'e VI. 2,62,2'65. - wskazująca urodzajność gleby, Transport, p. bieda, wóz, XXVI. 98; XXXIX. 213. XX.XI. 3; X.XXV. 114-115; - wyrosła. wczasie pogrzebu M. B., XXXVI. 23; XXX.IX. 112, 130, M. B. XVI. 82. 100. - zabawki XXVIII. 61. - i komunikacja, XXXI. 145; _ po pierwszym grzmocie XI. 318. XXXIV. 273, 288; XXXVIII. 434. _ złodziej, otwiera zamki, p. cud04 - morski, X. 224; pt. Z e g l u g a. wna, XI. 377. - wodny, X. 5-7, 454, 458. Travm'ica płachta do trawy, XVIII. 222 T r a n s p o r trę c z n y, p. besaehy, Trąba pasterska, p. szataja, trembesahi, biesagi, juki, kala tka, kabita, trombeta, trombita II. 205; leta, kalita, kaleta, klucz do sia- 543 XVII. 143; XXXI. 3, 5;XXXIX. 320, 345. pt. In str um en y muz. Trąba, trąbka, na Łysej Górze. XXVIII. 69, 143. Trąba powietrzna, przenosiny diabła XVI. 81. Trąhie:lie na chmury, odpędzanie XIX. 116. Trącanie o piec. w zwyczajach kupna XXIII. 105. Trąd, p. chaciudź, lepra, kwatund. III. 11; VIoI. 340; XI. 381. - leczenie XVII. 267; XVIII. 79, 82, 83, 92. Triiciny (j. ukr.) obrzęd zaduszny. XXIV.2. Trebuch dziecko IV. 307. Treha, (j. serb.), gra, V. 145. Trehubica, sieci, XXIX. 126; XXXI. 3; XXXII. 30. Trel (gw. flis.) ścieżka XX. 57. Trem bita . trombita, trombeta, trąba, p. szałaja, II. 206; V. 61, 62, 208, 211, 345! VII. 70, 263; IX. 417; XIII. 240; XVII. 143 146; XXVII. 155; XXXV. 120, 127, 128, 131; XXXVIII. 307. Tremę mieć (gw. złodz.) bać się VII. 281. Trepanacja VIII. 204-208; XVII. 242- . 250. Trepeta (gw. huc) osina, Populus tremula XVIII. 192. - kora w lecznictwie XVIII. 179. Trest (gw. żołn.) kara XII. 236. Tretnia tratwa VI. 291. Tretyny (gw. hue.) obrzęd. pogrzebowy V. 345; XIII. 108. XXIV. 2. Treubnica (j. lit.), trehubica XXXII.30 Trędowaci, p. Cagoci, trąd, lepra II. 289; IX. 401; XVIII. 79. Trędownik węzłowaty Sero/ularia 246. - w lecznictwie XXX. 63. Tręp, trępek, trępel, kij do straszenia ryb XIV. 123. Trępić, straszyć ryby, XIV. 124. Tręści, sloma do plecenia, IV. 276, 281. Trianguł, XXXVIII. 274. Tricula w symbolice VII. 291. Trifolium montanum, p. koniczyna. Trijcia, (j. ukr.). wzory pisanek. IV. 213 Trijka (j. ukr.) potrójny spław drzewa XVII. 142. Trikwetr, motyw zdob. XXXIV. 287. Trinkal, zwyczaj żnrwbrsk', Hr. 14. Tripura (j. ind.) trzy miasta, siedziby demonów XXXIV. 19. Triticum spelta p. Orkisz. Tris graumatukies (j. lit.) trzy liściki, omam. XXXII. 38. Trisunky (gw. huc.), ozdoby kapelusza, XII. 287. Trocek tasiemka III. 139. Trociny z drzewa do wyrobu świec. XI. 336. no dosa XXVIII. - z siana, barwnik IV. 215. z siana w lecznictwie XI. 397. Trocki. dziewczęta, trące len, x:xIXrx.. 291. Trojaki, naczynia pierścieniowate, XXXIV. 128. Trcjankie (gw. huc.) trzy świece woskowe w magii. XVIII. 177. Trojca, (gw. hue l, potrójna świeca (erkiewna XIII. 28. Trojzile (j. ukr.) II. 160. pt. Roś l iny w wierzeniach i mag. Trok trzos XXIV. 114. Troki (j. lit.) sznury u sieci XXXII. 26. Tromba, trąba, III. 78~ Tron, geneza XXIII. 43, 44, 48, 49. �. 545 544 Trapika, stylistyka, prozodia XXXVII. 316, 317. Trostiwka, (gw. huc,) trzcina,XIII.225. Trot, plewy jęczmienne, XI. 177. Trójdziewiątka, liczenie trójkowe XI. 371, 372. Trójkąt w ornamentyce XXXIX. 289. Trójnóg, rynka o trzech nóżkach II. 43; XXIX. 87. Trójpolówka VI. 55; XX. 2; XXXVII. 179, 203, 229. XXXIX. 107. Tronna, trumna, II. 357. Trówla weselne XXXIV. 293. Trpeza, (j. bIg,), p. trapeza, XVI. 325. Trubica, trubnica (j. blr.) p. trehubica XXXII. 27, 30. Truciciel.s~wo XXI. 132; XXVI. 7, 8;, 12. - w łowiectwie XXXI. 33. Trucizny p. cerusa X. 225-226; XXX. 208; XXXVII. 297. - mineralne, p. cynober, X. 22,5. - roślinne, p. cykuta, X. 225. - w łowiectwie XXXI. 33. - zwierzęce X. 225. (gw. złodz.) pić vn. 281. Trugać (gw. zł.) prowadzić VII. 281. Trugha, trugla, trumna IX. 407. Trugno trumna XX. 260. Truhlice XXXI. 92. Trumna, p. kloda" trcmna, trunna, trugha, trugno. trugla, deski ze spróchniałej trumny XI. 394. - drzewo na trumnę IX. 207. przesuwanie pod progiem, XX. 260. - rachowanie XiI. 378. - składanie na progu XI. 381. - spotkanie VII. 282. -stara I. 79; IV. 419. - strojenie kwiatami weselnymi XV. 103. X'X:XI. 74. Truć :; " , - uderzenie o próg, V. 347; XI. 381; IV. 38 2; XXXVIII. 261. - w bajce, III. 149; VIII. 184. - w budownictwie IX. 284. - w magii XXI. 132. - widziana we śnie XI. 222. - wkładanie przedmiotów, VI. 27. - wynoszenie II. 332. Trunek, II. 237,238,243,339; XI. 386. - czarodziejski XX. 80. Trunna, trumna, IX. 407. Trup bez głowy p. Demon bezgłowy IV. 382; IX:XIXJVIII. 261. - noworodka w praktykach magicznych XV. 38. - tłuszcz. IV. 262, 366 pt. M a g i a. Trupia główka, ćma w wierzeniach XX. 320. Trupiogłówka, roślina V. 278. Trupizna, zapach trupów, XIV. 124. Truskawka, p. trzyśkawka, Fragaria coHina, w lecznictwie XXXI. 94. Trwałość formy XXVI. 42. - formy ceramicznej XXXIV. 141. Tryb, lina, V. 64. Tryb arka, transport wodą, II. 65. Tryb arze, ludzie holujący galary XXXIX. 323. Tryby u koła młyńskiego IX. 276Tryca, szpula w tokarce do :bursztynu XXXIX. 379, 381. Tryfus, drewniane naczynie do bielenia przędzy XXXIX. 327. Trygłow. XIV. 63. Trykutnyki (j. ukr.) wzory pisanek IV. 211. Trynastka, (j. ukr.), wz.pisanki,IV.203 Tryper XI. 398. Tryton XXXVIII. 255. Trywaty (gw. huc.) IPOwodzić się VII. 263. Tryzna (j. ukr.) stypa IX. 136, 139; XIV. 87, 308; XVII. 29; XXIV. 385. 1 (dok.), czran, czerzan, p. sól, XXIII. 165. Trzaseczki, Brezylia Pernambuco barwnik IV. 216. Trzaska, część rawasza ,V. 61. Trzaska czarna, barwnik, IV. 206, 215. -płonąca, p. gra w kota XI. 281. - sucha, spalona XVI. 50. - w magii myŚliwskiej XXXI. 27. - z dzwonnicy, X'I. 385. - ze śliwy IV. 215. pt. B a r w n i k i. - zdarta z drzewa osią wozu XXXI. 27. - żywiczna w lecznictwie HI. 20. Trzaskacze, chrust, faworki, XII. 42. Trzaskanie mebli zły prognostyk, X'X'XI. 78. - z bicza w obrzęda,ch sobótkowych IV. :3:16. Trzcina cukrowa XXXIX. 184, 205, - na pokrycie dachu xxx,IX. 250. Trzcina zwyczajna, Phragmites comTrzan, munis Trin. - jako instrument muzyczny XXVIII. 246; XXXVII. 375. - usztywnienie gorsetu XXXVlU. 359. - w budownictwie IIiI. 54. - korzenie w magii XIII. 227. - nalewka ~I'I. 220. - owoce pożywienie XX. 319. - poszycie dachu XII. 146. - w lecznictwie IIiI. 8,' 44. - w nąuce. pływania, XIXX. 16. - w przysłowiu XlII. 152. - w zagadce II. 338. TI1Zebula 'Szorstka, CherophyHum hirsutum L. XVIII. 192. Trzech króli p. Ardan, Jordan II. 214; V. 213; VI. 74, 337. VIII. 337, 362, St;e, 3'71, 374; X. 281; XI. 2,22,382; XIII. 16; XlV. 343; XV. 87; XVIII. 35 Lud - Tom XL 74; 99, 105-107; XIX, 33, 38; XX. 71, 170; XXV. 91, 110; XXVIII. 14; XXIX; 98, 107, 122; XXX. 195; XXXI. 53; XXXIII. 156; X'XXV. 65; XXlXIX. 43,1. pt. Z w yc z a j e i o b r z ę d y d ol' o C z n e. - w przysłowiu IX. 48. - w szopce XI. 19-21, 26, 132, 213; XXIiI. 131. Trzech serafinów III. 63. Trzecie zlodowacenie XXII. 73. Trzecinnik p. miary XXVIH. 147150, 158, 164, 166. - barski XXVIlI. 151-153, 166. - chmielnicki XXVIII. 151, 152, 158, 166. - kamieniecki XXVIII. 151-154 166 - podolski XXVIII. 156. ' - równy XXVIII. 150. - skalski XXVIII. 152, 153, 166. - trembowelski XXVIII. 156, 166. - wierzchowa ty XXVIII. 150. Trzem p. terem. XVII. 180. XXIV. 86. Trzepaczka do lnu, p. Kulta. Trześnia, czereśnia XXXVIIi!. 319. - w przepowiedni wojny VIII. 359. - zabawki z pestki XXVILI. 56; 196. Trzetrzew cietrzew XIV. 124. Trzewiczki M. Boż. tojad, XXVIII. 64 pt. Roś l i n y - w w i e I' z e niach i magii. Trzewiki, p. obuwie, 'buciki, I. 159; VI. 165-167, 170; XI. 305, 373 408; }(\rII. 126;}CKI}(.84, 184;XXXI.17 - bez obcasów XXI. 138. - milowe VIII. 192-195. - odświętne V. 295. - w kolędzie IX. 60, XI. 155-157. - w wierz. myśliwskich, VII. 283. - złote, V. 129; XI. 153. - z gumami w zwycz. wes., XIV. 379 �546 Trzęsawica, febra, VI. 48, 61. Trzęsienie drzew owocowych XVIU, 92, 96, 103, pt. M a g i a. Trzęsiony taniec, III. 367. Trzi! trzy XVlII. 222. Trzicet trzydzieści XVIII. 222. Trzinost trzynaście XVIII. 222. Trzista trzysta XVIiII. 222. Trzmielina brodawkowata, Evonymus verrucosus XXVIII. 246. Trzmil, czmil, trzmiel, roślina, XIV. 124. Trzoda chlewa I. 209; II. 128; lU. 8, 11, 13, 195, 196; V, 62; IX. 94; XII. 148; XIV. 20, 66, 139, 141, 144, 146. XX. 23, 50, 51; XXX. 222; XXXV. 82, 119. - owiec, p. bote;, kierdel, kyrdyl. - w szopce XXXI. 56. Trzon pieca XXIX. 45, 49, 50. Trzonek, rękojeść sierpa, IX. 365. - łyżki IX. 362. Trzos p. pas XXII. 104; XXIV. 106, 106, 112-114, 118-124. - góralski XXIV, 104, 114. - krakowski XXIV. 104, 114, 115, 118, 124. Tl'zoslo pługa w zwyczajach wigilijnych XX. 187. Trzoselka, trzosła lędźwie XIV, 124, TrZlpień u sprzążki XXIV. 124. Trzusko, p. trzosło pługa, I. 188. Trzy liściki, ornament, XXXII. 38. Trzy: baby, zapowiedź śmierci, XVII. 62. - córki II. 164, 171. - części nieba II. 325. - dni po ocieleniu XXIII. 62. - dnipo śmierci, XVIJlI.f194;:~~!o5 - drogi, III. 22; XVIII. 163. - d'rzewa I. 121, 122. - granice III. 22. 547 --' grzechy XXXI. 19. - jawory XXXIII. 13. - kamienie z łaźni XIX, 122; XXVI. 13. - kawałki chleba w odczynianiu uroku VIII. 57, 347, 365, 366. - kroki II. 331. - krople krwi II. 291. Trzykrotnie o'bchodzenie w koło, 'XXV. 5,61.5 8; XVIII 176, 216; X1X'III. 69; pt. M a g ia. - ocieranie się, II. 331. - okręcanie XXIII. 91. - oglądanie się XXIII. 68, 70, 71. - picie wody n. 331, - plucie XXIII. 85. - przeciąganie przez otwór VI[. 3,26. - urodzenie bliźniąt, VIII. 350. - wyskubywanie sierści z kupionego bydlęcia XXIII. 87. Trzy: krzyże, II. 330, - kulki lnu VIII. 379. - lic~ba święta, I. 55; II. 16, 291; III. 74, 59, 63; IV. 325, 421; V. 172, 183, 184, 207; VII. 15; VIII. 350; X. 232, 236, 268, 354-358, 363, 367, 392; XI. 329, 375--3£3, 394395, 419; XII. 77, 91, .210, 223, 329; xm, 123, 127, 143, 219, 226, 229, 329; XIV. 39, 41, 43, 174,215, 220, 225, 251, 252; XVI. 18; XVII'I. 164; XX. 234 254, 255, 299; XXVI. 117; XXX. 46, 86; XXXI. 15, 18, 74; XXXIII. 121-123. pt. M a g i a. - miski I. 255. - noce XXXILI. 119. - pęczki włosów II. 291. - pierwsze noce II. 113. - płoty XII. 267. - potoki III. 145. - po trzy razy XI. 385. - pr~gi, VIII. 57. 1 -'- razy VIiI!. 364. - śmierci II. 157. - w zwyczajach kupna i sprzedaży XXIII. fł8, 70, 85, 87, 88, 91, 95, 103, 104 - wykrywanie złodzieja XXIII. 135, Trzygłów bóg XIV. 19 39-42, 50, 52, 53, 220, 227, 233; XVII. 20. Trzy listnik, roślina aphr., XXXIX. 300 Trzyma, trzeci pokład snopów przy młocce., XI. 175, 17£. Trzynaście, p. trzinost., X. 108, 354; XXX. 269. Trzyniak, rzeszoto, II. 141; XI. 177. Trzynniak, przetak, V. 64. Trzyny, IV. 282. Trzypolowe gospodarstwo p. trójpOlówka III. 106; XXVII. 139. Trzysta, p, trzista, XI. 373. Trzyśkawka, truskawka, XXXI. 94. Trzy takt VIII. 328, 329. Tsamas, dynia, XXXVIII. 101. Tsopon (dok.) żupan XXXIV. 175. Tsui-koab, bóstwo Hotentotów, XXXII. 120. Tszerszef, p. trzetrzew, cietrzew. Tut, tu, Tu tu!, nawoływanie psów, III. 46. Tucka,{j. :serb.), gra o pieniądze, V.145 Tucznyk (j. ukr.) roślina Sedum carpathicum R. kąpiel dzieci VI. 160.' Tu - elema, (j. est.), ogień, VII. 14. Tuk, sadło borsucze, lek., V. 302. Tulipan, XXVIIlI. 246. - motyw haftu, XXVIII. 23. 25, 36. Tul, tuleć~ samołówka, XXXI. 31, 32. Tuman, wir powietrzny, XXXIX~329. Tunika św. Kunegundy, XXIII. 17. Tupan, (j. Tupi.), bóg grzmotu, VII. 9, 18. TUf, postać boga, XVI. 26. 35' ~ w literaturze ludow" II. 165170; XIII. 19. - w przypowieści, IX. 47. Turak, moneta. XIV. 23,0. Turaq, tora q, (j. tur.), p. ser, twaróg, XXXIV. 175. Turban, XXVIII. 18, 20. Turcuń, turoń, VIII. 40. Turecki sposób, ściegi hafciarskie, XXVIiII. 27. Turek, Turczynka w szopce, XI. 26, 132; XIX. 36, 37. Turiji jazy ki, (gw. huc.), Scolopendra offic. VI. 160, pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Turkansydan, (j. fin.), znak magicz.ny, p. Tursansydiin. XJXXVI. 313. Turklys, p. Kurklys, (j. prus. lit.), XXII. 6; pt. Bóstwa. Turkuć podjadek, p. kruczek, kur-, klys, XXII. 6. Turólja, (gw. hue,), nazwa krów., XXXV. 135. Turoń, p. toroń, cap, koza, turcuń, chodzenie z turoniem, I. 201; III. 172-:-174; V. 279; VI. 394; XI. 97, 430; XII. 40, 43, 50, 51, 122; xiv. . 340; XVII. 15; XVIII. 98; XIX. 45; XX. 167; XXIX. 98; XXx. 194, 195; XXXVIII. 538. Tursaansydiin, (j. fin.), serce Tur':' sasa, znak magiczny dwunastokąt ze swastyki, XXXVI. 313. Turom, p. tOTem, stwórca Ostiaków. Turice, (j. 'czes.), sobótka, XIII. 20. Tussene, (j. norw. szw.), złośliwe duszki, XXVI. 74. TussHage Farfara L., p. podbiał. Tute, (j. serb.), p. kobila, V. 141. Tuzinok, (gw. tuc.), spodnie, XU: 288, 290. TuzioT, tużurek, V. 64. �54l:ł 549 Twarda woda, woda święc., VIII. 374. oset, XXX. 73. Twardowski, Twardowskij, mistrz, czarownik, I. 171; II. 96; IlL 77; IV. 246, 262, 263, 267, 346, 400; V. 161, 268; V. 218, 313, 314, 413; VII. 44, 100; VIII. 128; IX. 286; XI. 435; XVII. 10--102; XX. 215; XXI. 140; XXV. 47, 49, 50; XXVI. 70; XXVII. 103, 112-124; XXVIII. 123-128, 130--138 140, 142; XXIX 55, 57, 60~5, 67-71, 99, 103-106; XXX.,....217, 218 220-223; XXXI. 101-109; XXXIV. 44; XXXVIII. 276; XXXIX. 334. Twardzizna, alkohol, XI. 178. Twari, (j. ukr.), twaróg XXXIV. 177. Twarogu, (j. tur.), p. toraą, turaq, ser, XXXIV. 175, 177. Twaróg ser, I. 165; XIV. 48; XIX. 86. Twarz, motyw zdobniczy, XXXI. 128. Twoge, (dok.), twoje, XIV. 75. TwoTiti, p. twari. 'rwórcy ludowi, p. I n d e k s o S 0Twarde ziele, b o wy, nazwiska chłopów, baja. rze, ga'rncarze, gawędziarze (opowiadacze), malarze, pisarze, poeci, rzeźbiarze, śpiewacy, wycinankarze. Twórczość dziecięca, XIXX. 209. - językowa, XXV. 103. -:- legendarna, XVII. 287, 288. ~ ludowa, VIII. 89; XV. 200; XVIII. i29; XIX. 32; XX. 115 116; XXI. 268; XXV]I. 9, 22; XXVIII. 44; XXIX. 131; XXXVtI. 142, 155; XXXIX. 11, 13, 23, 136. - muzyczna, IX. 99. - zbior<;>wa,XXXIX. 29. Tyb,et, tkanina, XI. 60; XXXVIII. 214, 223, 224, 231. Tybet mistyczny, XXXI. 164. chustka na głowę, XVIII. 68 p. teble, drew. kołki, IX. 270. Tyczka do noszenia słoniny, XX. 172. - w budownictwie, XXIX. 35. Tydzień, tyrzeń, XIV. 399. Tydzień przewodni, VII. 177. Tyfcik, XI. 61. Tyfu9, p. glownica, II. 140; XI. 397. Tygielaszek, tygiel, II. 276. Tygrys w wycinance żyd., XXX. 236. - w ornamencie, XXVIII. 41, 43. Tygrys z ludzką twarzą, p. wilkołak, XXXIV.36. Tykwa Lagenaria vulgaris, naczynie, I. 228. - nasienie w magii, VIII. 344. - w przysłowiu, XIV. 245. - zastosowanie praktyczne i art ystyczne, XXXIII. 143;XXXVIII.424 - znaczenie dla kultury, XXVI. 128; XXXJIX. 209. Tylgund, O. gil.), podania,' XVII. 98. Tyłek w magii, XI. 382. Tyłem chodzić, p. chodzenie wstecz, XIII. 204. Tymian IIiacierzanka, Thymus śerpyllum, święcona, XXX. 66. Tyn, ogrodzenie, XXVII. 140. Tyndara, O, ukr.), b:,eluń, dzię dzierzawa, X. 2,60. Tymf, X'X!X. 205.' Typhon, O, egip.), bóstwo podziemne, XXXII. 105. Typologia: elementów kultury, XXXIV. 154. - naczyń pierśc., XXXIV. 189, 190. Typ: alpejski, XXIX. 144. - arktyczny, 'XXIX, 136. - armenoidalny, XXIX. 140; 146, 147. 147. - aryjski, III. 182. - au'stroidalny, I. 231; IV. 70. . Tybetka, Tyble, - buszmeński, I. 233; IV. 70. dynarski, XXIX. 140. etiopski XXIX. 147. europoidalny, XVII, n, 76-78; XXXIX. 140, 144. _ laponoidalny, XXIIX. 140, 144, 147. -;- mongołokształtny , I. 236, 240; IV 64. XXXIX. 420. - murzyński I. 233, IV. 70. _. nordyczny, XXIX. 140, 144 147,149 - negrycki, I. 231, 233; IV. 70. - orientalny, XXIX. 146, 147. , paleoamerykański, XXIX. 135. - paleoazjatycki, XXXIX. 440. - papuaski, I. 231, 232; IV. 70. _ półn. zach.; XXIX. 140, 142. - presłowiański, XXIX. 140, 144. - semicki, I. 240; IV. 64. - śródziemnomorski, I. 240; XXIX. 147. - subnordyczny, XXIX. 140,144, 147 - biały, czarny, żółty, IV. 69. - brachycephal, XXXVIII. 33. - ero-magnon, XXXVIII. 33. - dolichocephal, xxxvml. 33. XXXI'X. 420. Typy: antropolog:czne, p. typ, IV.7(3; XXI. 68, 240, 242, 243 XXIII. 178, 179; XXIV. 41, 57, 67, 180, 181, ,191, 212; XXVI. 121, 131, XXXIX. 419, 420. -'- ceramiki, XXVI, 28. - czapek, XXVIII. 177. - emocjon.alne, IV. 62.- etniczne w prehistorii, XVII. 57-94. - gleby, XXXIX. 203, 204. - huculskie, XXIX. 166. - instrumentów, XXVI. 124. - korynckie, naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - kultur, XVII. 71 76-78 94. - lubelskie, IX. 29~. ' _ 'ludowe, XXI. 43, 45, 51, 80; XXXI. 169. - morawsko-śląskie, XXIX. 166. - myceńskie, naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - narzędzi rolniczych, XXIX. 168; XXX. 254. - obejścia, XXXIX. 452. - osad, XXVI. 101; XXVII. 128-131. - polskie, IX. 298. - protogeometryczne naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 70. - skrzyń, XXXVII. 201. _ strukturalne, XXXVI. 122, 128, 131. - szlacheckie, XXI. 47. wycinanek, XXII. U9. wyrobów prehistorycznych, XVII. 174, 175. - wytwórców, XXLI. 83. .- zagród, XVI. 365. T y p y w s i, p. 'jednodworcze, łańcuchÓwka, kołchoźna wieś. kupowo-podłużna, niwowa, okolnica, m r·owa, okolnIca, ow.alnica. przysiółek, rozrzucona, samotnicza, szeregówka, rzędÓWKa, ulkówka, wielodrożnica, wieś zwarta, widlic,. wybu dow.an 'e, zaści,ank. Tyr, (j. germ.), ojciec niebios, XXXVIII. 45. Tyr, tyr, mała drożyna w lesie, XIV. 124. Tyras, sieć, rozjazd, XXXI. 30. Tyrkawki, X. 261; XXVIII. 67, 68 Tyrknqć, trącić XX. 248.. Tyrus, sieć, XXXVIII. 257. Tyrzeń, tydzień, XIV. 399. Tysiącznik zwyczajny, p. srebrnik, Centuria, - Erythraea XXViIU. 246. w lecznictwie, xxx. centauriam, 49; XXXI. 99. .I �550 551 Tysowy Cj. ukr.), tarilki, talerze. w bakun. Nicotiana rustica L. X 261. ofiara ż dymu, VII. 15. . palenie, XXXI. 65, 69; XX~. 168; XXXV. 175; XXXVIiI. 3(17, 368; XXXVIII. 414. - wkładanie do trumny, VI. 26.. '- w lecznictwie, XVIII. 188. - aprak, Nicotiana tabacum L. X. 261; XIV. 187. - pieśni, I. 249. - (j. ukr.), cis pospolity, Taxus baccata, dym w lecznictwie. XVIII. 184, 192. Tysyna, powróz u żaka, XIV. 124. ,Tytnik, 'Tytoń, p. aprak bakun, basiak tu- toń, XI. 379; XXVIII. 46; XXXIX. 209, 224. u O, serb), V. 143; pt. Z a b a w y i gry. Ub, ub, ubek! naśladowanie głosu dudka,VIII. 393. .Ubidz, uciec, XIV. 124. Ubiedrznia, szczyt wąwozu, XVII. 164. Ubieranie młodej, ub oryny, XVII. 155. Ubiory, I. 215; n. 137, 180, 183; III. 315; IV. 95; VI. 201; VII. 237; XI. 3'65, 440; XIII. 207; XIV. 249 250 339, 361; XVI. 331; XVII.' 184; XXIII. 2; XXVIII. 3, 8,248; XXXI.110; XXXIII. 157; XXXVII. 211, 345, 423, 484; XXXVIII. 314 360, pt. O d z i e Ż, S t rój. - aktorów greckich, XXI. 200. - białoruskie, XXI. 137, 138. - dziewcząt, XIII. 211. U kogo je prsten, Ubiory głowy: bawolet, binda, beginy, bramka, chomelka, chymla, czółko, kaptur, balka, p. atłaska, bendy bieretki, cep kalka, chomla, chomYlka, czepek, forgi, czepiec, kapturek, kofia, chustka, hamelka, nami tka, my tka, połówka, czilce, hymla, kapuza, kokosznik, kółko, lopata, ogniówka, namit, bande/a,. kim- kornet, naczółek, peremitka, pere- tecka, sia- toczenica, stroiki, szleifa, turban, zawicie, - góralskie, VII. 181, 183 190, 257; XVII. 151; XXI. 80. ' - huculskie, V. 100; VliII. '1,38. kaszubskie, vn. 235; XVII. 184. kobiece, XXXII-I. 116; XXXV-III. 421. - krakowskie, XXIX. 84. kujawskie, XXXV. 187. - ludowe, X,I. 202, 344; XIX,I. 13'7. 270; XXV. 135. łańcuckie, IX. 200. łużyckie, XXV. 108. o • -. '• pólkornecie, sankiele, welon, zawój,' zlotoglowia, XI, 327, 328; )GUl. 207; XIV. 114; XXV. 121, 123. tkanica, o małomialSteczkowe, XXXVII~. 419. mieszczan witebskich, XXI. 136-8. nowotarskie XVIII. 67, 63. płn. bałkańskie, XXI. 241. rosyjskie, XVIII. 137. rumuń'Skie, VII. 238. seklerskie, XVI. 136-138. serbskie, XXV. 121. słowackie, V. 246. słowiańskie, XXIV. 86. szamańskie, XVI. 120. we wsi Chorwat y, XXI. 241. - wielkorosyjskie, XXI. 138. .- Wiślan, II. 126. - Żydów witebskich, XXI. 13~. - żywieckie, VII. 238. Gbirać, składać, porządkować, XiIV. 124. Ubogi, nieboga ty, biedny, XVII. 239. Ubogi, w legendzie, XXX. 84. Ubory, (gw. hue.), ubranie, VII. 263. Uboryny, {gw. hue.), ubieranie p. młodo XVII. 155. Uboże, II. 37, 88; XVII. 2'8; XTX. 118; XX. 158; XXXVII. 28; XXXVIII. 261, pt. Dem on y o p i e k u ń c z e. Ubój, owiec, XVII. 147. - rytualny, XXX:I. 163. Ubranie, spodnie p. młodego, XVIII. 142. Ubyge(mi), (dok.), ubije(my), XIV. 75. Ucha, pierogi z powidłami, In. 8L Ucho, dzwonienie, II. 333; XIV. 370, pt. W i e r z e n ia. - goreje, II. 333. - w przesądach, XXXI]!. 139. - uchwyt, XXXIV. 114. - piorunowe, XXV. 49. Uchynione dziecko, XI. 396. Ucieczka p. młodego, XVIII. 143. -- p. młodej, III. 206; V. 14. Ucinanie: głowy trupowi. II. 213; IV. 365; VI. 260, 325, 326; VIII. 365; XI. 401; XII. 253; XVII. 27, 28; XXVIII. 251; XX XIIX, 297, pt. Z w y c z a j e i o \b r z ę d Y P o g r z e b o w e. - końca palca, XXXVIII. 61. .:....ogona nowokupIonej krowy, XXIII. 105. '- ogona świni w zwyczajach na, XXIII. 110. - paznokci, XXVI. 97. kulP- -' piersi, X. 113. - warkocza, ]I. 82; V. 111; VI. 25; VnI. 165; IX. 239; X. 113; XXVI. 9'7. Ucisk kmieci, XX. 12, 15, 131, 141. Uciuka, terminol. kowalska, VI. 292. Uczciwa, (dok.), chłQpka, XXIV. 176; XXXIII. 71. Uczelnie średniowieczne, p. Szkoła magii, XXVII. 75, 76. Uczeni radzieccy, XXXIX. 74, 94. :.Jezeń ']'wardowskiego, XXVI\!. 114. Uczesanie, xn. 284; X'XVI. 98, 1::4; X:XIX. 82 118; XXX. 225. --- dzil)wcząt, XXV. 123. - kol-iet zamężnych, XXV. 123. - Seklerek. XVI. 138. U c z e s a n i e. p. icki, kosy, loki, móscki, pejsoki, muszezki, palka, peraźnyki, uplitkie, warkocze. Ucz~sć, uczast, (j. ros.), paru,ty, szyniony, los, dola, )(VII. 215. Ucwny, p. Żydzi, żebracy, XXV. 133. Uc~ta, chumaszowa, XXVI. 108. - Jożynkowa, XVIiI!. 97. - ~ozła, IV. 393. - na chrzciny, VXIII. 213. _. na poł:ninie. XXXV. 132. - na rozdrożu, IX. 132. pogrzebowa, VI. 2.'05; VIII. 51; (X: 132, 133; Xx. 205, 206; XXIV t, 33. - pośmiertna z udzi.ałem zmarłego, KX. 205, 206. - skazańca, XXV. 116. - św. marcińska, X'VI. 5 9. - w domu p. młodego, XVI. 147. - w obrzędach, XXXII. 182. .- weselna, VIII. 238; XIV. 192; XV. 79; XX. 198; XXI. 93; XXVI. 86; XXIX. 133. �552 55> U cz ta o b r z ę d o w a, p. abied po rodzicielach, Agapa, kolacja 'kawalerska, (bractwa św. Mikołaja), silicernium, stypa, pagrzebowa, trapeza, uczta urodzinowa, weczera po rodzicielach, we3elna, zaduszna. Uczucia miłosne u ludu, XX. 97. Uczyciel, nauczyciel, XV1III. 222. Uczynić, urok rzucić, XVI. 81. Uda, Ci. ukr.), węda. XX .~,I. 15-8; XXXII. 26. Uderzanie: baziami bydła, dzieci, p. bicie, XII. 315, pt. M a g i a. -- drzew owocowych, p. bicie, IV. 419; V. 274; XVIII. 103. - narzeczonej, XXVI. 86. - nogą progu podcz. porodu, XI. 383 - palmą, XiII. 310. - trumną o próg, V. 347; VIII. 53; XVIII. 76; XXXI. 75. - w dłoń przy kupnie, XXIII. 90. w obrzędach rodzinnych i rolniczych, XXXIV. 280. Udobność, udobny, układność, nadobny, XIV. 124. Udomowienie byd},a, XXX. 239. Udział dzieci w życiu prawnym, XXV. 114.. Uferma, (gw. żołn.), III. 80 Ugier, farba, ciemny, jasny, XXX. 167 Uginać, zginąć, paść, VI. 48. Ugor p. łazisko, III. 10; IV. 275,314; XXXVII. 203; XXXIX 202,204,207 - miejsce palenia sobótek, IV. 314. Ugorzyć, uprawa roślin, XX. 34. Ugrupowanie etniczne, XXXVII. 354; XXXVIII. 222; XXXIX. 102. .- kulturowe, XXXVIII. 222. Uh arki, (j. ukr.), głownie, VIII. 270. Uhlarz, wypalacz węgla, b raj er, XXXI. 85, 86. Unformige, gwoździe do podków, VI. 292 Węgier w szopce, V. 159. Ujazd, znak graniczny; XVI. 108. Ujazd, zrobić drogę, XVII. 196. Ujge krer, (j. kirg.) dary wes., V. 14. Ukamienowanie, V. 108, 115. Ukąszenie psa wściekłego, V. 80. Ukko, (j. fiń.), bóg nieba i piorunów, VII, 7, 8, 11; XX lIT. 10, 11; X,XIII. 160. Uhnale, Uhor, Uklej stebnowany, siekierka, .ryba, X:VIII. 62. Ukleja biała, uklejka, Alburnus lucidus Heck, XXXII. 24. Układ: alfabetyczny materiału, XXXIV, 191, 192. - chat, XXV:II. 130; XXXIII. 85,86. - domu w stosunku do drogi, XXXIX. 453. - motywÓW w wycinance, XXII.83. pasowy, XXII. 83. pól, XXVII. 131; XXXI. 174. rolny, XXXVII. 174, 177, 181, 184, 189, 203, 224. - s:zJkieletów w grobach ryjskich, XVU. 171. Cym me- tematyki, P. A. E., XXXVIII. 167-170; XXXIX. !i16. - wsi, I. 160; .XXXIX. 452. Ukrywanie, p. młodej, III. 206; XXX. 2'2-5. Ukształtowanie ter.enu, XXXLX. 232. Uku, p. Juma, wegetatywne bóstwo fińskie, XXXII. 162. Ukusić, skusić, XIV. 124. Ul: p. czubatka, dzion dzierżon, kO:sołka, gliniany, słomiany, XXXVIII. 234, p. P s z c z e l a rstwo. - malowany, XXX. 160. - okadzanie, IV. 419. - pleciony z wierzby, XXXVIII. 234. - - słomiany, p. kosolka, XJXXIX, 330, 352. - słoweński, XXIX. 156.. - w pieśni, II. 341. - w przysłowiu, XIV. 355. - w wierzeniach, XXXVIII. 233. - w zagadce, DL 338; XVII. 84. - wypuszczanie pszczół, XVIII. 210. - zakaz mówienia, IV. 420. Ulać ogień, ogień zagasić, XVII. 164. Ule, grzyby, I. 207, - mówienie o umarłych, III. 51. - okradanie XVI. 81. - pociąganie za średni palec, XVI. 80 - powrót, III. 53. - spalanie, II. 366. - ubranie, XIII. 108; XVI. 80. - ząb w magii, XIII. 226. Umeblowanie izby góralskiej, XXXVIII. 421. Umierający, VIII. 51. - kładzenie na ziemi, XXI. 193 Umige, (dok.), umyję, XIV. 75. Ulęgałka, p. ulenżała. ulężałka. w Umorki, umarli, XiI. 315. lecz., XIV. 124; XXXI. 99. Umowy: dzierźawne, III. 304, 305. Ulica, (j. st. słow.), p. lice, ulicać, - najmu, IV. 138 139. ulicanie, XVII. 196: o jednanie, XXLX. 170. Ulicówka, XXVLI. 128, 130, 131; osobiste, IV. 119-121. XX:IX. 156; XXXIX. 233, 239, . - pasterskie, XXXV. 143, 144. 289, pt. T y P Y o s ad. Ulisses, V. 285. Ulkun-kunia, (j. kimg.), grzech, V.1OO. Ulowe mieszkania, XXXVIII. 410. Ultramaryna, barwnik IV. 2:16. - w obraźnictwie, XXX. 167, 170. Ulomiak. a'-wnit, II. 1317. Aconitum variegatum, pt. Roś l i n y w lec zni c tw ie. Ułan, postać diabła, V. 365. - w bajce, II. 273. - w pieśni, II. 361. - w szopce, V. 155, 160; XI. 24, 25, 28-31, 43; XIX. 37, 42, 44, 45; XXXI. 61. Ułaq, (j. tur.), zwierzę juczne, XXXIV. 176. Ułożenie typologiczne materiału, XXXIV. 154. Ulożnik, przetacznik, Veronica officinalis, odwar, II. 137. Ułus, (j. jak.), osada, XXXVII. 108 Umarli, kładzenie na desce, na słomie, I. 131; pt. Zw y c za j e i o b r z ę d y p o g r z e b o w e. - podziałowe, IV. 129. - pożyczkowe, IV. 121-123. - prawne, XXV. 114. ~ przedślubne, III. 204. 205, 207, 211, 231; XXVI. 86. .- wyderkowe, ILL 305. Umurzany. zawalany, XVI. 86. Umycie. się w lecznictwie, XXVII. 1513, pt. A b l u c j a. - wodą bieżącą, XX'XIII. 81. (j. ukr.), małżeństwo ,przez porwanie, XXVI. 85. Umykanie, (j. słow.), porywanie żon, XVIII. 225. Ungurej, unguris", O, lit.), węgorz, X,XXIII. 24. Unici, I. 15'9; II. 4. Unicornus, (j. łac.), jednoroźec, p. św. Justyna, XXXIX. 308. - jednorogi, p. wąż ukoronowany, XlXI. 232. Unieważnienie małżeństwa, III. 296. Unikanie rodziny żony. p. teknonimia, V. 202., Umyczka, �:.·f'~ l.'1 , I 555 554 Unoszenie się w powietrzu, 'p. lewi.., tacja, IX. ISO, 181XIX. 118, 119, 135. tfńć, uciec, zniknąć, XIV. 124. uosna, (j. fiń.), cena, XXXI. 158.. Uosobienie chorobY, ImI.· 254. - 'Sił przyrody, m. 213. - wichrów, XI1X. 112. - zła, II. 210. Uozuóg, ożóg, XlX;IX. 40. Upadek pierwszych ludzi, X:I.X,J61, 63. Upalować, naprzykrzać się, ITI. 138. Upaniszada, (j. ind.),XXXIV. 10, 31, 1;>1.L i t e r a t u r a l u d o w a. Upaprać, źle zrobić, XII. 68. Upas, (j. filip.), drzewo, sok, trucizna, XXXViII. 390. Upeljewanie, (j. słoweń.), wywód, ViItII. 346. Upijanie wody, XI. 386. Upiór. p. strigan, upyr, upir, vupir, I. 206; 11.212, 2113,32;9; IV. 44,365, 366, 385, 422; V. 3'3, 34., 38. 55, 190, 353; VI. 200, 200, 3·25, 3127;VIII.. 1128"27U.27'1; IX.ll7,88; X.I.6:5106, 363, 378, 401; X[I. 94, 269, 339; lXIII. 112, 127, 128, 216, 232, 295, 296; XVII. 26-28, 182, 184, 185; XXII. 23; XXIII. 159; XXV. 79; XXVI. 84; XXVIII, 4; XXX. 250; XXXII. 139; XXXIV. 41; XXXV. 73; XXXVII. 251, 257, 258, 260, 1;>1.D e m a n y s z k o d l i w e. - w przysł., IX. 379. . Upir, (j. sław.), upyr, upiór, IV. 395. Uplitkie, (gw. hue.). uczesanie, XII. 286, 291-293; XUI. 211. Up lawy, lecz., XI. 398; XIII. 217, 219. Upodobnianie się do totemu, XVIII.48. Uposażenie dziesięciny,parafii,XX 274 Uprawa: kartofli, XXVII. 43, 44. - kopieniacza, XXXIX. 21. - kukurydzy, XXXIV. 149. - łąk, II. 209. odłogowa, XXXIX. 190, 200, 217 ogrodów, :X;XXI. 112; XXXIX. 194. roli, XXVIII. 110; XXX. 239, 2~6; XXXIV. 174, 288; .xxxVIII. l~O. 238, 370; XXXIX. 246. - roślin, XXVII. 141. - ruchoma, XXXIX. 186. - stała, XXXIX 217. '- zbóż, XXXVII. 367; XXXV-IiII. 405 - ziemi, p. sapanie, skrodlenie, II. 117; LII. 222, 230; IV. 96; VII. 333; X. 270, 345, 354; XIII. 256, 257; XVII. 178, 184; XXI. 241; XXIII 64; XXXIX. 21, 93, 112, 118. U p r a war a ś l i n, p. bronowanie drągi do suszenia siana, grzęda, jałowiec, (popiół), orka, koły do suszenia siana, kozolec, n3.~rzędzia rolnicze, nawóz, nawożenie, przeplot, rolnictwo, rośliny uprawne, sapanie, trójpolówka. . Uprowadzanie dziewcząt" umyczka. II. 100, 101. Uprząż, 11. 132; V. 104; XVI. 323; XXIII. 67; XXIV. 98, 123; XXXV1II. 308; XXXVIII. 38; XXXIX. 110, 118, 120-123, 131. U P r z ą ż, p. ach, ak, chamut, chomąto, chomut, comat, ek, haam, ham, ham, ham, hame, hamut, jarzmo, kamantai, kielzno, kleszcze, kleszczyny,kneble, kummet, (chomąto), lejce, op rat Y, poboczniki, siele, sill, silat, siodlo, sleau, slejM, horn, jarmica, sleia, sleidi, jarzemko, ,szle, Sle, Qomyt, wędzidło, .zębadlo. Upust 11 młyna, XII. 221. Upust, powódź, XI. 342. Upyr, (j. ukr.), u1;>iór, U. 212; IV. 394; VI. 260, pt. D e m a n y s z kod. Qom, (j. jak.), jurta XXXVII. 99, 103-108, 120-124, pt. B u d y n k i m i e s z k a l n e. Uraz, choroba, XXX. 209. Urasa, Uraźna zielina, Achillea ptarmica L., II. 136. Uraźnik, jaskier płomieńczyk, kruszczyk błotny, paruszeniec, mużski, storczyk szerokolistny, zahartuszka XXX. 20B, 209, pt, Roś l i n y w l e c z n i c t wie. Urągać, (gw.złodz.), narzekać VII. 281. Urbarze, X. 354; XiXlX,IIX,430. Urda, p. wurda. UrlO1;>nik,II. 343. Urna, II. 115; VII. 293; XV:I. 323. Urnąć, uderzyć, XIII. 68. Uroczna moc" boginek" XXI. 161. - dzieci, XXI. 161. - obcych, XXI. 161. - oczu, XXI. 161. - ptaków, XXI. 161. -~ starych kobiet, XXI. 161. - strzygonia, XXI. 161. - topielca, XXI. 161. .- upiora, XXI. 161. - wilka, XXI. 161. - zmarłych, XXI. 161. - wzroku, XXI. 161. - żaby, XXI. 161. - Zydów, XXI. 161. Uroczne oczy, p. oko, złe spojrzenie, IV. 227, 420, XXI. 161, 162, XXXVI1.3OB, pt. W i e r z e n i a, Uroki. Uroczne ziele, paprzyca, XXX. 53, pt. Rośliny i magii. Urocnica, w Urocnik, ny, Anthyllis Urocznik, Galium wierzeniacJ! przelot vulneraria, (j. błr.), Mollugo zwyczajIX. 419. urocznik bialy, L., XXX. 53, 209. Urocznik żółty, XXX. 21'0. Uroczy, urzekający, XVIlI. 198. Uroczystości: doroczne, XXIX. 134. Gonorara, XXXVLI. 359. - na cześć zwierząt szkod!., II. 205. - obrzędowe, XXVIJI'I. 46. - orgi1astyczne, XX. 300. - pogańskie, II. 101. - weselne, XXXVII. 1:115. - wiosenne, VI. 298; fC.XV'H.141. '- zimowe, XXVLI. 141. Urodzaj, p. bóstwa, XI. 387; XIV.83, 133; XXX. 195,257; XXXIX. 210. - przepowiednie, VIllI.- 37-2. - .spotęgowanie, I. 387; XVIII. 98. Urodzić się: w czepku, z koszulkq, XXXVII. 260. - z zębem, XXXVrJ. 260. Urodziny, cielęcia, jagnięcia, XVIII.198 - dziecka, XVII. 22. - i śmierć, V. 55. - znaczenie socjalne, XXXIIX. 428. XIV. 124. Urok, p. urzek, II. 21, 33'5, 336; III. 23, 145, 255; V. 297, 352, 354; VI. 198; Vl'lJ. 356, 347, 367; IX. 419; X. 96; XiI. 379, 380, 383, 386, 387, 431; XII. 168; XIII. 217; XIV. 49. 182,251; XXV. 133; XXXI. 110, 141. - od kobiety, III. 145. - od mężczyzny, IllI. 145. - od oczu urocznych, XXiI. 161. - od wiatru, Ul. 145. - odczynić, zdjąć, I. 136; III. 59; IV. 420; V. 2B4, 352; VI. 60; VIU. 392; IX. 419; X. 357; XiI. 183; XLI. 266; XI'll. 220; XVII. 196; XVIII. 183, 185; XXI. 161, 162; XXIX. 164, 165; XXX. 49, 55, 63, 210, XXXI. 94; XXXV. 63. / - podatność kobiet i dzieci na uroki, XXiI. 161. • �55? 556 spędzanie bydła i koni z połonin, p. redyk, XVII. 148. pt. C h r 0nologia ludowa. Usta, miejsce ukrywania czarów, XXV. 16. - we]SCle demonów do wnętrza człowieka, XXXIV. 7. Ustalanie faktów etnograficznych xxxv-n. 43. Ustalenie wytycznych dla etnografii polskiej, XXXIX. 624. Ustawa kośników, IX. 4009. pt. I n ic j a c je. - o poddawaniu się próbie ognia, XXV. 9,6. Urokowe ziele, nostrzyk bialy, Ustawianie domów, XXXIX. 240, 241. XXX. 55. Ustawodawstwo, XXXIIX. 156. Uruhere. (j. hot.), mąka kukurydzia- kościelne, XXVI. 1, 3. na XXXVUI. 123. Urum-Kielu, (j. kirg.), V. 15, 19. pt. '- p'Qlskie, XXI. 127. Ustka, usteczka, chustka, chusteczka, Z w y c z a j e i o b r z ę d y w e s. XX. 247, 266. Urwaśi, (j. ind.), nimfa, XXXVII. 9, 10. Ustroka, (gw. huc), znaki na uszach Uryna końska, p. mocz, XXXVIII. 249. owiec, XV!'I. 143. pt. Z n a k i - użyźnianie gleby XXXIX. 208. w ł a 'S n o Ś c i o we. - w lecznictwie XXXVIII. 240. Urządzanie sobótki, p. Sobótki, IV. 314. Ustrój: chłopski, XXXIX. 190, 436. - feudalny, II. 115; III. 274. Urzek, urok, xvm. 234. - 'chłopski, kobiecy, panieński, ,XXXIX. 72. - gruntowy, XXXV. 227. XVII. 234. _ kapitalistyczny, XXXIX. 47, 72, Urzekanie, p. urok., VI. 64;. VIII. 357; XII. 300; XVII. 19'8. 73, 155. - klasowy, XXXIX. 15, 20, 72; Ll1. Urzędniki niebieskie'iświęci; XIV. 400 222, 228. Usi giuridico populari, XXXIX. 167. - lineażowy, XXXIX. 187, 188. Usiri, p. Ozyrys. - macierozysty, X'XXVIII. lO, 11; Uskoludzać, uzbierać, XIV. 124. XX:XLX. 187, 177. Uskromnić się, oszczędzać, XViII. 164. _ matrilinearny, XXXV HI. 23. Uskrómić, uskróminie, uspokoić, _ niewolniczo-klasowy, XXXIX. 72. uspokojenie XIV. 124. _ państwowy, XXXIX. 44; III. 87,213 Usnachtywać, przeszkadzać w robo- pańszczyżni:;my XXXIX. 103. 236. cie, IX. 288. - pasterski, XXXIX. 436. Usnea barbarata, p. pakość brodata. - patriarchalny, XX/XVII. 86; Uspenje Bohorodyci, (j. ukr.), WnieXXXIX. 55, 436. bowzięCie: V. 218. _ rozpoznać, XXI. 162. rzucanie na ludzi, zwierząta, rośliny, XXJI. 161. U rok i, p. Ajin-hara, Assafetyda, chomątQ, chuchanie, czarcie lajno, droga, dzieża, gaszenie węgli, głuchy kąt, groch, hacz~ kadzenie, kosa, koszula, kropienie, lewa strona; liczba, lizanie, noworodek nóż, odczynianie, oko złe, pająk, paprzyca, pies" piestrzenica, plucie, rzucanie, sól, spodnie, spojrzenie złe, wzrok uroczny, zabezpieczenie. • _ - patrimoniczny, XXXIX. 104. pierwotny, XVII. 2; X1XXIX. 18. plemienny, III. 82. rodowy, lim. 98, 193, 197, 214, 216; IV. 243; V. 98; VI. 23, 213; XXXIX, 16, 40, 44. - rodzinny, IV. 350, 351; XXVI. 85. -socjalistyczny, XX~X.IX. 44 - społecz., Hotentotóv" X XX VII. 51. - z końcem wieków średnich, xx, 2. Ustygować, narzekać, XIV. 309. Usunięcie płodu, poronienie, XXX. 208 Usychanie drzew owoc. XVIII. 93. Usynowienie p. adopcja LI. 82. Usz! odpędzanie drobiu, V. 207. Uszaki, w budownictwie III. 44. Uszczelnianie ścian, XXXIX. 240. Uszka, uchwyty naczyń pierścieniowatych XXXIV. 93, 110, 120, 121. Uszkuris, h lit.) nadomnik, mężczyzna, wprowadzający się do 00mu żony lU. 211; tV. 146. Uszkurstwo O. lit.), nadomnictwo, ]lI. 211. x Utrata dziewictwa, II. 105; V. 135, 136. pt. D z i e w i c t w o. - praw do ziemi, XXXI,X. 190. Utrwalanie pieśni, XXXVII. 374. Utwory poezji lud., II. 292; XV. 204. Uwada, zawada, XIV. 124. Uwalnianie skazańców przez małżeństwo p. wypraszanie, XXI. 174; XXiIV. 177; XXXIX. 142. Uwidować, uwidzić, zobaczyć, ujrzeć, XlIV. 124. Uwiedzenie, III. 298; IV. 3,67. Uwięzienie śmierci, XXX. 80, 81. Uwodziciel, V. 109. Uwolnienie z wojska, XIII. 226. Uwrocie, podłużna łączka, V. 64. Uwrotycz, p. wrotycz, XXX. 227. pt. Rośliny w wierzeniach i magii. Uwrócić, nawrócić, XIV. 123. Uwzimać się, upominać się III. 139. Uzbrojenie L nogi,XXXVII.139,141,332. Uzda, p. uprzą7", II. 1(32; x. 3m; XII. 220, 224; XIV. 5!5; XlX'XI. 17, 116; XXXVI'!. 205, 308; XXXVIII. 41, Uszy, wydłużanie, XXXIX. 302. 42, 45, 231. . Uściśnienie ręki w.zwycz. wes., V. 14. w magii, XXV. 87. Uśpienie św. Anny, zjawienie się-:, - w wierzeniach, II. 335. czarownicy, VUI.378. m, (j. mon.) bogini ognia, VII. 14. -,- w zwyczajach kupna, sprzedaży, XXIII. 92, 93. Uterpendragon, postać mit., XV, 186. Uzdajać, skomponować, XXXII. 147. Utępa, strata, IV. 307. Uznać, poznać, XIV. 124. Utopek, człowiek, który stracił mieUżycie, liczb w leczeniu, XVIII. 185. nie przez powódż, X. 342. - metali, XVI'!. 79, 80. Utopiec, duch wodny, p. topielec. Użytek, srebra, XVJoT.171. XVII. 70; XVIII. 222;XXXIV. - żelaza, XVII. 171. 296; XXXViIII. 254. Używki, p. herbata, kawa, konopie, Utoplość, szkody wyrządzone, przez mak, tytoń, III. 325. powódź, XI. 342. Używotnianie przyrody, p. animizm, Utożsamianie duszy z cien~em, v.r. 16. XXII. 14. - z krwią, v.I. 17. Uździenica, p. uzda, XXXVJIll. 231. - z oddechem, VI. 16. - z~,ieran:e rosy p rnężcz., XXI. 132'. Utrapieńce, p. świerszcze, IX. 67. Uźrać, ukąsić, XVIII. 222. �L· d' " L 558 559 v I Vaccinia ~11 IF .II l : i I' I' p. Afiny, myrthiHis, borówka, czorni afyny czarna jagoda, czernica, jahody, virutis ra c tw ie. Valibuk, (j. slow), Walibuk, Wyrwidąb, bohater mityczny, XXXJII. 84. Valeriana officinalis p. kozłek lek. Vampir, (j. błg.), upiór, IV. 395. pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Van en, (j. skand.), 'bpstwo, XXXVIII. 46. Vanha mies, (j. fiń.), niedźwiedź, ry czlowiek, XXXVIII. sta- 379. O, sansk), p. Chorągiew slowa, III. 5. Varulf,O. szwedz.), wilkołak, XXX253 Vasnd, (j. sto ind.), <:ena, XXXI. 158. Varkolaci, (j. rum.), p. wilkołak, I. 137. Vedy, p. Wedy, XXXIII. 88. Vedzac, (j. korut.), upiór, IV. 395. Veles, p. Weles,' XIV. 222. Velikanoc, (dok.), Wielkanoc, XVI, 221 Veneficium, (j. lac.), czary, XXVI. 7. Veno, p. wiano, XXII'!. 185. Verbena tofficinalis, witułka posp., rozpustne ziele, p. koszyczysko. Verklo, (j. 'Sław.), V!III. 340. pt. Z w y- Vanza, c z a j e i o b r z ę d y d o r 0<: zu e. O, sław.), środa śródpostna, VrII. 340. Veronica officinalis p. przetacznik, Verkovnica, ułożnik. Vescec, Vesca, (j. slow.), czarownica, czarownik, XVIII. 201. Vetalapantschavim!;ati, 195. pt. Literatura Vetrecze, (j. ind.), XV. ludowa. (j. sekl.), kwaśny 134. sos, XVL O, wł.), obrazy na szkle, 172. Venko, (j. czes.); wianko, mały posag, XIV. 216. . Venovati, (j. czes.), wiano.wać, wyposażyć, XIV. 216. Vestaab, (j. sto słow.), wieszczy, proro'k, XVI'!. 195. Vedun, ,(j. st. cerk.), wiedzący, XVII. 195. View Faba, p, wyka. Victor, (j. łac.), Jowisz, zwycięzca, XIV. 37, 57. Vilenik(ica), (j. chorw. serb.) czarownik(ica), XVIU. 201. Vilks, O, est.), wik, XXXVIII. 379. ViUote, O, wł.), weneckie piosenki, V. 50; XXXViII. 403. pt. P i e ś n i ludowe. Vilnice, (j. czes.), ulicznice, XVII. 202. Vilnik, (j ..czes.), rozpustnik,;'XVU, 202 Viola canina, p. gruszyczka; Viola odorata, p. fiołek; Viola tricolor, ~ p. macoszki. Viragenekek, (j. węg.), pieśni kwiatowe,XXXII. 4. pt. P i e ś n i l u d. Vita, uwieńczona, XIV. 35. Vitae Patruum, (j. lac.), Zywoty Ojców, XXX. 91" 96, 103, 108; XiX!XI. 17, 2'0; 4!9, Viteź, Witeź, XIV. 35, 210. Vitis, pręt, gałązka XIV. 35. Vitta, (j. łac.), przepaska na glowę, XIV. 35. VjeStac, VjestiCa, (j. chorw.), czarownica, czarownik, XVII. 201. Vjnc, (gw. kasz.), wieniec, XXVIII. 31 Voblecka, (j. czes.), odzież, XXXV.I.II. 360. Vetri łochynia, idaea, (j. lac.), XVIII. 15. pt. Roś l i n y w z ,b i e- Vaccinium Yolk, dorati, ~XX. (j. est.), wilk, Volkskunde, Volkskunst, XXXVIII. XXXIX. 2. (j. niem.), XXXIX. 379. (j~ ind.), wąZ mityczny, XXXII. 99. pt. M i t y. Vuk, (j, serb.)., wilk, V, 146; XVII. 201. pt. Za ba wy. Vukodlak, (j. serb.), upiór, IV. 395. pt. D e m o n y s z k o d l i we . Vukub, brat-lbliźniak, XX,XII. 154. pt. Bóstwa. Vupir, (j. ·blg.), upiór, IV. 395. Vyska, (j. senb.), strych, XXV. 96. Vritra, 138. Volksrechtskunde, XXXIX. 138. Volkstracht, (j. niem.), XXXIX. 138. Volumina Legum, XXVI'I. 122. Vota, wota, Voz, ofiary, (j. słow.), X,X. 205. gwiazdozbiór Wóz, V.248. w W chrzodku, w środku, XiXXI:X. 395, 399. W pociąg, gry i zabawy, X:X:X,III..5. W poperek (gw. huc.), znaki własnościowe, XXXV. 138. W tablicki, motyw haftów:, XXJV.132. W trunku bołyt, (gw. huc.), ból w środku, VII. 264. W zamek, na zamek, wiązanie węgłów,X;X'lIX. 14. WaJb, wabik, XXXI. 33; XXXVIII. 244; XXXIX. 292. pt. P ta s z•. nictwo. Wabienie ptaków, XXXIX. 293. - zwierząt, X:XV. 120; XXXI. 33. Wabun O, algonk.), bóg wiatru wschodniego, ViH. 10. W~chlarz, XXI. 53. Wachle, świece brackie, X:XiXJUI. 1ZB-131, 134. Wady fizyczne, przypisywane obcym, XXII. 179. (j. ind.), Guru, doktOrzy gromów, czarownicy, XiXXIV. 31. Wadzriiciiria, Budda, XXXIV. 30. (j. ind.), XXXiIV. 31. Wadzrapiini, Budda, XXiXrv. 30. Wadzrasattwa, Budda, X/XXIV. 30. Wadzriiharii, Wadzrajogini Wadzrawaraki, malżonka Siwy, XXXIV. ·31. niem.) odzież, XXXVI. 266. Waga, gwiazdozbiór,!. 174. - huculska, XXXV. 152. ~ Zydów, III. 324. Waga, drąg u żurawia, LX. 275. - nosidło, V. 64. - samołówka, X:X:XlIX. 292. - u pługa i wozu, I. 188; .X.x.xVII. 308; XXXiIX. 113. Wagasz, (gw. huc.), zrąb w lesie, VII. 2,63. Waggon, (j. ang.), wóz czterokołowy, XXXIIiX. 127. Wagi i odważniki, XXXV!'I. 388. Wagialas, (j. lit.), lejce z pasków, lXXXII. 38. Wahowyca, (gw. huc.), dzieża do mierzenia mleka XVII 143 Wahy, ,O, ukr.), ;zoryplsanek, IV. 221 Wajdelota, XXXIX. 320, 350. Wajter, (gw. żoł.), weiter, lU. 79. Wakar, (gw. huc.), pastuch, IX 384. Wakarinie, (j. lit), gwiazda wieczorna, II. 277; pt. Astronomia lud owa. Wakaruszka, (j. lit.), w:eczo:-ynka, II. 102; IV. 377. Waffenrok,(j. �rr 561 560 'j O. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. Walaszek w szopce, X,XXI. 56, 57. Walc, I. .215; XIII. 324; XV; 106. Walce dQ młócenia, :XXX. 231. WaldkuLte, (j. niem.), kult lasów, Wakiżka, XIV. 203. Walanty, diabeł, XiXVIII. 188. Waleriana, Valeriana offic., XXXnI. 81; pt. Roś l i n y w l e c z n i c. Walek, Walhala, Walidąb, ,, i :XXXI. 45; X~XXVIIII. 46. IV. 414; pt. M i t y. Waligor, Waligóra, bohater mityczny, p. Olbrzymy, IV. 282, 414; XI. 104, 105; XXX!'I. 84, 87-89; XXXVII. 21. Walikamień, bohater, XXXII. 85. Walka: aniołów z diabłami, II. 328; XXJXIJII. 2, 3. -~ Boga z diabłem, XXXIiI. 83. duchów, XXX. 250; XXXIV. 44. gladiatorów, XXXVII. 400. Hermesa z dwugltowym Argosem, xxx:n. 146. - kla'sowa, XXXIX. 22. - kogutów, X:XXIX. 33'8. - zimy z wiosną, II. 93. Walkirje, XX. 230. Walny, tęgi, VI. 48. Walor: artystyczny, przedmiotów kultury materialnej, utylitarny, XXXIV. 275, 276. Walpurgisnacht, (j. niem.), noc Walpurgii, noc czarownic, XV.II. 31; :XXV:DI.65. Waltornia, }GIV. 398. Wał kamienny, XXXI. 42. Wal w młynie, IX. 276. Wałach, koń, X'III. 54. Walaszka, toporek, ciupaga, V. 125; XXV. 90; XXiX IX. 333; pt. Broń. Wałaszyć, XlIiI. 54. kładka, XXXIIiI. 86, 87. Wałki, części warsztatu tkackiego, II. 134. Waloczek, (j. ukr.), sieć, ocx.XVIII. 230. Walok, (j. bIr.), wałek do wyrobu sieci, XXXI. 39. Walować. falować, XIV. 124. Walowec, walowyc'a, (gw. hue.), przędziwo, XXXIV. 145. Waluga. niezdara, mazgaj, XIV. 309. Wampir, upiór, I. 184; VI. 325, 326; XV. 143; XXXIV. 12; pt. Demon y s z k o d l i w e. Wanaspiiti, (j. ind.), duch lasu, XX;XiIV. 5. Wanat, próżniak, XJIV. 253. Wanda, królowa, II. 13'9. Wandrus, włóczęga, XVI. 81. Wanielik, ewangelik, XVIIIiI. 22Il. Wangierka, węgierka, XXXVI. 401; pt. O dz ież. Wanienka do kąpania dzieci, IX.360. Wankir, (j. ukr.), izba, alkierz, XVI. 366 Wanna, (gw. flis.), nurt między prądem a ostrowem, XX. 57. Wańczosy, klepki, X'X. 32, 56. Wapień w budown., XXXIX, 249. Wapno bracławskie, XXX. 20. - gaszone w malarstwie, XXX. 166. - w budownictwie, IX. 273; XI. 214. - w lecznict., I. 178; XVIII. 189,193. - w maści czarodziejskiej, XiXV. 14: - w wyprawianiu skór, X,XX,I. 117. - w zdobnictwie, XXII. 112. - wiedeńskie, XXXIX. 378. Warianty: bajki o Midasowych uszach, VI. 397, 398. - baśni, XXXVI'!. 4. 13-17, 22, 28. - legendy o pustelniku, XXXI. 15, 19. - motywu o Aniele ukaranym, Walka. XXX. 125-129. o kozie obdartej; XVI. 355. podania o Twardowskim, x.x:x.I. 106. - tyrolski, włoski, XVI. 354, 355. Wariat w facecji, XXlXI. 131. Warkocz M. Boskiej, p. dziewanna, XXX.70. Warkocz, obcinanie dziewczętom lekkich obyczajów, XViIII. 214. - uczesanie, V. 151; XXXI. 76--78. - w magii, II1I. 54; XII. 12. - wiązanie, XIX. 128. ~ w pleciokarstwie, XXVIII:!. 62. - ze słomy, za'bezpieczenie przed zimnem, XXiXIX. 242. Warlaly, O, lit.), żabka, ornament, .x:X1XII. 38. Warmus, młody kmin, ]II. 2'53. Warnakis, (j. lit.), wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Warneńczyk Wł., król, podanie księiycowe, X:XV. 46. Warnos akitio, Warony okami, O, lit.) wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Warownia, X.x:XiIJX. 209. WaTp, samodział wełnnmy, p. materiały odzieżowe, XXVIII. 33. Warrugura, (j. austr.), bóg świata podziemnego, VII. 5. Warschayto, (j. prus. lit.), bóstwo, XXII. 1. - Warst, kalenica, X'X. 315. Warstwa, robotnicza, XIX.X'I'X. 135. - rolnicza, XXXIX. 135. - włościańska, XXVIII. 120. Warstwice, XXXIX. 234. Warsztacik do wyrobu krajek, III. 18; .X;XXII. 37. pt. włókna. Warsztat bursztyniarski, 376-378. 36 Lud - Tom XL O b rób k a XiX,XIX. - garnca'fski, XXIX. 87. stolarski, XIV. 357. tkack~. II. 133; VII. 335; X[V. 298; XXXIV. 163; XXXVIII. 424, 449. pt. N a r z ę d z i a t k a c k i e. - tkacki pionowy, XXXIX. 274, 276, - tkacki, ośmionicielnicowy, lXXXVII. 213. Warsztat, izba mieszkalna, VI. 48. Warsztat św. Józefa, gwiazdozbiór, Małej Niedźwiedzicy;, I. 173. pt. A s t r o n 'o'm i a l u d o wa. Wart, (gw. flis.). nurt rzeki, )GX. 57. Warta nocna, XXV. 57. (gw. hue.), starszy pasterz, H.206. Wartości plastyczne polskiej sztuki ludowej, XXXVUI. 332, 334. Waronki geograficzne, XXII. 10; XXXIX. 188. -:- gospodarcze, XXXIX. 190. Warw ara, (j. ukr.), św. Barbara, ter_ min jarmarku. XII. 303. Warycz, solnik, zasalacz, xx,IU. 165. Warynucha, zapiekanka, XXX. 130. Warza, narzędzie ryboł., XXIX. 126. - w przysłowiu, IX. 247; XVI. 97. Warza, potrawa gotowana, VI. 40,48Warzecha, XIV. 25. Warzelnie smoły, xm. 278. pt. G 0spodarka leśna. Warzenie kaszy na podołku XIX.. 123-131; XX.S.l, 84, 8·6. p. iwagia. - sera, XVII. 155, 157. - ziół, XIX. 131. Warzenie, polewanie przędzy gorącym ługiem, XXXIX. 327. Warzenie soli, XXXlI. 86. Warzęcha pszczelarska, VI. 56. Warznik, garne!!:, V. 64. Warzocha, duża łyżka, IX. 363. Warzycha, warzęchew, II. 131. Wartar, �562 -i I I -I 'j I I I 563 Warzywa, XX. 95; XXX. 207, 214; XX}}GIIX.195; pt. Roś li n y uprawne. Wasale, mI. 101. Wasąg, XXXVIII. 2'31; XXXIX. 116, 124. Wasermon, duch wodny, wodnik, XVIIH. 222. Wastospati, duch podziemny, XX,x::rV. 5; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Wasyl, (gw. hue.), p. chleb w obrzędach noworocznych, V. 213. Wasyl Bohacz w szopce, V. 157. Wasyle, (,gw. hue.), Nowy Rok, p. rozmowy bydła, XVIIII. 195, 209. Wasylek, roślina, podkurzanie, XVliII. 182, 192. WasYlok, bazylia, Occimum basilicum, XlII. 297, 298; XVI[. 143, 155; XVIII. 142, 209, 210. pt. Roś l in y w w i e r z e n i a c h i m a g. Wata, (j. lit.), brodzień, XXXII. 28. Watach, watah, (gw. hue.), pasterz owiec, II. 206; V. 61; XVII. 142, 143, 145; XXXV. 78, 77, 83, 85, 86, 90-92, 103, 11'5-117, 119-127, 130, 135, 144, 145, 149-151. Watasz, (gw. hue.), st. pasterz, II. 206. Watka, (j. lit.), sieć, XX'XVmI. 230. Watra, ('gw. hue.), dolna część pieca, XVI. 367. Watra, p. Kalman, {gw. hue.), ognisko w kolibie, VII. 264; X!lV. 399; XVII. 144, 149; XXXV.103, 108, 109. - w zagadce, XVIII. 173. Watra, (gw. hue.), p. żywy ogień, II. 207; V. 60, 207; V'UI. 40; XIIiI .. 338; XXiXLX. 432. Watrak, (gw. hue.), pilnujący watry, 'XXXV. 119, 121.. Watujk'y, (gw. hue.) XXlXV. 133. nazwy koźląt, Wawrzyn, Wawrzynek, wilcze łyko, p. wowczyniec, Daphne Merserum, jego magiczna siła, XliX. 128, 129; X:XI. 186, 187. - liście, pod głowę, XXI. 186, 187. Wazelina w lecznictwie, XVUI. 186. Wazonik, motyw w wycinance, XiXlIl. 119, 120. - motyw zdobniczy, XXVIII. 59. Wazoniki, wzory pisanek, IV. 212. Wazontki, p. fajerka, ,XXIX. 44. Wazy, motyw zdobniczy, XXVIII. 45. - starożytne, XXVI. 135; xx,IX. 87. Ważenie, rzucanie uroku, I. 136; pt. Magia. Ważimies, (j. lit.), 'raki, połów, XXIXII. 32. Ważka płaska, węził'eQ. liX. 67. Wqdoł do sqru, kopanie bursztynu, xXJxrx. 408. Wqnr, włosiany brzeg sita, XIV. 125. Wqnton, wqntonik, wąton, XIV. 125. Wąsacz, reumatyczny :ból w plecach, krzyżach, XI. 400. Wąsy, instrument muzyczny na Łysej Górze, 'X1XV:II. 70. - w przysłowiu, VII. 214; X'IV. 347. - w zagadce, XIIrv. 370. Wątek, p. tkactwo, VI. 246. Wątek powieści, XiI. 438. Wąton, sieć, XIV. 125. Wątory, w. 'bednarstwie, IX. 363. Wątroba białego barana, V. 11. - padłego konia, p. koń. - wołu, HI. 255. Wqtroba gnije, choroba, XX!X'I[I. 80. Wątrobowiec, Lichen hepatica, III. 240,268; pt. Rośliny w lecz. Wąż: biały, z ust umierającego, p. Baladewa, XVII. 184; pt. W i er z en i a. _. brat bóstwa, .x!xrxU. 123. Wąż, Chnufis. p. Kmef. - cudowny, XV. 34, 35. - demiurg, XVI. 18. - demon, XVII. 184. - dobroczynny, XV. 199. - domowy, XVI. 153-159. - dwugłowy, IX. 65. - fenicki, XVI. 26. - Gorynia, Gorynicz. XXXII. 85, 88, 130. -, Góra, ~I'I. 131, 132. - jadowity, X. 225. - jako motyw zdobniczy, XIXrXlI.160. - korona króla we:ż,ów, -V. 127; tI. -51; XU. 2:50; XI. 344; XUI. 42; -X-IV.---!19; ·XV. 27, 31---34: - kosmiczny, XXXII. 133. - król, królowa, XVI. 19, 20; X!XJI. -22,9. - krzemień, X!XX'III. 106, 107. kusicie~., IX!IIX'.61. Marsa, XVI. 22. miedziany, XXXII. 133-135. moc lecznicza, VI. 17; XXXIrv. 280. naga, XJXXIV. 16, 30. nieśmiertelny, XVI. 28. odstraszanie, .xxxrv. 72; XXXVIFI. 233. ognisty, XXXII. 134, 135. opiekun zmarłych, XII. 335. piorunowy, XXXII. 33; pt. M i t y. płonący na stosie, xrv. 193. postać diaJbła,XXlXII. 90. potrawa z we;i.a, XV. 191. potwór ciemniowy, XXiXH. 111; powstanie, 188, 190; XXXII. 123. przeciwnik bóstwa dodatniego. 'XXJXII. llO, lll, 132; przeprowiednia śmierci, X. 452; :XX. 320. Xv. ~ - rogaty, p. Liocorno, ,X'V. 33; 'XVI. 17; XXXVI'I. 3'03. saturnowy, XVI. 30. Set, bóstwo egipskie, XXXI'I. Ill, 141. skóra, II, 205; XlXIX. 27. suszony, XX~I. 5. symbol wieczności, XVI. 155. światowy, XVI. 26, 30; XX!XU. 132 Tiamat, XXXII. 133. - tłuszcz z węża, iXIXV. 78; pt. M e_ d y c y n a l u d o w a. - udziela da,ru prorocze.gO, rozumienia mowy zwierząt, XV •.-l88; 198,' 199.- uosobienie chmury, ciemności, morza, nowiu, XXXII.131, 135, 141. - utożsamianie z kamieniem, xxx:n. 132. - w bajce, U. 58-62; IV. 300, 345; V. 54, 80, 127; XII. 251. - w baśni, X:XVH. 25, 28, 29. - w jajku kogucim, XX. 295. - w lecznictwie, XVI. 17; XIXiXIV. 280; XXXI;X. 342. - w magii, XVI. 47. - w przysłowiu, IX. 247, 379. - w wierzeniach, ViII. 2'84; XiXiX'U. 88, 89, 96, 99, 104, 108, 110--116; 130, 134; XiXiXIV. 280; X!X'XIV.242; XXXViII. 290; 297; XXXIIX. 340, 342. - w z.agadce, XIV. 376. - w zwycz. i obrz. wiel., XII. 313. - wcielenie diabla, XIII. 203. dusz zmarłych, VI. 118; XVII. 182, 184; XXXU. 136; XlXXlIX. 335 - wcielenie morza, XXXII. 80, 131. - we wróżbach, XXVI. 12. - wiatr, .II. 328. - wodny, XlX:XJ1I.llO, Ill. �564 wypędzanie - - z domu, .xIXIX.54. wyraj wężów, XV. 30. wyraz zakazany, II. 205. wysysa mleko, XX. 51. z czego powstaje, II. 162. zabitego grzebanie, XII. 355. zabójca człowieka, XV. 27--30. zakaz zabijania, XI. 51; XVI. 28. zaklinanie, X:XI. 158. zamurowanie żywcem w kominie, XII.64. - ze złotym grzebieniem, XVI. 22, 24 zielony, U. 252. złocisty, XV. 195. złotorogi, XV. 32, 34. związek .z kamieniem, z lecznictwem, XXX'II. 132, 134, 135. - zwi.erzę święte, I. 136; VII. 2, 3,7; VIII. 7, 9; X. 13, 1'12, 113; XIII. 114; XIV. 129, 172; XVII. 107. Wbicie na pal, XXXI.. 90. Wbijanie w ziemię kołków c1rewnianych, miedzianych, żelaznych, X:XlXIV. 13. - I I pala w grób, XXXVII. 260. otwarcie, XII. 68. Wcielanie się duchów, VI. 232, 243. .- zwierzęcych, XVI~I. 23. - dusz, VI. 19, 114. - dusz dziecięcych, p. Ratapa, XVH. 40, 44, 45. - totemiczne bogów, XVIII. 27. Wcielanie się duszy w człowieka, p. Ratapa, XVII. 39. - w gwiazdy, X:XXIV. 10. 16. - w. jaszczurkę, Xv.n. 182. 565 Wciornascy, diabeł, XIV. 352. Wcielenia poprzednie XV. 196. Wdowa po starszym bracie, p. Chaliza, II. 304, 331. - uboga, VI. 351. - u Hotentotów, - w legendach, %XX. 129-131, 134. - w przysłowiu, w owady, XVII.182; XXXIV.10,16. w ptaka, XVII. 182. w rośliny, XXiXIV. 10, 16. w węża, p. Baladewa, XVII. 182, 184. 79, 84, 85, VII. 30. --- zabijanie po śmierci męża, V'lI.15. Wdowiec u Hotentotów, XJXXVIII. 58 - w przysłowiu, liX. 49. - wróżby, II. 2,97, 300, 331; lIrI. 28. wdowa, XIV. 125. Wdrylić, należeć do kupna, IV. 307. Wecować, ostrzyć, VI. 48. Weczera, (gw. hue.), wieczerza, V. 153; XR. 296. Weczera pa radzicielach, p. uczta po_ grzebowa, (j. .błr.), XX'IV. 9; pt. Z w y c z a j e i ob 'r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z a d k ó w. Weczernycia, (j. ukr.), wieczornica" III. 9; pt. Zwyczaj e towaWdowusia, r zy s ki e. Wbrew, - X.xX:VllII. 58. Wedy, II. 2e7; XiX'XIV. 8, 31, 34; pt. L it e r a t u r a l u d o w a. W' ę g l a r s t w o, p. brajer, mielerz. mila, pt. G o s P o d ark a l e ś n a. Weichselzopf, XXXIX. Weinachten, (j. niem.), kołtun, 315. (j. niem.), B. Nar., DG. 42'9. (j. niem.), drzewko B. N., XVIII. 110. Wej! Wejno! wykrzyknik, VI. 48. Weinachtsbaum, Wejście - do chaty, XXXIV. 149. do domu, X'XXIX. 268, 269, 282. w ścianie szczytowej, XXXIV. 87. Wełnianka, p. boże tilo, Eriophorum miejsca przełazowe zw'eVaginatum, II. 60; XXXI. 98. rzyny, XXXI. 29. Wełnica, p. przelot, XXVIII. 245. Wetblud, (gw. hue.) wielbłąd, VIII. Welnować się, falować, XIV. 125. 339; :pt. P r z e b i e r a n i e s i ę z a z w i e r z ę ta. lVelyka piatnonka, (gw. hue.), Wielki Piątek, XII. 316. Wele, (j. łat.), duchy, IX11GliX. 164. Wele'S, Wełes, bóg Sbowi;an, ,xlV. Welykany, ,0. ukr.), wielkoludy, IX. 190, 221--224, 232; 'XX[. 163; 386. XXVI. 152. Welykdeń, (gw. hue.), W:'elkanoc, Welesowi, brodę zawinqć, iXIIV. 222; :IV. 219; X:IV. 56; XVIII. 210. pt. Z w y c z a j e i obr zę dy Welykdeń, (j. ukr.), wzory pisanek, do ro c z n e. lV. 213. Weri, O, lit.), duchy zmarłych, XiXI. Welykij, (j. ukr.), niedźwiedź, IiI. 205. 163. Wen!, precz! XVIU. 2>22. Welinas, O, lit.), diabeł, XXI. 163. Wenera, VI. 298; XIV. 71; XIX. 87. Welon, IX. 40; XVI. 138. WenteTis, (j. lit.), więcierz XXXII. 28. - ślubny, owijanie dziecka w magii, Werbena, Verbena offic., XJX'VIII. XI. 395. 246. Welt-Ei, O, niem.), jajko, które dało Werblik, terminal. kowalska, VI.291. początek światu, X:VU. 24. pt. Werbyna, (gw. hue.), wierzba, XIII. Mity. 3M. Weltentheorie, O, niem.), XXXVII. Werdeki, deski do przykrywania soli :U2. na galarze, XXXIX·. 322. Welu menesis, (j. est.), październik, . Werdzinia, Virginia, cygaro, III. 79. miesiąc zaduszny, XXI. 163. Weremiuna, (gw. hue.), brzemienna" Welet Pawel, postać legen., IX. 3'8,7. VII. 264. Welety, Welykany, (gw. hue.), olWeremnie, o(gw. hue.), pagoda, VII • brzymy, IX. 386, 387. 264. Wełna, p. obróbka, II. 133, 206, 217; Wereszczaka, potrawa o'brz., XXIV. 7. IV. 127, 134, 144; V. 4, 145, 179; Weretka, (gw. hue.), obrusek, rańVI. 52, 266; VITI. 38, 39; IX. 95; tuch, XII. 290; pt. O d z i e ż. XI. 21; XIV. 34, 47; XVI. 137; Werety, płachty, XVII. 147; XViIU. XXVIIT. 37; XXIX. 78, 183; 182. XXXV. 78, 124, 125; XXXIV. 131. Werndyl, (gw. żoł.), III. 78. - czarna, w lecz., XI. 386. - niemy ta, w obrz., XXXIV. 131. Wernyhora, XXXIJ. 84. Weromatautoru, (j. polin.), bóg wia-' - owcza, )CYI, 136; XXIX[V. 27, 162. tru, VII. 10. - z owcy paswrpanej przez wilka, wertd, wertuch, (j. ukr.), wałek dl> XIXHI. 13. Weksle, Welna, fala, XIV. 125. Wełniaki, rx. 233, 234; XXiVI. 149. maku, IIJI. 45. szopka, XoI. 213, 214. 'Wertepa, �566 5h? Wertitu, (gw. druc.), gotować, XXXVII. 2łO. Wersja: arabska, "Dziwnych Sądów Bożych" (XXX. 89, 90, :108, pt. L i t e r a t u r a l u d o w a. - baśni o złej babie, XXXIV. 284, 285. - cerkiewno-ruska, "Dziwnych Sądów Bożych", XXX. 113. - Edypa, XXVII. 10. - francuska, kozy obdarte;, XV'I. 355 Grzegorza, XXVII. 10, 11, 19. - hebrajska, Pseudo - Gorionidasa XVI. 285. ' - hiszpańska, legendy o pusteln'ku, XlX,XI. 17. • - humanistyczna, wątku nierównych dzieci Ewy, VI. 358. - Judasza, XlXVJI. 60. - Kapucyna z capią brodą, XXVII. 124, 127. - kazirodztwa, XXVII. 19. - lenorowa, IX. 87; XVI. 350. - ludowa, kozy obdarte;, XVI. 358. - małoruska, legendy o pustelniku, XXXI. 16. kozy obdarte;, XlVI. - nowogrodzka, 356. - rosyjska o pustelniku, XXIX'!. 17. ruska, śląska pieśni o przewodniku, ,xOCII. 66, 67. średniowieczna, baśni o łabędziach, XV. 183. ukraińska, baśni o mowie zwierząt, XV. 195. - włoska, legendy o 4-ch czach, XXXI. 134. królewi- wsohodnia, żydowska, "Dziwnych Sądów Bożych", XXX. 89,90,108. Werwolfe, (j. niem.), wilkołak, IV. 281; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. Wesele: bojkowskie, XXVI. 118. pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y w e s. - diable, - drewniane, p. ślub cyw. 411I. 226. - dziadowskie, - gotowane, XV. 93, 95, 96. 76, 104. - góralskie, VIII. 166; XlII. 33, 157; XtXXVII. 465. - huculskie, V. 339, 340, 344. - jasieńskie, XVII. 151-161. - kaszubskie, XVII. 184. ..,....kirgiskie, V. lO, 16. - krakowskie, XiXI,x. 190, 192. kurpiowskie, XiXV:tlI. 104; XXIX. 195. - na cmentarzu, XiXXII. 160. oPoczyńskie, X'XXVII. 465. orawskie, XXXIX. 428. - pieczone, XIV. 93, 95, 99. - piotrkowskie, XIXIX, 187, 189. - ptasie, VUI. 340. - seklerskie, XVI. 142-147. - sel'bskie, .IX 31 47 - słowackie, ~II.' 89.. - stalowskie, XXI. 267. - w dolinie Leoha, XI. 365. - w~owy, XIXVIiI. 154. - żYdowskie, XIX:VI. 120. Westalki, XXIII. 12. Westka, kurtka, XX;XV'I. 232. Wesz, p. gad, nużda, wsza wuszy - dowcip. III. 47; IX. 93; XIV. 374: - sen o wszy, VI. 63. - skąd się wzięła, VrI. 133; I:X. 163. tępienie, XX1X. 29-31. - 55; VI. 159; IX. 63. VLI. 41. myśliw., VII. 265. V. 64. demon opiekuńczy, w lecz., III. w przysłowiu, w wierzeniach Weszele, wesele, Wetala, (j. ind.) XlXX'IV. 41. Weterynaria ludowa, VI. 327; Vm:I. 223, 368; IX 417, 418; X. 356; XI. 386, 387; pt. M e d y c y n a l u d. Wetoń, wół bez rogów, XIV. 163. Wetula, krowa bez rogów, XIV. 163. Wewnętrzne bóle, XlIH. 2'17, 221, 222. Wezwanie Dziadów, XJXIV. 11, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y z w i ąz a n e z k u l t e m p r z o d k ó w. Weza, weża, wóz mieszkalny, XlXJXIV. 178. Weżalis, (j. lit.), raczek, X!X:XII. 38. Weźrok, wzrok, III. 139. W ęborek, kubełek, II. 275. Węda na lisy, XlX.xI. 28, 33, pt. Ł ow iectwo. Wędka, węda, p. uda, wuda, V. 223; XXIII. 43;XiXIX. 126; X1XX. 28; XXXI. 25, 26; 158. pt. R y b 0łóws two. Wędrowni, p. szczurnicy, owczarze, IX. 184. Wędrowny, (dok.), kandydat na mistrza cechu, XIII. 282. Wędrówka dusz, I. 27; VI. 113, 116, 118, 121; VIII. 58; XIX. 136, pt. W i e r z e n i a. - fauny i flory, XXII. 73, 75, 80. - gier i zabaw, XXXIII. 15. - młodzieży, X,XXlIII. 14. - motywów zdobniczych, XXII. 126. - narodów, XXXiIX. 87. - podań, XXiXIV .. 280. - Słowian, X1XX'!V. 49. - wątków baśniowych, III. 177, 173; IX. 415; XV. 199; XVII. 44; XX. 227. Wędzidło, XIV. 41, 50; XVII. 175, pt. Upr ząż. - drewniane, XXiXVIII. 41, 49. 88. - kościane. X:X:XJVIII. 41, 49. 88. - metalowe. XIX.XVIII. 41, 49, 88. - w zagadce. IX. 406. Wędzka, potrawa z wędzonej marchwi,JillV. 125. Wędzonka, XII. 42; XVI. 134. Węgiel drzewny. P. węglarstwo, V. 269; X.XX. 188; XXXI. 85, 120; XXXII. 63. -kamienny, XiXXIX. 322. - w ibajce, IX. 84. - w lecznictwie, III. 51, 55, 61; VIII. 330, 361, 366, 367: X. 232; XII. 395, 384, :'l86, 401;XII. 266; XIV. 251. - w magii, II. 204; XIV. 47; :xJX'III. 55. - w obrz. narodzinowych, XIV. 43. - w odczynianiu uroku, II. 330, 336; III. 60; VIII. 198, 392; XVIU. 209. - - wypalanie, XlXlXI. 85. - z kadzielnicy, I. 137. - z korzeni wrzosu, X,XOCU. 56. - żarzący się, zakaz wkładania do gorącej wody, X. 95. - w przepow. urodzaju, VIllI. 372. Węgieł, p. Konstrukcja węgłowa, czop, I. 160; II. 337; V. 229; IX. 269, 270, 271. 275; XII. 318, 327. 387, 407; XiII. 293; XlIV 252; XVI. 366; .XX. 316; XXVI. 94, p. Konwiązanie na gładko, XXII. 219. wiązanie na obłap, XiXliX. 15 23; XiXXVII. 228; XXXIX. 452, 453. - wiązanie na ocap, XiXI. 219. - na rybi ogon, IX'. 310; XXIX. 13; OCXiXI,X.452, 453. - wiązanie na węgło, XJXlX1X. 407. - na zamek, iX. 310; XXIX. 5. - na ząb, XXI. 217, 219; XXIX. 18. - skrzynkowy, XXX'LX. 453. Węgier w szopce, V. 155, 159, 160; XIX. 36;X,XII. 131-137. Węgierka, czapka, XIXVIII. 168, 175, Węgierka, śliwka w lecznictwie, XXX. 59. Węgierski;, (j. ukr.), nazwa wiatru płdn. u ,górali nadłomnickich, XJVIII. 217. �568 tj· 569 Węglarz, p. brajer, mie~orz, uh~arz. Węgłówka, p. węgieł, XVIII. 1, 3, 10; XXVI. 94. Węgorz, (gw. złodz.), łańcuszek od zegarka, VII. 281. Węgorz pospolity, Anguilla AguiHa F~em., XIV. 351; XXVI. 97; X:XVIII. 161; XXXI. 36, 42, 43; X1XJXII. 24. Węgorz morski, totem, XVIII. 28. Węgorzyce, mino g rzeczny, XXXII. 24, 27. Węmbor, kUJbeł, XIV. 125. Węnchnonć, śmierdzieć, XIV. 125. Węndrych, lina u niewodu, XiIV. 125. Węzeł: .herakiesowy, XXII. 47. -o magiczny, XI. 380, 381. - potrójny w magii, X:I:X. 128. - rozwiązywanie w magii, III. 58; V.214. - rycerski, X:XIXVI. 269, 271, 273. - siedziba duszy pokutującej, XVI.81. - - VI Ubraniu zmarłego, )CVI. 80. zawiązywanie, V. 214; XVII. 21; pt. Ma g i a. -. znaczenie, VIII. 52; X:VII. 21; 'XX'll. 36 XXIII. 68, 93; XlXIV. 43, 172; XOOX'II. 182; XXX/VII. 132, 133. - w medycynie ludowej , XXVII. 153. Węzileb, ważka, IX. 67. Węzły, (gw. złodz.), kłódki, XIII. 258. Wężownik, X. 396, pt. Roś l i n y w l e c z n i c t w i e. Wężowy kamień, p. żmijowy kamień, XiX:XU. 86, 132. Wężyk, ściegi, XXIV. 143. Wężyki, ornament w garncarstwie, OCXVIII. 104. (j. Karenów), prorok, widzący duchy zmarłych, VI. 233. Wiaderko, zabawka, XlXJVIII. 67. Wi, Wiactro, cebrzyk do wody, IX. 367; X'Xx. 14; XXXiVII. 205; pt. B e dn a r s twa. - pełne; próźne we wróżbach, IX. 207. Wian, wieniec, wianek, X'IV. 35, 216. Wianecek, wianek, XIV. 323, 383. Wianek, p. wian, wianecek, wianeńko, XVIII. 142. - dla bydła, VIII. 341; 'XVIII. 217. - dziewiczy, I. 160, 245; II. 106; III. 350, 362; IV. 92, 315; V. 19, 20; IX. 47; XVII. 155; XlXI. 95; X!X.II. 63; XXIII. 115, 126, 186, pt. D z i ew i c t w o. - liliowy, III. 363. - mirtowy, III. 349, 350, 360, 363; 'XIV. 380; XX;XlI. 77, 97. . - na Boże Ciało, JGXJX. 39, 64; XlXX:I. 95, 98. - Pana młodego, I. 246; Ul. 127; V. 337; 'XV. 77, 101; XVII. 155; XVIII. 143. - polejowy, III 363. - rozmarynowy, III. 124, 128, 130; VIII. 145; XII. 91. - ruciany, II. 243;. III. 3;63; IV. 319; VIII. 239, 410; IX, 144, 215, 224. - słomiany, XVIII. 214·. - sobótkowy, IV. 315, 321; Xl. 385; XiII. 18; XIV. 301; XlXiXiVIII.300. - symbol powodzenia, XiXJVI. 75. - symbol zakładu, XlXVI. 87. - - swaciów, II. 238. ślUJbny, XI. 412; XVIII. 144; XiX. 192, 195; XXiXVII. 308. święcony, VI. 58, 77; IX'. 269; 'XI. 195; XUI. 90; X:XlII. 83; XXJXV. 61, 63, 71. - UJbieranie się w wianki, XlIV. 212. utrata, III. 349; V. 135, 136, pt D z i e w i c t w o. - w pieśni, II. 68, 246, 247, 342346, 347, 359, 360; III. 66-68, 239; VIII. 2.29, 244; 'X. 82; XI. 154, 305; XIV. 322, 323, 386, 388; XXIX. 93. - w przysłowiu, IX. 47; XIV. 347. - w zabawkach dziecięcych, 'XXVIII. 58, 61. 64. - we wróżbach, puszczanie na wodę, XIII. 91. - weselny, VI. 134; VII. 86; IX .. 140; XI. 196; XIV. 215, 393; XIV. 75. - wicie, V. 337; VIII. 26. - z liści kukurydzy dla bydła, XJXXV. 125. - zamiana przy ślubie, XIXlVI. 86. Wianeńka, wianek, XIV. 322. Wianie zboża, XI. 176; X!XiX!X'. 337. Wianka, wiano, IX[V. 216. Wiano, I. 209, 211; II. 353; III. 208; XIV. 25, 35, 215, 254; X:VIll. 225; XlXIII. 185;XXVI. 85; XXVII. 141; XXXIX, 142. Wianować, XIV. 216. Wiara ludowa, XlXI. 270; XXIII. 152; X:X:V. i04. . - luterska, XIX. 259, 260. - w czary, XII. 335; XXi. 78; XlXIV. 30; XiXVI. 2. - w demony, VII. 19, 146-1'50, 185-187, 254, 255; X. 113, 214; XIII. 293-298; Xlx"XV. 3, 32. - w duchy, VII. 6, 11, W, 20, 190, 191; X. 108, 109, 214, 294; XVII. 30,61; XX'I. 236; XXII. 15;:XXIV. 30; XXX. 250. -. w metempsychozę, lXV. 47. - w reinkarnację, XI'X. 164. sny, !X'I:I. 3'35. - w talizmany. X!XV. 7. - w upiory, VI. 326; XJXIV. 30. - w uroki, XIX. 117. - w życie pozagrobowe, III. 357; VI. 23; VII. 19, 21, 231, 232; X. 97, 111, 112; ,XV. 201; XXXIV. 9. Wiatr, bóg, p. Weramatautoru, madzurskij, węgierskij, VII. 10. - diabeł, II. 328; XIII. 122, 204. _. duch, p. podwiej, n. 213, 214. - kiedy wieje, XIII. 122. - mieszkanie, XlIII. 122. - personifikacja, XIXXVII. 293. - południowy, VIII. 344; XVIII. 217. - płn. zachodni a ustawien.ie domu, X:X:X'IX. 241. - przepowiednia, III. 143; IV. 421; XVI. 83; pt. M e t e o r o log i a. - przepow. nagłej śmierci., XV.24. - skąd powstaje, VII. 11. - słota" olbrzym, XiX'X1I. 136. - uciszanie, XI. 195; XIII. 204; XOCXII. 136. - w baśni, IX. 80, 81; XXIXVII. 10. - w pojęciu ludu, V. 250. - w przysłowiu, IX'.247. - w wierzeniach, r. 80. - wąż, II. 328. - wianie, I. 25. -. wirowy, VI. 259, 267. - zachodni, wschodni, VI\I. 344. - zły, III. 143. - żywioł duszy, XVII. 182. Wiatrak, I'X. 276; XXVI. 98; JCX!XIV. 262-264. - w przysłowiu, IX. 59. - w stępie mechanicznej, )CXlXIV. 246, 2154,255, 2'62. - w zagadce, XIV. 376. - zabawka, XXVIII. 70. Wi{ltraki, motywy haftu, XXIV. 143. Wiatrówka, broń, X1XiXVIII. 411. Wiatrówka na dachu, XXXI-X. 452. W·ąz, Uimus tuberosa, ViII. 14; XXVII. 139. - brzost, X1XVIII. 246. �5'71 5'70 Wiązanie chustki, p. w łopatę, w XXIX. 83. Wiązanie drzew owocowych, VIII. 362; XIV. 133; pt. M a g i a. - go~arza,X!XIXlVII. 346, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r. - łyżek słomą w wigilię, XVIII. 200; pt. M a g ia. --..:... sympatyczne, XVII. 21. ogniówkę, wiecha, zielona gałąź, w zwyczajach budowlanych, IX. 271; :XIV. 71. Wicher, imię czarta, X'I'X. 112, 115. Wici, :XI. 287; XXVI. 83; x.x.xrX. 309. Wicie, (dok.), witeź, XlIV. 35. Wicie u wozu, VI. 395. Wicie wianka weselnego, 'XVIII. 145. Wicin~, XI. 220. Wiciokrzew czarny, Lonicera nigra, XXVIII. 246. Wiciokrzew zwyczajny, p. suchodrzew. Lonicera Xyolosteum, X~VIII. 246. Wickura, (gw. złodz.), szpital wene'ryczny, VII. 281. Wiczyna, Ononis spinosa, przyciąga pioruny, X'JeXI. 99. Widejki w rybołówstwie, XXXI. 3. Widek, pełnia, XIV. 70. Widełki, IX. 279. - do przegartywania sian.a, IX. 366, pt. N a l' zęd z'i a l' o lnicze, - do strzelby, p. bylei. Widjii, Widjiidhara, (j. ind.), władza magiczna, XlXlXIV, 14, 15, 33. Wj:dU~a, kształt wsi, 'x'XlX!II.128-1'32. Widla, O, ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Widłak goździsty, Lycopodium davatum, III. 240., 268; XI. 189. ~X:XI. 99. - barwik do jaj, IV. 214. Wicha, ; , i I: j i' I i l ,I :1 , I, \ , 'I 'I II, l Widły, I. 171; IX. 178, 367; X:II. 87; XX'III. 82; XXI'X. 167, 168; XOOXI. 3; XXXVII. 246; pt. Narzędzia r o l n i c z e. - diabelskie, XlX:XI. 107. - do kierowania niewodu, XXXII. 31. '- drew., samorodne, XXXVIII. 424. - na księżycu, XlXV. 43, 45. - w magii, X'XIII. 82. - w szopce, XT. 25-27; 30, 139, 144. - w zagadce, II. 43; IX. 406; XIV. 375; XVII. 86, 91. - żelazne w łowiec., XXXI. 28, 31. Widma, II. 187; VIII. 12'8. Wid'ma, (gw. huc.), wiedźma, VI. 261. 358, 359, 386--389; VII. 264; XII. 299,300; XUI. 110,112,211; XVIII. 176. Widoszczie, (gw. hue.), Trzech Króli, XIII. 28, 209; XVIII. 210. Widowiska Ludowe, IX. 19; X'. 2330, 157~167, 287-292; X'VI. 304, 374; XIX. 31-76; XiXlII. 129, 161, 171 XlXVI. 128; XlXIX. 134, 202; X'XX. 225; XXXv. 20; XiX!X'VIII. 615. - hiszpańskie, XXIX:III. 152. - łątkowe, X:XVII. 198. - niemieckie, XVI. 267. - pasyjne, XIII. 68. - polskie, XilX!. 32. - religijne" XIX. 47, 51, 62. Widowiska ludowe, p. zwyczaje i obrzędy doroczne, chodzenie: z Dorotą, z gaikiem, z Gwiazdą, z Herodami, z kozą, z niedźwiedziem, z turoniem, ze śmierztecką, dewocje postne, dialog częstochowski, dialog dominikański, Dorota, dramat ludowy, dramat religijny, dramat szkolny, dramatyczne przedstawienie mi- tów, farsy ludowe, Herody, jasełka, jeu de drapeau, jOUTS des brandons, Judasz, obnoszenie jaskółk\ kukułki, kyzyk, kyzyczki, lalki, lajkonik, Maryjki, przebieranie się za zwierzęta, m''Steria, pantomina, pastorałki, przedsta_ wienia religijne, sobótki, szopka, śmierztecka, Tankid, teatr cieni, teatr marionetek, torań, turoń, Wasyl Bohacz. Widzenia, p. widma, V. 53. Widzenie duchów, II. 21. Wiece kmiece, XIX, 78. Wiecha brzozowa, p. graniczna, kiczka, VIII. 155; Xl. 199, pt. Zwyc z a j e i o b r z ę d y b u d o w. - kamienna, XIXlXIX. 144. - metalowa, XXXIX. 144. - wes'elna, VIII. 248, 251; XIII. 321; XIV. 255, 257. - zakładanie, XIXI. 218. - ze słomy, p. kiczka. Wiechcie płonące, zawieszane na drzewach owocowych, XVIII. 98. Wiecheć, p. kiczaki w obrzędach sobótkowych, IV. 317. - ze słomy do mycia świni, I. 332; XIV. 80. - w magii, z butów, X'I. 387; XUI. 228; XVII. 189. Wiechlaczka, szufla do zboża, XI. 176. Wiechowe, poczęstunek, XXI. 218. Wieczerza dla dusz :zJlIlarłych,X.'VIII. 213; X'X:IV. 9" pt. Z wyc z a je i obrzędy z kultem przod. - resztki wiligij. wieczerzy, IX. 414. - weselna, XIV. 400. - wigilijna, I. 251; III. 3, 6, 383; IX. 414; X. 155, 156; x:m. 21, 22; XlXV. 109; XlX:XlVI.171. Wi.€czność w legendzie lud., /XjXiX. 76--140, 221. Wieczornice, II. 101; III. 9; VII. 335; VIII. 369; XII. 340; XII. 155; XIII. 110, 111; XVIII. 151; }Q}(1/. 53; pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t owa rzysk ie. Wieczór, pora duchów, XXXI1/. 7.35. Wieczór Paschalny, X!XJC.235. Wiedza ludowa, VII. 95. 222; XI. 390; XIX. 152; X'XlIII. 178; XlXlV.104. - pierwotna, JCXIXIX. 227. - rolnicza afryk., XXXIX. 214, 215, 221. - rolnicza człowieka pierwotnego, XIX1XIX. 181. Wiedzieja, (j. lit.), włók, XXiXII. 29; Wiedźma, p. czarownica, I. 205; II. 16, 47--49, 202, 328, 329; III. 21, 22; IV. 96, 165; V. 190; XII. 216; XUI. 126; ~VII. 31; XVIII. 216; XlXlV.78; XXVII. 121; X~X. 204, 219; XXXII. 95, 101; XXXVII.304. - głodowica, I. 206. - pławienie i palenie" XlX:VI. 118. Wiejalka, Wiejauka, O, błr,), szufla do wylewania wody z czółna, XIX'XII. 32. Wiek kami.enny, p. paleolit, neolit., VIII. 95, 96. - złoty w Polsce, ~. 134. Wiel (om), p. Lel, przyśpiew, X[V. 221, 324. Wiela (i), XIV. 58, 221. Wiela Niedziela, W. Niedziela, XIV. 58. - Sobota, XIV. 58, 310. Wielbłąd, welblud, V. 4, 7, 12, 19, 108; .XXVIII. 141; XXXIX, 120. Wielchny, wielki, XIV. 125. Wieles, p. Weles, XIV. 222. Wielgi, wielki, XVIII. 222. Wieli piątek, tydzień, XIV. 310. Wieligawieś,. XIV. 221. �573 572 Wielik I I, I IiI,l \ 'I 'I '" II i' j I den, (j. ros.), Wielkanoc, XlV. 221. Wielka choroba, V. 81; XI. 396; XU. 65; XXIX. 44. Wielka matka, Grandis mater, Dziedzylela, XIV. 57, 72. Wielka Niedziela, p. Wielkanoc, IV. 223; VI. 77; XIV. 79. Wielka Niedźwiedzica, IV. 414; XlX!XIV. 10. Wielkanoc, p. W. Niedziela, Welyk deń, Pascha. wielik den. Wielka Rewolucja Październikowa, XlXXIX. 2, 3, 5, 9, 16. Wielka rodzina, III. 196; XlXJXVIII. 347, 355. Wielka Sobota, I. 12.9,130; II. 87,337; III. 24; IV. 201; V. 214, 225" 227, 179; VIII. 341, 37'6; IX. 168, 169., 90, 93, 142, 143, 328; XVI. M; 414; XI. 377; XII. 312; XUI. 2:9, 228; VI. 54, 77, 268, 409; VII. 177, VIII. 3'41; XVIII. 98, 103, 104, 109; ,XX,UI. 61; XX.XI. 2'7; pt. Z wyc z a j e i o b r z ę d Y d oJ"~ o c z- n e. - w magii łowieckiej, XXXI. 27. Wielka Środa, IV. 199; XII. 311, 315; XIX. 55. Wielka wojna, XiXlXI,X.216. Wielkanoc, p. Leldeń, leldena, p. pascha, Wiela Niedziela, Wielka Niedziela., Wielik deń, Welyk deń, I. 46, 79, 86-88" 158, 185, 219, 254, 255; II. 86, 87, 202, 205, 210, 211, 215, 218, 219, 255; III. 27, 319; IV. 97, 1~8, 199, 201, 220, 222, 312, 313, 419; V. 214, 220, 250, 307, 353, 354; VI. 161, 261, 268; VII. 60, 86, 176-180; VIII. 201, 256, 266, 272, 376, 377; IX. 169, 186; X. 90, 218; XI. 188, 189, 400; XII. 213, 307, 315; XIII. 16, 89, 114, 130, 142, 206, 208" 209, 256; XIV. 58, 221, 310, 348, 400, 402; XiV.. 325; XVII. 15; XVIII. 97; XIX. 57; XIX. 71, 158, 171, 178; XXIII. 114; xxnl. 158; XiX:V. 42; XXVII. 65, 153; XXIX. 107" 189; XXX.62, 225; XXI. 6; XXXV. 60, 177; XXXVII. 341, 345; XXXIX. 294, 339. - obrzędy, II. 214, 374; VI. 98, 184; 'XXlXI. 6; XXIXIII. 30, 13 1, 139; XXXIV. 292. - w przysłowiu, IX. 56. - zaibawy, II. 283, 374. WieLkanocna radość, recepta komiczna,XJXiVIII. 205. Wielki, p. padwan, X. 203, 205. Wielki Czwartek, p, Żywny czetwer, I. 130; II. 221, 229; IV. 185, 199, 200, 327; V. 214, 220; VII. 178, 284; VIII. 341, 431; IX. 169, 414; X. 381; XI. 385; XII. 311, 314, 315, 3'18; XITII. 119, 142, 2U; -VI. M; XVII. 28; XVIII. 100, 103; XIX. 55; XXXI. 73. - dzień czarownic, XVII. 31. - palenie wianka p. młodej, XVII. 160, Wielki elixyr, (dok.), czerwona tynktura, XXVII. 90. Wielki Gęgała, bóstwo staroegipskie, 'XXXII. 101. 1 Wielki Jochem, mysikrólik, Wielki Manitu, VIII. 311. (j. algon.), bóg najwyższy, VII. 5-6, 9. Wielki Ojciec, p. Dziad Lel, XIV. 72. Wielki Piątek, p. Plaszczenica, I. 85, 129, 130; II. 221, 229; IV. 81, 200; V. 214; VI. 77; VIII. 59, 256, 278, 341, 431; liX. 120" 168, 169, 172, 247; X, 97, 381; XiI. 193, 385; XITI. 29, 142, 256, 325; XVIII. 103, 104; XIX. 55; X:XlJII. 70, 135; XXX. 72; XXXI. 97, 144; XXXIII. 29, - dzi.eń czarownic, XVII. 31. - odłączanie dzieci, IX. 64. - w zwycz. i przesądach. XXVII. 166. Wielki Poniedziałek, p. Żylany;, I. 86, 87; II. 158, 185, 219, 255; VII. 178. Wiełki Post, IV. 199; XlIII. 160; XIX. 56. Wielki Tydzień, IV. 199; VII. 177; XI. 65, 189; XII. 311; XVII. 110; x.x:v. 55; X1XJVII.161, 172; XXIX 107; pt. Zwyczaj e i obrzęd y d o r o c z n e. Wielkie gospodarstwo" III. 273, 274. Wielkie leczenie, uzdrawianie chorych śpiewem, XJX:XVII. 372, Wielkie ziele, zioła święcone, Inula helenium, w lecz.'krów, XlX:V.77. Wielkie zwierciadło, XlX~X.76, 88,92; 'X1XlOI.17, 19, 49, 51, 52, Wielkoludy olbrzymy, p. Waligóra, Wyrwidąb, II. 329; YUL~32; XI. 104, 376; XII. Z13; X!XlXlI. 136; XXXV, 24. Wielochlop, oLbrzym, V. '64. Wielodrożnica, XIX.lVU.128, 131, 132i XXIX. 48, 156; XXXIII, 83, 85; XXXIX. 238; pt. T y p y w s i. Wielogłowe, wieloosobowe p.bóstwa. Wieloiz.bówka, XVIII. 3. Wielomęstwo, p. poliandria, I. 36, 38; IX. 217. Wieloryb, kult, VII, 2, - uosobienie żywiołu wodnego, 'XXVIII. 141; XXiXlI. 165 'Wielożeństwo, p. poligamia, II. 296j V.6. Wienciar, (j.lit.), więcierz, XXXII. 28. Wienczocha, nazwa krów, XlXI, 60, Wieniec, p. wianek, III. 172, 329; VI, 55; VII. 86, 87, 238; XI. 97; XV. 106; XVIII. 93, 102, 216; XXi. 49, 52, 193; XXI. 94, 95; X:XVII. 193; XXVIII. 15, 227; XXIX. 123j XXX. 247; XXXI. 5 - druhny, drużby, XV, 77. - grochowy, XX. 181. ' - Jariły, X'IV: 86. - jego rola w obrzędach, p, wieńczenie, 'XXI. 189. - kapłanów, XIII. ~2. Nawek, śmiertek, XIV. 83. - posyłanie oblubieńcowi, XX. 196. - przypinanie do czapki p. młodego, ,XIX. 1>97. - strój głowy, XIX. 86; XJXJX:VII. 225. - symbol królowania, XIV. 79, 81. - ślubny, w magii, IX. 40, 42, 49; IXI. 215; XV. 101; XVII. 129, 152; XVIII. 144; XXVII. 157; XlX!IX 15,7; XXX. 225. - świętojański, XX!XIV, 31. - w czarach, XVII. 116. - z brzozy, X:X:XV. 61. - zawieszanie na drzwiach p. mlo.,; dej, XIV. 379; XlXOOI.159. - ze zboża i ziół, IV. 227" 283, 443; ;XVI. 61. (j. ukr.), miotła, XIV. 216; X:X:X. 18, 20, 21. Wientaris, (j. lit.), więcierz, XXXII. 28. Wieńciorki, więcierz, XVI. 88. Wieńcowiny, dożynki, IX. 201; XXVIII. 15. Wiencówka, XIV. 367; X:VIII. 2--4; X!X:XIX. 247, Wieńczenie bydła na Juria, XVIII. 217. - gości weselnych, XXVI. 86. - narzeczonyoh, XiXI. 189, 190, Wienik, �')74 I'i j i : ! i! li Ii jj 1: ji ,11 .:. - ofiar, X:XI. 188-190. - poetów, XXI. 189. - powojem, .xXI. 190. - przy składaniu ofiar,'XXI. 188, 190. - przy ucztach, XXI. 188. - rapsodów, XXI. 188. - zielenią w czasie sobótek, XX. 192. Wieńczyny, XXVII. 154; pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ę d y w e s e l n e. Wieprz, p. babuć, kiernoz, kiodrus, knorus, III. 13" 304; VIII. 188, 285; JeI. 73, 384; XU. 17, 256, 258; XUI. 21; XIV. 231; X1Xt 53; X:x:x. 24, 133, 222. - jadło weselne, XV. 95. - pochodzenie od wieprza, XlXlXI. 153. - śledziona, przep, pogody, VI. 266. - w facecji, XlX.XI. 121. - w przysłowiu, XXIV. 95. - wieszczy, XlVII. 183. - 7JWierzęświęte, XlX:X:IV.30. Wieprzowina" III. 128; V. 174; XII. 296; XVI. 134. Wieprzyniec, Peucedanum ojjicin, ·XXXV. 65. Wiercimak, IX. 144. Wierdunek, (dok.), miara, XOOVIII. 188; X!X. 9. Wiereszczaka, (j. ukr.)., p. wereszczaka, postna potrawa, XXII. 135. Wiernidub, (j. ros.), X:XIX.lI. 84. Wiernigora, (j. ros.), Wernyhora. p . olibrzym,X:X'XII. 84. Wierouka, (j. bIr.), kanat., XXXII. 3D. WiersYk, wierch, XIV. 265. Wiersza, XiX!X. 214; XXXVIII. 420; Wiersz(e), "Czy jest prawda na świecie", VIII. 170, pt. Literatura l udowa. - duchowny u ludu, XlXJVII. 34. - modlitwa, XXXIII. 75, 76, 70. 575 - "Na grobie 71. matki", XXXIII. 70. nagrobkowy, X. 367. o czarnym baranie, 'XII. 12'6. o powstaniu, XXX. 200, 201. o szewcach, XII. 123, 124. o ojczyźnie, XXXIII. 73, 74. o podróży do Prus, XXXIII. 70. o powrocie z Prus do domu, X!XXIII. 74, 75. - o 1920 roku, )ill{IX:III. 76, 77. - robotników polskich w Niemczech: - "Tęsknota", XXXIII. 77. - Walskiego Tomasza, I. 85--89. - "Wspomnienia", XlXlX'III. 72. - zapustny, XII. 137. Werszucinie, pawara, (j.lit.), XXXII. 30. Wiertel, część łanu, X:XV. 23. Wiertodub, Wiertogor, (j. ros.), p. olbrzym, XXXII. 84, 85, 87. Wierzba iwa, p. werbyna, liwina, łagoza, Salix caprea, bazie moe czarodziejska, XXIV42, 43. - drzewo użytkowe, XXVII. 139. - gałązki przy pi.erwszym wypędzaniu bydła, XIX'V. 55. -gałązki w presmecu, VIII. 3oW. - w liście, odwar w lecz., II. 160. - majenie lnu, XVIII. 211, 215. - pączki, II. 87; XVII. 21, 22; XX. 297. ----,poświęcona w odszukiwaniu skarbów, XVII. 23. - robienie piszczałek, XXVIII. 5860, 62. - stara, II. 255; IV. 419; VI. 357, 258. - święcona na krzyżyki, VIII. - w legendzie, xxx.. 82. - w palmie, XII. 310. - w pieśni, IX. 37. _ w różdżce świętomarcin. XVI. 3. _ wyplatanie płotów, XII. 295. Wierzba iwa, wyrób fujarek, i piszczałek, XII. 306; XX'VIII. 58, 60, Wierzbicki, p. Boruta, XX!X'IX, 348. Wierzbon, roślina lecznicza, II. 137. Wierzbowe kolo, zabawa, V. 216. Wierzbowina, Polygonum lapathijoHum, II. 137. Wierzbówka górska, Epilobium montanum, XxVIII. 246. Wier:z!bówka kłosowa, Epilobium augustijolium, XXx. 48; XXXIII. 119. Wierzbówka wąskolistna, Epilobium angustissimum, napój, lI. 21. - podkurzanie, XXXIII. 119. Wierzcheń, kamień do żarn, IX~ 364. Wierzchnica, piec, część dolna, p. zwierznica, XXIX. 48. Wierzchnik, w maślnicy, IX~ 367. Wierz howiec, p. koń, ;XiI. 334. Wierzeje, XXIVI. 14; XlXXIX,. 339. Wierzenia, I. 56, 169; II. 82, 86, 160, 178, 221, 277, 281, 331; III. 23, 140, 142; IV.· 59. 94, 141, 161, 162, 3,50, 385; V. 29, 346, 357; VI. 376, 377, 385; VII. 95, 222, 224, 255; VIII. 5; IX. 201; X. 94, 95, 127, 231, 352; XII. 86; XIII. 18, 57, 143, 163, 164, 202-205, 324-329; XiV. 50, 56; XV. 47" 143, 202, 262; XVI. 153, 338; XlVII. 4, 5, 27-29; XVIII. 2-7, 38, 40, 48, 177; XIX. 109152; XX. 58, 77, 255; XlXI. 202; XXII. 13, 14, 16, 23; XXV. 18, 52,' 79, 102; XXIII. 57, 58, 173; XXVI. 99, 120; XXVII. 2,57,143;XXVIII. 13, 249; XlXI~. 110, 121; XXX. 192, 209, 243, 253; XXXI. 145,161; XXlXIV. 10, 32, 45, 289; :XXXV. 20, 38, 39, 200-202; XXXVI. 13, 141, 145-147, 150; XXXVII. 273, 280, 422, 442; JCXXIVIII. 545; XXlXIX. 109, 176, 177, pt. W i er z e n i a. Wierzenia animistyczne, VI. 20. ~ aryjskie, XIV. 213. - chińskie, VIII. 2ł. - dotyczące bóstw, duchów, istot nadprzyrodzonych, ludzi, ognia, roślin, wody, zwierząt, XXVII. 140. - dotyczące modlitwy, świętowania, XXVII. 140. - greckie, XlXIII. 40. - huculskie, X'V. 218. - ludów pierwotnych, VI. 7, 8; XIX. 161. - ludu łużyckiego, VI. 410. ludu rumuńskiego, I. 137. ludu śląskiego, I. 25, 27; II. 373. o ciałach niebieskioh, I. 168-178. demonach, XiX'llI. 132, 133; .x;x]XIIV. 1-46. - o duchach, VI, 23. - o duszy" XXIII. 158. - - o wilkołakach, XIXIII. 30. - o zjawiskach niebieskich powietrznych, X!XIVII. 140. - o życiu pozagrobowym, XIII. 230, 231; X:X:XV. 188. - religijne, I. 6, 7; IV. 365; VI. 14; VII. 1~29; XX: 138; .XXII. l7. 18; JGXVIII. 98-100 XXX. 196; x:xJXIV. 279; .xxxVII. 314; XXOOIX'. 61. - o - sobótkowe, IV. 320. sumeryjsko-:babil., xxxxn. 111. żydowskie, III. 49--61; VIII. 350; XXVI, 119. W i e l' z e n ia, p. Anheł hluchij, anioł głuchy, Arundhati, babki, (grzyby), 'baby czarno ubrane, belemnity, belka rozłupana, bez, �57'7 576 Biała pani, biblia, bicie świni, bierzmowanie, bliźnięta, Blocksberg, bluszcz, błądzić, błoto, błyskawica, bocian, borodajki, ssawki, Boże Narodzenie, bóbr, brama kultowa, ,brama piekielna, brona, brzost, (pączki), brzoza, brzytew, bukszpan, burza, buty, byczki - bliźniaki, byk" cap, cerkiew zapadła" chleb, chmura, chodzenie wstecz, w ty~, cholera, chomik chrabąszcze, ciasto, ciąża, cielę, cień, cieśla, ciężki dzień, cmentarz, czarna sala, czerwiec, cZkawka; człowiek kamienny, człowiek na księżycu" czwartek, czysclec, ćma, dach, Dawid król na księżycu, dąb, deska z trumny, deszcz ,ognisty, żelazny, dębina, diabeł, dni krzyżowe, dni szczęśliwe i nieszczęśliwe, dolina Józafata, Donnersbesen (miotła piorunowa), dojki czarne, droga, droga w zaświaty, d!rogi krzyżowe, drzewo żywota, drzwi, duch, duch święty" duchowny, dusze pokutujące, dym, dziegieć, dziewiąty czwartek, dziewica zaczarowana, dzięcioł, dzik, dzwony" Eden, fałszywa pogl.oska, fasola, gaj zaczarowany, gałąź, garnek, gęś, giez bydlęcy, głowa ludzka, głowa świńska, główki Jana Chrzciciela, głuszec, gniadki, gniady czlowiek, gniazdo ibocianie, gniadyjeludi, gnojówka, godzina, Gogimugig, Gog-magog, gołąb, gorące kraje,' gość, góra, grab, grabarz, grad, granica, grom, grzebień, grzmot .pierwszy, grzyby, gumno, gniazda, haje, hluhyj anhel, huśtanie, Idha WoLlur, igla, imiona, inkluz, iskry, ,I . :'f \' istoty mityczne, istoty nadprzyrodzone, jabłoń, jagody czarne, jajko, jaskółka, jaszczurka, jednoimienność, jeleń, Jezus Chrystus, jodła, jupica, Kain i Abel, kalenica, kalina, kamelon, kameń hromowyj, kamień, kamień cudotwórczy, kamyczki piorunowe, karma, karmienie demonów, karzełek, kąt, kijanka, klucz św. Piotra, kobyla głowa, kogut, kołysanie nogami, kołyska próżna, komary" komin, kominiarz, komwlia konewka, konopie, koń, koszu'.cl, kozioł, kraina duchów, kraj bociani, kraj Rachmanów" kraj umarłych, kret, krzemień, krzyż, krzyżowe drogi, kura, kurzawa, lampa, laska, lichwiarze, liczba, Liocorno, lipa, ludzie leśni, olbrzymy, opętani, po śmierci, łabędź, łasica, łowiectwo, łóżko, Łysa Góra, łyżka, majky, miasta zapadłe, miertwieckoje mleko, mi· siecznyk, miotła, mleko, mli-wo, miywo, moneta, mowa ptaków i zwierząt, mróz, msza, mucha, mysz, nieboszczyk, nietopetrz, noc, a księżycu, okno, olcha, orne pole, owady, owoce, ożóg, padalec, pantofel państwa podziemne, pchla, pierścień, pies, plamy na księżycu, pochodzenie człowieka, dzieci, powrót zmarłych, północ, próg, próżne naczynie, przesądy ludowe, raj, ren, robaki, ropucha, rozmowy zwierząt w noc wigilijną, rozstajne drogi, ryba, Tzemień cudowny, sen, skowronek, słońce, słupy totemiczne, smok, sobota, sól, stal, szpilka, świeca. ucho, umarli, uroczne oczy, wąż. totem, wędrówka dusz, włosy, woda, wrona, wymiatanie śmieci, wynoszenie śmieci, zachód sl.ońca, zając, zamiana w kamień, zamieszkiwanie dusz, za,patrzenie się, zboże, ziemia, ziemia bociania, zła godzina, zła ręka, złe miejsce, złe oko, złe znaki, złotogłowiec, życie duszy, życie pozagrobowe, Zyd, wieczny tułacz. Wierzki, wierzchołki drzew, VI. 48. Wiescyca, choroba zębów, XXXIII. 26. Wiesiołek dwuletni, Oenothera bienis, !XXJXI. 57. WiesIo, (j. słowiń.), ster, V. 325. Wieszalkos, (j. lit.), kije do suszenia sieci, XXXII. 313. Wieszadło, XXXVII. 116. Wieszanie swata, III. 201; pt. Z w yc z a j e i o b r z ę d y we s e l n e, Wieszcz, XVII. ~XVI. 84. Wieszcza, wieszczka, XV'l'!. 195; . Wieszczba" wró:ilba, XIV. 40, 41, 51; XViII. 193-233. -z błyskawic, z grzmotów, z gwiazd, XVII. 199. Wieszcze baby, białogłowy, !XlX.lVr. 2, 21; XXVII. 97. Wieszczeca. Wieszczo, (gw. kasz.), upiorzyca, XVII. 201. Wieszczki, zamawiaczki, X. 267; XXXIX 432. Wieszczy, XII. 168; XIII. 295; xvm. 195; XXVI. 84; XXXV. 73. Wieszczyca, wieszczycowe ziele, starzec wielki, Jak'Ulbek, XXXI. 65. Wieszczyć, wróżyć, XIV. 209; XIV'II. 194; XXXVIII. 274. Wieś, p. dziedzina, sioło, chorwacka, XXXVIII. 364. - folwarczna, XXXIX'. 236. - górno-egipska, XIII. 268. 37 Lud - I L' Tom XL - kaszubska, ~XVIII. 31. kupowo-,podlużna" XXVI. 101. łańcuchówka, XXIX. 127; XXXVII. 187. -. łemkowska, XXXUI, 87. - niwowa, IXX'.XVrI. 175. - podhalańska, XXV. 25; XXXVII. 238, 242. - polska, XI. OWO, 4!26. - pomorska, x.XX V. 188. - rodowa, III. 1.96. - rolno-hodowlana, X X XIIX. H17. - rozrzucona, XXXVII. 364. - ,samotnicza, XXVII. 128-130, 133 - wielkopolska, XXX.VJI. 238, 242. - wielodrożna, XXVII. 128, 131, 132; :xlX.I1:& 48; XXX VFI, 181. - zapadła, V. 22; XVI. 148. - ZJwarta, XXVII. 129; XXXVII. 181; XXXVIIiI. 364. pt. T Y'P Y osad. Wieśniacy, p. włościanie, chłopi, rolnicy, XI. 407, 408; XVI. 267" 271, 274; XIX 70-103; XX!. 113. - z Lubelskiego, XXVILI. 175. Wietek, księżyc, pierwsza, ostatnia kwadra, 'XXVI. 114. Wietew, (j, słowiń.)" gałązka, V. 325. Wietrznica, wir pow., XXX!IlX. ,,2~, Wietrznica, zawilec nieskrętek, Anemone nemorose, XXX 40. Wiew (Z, (j. słowiń.), wierzba. V. 325. Wiewióm, nazwa krów, XlXiI. 60. Wiewiórczyn, Lycopodium clavatum, przyciąga pioruny, XXXI. 00. Wiewiórka, p. siela, w bajce, II. 170. -w pieśni, VIII. 229. Wieża, XXXI. 79. - w szopce, XXXI. 54. Więcierz, p. wienciar, wientaris, XIV. 118; XXIX. 126; XXX, 214; XXX'I, 42; XXXII. 28, 32, 33. �578 579 więzienie, XIV. 124. Więzienie, XXIX. 16;XXX'I. 81; XXXIX, 144. Więżniowie, XXVI. 77. Wigilia Bożego Narodzenia, I. 186; II. 62, 63, 86, 101, 221--223, 226, 336; III. 174, 175; IV. 304, 325, 420; V. 349; VHI. 3'3d; Xl. 194, 381, 398, 429; )CJ{III. 60, 61, 7E' AXV. 89, 109; Ą.XIX, 92, 95. bicie kf!'l'., )CIV. 133. Więnziń, ii Ii I: Ii II :/ II Ii II Ii , --- bicie drzew owoc., V. 2'1'4;XlVIII. 103, 105. - dziecko urodzone w wig., XIV.302. -- gryzienie orzechów, J{IV. 132. -- jadło wigilijne, XXIX. 96. -- kolędowanie, XIV. 133. .,---mycie się w pieniądzach, J{IV. 131. Iili I - - II !i~ - - Wigilia: Nowego Roku, VIII. 375; XI. 64; pt. Zwyczaje 'i obrzęd y d o r o c z n e. pt. M a g i a. - ślubu, II. 328. "7' św. Andrzeja, II. 255, 336; VII. 94; V:DII. 378; XIX, 98, 132; XXJCV. 148. -- obwiązywanie słomą drzew, Dl. 173; V. 348; XIV. 133; XVI. 84. .XVIII. 99. - palenie światła, VIII. 372. - post, III. 4; VIllI. 362, 369. - 'przepowiednie pogody, I. 56; II. ,62, 63. -- przepowiednie J{III. 327. urodzaju .---- - żołędzi, -- przygotowanie odzieży, IV. 420. -- rachowanie cieni, XIV. 132. - rozmowy zwierząt, IV. 304; XIV. 134, 370. rozniecanie watry, żywego ognia, II. 207; VI. 328; XIV. 46. słoma na stole, XVI. 84. spożywanie wiecrerzy przy świetle gromnic, XIV. 46. stawianie w stodole ryżu dla krasnoludków, XXVI. 74. swoboda obyczajów, II. 101. ustawianie w kącie snopa, IV. 325. wierzenia i wróżby, ..n. 222, 226; XIV. 135" 369. wróżby, nieszczęścia, VIII. 62. wróżby małżeńskie, II. 86, 336; XIV. 135, 370. wróżby powodzenia, IiI. 221. wróżby urodzaju, XIV. 133. wyściełanie butów słomą, IV. 419. zakaz bicia dzieci, VI. 67. zakaz picia wody, XIV. 132. zaklinanie karaluchów, kur, pcheł, strzelby, V. 207, 208. znaczenie w całym roku, VIII. 254, 255. ---- św. Floriana, VIII. 342. św. Jana, IiI. 101; ILl. 23; IV. 313, 315, 321; V. 177., 269; XI. 37.9; X!III. 16; XVI. 81; XX. 79; XVI. 73--75; XXXI. 94, 97; XxxV. 66, 72; XXXIX. 339, 349. wypędzanie wężów. XXJCV.72. zloty czarownic, XXVII. 142, 173; św. Jerzego, VIII. 378; XX;V. 57; OOXXLII. 10. św. Łucji, XXV. 82, 84, 88-90. św. Ma,rcina, XVII. 22. .św. Petroneli, X1XXI. 96. Trzech Króli, II. 214; VIII. 374. 441; I'X. 285; )ClI<!. 307. Zielonych Świąt.. XXiI. 219. wypędzanie wężów, XXJCV. 72. zloty czarownic, XXVII. 65; XX;X:VILI.264. Wigwamy, Ul. 214; pt, B u d y n k i m i e s z k a l n e. Wijadło, w obróbce włókna, XXlIiX. 86; XXXVIII. 418-421. Wijce u pługa, I. 143. Wije!, nawoływanie koni, XXXV. 137. Wijt, borowik, I. 197. Wijt, (j. ukr.), wójt, I. 82 Wika, wyka, Vicia sativa, XXXI. 99. Wikingowie, najazd, IH. 83; XIV. 210; XXIX'. 135. Wikle, wiklina, V. 64. Wiklina, motyw baśni, XXVIII. 195. - pręty, XII. 315; XXXI. 39, 42; XXXIV. 144; XXJ{VII. 105, 116, 119. (j. ukr.), wzory piIV.211. Wilca duda, tchawica wilka, w lecznictwie, XH. 265. Wilcha czarna, (,gw. huc.)" olcha po_ spolita, Alnus glutinosa, w lecznictwie XVIII. 187, 192. Wilcza jagoda, Atropa BeLLadonna, Xl. 261, 274-·276; X XJCIX. 305; pl Roś l i n y w l e c z n i c t W i e. Wilcza krtań, w lecznictwie, Xl. 397; Wilcze łyko, Daphne Mezereum, w lecznictwie.: XIII. 219, 225; XJCVIII. 246. Wilcze płotki, XXXIX. 307. Wilczek, gra, V. 46. Wilczek, wilk, w pieśni: XI. 45. Wilczura, XXXIV. 162. Wilczy dół, w łowiectwie, X., 2.2; XXJ{I .. 28. Wilczyca, p. wilk. Wikna, wikońci, sanek, Wildes Fraulein, dzika baba, XXXIX. 321. Wile, VI. 325; XV. 41; XXX. 212; XXXIX. 428; pt. Demony szkodliwe. (gw. huc.), długo chorować, IX. 288. Wilga, p. Zofija; naśladowanie głosu: VHI. 393; I'X. 66. - w przepow. pogody, VI. 66, 305. Wilia, p. wigilia, XVI. 325; XXV. 139; XXXIII. 167; XXXV. 185. Wilk, (dok), p. dyby, ,XIX;XTIX:. 2'99. Wilk, Fryc, wyzwoliny na kosiarza, XXI. 174. Wilk, gra, V. 146; VIII. 339. Wilk, leniwy, XIII. 68. Wilk, (wg. flis.) zgniły prąd, XX. 57. Wilk szczurzy, łaska, VIII. 8. Wilk, p. malej wilcosek. L 115; II. 14, 2:2-24, 205, 20'9, 2'28, 2:72.,324, 342; Xl. 51" 372; iXIIV. 127, 141, 144, '353; XXIII. 12, 3'l},31; .xXXI. 27 28, 32; XXXII. 130, 13l. 134; XXJ{III. 153; XXXV. 70, 12.2,128; .xXXVI. 2'00, 289; pt. Z w i e r z ęta dzikie. - aby nie jadł bydła zabitego przez piorun, XVIII. 195. -- aby nie pożerał owiec, p. przędzenie na Iwana Chrestytela, ~]II. 210. - barani, XXXV. 39; X. 452. - cielęcy, XXXV. 39; X. 452. - człowiek, I. 137; IV. 281, 417: VII. 276, 277. -- cztery omiany, p. barani, cielęcy, gęsi, koński, XXJ{V. 25, 26, 39. - demon, XXXIV. 6. - zbożowy, XXII. 7-9, 131. -- futro, XłII. 252. - gardziel, w med. lud. VIII. 296; ,XI. 397; XIH. 265; XXXI. 27. -- gęsi, X. 452; XXJCV. 39. -- istota ciemniowa, XXXII. 149. -- kamienny, XJCXII. 149. Wileć, - koński, X. 452; XXXV. 39. �580 581 W:'l~, mięso, VIII. 296. - obdarzony rozumem II. 329. - paszcza, VIII. 296. - polowanie, xX'Vn. 139. - składanie ofiary, 'X. 113. - skóra, XXUI. 30, 31. - s~orzenie, JeILI. 334. - symbol ciekawości, XX. 175. -święto" II. 205. - - w bajce, II. 165, 166, 168, 171, 324; V. 181, 184, 214; VI. 2'99; VIII. 5, 181, 18'2, .200,. 2'919, 303 304; LX. 173, 174, 17,8; IX'. 3'90, 392; .xVI. 3'50; ,XNn. 45; XVIII. 188,. 195 196, 203, 2'20; XJXlVI'I. 6. . , w baśni, XXXVII. 6. w facecji, XXXI. 133. w gadce, VII. 45, 46, 66, 246; XI. 65. w legendzie, XU. 12; XIV. 29~. w pieśni, LI. 342. w przysłowiu, II. 202; IX, 48, 247, w Powi,astce, IV. 417; LX'. 58 61' XIV. 348; XVI. 97, 214. " w Podaniu, llII. 198; VIII. 296; X.XV. 5'2. w szopce, XI!X. 88. w wierzeniach, VH. 269; XXXI'I. 128. wzwycz. i obrz. B. Nar. II. 86; III. 173; XIX. 163, 167. ' - wcielenie duszy, XVII. 182. - węch, XVIJI. 196. - wyraz zakazany, II. 206. - wzrok, II. 270. - ząb, XXXIV. 164. - zwierzę święte, liliI. 174. - żelazny, XXXII. 149. Wilkierze cechowe, XX.XIX. 169. Wilkołactwo, p. likantropia, ~XI. 93; XVII. 182; XXIX. 179; XXXIII.153 Wilkołak p. Kudłaty, prikulicz, wowkołak, I. 13'7,203, 204; II. 165 166, 169, 171" 216, 327; IV. 58, 276, 281 332; V. 194, 298; VI. 327; VJ1II. 156, 276, 277 349; X. 109, 214; XI. 93; XII. 168; XIIiI. 112, 211; 'xV. 211; XVII. 27, 118; XIX. 90, 133. 134; XXII. 13; XX1IIJI. 30, 159; XXV. 118; .xXVIII. 100; XX!liX. 127, 1719;'xXXIV. 36; XXlXV. 25; XXXVJII. 251, 257; XXX/IX. 307; pt, D e m o n y s z k o d l i w e. Wilżyna polna, Ononis hircina, XXVIII. 246. Wił, drzewo, które piszczy gdy się pali, p. kwik, XJVII. 202. Wiła, głupiec, błazen, szaleniec, XVII. 198, 202. Wilać, wilować, kręcić, XVII. 202. Wiły, IV. 156; XlVII. 36; 194, 201, 202, 234; XXXIV. '5; XlX;XIX. 318; pt. D e m o n y s z k o d l i w e. - w przysłowiu, lX. 378. Wimd, wyma, (j. błr.), przerębel do wyciągania niewodu, ~XXII. 31. Wina, (dok.). grzywna, XX'. 12. Winczynie, (gw. hue.), trzymanie chleba i koron podczas ślUJbu, XIII. 103, 211. (gw. hue.), 152, 153. Winec, wieniec, XVII. Winiorz, marnotrawca, XII. 68. Winnice, V. 85; VIII.64. Wino, p. B. Narodzenie, II. 129; 185, 289; HI. 173, 350; IV. 327; V. 3:55; VII. 36; VliII. 71, 119; IX. 120, 133, 152, 173; XI. 23, 148; XII. 00; XlIII. 19, 213, 256, 257; .xIV. 73, 155, 254; XVIII. 75; .xxVIII. 68; JeXVIII. 16; XXiX. 200, 214; XXXI. 16,22; XXXIV. 88, 131, 133. Wino, Sentjanzewec, VIII. 345, 348. - święcone, VI. 72, 77. - śWiętomarcińskie, XlVI. 5-7. w lecznictwie, X. 96, 344; XI. W4, 397; XVIII. 184. - w podaniu, Ul. 144. - wylewanie pierwszych kropel, XXI. 201. Winocha, nazwa krów, XXI. 60. Winogradzki, p. Boruta, XXXI'X. 348. Wino.grona, Vitis vinijera, XVI. 134; XlXVII1'I. 246. - suszone, p. kiszmysz. Winók, wianek, (j. ukr.), I. 160, 245. Winorośl, w legendzie, XVII. 23. Winszowanie, xrx;. 43. Winszyje, zw. we.selny, II. 6'6 Wio - wiu l, popędzanie koni, III. 45; Xl]I. 301. - Wioneczek, w pieśni, XIV. 386, 3'88. Wioski kościuszkowskie, XX.xVIII. 536. - rybackie, :x XXIX. 222. - rzędówki, XXXIX 331. Wiosło, IT. 7; IV. 27; DX. 44, 229. - w przysłowiu, IX. 248. Wiosło, p. drygawka, irklas, kiermy, pajczyna, pojazd. Wiosna, bóg, wiosny, p. Jariło, XiIV. 36, 63, 86. - miara czasu, XIV. 33; XXXIX. 3'1l. - i bocian, XITV. 170, 171,_176. - w przysłowiach, IX:. 158; XIV. 50. Wiośl?rstwo, XlXXVII. 366. Wióry" w :budownict. XXXIX. 243. - w obrzędach szamańskich, XVI. 118, 120. - w ubiorze szamana, Cimesia inau, XVI. 117, 118, 121. - z trumny, XV. 103. Wiórzysko, wiórki w bursztynie, XX'xIX!. 362, 415. Wireź, wiersza, XIV. 125. Wirtadub, (j. ros.), dąb baśniowy, XXX1I. 84. (j. ind.), władca gromów, XXXIV. 22. Wirzchniak, koła game., V. 167. Wirzchować, wypływać, X'IV. 125. Wirzkol, wierzchołek, XlIV. 12'5. Wis, ostre siano, II. 314. Wisialek, w zag., VI. 247. Wisielec, IilI. '24, 145, 155; V. 55; VEIl. 358; Xl. 376; XII. 79; XIX, 98; XIX!. 294; XXI'lI. 159; XXV. 83, 115; XXX. 251. - jego dusza, II. 329. - nasienie, palec, XX:V. 115. Wisielok, wisielec, V. 55; XlIV. 94. Wisiorki z burszt., XXXIX. 384, 389. Wisła, nazwa krów, XXXV. 135. Wisypka, (gw. hue.), kuszu la, choroba, XVIII. 181, 183, 185. Wisz, wiszar, X'IV. 125. WiSzało, O, ukr.), żerdź do wieszania odzieży, xlXixrr:n. 101. Wiszczok, (gw. hue.), znaki na uszach . owiec, XV-H. 143. Wiszka, (gw. hue.), narzędzie do mieszania sera, XXXV. 90, 97. Wisznu, VII. 291; XXXIV. 16, 30, 41. Wiślanny, wiślany, IV. 124. Wiśnia, Prunus cerasus, HI. 320; XIoEI. 334; JeJe'VIII. 246. - w zagadce, n. 41. - w zdobnictwie, XXVHI. 36. Wiśniaczek, XIX~ '86. Wiśniocha, nazwa krów, XXii. 206; Wiśtal w lewo nawoływanie koni, JeI. 413; XII. 301; XXXV. 11'7. Wiswawasu, (j. ind.), Gandharwowie, XXXIV. 14; pt. D e m o n y opi eku ńc z e. Wit, Wita, p. uwieńczony, uwieńczona, JCIV. 34, 35, 63, 64, 67, 68, 210, 214, 215. Witic, (dok.), rycerz, żołnierz, XIV. 35 Wirudhaka, �582 583 Witiny, (j. niem.), X!IV. 35. Witjaz/j, (j. ros.), witeź, XIV. 35, 210. Witka, obrączka, V. 64; XIV. 35. Witki, dach, łączenie koźlin., XVI,370. Witki, terminol. kowalska, VI. 291. Witki, wierzbowe do poganiania bYdła, XXV. 57. Wito, (dok.), wieniec, XIV. 211, 215. Witrak. (j. ukr.). wzory pisanek, av. 211. Witułka Pospolita, Verbena officin. XXVIII. 246. Wituszki, XXXI. 4. Wiuczeri, Wiwczeri, (gw. huc.), pa~ sterze owiec, II. 2'()6;V. 61; XVII. 142. Wiuny, Wijuny, XXXII. 24. (j. błr.), Wiwsyk, (j. ukr.), IV. 212. piskorze wzory Wiysaki, terminol. kowalska, Wiza, lornetka, II. 141. pisanek, Wizytka, p. kamlatek, IV. 278, 286; V. 63; X. 183; X~I. 60. Wirika, (j. ind.), duchy osób bezżennych, X!X!XIV. 37. Wkładanie do trumny XX. 205. pożywienia, Wkupno do bab, XX. 173, 183; pt. G l' u P Y P ł c i i w i e k u. Wkup awanie się p. młodego, XVIII. 148, 149. Wleczenie szmat, czary XIX. 12B. symbOliczne, Władca wiosny, p. Jarowit, XlIV. 217. Władza kościelna, XlIX. 33. - męża, III. 293; V. 7. nad demonami, ojca, V. 7. XOOXIV. 44. - patriarchalna, HI. 120, 193. Władztwo sarmackie, XVH. 176. - scytyjskie, XVIiI. 171. Własność kobiety, XXXI·X. 194. - mężczyzny, XXXIX. 194. - Pojęcie, XXXIX. 155. Właściciel, duchowny, feudalny, świecki, II. 112, 113. - użytkownik, XXIXIX. 202. W.łażenia pod 'Piec, w lecz., XVIII. 184. Włoch w przysłowiu, XlIV. 349. Włocy, flisacy, II.69. Włodarz, włódarz, M. 275; XIV. 125; XX. 44, 45,120; XXXrH. 65, 66. Włodziarka, dZWonek wielokwiatowy Campanula trachelium, kąpiel, XXX.45. Włosie, V. 17:2; X!X'VI. 139; XOOXVII. 105, 108, 120, 121, 126. - jako lekarstwo, V. 165. - kuny, XXX. 153. VI. 292. Wjazd kowala, w zwycz. wes., II. 250. Wjeljes, (j. ros.), Weles, XIV. 222. Wjuszka, przypiecek, XXx. 31. Wkludzić (Się), wprowadzić (Się), XV:DII. 222. - - w łowiectwie, XXX'I. 28, 29 . - wiewiórcze, XXX. 176. - wydry, XXX. 153. Włosień, zamiast nici, oX. 186. Włoski Mat. Bask., P. Jezusa, panieńczyne, p. gęsiówka Piaskowa, X'XX. 40, 41. Włosy, ciągnąć za włosy na św. Jerzego, X/X'V. 57; pt. Ma g i a. - demona, siedziba siły, XXXIV. 44. - golenie na znak żałoby, XXXIV. 39. - jako ofiara dla ducha, XXXIV.43. - kędzierzawe, TX. 116. - namaszczanie tłuszczem, pt. H i g i e n a. III. 230; - obcięte, II. 336; IIiI. 50, 51; VI. 62; XVIII. 197; pt. Wierzenia. - obcinan'e, P. postrzyżyny, I. 182; II. 81, 82, 227, 291; III. 362. - patron włosów, p. św. WIas, XIV. 403. pod pachą, IIiI. 155. rośnięcie, XXIII. 77; XXlXV. 62. rozpuszczone na znak żałaby, X'VIII. 213. rude, IXlI.81. siedziba duszy, II. 82. siedziba siły., X,X;XIV. 4'4; siwe, XXX'!. 121. - strzyżenie na czole, XXXVII'!. 61; pt. G r u p y p ł c i i w i e k u. - w magii, xrr. 207, 381; XII. 264; XUI. 279; XIV. 252; XV. 104; ,XIX. 131; XXVI. 12; XXXI. 83. - w przysłowiu, I. 248; XIV. 349. - w symbolice, II. 82, 83. wierzeniach, XXX. 250. - wypadanie, z rzęsy, III. 50; XIXXV. 69. Włościanie. I. 259; III. 294, 326; XVI. 272; XX. 2; X/XiXI. 175. - kultury megalit., XXXVIII. 46. Włościzna. własność, X;IV. 2194. Włość, XIV. 38. Włócki, flisacy, TIX. 424. Włóczenie: bałwana, diabla, ~IX. 58. - Judasza, XlXi. ,55. - roli, XXXIX. 294. Włóczęga, p. wandrus, XX. 74; XXXI. 99. Włóczęga, p. wiewiórczyn, XXXI. 99. Włóczka czerwona, XH. 300; pt. A p o t l' o p a i on. - różowa na róźdźce weselnej, XVI.!. 156, 157; :XVIII. 142. - przywiązywanie do drzwi, XVIII. 178. - przywiązywanie do ucha owcom, XXXV. 125. - weselny UJbiór głowy, V. 338. - w - wplatanie w ogon krowie, XVIII. '178. - wyszycia, X. 59; XII. 291; xvrn. 68. Wlóczkowie, flisa,cy. l~. 424; lXVII. 113; XXXVIII. 2130. - rybacy, XV. 214. Włócznia, XIV. 41; XXXVII. 137, 138. Włócznik kłosowy, p. kocywie. Włók XX'IV. 89; XXXrXt 113, 117. Włók: włóka w rybo!., XIV. 119; X1XiXI. 42; XXXII. 29. Włóka, IV. 126; XXV. 23; pt. M'i ary i wagi. Włókno, obróbka, XXXIV. 187. Włósiennica, trawa, Sesleria districha VIII. 37. Wnętr~e domu, JrXJxrrx. 288. - izby, XXXI. 174. Wnętrzności niedźwiedzie w lecz." XVIII. 83. - zwierzęce, XlVIII. 96. Wniebowstąpienie, błogosławienie pól, xrn. 89. - zaJbawy, XXIX!. 187, 189. - zabawy ludowe, XXI. 138. - zlot czarownic, XXVII. 6'5, 142. Wni.ebowstąpienie w praktykach mag., III. 21; IV. 199, 201, 227; ViIII. .256; :XiI/X.'fil. ~ w widowiskach lud., XIV. 341. - w wierzeniach. IIX. 173; XXXI. 14'4. . Wniebowzięcie M. B., p. Uspeme Bohorodyci, II. 88; IX. 172; 414; ;XiI. 65; XIII. 256; XVI. 82; XXX. 237; XXXIX. 294. 311. - w obrz. i wierz;, XXXV. 178. Wniesienie, posag, III. 104. Wnuk i wnuczka w zagadce, XVII. 83. Wnykarstwo, p'. kłusownictwo; XXXI. 28. Wnyki, siatka druciana, XXXI. 29. �584 Wocziecze lyko,(gw. hue.), 585 wilcze łyko, IXIIII. 219. Woczka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213, Woda bieżąca, XI. 385; pt. M a g i a. -. chrzcielna, XXVII. 99. - cudowna, V. 55, 221, 222, 225, 278, 279; X!I. 375; XVI. 319; XXfVII. 22. - czarna spod olchy, XXXV. 70. - dar bóstwa, X!IV. 37. - desz·czowa, ,X:I. 285. -gojąca, II. 51, 52; XXXI. 30. gorgolowa, V. 165. - gruntowa, XiXlXIiX'.230. - i uprawa ziemi, X.XXIX. 201. - jar?". XIV.34. - Jordanow.a, VIU. 375. - klejona, utleniona, XXXIII. 81. - kult, V. 204, 284, 3,10;VII. 6; :X. 111. - marcowa, III. 24. - mętna, XXXVIII. 271. - milcząca, III. 56, 59. - mityczna, przez którą przechodzą zmarli, XX, 209. - niedeszczowa., ochrona przed demonami, XXXV. 8, 13. - niezamarzająca, XI. 313. - Oblewanie bydła nowokupionego, XVIi. 38; XXIII. 91, 103, 104. - oblewanie krów, pasterza, II. 224, 338. ~I .oblewanie się wzajemne, p. Smigus, XVII. 39. - obmywanie, XI. 193. -obmywanie oczu, XVII.38. - ochrona przed z'łą mocą, XV. 143; XVII. 38. oczyszczająca moc, XIX. 146. odmładzająca, VIII. 13. ożywiająca, IT. 51, 52; XVII. 54. picie podczas modlitwy, XIII. 120, 121. - -. płynąca, III. 55, 56; VIII. 366; XIII. '3'1; ,X.XUI. 516,70, 71, 104; XXXIX. 238. - - - - powierzchniowa, XXXIX. 238. - przemiana w wino, XIII. 27. - przemiana w W. Sobotę, XII. 313. - przenoszenie przez wodę, XXIII. 70 - rzeczna, XI. 399. siedziba demonów, XXXIV. 6. studzienna, XII. 265; XIII. .226. święcona, I. 137; II. 87, 144, 204, 253, 337; III. 20, 24; IV. 141, 184, 185, 273, 321, 418, 419; VI. 63, 74, 234, 266, 409; VII. 304, 313; VIII. 270, 337, 341, 345, 363, 364, 370, 3'7'4;DX. 1'ł5, 28Q;IX. 2'75; IX/f. 31I, 381, 38,5, 397; XII. 221, 222, 231, 312, 314, 317; XIII. 143, 232; XIV. 213; XV. 101; XVII. 39, 52, 53; XVIII. 210; XX. 73, ~65, XXI. 219; XXIII. 100; XXV. 15; ,XIXIVJlII.1410;:XlXX. 24'7; XX(Xl. 109, 1'10; XXXV. 2'4, 12~.. 129, pt. Wierzen\a; pt. Magia. Woda Trzech Króli, XI. 183. - uklejona, utleniona, XXXIII. 81. - UiŚmierzająca, kamiorowa, XXXIfI. 81. - - - - -'-- picie przez szmatę, X, 357. - picie w wigilię, X. 155; XIII. 22. - pierwotna przed stworzeniem świata, XXXII. 123, 160, 164,167. - pławienie zwierząt na św. Jana, XIII. 18. - uzdrawiająca, I. 126; V. 182, 206, 223-225, 310; XI. 165. - w baśni XX.252. - w której gotow.ano jajka, XII. 313. - w której hartowano żelazo, XI. 385; XVIII. 182 184. i bajce, VIII. 256. 257; wielkanocne - w której zgaszono płonącą. słomę, XVIII. 185. w lecznictwie ludowym, XI. 398; XXXIIII. 119, 123. w odczynianiu uroku, II. 331, 336; III. 22, 59; VUI. 57, 392; XVII.38. w pieśni, IX. 215, 223. w praktykach czarownic, VII. VII. 322. w przysłowiu, VI. 35; IX. 249; XIV. 349. - związek ze światem podziemnym, XVII.38. - żółta, XXXIII. 81. - żywa,XJV 21; XVI. 43, 44; XVII. 39; XXX. 226. - żródlana, VI. 61; VII. 36; XVII. 39; XXXIII. 121; XXXVIII. 234. Woda w nohach, (gw. hue.), XVIII. 188. Wodan, III. 174; XIV. 53; XXVIII. 100. w sposob. na zamążpójście, I. 256. Wodianik, (t ros.~ X.XXII. 83. w zwycz. i obrz. B. Nar., III. 173, Wodna koniczyna, w lecz., XI.39'll. w zwyczajach i obrzędach poWodna lilia, grzybień biały, p. bogrzebowych, IV. 438; VIII. 53, 56; niar, gonski, w lecznictwie, III. 57. XXIV. 10; XV. 143, 144. Wodne panny, IV. 156, pt. D e m 0w zwyczajach i obrzędach weselny w od n e. nych, V. 282; IX'IV. 256. Wodnica, IV. 41'2; XII. 216; XV. 41; w zagadce, IX:I. 73; lXIV. 157; XXXVII. 145; XXXIX. 318. Wodnik, VI. 336; XV. 40. XVlI. 81, 82, 87, Wodochrestnyj świetyj weczer, (gw. wodosp'ltdowa, XI. 385. hue.), wig. Trzech Kr., XVIII. 210. wróżby z wody, VIII. 379. Wodochryszcze, (j. ukr.), święto Jorwrząca, II. 227; XI. 384. dana, I. 253. wylewanie, XI. 386. Wodorosty, Alginae, XXVIII. 246. z brodu, XXXIII. 120, 121. Wody, (gw. hue.), waga sera, VIII. 41. z dziewięciu brodów, XVIII.' 183. Wodziannik, II. 216; VI. 337. z dziewięciu źródeł, XXV. 93. Wodzicka, woda, XIV. 273. z kąpieli dzLecka, V. 166;.xUI. 324. Woga, część wozu, VI. 395. z pieniędzmi, p. obmywanie się, Wognik, ognik, II. 210. XIII. 27. Wahoń, (gw. hue.), żywy ogień, II. z prania pieluch, VIII. 346. II. 207. z umycia chleba, X. 95. Wojacy Grzegorzowi, p. Gregorianki, z mycia chorego, XIV. 400. II. 200. z mycia czterech rogów stołu, Wojeńskie, muzyka, śpiewy, 111.348, iXIX!IlI. 70. 364. z mycia nóg nowokupi'onego byWojewoda, XIV. 62. dlęcia, XXIlI. 108. Wojewodzie, diabeł, XVI. 50. zakaz picia w wigilię, X. 155. Wojłok, V. 16, 17; XXXIII. 148; pt. zakaz pożyczania, XXIII. 72. Obróbka wełny. zakaz zanieczyszczania, XVII. 78. Wojna domowa, III. 311. zaskórna, p. Zygawica. - francusko-rosyjska, II. 263. �586 58?' - ojczyźniana, XXXIX. 9, 30, 48. reli.gijn81mahomet., XXXVIIL .w4. światowa, XXXIX. 5. - wielka światowa, ~XIX. 4. -żydowska, XVI. 33 Wojownicy germańscy, I. 82; XIV. 37, 38, 65, 70. , Wojsko Bolesława Chrob~ego, IX. 293. - kościuszkow&kie, XXVIII. 180. - rosyjskie, XXX. 200. - św. Jadwigi, IX. 293, 294; X.XXVII. 2.71. - zaklęte, XXVI. 146. Wojskowi, zwyczaj, tatuowania, XXVI. 77. Wojtek, Wojtuś, bocian, I. 21; V. 45, 46; XII. 63; XIV. 170, 174. Wojtek w bajce, Ią 146-152. - w szopce, XXXI. 56, 57. Wolt'. leczyć, III. 5'5; XXI. 155. Wole oczy, p. jajowniki, ornament, XXVII. 158. Wole oczy, mlecz Taraxacum officin., XXXI. 97. Wi::le ok(),' p. Nuphar alba. Wolenta, p. epilepsja, pribitka, XL, 3'96 Wolentorz, włóczęga XII. 68 Wolnik, (dok.)," zar~bnik, o'sadnik, XXV. 24, 2'6. Wolniuśki, taniec, VI. 137. Wolnomularstwo, XxX. 250. Wolność kmieca, XX. 17; XXXVIII. 28 Wolny taniec, VI. 136. Wolor, prawo, XVI. 86. wolarze, IV. 274, 279, 280, Wolski ślep, wołowe oko, Anthemis arvensis, XXXI. 99. Wołania przekupniów neapolitańskich, XXX. 249. W o ł a n i e n a z w i e r z ę t a p., Wolorze, a hej! a kiec! baś! bri a kiec! a kusz! baś, de jdesz, brrś! cabe, cici, cici! cić~a, cićka! cioś, ciurek! cip, cip., chojt! cioś! ciurek, ciuru ciuru! czy-cz! c'os! cyt czy-czy-na, hac! hacz! heta! . heszta, his! hocz! hyc'o! liwal hylo! hajta! hetta! hou! hyj! huzia, ihine! na! nawoływanie, male, bahr'a! nia pacyna, paczi!, hej! het'ta! inh! hi! huzia! liwa nene! n~ male! pac'o, piZa, pac'o, pacy- na, paczi! piZa, piZa! prr! prrtutu! pra bri prr. .stój! prrst! prsz'o! pru! pskimala prra', ryst, sob, szi! szot szczkene' pszkan'a, rejst ściś! ścieś! wio, wiu! wi.Ha! Wolchwy, (j. ros.), czarownicy, wróż- biarze, XXV. 78. Wołek w zag., V. 46. Wołek ~bożowy, XXII. 6, 8. WoliJch, ·{gw. hue.), nazwa psów, XXXV. 136. Wolocha, sukmana, XIV.'·115. Wolo ki, woloky, (gw. huc.), wełniane sznurki, wiązania chodaków, V. 151; VII. 264; XII. 290; XVII. 147; XVIII. 152; XXXIV. 146. Wolokno, (gw. hue.), obieranie paka, XVIII. 184. Wełes, ibóg bydła, H. 213; XXI. 163. Wolos, (gw. hue.), choroby bydła, xvm. 188. Woł.oscy koloniści, XXXIX. 430. Wolosia, (j. ros.), wzory pisanek, IV. 213. Wołoszka, taniec, XII. 307; XIII. 211. Wołowa goleń, dowcip, XXVIII. 187. Wolowe oczko, mysikrólik, VII. 137. Wolowe oczy, p. pełnik europejski, Anthemis arvensis, XXX. 69; XXXI. 99. Wołowina, II. 128. Wolu, (j. tur.), wół, XXXIV. 176. Wolos, Wondól, dół zburszt., XXXIX. 415. O. afr.), duchy przyrod~., VI.3135 Wonsoc, ból w pasie, IX. 288. Wontowy, od wątonu, XIV. 125. Wońki, bukiety weselne, lXV. 7·6. Wópjnkj, O, kasz.~ ..odzież, ,XIXiVfIlI.30 Worczol, (gw. hue.), drewniana koneweczka na gleg., XVII. 145. Worek, I. 82; II. 272; III. 19; XII. 31; XIV. 172; XXX. 26; XXXIII. 113; XXXIII. 113; XXXVII. 200, 205. - czarodziejski w baśni, II. 204; XI. 374; XXXVII. 30. - Judasza, XXXI. 107. - próżny w zwyczajach hodowI .. XVIII. 179, 196. - samochwyt w baśni, XVII. 49, 51; XXIII. 141-146. - w I baśni, XX. 255. -:- w łowiectwie, XXXI. 131. - W przysłowiu, IX. 244. - w rybołówstwie, .X.XIX .. 126. - z płótna, IX. 276; XI. 148, 311 - ze skóry, V. 4. - zapaska, XXV. 54. Workowiśnia pęcherzasta, Physalis Alkekengi L., X. 261 Workun, (gw. hue.), wilkołak, VII. 264 Wong, labka, (j. ukr.), IV. 213. ukr.), drzwi stodoły, XVI. 369; XXXV. 101. Woroniacza Worota, O, (j. ukr.), XXXIII. 7. Worota, WoroziZ, (j. ukr.), zabawa znachor, w jawor, X:XXIII. 123. 'O. ukr.), znachor, IX. 84. proszek drewna do zasypywania ran, XI. 396. Woróżbit, Wortuszyna, Worwel, tłuszcz do wypraw:ania skór, XX~XI. 110, 117. .woryn'e, drzewo na płot, V. 153; VII. 264; XVII. 147; XXXV. 85, 102. Wórża, (j. lit.), kosz na ryby, XXXII. 3.2. Wosk, opłata sądowa, XIV. 289, 290. - składka cechowa, XIV. 279. - jary, świeży, XIV. 34. - lanie, XXVII. 88; pl. W różb ia r s two. - na świece, VI. 56; XI. 73-75, 336; XIV. 56, 73. - nietopiony, III. 20.. - odczynianie przestrachu, VIII. 366. - okadzanie, XXIV. 15; XXV. 91. - powlekanie zwłok, XVII. 175; pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y p o g.' - przetapianie w lecz., XI. 384. - robienie pisanek, IV. 203-207; VII. 177, 178; XI. 189; XVII. 33. - w lecz., I. 165; ,III. 55; XIII. 341. - w magii, XXV. 91, 92; XXVII. 99. - w praktykach czarownic, VII. 306. - z gromnicy, II. 87. - z ,Paschału, III. 24; XI. 183; XXV. 91,92; pl. Magia. - ziemny, XXXIX. 243. Woskowina uszna w lecz:, VIII. 368. Woszczyna, podkurzanie, XXXIII. 12,0; XXXV. 125. Woszka nagieliu, (j. lit.), ornam. XXXII.38. Wota, zwyczaj przy odłączaniu dzieci, VI. 394; XXXI. 5. Wotan, bóstwo skandynawskie, III. 173; XXXVIII. 46. Wowczyniec, (gw. huc.), wawrzynek wilcze łyko, Daphne Mezereum, X"III. 191, 192. Wowedenie, (gw. hue.), święto M. B., . wpuszczanie 2yd6w do chaty, V. 219; XVIII. 212. Worynie, �588 (gw. huc.), wilkołak, II. 216 (gw. huc.), wilkołak, VI. 259. Wowky, O, ukr.), wiązki słomy kryjące szczyt dachu, XVI. 367. Wozdweżenie czesnoho chresta, V. 219. Wozownia, III. 209; V. 153; IX. 274; XVI. 366; XVIII. 4; XXXIII. 92; IXlXiXiV'II. 192, 196; pt. B u d y n k i g o s p o d a r c z e. Wozu, (j. tur.), wóz mieszkalny, XXXIV. 178. Wowkolak, Wowkun, Wozy czumackie, p. mazy czumackie. Woźnica w obrzędach weselnych, II. 238, 243, 244; VIII. 249; IX. 233; XIV. 55, 255, 258, 259. - w literaturze, XIX. 92. Wódz, XIV. 37, 41, 67; XXXI. 66. Wódka, p. gorzałka, horylka, mecizna, palinecka, I. 48, 79, 165, 175, 217, 2'~5, 2'i7; II. e9, 129, 18'5 212, 241, 249; III. 14, 19, 71, 172, 230, 315, 324, 350, 352; IV. 174, 300, 370; V. 154; VI. 26, 57, 6,9, 60; VII. 2, 14; VIII. 67-70, 72; 11412'5, 246, 372; IX. 77, 119, 120; XI. - - 589 - z masłem, XII. 264; XVIII. 184. - ze słoniną. XVIII. 184, Wódz demonów, p. Ajjanar. Wójt, III. 120; }(III. 60-65, 143, 283-287; (XlIV. 2f17; XIX. 90, 96. 97; XX. 8-10, 44,45; XXv. 3'1, 97; X.XXIX. 2918. - zabawa, XI. 387. Wól, p. wole, XI. 399. Wół, p. Wołu, I. 21, 134, 143, 188; II. 153, 162, 201, 203, 249, 324, 345; IV. 9'2, 147, 2.~9, 301, 43.8 439; V. 180, 190, 223,365.370; XI.179; XII. 302; IX!I!'!. 114; XIV. 40, 45, 53, 213; ,xVIII. 62, 188; ~X;. 1-14, ~.~, W, H, %;XX~ll. 1m, 200; ,xiXIX,. 2'14, 230 23'2 254; ,X\X1X1I.86; XXXIII. 113, 114; XlXlx!V.81, 119; XX:XiVJT 96, . 189, 201, 363; XXXVIII. 38, 45, 54, 55; XXXIX. 112-115, 129,204. pt. Z w i e r z ę t a d a m o w e. - jelita, przynęta w łiow:.,XXXI. 32. malyk, malikowa o przednich łopatkach wyżs?:ych, xn. 300. 23, 53" 131, 189, 19'6, 223, 3197; XII. 22, 257, 296, 320; XIII. 115, - ,olbrzymi, VIII.3'53. - postać ducha, }(XXIV. 5. 219, 221; XIV. 134, 254; }(V. 72, - przebieranie się za wołu, VII. 327. 96; XVI. 136; XVIII. 75, 150; XX. - rozmowa, VI. 72; VIII. 375. 107; XXIII. 85; XXIV. 11, 13, 14, - siwy w pieśni, XIV. 271. 17, 19, 39 XXVII. 136; XXIX. 91; - święto w dzi.eń św. ~Łuki, XII. ~. 40; XXXIII. 112, 128, 133; 299; XIII. 32. XXJ{IV. 133, 160-163, 167; - w dzień św. M-arka, }(I;I. 81; V. 217. XXXVII. 167. - ukwiecony w zaprzęgu weselnym, w lecznict., XVIII. 187; XXX. 38. XVI, 146. w obrz. zaduszn., XXIV. 12, 18, 20. - upiór, VI. 258. w przysłowiu, IX. 377, 379. - używanie do młocki, XI. 179; XX. w zwycz. związanych ze sprze301. dażą, XXIII. 85. - w !bajce, VI, 250, 299, 347; VIII. wkładanie do trumny, XXXVIII. 182, 190, 387; IX. 389; X. 94; XX. 295. 270. -- - w legendzie, XXV. 52; XXX. 126, 129, 13.1. - w obrzędach wesel., XVIII. 22'5. - w pieśni, V. 71; VI. 143; XVIII. 155. - w szopce, V. 155; XI. 18, 19, 37; XIX. 35; XXXI. 54, 56. - w zagad., II. 41; XIV. 376; XVII. 92 - wątroba, III. 225. - zamieniony w kamień, II. 211: - żytni demon ~bożowy, XXII. 7. W~ódarczak. wlódarczanka, syn, córka włodarza, XIV. 125. Wlódarka, wlodarstwo, lXIIV. 125. Wlódarka, żona włódarza, lXIIV. 125. Włódarz, w~odarz, karbowy, XiIV. 125. Wór, (gw. huc.), ogier, XXXV. 133. Wóz, I. 134, 250; II. 131; nI. 11, 212; IV.' 147, 383; V. 11, 36, 348; VI. 395; VIII. 272; IX. 144, 145; XI. 114, 172, 379, 38'1,412; XII. 295; }(III. 253; XIV. 61, 62, 69 255 257 360; XVIII. 16'5; XX. 9, '15, ~o; ~IV. 89; XXVI. 123; XXX. 34, 126, 231; XXXI. 4, 45; }(}(XIV. 274; XXXVIII. 364; .xxxIX. (1'10-114, pt. l:r r a n ,sp o r t i k o m u n ik a c j a l ądowa. - bojowy, XXXVIII. 39-44. - boski, III. 6. - bosy, .xXXIX. 129. - bydlęcy, XXXIX 114. - ciężarowy, XXXVIII. 44. - czterokoł., XXXVITI. 23<1;XXXIX. 114-117, 123. - czumacki, p. mazy czumackie. - drohobycki, miara, XXVIII. 148, 164, 166, 168. - dwukołowy, XXXIX. 111-113, 116, 129. " - dyszlowy, XXXIX. 110, 113, 115, 123, 128. dziewięciokołowy, XXXIX. 19. góralski, XII. 6. jego części. p. kierownica, kule, lefry, luśnia, levca, lieve, lunisa, leucza, lon, lonek, ryczan, szlecha, Leuchse, lun, luna, waga. - koński XXXIX. 114. kulto';y XXXVI. 109; XXXIx.. 117 'kuty, XXXIX. 129. mieszkalny, XXXIV. 178. niebieski, }(IV. 61. płn. lombardzki, XXXIX. 115. procesyjny, XXXVII. 42'3. przeciąganie przez otwory wozu, VII. 326; pt. M a g i a. - przedhistoryczny, XXVII. 173. rakszasów, XXXIV. 19. - trzykołowy, XXXIX. 129. - w pieśni, II. 66, 274, 352, 358; IV. 87; XIV. 266. - w przysłowiu, IX. 54, 249, 372, 384; XIV. 350. - w zagadce, XIV. 375; XVIII. 172. - w zwyczajach weselnych, XVIII. 144, 145. - wschodni i zachodni, XXXIX. 115--118. - ze złamanym dyszlem, p. Wielka Niedźwiedzica, I. 175; II. 277. Wózek: dyngusowy, XXXIX. 332. - miaTa soli, XXVIII. 148. - w zwycz. popielcowych, XX. 183. - zabawka, II. 218. Wózki, wzory pisanek, IV. 214. Wpadzity, wpadzisty, XIV: 125. Wpaść do młyna, (gw. złodz.), wpaść w zasadzkę, VII. 281. •. Wpływy: ałtajskie, XXXIV. 182. - atmosferyczne na budownictwo, XXXIX.244. �590 591 - czarów na przyrodę, XIX. 136. czeskie, XIX. 66; XXXIX. 124. dolnoniemieckie, XXXIX. 126, 129. dróg na rozmieszczenie osiedli, XXVII. 130. - etniczne, XXI. 24, 25. - europejskie, XXXIX. 182. - fauny, flory, XIX. 170. - fran!końskie, XXXIX. 124. - gleby, XXXIX. 23'5. - gwiazd na ziemię, XXII. 55. - klimatu, XIX. 170. - kulturowe, XXI. 17~19, 22-24. - literackie, XIX. 107. - ludowe, XXIX. 131. - niemieckie, XXXIX. 123, 126, 129. - otoczenia, XIX. 170. - rosyjskie, XXXIX. 119. - ruskie, XXIX 125; XXXVII. 356. - rzeczy martwych na'płód, XIX 162 - słowackie, XXXVII. 356. - starożytności na folklor, XV. 2035, 188-199; XX. 179. - stosunków ekonom., ,XIIIX.170. - techniki na ornament, XXII. 89. - tureckie na ubiór lXIXVIII. 2'r7. - węgierskie, XXXIX. 124. - wołosko-słowackie, XXIX. 117. - wschodnie na folklor, XXVI. 116. - wysoko-niemieckie, XXXIX. 123. Wpraszanie w szopce, XXXI. 61. Wpust do raju, p. Jaworowi ludzie, XXXIII. 5. Wrażda, (dok,), wypowiedź wojny, XI. 17'9, 181. Wręby, karby, XXI. 42. - miara wosku, VI. 408. Wrodzić się, brzydzić się, XVI. 86. Wrona, p. ciotuchna, gapa, jako pożywienie, stado św. Marcina, wronie oczy, wronie nie ziele, XIV. 142. sadło, wro- - - krakanie, wróżby,. III. 143; IV. 59; V. 34; VI. 65, 359; IX. 66, 407; J{I. 380; J{II. 169; J{III. 113. naśladowanie głosu, VIII. 393. w baśni, IV. 411; V. 184; VIII. 287, 288, 300, 301. - w demonologii i mitol., XXXII.182. w odczynianiu uroku, III. 146. w pieśni, X. 81. - w przepowiedni pogody, XIV. 369. w przysłowiu, X. 81. - - VI. 66; zagadce, II. 229; XIV. 375. 'Wcielenie diabła, J{II. 214. wcielenie duszy, J{VII. 182. z czego powstała, XII. 62. zbiera włosy do gniazda, J{VIII. 197. W -zwiastun nieszczęścia, J{X. 319. żałobny, GeXXX. 50. Wronie oczy, ornament, XXXII. 38. Wronie sadło, rozchodnik płaski, Sedum telephium, zatykanie gałą'" zek, VIII. 364; XXX. 64. Wronie ziele, rozchodn~k płaskolistny, XXX. 64. Wronok, samiec wrony, IX. 66. Wrota: p. brama, 'bramka, furta, lasa, laska, II. 76; III. 44; V. 153; xn. 295, 29,6; XVII. 180; XXVII. 140; XXXIII. 88; XJOCIV. 143; XXXV. 126, 130, 131; XXXVII. 192, 193. - ołtarzowe, XXX. 234. - stodoły, XXXIII. 101. - w pieśni, II. 343. - w przysłowiu, VII. 39. - w zwycz. i obrz. wesel., III. 206. - wysmarowanie dziegciem, IV. 248. Wronie oczy, bodziszek VIII. 365; ranium Phaeum, Wrotuchny, wzrota, XIV. 125. Wrotycz jastrun, Tanacetum Leucanthenum, XXVIII. 246. - maruna, Tanacetum Parthenium, XXVIII. 246. - swojski, Tanacetum vulgare, XXVIII. 246; w lecznictwie: II. 137; XI. 385; XIII. 124, 224; J{XX. 56, 66. - szerokolistny, ,Tanacetum Balsamum, p. piwonia, XXVIII. 246. Wrotycz, p. uwrotycz. Wrowysz'e, (gw. hue.), zły duch, XXJ{V. 146. Wróbel, ćwierkanie w przepowiedniach pogody, IX. 66, 305. - naśladowanie głosu, VIII. 200. - odpędzanie, ;IV.419; V. 80; XII(. 329. - szkodnik, III. 141. - w bajce, J{V. 194. - w opowiadimiu, VIII. 287, 288. - w pieśni, II. 73; VII. 171. - w przysłowiu, IX. 3'80. - w przepow. pogody, XVI. 83. Wróble proso w lecz., XXII. 298. Wróg, wrogi, XVII. 199, 200. Wrótnia, XIV. 125. Wróż, znachor, wróżbita, VI. 48, 59; IX. 296, 297; J{VII. 198, 234; XXXIX 217, 225. - wybieranie miejsca na studnię, IX. 274. Wróźbiarki, p. cyganka, XX 81; XXXIX.433. • Wróżbic~, wróżbiarze, II. 291, 328; J{III. 113; XX. 80; XXII. 51; XXV. 10, 78; XXVI. 7; XXviI. 88; XXJ{III. 118. - eg~scy, IJ{. 164, 167. WróŻ/by, II. 256; IV. 36; V. 258; VI. 262; VII. 94; VIII. 132; XI. 84; 222; J{I. 53; XVII. 199, 204, 205, - - - - - - 209; XVIII. 176; XXIII. 171, 183; XXV.ll0; XXXI. 78; XXXIV.289; XXXVII. 293,33'6; XXXVIII. 545. długości życia, ViIIT. 48, 49. ,gospodarskie, I. 82; II. 223. małżeńskie, I. 132; V. 219; X. 156; XIII. 32, 33, 307; XJ{VII. 140; XXIX. 122, 134; XXXV. 178. pogody, J{I. 337; XII. 297; XVIII. 199; XXVII. 140; pt, M e t e a r olog i a l u d o w a. przy pieczeniu chleba, J{J{VII.1135. śmierci, X. 355. św. michalskie, VII. 214. u Słowian, J{VII. 194. urodzaju, X 155; XXVI. 140. wigilijne, I. 56; III. 1; X 155, 156; X. 429; J{III. 22; pt. W i g i l i a. z cienia, X 112, 155. z gwiazd, XIII. 230. z kichania, p. kichanie, X 221; XX. 298; XXIII. 159. z miecza, VII. 217; XXVII. 180. z pierścienia, XXII. 51. z ręki, XIX 123, 124. 2l 'rzuconego pieniądza, XXIII. 96. za.pomocą konia, XI. 333; XIV. 41,:51; XVII. 202, 203. 210. za pomocą losu, J{VII. 202. ze .snów" XXVII. 271. 140; XXXVlII. WróŻ/by związane z kupnem bydła i kioni, XXiIII. 95-917, 103,. W róż b i a r s t wOP" akacja-wróżba urodzaju, alektriomancja, arithmomacja, balabuszki, barliniec, barwinek, beryl, biedronka, bocian, buk, buty, byk, chleb chrabąszcze, ciasto, ciskanie kop, cyganka, czwartek, daktyliomancja, divinatio artificiosa et naturalis, �592 593 dzięcioł, dzwony, echCI, fartuch. f.asola, gąsi:or, gęś glina z kretowiska głosu nasłuchiwanie, gł~du przepowiednie, gnój, grafolodzy, Gromniczna gwiazda, horoskopia, hydromancja, jabłko, jajko, jaskółka, jęczmień, kabalistyka, kapusta (urodzaj), kataptromancja, kawka, kichanie, kłos owsa, kłos żyta, kogut, kokoszki, kołki w płocie, koń, kret, krystalomancja, kukulIka, lanie wosku, lustro, mak, nasłuchiwanie, nekromancja, niebo, niecki, noga, nos, odlewanie ołowiu, odlewanie wosku, oneiromantia, p·ies, polano płonące, ręka, sen, skapulimancja, sznur, świeca, wrona, wyciągani,e źdźbeł, wycie psa, wylewanie ołowiu, wyrzutka. Wróżda i pojednanie, XXVIII. 254; XXIX. 175. - i pokora, p. krwawa zemsta, III. 370. Wróżka, wró~bitka, I. 26; III. 281; I'V. 96; V. 32, 33, 56, 60, 126, 2,19; VI. 157,160,200,353; IX. 175, 382, .383; J{I. 377; J{III. 113, 118, 242; J{IV. 288,290; J{V. 186; XVII. 234; J{VIII. 176; XX. 80; XXXIX. 433. Wróżyć, J{I. 395; XVII. 198, 200. - z gwiazd, XI. 435. - z ręki, p. chiromancja. - ze snów, }(X}(IX. 351. Wrzeciąże, wrzeciążki, terminol. kowalska, VI. 291. Wrzeciono, III. 9; VI. 246; VIII. 370; rx. 175, 279; XIII. 111; X:IV. 2198; X VI. 323; XJX. ,60; X,XXI. 4; X}\XVII. 212; XXXIX. 281. - w'kole garncarskim, V. 166. 129; XXVII. 131. - w żarnach, IX. 364. - we młynie, IJ{, 276. Wrzesień, w Kalendarzu skim, XIII. 257. Wrześna ricaria porzenna, Vvrzody, p. bolaki, raki, czyraki, Staropol- t.amarysz'2k. My- germanica, XXVIII. 246. bolaczka, . cze- czyrżek, sienkier, X. 155; XI. 385; XIII. 204. - leczenie, XIV. 132; XXX. 39., 47; }(XXI. 58; pt. M e d y c y n a l u d. Wrzos, kąpiel, XXXV.63. - młode pędy w lecznict., XII. 267. Wrzucanie do wody dziewcząt, XXXVIII. 295. Wsawy, wszawy, IX. 68. Wschód, VII. 10; IX. 386; XI. 316; XV. 190, 199; }(XVIII. 40; XXXI. 50; XXXVII. 158; XXXIX. 22,67. - Radziecki, XXXIX. 52. '-....o Starożytny, J{XXIX. 20. Wschód słońca, VII. 15, 20, 25, 319, 320; X. 268. - w budownictwie, XXXVII. 109. - w lecznictwie, VIII. 366; J{I. 395; J{VIII. 185; X}(xIII. 12,1. - w magii, J{VII. 66. Wsio, wszystko, XIV. 12'5. Wskaźniki urodzajności gleby, p. rośliny wskazujące urodzajność gleby, XXXIX. 212, 218. {,gw. hue.), znaki na uszach owiec, XVII. 143. Wskrzeszanie zapomocą liści dębu, }(XXV. 68. - zmarłych, XXV. 46. Wslin, wślin, (gw. hue.), ławka w obrzędach weselnych, J{VII. 155. Wsocić, wbić kołek w ziemię, IX. 288. Wskis, Wspak obchodzić, Magia X}(III. Wspomnenie zmarłych, X.:-::.;;:lV.17. 13'5; pt p. Czwar., Wspomożenie młodej, składka, XJ{VII. 154. Wspólne zebrania młodz., }(xVI.98. Wspólność kobiet, II. 100, 102, 104; IV. 186; XXXVII. Z81. Wspólnota języków słowiańSkich, XXXIV. 171, 178. - pierwotna, 59. XXXIX 16, 20, 54, 56, - rodowo-plem., XXXIJ{. 20, 46, 53. - słowiańska, XXXIV. 56. - ziemska, }(XXIX 52. Współczynnik asocj. Jule'a XXIVII. 44 Współpraca, XXXVII. 335; XXXVIII. 282, - w społeczeństwie pierwotnym, X:X:Xvru. 2'8'2. Wstawki, na koszulach" V. 151. Wstążka, p. bandela, barszynka, benda, binda, wstęga, byńda, - plotka, II. 237, 356; III. 15, 17, 252; IX. 44; J{. 186; J{I. 59, 67, 151, 326; J{II. 291; J{IV. 47, 255, 380; J{V. 71, 96; XXVII. 135; XXVIII. 32, 171, 174, 179-181; XXIX. 81, 82, 170; pt. Apotropa ion. ·biała w zwycz. wes., X}(. 197. czerwona, VIII. 378-379; X. 60, 171, 172; }(XIII. 67. jedwabna zapisana modlitwami, p. pas M. Bask. XXIII. 19. u czepka, XXXIV. 145. w magii, VIII. 364; }(XVII. 135. w strojach obrzęd., }(XVII. 135. w zabawach, }(}(XIII. l. życzka, - feteć, zadzierga,---- zaściegacżka, 38 Lud - Tom XL Wstą:lJka w zakazach pożyczania siodła, XXIII. 67. Wstążka, wycinanka, XXII. 116. - ząbkowana, plecionka, }(XVIII. 178 - zdobienie, p. wachle, XXXIII. 129. - ze słomy i bibułki, }(}(XIJ{. 451. Wstecz, wykonywanie czynności, XXIII. 84; pt. M a g i a. Wstępna $roda, p. Popielec, I. 80, 82--84, 254; II. 20; III. 29; }(X. 169, 181. Wstoki zabyly, XVIII. (j. hue.), płn. mgła, 217. Wstrząs, wzryw, XXXIX 37, 38. Wstrzemiężliwość po weselu, }(}(XIV. 7. Wsza, wesz, XIV. 125. Wszak, trzmielina brodawkowata,Ero_ nymus verrucosa Scop., XIV. 125. Wszechświecący, wszechwiedzący. p. bóstwa, XXII. 11. Wszystkich Świętych, VII. 38, 285; VIII. 256; IX. 172; XI. 315; XII. 272; XVIII. 93; }(XIV. 5; }(XVII. 142; XXX. 237; XXXI. 104; pt. Zwyczaje i obrzędy dor o c z n e; pt. G h r o n o log i a l u d o w a. Wszytki, czapka, krój, XXXVIII. 265. Wszywki do poszewki, XXIV. 135. Wścieklica, czapka, }(XVIII. 170. - opatowska. }(XVIII. 172. Wścieklizna, leczenie, p. cis., V. 377; IX 296; }(XI. 147; }(XIV. 41; XXXI. 27; XXXV. 72. Wtajemniczanie młodzieży, p. inicja- cje, III. 372, 373; XV. 17; lXVII. 42. rytm, XIV. 125. Wton, Wtorek, VII. 313; x.. 221; lXIII. 92. - dzień szczęśliwy, XVIII. 198; }(}(XVII. 210. �·594 - kichanie, XIV. 252. lot czarownic na Łysą Górę, XXVII. 65. - oblewany, V. 354. - po wielkiej nocy, p. Rękawka, XVII. 24; XXIV. 17. - w zwyczajach weselnych, XIV. 380 -wielkanocny, XII. 89; XXXIn. 10. -- zapustny, VIII. 338-340; X. 96; XVIII. 96; XXXI. 160. Wtorucha, nazwa krów, VIII. 152; XXI. 60. Wtykanie kolców w odzież., XVI.130. -- wypadniętych zębów w ścianę kościoła, XIV. 398. Wuda (j. błr.), wędka, XXXII. 26, 34. Wudyty (gw. hue.), łowić rY1by na wędkę, VII. 264. Wuhol (j. ukr.), węgieł, XVI. 366. Wuhrilkie, (gw. huc.), wągry, XVIII. 188. Wuj, wujek, p. siok, brat matki, XIV. 125; X.XX 259; XXXI. 170. - znaczenie w rodzinie, VII. 152. Wuja, wuj, XIV. 125. Wujasze, siraczki krótkie, XVII. 147. Wujko, p. niedźwiedź, II. 205. Wujko gromadzki, stary kawaler, VIII. 243. Wula, wola, XVIII. 222. Wulkan w. wi.erz., XXXVII1.25O. Wundersing Vogel (j. niem.), cudowny ptak, XI. 239; pt. P t a k i w w i e r z e n i a c h. Wuot (j. jak.), podniecenie, p. religia szamanistyczna, XXXVIII. 46. Wuotan (dok.), WO;dan, XIV. 53, 61, 62, 217, 218. (j. germ.), wóz niebieski, Wotana.. XIV. 61, 62. Wurda, ser, II. 207; VIII. 370; XIII. Wuotanswagen 595 241; XVII. 145,146; XXXV. 89-91, 144. Wurdachlym (j. czuw.), krewni p. młodych, \przybranego ojca. (VII. 55 Wurszyato (j. pr. lit.), bóg, XXII. 1. Wustik (gw. huc.), płn. wiatr, XVIII. 217. Wuszy (gw. huc.), wszy, choro:by bydła, XVIII. 188. Wu-ta-chia (j. chiń.), pięć geniuszów, VIII. 13. Wutok (j. błr.), wątek tkacki, XXXII. 36. Wużwa, część pługa, I. 143. Wybij.anie zębów, XXXVII. 366; pt. I n i c j a c j e. Wybijanki, spodnice z płótna, XXXVII. 222. Wybór miejsca na budowę chaty, XIII. 115. Wycacnialy, chudy, wyblakły, XIV. 125. rach, ----- ---- polonynckyj (gw. huc.), wyj_ ście na połoniny, XXXV. 127; pi. p a s t e r s t w o. Wychodnia, pierwszy otwór w lodzie do którego wpuszcza się niewód: XIV. 125. .Wychodzenie duszy z ciała ~iącego, XXXIV .. 11. ----- -. tyłem, XIII. 327; pt. M a ~ t.a. Wychodźtwo polskie, XII. 187-190. Wychrest, wychrzta, XI. 401. Wychybować, wyrzucić, III. 139.' Wyciądz (dok.), witeź, XIV. 210. Wyciąganie źdźbeł, VI. 69. Wycie psa, p. pies, IV. 304, 421; V. 352; VIII. 49; XX. 319; pt. W róż b i a r s t w o. WcięcLa ozdobne na belkach, iXXX. 25 Wycinanka, p. cacka, klapo ki, koł- -- Wychid dry, kodry, krążek, leluja, miz. --- --- •• SZtWtS wstqżki, wystrzy- 100, 102; XI. 108, 421; XII. 116, 117; Y.XI. 42, 51;XrXn. 82-128; XXV. 107; XXVI. 81, 82; XXVII. 170; XXVIII. 40-51, 53, 54; XXIX. 119, 181 18'0. 188; XXX. 5; XXXI. 167; XXXIII. 105, 143; XXXVII. 107, 345; 451, 486; XXXVIII. 445; XXXIX. 451, 550, 551; pt. S z t u k a l u d o wa. asymetryczna, XXII. 119, 123. jednob.arwna, XXII. 118, 120, 121. jednoosIowa, XXII. 105, 124. kurpiowska, X. 353; XXII. 111, 117-122 127; XXIII. 156; XXVII. 162; XXXV. 28. liniowa, XXII. 102. lubelska, XXII. 120. łowicka, X. 102, 104, 106; XXII. 105, 114, 115, 127; XXIII. 156; XXVII. 162; XXX. 148, 150; XXXV.28. naklejana, XXII. 89. o symetrii ośrodkowej, XXII. 124. podlaska, XXII. 111, 117, IW, 127. podłożona, XXII. 90, 99. sieradzka, XXII. 117, 122. skórzana Tatarów Kazachskich, XXII. 98, 101. z jedwabiu, XXII. 89, 94, 97. z kory brzozowej, XXII. 93. z opłatków, XXII. 115. z papieru, XXII. 88, 91, 93, 99, 103, 110--113,119,121,122128;XXV.I07 z sukna, XXII. 88, 102, 110, 127. z tkaniny, XXII. 82, 83, 88, 98, 100, 103, 126. zanik, XXII. 90, 91. zastosowanie w haftach, XXII. 115 w pisankach, XXII. 117. żydowska, p. chorągiewki, mizganka, LX. 299; IX. xv. 154; XXIII. 122, 123, 125, 127; XXVI. 109, 120; XXVIII. 48; XXX. 235. Wyczep wina, XXXIX. 143. Wyćpić, wyrzucić, XIV. 125. Wyćwiartnik, zmyślający, XIII. 54. Wyćwiarny, wyćwirny, zmyślony, p. Oćwiarnice, XIII. 54. Wydawanie p. młodej, XVI. 144, 145. Wyderek, utrzymanie starych rodziców, III. 304, 306, 307. Wydłużanie małżowiny usznej, xx,xIX.302. Wydmy, p. osadnictwo przeddziejowe, XXI. 62, 63. Wydra, mięso w leczeniu bydła, XVIII. 188, 193. -- polowanie, VII. 270; XXXI. 28. Wydrapywanie wzoru na pisance, IV. 205, 207. Wydzialki, kawałki placka, XV. 78. Wydzierżawianie, bydła, IV. 131. - ziemi, XXXIX. 192. Wygadzanie (dok.~, pożyczka, XXIX. 175, 176. Wyglqdy, otwory w dachu, VI. 184. Wygrawać, wygrawanie, kłosić się, kwitnięcie zboża, XIV. 125. Wygryzanie choroby, 1. 165. Wyhad, grymas, XIV. 253. Wyjazd do ślubu, III. 65. -- młodej do młodego, XVII. 159. Wyjazd, u sieci, XIV. 126. Wyjmowanie śladu, mag., II. 217. Wyjście do kościoła, II. 224. -- zabiegi mag., III. 51. • - na hale, p. chid połonyńskij,Jredyk. Wyk, strach, XXIII. 127. Wyka, Vicia Faba, III. 10; XI. 177; XX. 318, 318; XXX. 71; XXXI. 99; XXXIII. 113. rachy, �590 597 " się, wyprowadzić się, XVIII. 222. Wykładacze snów, XXXIX. 351. Wykładanki drewniane, XXIII. 15U; XXIX. 119. Wykludzić Wykłady etnografii w szkołach średnich i wyższych, XVII. 269. Wykopaliska, XVI. 322; XXI. 106, 112. - na Cyprze, XVI. 30. - paleolityczne, VI. 403. Wykopnisko, pole, XIV. 126. Wykopy leśne, mieszkanie, XXVIII. 71; pt. Z i e m i a n k a. Wykopywanie jamek w ziemi, magia. XXXIII. 120. - zwierząt z nor, XXXI. 33. - zwłok samobójcy, XXXI. 85. Wykradanie narzeczonej, IX. 33. Wykroczenia przeciw czystości obyc:zajów, IV. 366. Wykrot w łowiectwie, XXXI. 32. Wykrywanie złodzieja, XXVI. 18, 19. Wykrzyżowania kultur., XXXIX. 108. Wykup duszy, zwolnienie od przysięgi, V. 15. -..,. dzi.ewcząt, XXXI. 161; pt. Zwyczaje i obrzędy do~ ...••fantów, gry i zabawy, V. 140. - p. młodego, V. 19; XXXIX. 428, 430. II. 264, 266; m. 206, 363; X. 64; XXVII. 178. - syna, XXVI. 107. - żon, XI. 211. Wykurzanie zwierząt z nor, XXXI. 33 Wllewanie jaja, p. przelewanie, XI. 384. - p. młodej, - w leczn., II. 217; VI. 16, Wylewanie ołowiu, XIII. 218. Wylewanie wody na rozstajne drogi, XXXIII. 121; pt. M a g ia. - na odlew na strzechę przy czynianiu uroku, XVIII. 178, na zwłoki zmarłego, XXXIV. przy odczynianiu uroku, II. w zwycz. pogrzeb., VI. 124. z kąpieli dziecka, III. 61; VI. IX. 64. WyZiuka od182. 39. 331. 127; O, lit.), szufla, XXXII. 32. WyZiwka, szufelka do wylewania wody z łodzi, XIV. 126. Wylot czarownic, p. czarownica, XVI. 48; XXXVII. 305. Wylot w.dachu, XXXIX. 351. Wylaźnica, otwór do wypuszczania dymu, dymnik, XXXIII. 103. Wyma O, lit.), przerębel do wyciągania niewodu, XXXII. 31. Wymawianie mag., XI. 396. XIV. 126. Wymiana dzieci na istoty nadprzyrodzone, IX. 417. Wymiana pierścioników i wieńców, XX. 196. - chusteczki, XVI. 141. - żon, XXXVIII. 346. Wymiatanie śmieci, VI. 56. Wymemlać formułki się, wyguzdrać, Wymierzanie w lecz., II. 217; VI. 16. Wymię, leczenie, XII. 267; XXX. 48. - w zagadce, II. 41, 230; IX. 407. Wymioty, p. bogini, XI. 396. Wymsknonć, wymknąć, XIV. 126. Wymuszanie urodzaju, na drzewach owocowych, p. bicie, uderzanie, XVIII. 92, 109; XX. 296; pt. M ag ia. Wynagrodzenie w naturze XXXV. 120. ..... w pieniądzach, XXXV. 120. Wynalazki, XXIV. 156, 157; XXXVIII. 12; XXXIX. 94. Wynojko (j. ·ukr.), wianek, IV. 92. (j. ukr.), chleb w obrzędach religijnych, II. 142, 144. Wynoszenie czarownicy w koszu, w beczce, XXVII. 110. 111. - głową do tyłu, XXXIV. 39. - pisanek w pole, IV. 226. - płonącej głowni za wieś, XXXIV. 44 - samobójcy przez okno, XXVIII. 252; XXXI. 45. -- starców do lasu, XXX. 198, 199; pt. Z w y c z a j e p r a w n e. ..... śmieci, p. wymiatanie. - śmierci, p. Marzana, Smierztecka, VI. 19,5; XXX:. 225. - zmarłego, II. 332; V. 347; VIII. 349; XVI. 148. .Wynotwić, zmyślić coś, IX. 200. Wyobrażenia ludu o czarach, XIX. 142. ..... o duszy, XXXIV. 10. - o śmierci, XV. 201. - o świecie zaziemskim, VI. 377. - o zjawiskach przyrody, X. 355~; XII. 216. - o żywiołach, VI. 377. Wypalanie cegieł na słońcu, XXXIX, Wynos - 206. wypalanie ~X ~; lasu na popiół, X. 136; pt. Gospodarka l eś na. ..... now:n,. fXOCV.143. - ornamentu, II. 219, 220. - piętna, XXXIX. 145. ~ węgla, XII. 27; XXXI. 85. Wypas bydła, XIII. 305. - indywidualny, XXXVII. 201. - kolektywny, XXXVII. 202. - wołów, XXXVII. 189, 201. Wypędzanie bydła na paszę, II. 222. 224,282; IX,XV. 55, 57, 58; pt. Pas t e r S t w o. - bytiła na połoniny, p. wychid polonynckij, II. 206, XVII. 143. - demona, VII. 148, 149; XXXIV. 42, 44; pt. M a g ia. - diabła, XXXIV. 42. - ducha choroby, VI. 245. - lisa-geniusza, VIII. 18. ..... owie cna połoniny,. p. miszynie, V. 61, 123; X'V'II. 141-144. - pcheł, II. 200. - śmierci, VI. 1'95. ..... wężów, XVI. 18, 19. - zimy, VI. 298, 299. ..... złych duchów, X. 215; XII. 93, 223; XVI. 123. - żab, X. 276. Wyplatanie, p. plecionkarstwo, XXVIII. 178; XXIX. 134. Wyplizić, wystawić język, XIV. 253. Wyplótować, opatrzyć płotami, XIV. 126. Wypominki, VI. 205; VIII. 00; XXIV. 21 Wyposażenie, XIV. 216. - techniczne łodzi, XXXIX. 437. Wypraszanie drzew owocowych od ścięcia, XVIII. 108; pt. M a g ia. - od śmierci, X. 241-258; XXIV. 174-178; XXV1.14O; XXVII. 111; XXXIX 179; pt. Pra wo l ud. Wyprawa, V. 13, 18. Wyprawa zimowa chaty, XVIII. 10. Wypraw. skóry, XXXI. 112, 114, 117. Wyprzenia u dzieci, XI. 396. Wyprysk na skórze, XI. 399. Wyprzęganie przez młodą koni lub wolów, XVII. 159. Wypust, poddasze, XIV. 360; XVI. 365 Wyrajbować (gw.zołn.), reiben, lIIiaD. Wyrazy czarodziejskie, I. 56. ..... magiczne, XXV. 15. - orylskie, p. gwara flisaków, XXXIII.14l. �598 - tureckie w j.ęzyku słowiańsk m, XXXIV. 183. WlIrch, strych, piętro, XVIII. 222. Wyrko, legowisko, IV. 278, 286; VI. 48; IX. 360; XII. 46; XXVI. 94. Wyrobnicy, III. 10. Wyroby afrykańskie, XXXIV. 92. - amerykańskie, XXXIV. 71. - angielskie, XXXIV. 75. - artystyczne, huculskie, XXI. 45, 47 - !bursztynowe, XXXIX. 336-359, 368, 384, 391, 401. . ~ - ceramiczne, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 70, 73, 76, 80, 92. cypryjskie, p. naczynia pierścienioW.,XXXIV. 72, 101, 105,107,131. drutowe, XXXIX. 598. fenickie, p. naczynia pierścieniOW., XXXIV. 75, 104. garncarskie, XXXVII. 419. gliniane, IV. 116; XVII. 68, 170, 173, 175; XXXVIII. 330. hamburskie, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 97, 99. koronkarskie, XVIII. 72. korynckie, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 74. - kos'zykarski'e, XVII. 131; XVIII. 72; XXVI. 104. - kościane, XVII. 170, 171, 173, 175. - kowalskie, XXXVII. 416. - kultowe, p. naczynia pierścien., XXXIV. 129. ~ metalowe, XXVI. 104. - miedziane, XVII. 170, 173, 175. -;-- neolityczne, III. 188; XVII. 70, 170; XXV. s. II. - palestyńskie, XXXIV. 102, 103, 132 scytyjskie, XXX. 190. skandynawskie, XXV. s. XI. snycerskie, XXXVII. 416. 599· Wyroby sre~rne,' XVII..l73. - szklane, xvn. 173; XXX. 160. - sznurkowe" .xXI.X. 119. - ślusarskie, XXXVII. 416. - tatarskie, p. naczynia p':erścien., XXXIV. 108. - ukraińskie, p. naczynia. pierścien., XXXIV. 124. - z bawełny, XXVI. 123; XXIX. 85. - z drutu, XXVI. 123. - z drzewa, XXXIX. 450. - z jedwabiu, XXVI. 123. - z kory, .xXVI. 123. - z kryształu, XXVI. 123. - z kwiatów, XXVI. 123. - z liści, XXVI. 123. - z muszli, XXVI. 123. - z Niemiec, p. naczynia pierścieniow., XXXIV. 124. - z papieru, XXVI. 123. - z piór, XXVI. 123. - z rafii, XXVI. 123. - z Rodos, p. naczynia pierścien., XXXIV.107. - z Rosji, p. naczynia pierścien .. XXXIV. 124. - z terrakoty, XVII. 173. - z wełny, XXVI. 123. - z wełny na drutach XXIII. 154; XXXV .. 19, 28. ' - z włoSia, XXVI. 123. - ze słomy, XXVI. 123. - z żelaza, XVII. 173; XXIV. 89. - ze złota, XVII. 173; XXIV. &9. Wyrocznia, IX. 281; XI. 339; XIV. 209; XVII. 193, 195; XXXVII. 127. Wyroki, XVII. 195. Wyrost, młodzieniec; VIII. 245, 247, 251, 362, 365. Wyroża, półwysep, XIV. 126. Wyrób garnków, liX. 185. - guzików, XXIX. 19. - haJtów, XXVI. 98. oleju, p. bić olej, VIII. 370; XXXIII. 153. - kapeluszy słomianych, XXVI. 98;' XXVIII. 168. - płótna, XXVI. 98. - sera, VIII. 43-45. - sieci, XXXI. 39. - skór, XXVI. 93; XXXI. 112. - sUlkna, XXVI. 98. - tkanin, XXVI. 98. Wyróż, wy róża, narożnik, XIV. 126. Wyrwanie ciała kleszczami, kara, XX. 304, 309. Wyrwanie nozdrzy, kara. V. 108. Wyrw]buk, XXXII. 87. Wyrwidąb, IV. 282; VII. 143-146; XI. 104; XXXII. 84, 87, &9; pt. M i ty. Wyrwidub, XXXII. 84, 122. Wyrwijedlica, XXXII. 84, 88. Wyrzucanie łupiny pisanek na ogrody, za chałupę, de wody" IV. 22·£; XVII.32 . Wyrzucanie odzieży chorego, XXXVIII. 59. - substancji szkodliwych, XXXIV.12 Wyrzutka, pieniądze rzucone w górę, w zwyczajach kupna, XXIII. 96. Wysiadka, weranda, II. 140; XXIX. 2, 12; 23, 24, 47. Wysiedlanie ze wsi, III. 297; pt. P r awo lud owe. Wysiudać, wyrzucić, XII. 68. Wyskocka, kobieta światowa, V. 64. Wyskubywanie sierści i piór ze sprzedanych zwierząt i ptaików, XXIII. 86, 87. Wyskwarnońć, wyskoczyć, XIV. 126. Wysługiwanie żon, V. 186, 281. - w baśni, XVII. 46. Wysmuknońć, wywinąć, XIV. 126. Wysochny, Wysoki, XIV. 126.' Wysokość opadów atmosfery cz. wpływ na budownictwo, XXXIX. 244. Wy.stawa czesko-słowacka, lII. 95. - etnograficzna, II. 30, 146, 186, 281; XI. 420, 427; XV. 137; XVI. 428, 429; XVIII. 238; XXIX. 184; XXXIX. 492, 495. - lekarska, XIII. 169. - ludoznawcza, II. 7'6. -łużycka, III. 374. - muzealnictwa szwajc., XXXIX. 495. - okręgowa, II. 150. - podhalańska, XVI. 425. - pols. sztuki ludowej, XXXIX. 446. - poznańska, XXXI. 165. XXXIX. 493. - rozwoju łóżka, stołu, tkactwa, XXXIX. 493. - regionalna, XXIX. 182; XXX. 268. - sztuki ludowej, XXXV. 36; XXXVIII .. 335, 447; XXXIx. 551-568. - w Koszycach, XXXV. 36. - w Pradze czeskiej, XXXV. 36. - w Sofii, XXXV. 36. - w Sztokholmie, ,XXXV. 36. - we Florencji, XXXV. 36. - zclobnictwa ludowego, XVI. 330; XXVI. 137. Występ w bud., XXXIII. 109. Wystrzyganki, "w pawi ogon", "w' kogutki", "w nablotnie", "w grabowe liście", p. wycinanki, XXIV. 137; pt. O r n a m e n t. Wysuga, zasługa, XX. 250. Wysysanie choroby w magii, VI. 330. Wysysanie krwi, XXXVII. 88. Wyszka, Vyska, balkonik, XVI. 393; XXV.96. Wyszycia na kożuchach, XXXVIL 354 - wyszywki, hafty, II. 189; V. 148; �600 60t XI. 408; XU. 284, 285, 287, 290; XXII. 113, 121; XXVI. 113; XXIX. 81, 117. Wyszywkie {.gw. huc.), wyszycia, hafty, XXIV. 146. Wyścigi, p. drzeworyt, XXXVIII. 238. - w obrz. wes. Kirgizów, V. 11, 17. Wyśmiewity, wyśmiewca, XIV. 126. Wyśmiewka, ptaszek, naśladowanie głosu, IX. 66. witrykus, urząd kościelny, XIX. 91; Xx. 66, 73, 75, 103. Wytrząsanie pcheł, IV. 321. Wytrykusz, Wytwory budowlane, XXXIX. 134. - duchowe, XXXVIII. 50, 51, 54. - geneza, XXXVI. 107, 108, 110, 112. - kulturowe, XXI. 85; XXII. 19, 20, 27; XXXVI. 119-121, 123, 125127; XXXVH. 41, 46; XXXVIII, 17, 228. .,t I' - materialne, XXXViII. 47, 4a. 51. 5'4 podtrzymujące, XXXVII. 52, 53. rzemieślnicze, XXXIX. 134. składane i składowe, XXXVII. 52, służące do mies~ania i ubrania. XXXlV.276. - społeczne, XXXVII. XXXIX. 150. i f i 48, 50; Wytwórczość materialna, XXXIX. 192 Wytyk, wywichnięcie, XII. 267. Wywabiacz szczur6w, VIlI. 305. Wywar" p. odwar w lecz., XI. 400. Wywiady, XV. 71. wyprawa weselna, XV. 73. Wywiewnica, wialnia, XI. 177. Wywijanie sztandarem, XXIX. 204, 207. Wywianek, Wywijoki, Wywodowe, XXXVI. 232. II. 114. buty, - w obrzędach weselnych, X. 72, 73. Wywołanie poronienia, V. 116. - duchów, XXVII. 96, 116-118. - chorób, XXI. 132. Wywoływanie duchów w W. Czwartek, XVII. 28. - dusz zmarłych, IV. 397; VI. 22, 334; XXVII. 94. - niezgody domowej, XXI. 132. - złego ducha, XVII. 66. Wywożenie ducha choroby, XXXIV. 43 - starców do lasu, p. wynoszeni'e, H .. 312; III. 304. - żeńcowej, :XIXlXII. 161. Wywód, p. upoljewanie, 1. 182, II. 225; VHI. 346; XI. 65; XIII. 99, 116; XVII. 213; XXIII. 134. Wywracanie dziewek, XXXVII. 346. Wyzwoliny kosiarza, p. frycówka, III. 7l; IX. 408, 409. Wyżeł, XXXI. 30. Wzór tabeli, XXXIV. 193. Wzrok nieszczęśliwy, p. uroczne oczy, Wzrost ludności, XXXIX. 190. thirrhinum thimus, Wyżynka, Linaria, Anth. brat - bliźniak, słońce, XXXII. 154. pt. B ó s t w a. Xunxuna;rpu, O, Quiche), p. Hunahpu, XXXII. 1'54.pt. Bóstwa. Xbalanque, AnOron- mus, XXXIL Sobótek, - miejsca pochówk, XXXVI. 109. Wzmnianki o chłopie, XIX. 92. Wzor, wzorek, ziemia orna, XVIII. 114, 115. Wzorce na pisankach, IV. 210-228, VII. 177-180; IX. 169. Wzornik haftów, XXXV. 27. Wzory do drukowania płótna, III. 16. - haftu białego, VI. 384. -- kultury, XXXIX. 27. Quiche), 112. (j. p. bóstwo. (j. norw.), przebieranie się za kozła, XX, 178. pt. p r z e bieranie się za zwierz. Yole-geist, (j. duń.), przebieranie się za kozła, XX. 178. Yule Aog, (j. ang.), gaik, maik, XVIIIT. 110, Zabawkarstwo, XXI. 233; XXXVII. 434. zabawki. ·X\nIII 229; ,XIX!. 42, 51, 53, 55; XXIII. 156; x:XV. 128; XXVII. 147; XXXV. 183; XXXIX. 422. - ludowe, XXVI. 120. - świąteczne, XXVI. 107. - z gliny, XI. 422; XXXIX. 422. -- z papieru, XXII. 128. - z roślin XXVIIII. 58; XXXV. 25, 39. Za b a w ki, p. bat z sitowia, bryczka, dmuchawiec, duna, dzwonk~ gliniane, fartuszek z sitowia, fryga chanukowa, garnek z głąbia, grzechotka, grzybki, gwizdki, ha!'ap z sitowia, jabłuszka do strzelania, jagody jarzębiny, jajko, ka- kawka, pytka; rdzeń bzu, siekierka, sikawka, świstak, tyrkawka, wiśniowe pestki, wózek. zabawy i gry. Bilodańczyk, p. burda. wnuk erythrophtal- 24. Wzgórza, miejsca palenia IV. 314. XX.XlI. (j. ind. am.), bóstwo, żaby, X:XXII. 112, 123. Ychy-chy! okrzyk zadowolenia, tak! dobrze! XIV. 126. Yesza, (dok.), Jesza, XIV, 19. YI, (gw. źoł.), Ol, III. 80. Ymszed, (gw. huc.), mech suchy, XX.XV.85. Xaukueikam, XIII. 220, 225; XXX. 40. dożynki, XV. 106. Scardinius Xurakait, y Wzdęcie, leczenie, XVIII. 185, 188. Wzdręga, p. kransnopióry, zieżuloś, zuzula, poborowych, XXXVIII. 311. Polaków, IV. 403-409. Wzryw, p. wstrząs, XXXIX. 37, 38. x Wyżka, p. wyszka, ganeczek, VIII. 94; XXVI. 114; XXXIX. 433. Wyżlin polny, p. maciczne ziele, - " sztan, kogutki ko:;. koszyczki, kot, lalka, listek trawy, łupina orzecha, młynek, panienka, proca, pu- Yolebukk, - V.215. boginek, • p. Ihryszcza, Ihro- wyszcza. -- cechowe, XX. -- ciraka V. 339. -- - - 157. diwoczij torh, V. 216. dzieci, V. 137; IV. 99; VI. 194, 195; VEL 322, 323; VIII. 141-153, 200, 201; lXIV. 1'68; ,XlVII. 184; IXfXiIH. 1:62; XXV. 114; XXVIlI. 146-149; XXVIII. 137; XXX. 2216; XXXIil. 158. dzieci niemieckich, XVI. 113. dziewcząt, XIII. 209. górali, XIII. 309. hotentockich dzieci, XXXVIII. 100, 107, 110, Ill. �Zabawykoloworąt. V. 215. ~ ludowe VII. 337; XIV. 85, 86, 88; XXI. 136, 138; XXIV. 19, X.XI. 104; .x;X,X,V. 1519;X;XXIX. 134. - maszkarowe, X;X. 165. - młodych mężatek, XII. 40. - myszka miedziana, V. 178. obrogi, V. 215. - pasterzy, XXXV. 159. paS"terzy sierskich, VIII. 2.2-3'5, 141, J4!7, 148, 153. - ptaszek, VIII. 2.01. - taneczne, XXVII. 148. - w bobra, VIII. 172. w ciuciubabkę, VIII. 22, 30, 31, 157, 158; XII. 66. - w chowankę, VIII. 153. - w cyrkę, VIII. 32, 158. - w diabła, XII. 314; XIV. 183. - w dzień i noc, V. 274. - w farby, VIII. 144. - w gąski, IV. 280; VIII. 22, 42. - w górnictwo, VIII. 22, 34. - w jastrzębia, VIII. 151. - W janiołów 145, 14'6. - w i diabłów ,~'V""II. 22, Jaworowych ludzi l, 15. ' - w kamyczki, XXVII. 148. - w kaszkę, VIII. 31. XXXIII, - w konie V. 146. ....:... w konopki, VIII. 29, 30, 157, XII. 67. '"7" w kosianie, VIII. 32. - w kota i mysz, V. 178; VIII. 22,142. w krzciny, IV .. 281, 284. - w krycie, IV. 280, 284-; VIllI. 22, 25, 26, 148, 149, 153. w kury p. zab. pasterzy sierskich IV. 280. ' - - w lisa fantowego', .viII; 151; 156." w łapankę, VIII. 148-150, 153. - w most, XXXIII. 9, 11, 12, 15. - w mrózki, p. za:bawy pasterzy sierkich, VIII. 150. - w muske, VIII. 32. - w ptaszniki, VIII. 144. -- w ptaki, VIII. 22, 143. - w pora nie pora, VIII. 157. - w pytke, VIII. 27, 154, 156. - w srocke, VIII. 29. - w szczygonia, VIII. 26, 154. - w szkole, VIII. 22, 147. - w ślepą babkę, VIII. 157, 158. - w świnki, IV. 280, 284. - w zającki, IV. 280, 284; VIII. 2224, 148, 150, 151; XIV. 170 - w zbóji, IV. 284; VIII. 22: 141. - w zgadywanie, VIII. 22. -- w złotą kulę, VIII. 34, 159. - w żółwia, V. 197. - w wilka, VIII. 22.. 142, 149. - w wojsko, IV. 242, VIII. 22 13i' - w wójta, VIII. 22, 145; XI. '72. . - w~ weszele, VIII. 22, 144, 145. - wIelkanocne, II. 283, 374; IV. 223; XIII.29; XXXI. 172. . - zając, VIII. 201. - zamek, XIII. 111. - zapustne, V. 220; XII. 309. Z a b a w y l u d o we i gry. Asa basa hi, Bacanie kamena, Bi. Brama Bro. jiti zvezde, Brzoza, BUdo~anie mostu, BUki szczypać, Chytra, Ci. ganka, Ciraka, Ciuciubabka Colodanczyk, kania, cike, Bockspiel, czokanie, Cygan, Cuskape, Cyrka Czart ~wanDzie- Garn~szek, Gąsior, Gęs, Groch, Hora, Jawor, Jaworowi ludzie, Judasz, Kaczki puszczać, Kapusta, Klija, Kacanie pidZi~a Fosta, Si'\nek, Kolywrot, Konie, Kot i mysz, Krupy mleć, Krutylo, Kry~ cie, Kura, Lis, Łazy skaczut, Miś, Młyn, Most, Mrtveca dizati, na harmonii, Oborih, oboroh, Obrogi, Oharczyk, Orahi, Ordynarczyk, Pan, Perepiłki, Perstince, Piekło, ptaszek, Pytka, Rzucanie kamieniem, Rzucanie kilofem, Spinka, Stawyty oborih, Szperka., Slepa baba, Swinia, Sik, Tire, Tute, U kogo je prsten Vuka, Wierzbowe kołu, Wilczek, W pociąg, Wpust do raju, Zając, Zajoncki, Zalog, Zamek., Zanata (rzemiosła), Zee, Zielone, Zielony mostek, Zabka, Zivina. Zabicie, brata bliźniaka, XXXII. 87. _ bóstwa dodatniego, XXXII. 82. - psa, p. pies, IV. 82. ,. Zabić się, przewrócić się XlI. 68. Zabida, (j. ros.), bieda, nędza, XIX.4. zabiegi apotropiczne, XXVI. 97. pt. Apo o p a i o n. Zabiegi magiczne, przy kupnie i sprzedaży, XXITI. 80-85, 103, 109, Ill, XXVIII. 100, XXXI. 84, XXXIX. 109. Zabiegi przeciw ciąży, p. ciąża. Zabijanie ciężko chorych, XVIII. 84. - ciołka, XX. 81. - dzieci, V. 8, XIII. 309; XVIII. 224; XXXVII. 87. - grajka, XII. 40, 41. - koguta, XVIII. 97. - koni na pogrzebie, XX. 210, 214. -'- niewolników, VI. 24. - starców, III. 198; V. 88; VIII. 218; XXIX. 165; IX:'XIX,rIX~ 297. - starego boga-króla, XXXIII. 146. tr -- wdów, VI. 25; XXXVII. 396, 3199, 401. zabity, .XIXVIrI. 253. Zablonkńoć, zabłąkać się, XIV. 126. Ząbki, terminal. kowalska, VI. 292. Zabobony, I. 6, 169; II. 68, 178, 256, 257, 374; III. 20, 23; IV. 47, 98, 99, 227, 335, 418; V. 38, lOa' 2'04; VII. 282; VIn. 3137; LX. 201, 206; iX" W8, 35~, 368; X'I. 96, 379, 3'90, 400, 405,430,431; XII. 37, 86, 92'; !XlIII. 2'719;Ix,rv. W8; ,X'V. 190; IXlIX. 109; lXiXl. n. l!i8, 189; XXI. 183-185, 201; XXIII. 107, 108, 171; ,XXIV. 32; XXV. 52; XXVI. 52, 70, 97; XXXI. 74, 75, 82; XXXVII. 152, 153, 349, 355, 379; XXXIX. 134. 178,179; pt. W erzenia. - teoria, 1X'IX1I. 183·-4. Zcibobunidrz, zabobonny, XIV. 94. Zabory, (j. ukr.), peremitka, XXXIV. 145. Zabójca, XXIX. 169, 170. zabójstwo, IV. 58, 378; V. 116; xxx. 103. - rytualne, XXXVII. 395. Zabrodoc, sieć, XXXVIII. 230. Zabryzgować, zatrzasnąć, XIV. 126. Żabrzyg, brzeg lasu, XIV. 126. zabudowania gospodarskie, II. 145. Zaburzyć, zastukać, XVIlI. 22.2. zabytki, xx:n. 52. - artystyczne. Orawy, XXXVII. 352. - cechowe, XXX. 23'6. -:" ceramiki przedhist., XXXIV. 68. - etnograficzne, XXVI. 137. - kultury starożytnej, XXII. 52. - ~egalityczne, XXXVIII. 411. - naczyń pierścieniowatych, XXXIV 69, 70, 72, 94,96, 97, 99. 100-103. - sztuki ludowej, XXXVII. 406 407. - prehistoryczne, XXXIX. 77, 101. �604 - rodzinne, iXIXix. 236. - wielkopolskie, XXXI. 174. Zachariaszek, p. czarownik, XVI. 55. Zachochylić, przygarnąć, XIV. 126. Zachowanie się dusz;, XVII. 62, 63. - względem starców, XXVII. 141. - kobiety ciężarnej, IV. 180. Zachód słońca, kąpanie dzieci. -. w lecznictwie, Da. 3~3. 384; XVIII. 181, 185. - w odczynianiu uroku, VIII. 363, 367. - w praktykach magicznych, XVI. 52 - w zwcz. pożyczania, XXI~U.59, 69. - w zwyczajach sprzedaży mleka, IX. 414; XII. 136; XVI. 80. Zaciągnęlo mu gardlo, ból, XI. 397. Zacieranie śladów stóp, XXXIV. 7, Zacierka, I. 164; IV. 276, 286; VI. 54; VIII. 187; X. 36, 37; XXXVIII. 273. - kukurYdziana, XII. 8. Zacinanie, zostawianie owiec w miejscu do którego prowadzi jedna ścieżka. VIII. 43. Zacion, ślad cięcia toporem; XIV. 309. Zaciory w beczce, IX. 363. Zaczarowana królewna, VIII. 192. - czapka, XXXI. 163. Zaczarowane wesele, ITI. 301. Zaczarowanie, XV. 183; XXII. 146. - kuli, XX. 311. Zaczarowany pieniądz, I. 183. Zaczątek, początek, VI. 48. Zaczepiny, p. oczepiny. VIII. 238. Zaćmienie księżyca, p. kSięiyc, V. 249; XXIX. 123; XXXI. 78,80. - słońca, p. słońce, IV. 414; V. 249; XXI'X. 123. - wzroku, XXXVIII. 233. Zaćwirdzić, zatwierdzić, XIV. 126. Zacepcene, (j. czes.), oczepiny, XII.92. &05 Zad, tył, VI. 48. - łodzi, XXXI. 38. Zadania, Atlasu Etnograficznego, XXXVIII. 14'9, 150. - Muzeum Etnogr., XXVII. 149, 150. Zadanie, w~budzenie miłości, XXXI. 97,pt. Magia. Zadatek, IV. 123. Zadauka, (j. ukr.), choroba gardła, XVIII. 188. Zadek, część warsztatu tkackiego, II. 133. Zadnie koła w przysłowiu, IX. 150. ~ Zadosyć, zawiele, IV. 307. Zadruga, p. wielka rodziną, I. 146, -- 149; II. 307; III. 196; IV. 4; XXV. 121; XXVII. 177; XXXIX. 428. Zaducha, (j. ukr.), choroba, XIII. 217, 220; XVIII. 184. Zaduszki, II. 63; IV. 164, 172, 396; V. 56; VI. 203, 205; VIII. 154; IX. 330;. X. 113; XI. 315, 428; XII. 36, 253, 271, 272; XVI. 325; XXVII. 134; XXXV. 178, 188; XXXVIII. 541; pt. Zwyczaje i obrzędy związane z kultem przod. - wielkanocne, XXVII. 174. Zaduszne, XXVIII. 98, 99; pt. Z w y_ t czaje bOWe. i obrzędy pogrze- Zadymka, p. fujawica. Zadzerzga, zadzerzgnonc, (gw. oka.gz.), XIX.20. Zadzić się, brzydzić się, VI. 48. Zadzierga, wstążka, XXVIII. 181. Zadzi~gnąć, zad.zirzg, zadZierzgnąć, dZ'terg, XIX. 20. Zaflegmienie Zagadki, 'I. 228-231, V. 46-49, 44, 70-73, leczyć, XXX. 51. 183-1814; II. ~D---43, 276, 284, 338; IV. 95; 160; VI. 247-249; VII. 94; IX.73, 406, 407; XI. 73 102' ()eJ.1II.316, 37, 20:>--207, XIV. 1~, 158, 3170,374-376; IX;V. 104, 105; .xlVII. 79, 96, 185; :XVIII. 172 173' XlXlIIT. 171; XXVI. 104; XXVII.' 181; XXVIII. 12; XXXI. 133, 138; .XiX\XDII. 143; XX:{V. 12,. 24, 158-160, 176; :XXXVII. 405; ,XIXlXVIII. 200. - białoruskie, VB. 223; XXVII. 157. - chederowe, XXVII. 103. - huculskie, VII. 70-73. - kaszubskie, XVII. 99, 185. - nadrabskie, XXVII. 22. - tureckie, XXIII. 162. - węgierskie, XXXIII. 169. Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatrach i Beskidach, 'XVIT, 77-96. Zagadnienie: Afryki, XXXVIII. 281. - budowlane, XXXIX. 231. - czasu, XXXVIII. 155. - etnogenezy, XXXIX. 8, 69, 83, 84, 93, 100. - etnografii, XXVI. 87. - reUgioznawstwa, XXII. 147. - socjologii, XXI. 85. - studium historii kuItury materialnej, XXXIX. 624. - użytkowości naczyń pierścieniowatych, XXXIV. 128. - wina i winorośli we Francji, XXXIX. '605. Zagata, ściana z chrustu, ogacenie ściany, XIV. 126; XXXVII. 99. Zagled, (gw. huc.), oględziny, V. 282. Zaglówek, poduszka, V. 64, IX. 360. Zagon, p. hriada, w zagadce, V. 48; XI. 13. Zagroda, II. 153; XIV.44, 184, 359, 360, 363, 365; XVI. 365; XXV. 33, 34; XXVIII. 71; XXXI. 8; XXXIII 92; XXXIV. 146; XXXVII. 60; 175, 181, 190, 192, 229, 415; XXXIX. 184,199,201,207,234-236,pt.Bud o w n i c two. - dla !hydł,a, p. staja, II. 207, XI. 100. - na palach, XXXIX. 258. - naczelnika gwengu, XXXIX. 222225. - okrągła, XXXIX. 200. - opuszczona, XXXIX. 207. - środkowo-niemiecka, XXIX. 127. Zagrodnik, chłop osadzony na ogrodach, XIX. 77, XX. 7, 113, 114; XXV. 33, 34; XXXVIII. 323. Zagrodnik, weselny, taniec śląski, XV. 81. Zagródka, ,ogródek, V. 64. Zagwa, hubka, XIV. 309. Zagwożdżenie, (gw. hue.), choroby kopyta końskiego, XXXI. 98. Zahalatać się, użalać się, III. 140. Zaharduszka, zahartuszka, rosiczka okrągłolistna, Drosera rotundifolia p. jaskier płomieńczyk, xxx. 208. Zahoroda, (j. ukr.), odryna, XXVII. 140. Zahumenie, pieśń., XXXIII. 133. Zaimek, w języku hotentockim, XXXVIII. 67. Zajacza kapusta, Cj. ukr.), Sedum te~ lephium, XXX. 210. . Zajaczi uszka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Zajadliwy, zjadliwy, XIV. 126. Zajączek, królik, XXI. 218. Za}ąc, p. Filip, I. 21, 13£. - howaśny, królik; III. 255. - krew w lecz" XVIII. 181; XXXI. 27. ~ morski, XXXIX. 355. - o trzech nogach, VIII. 276. - przemieniony w księżyc, XXV. 39. - skrom, X. 334; XXXIII. 81. - stworzenie, XIII. 334, 335. �bOb - l l. ll. ,60? w bajce, II. 169; V. 184; VIII. 181, 308,359; VII. 129, 179,285; X. 397; X. '377, 380; XIV. 296; XVI. 350; XVII. 275; XXVIII. 192, 203. - w pieśni hahilkowej, VI. 16l. - w przysł., VII. 32; IX. 55; XIV. 238. - w zagadce, VI. 249. -w zamawianiu bólu ,zębów, XXXV.68. ..:.-w zwycz. związanych z wypędzaniem bydła na paszę, XXV. 55. - wzór na pisankach, IV. 213. - wcielenie diabła, XIII. 115. - wciel. ducha leśnego, XVII. 68. - wciel. księżyca, XXV. 39. - wyraz zakazany, XXVI. 103. ' - zabawa; VIII. 20l. - zakaz jedzenia, XXXVIII. 56. Zajączki, motyw wycin" XXII. 119. Zajczi uszi, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 213. Zajda, p. homylka, hamełka, mała chustka związana na głowie. XXIX. 83. Zajda, tył czółna, XIV. 126. Zajechać, przejechać, XIV. 126. Zajęcia domowe, XVII. 184. - rolnicze, XX. 138, 139. Zajęcze ziele, szczaw, Rumex acetosa , XXXI. 9.9, pt: Zbieractwo. zajęczy czosnek, Alium vineale K., XXXI.99. - gr~Ch, CoronilLa varia, XXXI. 99. - grzyb, Boletus rufus, XXXI. 99. Zajoncki, zabawa, XIV. 170. zakatarzenie, XXX. 40. - grzybek, Boletus submentosus, • XXXI. 99. zakaz{y) i nakazy, p. tabu, lbartnicze, XXXVII. 379. - - budowania chaty na miejscu drogi, IV. 418. chodzenia na grzyby, II. 20. czesania się w piątek, VIII. 376; XII. 312. dawania z chaty w dniu pierwszej orki, XVIII. 215. dawania ognia, XVIII. 198. dotykania klaczy u Buszmenów, XXXVIII. 54. dziękowania przy pożyczaniu ogni.a, XXIII. 73. . gaszeni.a świ.atła, V. 35l. - iskania, - l. 130. _. jedzenia jagód, IX. 73. - jedzenia mięsa na Wielkanoc, XVIII. 211. - jedzeni.a mięsa przed ślubem, XVI. 82. - jedzen.a owoców, V. 218; IX. 74; XIII. 232. liczenia, III. 23. ma;żestwa z krewnym~ V. 10. mielenia na żarnach od B. Nar., do N. Roku; XII. 65. mielenia w dniu św. Marcina; XVI. 15. - modlenia się, mycia się, XXXIII. 78 mycia stołu i ław po śmierci krewnych, XVIII. 214. - myślenia a Bogu, XXXIII. 78.. - noszenia pierścienia, XXII. 38. - obsiewania ugoru, XXVII. 144. _. odmawi.ania prośbie ciężarnej, XVIII. 197. - odwiedzin w pierwszy dzień B. Narodz. VI. 69. - orki, VIII. 341; XII. 297; XVIII. 214. - paleni.a światła po zachodzie w pierwszym tygodniu. W. Postu, VIII. 376. Zakaz(y) patrzenia na ciasto wielkanocne, XII. 316. - patrzenia w zwierciadło pana młodego, V. 340. - patrzenia w zwierc. podcza() mentruacji, XVIII. 193. - pieczenia chleba, IV. 420; XXVII. 135. - plucia w ogień, VI.66. - podkładani.a jaj na Blahowiszczenie, VIII. 376; XII. 317. - polowania, XXXI, 28. - pożyczani.a, VIII. 369; XII. 312. - pożyczania w soboty, II. 331; XXIII. 6l. - pracy na Zwi.astowanie, VIII. 377; IX. 171. - pracy wszelkitej, V. 218; VIII. 343; XII. 311, 316; XVIII. 212; XXVII. 134. - prania, V. 213, 220; VI. 76-78; VIII. 341. - - przedstawień relig., XIX. 33. przelewani.a krwi ludzkiej, p. Menonici, XV. 227. prz'ędzeni:a ,IV. 42.0;V. 220: VI. 619; VIII. 340, 371, 376, 388; XII. 136; XVIII. 210, 212. :przynoszenia do domu znalezionego przedmiotu, X. 155. regulujące gospodarkę rolną, XXVII. 144. rozmo\vy przy siewie, XII. 298. sakralne, XXXVII. 5. siewu, II. 163; XII. 297, 298; XVIII. 214. składania przysięgi, IV. 182. smażenia jajecznicy, I. 130. spania, II. 160; V. 215; VIII. 341; XII. 314. spożywani.a mięsa, VI. 17. sprzedaży mleka i nasion po zachodzie, IX. 414; XII. 136, 298. ~ - sprzedaży śmietanki, VIII. 357. strzyżenia owiec na św. Jakuba, XVIII. 211. szycia, II. 336; III. 53; V. 220; VIII. 339, 340; XII. 136. ścinani.a drzew, XXXII. 181. śpiewania, VIII. 369. tańca, XXXIX. 143. tarci.a lnu i konopi, II. 163. totemiczne, XVIII. 46; XXXII.181 urządzania wesel, VI. 7l. :- własnościowe, XXXII. 180. - wracania po rzecz zapomnianą,. XVI. 80. - wychodzenia w nocy ciężarnych, XXVI. 103. - wyczepu wina, XXXIX. 145. wymiany, III. 23. wynoszenia śmieci, II. 163. wyrazowe, XXXVIII. 378. wyrzucani.a nawozu w zapusty, XII. 136. - zabijania hociana, II. 161; XVIII. 195; XXII. 23. - jaskółki, XXII. 23. - jaszczura, XVIII. 195. - łasicy, XVIII. 195. - pająka, II. 16l. - turkucia podjadka, II. 16l. ~ zaglądani.a do pieca, XII. 316. - zamiatania izby, gdzie leży zmarły, X. 156; XVI. 80. . - wieczorem, XVI. 80. - zrywani.a maku i orzechów, V. 218. - zrywania owoców, VI. 78. Zakazy p. bicie, igła, jajko, jaszl;zur, jedzen:e, kasza. (zakaz tłuczena), kądziel, kąpiel, korale, lepienie izby, lustro, mielenie mąki, ~iesiączka, nafta, ogień, owoce, pająk (zabicie), piątek, pies, podróż, �ó09 60S polowanie, poniedziałek" pożyczanie, praca pranie, przędzenie, i'Y"ba, sobota, szycie, środa" św. Koźma, tabu, wyruszanie w drogę, zabijanie jaskółki, jaszczura" (salamandry), jaszczurki. Zakis, XII. 14. Zaklqkać się, zapadać się, VI. 48. Zaklęcie, L. 54; II. 88, 170, 205; IV. 95, 96, 99; V. 194; VI. 330; VIII. 315; TIXI.1B4; ,X!. 431; .xUI. 222; XVI'III. 4Q 103; 'KIX. 147; XX. 78, 80; XXI. 125; XXIII. 158; XXV. 11, 13; XXIV. 32, 166; XXVII. 135; XXX. 82, 247; XXXILI. 123, 124; .xXXIV. 3'5, 3'9, 43, 2:82. - chorób, XII. 93, 168, 335. - diabła, XXVII. 98. - ducha febry, XXXIV. 43 111, XXVII1.10o. - duchów, XXVII. 9B. - magiczne, VII. 66, 307; X. 109; XIV. 404, XXXVIII. 266. - w kamień, V. 194. - zabijające rakszasy, .xXXIV. 19. Zaklęty (a, e), chłopiec, XI. 226. - drzewo, X. 223. -królewna, III. 76, 77. - kruk, IX. 81. - lamparty, IX. 161. - lwy, IX. 161. - niedźwiedź, IX. 161, 162. - pieniądze, p. skal'by, zamek, IX. 173. Za,kHnacz'o:., VI. 22; XV!., 19;'XIX,. 117; XX. 194; XXV. 10; XXXIII. 126, 128; XXXIV. 43. - deszczu, XXXIX. 221-224, 226. Zaklinanie, XXVI. 70; XXXv. 146, 147; pt. M a g i a. - choroby, I. 6, 53; XXVU. 135. - czarownic, XXVII. 135 - deszczu, XXXlX. 222. - diabła, XIX. 132. - drzew owocowych; XVIII. 97, 98. - ducha febry, XXXIV. 43. - duchów, XXVII. 135. - gośćca, V. 297, 298. - karaluchów, V. 20B. - strzelby, V. 207. - urodzaju, XXVI. 75. - węźów, XXXIX. 340. - złoczyńców, XXVII. 135. - zwierząt, XXVII. 135. Zakludzić, zaprowadzić, XVIII. 222. Zakładanie domów naglowę, IX. 2B6; pt. Z w y c z a j e i o b.r z ę d y b udowla ne . - fundamentu, IV. 418. - młyna, IX. 286. - wilka (kalenicy), IX. 272. Zakładnia, przerębel, którą wpuszczają niewód, XIV. 126. Zakładziny, zakładanie fundamentu, XXI. 217; XXIX. 118; pt. Zwyc z a j e i o b r z. b u d o w l a ń e. Zakonnicy, II. 116, llB, 273; XXVIII. 200; XXXI. 47, 130, 131. Zakony Dominikanów, XXIV. 166. - Krzyźacki, XXXIX. 370. - Teutoński, XXXVIII. 402. Zakopywanie choroby pod dębem, XXXV. 68; pt. M a g i a. - chorych w lecz., XXXIX. 189. - monet przy budowie domu, IX.2BO. - resztek wieczerzy, XXXIX. 320. - starców,V.347; pt.Prawo lud - kości ze święconego, I. 87, 129, 130; III. 23. - święconych wieńców przeciw gradobiciu, XXXIII. 25. źywcem jako kara, XXVIII. ~52. żywych ludzi i zwierząt przy budowie domu, mostu, XX. 294. zakosy, p. zakośniki, xx:rX. 31. Zakosyczyty się, O. ulu.). ustroić się. w kwiaty, VII. 264. Zakośniki, snopki do poszycia dachu, XXIX. 7, 31-33, 36. Zakres pracy etnografów, XXXIX. 62B. Zakreślenie koła; pt. M a g i a. - w lecznictwie, III. 54. - w obrzędach weselnych, II. 306. - zabeZJPieczenie kur przed jastrzę<biem, VIII. 340. Zakręt wżycie, XXXV. 73. zakrętki, haft, X. 301. Zakrętki drewniane, p. knagi. Zakruciachy, (j. ukr.), wzory pIsanek, IV. 211. Zakruczki, zakrućki, zakrutki, (j. ukr.), p. wzory pisanek, IV. 211. Zakrystian, XXXI. 127. zakrzosy, nacięcia na drzewach, ma. ki graniczne, XX:XJ.X. 296; pt. Z n a k i w ł a s n o ś c i o we. Zakupnictwo, (dok.), niewolnictwo, UL 110; IV. 122. Zakuwanie w dyby, XXXIX. 299. Zakwas, p. zakis, X. 36. Zalatace, klapki, XXXVI. 266. Zality, Ci, ukr.), zaloty, XV. 71. ZaZiwny, zalany, XIV. 126. Zalki, podeszwy, V. 64. Zalog, O. serb.), gra.. V. 140. Zalotnik, młody, VI. 128; XIV. 189. Zaloty, swaty, VI. 128; VIII. 1246. XIII. 314; XIV. 192, 254. Zalubiny, V. 7B; pt. Z w y c z a je i obrzędy weselne. Zalemsza, msza cechu tkaczy, XIV. 279. Załomasz, wogóle, IV. 307. Załomy w życie, zawiqzywanie kłosów w pęczki, II. 217. 39 Lud - Tom XL Zalożenie . ., szkodzenie pszczołom, xv. 101. Zalożnik, ka.pusta zajęcza, Sedum telephium w lecz. bydła., XXX. 210. Załóżki, napierśniki, XXI. 47. Zamanqwszy, po niejakim czasie,ni stąd ni zowąd, XIV. 126. Zamawianie, II. 211, 212, 217, 253; III. 19, 24, 26, 255; V. 80, 177, 259, 268, 378; VI. 262, 330, 331, 333, 338, 339; X. 96, 109, .232, 233; XI. 219, 386; XIII. 218, 222, 278; XIV. 70; XVIII. 177; XXVI. 70; XXVII. 135, 140, 153, 157; XXVIII. 14; XXIX. 164; XXX. 205, 249, 250; XXXI. 27; XXXV. 23, 146, 147. - choroby, XV. 218; XXXV. 23. - czkawki, X. 233. - febry. - od bólu zębów, III. 25; XXXV. 68. - 'od sądu, VIII. 21. - róży, X. 233. - uroku, XXI. 162; ~ wścieklizny, III. 25. -źa'by, VIII. 86. Z a m a w i a n i a i z a k l i n a n ia, P. belemnity,choroba, czkawka, febra, glisty, igła, kamyczki pioru.,. nowe, koń, kości, -krowa, kura, liszaj, magia. mantri, niWToku, prymowa, przemowa, robac~wo. Zamek drewniany, p. kłódka, korowotek, kołowrotek, XI. 421; XXVI. 94 152 154 155, XXVII. 174; ~ ~41; Xxxm. 99, 110, 150; XXX". 107, lOB, Ill; XXXVII. 342; XXXIX. 446. - otwieranłe przy pomocy czarodziejskiej itrawy. XI. 337. - otwieranie przy porodzie, p. po.,. łożnica, poród. �610 . ; 611 .L. otwieranie' W zwYczajach 'wigilijnych, VIII. 372. - przy żurawiu studziennym, XXXIII. 110. - ślepy, XXXVII. 197. - w zagadce, II. 41. _. węg;IE,ł na zamek, XIV. 365; XVIII. 5; XXI. 217. - zamykanie, III. 54; IV. 379. - s:eradzki, VII. 113....;....128. ,"'--w bajce i baśni, II. 59, 60, 163, 167; VIII. 176; IX. 181, 313; XIII. 345, 346. "- w podaniu, XIV. 248; XVI. 149. .~ w szopce, XIV. 343. -zaklęty, XXXVII. 282. - zatopiony, XI. 341. Zamek stu rodzin,. talizman, kłódka, XVII. 24. z:Jmi·łra, IV. 125, 126. , ::.- imion, III. 138; pt. P ok r e 'w i 'e ńs t w o f i k c j n e. - pierścionków, III. 137, 138, - ludzi, p. przemiana wkamień, V. 171, XV. 41;' XXXII. 86. - wianków, XV. 98. Zamiatanie izbY;VUI.362" 363;XXXI. '.' 145. y kukurydzianka, p. kuleV. 153. ,Zatriieszkiwimiedusz zmarłych w drzewach i roślinach, XXXIV. 10. Zamirka, (gw. hu.c.), patyk do mierzenia mleka, VIII. 4J. 42. .Żamodrzeć, zapleśnieć, XVI. 86. ,Żamolxys, bóstwo trackie, XVI. 27. Zamówić, p. zamówienie, XVI. 81. Zamsze, soboty, podcienia, XVI. 286. Zamurowywanie, p. zakopywanie. - cienia ludzkiego, IX. 283, 285. - jagnięcia, IX. 284. -- kurzego jajka, IX. 284. Zamieszka, sza, malaj, - niewinnego dziecka, IX. 284. ~ pieniędzy, IX. 284. - symboliczne, IX. 284. -żywych ludzi, IX. 281-283,286. Zamutaj, zamut, (j. lit.), siec~, XXXII. 29. Zamykanie duchów w garnku, XXXIV. 44; pl. M a g i a. - drzwi, VI. 74. -drzwi w obrz. wesel. XVII. 153, 155; XVIII. 143, w zwycz. wigil., XVIII. 200. - duchów w worku, XVII. 51. - na kłódkę, 'szczęk bydła padłego na zarazę, XVII. 25, szczęk zmar,łego, XVII. 2'ą szczęk upiorom, XVII. 29. """"kłódki, magicznę, XVII. 21-34. - kłódki: "czynność antykoncepcyjna, XVII. 21, 22., ochrona przed wilkiem, przed czarownicą, XVII. 19-30, w celu szkodzenia mI. małżeństwu, XVII. 21., w obrz. pogrz., XVII, 24, 25, 26--30. - w zwycz. pasterskich, XVII." 23. - wrót, w obrzędach weselnych, III. 206; IX. 143. ' Zanata, (j. serb.), gra, V. 146. Zanikanie elementów długogłowych, XXVI.92. Zankiel, Sanicula, III. 240, 268. Zanogcica, choroba, XI. 383, 385. - zielona" histowanec, Aspedium viride, XVill. 191. Zanowit, ziemowit Crocus, barwnik, IV. 216. Zcinozd(ka), zatyczka w jarzmie, XIV. 127. Zaokólkiem, wokoło, VI. 48. Zapadliny ziemne, V. 205, 206~ Zapadłe domy, V. 235. - dzwony, V. 230-233. - karczmy, V. 221, 233;X. 450; XXVII. 31. - kościoły, V. 221, 222, 231. - miasta, V. 221, 230; XII. 57. - parobek, IX. 179. - zamki, IV. 152, 153; V. 278; XI. 365; XVII. 30. Zapadzisko, XXXI. 86. Zapalanie ognia, p. niecenie przez tarcie, krzesanie, IV. 315. - słomy i grochowin, XII. 41; pl. Z w y c z a j e i o b r z ę d y d o r. Zapalenie kiszek, XXXV. 69. - oczu, XXXIX.400. - wymienia, XI. 387; XVIII. 188. Zapali się wódka w pijaku, XI. 397. Zapal, czerwone płótno na wsypy, XIV. 309. - na chustki, XII. 290. - czerwony kordonek, XXIV. 138, 142. Zapal z wody, choroba, XIII. 217,220. Zapałka, XIV. 357. - pożyczanie, XXIII. 62. - w przepowiedniach pogody, II. 332; IX. 64. Zaparstki, jaja zalęgłe, w magii, XVI. 62. fartuch, p. horbotka, obhortka, II. 238; lU 16, 17; IV. 276, 286;V. 64, 74, 151, 214; IX. 7; X. 34, 184; XI. 60, 387, 408; XII. 115, 285, 286, 290"':-293; XIV. 328; XV. 96; XVI. 61; XVII. 153; XV~II. Zapaska, - .\ ~" \ - - 150; XXVI. 98; ,XiXlX:. 85, 100, 157; .xXXI. n, 111, 163; XXXIV. 146; XXXVU. 213.. 217, 2'21-223, 249; XXXVIII. 359; ,XXIX'lX. 450. burczana, ,XiXIX. 84. riesana, risnena, XVIII. 146. w zwyczajach kupna, XXIII. 103. Ill· Ziapatrzeilie się, IV. llł{l;- ,XVIII. 235; XIX. 162. Zapelocz, (j. ukr.), p. zapał, XII. 290. Zapewnienie potomstwa, XXXIX. 428. Zapiąst.ki, XXXVII. 220, 229. Zapiecek, XI. 138; XVIII. 210; XXIV. 9; XXIX. 47, 49, 50. Zapieczenie kalu, xxx. 40. Zapiertek, małe jajko, V. 131. Zapinka, p. spinka, mosiężna, VIII. 166; XXX. 4. Zapir, (gw. huc.), obstrukcja, XVIII. 188. Zapiski w uI1barzach, XXXIX. 433. Zapisy ludowe o czynnościach prawnych, XXXIX. 143. - majątku, VIII. 259-::-261. Zapisywanie duszy diabłu, XXV. 50. wstążka do włosów, III. 139. Za.pluszczyć oczy, zamknąć, III. 45. Zapłodnieni~ vi pojęciu ludów pierwotnych; przez dotknięcie, XVIII. 235. - przezdzialanie istot mistycznych, XVIII. 234. .,:...pq:ez 'spożycie owoców, ryb, owaZaplotka, dów, XVIII. 234. przez zapatrzenie się, XVIII. 235; XXXIV.7. Zapocenie, choroba, XI. 397. Zapole, p. sąsiek, XX. 315; XXIX.2. Zapolnić, zapełnić, XIV. 126. Zapórtok, (gw. huc.), małe jajko z którego lęgnie się in kluz, XXXIII.78. Za porząd, za porządkiem, IV. 307. Zapory, termin kowalski, VI. 291. Zapowiedzi, II. 237; III. 64; V. 337; VIII. 247; XII. 88; XIV. 254; XVII. 152; XVIII. 142. - �613 612 170; pt. Z w y c z a j e i o'b r z ę d y doroczn e. - śnieg, przep. ,urodzaju, XVI. 83 . - w przysłowiach, IX. 374. Zapusty, samotne .gaje w polu, V.64. Zapuśnicy, zapustnicy, I. 83; XII. 44, 128, 130, 133. Zapygę, (dok.). zabije, XIV. 75. Zaratustra, VII. :26. Zaraza, I. 121, 122; II. 196; IV. 315; V. 36; VII. 12; XIII. 2~5; XIV.44; XXXI. 160; X~llI. 140. XXXV. 63. - morowa, XI. 430. - na bydło, VIII .. 270. Zarażenie powietrza, XIX. 111. Zarąb, rząd krzaków w polu. V. 64. Zarąbek, 24 morgów, XXV. 27, 33; pt. M i a r y i wag i. Zaprzęg konny, XXX. 254; XXXIX. Zarąbek, rola wyrąbana w puszczy, 110, 112, 131. XXV. 26; pt. Gospodarka Z a p I' Z ę g, p. Ach, chomąto, duga, l e ś n a. duha, dyszel, Ee, Ek, ham, hiimut, Zarąbki polany, XXV. 28. igo, ijes, ike, ikes, jarzemko, jarzZarąf, belka nad boiskiem, V. 64. mo, oje, podgarlek, szle, szleje. Zarębnicy, zarębkowie, osadnicy, Zaprzęganie dziewcząt do kłody, do XXV. 24, 25--27, 33. 'pługa, :xx" 183, 185, 187. Zarębywanie. krzyża na podwalinie, Zapust, zapusty, I. 46, 50-52, 79; II. XIII. 115; pt. Zwyczaje i ob96; XVII. 15; XX. 73; XXXVIII. I' z ę d y b u d o w l a n e. 242, 538. Zaręczyny p. zawarcie małżeństwa, Zapustnia, zapuśnia, O, lit.), p. zaI. 245; III. 28, 40, '64, 200, kładnia, XXXTI. 31. 204; V. 282, 337; VII. 94; XIV. Zapustnik, p. Bogus, kantek, pu100, 379; XVI. 141; XXI. 197; chery, spyrcarze, XII .. 38, 46, 50. XXIII. 128, 185; XXVI. 120; Zapusty, p. Bachusy, comber, karXXVIII. 94, 95; XXIX. 91, 133, nawał, ostatki, szalone dni, koś149, 150; XXXVIII. 126; XXXI){. mider, kusaki, I. 48" 50, 79, 80, 84, 171,172; pt. Zwyczaje i ob117; II. 42, 185, 214; III. 28, 2:9, I' z ę d y we s e l n e. 3;24; IV. 198; V. 353; VIII. 376; XI. 189; XII. 35, 40-47, 122, 136, - u Zydów, X. 50. Zarmucić się, zasmucić .się, II. 141. 226; XIII. 142, 143; XVI. 135; Zarub, (gw. huc.), zagroda dla owiec, XIX. 36; XX. 168; XXVII. 173; XVII. 140, 144. XXIX. 123, 127; XXXI. 159, 161, - śmierci, X. 223; p. przepowiednie XX. 319, 320. .- zemsty, XI. 181. Zapożyczenia bałtyckie w jęz. fińskim, XXXIV. 61. - fińskie i fiń.-bałtyckie, XXXIV. 52. - sto wys. niem., XXXIX 126. - wartości kult., XXXIX. 94, 102, 107. - wyrazów germańskich z zakresu kultury i pasterstwa, XXXIV. 58. Zapraszanie gości, XVII. 156. Zaprawianie cielicy w magii, XII. 300; XVIII. 176. Zaprószenie oka, XXXIX. 400. Zaprzeczenie ślubu, zerwanie narzeczeństwa, XIV. 254. Zaprzedanie się czartowi, XII. 220, 221. • zaruba, O, ukr.), piec, XXXTII. 102. Zarybek" p. mrzost, mrzywie, nerest. Zarzec, zamówić, XVII. 196. Zarzynać, wyraz zakaz., XXXVITI. 378. Zasię; a zasie! tabu, XXIX. 175. Zasiedzenie, p. praojczyzna, XXXIV. 55. Zasiek, XX. 315. Zasiewy jare, III. 10; XIV. 86. - zwyczaje, XXIlI. 64. Zasięg: bałtycki, XXXVI. 84. ~ buku, XXXIV, 57. - ceramiki. sznur., '}(XVI. 36. - fiński, XXXVI. 84. - Germanów, XXXIV. 52. - gry w Jawor, XXXIII. 2, 12. - jaworu, XXXIII, 12. - kultury łużyckiej, XXXIV. 60. - kultury trackiej, XXXIV. 260; XXXVI. ,84. - naczyń pierścien., XXXIV. 19. - spinek, XXXI. 66. - stępy meohanicznej, XXXIV. 254. - stępy nożnej,XXXIV. 240, 250. Zaskroniec, zapow. szczęścia, IX. 65. - w lecznictwie, IX. 65. - skór,a" IX. 65. - srebrny, stróż srebra, złoty, stróż złota, IX. 65. Zasłanianie głowy przy składaniu ofiary, XXI. 191. - p .. młodej, XXX. 225. Zaslanianie, XXX. 197. Zasłona p. młodej, V. 18, 19. - w przesądach, XXXIV. 280. - do pieca, p. zatuła. Zasłony ołtarzowe, XXX. 234. Zasnowałka, (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 212. Zasów w budownictwie, IX. 273. Zastajka, (gw. huc.), XXXV. 129. Zastawianie chłopów, XX. 44, 120. Zastawka w magii, IX. 207. Zastrzał, XII. 268; XXXV. 62. Zasufnica, okiennica, V. 64. Zasuwa, XXXIII. 101; XXXVlI. 197. Zasypywanie kredą pośw., XI. 384. - śladów, XVIII. 85, 86, pt. M a g i a. Zaszczypki u drzwi w magii, XVIII. 177, 178. Zasziuka, (j. ukr.), mankiety, XXXIV. 145. Zaśc ,anek, Jl'rx!XV. 62; ,XIXX!IX.2.38; pt. T YP Y o s a d. Zaściąga, czerwona wstążeczka u koszuli, XXIX. 81. Zaściegaczka, (j. ukr.), wstążeczka u kołnierza, XXV. 132, 140. Zaślubienie dziewierza, p. lewirat, II. 295. Za,ślubiny, nI. 2.35, 353; XIV ~ 80, 81, 189; XXXVI. 171, pt. Z w y c z a je i o b r z ę d y w e s e l n e. - z morzem, XXI. 196. - z umarłym; XXXVII. 397. Zaśniuka, O, ukr.), zapaska ozdobna XXXIV. 146. ' Zaświaty, XXXI. 144. Zatałek, zatełek, zatyłek, zatylnik,. boczna strona dachu, XXIX. 7, 27, 28, 51. Zatamowanie krwi, V. 80; XX. 311. Zatcimiać, zasłaniać, XIV. 126. Zatinek, (gw. huc.), znaki na uszach owiec, XXXv, 138--140. Zator, nowe koryto rzeki, Xx. 57. Zatrat, (gw. huc.), choroba koni, XVIII. 190. Zatrucie dziecka, XXX. 135. Zatrzymanie moczu, p. mocz, XI. 398; XXXI. 96. - płodu, p. płód, XVIII. 184. Zatula, (j. lit.), fartuch rybacki, XXXII. 31. �uH 014 , " ,~ , i I i t -l ! ~. Zatula, zasłona do pieca, III. 12. Zatyczka, lonek u wozu, XXXIX. 125. zatyczki do uszu, XXXIX. 302. zatykanie czaszki końskiej, p. czaszka konia; pt. M a g i a. - gałązek w polu, IV. 321. - kądzielą dziur w wig. B. N., XlVIII. 200. - krzyżyków u drzwi, w polu, XXXIX. 339. - słomy na urodzaj, VIII. U2. - wierZJby i kropidła, XXV. 58. Zatyle, miejsce za chałupą, V. 64. Zatylnik, część klamki, VI. 291. zatyłki, zatalek, XXIX. 28. Zatylok, (j. ukr.), p. szczyt, XVI. 367. Zatynka, (gw. huc.), znaki na uszaoh owiec, XVII. 143,. Zaude, zoida, zuda, (dok.), sąd. II. 284. Zauroczenie, IXY.I:<:VII.308. Zausznice, XXIV. 86. Zawadiasz, O, lit.), p. galmistro, XXXII. 31, pt. R y b o łów s t w o. Zawalnice, galwaczki, III. 139. Zawalki, gruczoły szyjne, XII. 267. Zawarcie małżeństwa, p. coemptio, coemptionator, małżeństwo. Zawatra, (gw. hue.), szałas, XXXV. 84, 102, 103, 118, 127. zawiadamianie drzew owocowych o śmierci gospodarza, XVIII. 92. Zawianie, choroba, XXX. 43. Zawiaski, termin. kowalska, VI. 291. zawiasy, zawiaski, p. biegony, huź•. wy, zawiasaki, żabki, IX. 272, 273; XXI;X,. 1>9;:XXXIII. 99; .xXXVII. 197. - do skrzyni, VI. 291. - krzyżowe, VI. 291. - proste, VI. 291. Zawiązanie domu, XXI. 219. Zawicie, kobo ubiór głowy, X. 35; XXXL 111; XXXIX. 451. zawieranie umów, p. B. Nar. Zawierucha, taniec, III. 354. zawieszanie dzwonków, XIX. 116. ..,...o na haku, XXXI. 89. - oczu myszy, XVIII. 185. Zawijaki, buty z cholew" XXXVI. 265. Zawijaniec, taniec, IV. 433. Zawilec, niestrątek, p. Wietrznica, Anemone nemorosa, XXX. 40. - łąkowy, Anemone pulsatilla pratensis, święcony, XXX. 40. Zawila się, p. zawitka, VI. 48. Zawitka, matka niezamężna, II. 335; VI. 78, 79; IX. 120. Zawitki: w ogonie bydłą IV. 420. - w zbożu, IV. 420; XIX. 125, 126, pt. M a g i a. Zawiwa, zawieja, XIV. 126. Zawocky, gwoździe, VI. 291. Zawodniczy, zawodnik, p. galmistro, zawadiasz, XXXII. 31. Zawody wędrowne, XXX. 180; XXXVII. 205, 210. Zawodyny, (gw. huc.), V. 137. Zawodzenie, XX. 69; XXXVIII. 295, pt. Z w y c za j e i ob r zę dY 1>o g r z e b o w e. Zawodzić się, zająć się czym, IV. 307. zawołania rodowe, XX. 157. Zaworotna, (j. ros.), kosa do obrabiania skóry, XXXI. 113, 116. Zawój, kobo ubiór głowy, XXI. 138; XXIII. 118; XXVIII. 18. Zawój, połowa bramy, IV. 48. zawracanie z drogi, III. 52. Zawściekla, czapka, XXVIII. 170. Zawytuszka, (gw. hue.), nazwa owiec, XXXV. 134. - (j. ukr.), wzory pisanek, IV. 211. Zawziątek, nienawiść, VI. 48. " Zazub, samołówka, XXXI. 32. . Zazula, (j.ukr.), kukułka, I. 200, XIII. 28, 29. Zazulani czerewyky, O, ,ukr.), wzory pisanek" IV. 213. Zazuli czerewyczki, O, ukr.) XITI. 225. Zazulka, (j. ukr.), barwnik, IV. 216. zażegnywanie burzy, VIII. 283. - choroby, I. 54, 165; 11. 39, 205; III 231; IV. 338; VI. 262; VIII. 58; IX. 296, 414; XI. 431; XII. 31; XXVIII. 14; XXX. 46; XXXIV 280; XXXV. 69, pt. M a g i a. - żmij, XVI. 20. Zażen, (gw. hue.), Wyjazd na żniwa, XII. 297. Zaźbluchać. zabulgotać, XVIII. 222. Ząb z brony, instrument muzyczny na Łysej Górze, XXVII. 70; XXXIV. 184. Węgiel na ząb, XXI. 217; XXIX. 18. Ząbki;ornammt, IV. 211; IX,XIII, 87; XXVIII. 104, 178; XXIX. 87. Ząbrowanie koni, XXV. 110. Ząbszcz, Galeopsis Tetrachit, II. 137. ZMle, szczeble li drabiny. IX. 288. Zbi.egostwo kmieci, XX. 25, 40. 42. Zbieractwo, XVII. 15; XX. 318; XXVI. 98; XXXI. 145; XXXIV. 288; XXXVII. 74, 331; XXXVIII. 214, 313, 329, 434, pt. Roś 1i n y w z b i e r a c t w i e. Zb i e r a c t w o, p. barwniki, bedłka . mierzliwa, bedłka muszarka, bedłka pieczarka, .bedłka womitowa, ·bedłka zielona, bibrówka, bieluny, bilki, borodajki, ~ssawki, borowy, borowik, borówka, brzoza, (sok), chorosz, chrząszcz, czerpak grzebieniowaty, czerwiec, ćwioki, dziergnie.c, galasówki,gałki, ,gąsiory, gąski~ gogqdZtI, gołąbki; goździeniec, grzebień do" jagód, holubi1lika, hrebinka, 'huzary, (grzyb), jagoda czarna, jeżyna, kłącza, komosa, komary, kopaczka,korzonki, kozaki, (grzyby), kó~ zary, kozierożki, koźlaki, krówki, kurki, lejki, leszczak, leśnik, lisice, liszki, lazy, makuchy,(pieczarki), malyny, maramuch, (muchomor), maślak, maślanka, maślurka, maśluchy, maśluki, mądrzyki, miód trzmieli, mitra, muchajer, (mu'chomor), muchomor, oskola, panny, pieczarki, pieprznik, piestrzenica pomarszczona, plaskosz, grzebieniasty, pod buczki ssawki, poegrzybki, podpieńki, podplotki, podsadki, Psauma maritima, Psauma villosa, psia bedlka, rośliny w zbieractwie, rydze, rypozy skrypije, ryszki, rzepik, sieduń, siedź, siniaki (grzyby), smardz jadalny, s~arszcz, zmarszcz, sołtysy, s0'lJ)a, sromotnik śmierdzący, ssawki, surojadki, syroiszki, szczaw, tanecznica, tańcujka, torka, (tarka), Vaccinium virutis idaea, warmus, zajęczy grzyb, zajęcze ziele, zielonka (bedłka zielona), Zizania aquatica (ryż dziki), zmarszcz, żygawiec. Zbieranie: bursztynu, XXXIX. 370. - J!later:ałów etnogr., XXXVI. 328. - materiałów fonogr. XXXVII. 458. ....,.muzykl lud. polskiej, XVI. 328. - płodów roślinnych, XXVII. 138, 141. - podań, pieśni, YIXl 218. słownictwa ludowego, X(XVI. 15-5. ziół, XXI. 131. �Mb zbijanie drzewa. w tratwę, ·X.6. Zbiorek Chitarski, XX. 114. Zbiornik, część dziergca, czerpaka XXXIII. 136. Zbiory: archeologiczne Samokwasowa D. J., XVII. 167. - Barbiego, XXXVII. 304, 405. -,. ceram. Ermitage'u, XXXIV. 70. - egzotyczne w Muzeum Morskim w Szczecinie, XXXIX. 465. - etnograficzne, XI. 390. - etnograficzne Muzeum w Krakowie, XVI. 427; XXXVIII. 432,4434. -etnograficzne Zakładu Etnol. U. J. K., XXXII. 183. - Geigera R., XXXII. 48. - Gizewiusza, XXXII. 26. - Habicha E., XXXIV. 79. - kraniologiczne, XXVII. 183. - Muzeum w Jarosławiu, Łodzi, Rzeszowie, Toruniu i Szczecinie, p. muzea. - Nelidowa" XXII. 50. - ornamentów chorw., XXXVII.433. - ortyli, XXXIX. 169. - pleśni ludowo wł., XXXVII. 402. - praw litewskich, III. 111. - iPoggia, XXVII. 125. - polskie w Szwajcarii, XXXIX.502. - prehist. E. Majewskiego, XXI. 259. - rybackie, XXXVIII. 433. - ryżu, XXXVIII. 406. Zbiórka siana, XXXI. 69. Zbiry, 2Jbiory, II. 141. Zblęndnić, ogłupieć, XIV. 127. Zborniak, kwas borny, XXXIII. 81. Zboże: dojrzewające, siedziba demona zbożowego, p. baba Jędza, baba, poludnica, lis, koń, świnia, żytnia matka, XXII. 7, pt. W i er z en i a. Zbijanka~ 617 miary i ceny, XXVIII. 145, 147. ebi.egać nago; V. 65, pt. M agi a. ochrona przed błyskawicami, XIII. 143, 329. - p. owes, XIV. 3'99. -przechować, XVII. 13\3. - składanie ofiar, XIV. 83. - sypanie obrzędowe, X.281. - urodzaj, XXI. 95. - w baśni, VII. 4'7; 'XII. 32'9. - w legendzie, IX. 71; XX. 249. - w magti, VII. 271, 272; VI'I. 12. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w przysłowiu, XI. 342. - w zagadce, XI. 73. - zasiew, XXIII. 58. - zbieran:e, X,X.III. 5ill. Zbój w baśni, VIII. 181, 182, 189, 191; IX. 76, 77. Zbójnicy, p. harnaś, II. 270-273, 279; V. 174, i82; XI. 375, 376; XIII. 54; XVIII. 154; XX. 248, 303-305; XXVIII. 76, 78, 00, 90, 194, 195, 229; XXX. 136;XXXI. 88; XXXVII. 27, pt. Indeks osobowy, na-o zwiska chłopskie. Zbójnickie mięso, gotowane z wnętrznościami. III. 250. Zbójnicy, p. zbójcy tatrzańscy, III. 226, 228, 236, 241, 242, 249, 250, 253, 269,272; V. 309-311; IX.400,401; X. 229; XIII. 34; XIV. 263; XXVIII. 71, 74, 169, 224; XXIX. 110; XXX. 197; XXXI. 82, 83, a7, 91, 92, 143, 167, 174; XXXIV. 157; XXXV. 41-53, 72. Zbrodniarze, zwycz.ta,tuażu, XXVI.78. Zbroja, XIV. 37, 43; XXI. 4a;XXVIII. 253. Zbryszyć, zrobić coś złego, XIV. 127. Zbylić, wspomnieć, XII. 68. Zbyrkać, dźwięczeć, III. 140. odczynianie, VIII. 367. Zdawiny, XXVI, 86, 87; XXVIII, 94, 95, 97, pt. Z w y c z a j e i o b l' Z ędy wesel n e. Zdejmowanie uroku, p. odczynianie, V. 352; X. 342. Zdejmowanie wianków pp. młodym, XVII. 160; XVIII. 150. Zderzenie kultur, XXXIX. 102-104. Zdjęcia: antropologiczne, VI. 393. - budowli, VI. 393. Zdobinki, zdobiny, XXXV. 27. Zdobnictwo, X. 465, 466, 470; XIV. 355; XXI. 51; XXVI. 81, 98, 157; XXVII. 141; XXVIII. 3, 29, 36; XXX. 243; XXXIII. 141; XXXIV. 287; XXXV. 20, 287; XXXVII. 234, 333, 354, 457; XXXIX. 106, pt. S z t u k a l u d o wa. - Czukczów, XXII. 110. - góralskie, XXI. 80. Zdobywanie wrót w obrzędach weselnych, IX. 143. - żywności, XXXIX.' 104. Zdrada, motyw baśni, XXVII. 22. Zdroj, (j. słowiń.), struga, V. 325; VII. 36. Zdrowaś Maria w lecz. lud., XI. 386. Zdrowie w przysłowiach, XVI. 98. Zdrowo, szczęśl., p. zarate, XvII. 163. Zdrój cudowny, XII. 326. Zdun, VIII, 286; XIV. 12. Zduństwo, XXVIII. 103. Zdżoga,zimno, XIV. 309. Ze wsim. żupełnie, XIV. 125. Ze zleku, choroba, XVI. 85. Zebuć się, zebuwać, zezuć się, XlV. 127; XVII. 164. Zec, {gw. zł.), szturchaniec, VII. 281. Zec, (j. serb.), zając, gra, V. 146. Zeder, zdarł, XVII. 164. Zefir, bożek wiatru, VII. 11. Zczynianie, - rr Zegar na dnie rzeki, strach, XVII. 19. - na wieży, XXXI. 80. - topielca, XVI. 88. - w przepowiedni śmierci, XVI. 79. - w zagadce, II. 40; V.49; XIII. 376; XVrr. 84; XVIII. 349. Zegnarka, zażegnyw.acz'ka, V. 64. Zeisig, (n. gór. niem.), czyżyk, XIX. 14.. Zelizomej, (j. słowac.), bohater mityczny, XXXII. 85. Zelman, I. 254; III. 27; IV. 96, 218; V. 275; VI. 170; XXXIII. 155, pt. L i t e l' a t u r a l u d o w a. Zelenycia, barwnik do jaj, V. 214. Zelenyj, (j. ukr.), niebieski kolor, VII. 254. Zelenyj Jurij, O, ukr.), Św. Jerzy, XXXIII. 12. Zemlewij bib, (j.ukr.), ziemniak, X.261. Zemlene serce, purchawka, Tubercibarium, VI. 159. - w lecz., XVIII. 184, 185, 192. Zemsta krwawa, I. 156; III. 216, 370; V. 186-188; X. 244, 342; XVII. 246; XXVIII. 253; XXXVIII. 346; XXXIX. 139, pt. P r a w o ł u d. - rodowa Ul. 196, 216; V. 106, 108, 109; VII. 58, 61, 151, 168. - zza grobu, III. 310. Zerid A westa, III. 2. Zepa, rz~a, XXVIII. 194. Zerow.i71a, O.słowiń.)" poziomk~. V.325. Zescha, zćischa, tschuschen, '(narz. alem.), czesne, ln., Xl. 362. Zesłanie Ducha św., p. Zielone Święta, XIV. 341; XXI. 138. Zespół, harbarzyński naczyń pierścieniowatych, .xXXIV. 101. - ceramiki geometrycznej i pro togeometrycznej, XXXIV: 94, - ceramiki nowoczesnej (hucul., �6t8 , ,-ju'gosłoW.,polsk., rumuń., wę" gierskiej, XX,XIV. 125. - ceramiki protobałtyck.: XXXVII. 321,' 325. - elementów, XXX1V. 155 - etruskinacz, pieścien., XXXIV. lOl. - luźny, XXXVIII. 24. - narzędzi i wytworów, X,XVI. 34. - organiczny, X.X.XVIII. 23, 24. - osadniczy,. XXXIX. 232. - p.aste·rski, XXXIX. 1oo. - plemienny, XXXIX. 176. - podtrzymujący, XXXVII, 60. - potrzebujący, XXXVII. 52. - praktyk kultowych, XXXVIII. 23. - prasłowiański, XXXVII. 325. - ,przedklasyczny, XXXIV. 73. - przedkoryncki, XXXIV. 79. - reńsko-westfalski, XXXIV. 71. ---'-rolny, XXXIX!. 107. ...:-\Średniow. ceramiki Chersonesu, XXXIV. 117. - wandalski, XXXIV. WI. - warunkujący, XXXVI. 126. - wczesnohistoryczny, XXXIV. 71. - wenecki, XXXVIII. 325. - współdziałający, XXXVI. 124. 126; X,XXVI.60. - wytworów kultur., .XXXVII. 45. - zabytków, XXVI. 30. - zawodowy, X,x,XVI. 126, Zeszywanie warg mumii u India'_l płdn.-amer., XVII. 20, pt. Zwy_ , c z a j e i ob r z ę d y p o g r z e b. Żetknięcie się w leczn .. ,XXVII. 153. - z ziemią, XXVII. llO, 111, 139. Zeus, Zews, Pater, VII. 5, 8, 29; XIV. 29, 36, 37, 39, 66, 67, 82, X.XX,XVIII. 45. - cappotas, XXXII. 95, 107. Zezowaty, p. skałooki, XVIII. 197. Zezylia, P. Dzedzilia, XIV. 72, 71, Zębadlo, wędzidło, II. 132_ Zęby, ,ból, X.354; Xl.·383. " -' amulet, XXIiX. 165. - końskie, okadzanie, XII, 268. - leczenie, VIII. 62; XIll. 217, 221; x.x,xV. 62, 68, 72. - przerzucanie nad głową, XVI. 79. - ryjówki, .xII. 93. - spiłowane, iXXIXI. 85; pt, G r u p y P ł c i i w i e k u. - umarłego, XIII. 117. - w zagadce, VI. 248; VII. 70; XIII. 205; XIV. 375; XVII. 84. - wypadnięte, II. 3'66; VI. 62, - wyrwane, L 184; XHI. 117. - zabezpieczenie ,XIV. 132. -zatykanie w ścianę kościoła, II. 274; XIV, 3'98. Zęza plugawa, (·gw. flis.), ściek na szkucie, XX. 6. Zeta, (dial, alem.), hreczlm, XI. 363. Zgaga, IX.x.x. 5'6. Zgajba, Tormentila "erecta, korzeń odwar, VI. 158. Zgarda, (gw. huc.), naszyjnik, XXXV. 13~ • Zgardysta, (gw. huc.)., owca, :x.XIXV. 134. koszula, V, 325. Zgłoski, magiczne, XXXIV. 28, 30. Zgłówek, część pluga i wozu, II. 13'1, 132. Zgon, nagły, XV. 24. Zgręzy, osad" XVII. 164. Zgryzek, kostka u cybucha, II, 141. Zgrzeb lo, IX. 368; XXVI. l. Zgrzęzić, zbronować, XIV. 127. Zhary, (gw. huc.), wypalone miejsca w lasach, XXXV. 85. Zhoda, (gw. huc.), zwyczaje weselne, ,XVIII 163. Ziapać, (gw. złodz.), kłóci'ć s<ę.VII. 281 Ziarneczko, w mętowaniu, XIV. 377. - w pr.zysłowiach, ~IV. 3:51, Zglura, Ziarno, bobu" (rachowanie), III. 136. - do siewu, XXX. 247. - ,grubo mi-elone, XXXIIL 113. -' .jęc2lmienia - w lecZlllictwie, n. 217; XIV, 183. - ofiara bogom, XIV. 83. - pszenicy w Iecz.nict., XXlXIII. 120. - pszeIlicy w obrz. reI., II. 144, - słonecznika, barwnik, IV, 215. - święcone, VI. 55. - w zwycz, i obrz. weselnych, p_ zboże, IX. 44. - zbóż, przetwory, XXXIV, 187. z Diducha, VIII. 375. Ziebrej, (j. ukr,), wyżlin, w leczn. xrrr. 225; XXX. 40, Zielarka, XXXVIII. 240. Ziele, zioła, cudowne, VII. 285; VIII. 306; X. 97; XX, 80, 81, pt. R o śl i n y w l e c z n i c t w i e. - czarcie, VII. 285. - darbha, I. 133. ---. diabelskie, p. przestęp,'X'XXIII. 27. - dziewanny, XIV. 225. - ik.orzonki, pożywieni.e, XIV. 301. -lecznicze, XIV. 13·2; XXx. 49, 203, 205, 207. - M. Boskiej. swier:z!bówka, kłos. . . XXX, 48~ -od pożaru, XXXVIII. 263. -- Pana Jezusa, przymiotnik łąkowy, XXX. 48. - specjaln:e zbierane, XIV. 252. - święcone, VI. 59, 77; VIII, 364, 'X. 4137; ~I. 215; XVI. 80; XXI. 216; XXV. 93. - świeże, XXX. 42, - w magii, III. 22; V. 60; VI. 387. -zimowe, I. 16l,pt. Rośliny w wierzeniach i magii. 'Ziele,wianki, IV, 283. -Zielenice, Confervae, L. XVIII. 192. :Zieleń, kolor żałobny, III. 357. ZieUniak, moczarka ElOda' Canadnsi$ kanadyjsk.a, XIV. Ric}l.ard, 127. Zielnik, czarodziejski, I. 7, 187; XVII, 21; XXX'. 2()7; Xxx.VH. 298 298; ~ Syreńskiego, XXX, 208, 200; Zielona łąka, kraina duchów, lXiX. 220. Zielone, gra, V. 256, 20m; \XlI. 300. Zielone Święta, p. Świetaja nedila, II. 21, 62, 87, 88, 205, 229; IV, 97, 186, 199, ZOL· 220, 222, 227; 312, 320; V. 220, 250, 256, 319, 370; VI. 78, 261, 33,0; VII. 179, 325; VIII. 256; [:~. 138, 172, 189; IXI. 45, 64, 68, 183, 319; XII. 36; )XI'II. 1<6, 19, SB. 89, 92, 110, 125; XIV. 20, 65, 67, 213; 320, 325; XVI. 83, 325; XVIII, 75, 215; XlX. 57, 58; XXVII. 163; XXIVIH. 47_,65; XXIX. 100; lXXX. 225; XX~III, 11, 114; .xXXVII. 34'5; X:XXVIII. 540; ,XXXIX. 432, p'~. Z w y c z a j e i o br zę dy d o r o c z n e. - oddawanie czci Jeszy, ,XIV. 325. - zjawienie stę czarown., VIII. 378. Zielonka, bedłka. zielona Tricholema equestris, XXX. 100. Zielonka szara, Russula resinus, XXXI, 100. Zielony Jerzy, Zelenyj Jurij, XXXIrI. 10. - mężczyzna, demon, II. 13. - mostek, zabawa, OCXIXUI. 5 Ziemia, biała piaszcz. XXXIX. 210. ~ biCie ziemi X. 355; XIII. 204. - bociania, VIII. 281, 313; XIV. 172, 183; XXII, 22. - bóstwo, VII, 6. - bursztynowa, p. Prusy Wschodnie, XlXXIX. 412. �620 .,- ,i" I czarna, ·bawełniana,.x.x.xrX. Królestwo> Tr7Ug'ł\oVl/la, ix.IV. 30,141. kult, VII. 6, 12. lekka, XXXLX .. 210. - matka, V. 53-56. - matka bogów, IXXJCJI. 122. - obiecana, VIII. 3,53; - na opuszczonych' zagr. IX:X,XIX. 207. - przysięga na ... , IV. 17, 18, - p3zenna, X:XIXLX.236. - rudawcowa, lXIxlxIIX. 212. - rzeczna, XXX'LX,206. - stworzenie, XXXII. 120. - szara, XXXIX. 210. - trypolitańska, XXXIX. 37,8. - uprawna, XXXVII. 174; XXXIX. 192, - urodzajna, XXXIX. 207-200. _ w budownictwie, X.xXVII. 102, 107, 111. - w legendzie, IX. 68. - w magii, XI. 380; XXXI, 27. - w o>brz. i zwycz.prawnych, XXVIII. 137. _. w org. rodowej, XXXIX. 122. - w wierzeniach, IV, 17,420. -. w zalgadcc, XIV. 374, 375. - z cmentarza w magii, VIII. 348; XI.300; ,XI'I. 81; XX,X. 250; X,XXIV. 43. - z granicy w magii, XXXIV, 7. - z kamykami białymi, sza;rymi, .xXXIX. 212. - z progu obory, XX'V. 91. Ziemiak, ziemniak, X'. 261. Ziemianie, XXXIX. 44. Ziemianka, XXIII, 4~7; XXV, s. XIV; XXXIX. 195, 254, 255, 258, 259, 262-264, 274, 278, 284, 285, 287; pt. B u d o w n i c t w o. 621 - mieszkalna, XXVrII. 248; pt. B ud y n k i m i es z k a l n e. Z i·e m i a n k a, p. dół mieszkalny, ja_ ma loch looo>wnia, orany, piwnica, sklep, wykopy leśne, ziemianka. Ziemiennik, bóstwo, wąż, XVI, 23; X,XII. 5, 8. Ziemniaki, p. bałaburka, bambry, bandurka, rabola bandury, bula, bandz, bulba, bundz, buraczka, buryszka, galuch, garagola, gruszka, burka, la, koki, hruszka, kartoch, kompery, tufka, . p'yry, ripa, karpekobzole, krompel, rzepy dula, hardy- karakula, kartofla, ba- bulbaga, pan- ziemiak, zemlenyj. b1b, IV. 135, 136, 144, 174, 276, 282; V. 122, 125, 140; VI. 55, 57, 68; VIII. 36, 6,1, 123, 187; X. 37; XH, 9, 14, 27; XI. 49, 134, 250, 380, 381; ,XVI. 84, 1,34; XVIII. 62, 71; XX. 96, 257, 2,69; XXV. 112; XXVII. 346, 3191; XXVIII. 68, 69; XXIX. 96; XXX, 4!3, 166; XXXV. 68; XXIXVIII. 31.1; pt. Rośliny uprawne. - jako matryca w zdobnictwie, XXXIII. 141. - w lecznictwie, VI. 59; XXX. 43, 65. - pożyczanie do siewu, VIII, 363. - w wierzeniach, XI. 194. - w zabawce, XXVIII. 68, 69. - w zwyczajach żyd., XXVIII, 49. Ziemniary, ziemniaki, XI'l. 123. Ziemny piesek, chomik. Ziet, (gw. hue.), zięć szwagier VU. 264; ,XVII. 161, Ziew, w tkactwie, XXXII. 36. Ziewa jama skrzelowa XIV. 127. Zięba, w bajce, VIII. 315. - w lPieśni, VI. 153, - w ptasznictwie, X'.XXII,X.293. - w przepowiedni deSZCZU,IX. 66. ziemniory, '- zbieranie, X}Q, 131; XXVII. 121. Zięć, P. nadamnik uszkuris, V. 9, 20. - 7Jbierahie w dzień św. Jana, VI. Zile, O, ukr.), wzory pisanek, IV. 212. 1509;XVIII. 99; XXlX'1lX.99. Zima, V. 5>5,250; XIV. 85, 86. Ziólka frajcuskie, Species St. Ger- w przepowiedni, XIII. 205. main, V. 165. Zimberka, (gw, druc.)., pani, Ziółka na dusnotę, ślazowe, V. 165. XXXVII. 210, Zipun, O, ros.), kożuch, XXI. 137. Zimica, febra, XVI. 144. Zirki, zirnyczki, O, ukr.), wzory piZimnica, febra, II. 225; I'll. 138; VI. sanek, IV. 213. 61; XI. 386; XXI,X. 165; XXX, 42, . Zirwani no hi, (gw, huc.), choroba 65; XXXV. 71. koni, XVIII. 190. Zimny palec, mały palec u lewej ręZise, Zisec, Zisece, Sieske, (środ.gór. ki, XII. 396. n:.em.), czyżyk, XIlX. 14, Zimorooek, wcielenie ł;óstwa, VII. 2. Ziza, Zieza" bóstwo, XI. 358, Zimownik, Aster novi Belgii, XXXI, Zizilia, XIV. 72. IDO, Zizica,żywica, XXXIX. 395. Zimowit, p. Colchium. Zizania Aquatica, ryż dziki, Zimówka, (gw. hue.), p. nazwa oryla, XX,x,VIII. 4015-407; pt. Roś l iXVIII. 133. n y W' z b ie r a c t w i e. Zimziele, barwinek, XXVIII. 241. Ziu, O, germ.), Ojciec Niebios, Zintyca, żętyca, II. 128, 207; VII. 45. XX XVIII. 45, Zizie, (gw. dz.), ziemniaki, III. 165. Zioła, ziele,' pt. Roś l i n y u p r a wn e, rOŚ l i n y w l e c z n i c t w i e Zjadanie dusz, VI. 17. Zjadanie obrzędowe mięsa kozy, w wi·erzeniach i magii. XXXVIII, 58, 59. - czarooziejskie, XII. 169; XXI. 00, 83" 131; XXV. 9, 12, 14, 16, 89; Zjadek, jedzenie, XIV. 127. Z;adrzyć, skręcić, powikłać, XIV. 127. XXVI. 11; XXVrI, 7'8; XXVIII. Zjawiska: czasowo przestrzenne, 241; XXIX. 119; XXx. 202; XXVI.39. XXXIII. 124. - do warzenia, XtXVI. 17. - etnologiczne, XXVII. 42. - językowe, kulturowe, XXI, 160, - dadalne, III. 253. (241; XXXIX. 2, 22. - lecznicze, II, 205, 289; V. 347; - mody, XXXVIII. 21. 157, 1158;IX. 297; X. 3~4, 335, 355; - prehistoryczne, XXVII. 42. XI. 3&5,387; XXX. 226; XXXI. 5; XXXIII. 124; XXXV.' 149, 172; - pr'zep. deszcz., XXXIV. 279. - przy'rody w pojęciu ludu, IV. 96; XXXVII. 374; XXXVIrI, 240. XIX. 112. - na miłość, VIII. 236. Zjazd: archeolog]czny w 1908 r., - ścięte kosą, XXXIX. 336. XV'll. 167. -święcone, IV. 81, 141, 158; VI. 64; - etnografów pol., ,xVII. 267-269. VUI.- 256; IX, 414, 419; XX. 73, - geografów i etnografów, XXVI. 78; XXV. 76, 77, 84, 89, 91, 92; 128, 155;' XXXIX. 6, 7. XXX. 48; X.XXV. 25; XXXVII. 30. - pisarzy chło>pskich, XXXIX. 11. - w obrz. pogrz., xxxrx. 303. yr. �622 ~: , I, ; : i ·-i 'I' 1 ~ ~ ;! ;! l I I', u lP ,;, , ' l: -1.1"' ~ I: ~-- I Li l, I' ~'przyrodników i lekarzy w Moskwie, XVII. 264.' ' - wszechzwiązkowY geograficzny w Moskwie, XXXIX. 6, 7. Zjazete te sen-jannit, (j. alb.), ogfeń świętojański, 'X,X. 301. Zjedź, dziecI, drob azg, lXIV. 309. Zjezdny, ludne miasto, XVII. 164, ZLamdać, szlochać; III. 140. ZLata baba, (j. bułg.), królowa Sojanic, XIV, 73. Zleplitnie włosów paschałem w magii, XX. 297, Zlewanie progu, XIX. 122. ~ wielkanocne, p. Smigus, XVI. 141. ZLewki, woda z umycia, XXXIII. 118, 119, ZLęk, choroba, XI, 395. Zlizywanie choroby, Xl. 384. Zła, łza, IV. 307. Zła: choroba, opętanie, XIII. 220, 226. ~ godzina, III, 51; X. 109; XIII,232. ~ kobieta, XXXIV. 284. - ręk~, III. 50. - siła, 'l. 26. - żpna, motyw baśni, X'XIX, 127. Złamanie, u bydła, XVIII. 189. - umowy, IV. 124. - wiary małżeńskiej, III. 294, 296; 'IV. 370;V. 111, 118. Złiiszcza, zwłaszcża, XIV, 127. Złe, Ul. 21; V. 56, 231, 347, 364, 365; VII. 25; VIII. 350; IX. 184; XII. 320; XXX. 86,pt. Dem any szkodliwe, - duchy, XX.XVII. 285. - miejsce, XXX'III. 122. - moce, III. 21; XXXI. 28; XXVVII. 295; XXXIX. 220, - oko, złe spojrzenie, oczy złe, uroczne, X, 342; XXV. 133; XXVI. 120; XXX. 224; XXX. 224; XXXI. 623 94; XXXII. 34, 104; XXXVIT, 3G8, pt. W i e r z e n i a. - siły, XXI. 27. - wiatry, p. wiatr, III. 143. - wieszczyć, wróżyć, XVII, 200. - znaki, V. 53, 278; XXXI. 78, Zło, demony, XIV. 38, 44. Zloczyń, król wężów, XVI. 20, 21. Złodziej, p. chqśnik, II. 267, 357; V. 119; VII. 237; VIII. 372; XIII. 229, 230, 232, 257, 258; .xXIII. 135, 130; XXIX. 122. - koni, IV, 246, 363, 366. - trawa otwierająca zamki, kłódki, XI. 377; XX~IX. 377. - w bajce, VIII. 187, 188; IX. 73. Złohy, (gw, hue.), choroba, XIII. 217, 220; XVIII, 184. Zloj Tatariszcze, (j. ros.), postać mit., XXXII. 89, 141. . Zloje, (j. ukr,), diabeł, XV. 136, Złota bania,' VIII. 195. - gruszka VIII. 193. -' jabłko, V. 191; VIII, 1;93;XIII. 36. - jajka, V. 131. - kądziel, V. 182 ,....... kokoszka, V. 131. - kołowrotek, V, 182. - legenda, p, Legenda Aurea, XXVII. 10; XXXI. 49. - liście, XI. 373. - most,XVI. 113; XXXIII. 5, - motowidło, V, 182. - ostrogi, II. 168. - pieniądze, V. 128. - pióro, IV, 86; IX. 179, 180. - pług, IX. 403, - rosół, III. 51. - runo, XXXVII. 127 .- rybka, III 288; IX, 84, 85. - sierść, XI. 379. - siodło, IX. 403; XVII, 203. - stół, XXXVIII 128. :/ -c trzewiki, XX. 251, 252, - uzda, xvn, 2102. - warkocz, II. 247. - wiek, XIV. 186. ....,..włosy~ V, 172; VI. 352; IX. 82; VI. 373, - wrota, XXXIII. 5. Złota Baba, XXXIX. 310. Złota Horda, XXXIV. 172, ~ote łańcuszki, p. talizman, XV. 184. Zlotnica, ruda złota, III. 267. Złotnictwo, XIV. 198; XXIV, 89; XXX. 233; XXXVII. 332, pt. Met a l e i i ch o b r ó h k a. Złotnik, XXXI. 86. Złotnik, roślina, aphr •• XXXIX. 300. Złoto, I. 204; IV. 88; III, 263; XI. 374 379; XIV. 37, 39, 40, 322; XXViII. 30, 222; XXIX. 100, 105; X,XX, 176, 251; XXXI. 131. - alchemiczne, XXVI. 18. - do haftu, XXVIrI. 35. , - płynne. XXVI. 18, ~ w bajce" II. 57, 58, 78. 266. 287; 362; V, 129; XI. 105; XX. 258. ~ zaklęte, V, 44. Złotogłowiec. król wężów, XVI. 31; XXXVII. 303. Złotogłów, p. brokat, lama, XXVIII. 26, 27; XXXI, 164. Zlotoqlowa, '.kob, ua'krycie głowy, XXVlII. 17-22,26---.29, 32. Złotówka w magii, III. 28. Zlodź, gradż deszczem, XVII. '165. Zły., diabeł '!TI, 21: IV. 383: V. 3161, 364, 365; VII. 23; XII. 323; XX. 254, 295; XXI. 218; XXIV. 42, 43, pt. D e'm o n y s z k o d l i w e, - pusty, XXX!. 227. - brat w baśni, XI. 378. - duch, III. 144, 281; IV. 383; V. 176 358; VI. 15, 266, 389; VII. 23; "11'1, 311, 353, 370; IJ{. 67, 166; XI. 53, 314, 318, 4'04; XIII, 216; XIV. 56, 292; XVIII. 84-86; XXVI. 74, 81, 103, 107; XXVI'!. 57, 58, n, 78; XXIX. 149, 164, 165; XXX, 202; XXXI, 21, 97; XX.xIV. 8, 32, 41. ~ raz, szubienica, XIV. 3W. ~ urok, II. 203. ~ wiatr, pr2ieciąg, XXXIII, 118, - wlrok, p. złe oko, II. 203. Zlywat placzi, (gw. hue.), odczyniać . uroki, XVIII. 178, Zlywki, O. ukr.), zlewki, XXXIII.119. Zmarli, p. wspom~nan.1e, sadzenie drzew owocowych. Zmarły, p. W. Czwartek. - a prawo, XXVIII. 250, 251; XXIX. 159. -. ofiara zbrodni, XXVIII. 251, 253. ~ przestępca, XXVIII. 251, 253. .:- kult, XXIV. 1, 2, - obawa przed ... , XXVIII. 251. ~ wiara w'dalsze istniene, ,XXVIII, 250; x'XIoX"H~O. Zmarszcż, p. smardz. Zmartwychwstanie, p. Wielkanoc, Adonis, II. 184, IV. 218; XIV. 341; lXVII, 191; XIX,57. - teoria zmartwychws., V. 120, 121. Zmarzlica, kieib, XVIII. 62. ' Zmek, smok, XIV. 184, 299. Zmeresony, pogmatwany, XVI. 86. Zmiana, 'wzmianka, XIV. 127. Zmiany techniki i materiału, XXII.98. - w wytworach, XXXVII. 56. Zmiatanie łotra, XIX, 57, 58. Zmiej Gorynicz, (j. ros.), potwór mityczny, XXXII. 35. Zmierzch, pora złych duchów, XXXIV. 19. Zmiga, (dok,), żmija, XIV, 75. ZmiLgnońć, żniknąć, XIV. 127. �624 stłuc, IX. 288. zmora, V. 55. Zmora p. aitwars, trauma, siod~o, zmoma, I. 26; IV. 33'1; V. 55, 181, 298; VI. 32'7; VUI. 35,6; ~I. 314, 363, 43'0 XiD. 1~, 216; lXIII. 295, 297; XV'll. 2'7; XX. 2'97; XXVII. 134; IXIX,IX. 165; XXXI. 145; XXXV. 24; XXXVII. ~8,9,251, 25,7. Zmor cuch, sió<lmy syn, XI. 314. Zmowy, zmówiny, II. 237; :>mV. 189. 19'2, 37'9; XV. 72; XXVI. 86, 87; 'X'XVIII. 94, 97; XXIX. 90, 133 149. Zmya, (dok.), żmija, XIV. 75. Zmyja, żmija, XVIIII. 164-166. Zmysony, spocony, XVI. 86, Zmywanie chorego, p. obmywanie. XI. 385, 387; XVIII. 182, pt. A bl u c je. Znachor, I. 6, 54, 55, 165, 206; 11,216; 328; HI. 19, 301; IV. 418,420; VI. 22, 23, 117, 119, US8, 2317;IX. 418; XI. 214, 219, 400; XVII. 23; XIX, 117; XX. 294; XXI. 136, 144-147; XXIX. 165; XXXI. 65, 82, 85; XXXIn. 117-126; 'XXXV, 73; XXXVLII. 240. - huculski, XV. 143. - wędrowny, XXXI. 82. Znachorka, I, 54, 165; II. 216; III. 20; VI. 18, 386; vrH. 87; IX. 386; XIII. 118; XV. 101; 'XX. 294, 298; XXIX. 164, Znaczenie, barwy niebieskiej, XXVII. 13,6. - bydła i ow'ec, XVII. 142; lXłXiX.v. 125, 138--14'2, 145, pt. Z n a k i w ł a s n o 'ś c i o w e. '- kultowe naczyń pierśc" XXXIV. 133. - magiczne świąt wiosennych i letnich, XXXIII. 10 Zmionć, Zmoma, li ! ii· : ~ j (-, ··i·1 'i :1 li I I" It I! :1 !. li It 1'·\ 'j'l II l' I 625 -:- papką z mąki drzwi i okien na Trzech Króli, VIII. 374. - użytkowe na<:zyń pierśc., XXXIV. 133, '- węzła w magii i med., iXXVII. 153. Znajqcy, znajqca, znachor, znachorka, III. 22; XXXII'I. 118. Znajda, znajduk, nieślubne dziecko, IX. 120; XX, 248. Znajomóść wsi i życia ludu,X!XV. 100. Znak domowy, XXXIX. 145. - placu ... XXXIX. 144. - pokoju, XXXIX. 144. Znaki: bartne, XXVII. 166, pt. Z n ak i w ł a s n o ś c i o w e. - czarodziejskie, XXVI. 14, 70; X!XXV'I. 313. - diabelskie, XXVII. 71. - dohre, V. 278. - heraldyczne, XVIII. 54. - ,kabalistyczne, VI. 331. - krzyża, VIII, 374; XII: 221. - liturgiczne, XV. 212. - malowane, XXII. 113; XXXIII. 105.107. - mowy, XXXVII. 315, - na skrzydłach niewodu, XXXII. 30, - oznaczają,ce koniec budowy, X XXIII. 154. - prorocze, VIII. 57; 'XXIII. 183. - przedśmiertne, VlIII. 49; XVII, 61, 62. - przestrogi, XXXI. 79. - rodowo-gospodars., :XXxrII. 154. - symboliczne, IX. 1,95; XV, 12,17; XXVI. H2. - szczepowe, XXXVII. 85. - tatuowane, XXVI. 78, 79. - totemiczne, XVIII, 53,' 54. - własnościowe, p. granica, XVII. 142; XXIII. 162; XXXV. 138--142, 145, _ złe, V. 53, 278. Zodiaku w wycinance, XXII. 124, pt. O r n a m e n t. Z n a k i s y m b o l i c z n e, p. Abrakadabra, charaktery, granat, groch, gwiazda, jabłko, kolo, Korskansydiin, kostka, księżyc, słońce, swastyka, Tapionkanta, tricula, Tursaansydiin. Z n a k i w ł a s n o ś c i o w e, p. ciosny, drzewa graniczne, gmerki,. godła chałup, domów, rodowe, herrbly kamienie graniczne, kiczka: koźle głowy, mar!ki, merki, meżiwnykie, obirka, pryt'ete; pryt'mak, rogi jelenia,. rosk'ete, ros kil, sok'yrka, striuka, ustroka, perek, znaki ujazd, wskis, bartne, roskiń, ~koscik, striwka, wiszczok, zatirwk, zncimend, tader, w pó- zatynka, znamen' na sośnie. Zna'kpwanie, 2Jj,awisk, ~XXVIII. 190, 191. Znaleziska, brązowe minusińskie, XXV. l. - egipskie, XXXIX. 117. - luźn~ XXVI. 34. - ostrołęckie, XXI, 63. - paleolityczne, XXI. 63. - prehistoryczne, XXI. 24'9, 250, 260. sumeryjskie, XXXIX. 117. - w Chelrnźy, XXV. s. VI. - wydmowe, XXI. 62. - z Kijowa i Meziny, XXII. 77. - zamknięte, XXVI, 34, 36. Znaleźne, IV. 204, opt. P r a wo l udowe. ~nalazi się, odnajduje się, IX. 288. Zncimen'a, znamenńeta, (gw. huc.), znaki wlasnośc., XXXV. 138. Znamki, znaki, II. 6. eta, 40 Lud - znamki, Tom XL znokaj, ża,rna Znandek, znajda, Z-nieba-spad- XIV. 126. niebospad, glistew- nik, pospolity, Chelidonium maitU XXX.46. Zniewaga Hostii, XXVIII. 71. - rodziców, V. 108. Znokaj, (gw. błr.), znaki, XXXII. 30. Znosek, zniosek, kogucie jajko, XVIII. 175; XX. 295; XXXVIII. 24'7 Zobiegany, taniec,. III. 354. Zobuć się, zobuti, zebuć się, XVIII. 164 Zocirka, zacierka, IV. 286; IX, 256. ZOCZyji (gw. hue.), uroki z oczu, ~VIII. 182, 185. Zodjak, X'I:X.92. - motyw mizrachów, XXII. 124. - motyw zdohniczy, XXVIII. 45, 49. Zojijd! Zojija! naśladowanie glosu wilgi, VIII, 393. Zojija, wilga, VIII. 393. Zotba, kupa śniegu, X,IV. 127. Zolnia, wyprawianie skór, XXXI.115. Zolowy, popielny, XIV. 127. Zolotnyk, (gw. hue.), choroba, ,XIII. 217. 220. Zolotny,,", (gw. hue.), macica, VII, 264. Zołzy, choroba koni, .xVIII. 190. Zona Thomistika, (j. lac.), pas św. Tomasza, p. pas czarodziejski, X.xIII. 23, pt. M a g i a. Zoprojity, (gw. huc.) przepocić, VII, 264. Zori, (j. ukr.), gwiazdy, III. 45. Zorka, wełniana czapka, XIV. 292. Zoroaster V. 370. Zorza wieczorna, I. 174; XXVI. 97; XXX.206, Zostawianie potraw dla zmarłych, w W. Czwartek, XVll. 28. Zt>tylnik, część wozu, VI. 3!ł5. Zowidka, nieślubna córka XVIII.222 Zowszem. owszem, XIV. 127. �627 626' radzić, XIV. 127. Zrąb, p. butyn, hrydy, konstrukcja, IX, 270, 27'5; XI. 173 174 3,15 408; .xVII. 14; XXX. 29'; xxXVII: 196, 197; XXXVIII. 272, pt. B udo wn ictwo. - na oblap, XXXVII. 196. - na zamek, XXXVII. 196. - ruchowy zabawy, XXXIII. 3. - studni, XXXIII. 110. - szczytu dachu, .xXIX, 3I. - w rybi ogon, X. 310, 312; XXXVII. 197. - w stodole, XX. 262. - węgłowy, XVIII. 5; XXXIII. 10; !XXX,vII. 196, 197. Zrękowiny, p. zaręczyny, EX'. 218; XI. 223; XIV. 187; XX. 197; XXVII, 154; XXXV. 188; XXXIX, 428. Zrodzenfe' z dziewicy, XX.'{lI. 121. pt. M i ty. _ Zrodzić, urodzić, XIV. 127. Zrojca, zdrajca, XIV. 389. Zrost, roślina lecznicza, XII. 63. Zróżniczkowanie językowe, XXV. 9'1. - morfologiczne dial. pol., XXVI. H'';; Zrusto, ruszt, V. 64. Zrywanie paskudnika, IX. 418. Zrzucanie kota, p. zrzucanie Judasza XII. 311, pt. Zwczaje i obt' z ę d Y d o r o c z n e. Zubci, (j. ukr.), wzory pisanek. IV. 311 Zubuci, (j. ukr), zakończenie dranic, XXXIV. 144, 146. Zubczyki, zuby, (j. ukr.), p. wzory pisanek., IV. 211. Zubrzyk, rośl ny leczn., XII. 22'5. Zuby, (j ukr.), zęby w zagadce, VII,70. Zuby jak bolet, (gw. hue.), ból zę'bow, XVIII, 184. Zugaj, tęgi chłopak, XIV. 273. Zradzić, l I j ! Zumbera, rzeźba, XXXIX. 144. Zumek, węzei chusty, XXI. 13B. Zumer, (gw. złodz.), chleb, VII. 281. Zupa, jadło weselne, p. polewki, XV.77. - kminkowa, XVI. 134. - z gruszek, p. hamula. - z jęczmienia tartego, XVI. 134. - z piskorzy, V. 350. - z serwatki, VI. 46. - z ulegałek, p. hamuła, III. 12. - z ziemniaków, p. fitka. Zupak, podoficer, XIV. 180. Zupan, p. żupan., XIV. 15. Zur, żur, III. 173; IV. 286, 287; VI. 57; IX, 256. Zurzyć,'podburzać, lU. 1410;XV. 86. Zwarka, ceber do bielizny na trzech nogach, rII. 145; IV. 307; VI. .48. Zwarnica, (gw. huc.), żętyca, VIII. 45. , Zwertak, kółko do nauki chodzenia, II. 131. Zwiady V. 282, pl::. Z w y c iZ.a j Ie i o b r z ę d y w e s e l n e. Zwiastowanie N,. M. P., p. Blahowiszczeni e, I. 170; II. 101, 163; VI. 337,' 338; VIrI. 376; XIII. 195; XXIX. 107; XXX. 28, 193, pt. Zwyczaje i obrzędy doroczne, Chronologia ludowa. Zwiastowanie N. M. P. w przysłowiach, IX.. 252. - wróżby gospodarcze, VIII. 61. Związek, braterski, V. 5. -choroby z barwą II. 55. - kazirodczy, I. 77. - parzysty, III. 372. - pomiędzy totemem a człowiekiem, XVIII. 49. - roboczy chiński, ,XII. 353. - rodowy XXVI. 86, 87, _ _ _ _ szczepowy, I. 70. tajny, XXI. 263, 270. teorii z praktyką, XXXIX. 53,. trojrodowy Gens triplex, XXXIX. 55. _ umarłych z żywymi, XXXIV. 12. _ z diabłem, XIX. 136, 138, 142. Związywanie, p. węzeł, XXII. 146; XXVII. 136, pt. M a g ia. _ rąk i nóg zmarłego, XXI. 216. _ szczęk zmarłego włóknem roślinnym, XVII, 20. Zwichnięcie, XVIII. 183. - u bydła, XVIII. 190. Zwieracka, część wozu, VI. 395. Zwierciadlo, _ zwierciodko, zrzadlo. czarnoksięskie, XXVII. 78, 96, 103;XIXIX 64-69, 72. _ powiększające; XXVII. 119. _ Twardowskiego, XXVII. 120; XXIX. 64-68, 72. - w magii, XX. 80. _ we wró~bach, XXXI. 145. Zwierciadło przykładów, Speculum exemplorum, XX:XI. 12, pt. L it e r a t u r a l u d o w a. Zwierciodko, zwierciadło, III. 13~ Zwierzęta, bóstwa, XXXIV. 16. - domowe, w prawie wiejskim, IV. 22; XXVII. 144. - dusza, XJH. 125; XVI. 182; ,XXI. 21. - hodowla, XXV. s, VIII. - jako sila pociągo\\1a, XXXIX. Ill, 113, 116, 118, 193. - juczne i pociągowe, XXIII. 162; XXXI. 166; XXXIII. 150; XXXVII. 364; XXXIX. 11, 114, 116, 118. - kult, VII. 1-4, 399; XIV. 129. - obrazy w świątyni, XIV. 40. - odpędzanie, l'I, 130; XXV. 120, 1Pt. W o ł a n i e n a z w i e r z ę t a. - ofiarne, X. 113. - opętane, XXXVII. U, 21. .- oswojenie, XXXIX. 11, 21. mowa, XIII. 125. pochodzenie, XIII. 125, 334, 3'35. pomagające człowiekowi, XVII. 54. praojcowie, XXXI. 154. przemiana w zwierzęta, X. 397. stosunek do czlow.eka, XVII. 182. stworzenie, VII. 23, 25. świadkowie i mściciele zbrodni" X.XVII. 30. -< totemiczne, XVII. 34, 38, 43; XVIII. 17, 21, 44,' 50, 54; XIX. 162; XXXII, 181. - w bajce, pt. B aj k i. _ w baśni, XI. 372, 373; XVII. 54, 55; XXXVII. 19, 24. - demologii, x,xlV. 87. - w przesądach, XXrI. 13, 21; XVII. 1181-184; XXXI. 157; XXXIII. 280; X'XXVIII. 329. - w przysłowiach, II, 202. -. w raju, XUI. 334, 335. - w wierzeniach, X. 109; X,XV. 5<2; XXIXI. 154; - w wycinance żydow., XXII. 12'5. - wabienie, .XXV. IW; XXX. 1, 33. - znalezione w szkodzie, IV. 247. - żelazne, wotywne, XI. 211, Z w i e r z ę t a d o m o w e, P. babka, babuć, baran, bawół. bulanyski, cabo, caballos, cabaH cabal- (ko·ń), chów zw'erząt i bydła cielę, cieliczka, cielisia Daenu, (krowa), drób, drób chliwny, (świnie), drób folwarczny, (gęsi, kury), gadzina., gaul, gąsior, georgos, (kogut), gęś, gule, (indyki), gul, gula, (wół), hebo, lus, cavaHo (kobyla), heven, hobo. hobko, hob, jagnię, jaHunyk, jałowica, jałownik, ja- b1J, inochoda, jałoszka, łówka, nyczka, jarcak. jerc~ jarka, ;erczuk, jehne, jeh- ;eroczka, �628 (krowa), kavel, kac, kadża, kaza, (koza), kiernoz kiń, (koń), kiodruz, kit, kiżia, klacz knórus kabel '(kobyła), kogut, kohut, koń, korowa, kot kotiuha (pies, koza, kazci, jer, krowa, kalemba, locha, losie, loszęta, ma- mierloki, muły ogier, owce, parsiuk, pies, prosię, świrzyna, nia, wielbłąd, il i wół. d z i k i e, antylopa, bawół, bizon; borsuk, chomik, dublenyj (ryś), dzik, gacek, gotur, głuszec, gronostaj hiena, huang-shu-lang (łasica), jaszczur, (salamandra), jaszczurka, kabarga, kociara, (niedźwiedź), kosmos, (wilk), kozica, kuna, latoperz, lew, liszka, lis, łasica, laska, łoś; malej małpa, medved miedźwiedź, rz w ,ie r z ę t a mentoperz, :i ,I r "'I 'j 'i Mikuś, panna laska, nied'źwiedź, nietoperz, perchacz, wąź, wie!Wiórka, wilk, wydra, zając, zwirieta. Zwierzyna, I. 125; XXXI,26, 29. Zwiesinosek roślina, aphr., 'XXXIX. 3<00. Zwit, Z-wit, (dok.), ,XIV. 210, 211. Zwizda, zwizdki, zwizdoczki, (j. ukr.), wzory pisanek, IV; 21G. Zwłoki, przestępców, x.xXI. 144. - wynoszenie, XXXII. 182' Zwodyny" (gw. huc,), wesele, OCIII. 116, 211. Zwodzenie w zwyczajach kupna i sprzedaży, X,XIII. 82. Zwodziciel, Prima Aprilis, VrII.83,S4. Zwodzijas, Prima Aprilis, VI. 29'9. Zwón, dzwon,XIV. 127. Zwon, (j. słowiń.), zegar, V. 325, Zwoniec. dzwonek, XIV. 276. Zwonienie, dzwonienie, XIV, 127. 'Zwonki święcone, !XI. 313. cza'rownica, ~IX. 144Zwonyszek, dzwoneczek, XlV. 127. Zwora, część cepów, XI. 174. Zworiwnyk, (j, ukr.), Prenanthes purpurea" liście, okłady, VI. 159. Zworowyj lyst, (j. ukr.), roślina lecznicza, okłady, XVII'I. 180, 184, 192, Zwucyć, zwalać, XVI. 86. Zwycięstwo Wielkiego 'Października, XXXIX. 54. Zwyczaje: pt. Z w y c z a j e i o b r z ęd y b u d o w l a n e, d o r o c z n e, n a r o d z i n o w e, p o g r z e b owe, we s e l n e, Z w y c ;Z a j e i o b r z ę d y P r a w n e. Z w yc z ,a j e i o b r z ę d y t o war z ys k i e. Z w y c z a j e i o b r z ę d'y z a w o d o w e. Z w y c z a j e i ob r z ę d y z w i ą z a n e z k u It e m p r z o d k ó w. - Boż, Nar. X. 113, 155, 156; XIV. 46; XXV. 109; XXIX. 162; XXXI. 166, 175. - Bractwa św. Mikołaja, XXXIII. 130-131. - budowlane, IX. 280-285; XXI. 217, 219; XXVI, 104, XXIX. 118. - cechowo XX.X. 2:n. - chińskie, XXXVI1.358. - chrzestne, V. 355; VIII. 345, 346; XVIII. 223. - Cyganów, VI. 3M, 305, - domowe, X. 95; XXIII. 157; X'XViII. 141. - doroczne, VI. 264; VII. 224: X. 93; XIII. 305; XXIII, 173; XXIX. 107, 118, 131, 134; XXX. 123, 224, 225. 241; XXXI. 145; XXXVIl. 435; XXXIX. 180, 466. - rumuńskie, XXV. 138. - dożynkowe, X. Ill, - dziecięce, XXVII. 148. Zwonniczka, --,- prawne, VII. 100--168; XXVII; 137, 141; XXIX. 149, 151;XXXIX. 133, 138, 139, 142,154, 158, 172, 180. _ prawne w zabawach dzieci, XXV. 114, 115; XXXI. 6, 145. _ przynoszenia czarownic do sądu, XXVIII. 10, _ przed wielkanocne, XIII. 160. - rodowe, XXXIX. 3. _ rodzinne, p. narodzinowe, pogrzebowe, weselne, XXIX. 134; XXX. 224; XXXI. 145; XXXV. 21; XXXIX. 180. _ rolnicze, p. agrarne, XXXIV. 153. - Sekty Menonitów, XV. 227. _ siewne, XXVII. 141, XXIX, 127. - słoweńskie, VIII. 337. - Słowian, płdn. XXII. 141. _ spadkowe, XVII. 175; XXVII. 145; ,XXXI. 157. 163, 166, 172, 175. 238. _ staroprus., litews. i ros., XX. 203. mv~liwskie, VII. 282; VIII. 219; - styryjskie, V. 180. XXXIX.421. _ sycylijskie, XXXVIII. 242. narodzinowe, XVIII. 223; XXViII. _ świata, klasycznego, XX. 203. 137, 135; XXIX. 107, 118; XXX. _ świąteczne, XXIII. 173; XXV. 1224; XXXI. 159; XXXIV. 153,' XXV. 112; XXVII. 181; XXX. 209. XXXVII. 365, ___świętojańskie, XXVI. 73; XXX. noworoczne, XXXI. 160; XXXV. 273,238. 177. ' _ świętojerSkie, XXX. 237, oblewanie wodą na Wielkanoc, _ świętomarcińs., VI. 1; XXVII. 162. p. Smigus, XVII. 36; - taneczne, XXV1.10o. pasterskie, VIII. 36; IX, 256; - tkackie, XIV. 298. XXXV. 125. - towarz., XXVII. 141; XXXIX. 180. pogrzebowe, VI. 20; VIII. 52, 53, _ weselne, iII. 339; V. 2'81; VI. 128; 348, 349; IX. 133, 321,322; XI. 363; 1130, 131; VIII. 347, 348; IX. 143; XV. 143; XViI. 112; XV1II, 223; XI. 221; XU. 88 89; XIV 185; XIX. 136; Xx. 210; XXIV. 6; XVI. 141, 147; XVII. 154; XVIiII. XXVI. 9, mi, 154; XXVII. 137, 223; XXIII. 128; XXVI. 90; XXVII. 137, 144; XXIX. 107, 152; 144, 159; XXIX. 107, 134~ 15,2; XXX, 241; XXXI. 159, 166; XXXI. 171; XXXIII, 148; XXXV. XXXV. 21, 65, 187; XXXVII. 178, 197; XXXV]I. 396; XXXVIII. 435; XXXVIII. 126; XXXIX. 134. 30,33. wielkanocne, IV. 184; ,x, 88, 90, 91, popielcowe, I. 46; II. 87,96;.xx. 188 _ gospodarskie, X. 00, 156, 354; XXIII. 157; XXXVIII. 541, XXXIX. 180. _ Górali, V. 126. _ hodowlane, XXXIX. 421. _ Hucułów, IV. 96; VI. 3'55; XIV. 46. _ karnawałowe i wielkopostne, XXIX. 162; XXX. 237, _ Kirgizów, V. 4, 5. _ letnie XXV. 139. _ ludov.:e, XI. 371; XII. 35; XIV. 250, 344; XVI, 265; XXI. 270; XXIX. 90, 152; XXX. 237, 245, XXXII. 174; XXXII. 3; XXXVI. 90, 385; XXXVII. 68, 273, 354, 397; XXXIX. 109, 134, 139. _ ludów pierwotnych, XX. 204, _ malowania jaj, IV. 219. _ małżeńskie, X. 3931 394; XXX. _ _ _ _ - - �630 Zwyczaje i obrzędy dowilka (kalenicy, zakładziny, zar o c z n e, p. adwent. kopywanie żywych ludzi, zamu,218; XlI. 309; XUI. 140-144; rowywanie żywych ludzi, zarąXVII. 39; XXVI. 144; XXIX. 127, bywanie krzyża na podwalinie, , 163; XXX. 237; XXXI. 170, 175; Zwyczaje i obrz1ędy doXXXV. 174, 180. r o c z ne. .- wigilijne, VI. 68, IX. 256, XIII, 22, ambarvale, ardan, baba, babXXXI, 166. carka, bachusy, bandiak, bekusy, - wiosenne XXV. 139; XXXVIII. 539. bicie kop, biesiada wigilijna, Bla- wywijania sztandarem, XXX. 252. howiszczenie, Blogosławienie, Bo- zaduszne, XII, 271; XXI. 246; hacz, Bakusy, Boże Ciało, Boże XXXI, 6, Narodzenie, bób, Brumalia, brzo- zapustne, VIII. 441; XII. 40, 41; za, budzenie pszczół, budzenie XX.173. ziemniaków, bylica, caloianul, ca- zawodowe, XXXIX, 180, łowanie drzew owocowych, cap, - zielonoświąt., XV. 145; XXX. 237. carnis privium, carrus navalis, - zimowe, XXV. 139. chachulki, hailki, chleb, chlopiec - związane z kielichem, XX, 190. ostrokrzewny, chłopiec owinięty - związane z ogniem, XIV. 46. w liś<cie. chodzenie po dyngus'ie, - związane z" pieczeniem chleba, chodzenie po kolędzie, chodzenie Xv. 145. po pisanki, chodzenie z Bachusem, - związane z przeprowadzką do nochodzen e z Dorotą, chodzewego domu, XV. 145, nie z gwiazdą, chodzenLe z He- związane z życiem publicznym, rodami, chodzenie z kobylicą, XXXIX, 134. chodzenie z kogutkiem, chodzenie - zwodzenLa, p. Prima Aprilis, VIII. z konikiem, chodzenie z kozą, cho83, 84. dzenie z kurkiem, chodzenie z Ma-- żniwiarskie, IX, 468; XXI. 94; lanką, chodZIenie z Mikol-ajem, XXII. 5; XXIII, 157; XXVII. 141; chodzenie z niedźwiedziem, choXXIX. 127, 152; XXXI. 6. dzenie z pszenicą, chodzenie z raZ w y c z a j e i o b r z ę d y b u d ojem, chodzenie z różnem, chodzew l a n e, P. budowa domu (chaty.) nie z szopką, chodzen'e z turoniem, chleb, czerwiec, czosnek, czytachodzenie z wilkiem, chodzenie nie Ewangelii, dom nowy, droga ze śmierztecką, choinka, chwasty, dawna, drogi krzyżowe, głowa ciągnienie kloca, kłody, :pługa, ludzka, grzebanie żywych ludzi coca dez u, cokanie, cokanki, Cyi zwierząt, grzywa końska, jajko, gan, Cyganka (przebieranie się), jałowiec, kadz~dło kogut konopie, czosnek, czwartek, czystość, d h, kości, krowa, krzyż, 11WTsecek, Diduch, dingus, dynf]us, diwocy; most, ofiary, pieniądze, podwaliny, torh. Dodola, dożynki, droby. 'święcone cha1Jy, 'wiecha" wie· drogi krzyżowe druhy; we· chowe, zakładanie func;lamentów, czer, drzewko wigilijne. drzezakładanie na głowę, zakładanie wo krzyżowe, dwanaście świętych doobrzędy zwyczaje roczne, nocy, dwunastnica, dyngus, dingus, dziad, dzień latarni, dzień młodzianków, dzień pierwszego kwietnia, dzień smoka, dzień św. Grzegorza, dziewczyna bluszczowa, dzwonienie; Eiresione, Emaus, Entemai, Florianowie, gałązka zielona, garnek zestrzelić, garść zboża, głowa wołowa, Gody, Gregorianki, Gregorki, Grzegorz, groch; Gromniczna, gruszka, gwiazda, gwiazdor. p. hahilka, hahiwka, Haman, Hansl, und Gretl, Holly bey, Hosza·na, hry na krale a kralownu, Ivy girl, jabłko, Jack - in - the - green, Jadvienta (adwent), jahilka, jajko (Gregor), jałowiec jarzmo, jaskółka drewnuma obnoszenie, jazda królów i królowych, jeździec, jęczmi~ń, Jordan Jour des brandons, Jon· sak, Ju'dasZ,Julfest, Jutrznh, Kaśka Kaziuki wileńskie, kądz:el, kąPieL kier~sz, kitka, klekotkj, klepadła, kloc, klocek, klucze, kluski, kłapaczki, kłosy owsa, kłódka, kobylica, ko'by~ka, kogut, kogutek, kokoszka (ostatnie kłosy), kolada, !kołatki, konik noworoczny. konik trembowelski, konik zapustny, konik zwierzyniecki, konopie, koń, kopalnocka (św. Jan), Kornbock, koryto (wyp, by_ dła) kostroma koza, kozioł, krasna horka. król majowy, krzyż, kucja; kuczki, Kupala, Kupajło, kura, Kunka, baba, Kur, Ku· ras, kurek, kust, kutja, kwaśny ciach, lajkonik, lala, lampededromia, len, letnice, liczenie Ome- listopad, luty, łyżki, maik, M~ibaum, Maw, MaienrOsslein, maj, majenie chat, bydła itp. ma· jiwka (hailka) Marcin, Marena, Marzana Mart, Martimas, Martlemas, Maryjki, Marzana (topienie), Marzanki (śmiertki), mask~rada, Mayos, mięsopust, M~kolczyna, Minervale, maiczek, moik, Morena, Morenicka, mycie się srebrnym pieniądzem, na pokusy chodzić, nawalne, Niedzie~ Palmowa, Niepokalane Poczęcle, nowe latko, nowy maj, Nowy Rok, obchód Gregorianek, obdarzanie pisankami, oblewałka, oblewanie wodą, oblewany poniedz'ałek, obnoszenie gałęzi, obnoszenie jaskółki, obrzędy: Boż. Nar. Boż: Ciała, Wielkanocne, zaduszne; obwożenie kurka, obwożenie pługa, obwożenie statku, odpusty, ogień sobótkowy, okrężne, oprowadzanie niedźwiedzia, wołu ostatki ostatni, snop, palenie did~cha, palenie ogni, palenie słomy, siana, PaWia, Pariria, Pascha Rosarum, pasterka, Perchtenlaufen, Pere mai, Pesach, pierwsza niledz'ela postu, pierwsze wyjście: na paszę,. :' pole, pi~rwszy dzień. Wielk eJnocy, pierwsza orka, ploh, pochód Samsona, podgardle, podkoziołek. podkurek podłazy, podłaźniczka, podłużnik, pogrzeb zimy, połoskozuby, poloskozubny ponedilok, popielec, popłuczyny, poświęcen:e p6l, wody, ziół, próbowanie szczęścia, przebieranie się za kowala, za zwierzę~a; przebijanie koni, przeskakiwanie ognia, przewodni tydzień, przyczepianie klocka. TU �633 Zwyczaje roc zne, przystrajanie Pyrpiruna, obrzędy do- zielenią, Purim, Rachmańskij Welyk- deń, Ramazan, Rękawka, rogale, rozno3zenie krzyżaków, rozpalan~e' ognisk, rozrzucanie chleba po polu, rozyhry, Rożdżestwo, rzucanie, ryha kwietniowa, Sankt Hans Aften, saturnalia, sądny dzień, Sekmine, siadanie pod stołem, siano, skakanie na len itd., słoma, Sobota Wielka, Zielona, Sóbótki, spalanie manekina słomianego, Spas, Staszki, Stern singen, suchedni, suchedniowe dni, Sukoth, sypanie owsa, kukurydzy, popiołu, Szabouth, Szalosz 1 j:\ 1 1 l l cowmy, wigilia B. Nar., wigilia N. Roku, wigilia Trzech Króli, wigilia św. Andrzeja, wigilia św. Floriana, wigilia św. Jana, wigilia św, Łucji, wigilia św. Marcina, wł6czenie Judasza, wkupno do bab, WniEbowstąpienie, Wodochryszcze, Wowedenie, agonia, Aza, balsamowanie Wozdwo- Wrzucanie do wody, Wstępna środa, Wszystkich Świętych, wykup dziewcząt, wynoszenie pisanek w pole, wynoszenie śmierci, wy_ pędzanie śmierci, wypędzanie zi!my, wypraszanie drzew owocowych, wytrząsanie pchel, wywożenie żeńcowej, wywracanie dziewuch, zabijanie grajka,. zamyka_ regalim, szczedrinld, szczedrówki, nie drzwi, zapalanie ognia, słomy szczedrowanie, szczodrowanie, i gro'chowin, zaprzęganie dziewszczodry wieczór, ściganie kukułcząt, zapust, zapusty, ząbrowanie ki, ścinanie kani, śmierztecka, koni, zelenyj Jurij, Zesłanie Duśmigus, śpiewanie Jura, środa cha św., Zielone Święta, zmiawstępna, śródpoście, święcenie tanie łotra, zostawianie potraw ziół, św. Grzegorz, św. Iwan, św. dla zmarłych, zrzucanie kota, Jan, św. Jerzy, św. Rupert, św.,. Zwiastowanie, zwodziciel. Szczepan, św. Wawrzyniec, tarZ w y c z a j e i o b r z ę d y n a r 0ganie combra, tarzanie się, tłu_ dz ino we. czenie garnków, tłuczenie wody brzoza, ceremonie, chmiel, chrzciw stęp'e, tłusty czwartek, toczeny, chrzest, chrzestni, dary, rodzinie jaj na grobach, toczenie chle_ ców chrzestnych, dary kuba topienie Judasza, topienie meczki, dwanaście tygodni', śmierci, Topolya, tracenie Badzwonienie, kąp1el noworodka,' chusa, Trinkel, Trzech Króli, tukłódka, kolaczyny, kożuch, krzyż, roń, Tydzień przewodni, Verklo, krzyżmo, kura,kuwada, len, ło,Weselowi brodę zawinąć, wiązażysko, nadanie imienia, obrzezanie gospodarza, wiązanie łyżek, nie, oracja babki, owies, owca, Widoszcze, Wielka Niedziela, pieniądze, poczesne, rodyny, wyWielkanoc, Wielka Sobota, Wielka lewanie kąpieli, wywód, zasłanie, Środa, Wielki Tydzień, Wielki Zwyczaje i obrzędy poPiątek, Wielki TYdzień, Wielki g r z e b o w e. p. - Wtorek, wieniec zbożowy, wieńAbied pa radzicielach, agapa, zwłok, bęben, bd.eąiady pogrzebowe, budzenie bydła, budzenie pszczół, całopalenie, ceremonie pogf'zebowe, chajlyg, chautura, chebra kaddisza, chleb, chorągiew, chowanie głową w dół, ciałopalenie, cmentarz, cmentarzysko, Coena novemdialis, czaszki z kłódkami, czosnek, dary dawane do grobu, deska grobowa, Dziad, dzwonienie, dzwony, gałąź, garnek jako grób, gęś, głowy ludzkie, gorczyca, gromnica, gruszka, grzebanie zmarłych, grzebień, holosinna, igła, imiona, jajko, kąpiel, kciuk, kladzenie zmarłego na desce na słomie, kłódka, kołacz, koń,koritadi, koszula, kożu przepić, krzyż, lampka po umarłym, lustro, mak, mąka, miód, mleko, moneta, mycie zwłok, nieboszczyk, noc po pogrzebie, noc spędzona po zmarłym, nóż, obiad dziadowski, obmywanie zwłok, odwiedzanie zmarłych, okna otwieranie, otwory w grobach, owce owoce, palenie ciał zmarłych, palenie żon, panachida, panichida, parastas, paproć, pierwsza noc po pogrzebie, podarki grobowe, pogrzeb, pokarmy stawiane na grobach, posfarnik, posfarnice, poskurica, prostybih, przekraczanie jam z wodą, przepijanie skórki, przewracanie stołów i stołków, przykrywanie trupa, pusta noc, pusty wieczór, pusty wjacor, roz.., chodnik, safran, szafran, S1!el-/ geriit, Silicernium, sloma spalanie zmarłych i samobójców, spławianie zwłok samobójcy, strawa 'bdyn, żenie czesnoho Chresta, . (stypa), stypa, treciny, tretyny, trumna, tryzna, tytoń, ucinanie głowy, uczta na rozdrożu, uczta pogrzebowa, umarli, wkl'udanie do trumny, włosów ucinanie, wosk, wynoszenie zmarłego, zamykanie kłódki, szczęk, zawia\damianie drzew o śm erci gosp:darza, zawodzene .., zeszywanie warg, żywienie zmarłych. Zwyczaje p'f'awne. p. bachor, dobicie targu, dotknięcie, drzewo sądowe, elekcja, fajka, falaka, forma słowna testamentu, goła ręka, Gottespfennig, granica, groch, grób, grzebanie, heteryzm, imiona, jabłko, jajko jęczmień, kalaka, kamień graniczny, kamień w ustach, kogut, koń, kopiec graniczny, korbacz, kretowisko, kupno, Leitkauf, litkup, mogoricz, Maritagium, Mercipotus,. miedza, miotła mohorycz, nacinanie brodawki piersiowej, nacinanie skroni, obchodzenie granic przez dzieci, obcinanie, odszczekiwanie, obmycie nóg kupionego 'b-ydlęcia, pamiętne, przysięga na słońce, na ziemię, ręka kosmata, rózga, ucinanie, uderzanie w dłonie, wynoszenie czarownicy, wynoszenie starców. Z w y c z a j e i o b r z ę d y t o waIr z y s k i e. p. chleb, chodzenie po ,pisanki, chodzenie z kądzielą, chorowody, Dorfgehen, fajka, Kilchgang, husaka zapikaty, doświtki, jabłko, klaczkowiny, pakoliny, pobaby, poczesne, posidelki, Prima Aprilis, prządki, Sezatoarea, ryba kwietniowa, (prządki), skubaczki, �635 634 wieczornica, życie towarzyskie. Zwyczaje i obrzędy wes e l n e. p. ataul, alym, bajgi, bat, biały wieniec, błogosławieństwo, brat, bukiet, cepiny, ceremonie ślubne, chleb, chodzenie na podłazy, chodzenie na śmiecie, zaloty, chorągiew, chorąży, chustka, cmentarz, cukier, czatyr - bajgozy, czaup kieldy, czepiny, czepinki, oczepiny, czosnek, czwartek, da'ch, dary przedślubne, dobranoc, dom narzeczonej, drabina, drogi krzyżowe, druhna, druhniczka, drużka, drużbacka, drużba, drużyna weselna, drzewka weselne, dukat, dziad, dziewiczy wieczór, dziewosłęby, dzieża. dziżweczernycia, ka, dżartys, dżasan, dżenge, gałąź, garnek ,rozbity, gęś, gołąb, gołąbki, gościna, gość, granie na dobranoc, groch, obsypywanie nowożeńców, grobarz, grabarz, harap iść do protokołu, iść do zgody, iś na pacierz, iść po kartkę, jabłko, jagnię, jajko, jarzmo, jęczmień, jodła, kade, kapkasalar, kargaben, karlato,kądziel, kąpiel, kielym kuriumdyk, kolacz, kolaczyny, komom, konewka, koń, kosz, koszula, kożuch, kramarka, krzyźmo, kucie młodej, kulawośt:, kunigowanie, ku.pno wianka, kura, kurowanie, kyit, dżenggtaj, kyr - kazar, kyz - kuszaktar, lalka, len, łyżka, mak, małe oświadczyny, maszczenie twarzy, miotła, miód, moneta, most, nahajka, nakrywanie głowy, obdarzanie panny młodej, o'bdarzanie się wzajem, objęcie dziewicy, obmycie I'ąk, oczepinowe, oczepne, oczepiny, oddawanie młoduchy, odwiedziny oblubieńca, oblubienicy, odwożenie młodej, oględziny, ograbiny, okup p. młodych, okup swata, oracja, orędziny, osłonięcie P. młodej, otagosa, oatan, otanga - salar, owies palenie wianka, państwo młodzi, pieniądze, poczęstunek, podanie dziecka. wianka, podanie rąk, podarek poranny, podchody, pod,łaźnik, pokładziny, poprawiny, porwanie dziewicy, porwanie narzeczonej, porywanie żon, posadzenie na skórze, poseliny posłać, pościel oblubieńca, powrót ze ślubu, Ipożegnanie, północ, propji prosacka na wesele, prosa sypanie, próg, przebabiny, przenosiny, przenoszenie przez próg, przepijanie jałówki, rajba, rozdzielanie korowaju, rozpleciny, rozzucie męża, rózga weselna, rukobitie, sind - aky, sirató, składka na czepiec, ęgbota, sosna (rózga weselna), spomoga, sypanie orzechów i owsa, targ o młodą, targ o. wiechę, tine murunduk, tinse'll - salar, ucieczka młodego, ucieczka młodej, ujge krer, ukrywanie młodej, urom kielu, wjazd kowala, wieńczyny, wkupowanie się p. młodego, wspomożenie p. młodej, wydawanie p. młodej, wyjazd do kościoła, wyjazd do p. młodego, wykup p, młodej, wymiana chusteczki, pierścionka, wieńców, wyprzęganie koni, wywiady, wywód, zagled, zalubiny, zamiana wianków; zamykanie dflZwi,zamy- kraszanka, krywanie kanie wrót, zapowiedzi, zaręczyny, zaślubiny, zawodyny, zdawiny, zdejmowanie wianków, zhoda, zmowy, zmówiny, zrękowiny, zwiady zwodyny. Zwyczaje i obrzędy zawodowe. p. artel, assocjacje robocze chińskie, Barbarka, bat, fryc, frycówka, fundator, golenie Nauski obiad nazmarłych, malajsy, dla Welikdeń, Niebożycki; ofia· ry, Paludzin pa radzicielach, Pauhodki, pierwsza rocznica śmierci, Prikladziny, przemowy na cmentarzu, puste miejsce, Radiwelikdeń, telskaja, zaduszny, Radonica, Roditel.skaja mlo- subota, Radownica, Rosalia, Ro- rzucanie pożywienia, sadzenie drzew owocowych na grobach, sobota, śnie danie na radzicielach, tłusta sobota, tretyny, Weczera pa radzicielach, wezwanie Dziadów, wieczerza dla zmarłego, wspominanie zmarłych, wypominki, Zaduszki Zychać, chuchać, XII. 266, Zyda, (gw. flis.), wiatr pał., lXVII. 76. Zydle, XIX.X. 22; ,xXXVIII. 339. Zygać, drażnić kogo kijem, XV!. 86, Zygfryd, XVI. 2,3; XX. 215. Zygzaki, X,XIX, 125; XXIV. 70. Zymarka, (gw. huc.), zirnarka" XX.XV. 86,110, Ill, pt. Budynk i m i e s z k a l n e. Zymiwle, (j. ukr.), chata górali nadłomnickich, ~VII. 13'9, 141l. saria, dzika. Z w y cza j e za n e kukuce, stołu z i o b r z ę d y z w i ąku lt em p T Z o d- ków. P. ceremonie kultu totemicznego, chleba, rozdawanie ubogim, czwartek wspominanie zmarłych, czyszczenie izby, dary za dusze zmarłych, dąb, Dewietyny, Dies rosae (Ros,aria), Dmitrowska sobota, dni umarłych, domki nagrobne, drzewa owocowe, sadzenie na grobach, Dzień Zaduszny, Gajówki, Dziady wiosenne, głowa barana, kury, świni, Godowszczina, !groby, sadzenie drzew owocowych, gromadki, gromadki, jadło dla dusz, jajko, karmienie zmarłych, kąpiel, kluski, ofiara, ź bulgotać, XVIII, 222. Źdźbło słomy, opasywan:e kobiet przy pierwszym żęciu, XIV. 369. - w obrzęd. wig., .xIV. 133; XI. 429. Źli ludzie, V. 53, Źreb, (dok.), XVII. 193, 197, 200, 201, 209, 210, 216. Źrebce, VIII, 405, 406; XXV!II. Źrebia, p. źrybak, źrybiaki, II. 44, 46, III. 45, 72. nawoływanie, III. 45. - odpędzanie, III. 45. - w przysłowiach, IX. 48. Źrebij, (dok.), p. źreb, XVII. 207. Źrebodajanie, (dok), XVII, 208. Źrenica, w wierzeniach, XXXIV. 10. - w zagadkach, V. 48. Źródła, bizantyńskie, XXXIV. 172. _ etnogenetyczne, XXXIX. 92. Źrebięta, Źbieg, zbieg, XIV. 127. Źbluchać, 22. (dok), p. źreb, XVII. 207. �6:56 637 - etni8'grafczne, XXXIX. 83, 96. - qistoryczne, XXXIX., 74, 75. - prawne, XXXIX. 14.3. -.,. prehistoryczne, XXXIX. 76, 101. Źródło p. chełst, czurkało, Hołowywycia, cudowne, VIII. 272; X. 17, - święte, V. 2,06. -.,. uzdrawiają,ce, V. 2:23-225; VI. 197; I, 165. - życia, XXVIII, 45. żrebak, XIV. 94. źrebięta, III., 45, '72. Źrybiak, źrebak, XIV. 127. Źrybiarnia, źrehiarnia, XIV. 127. Źrzadło, zwierciadło, II. 141; XVDII. 222. Źrzeb, p. źreb, (dok.), XVII. 207. Źwierz; zwierzę, XVlLI. 222. Źwierznica, część pieca, XXIX. 45, 47-50. Źrybak, Źrybcoski, ż żaba, żabka, p, koropanie, ropucha, kumka, ; " - babka matka księżyca, XXXII. 163 - chropawa, p. ropucha w magii, VII. 3H8; XV. 104; XVI. 47, 48. - naśladowanie głosu, VIII. 39(3. - połknąć żywą w leczn., XVIII. 187 - postać czarownicy, XIII. 126; XIV. 174. ~ proszek z suszonej żaby, VI. 285. - ,rechotanie w przepowiedniach pogody, XIII, 205; XVII. 83. - skóra w lecznictwie, VIII, 274. - skrzek w maści czarodz. XXV. 78. - ususzona i starta na proszek, VI. 265; XIII. 114. - w bajce, IV. 81; XI. 372. - w lecznictwie zielona, VUI. 62; XVIII. 1184,193. - w magii, XVlII. 17,6, 1193; pt. A p h r o d i s i a c a. - w odbieraniu mleka, XIII. 227. - w odpędzaniu burzy, XVIII. 179. - w przEpowiedni deszczu, ,XII, 65. - wcielenie ciemności i ziemi, XXXII. 103. - wyraz zakazany, XXVI. 103. - zamiana w smoka, XVI. 80. - zielona, p. żaba w leczn., w magii, w przepow. deszczu. - zwiastun śmierci XX. 320. zwierzę-dusza, XVII. 182. Żaba, krosty pod językiem, VIII. 86; XI. 384. Żabi kamień, XIXXII. 135. Zabi skrzek, skójka lekarska w magii, VII. 308. Zabia miętkiew, p. mięta, Mentha aquatica, XXXI. 99. Zabiak, żabie gronko, Herniaria gla- bria, na wianki, XXXI. 99. Żabieniec pospolity, babka wodna, Plantago, XXVIII. 246. Żabka, część wozu, VI. 3'95. - część żaren, IX. 364. - ornament, XXXII. 38. -za!bawa, XlII. 309. Zabki, żabkos, O. lit.), chrapki, do chodzenie po lOOz:e, IXIXJX'I.3; XXXI.I. 34. - wzory na pisankach, IV. 213. lit.), płoć biała, XĄ.XII 24. Żaczek, p. Gregorianki, II. 198-200; XIII. 16; XIX. 52-56. - krakowski, VII. 23'6; XIII. 160. - w Hagadzie, IV. 297. - w szopce, XIX. 34, 37. Zabris, O, Żagawka, żegawka, pokrywa, ca urens. XIV. 94; XXXI. Urti- 99. żagle, XXXIX. 323. żale, urny, XXXIV. 85. Żalibnyj diak, (j, ukr.), tekst, XXVII. 122. ,Żałoba, p. kolor biały, czarny, zielony, III. 18, 104; XVI'll. 214, Żałowanyk, (gw. hue.), pieczywo wielkopostne, XXXIII. 29. żandarm p. kanarek, w szopce, XI. 27, 46. Żar, Ptak, chulem kunus, XI. 237, 238, 242; XXXVIII. 207; pt. P t k i w w i e r z e n ; a c h. Żar - Ptica, (j. ros.), XXXVIII. 207. Zarna, czapka, X. 33. żarna, p. biegacz, mełak, mielok, mlon, młonek, kamień, stoliwo, [[iI, 14; VI. 142; IlX. 279, 364; 'X. 35'8, 446; XI, 73, 196; XlII. 32, 6, 154; ,XlIV. 1817,252, 292; XXVI. 98; łX\XiV'FI.139; XXIX. 3; XXXIII, 101. - do polewy garncar.,> V. 104, 167. - na sośnie, znak graniczny, X.447. żarnowiec miotłowy, Sarothamnus żarnówka, scoparius, Spartium junceum, liście w łowiectwie, XXXI. 52. - miotły, XXX. 63. Żarnówka, drążek do żarn, II. 141; IX. 364; XI, 411; XIV. M8; XXIX.48. Żarownie, XXXliI..s0--.54, 57, 61, ,63, 64, 65. tYJPuA, B, C, XXXII. 51, 64. doniczkowa te, XXXII. 53. metalowe, XXXII. 50. Żarówie, żuraw u studn:, IX. 275. Żart, XXXI. 122; XXXV. 160, 161. Żary, łaty pod strzechą stodoły, IX. 274; - Żądło, węża, XXXIX. 342. Żeberkłej, ości ryb, XXX:il. 26. Żebra, ilość li kobiet i mężczyzn, XXI. 180. Żebracy, II. 201; III. 13, 19; IV. 411, 412; X. 95; XI. 120; XII. 222; XVI. 79; XX. 76, 262; XXIII. n, 63; XXIV. 4; XXIX. 97; XXX. 85, 107, 119, 1'35; XXXIV. 284; XXXV. 53; XXXIX. 347, 348. - dawanie chleba, XXIII. n. - w abrz. pogrz., XXIV. 4. - w wierzeniach związanych z mlecznością krów, XVI. 79. - w zwyczajach związanych z hodowlą świń, XXIIII. 136. Żegawka, żagawka, pokrzywa, Urtica urens, XXXI. 99. Żeglarze, XV. 23, 24. Ż e g l u g a. p. ankier, apławinos, bajdaki, bajdara, Iharka, bat, botas, cal, czółno, czówierz, draczka, droga wodna, drogar,drugar, drygawka, dubasy, duby, flis, galary, irklas, kiermy, komięga, ko'ryto, kot, kotwica, krępa, krupa, krypa, łodzie, łódki, łuotas, miedziaga, noczinos, pełć, pelt, pławok, pojazd, prom, rogoża, sta'tek, szkuta, szuchalaja, tratwa, wiciny, wiosło, .Żegnanie (się), ciasta, XXVII. 135. - ognia sobótkowego, V. 258. - przy rozpoczęciu pracy, XX. 255. - przy wietr~e gwałtownym, XIX. 113. - ran, VI. 59. ,- w lecznictwie, XI. 3,84 385.. Żegadło, żelazo do wypalania piętna, XVI. ·108. Żelatyna, jako spoiwo farb,XXX.162, Żelaza. p. oklepce, w łowiectwie, XXXI. 32 33. �639 638 Żelazny ploszcz, pIastr, Moscoviti- cum, V. 165. Żelazo, V. 4; XVIII. 184; XXlII. 55; XXXIX. 18 19, opt. M e t a l e i i c h a b I' Ó b k a. _ kładzenie do kąpieli dziecka, X. 3-56, pt. M a g i a. _ stare przeciw czarownicy, VIII. 364. _ u pługa, XX. 40. _ w baśni., XX. 252. _ w lecznictwie, XI. 381, 385; XXVII 153. w magii, VIII. 364; X. 3'56; XL 381, 385; XXVII. 153; XXIX. 122. _ w mitach, XXVI. 86, 98 133. Żeleznaja Baba, O, ros.), Baba żelazna, opiekunka pól i ogrodów, XXXII. 164, pt. D e m o n y o p i e k u ń c z e. Żelezomej, (j. ros.), bohater kultowy, _ XXXXII. 85. kapelusz z pawiem pió. rem, XI. 196. Żeleźniak, naczynie żelame, XXIX.45. ŻeIywa, (gw. hue,), pokrzywa zwyczajna, XVIII. 192. Żenczica, żętyca, IV. 175. Żeniaczka, małoletnich synów, n.300. Żenich, (j. ukr.), p, młody XV, 73, Żentycd, żeńczica, (j. ukr.), żętyca, Żeleźniak, IV. 175. (j. bIr.), żerdniki, XXXII.31. Żerdka, do wieszania ubrań, grzęda, IX. 279, 361; ,XII. 294. - w stępie, XXXIV. 148. Żerdnicy, miernicy, XXV. 22. Żerdź, w budownictwie, XI. 6'7, 173, 200; XXIX. 29; XXXIX.. 255, _ w łowiectwie, XXXI. 30. _ w zwycz. weselnych, XIV. 390. Żerdagony, gwiazda Wenus, I, 174,(j. słow.), .ofiara, XIV. 53. Żętyca, p. horda, zintyca, żenczica, żentyćia, II. 128, 207, 200; V. 58, 124, 125, 129;VI. 53; VII. 188; VlIiJ" 40, 42, 45; XII. 31; XVII. 145, 148, Żgajka, rybka jazgier, XIV. 12,7. ŻgIo, gzlo, koszula X. 19. ŻgIo, ubiór zmarłego, XV. 103, Żieba, żaba, XILI. 227. ŻieżuIos, żyżuIo, (j. lit.), wzdręga, ryba, XXXII. 24, Żije, (j. jak.), mieszkanie, XXXVII. Żernyczki, Żertwa 103. (j. lit.), koniki omam., XXXII. 38. Żito, żyto, XIV. 86, Żivina, (j. serb.), gra, V. 147. Żiwa, bogini Cyca, Xl, 358. ŻIoby, IX. 37, 280; XII. 3~0; XIV. 23;; XXIX. 103. - w magii, XV. 92. ŻIobek, p. szopka, I. 23; IV, 282; V. 154; XI. 18-2'0, 27, 28, 429; XIX. 109; XXXI. 54, 57, 58, 60. ŻIukto. {j. błro.), kadź a trzech nogach do prania bielizny, XXX. 24, pt. B e d n a I' s t w o. Żmija, p. bida, carcHia, człowiek _ w b'1śni XVllJ'I. 15t 155. _ gwiżdżąca, XVI. 20, 21. _ języczki, XVI. 20, 21. _ kamień żmijowy. p. wężowy, żabi Żirgialis, kamień, XXI. 228. _ korona, XXI. 228-232. _ latająca, II. 213. _ łeb w lecznictwie, VI. 158. _ moc obdarz.ania rozumi.eniem mowy zwierząt, XV. 192, rogi, XXI, 228. _ skóra w lecznictwie, XILI. 126, 227. Xl. 337; - smażona w lecznictwie, X. 358. tłuszcz w lecznictwie, XXXI. 28. ukąszenie, XXXIII. 124, 125, w baśni i legendzie, IV. 415, 417; VI. 35,5; IX. 168, 184. - w kulturze Europy, .XXI. 228-232. - w lecznictwie, XXI. 228. - w odpędzaniu burzy, XVIII. 179. - w wierzeniach, V. 218-220; VI. .226; XXI. 228; XXXII, 100; XXXVII. 281, 303; XXXVIII. 229. - w zwycz. hodowlanych, II. 337. - zabić, XVIII. 196. Żmijowiec pospolity, Echium vulgare, XXVIIII, 246. - aphr, XXXIX. 300. Żniwa, VI. 3'94; VIII. 306, 340; VII. 8, 18, 44; XI. 358; XIV. 132; XX. 54, 71, 143'; XXVI. 9,8; XXX, 225; XXXIX. 197, 225. - w zagadce, V. 48. Żniwiarka, XIV. 2122; XIX. 37. Żniwiarze, żeńcy, XIII. 32, 36; XX. 143; XXXV. 181. Żniwne, XXIX. 173. Żolqdek, XIII. 217, 221. - chory, XI. 396; XXX. 203, pt, Medycyna l u d o w a. Żolędzie, I. 113; XItII. 327; XIV. 10. 7'9; XX. 53, 56, 96,318; XXXVIII. 324. - dla nierogacizny, XXXV. 66. - kawa, II. 170. - pożywienie, XXXV. 66. - w mętowaniu, XIV. 377, 378. - w przepowiedni, urodzaju i pogody, XXXV, 68. Żolmirz, żołnierz, V. 48. Żolnierze, II. 71, 274, 27?, 366; VI. 21)2,254, 255. - w baśni, Vin. ~, 46, 52, 54, 129, 130; IX, 75-79; 334, 375-378. - śpiący w górach, XXXVII. 258,269. św. JÓzem. IX. 293. w baśni, XIII. 334; XV. 247; XVI. 268; XX. 264; XXIII, 140146; XXVIlII. 48; XXXI. 133; XXXII. 14;.XXXV. 289; XXXVII. 258, 259. - w S'zopce, I. 27, 29; XIX. 36, 38, 48,94; XXV, 63, 70, 71. Żolówka, szmata do popiołu, XXXIX. 327. Żona, cz-asowa, IV. 148. - głupia, I. 71. - kobieta zamężna, XVII. 155. - młoda, XXXII. 130; XXXIX, 197. - niewierna, XXXIX. 152. ,.- topielca, XII. 76.' - w anegdocie, XL 15; XXXI. 130-132. IW pieśni, VII. 174, 175, Żongler, XV. 182. Żuraw, XIV. 127. Żoukena, (gw. hue.), nazwa krów od barwy, XXXv. 134. . Żoutaczka, (gw. hue,), nazwa kóz, XXXV. 134. Żowna, (gw. hue.), dzięcioł, XIII. 113. Żowtilnycia, (g'\V. hue.), XIII. 217, 220, 222, 225, Żowtylo, (j. ukr.), barwnik do jaj, IV. 214. Żógawka, pokrzywa zwycz. p. ża~;jwka, żef!,a·wka, XIV. 12'7. ŻóIcień, roślina zakładana pod strzechę, IV. 315. ŻóIć, krowia, przeciw demonom, XXXIV,20. -. wołowa, spoiwo farb, X.XX. 166. Żółta barwa, p. barwa. - w hafcie, X. 304; XXIX. 186. Żółtaczka, II. 221, 289 335, III. 55, X. 100; 382, 384, 385, 398; XIII, 222; XXX. 39. �640 bU Żółtak, Chelidonium maius, XI. 399. jako spoiwo farb, XX .x17l. - święcone, XII. 61 Żóltooki, demon, XXXIV. 6, Żólw, gniazdo, XXXI. 100. totem, V. 18; XVIII. 18. - w bajkach, XVII. 275. Żur, Żółtko, - w mitach - IW kosmogonicz., '- związek z czarownicą, XXXVIII. 276. - choroba sztuce niecenia krów, VI. 48. Żółwie ziele, AntyhiHis XXXI. 100. Żórzyczka, 'bial:a vulneraTia, różyczka, mianka większa, Astrantia XXX.43. Żreb, żrebi, VII, 24. ognia, VII. 24. żrebcz, Jerzmaior (j. st. słow.), los, XVII. 212. Żreć, jeść, 'pożerać, w przysłowiach, XVI. 98. pierwsze otręby z żyta, XVIII. 165. Żudry, XXXIX, 427. Żuk gnojek, Geotrupes stercorarrius, czas s.ewu hreczki, II, 158. Żukola, nazwa krów, III. 45. Żuławy, XV. 182. Żupan, schupa, ts opon, IV. 175; IX. 27, 49; XIV. 15; XXII. 138, XJXV. 69; .xxVIII. 30, 143; X)pX. 84, 157; XX:XIV. 161, 162, 169; X:X;XVI. 268; X:XXVIII. 241; xxxrx. 451. - w przysłowiach, XVI. 9B. - dzierżawca żup solnych, XXXIV. 174, 145, Żubrówka, • pieniądze, XXXVH. 210. Żupy solne, Xl. 3'52, XXIII. 165, XXVI. 66; XXXIV, 174, 175. Żupany, zur, nycia, kwaśna kwasoka, polewka, kiselycia, kwasŻUł' z mąki żytniej, VI. 57; VIII. 123; IX. 72, 261; XL 71; XU, 9, 14; XIII. 142; XIV. 17; XVIII, 72; .xxV. 112; XXX. 214. Żuraw, przy studni, XII, 295; XIV. 301; XXX. 231; XXXIII, 110. - p. Żoruw, etymologia wyrazu, XVII. 186. - Ibika, XVI. 3120. - ptak złowróżbny, VII. 2B4; Xl. 226; XIV, 127. - w przysłow,u, XIV. 350. - w zwyczajach zapustnych, XII. 40, 147; XX. 167, 174. Żurawina, p. saraika, saroia, sirawina. Zusia żarnoś, (j. HU, gęsia kiszka, wzór, XXXII. 3B. Życie dawnych Słow;an, XXX. 245, 264. - domJwe, XXVIII. 110, - duszy po wyjściu z ciała, XXXIV. 11. - górali, XVII. 138-149. ludu, XVI, 271. materialne, XXVIII. 5, 110. oryli, XX. 57. osiadłe, XXXVII. 98. pasterskie, II. 191; IV. 27B; III, 374, V. 110; XVII. 147; XXVI. 152; XXIX. 118; XXXVII.' 120, 187, pt. Pasterstwo, - plemienia, XXXIX, 186. - płciowe, XXIV. 185. - powtórne, VIII. 351. - pozagrobowe, VI, 123; VIII. 350; XIV. 294; XVII. 185; XXVI. 120; XXXVII. 402, pt. W i e r z e n i a. - przedmiotów martwych, XVII. 55, 56, - rodzinne, II. 283. społeczeństw pi.erwotnych, XXXVIII. 283. - społeczne wsi, XXVIII. 5, 110, 111. - towarzyskie, X. B, 9, pt, Z w yc z a j e t o b r z.~ d Y t o wa. r z y s ki e. Życzenia noworoczne dla drzew owocowych, XVIII. 94, 95. Życzka, czerwona wstążka u koł_ nierza, III. 15---17, 29. Żyd XVI. Żydowska Żydowski wieczny 112, tułacz, taniec, XV. 79, BO. bóg, II. 347. polka, Żydzi faktorzy, kramarze, III. 314. - Ahaswer, nosiwody, obyczaje, XXVIII. 249; XXXI. 160. rzemieślnicy, III. 314. w medycynie ludowej, XI. 394. w pieśni, II, 70; VII. 170; XI. 213. 221, 358; XIII. 1'58,219; XIV. 369. w szopce, V, 155--157, 161, 16,9; XI. 24--28, 32, 36, 47--49, 135--- XXXIII. 29, pt. P i e c z y w o o b r z ę d o we. Żyły, główna Cephalia, XXXIX. 311. - na nosie, XIII. 4B; IX, 64. - podcinanie w łowiect., XXXIX.341 - w ziemi, II. 162. - z człowieka w baśni, VIII, 19B. - z dziecka w magii, XVI, 49, 50. Żymek, żymka, powróz u sieci do straszenia ryb, XIV, 127. Żymla, żytnia bulka, XVIII. 222. Żyrafa, XXXVnI. 54, 110. Żyrandol, z bursztynu, XXXIX. 384. Dziad, XXII. 3, pt. D e m o n y s z k o d l i w e, Żytko M. Boskiej, p. szarota leśna Gnaphalium Silvaticum, XXX. 51. Żytko p. Jezusa, gza'rota leśna, XXX. 51. Żytni Żytnia Baba, XXII, 3, 8, pt, D em o n y s z k o d l i w e. Żytnia Koza, XXII. 3. ŻytnIa Matka, południca, XXII. 7. Żytniówka, wódka, VIII. 71, 138, 143, 144; XIX. 3'5, 36, 41Żytnyji riżki, (j. ukr.). sporysz H. 158, 45, 48; XXII. 130-137; XXVI. 67; Żyto, p. reż, zito, secale, cereale, XXXI. 53, 56, 9, 61, 63. I. 80, 111; II, 216, 236; ITI. 29. - w zwyczajach i obrzędach B. Nar., 160, 300, 304; IV. 132, U6, 141, II. 221; VIII. 2212. 147, 148, 320, 325; V, 64, 168; - w zwycz. i ohrz. wesel., I. 25Q.. VI. 55; VII. 177, 274, 275; VIII. - wyrobnicy, III. 314, 37, 64, 182; IX. 4(}3;XI. 161; XII, Żygawiec, bedłka womitowa, Aga15, 143., 165, 298; XIII. 102-109, ricus emeticus, grz)"b, II. :ul, 221, 225, 23'2; XIV, 348, 369, 382; pt. Z b i e r a c t w o. XVI. 5i9; XXVIII. 6, 152 153, 157, Żygawica, woda zaskórna, XXXIX. 17oB,246; XXx. 193; XXXIII, 405, 114; XXX1V. 262; XXXVII. 202; Żylanyj, żylnyj, żylawyj, żywnej, XXXVIII. 324, XXXIX, 294, pt. (gw. hUe.), Wielki poniedziałek. Roś 1 i n y u p r a w ne. Wielki Czwartek, XXXIII. .29. - barwnik do jai, IV, 215; IX. 16B. Żylanyk, żylnyk, żylaweć, żylaw169; XVII. 33; XXIV. 142. nyk, pieczywo w W. Czwartek. - jako ofiara, XXII. 1. 41 Lud - Tom XL �b42 - ': ,l łamanie i zawiązywanie a'by nie rosło, XXI. 132. - obrzędowa kąp;el w życie, XILI. 31. - przepowiednie urodzaju, II. 223; V. 212. - suszone w lecznictwie, XVIII. 187. - święcone, XXX. 63, - ugotowane, para z żyta w lecznictwie, XVIII. 184, 190. - w lecznictwie, piórka, kwiat, mąka, XXX. 63, 64;XXXI. 96, 98, leC, XXXIV. 27'9; XXXV.' 60, w przysłowiu, IX. 419,58; XIV. 236. - z pierwszego snopa, II. 215. - z pszenicą, p. sędrzyca, sążyca, XIV. 88; XV. 211, pt. B ó s t wa. Zywa, Zywia, .xlV. '88; 'XV.2!1. Zywa szopka, XVIII. 75. Zywan, grubianin, XIV. 253, Zywe obrazy, XIX. 59, Zywe słowo, T. 53. Zywe srebro, XII. 300. Zywica, do czyszcz. zębów, III. 251. - jako spoiwo: bursztynowe, da. marowe, elemejskie, 'sosnowe, XXX, 161. - w lecznict., XIII. 341; XXXV, 148. - warzenie, XXXVIII. 351. Zywiciel, XIV. 63. Zywienie zmarłych, XX,' 204, pt. Z w y c z a j e i o b r z ę d 'y op 0:gr zebow e. Żywina, XXIX 96. Zywioły, pierwotne, XVII. 43. żywcem, XIV. 127. Zywność, XXXI. 14'5, XXXV, 78. - zdobywanie, XXXIX. 104. Zywny Czetwer, (gw. hue.), WieI. Czwartek, XII. 316; XIII. 29, Zywokost, lP. kościfoL, kusz ty fon, Symphytum officyn, V. 218, X. 278, 279;; XXX. 45; XXXV. 109. - kąpiel dzieci, VI. 160. - maść, XXX. 60, 66. - odwar, XXX. 64, 66. - smażony, XXX. 6u; XXXI. 100. Zywopłot, XXXIX. 207, Zywot, Pana Jezu Krysta, XXVII. ,7, 8, pt. Legendy. Żywot św. Aleksego i Eustachego, XXVII. 33, 34, 39. Zywotek, gorsecik, \Xv, 70, 71; XXIX. 129; ,XXXVIII. 359, 360, 440. Zywotnik, 'Aster novi beLgii, XXXI, 100. Żywotnik, amerykański, cyprys, Thuya occident., XXVIII. 246. Zywoty, męczenników, XXI. 110. - świętych, XV. 2Q6; XX, 205, 317; XXX. 133; XXXI. 49, 52. Zywrać, (gw. łodz,), gadać, mówić, VII. ZSL Żywy kamień, XXXII. 86. Żywy ogień, p. żywy ohoń, Watra, II. 207; V. 207, Żyzność gleby, XXXIX. 217, 218, Zyżule, O, lit.), p. wzdręga, XXXII. 24. pt. R y b o łów s t w o. Zywkiem, INDEKS ETNOGEOGRAFICZNY ArchipeLagi, wyspy, pólwyspy, fizjograficzne. części Grupy Archipelagi: AndamańskL p. Andamańczycy, I. 231-232; 11.98, 99, 110; XXXVIII. 239, 414. Aru. (koło N. Gwinei), XXXII. 57, Bismarka. (Admiralskie wyspy), ,XVI. 175; XVIII, 26. Hebrydy. II. 110; VI. 23. Malajski. (Arch. Sundajski), I. U, 54. Indonezja . .xXXVIII, 24, 409, 412. Marquesas, (Polinezja), XXXVII. 379, 381. Nuka, Hiwa, II. 106; I'X. 232. S-ta Cruz, XVIII. 22; Efate, XVIII.22, Raff wyspa, XVIII.. 22, 21. Vanicolo, XVIII. 22. Sundajski, p. Arch. Malajski, 69; XXI. 50. IV, Alor, Bali, Borneo, Celebes, Jawa. Sumatra, Sumba,wa, Timor, VI. 217; XXIX. 137. WYSpy: Aleuckie, VI. 217; XXIX. 137. Alor, ,xXXVIII. 355, Antylskie, Antylle, Antyle, VI. 237, Antyle Wielkie, VI. 339; XXXIX. 338. Antyle Wielkie, Jamajka, XXV, 51. Portorico, XXXIX. 3"38,San Domingo, ,XVII. 247. 41* świata, i podgrupy kraje, państwa. ELementy etniczne. Antyle Małe. Wyspy pod Wiatrem. Wyspy nad Wiatrem, VI. 339; XXXVII, 280. Astipalea. (na m, Egejskim), XXIII, 174. Balearskie, Baleary, II. 106; IX. 232. Bali, .xXXVIII, 412; XXXIX. 338. Banks'a, Banks InseL ('Melanezja, N. Hebrydy), XXXII. 143, 157. Banks Islands .(Am. Płn.), XVIII; 22, 24; XIX. 161, 166. Borneo, VI. 24, 115, VII. 6; XVII, 111; X,X. 207; XXXII. 59, 63; XXXV. 33; XXXVII. 301, 387, 3,88, 391; X.xXVIII. 4109, 412; XXXIX, 489. Cel~bes. (Arch, Sund.), .xXXII. 55, 159,62, 63; XXXVII. 391; XXXVIII. 391; XXXVIII. 411, 412, Bornholm. (Bałtyk.), VIII. 277. Brytyjskie, XXXIV. 104. Cejlon, p, Cejlończycy, I. 70, 252; II. 107; III. 252; V. 285; VII. 86; X. 345; XXIII. 174; XXXIV. 28; XXXIX, 489. Cooka, XXXVII. 378, 379. Corfu, Korfu, Kerkyra, VIII. 319. Curzola, Kerczola, VII, 83. Cyklady, VIII. 319. Syra, Delos, FinDs, VIII. 319. Thera, Thira, Santorini, XXXIV. 79, 106, 107, 125, 134, 137. �644 Cypr, Cyprus, Kypros, II. 105; lXVI. 30; XXXI. 45; X.XXIV, 66, 69, 72, 79, 101, 104, 105, 117, 125, 127, 128, 131, 134, 136, 139, XXXVIII. 371. Egejskie, XXVII. 55; XXXIV. 136,276. Egina, XXXlV. 7'9, 96, 134, Ekwatorialne, XXXVII. 379. Ellice, (Polinezja), XXXVII. 379. Fi:dżi, p. Fidżyjczycy, I. 232; XXXVIII, 396; XXXIX. 33.5. Filipiny, II. 106; VI. 329; XXI. 53; XXXII. 57-60, 63; XXXVII. 358, 376, 386, 3'88, 389, 3'91-393. Jolo, Lu'bang, Mindanao, XXXVII. 387; XXXIX, 340, 426. FOln, XVI. 112. Georgijskie, (Atlantyk), VII. 2. GHberta, VII. '62,63, 155-15,9. Grenlandia, p. Gtenlandczycy, VI, 16; VII. 58; VIII. 96; XVI. 111; XXIX. 135-137; XXXVII. 371, 372; XXXVIII. 250, Hawai, Sandwich, I. 238; VII. 20; ,XXXVII. 37'6-379; XXXVII1.259. XXXIX.426, Helgoland, T. 184; II. 365. Hokkaido, Jezo, (Jap.), ,XVIII. 88-90. Jawa, VI. Hl; VIII. 452; X. 458; XVI. 175; .xXXV. 33, 51, 55, 6'3; ,XXXVII. 386, 388; X.X.XVIII. 387, 399, 412. Diokja, X. 458. Genteng, XXXII. 55. Somarang, XXXII. 55. Kadiak, p. Kadiacy, (Oc. Wielki), XX. 180. Kamiros, XXXIV. 78, 106, 107. Kanary'jtSkie, VII. 163; XVII. '243.; XXVII. 172, Ka'rDlińskie, II. 99. Karpathos, Kerpe, (m. Rodos a Kretą), III. 383. Kefalonia, Cefalonia, (wyspy Jońskie), VIII. 319. Keos, XXII. 11. Korsyka, La Corse, Corsica, p. Korsykanie, II. 172; V, 269; X. 341, 342; XXXV. 198. Kreta. Kriti, Kirid, Candia, VII. 237; VIII. 319; X. 262, 368; XVI. 29; XXVII. 54, 5'5, 188; XXXIV. 68, 73, 104, 125, 134, 137, 277; XXXVII. 28,9. Knossos, X, 366; XVI. 29; XXXIV. 132. Kumasa, Koumasa, XXXIV. 66, 94. Wasylika, XXXIV. 109. Krk, Kerk, XXX. 248; XXXVIII. 364. Ks. Yorku, (Melanezja), lXVIII. 26. Kuba, XXXIX. 338, Kurylskie, X. 347, XI. 341. Lemnos, XXXVIII. 48. Lombok, (wyspy Sundajskie), XXXII.60. Luzon, Lucan, (Filipiny), ,XX,XII. 50; XX.X'VII. 387--389, 3192. Madagaskar, p, Malag.asowie, I. 154; .II. 100; IV. 73; VI. 114; XIV. 193; XXX<III. 1,93; XXXIX. 55. Mangarevan, (Oc. Spokojny), XX)C·VII. 378, 379. Manila, XXXII. 58; XXXVII, 387,392. Mariańskie, I. 110; VII 63. Melanezja, p. Melanezyjczycy, I. 231, 237; )CVII. 263; XVIII. 21, 26; XXXVI. 20; XXXVII. 358, 376, i378; XXXVIII. 24, 211, 409; XXXIX, 68, 91, 488, 489; p. Nowa Brytania, Nowa Gwinea, Nowa Kaledonia, Fidżi, Salomona Wyspy. Mikronezja, 1. 231, 232, 237; VII. 62; XXXVI. 20, 378; XXXVIII. 211; XXXIX, 68, 489; p. Gilberta, Ka- rolińskie, Mariańskie, Marshala, Palau, Ponape. Nikobarskie, Nikobary, Nicobar-Island, II. 98; XXXIV. 43, Nowa Brytania, New Britain, Neupommern, (Melanezja), I. 69; XVIII. 26; XXXIX. 468. Nowa Gwinea. New Guinea, I. 232; III. 220; IV. 70; XVIII, 16, 20, 46; XXII. 28; XXVI. 142; XXXIII. 2; XXXV.197; XXXVI 367; XXXVII. 301, 358, 359, 377; XXXIX. 76,488. Nowe Hebrydy, VI, 23'9. Nowa Irlandia, New Ireland, Neumeklenburg, (Melan.), XVIII. 26; XXXIX. 488. Nowa Kaledoni.a, New Caledonia, Nouvelle Cale donie, (Melan.), II. 99; IV. 70; XXXIX. 487, 489. Nowa Zelandia, New Zealand, 1. 23Q; II.98, 107; IV. 448; VI. 323; VII. 20; XVIII. 21; .x:XXVII.377, 379. Wyspy Chatham, XXXVII. 378, .379. Oceania, I. 136, 237; XIII, 164; :XV. 13; XVIII. 43; ,XXI. 42, 51; XXV. 127; :XXVI. 123; XXVIII.10; XXx. 253; XX.XII. 143-1ł5, 156; XX.XVI. 23; XXXVIII. 211; XXXIX, 7, 31, 32, 46'5, 488; p. Melanezja, Mikronezja, Polinezja. Pag, XiXX 248. Palau, XXXVIII. 211. Pitcairnt, (Oc. Sp.), XXXVII. 379. Polinezja, I, 22·9, 231, 235; II. 302, IV. 69, 70, 73; VII. 16, 18------20, 28; XVIII. 24, 26; XX.XVII. 376, 377, 380, 3S5;XXX'VIII. 409; XXXI,X. 69, 400; p. Alon, Ellice, Futuna, Wyspy Hawai, Tonga, Samoa, Wyspy Towarzyskie, Rapa, Tuamotus. Ponape, XXXVIII. 211. Rab, XXX, 248. Rapa,oparo, (Polin. Wsch.), XXXVII. 37'9. Rodos, Rhodos, (m. Egejskie), .x.x.:xIV. 19. Rugia, Rujna, Rana, Rugen, (Bałtyk), II. 5; VIII. 275, 276, 278, 281-284, 289, 294, 296, 301-305, 307, 315, 3'16; XI.364, 419; XIV. 36, 45,50, 51, 63, 172, 173, 220, 234; XVII. 229; XXV, 121; XXIX. 105; XXXI. 168; XXXUIl54; Arkona XIV. 32,38, 42, 50, 63, 208, 209; XVII. 194; XXIV. 87, 90; XXV. 121, 125; lXXVI. 71. Brzegi, Breege, VIII. 282; XIV. 173. Jarnice, Jarnitz, VIII, 276. Jasmody płw, VIII. 282. Maitzin, XXXIII. 67. Podmin, VIII. 2718.Radegost, Rieder, Riediere, Retra, XIV. 42, 50, 218, 219; XVII. i94, 202; XXIV. 90; XXV. 121, 125. Schlossberg, XXV. 121; Swantow, VIII. 278; Torąty, Regensdorf, VIII. 276. Witów, Witfelde, VIII. 28Q; XIV. 173. Witawce, Witów, VIII. 2 82. Zaścieniec, Sassnitz, VIII. 282. Zgorzyce, Schorch. Rugia, Schorch, VIII. 2715. Zubzów, VIII, 27,6. Sachalin, Karafuto, II. 197; X. 347; XV. 261, 262; XVI. 117, 126-128, 13Q-134; XVII. 95, 96, 98, 106, 108; XVIII. 80, 81,85,89, 90; XXX. 229; XXXVIII. 332; .xX:XLX. 8, 419. Tarajka, XVI. 131. Samoa. p. Samoańczycy, VI. 323; VII. 18, 19; 'XV. 14; XVIII. 27, 29; .xXXVII. 378, 379. Salomona, ~Melan,), XVIII. 25. Samos, II. 105, 106 1 �646 San Domingo, XXXIX. 338. Sardynia, Sardegna, IX. 262; XXV, 129; XXIX. 205; XXXVII. 423; XXXI.X. 113. Singapore, Singapur, (na płd. od Ma. Jaka), XXXVII. 3S8. Sumatra, (wyspy Sundajskie), VII. 13; XVI. 175; XVIII. 41; XXV. 44; .. XXXII, 59, 63; XXXV. 33; . XXXVII. 3Q1, SS6, 388. Sumbawa, (w. Małe Sund.), VI. 231}. sycylia, .262; XIV. 343; XIX. 114; XXI1X. 205; XXXI. 134; XXXII. . 57; XXXIV, 125, 139; XXXVII. 423; XXXVIII. 31, 250. Św. Heleny, (Atlant.), H. 171. .Tahiti, Otaheiti. XXXIX. 496. Tasmania, p. Tasmańczycy, XXXVIII. 4'09. Timor, XXIII. 174, Tokelau, (0<:.' Sp.), XXXVII. 379. Tonga, PrzyjacieLskie Wyspy, Frien.~ly-Islands, VI. 122, 339; VII. 118; ,X,XXVII. 379, Torresa, Torres Inseln, (N. HebrYdy), .xVIII. 16, 18, 20, 26. Towarzyskie, Gesellschaft Inseln. Archipel. de la Societe, VI,. 115, 239; VII. 20; XXXVII. 378, 379. Triobrandu, XXXVIII. 278. ~uomatus. Wyspy Paumotu. (polin), .xXXVII. 37:9, Vsedom. Uznojma, Uznam, obok Rugii, VIII. 277; XVIII. 46; XXXVII. 265. Uvea. Wallis-Insel, (Oc. Sp.), XXXVII, 379. Vancouver, (Oc. Sp.). II. 99; VI. 117; VII. 17; XVIII. 54. Wielkanocna. Tepido de Fenua, Rapanui, Waihu, XXXVII. 380----36, zanzibar, VII. 221. 64c Zelandia. Sjiilland, IX. 282. Seeland, p. Dania, Półwyspy: Alaska, VI. 217; XVIII. 46, 52; XXII, 87; XXIX. 136, 137; XXXVII. 366, 371; XXXVIII 387 Point-Barrow, XXV. 3·. S. Lawrannce wyspa, XXXVIII. 398. Arabia, p. Araibowie, IV. 70, 73, 78; XV. 27, 2'8; xXI. 270; XXIII. 162; XXX. 231; XX,XII. 62; XXXV.1~8; XXXVI. 56, 69, 167. Mekka, .xxXVII. 389; .XXXIX. 308. Bałkański, p, Bałkany, XXXI. 170; XXXIX. 00, 124, 131, 442. Hel, V. 321; XXVII. 168; XXVIII. 38; XXX. 173. Floryda, Florida, VI. 16; lXVIII, 25. Iberyjski, Pirenejski, p. Hiszpania, Portugalia, III. 177; XXII. 101; XXXVIII. 215; XXXliX 112. Istria. Istrja, XXIX. 2{)5; XXXVII, . 437. Kamczatka, X. 347; XXXIX 8, 67, 419 Kolski, VII. 2. Korea, Komi, Kaoli, Tschao-sjen. Tschosen, VIII. 98; ,XI. 335, 33S; XV. 146; XXX. 231; XXXIV. 28, 31; XXXV. 195; XXXVII. 401; XXXVIII. 343; XXXI,X, 420. Malajski, Ma,lakka, I. 231; XXV. 127; XXXII. 62; .xXXVII. 388; XXXVIII. 414. Ngo. lud., XXXVIII. 414, Skandynawski, III, 174. Taurydzki, Tauryda. Krym, IV. 346; XXVI. 50; XXXIV. 90; .xXXV, 184, 195. Części świata Afryka. Ogólnie, I. 11,233-239; n. 98, 105, 106; III. 175, 252; IV, 69-71, 73; V. 210; VI. 9, 24, 118; VII. 2, 7, 8, 12, 16, 17,25,28. 87, 221; VIII. 6, 283; X. 222, 243, 260, 339, 341; XI. 350, 432; XV. 13, 18, 19, 182; XVI. 175, 325; XVII, 35, 133, 2,74; XVIII, 228; XXI. 42, 50-53; XXIII. 178, 179; XXV. 38, 127; .xxVI. 123; XXVIII. 139; ,. .xXX. 91, 2W, 253; XXXII. 51, 53, 56, 60, 62, 114, 137,192;XXXIII. 20; XXXV. 35; ,XXXVI. 20, 356; ,XXXVII. 76, 294; XXXVIII. 24, 62, 86, 123, 246, 247, 248; XXXIX. 32, 182, 196-2'21, 308, 341, 407, 465, 488, 489, Alego, XXXIX. 211, 224. Benni Mazar, XIII. 270. Cyrenaika, .xXXVIII. 371. Essan, XX:XII. 56. Ga'bis, XXXVIII. 86, 98. . Gem, XXXIX. 224. JogoKebu, XXXII. 60, Kaarchuonio, XiX.XIX. 205. Kenia, XXXIX. 182, 183, 1'91. Mombasa, XIII. 270. Ng'iys, XXXIX. 199, 203, 218, 221. Sakwa, lok. afr, .xXXIX. 211, Tipasa, XVI. '32,5;p. Abisynia, Alger, Angola, Dahomej, Egipt, Etiopia, Gwinea, Kamerun, Kavi. rondo, Kissum, Kongo,Lake Eyassi, Lake Nyassi, Luo, Marokko, Natal, Numidia, Rodezia, Sakwa, Senegal, Sudan, Tripolis, Tunis, Uganda, Wybrzeże Kości Słoniowej, Złoty Brzeg. Afryka Płn., XXII, 72, 101; XXXIII. 19; .xxXIV, 43, 276; XXXV. 195; XXXVII, 362; .XXXVIII. 272. Mauritalfia, XXXIX. 307. Afryka Płdn., VI. 118,225,232. 238; XVIII. 41; XXXII. 113; XXXVII. 371, A f ryk a P ł d .-Z a c h, XXVII. 70, 280; .xXXVII. 7'0, 79. XXXVIII. 52, 63, 86, 96, 344. Gobabis, XXXVIII. 122, 127. Namib, XXXVIII, 52, 95. Kavirondo, XXXLX. 182, 210, 223. Kavirondo Centralne, XXXIX. 182, 1~1, 2,93,210. A f ryk a Ś r o d k o wa, ;XVIII. 42; XXVII. 79, 371; .xXXVII. 280; XXXVIII. 211. Kilimandżaro, XXXIX. 3.02. Uelle, X;XXIV. 13.9, Windhuk, XXXVIII 122. Afryka Wsch., XVIII. 42; Gambila, XXXIX, 345. A f ryk a Z a c h., VI. 22, 243, 244, 336; XXXVII. 280. Afryka,: Abisynia, I. 154,234; VI. 239, 339; XXI'I. 14Q;XXX'V. 95; .xXXVII. 362; XXXVIII. 368---371. A l g e r, Algeria, XIV. 31i; XX'!I. 102; .xXXV, 180 Alego lok. afr, X.xxIX. 211, 224. Angola, XXXVII, 716,7,9; XXXVIII 63. A s e m b o, lok. afr., XXXIX. 210. B a m u m, (Kamerun), XIV. 31l. B e r b e r i a, p, Berberowie i Kaby_ łowie, X. 2UO. D a h o m e j, p. Dahomejczycy, I. 23'3; XXXII. 56; .xXXVIII. 343. E g i p t, p. Egipcjanie, I. 13, n6, 239; II. 104, 105; III. 177, 17,9,235; VII. 16, 63, 64, 152, 339; VIII, 96, 282; liX. 160, 161; XI. 221, 239, 289; XII. 334; XIII. 145, 259, 267, 270; XIV. 193, 197, 198, 213, 404; XV. 2S, 29, 141, 150; XVI. 17, 26, 115; XLX. 124; XXVI. 148; XXIX. 168; XXX. 92, 229, 231; XXXI, 163; �648 XXXII. 65, 88, 135, 155, 162; XXXIII. 19; XXXIV. 80, 125, 126, 134, 137, 139, 276, 277; XXXV. 73, 155, 173, 197; XXXVII. 125, 355; XXXVIII. 343; XXXIX. 19, 68 Aba-el-Dakf, XIII. 268. Aleksandria, III, IOU; XIV. 198; .xXXIV. 134; XXXVII. 288. Beni-Suef, X:III. 267. Chemnis, lXXIXVII. 127. EI-Gamhud, XIII. 267, 280; XIV. 404. Fesżn. XIII. 2£7, 280, Kair, lXIII. 145, 146, 269, 270, 2'81; XIV. 197, 198, 404; XVI. 115. Klimun, X'IV. 4104. Magaga, XIII. 266, 270, Memphis, VII. 287. Minie, XIII. 267. Port Said, XUI. 144. Szaruna, XIII. 267, 2'69, 27'6-278, 2B{).Szejch-Fadl. XIII. 270. E t i o P i a, XV. 29; XXXVII. 359. Amhar, VII. 641, Anzowie, II. 99, Haramantowie, II. 99. G w i n ea, VI. 20, 118, 122; XVII. 19. G w i one a angielska, XIV. 311. G w i n e a francuska, XXVI. 141. Kalabar, VI. 1'6, 117,123,243. K a l a h a l' i, XXXVII.. 74, 716,7,9; XXX!VIII. 52. K a m e l' u n p, Kameruńczycy, I. 153; XIV. 311; lXVI. 175; XXXV. 33. K a l' t a g i n a, Carthaga, Kart hago, II. 105; XXII, 510. K o n g o, 00. 341; IXJXII. 140; XIXJXilI. 150; XXXII1.156; XX.XVII. 371. K o n g o b e l g i j s k i e, XXXVIII, 4'7'9;XXXIX. 19, 211. Luo, XXXIX. 184, 186, 186-192, 195. M a rok k 0, ,X, 222; XXXII. 55, 56; XXXIII. 20; XXXIV. 110, 111, 121, 125, 184, 294; XXXVII. 389; XXXVIII. 383. Fez, XXXII. 56; 649 XXXIV. 121. Reinlah, XXXIV. 184. Tanger, XXXVIII. 388. N a t a l, XXXVII, 2'94. N i e w o l n i c z e W y b l' Z e Ż e, VII. 6. N i g e l' i a, XXXVIII. 34>3. N u m i d i a, XXXV 198. R o d e z j a P ł d., XXXVII, 77; .xxXVIII. 344. R o ci e z j a P ł n., xxxr~ R u a n d a, (Afr. Równik), 358, 212, XXXVII. S a h a l' a, XXXIII. 144; IX:XXIX, 3,40. S i e l' l' a L e o n e, XVII. 275. Senegal, XVII. 19. S u d a n, XXXVII. 362; XXXIX, 56, 183, 335. T a n.g a n i k a, Tanganyika Terrytory, (Ak Wsch.), .xVI. 1'75; XXXIX. 335, T o g o, KVI. 175; XX,XII, 5'3, 56. T l' i P o l i s, Tr~politani:a, XXXII. 56, Muschia) XXX!I. 56. T u n i s, XXII. 102; XXXII, 53; X:x.xVIII.31, Sfaz, XXXII. 53, D g a n d a, XVIII. 44, 45; XXXII. 113, 154. Wybrzeże Kości Słoniowej, (Afr. zach), X!lV. 193. Z ł o t y B l' Z e g, II. 106, Ameryka A m e l' y kap. Amerykanie, I. 11,225, 1236,237, 241; II. 110, 3-70; IV, 11, 67, 70, 73, 78; V. 83; VI. 22, 24, 114, 117, 118, 217, 232; VII. 12, 17, 28,80,81,_ 87,287,296; VIII. 7, 97; Xi. 10, 222,243;IXI. 93,103,328.351, 432; XII. 15, 187; XIII. 164; IXV. 13,15,18,19, 142;XVII. 5,35,58, 65; XVIII. 46, 72, 228; XXI. 37, 42, 51; XXVI. 123; XXVIII. 250; XXX, 230, 253; XXXI. 153, 154;XXXII. 51, 52, 62,97, 163, 171; XXXIII. 68; XXXIV. 96, 186; .xXXVI. 23, 336; XXXVII. 309; XXXVIII. 25. 213, 256,":300; .xXXIX. 21, 26, 32, 49, 68, 69, 91, 94, 400, 417, 424, Filadelfia, XXXVIII. 13. 426, 465, 487. Ameryka P~d .. II. 98; VII. 5, 24; XVIII, 51, 233; XXII. 140; XXV. 38, 127; XXVIII. 10; XXXII. 112, 143; XXXVIII. 284, 408. A l' g e n t y n a, III. 175; XXX'!, 165; XXXIII. 118. B a ka i l' i, XXXII. 155. Bo l i w ia, VB, 326, 3'27; X,XXI. 165. Patacamaja, VII. 326. Brazylia, II. 106; III. 176; VII. 9. 17, t8; XV. 18; XXXJI. 169; XXXIX. 302. C h ił e, VI. 3'34; ViII. 25; iX.XXVll. 380, 382. Ecuador, X,X. 127. Guayana, XXV. 12'7. K o l u m b i a, XVIII. 46, st. Bogota, VI. 24; VII. 17. P a ra g wa j, XXXI. 165. P a l' a n a, III. 176; X.xXJX. 302. P e l' u, p. Peruwiańczycy, I. 237; II. 106; IV, 73; ViI. 124,238,.,239; VII. 9; 15, 1'8, 19; VillI. 204; .xxV. 137; XXXII. 147. Moche, Mochercs, Xx..."'CVIrI.394, 407, 408, T i h u a n a c u, XVIII. 233, 234. Z i e m i a O g n i s t a. l. 70, 71; III. 221. A m e ryk a Płd. - Z a c h., XVIII. XVIII. 53; XXV. 127; XXXII. 98. Ameryka Płn., 1.14; VI. 334,339, 385; VII. 3-7, 13, 15, 19,24; lXVII. 5, 35, 65; XVIII. 46, 55; XXIII. 45; XXV. 127; XXVIII. 10; XXIX. 13, 136, 196; .xXXII, 85, 88, 93, 102, 108, 119, 127, 139, 143. 146, 148, 149, 154; XXXVIII. 391, 405. p. Kanada, Meksyk, Missisipi, XXXIX. 425, stany Zjednoczone. Ka n a da, I. 23'7; VII. 80, 81; OOVII. 6; XXX,VII. 367, 369, 371. K o l u m b i a B l' Y t Y j s k a, XVIII. 52,54. Quebeck, XXXVII. 367, 368. A m e l' y kaŚ l' o d k o wa XVIII. 233; XXV. 127, G u. a t e m a l a, XIX'V. 127; XXXII. 112, 139, 154; XXXIII. 398. H on d u ras, X.v. 141. M e k s y k, Republika Mexicana, I. 237; 11. 104; VI. 24, 242, 3-29; VII, 6, 15; XVIII. 233; .XIXV. 127; XXX1.154; XXXII 00,62; XXX'V. 177; .xXXVII. 3098; XXXVIII. 286, 287, 388, 472. Tepexpan, .xXXVIII. 388. M e x i k o, XV. 18. Nowy Meksyk, New Mexico, III. 215; IV. 64; XVIII, 54; XXXII. 52 Chawa Valley, XXXIV. 71. A m ~ l' Y k a I' ł n., Stany Zjednoczone, Am. Płn. D. S, A. I, 14; II, 3'72; III. 175; IV. 61; VII. 81; lXV. 224; XXXlII. 192; .xXXVI. 327; XXXVII. 368, 387; XXXVIII. 16, 25, 28i!, 466; X.xXIX. 425, 435. Arizona, XV.1S; XVIII. 54. GreatBassin, XXV. 127. Indiana, XXI. 92, Illinois, III. 175. Kalifornia, II. 96; IV. 69, 73; VI. 16; XVII. 9; XVIII. 4'6; XXV. 127. Minnasota, XXXVIII. 388, 399, 407. Oregon, VI. 20; XXV. 127, Pensylwania, Pensylvania, XXXVII. 367. Texas, XI. 256. �650 651 Wisconsin, XXXVIII. 407; miasta: Chichago, VII. 80, 81, 89, 2218, 287; ,XL 423. Chawa - Valley, x'x':'CIV. 71. Mexico, XV. 18. Midletown, XXXVI.l54. Newark, XXII. 61. Point-Hope, XXXVIII. 38'7. Waszyngton, Washington, XXX. 235; XXXVH. 3?2', 37'5. A Polacy w Ameryce: Bandera, św. Jadwiga, łaski, XI. Panna 25tl; Maria, osady Pu- polskie Texas. Atlantyda, XXXVII. 383. Australia p. Australczycy, Nowa Ho landia, I. 170, 231, 232, 242; II. 99; IV, 71; VI. 9, 15, 20, 117,226,336; VII. 16, 21; X. 243; XI. 352, 432; XIV. 191; X!V. 11, 13; XVI. 411; XVII. 3-35, 39, 40, 44, 45; XVIII. 14-16, 18" 20, 24, 43, 46, .5'1, 228; XXI. 270; XXIII. 32, 44, 178; XXV, 128; .xXVII. 172; XXX. 230, 2503"254; XXXII. 163, 192; XXXVI. 23, 3tll; XXXVII. n, 358, 371, 377, 37,9; XXXVIII. 285, 409; XXXIX. 21, 31, 86, 91, 489. Queensland, VI. 15. Walia Nowa VII. 36. Wiktoria, XXXII. 157. Azja, I. 11, 100, 107, 109, 110, 156, 232-238, 240; II. 370; III. 5, 175, 100, 235; IV. 71, 75; VI. 20, 25, 114, 116, 125, 232, 239, 322, 339; VII 18, 61, 86, 287, 288; VIII. 6, 96-98; XI. 103, 432; XIII. 164; XVII, 171, 1'Z2; XVIII. 228; ,XXI. 42, 50, 51, 53; XXIII. 33, 34, 47, 48; X,XIV. 83; XXV. 127; xxvI.' 31, 123; XXVII. 52; XXVIII. 10; .xXIX. 125, 136, 138, 146, 169; XXX 216, 228, 254, 255; XXXI. 153, 154; XXXII. 50, 51, 94, 102, 114; XX.XIV.:Y1, 179, 183, 186; 23, 351; XXX'VH. 363, 386; XXXVII. 363, 366; XXXVIII.' 36, 148, 2'11, 226, 2712, ~O; XXXIX, 6, 21, 31,32, 68, 7'9, 815.88, 123. 139. 359. z ja M n iej s za: Anatolia, II. 104; III, 1717;VII. 295; X. 344; XV. 141; XXII. 72; XXXI. 171; XXXIV, 101, 130, 136, 137; XXXVIII. 3942; XXX1X. 441. Cesarea Kapadocka, XIX. 6.6. Cylicja, Adana, XXXII. 102. Efez, :XV. 25. Kactava, XVI. 290. Mouci- Yery, XXXIV. 701, 134, 137, 'Kolchida, XXXVII, 127, p. Frygia, Kapadocj,a, Lidia, Troja A z j a P ł d., I. 231; XXXI. 154; XXXIV. 1'8i4;XXXLX, 7'8. A z j a P ł n., XXx. 2tW; XXXIII. 137, A z j a Płn. - W s c h., XXXlX .120. A z j a Płn. - Z a c h., XX.X'. 128, A z j a P r z e d n t a, XXXIV. 276; XXXIX~ 489. p. Afganistan Beludżystan, Persja, (Iran). Azja Śradkowa, III. 5,183; V.1, 2, 39,105; XVII. 189; XXX,I V, 65, 173, 177; XXXVII. 166; XXXVIII. 39, 43, 351; XXXIX. 96,4'20. Buchara, VII, '55. P a m i r, Dach Świata, l. 240, V. 2; XXXVIII. 32; XXX:IX. 8. A f.g a n i s t a n, p. Afganie, XXXII. 51: 63; XXX'VIII. 343. A n n a m, Anam, p. Annamici, III. 179; XX,XIV. 28; XXXVIII. 415. A r m e n i a, p. Armeńczycy, Ormianie II. 106; IV. 65; VII. 85; XI.71l; XII. 271; XVIII. 1T9; XXx. 231. A s s a m, VI. 114; XXXV. 197; XXXVII. 371. A s a n XXXVIII. 414. Asyria, p. Asyryjczycy, II. 367; 21; XVI. 27; XXx. 229, 254; XIV. 21; lXVI. 27; X.Xx. 209; 254; XXXVIII. 350, Niniwa, I. 118; X.344. Aszchaood, XXXIX. 3D. B a b i lon ta, Sennar, p. Babilończycy, I. 105; Xry. 29; ~v.I. 17, 26; XXV. 38; XXX. 229, 232, 254; XXXI, 46; XXXII. 143, 146, 152, 153, 155. Babilon. Bab-ilu, I. 13; X. 343, 344; XUI. 163; lXV. 2'1; XXXI,I. 143, 153. B a k t fi: a, Baktriana w Azji Środkowej, na płn. zboczach H~ndukuszu państwo starożytne. VII. 85, 287; XXXIX. 112, B e l u d ż y s t a n, IV. 78; XXX. 231. B e n g a l, (lndie PrzedJgangesowe), III, 17·9; VII. 9, XXV. 44; XXXII. 56; XXXIV. 33. Bellary, (Indie Przedgang,), XXXIV. 184, 185 Benares, V. 285. Berar, (Przedgang.), X.XXIV. 43. B h u t a n, Butan, X.XXIV. 28. B i r m a. Burma, p. Birmańczycy, XT. 103; XXXIV. 28, 3,8, 43, 44; XXXVIII, 413, 414 B i z a n c j u m, Byzantium, VII. 3-01; XV. 30; XVI. 284, 325, 326; XXIX. 159; XX'X. 172, 183; XXXVI. 286; XXXVII. 355. C h a l d e a, Babilonia, p. Chaldej-. czycy, XiII. 335, C h i n y, Czung-Hua-Miu-Kue, p. Chińczycy, I. 12, 177, 215; II. 367; III, 215; IV. 701-73; V. 2; VI. 23, 123, 125, 230, 24'1, 385; VII. 7, 19, 287, 296; VIII. 6, 8, 18, 19; XI. 103, 104, 336, 431; XV. 146, 149; XVIII 91; ,XX. 204; XXII. 95, 126; XXIII. 34, 46; XXV. 42; XXIX. 125; XXX. 183, 230, 231; .XXXII. 51, 55, 57, 62; XXXIV. 28, 31; ,XXXV. 197; XXXVII. 363, 364, 380, 397, 401; XXXVIII. 272, 3'99, 414; XXXIX. 48, ·68, 112, 489, p. ludy Katchin, Mao, Tao. prow. Shantung XX.XVII.I. 394. C o c h i n, Koczin, X:X,X!IV. 42. C h o l~e z m, starożytne państwo nad Amu-Darią, X.XXI:X. 78, 96. Cyamby, II. 110. D a g e s t a n, XX:X:VIII. 350. D a k k a, (Hindukusz), XXXII. 56. D a r d i s t a· n, VII. 61. G o a, II. 105; IX. 233. H i n d u s t a n, II. 98, 106, 297, 302, 303; IV. 75; VII. 3, 6, 8, 12. Hi s a r l i k, P. Troja, VII. 200, 287, 292; XV. 18. I n d i e, II. 82 103, 105, 107; III. 177179; IV, 78; V. 284, 285, 370; VII, 12, 14, 16, 40, 85, 233, 287, 290, 29'1, 300; .x. 111, 222, 346, 370; XI. 432, 437; XII 335; X.III. 25:9, 260, 291, 294; XIV. 191; XV. 15" 19, 195--19'8; XVI. 17; XVII. 20, 26, 35--37" 262, 263; XX. 300; XXIII. 48; XXVI. 116; XX,X. 183; XXXI. 169; XXXII. 56, 60, 85, 102, 1451' 151, 152; XX:XIII. 137; XXXIV. 26 32; .xXXV. 184, 186, 188, 195-197; XX.XVI. 146; XXXVII. 3, 288" 301, 365, 401; XXXVIII. 40, 250, 343; XXXIX. 48, 68, 85" 113 I n d i e A z j a t y c k i e, I. 226. Indie Hi zpańskie, XXXVIII, 239. �653 652 I Ilid £ e H o 1 e n de r,S k i e, XXIX. 207; XXXVII. 392. Indie Południowe, 1.134,150; XXXIV. 37. r n d i e Pół n o c n e, XXXIV. 41. I n d i e Płn. - W 5 C h., VI.9, 3Z9, 385; XXXVII. 363. Ill/die P;I"<zedga',ugesowe" I. 11-'15, HO, 116, ,233; IV. 69, 70, 73, 7'5; XXXIX. 465, 489. Indie Wschodnie, XVIII. 109; XXXVII. 389. Indie Zachodnie, XXV. 127; XXXIV.40. I n d i e, Bombla-j, III. 252; IX. 370. Coc;hin, Koczin, Goa, Kalkuta, VII. 6'3. Madras, Malabar, Pondichery Orissa, VII. 12, 13. Indochiny. I. 236; IV. 71, 73, 79; XVII. 26; XXXI. 153; XXXVIII. 222, 4114; XXXIX. 68, Ill, 112, 128, 129, 489. p. Annam Ayunthia, Birma, Cyamqy, Kambodża l Syjam. I ran" p. Irańczycy, I. 114; III. 171; IV. 63; XlIV. 207;X. Ill; XXXI,X. loll. p. Afganistan, Beludżystan, Persja, Media. J u d.e a, p. Izrael, Palestyna, II. 105; XIII. 163; XIV. 47; XXXI. 46 Jak u c j a, p. Jakuci, x.x,xVII. 97, 123; XXXIX. 88 Jakucka Repu:blika, XXX,VII. 100. Jakutsk, XXXVII. 101. Kołymsk, XXXVII. 108. Orkon, X.XXVII. 103. Werchojańsk, XXXVIIlOO. J a p o n i a, Nippon, p. Japończycy. I. 136., 154, 231, 236; IV. 69 71, 78; VI. 25; VII. 14, 80; X. 12B. 240, 347, 368, 465., .477; XI. 103, 104, 339, 340. 431; X!'I. 271; XV i·",·..,. 148, 149; XVIII. 109; XXIX. 192., 204; XXX. 183; XXXII. 51, 57, 60, 192; XXXW. 28, 31; X'XXV. 36; XXXVI. 143; XXXVII. 371, 376, 404; XXXIX 489. TokiQ, XI. 339; X,VII'I. 90. K a m b o dż a, Kamputschea, :XII. 271; XXXIV. 28; x.xX,Vr'II. 413--415. K a p a d o c j a, VI. 304; XXXVII. 3PO. K a s z g a r i a (Turkestan), XXXIX. 7>0. L i d i a, II. 106; ,XI~I,I.. 40. Lurisita,n" Elam, Elymais, kraj starożytny w dolnym biegu Tygrysu, XXXV. 185; XXXIX. 70 M a d r a s, XXXII. 60; X;XXIV 37, 4!4. Tiniweli, Tirunelwell, XX.XIV.42 M a l a b a r" VI. 25. M a n d żur i a, p. Mandżurowie, VIII. 9; X. 240; XI. 104, 334-336; XXIII. 46; xXXV. 11; XXXVlU. 272; xxxIX. 68. Char'bin, Harbin, XI. 334, 335. Cziczikar, Cycykar, VIII. 17-19. Czyta, Czita, XXiXV. 30. Mezopotamia, III. 183; VII. 26; XVI. 26; XXXIV. 276; XXXVII. 401; XXXIX. 68, 70. M o n g o l i a, p. Mongorowie, I. 12; III. 179; V, 2; VII'I. 9; XXXIV. 28., 31; XXXV. 33; XXXVI. 143; XXXVI'I. 99, 287; XXXIX. 67, 70. P a l e s 11y n a, Felestin, Erec, Israel, I. 184; III. 215; XX,IX. H7; XXX. 229; XXXIV. n, 104, 1209, 130, 134. 136, 277; XXXVIII. 343; XXXIX. 58, 69. Adamman, XXXVIII. 239. Gezer, XXXIV. n, 129. Kedron, Kidron, XXXIV. 282. Jeruzalem, Jeruszalaim, Hiero· solyma, EI-Kudai, Jerosolima, II. 328; VIII. 352, 353; X. 264; XIV. 86., 184, 390; XXVIII. 42, 138; XXXVII. 12. Muteselim, XXXIV. 73, 129. P a l m y r a, Palmira, XVI. 27. P e d ż y k i s t a n, Azja Środkow.a, XXXIX. 422. P e II' ~ j a, Mamalik_i-mamrusch-i· Iran, P. Pers<lwie, I. 116; II. 104; V. 370; VII. 26, 61; XIII. 259; XV. 198; XV1I1I.36; XXI. 270; XXIII. 47; XXIX. 125; XXX. 183; XXXV. 195; XXXVII. 355, 365; XXXVIII. 10, 38, 40. Persepolis miasto starożytne, xx:.,"CIX. 308. Pondichery (Ind. Przedgang.), II. 105; IX. 233. R e pub l i k a U zobe c 'k a, .Azja Środkowa, XXXIX. 420. S u m e r, Akkad., Szumer, Szumir, Mezopotamia, p, Sumerowie, XXXilU. 145; XXXVIII. 360. S y b i r, Sibir, Syberia, I. 15, 88; II. 101 188 195, 305, 306; III. 120, 295? , 296:, IV. 147; V. 9; VI. 26, 119, 120; VII. 1, 237, 335; XIV. 103., 104; XV. 261; XVII. 95; XVIiI:!. 228; XIX. 55; XXIII. 47, 162; XV. 127; XXX. 214; XXXI. 32; XXXII. 89, 108; XXXIII. 137, 138' XXXViIi. 20, 27; XXXVII. 109: 122., 125, 126; XXXVIII. 212, 258, 259, 272, 387; XXXIX. 32, 68, 71, n, 79. 94, 333. S y 'o i r płn., XXXIX. 421. S y hi i r Irkuck, XXX',,". 30. 33. Omsk, Ul. 94; XXXVI. 91. Nikołajewsk, XVIII. 8'3 84. S Yj a m, Syam, Sjami, Thai, III. 179; VI. 237 244; 'XI. 109; XII. 271; XVI. 17'5; XXXII. 55. 57, 59, 62, 63; XXXIV. 28; XXXVIII. 412--415. Ayunthia, XXX ViIII. 415. Bangkok, XXXVIII. 413, 414. Khmer, x''CXVIII. 414, 415. .S y r ia, Suria, Szam, Federation Syrienne, III, 104; X. 344; 'XII. 47; XXIX. 147; XXx. 183; Xx'''CI. 163; XXXIV. 130; XXXVIII. 343. Alep, Aleppo, XXXII. 53. Antiochia, XV. 182. Tyr, Sur, I. 104; XXXIII. 145. Palmyra, XVI. 27. T ,l' o j a Ilion, p. Hissarlik, I. 54; V. 178; VIII. 2<86;XV. 211, 212, 216; XXXIV. 134. Travancere, Trawankur, XXXI":. 44. Turkestan, IV. 63; V. 4; XV. H2; XXII. 98; XXVII. 125; XXXVII. 382; XXXVIII. 43; XXXIX. 130. Chiwa; Vn. 55. Taszkent, X,XVII. XXX,IX. 6, 422. .T yobe t, p. Tybetańczycy, !I. 236; II. 106, 107; VI. 244; VII. 83, 95; ,XJX:XI. 153; XXXIiI. 59, 63; XXXIV. 28, 31, 184; XXVII. 362; XXXIX. 120. Eurazja, X;XXVIIII. 43; XXXI'X. 21, 94, 112., 119, 129, 239. Europa Europa, p. Europejczycy, l. 9, 11, 15, 100, 106, 107, 110, 113, 114, 145, 152, 234, 238-241; II. 175, 196, 369; III, 99, 101, 108, 175, 177, 178, 183, 235, 370; IV. 12, 63, 65, 68, 73--76, 78, 130; V. 204, 370; VI. 8, 9, 21, 23, 218, 23>2,239, 322, 323, 325, 3'39, 385; VII. 9, 17, 83, 97, �655 6'54 84, 86, 286-288, 301, 324; VIII. 37, 38, 97; }C. 110, 231, 242, 244, 274; }CI. 432-439; }cIII. 294;' }cV. 20, 196-199; }cVI. 30, 58, 65, 71, 133; }cVIII 79; }c}c. 166, 178, 179, 209, 240; J{}(I. 46, 66; J{J{lI. 47, 72, 7~, 16, 79; J{}(III. 47, 48, 178; }c}cVI. 31, 79, 123; XXVII. 52; J{}(VIII. 27, 169, 252, 253; J{J{l}C. 129, 135, 146, 152, 153, 166, 169, 200; JCJCJC.88, 148, 228, 229, 231, 232, 235, 238, 240; J{J{J{II. 50, 93; 94, 97, 106, 114; J{}(J{lV. 172, 183, 186. J{}(}CV. 23, 64, 173, 180. J{J{}CVH. 101, 150, 274, 285, 309, 396, 397, 401; }CJ{}(VIU. 10, 16, 32, 35, 40, 41, 43, 44, 148, 231, 236, 210, 215, 329; XJ{J{IX. 21, 31, 66, 67, 7'3-75, 78, 81, 88, 111, 114, 119, 130, 435, 441, 489. E u r o p a Płn., rXrXiV. 111, 12,1; }CJ{J{III. 137; XJ{J{lV. 100, 125. E u r o p a Ś r o d k o wa, III. 182, :X:VIII. 80; XXIV. 82, 91; XXVII. 125; J{}(VIII. 249; J{J{}CVII. 299; ~VIII. 10, 16, 32, 35, 40, 43, 44, 148, 210, 215, 231,236, 329; XlXJeLJe. 21, 31, 66, 67, 73-75, 78, 81, 88, 111, 114, 11-9,130, 435, 141. EUropa Wsch., 1.92; XXV. 5, 14, 107; XXXiIV. 50, 285; XXXI. 46. E u r o p a Z a c h., XVI. 73; J{}(VII. 1, 3; .xXIX.. 130; J{J{}CIII. 141; }cXXIV. 49, 125; XXXVIII. 41. Europa A j a, aia, Kolchida, XVI. 158. A l b a n i a (Starożytna !liria), p. Albańczycy, VI. 415; VII. 232; VIII. 38, 319; XIV. 191; J{}(. 293; J{J{}C. 230, 248, 249; XXJCVII. 359; X}c}cIX. 431. Di.braJ{}(. 294. Skutari, Skudra I}c,283; J{}(. 294. A 1 z a c j a, Alsace, XI. 223; }cVI. 7; XXVIII. 19, 172; XJ{J{. 227. Alzatczycy, VII. 198; JeXVIII. 191; XJeJeIX. 80. Strassburg, JeI. 430. A n g l i a, England, p. W. Brytania, I. 14, 111, 226, 233 241; II. 6, 11; III. 2, 224; IV. 38, 67. 74, 75, 339, 421; V. 49; VI. 21, 203-213, 240, 297, 1298; VII. 17, :80, 81, 233; VIII. 96; X. 98; IXI. 283, 285, 353, 438; XII. 20; }cIII. 270; XIV. 2, 193, 234; XVI. 10; }cVIII. 104; }cIX. 118; %}C. 178, 206, 224,'296; :)CXI. 37; J{}(II. 55, 72, 76, 79; J{}(III. 176; XXVII. 75; J{J{VIII. 21, 190, 195, 197; }cXIX. 207; ::X:XX.151, 227;XJ{J{I. 165;XXlXII 96, 101, 192; J{J{}CIII. 10; J{}(JeIV. 75; XXXV. 20, 181; JeXXVIII. 40, 41, 278,,343, 344, 402, 413; J{J{J{IX. 26 146, 154, 167. Bristol, }cJeX. 212. CambrIdge, III. 235; XVIII. 230; }CXI. 245. Carlisle, JeJeJeIV. 134, 136. Coventry, J{J{lI. 61. Glamerganshire,.,JeJeII. 56. Londyn, London, Londres, I. 241; VII. 80, 82; ·XVIII. 230;'XJXI. 83, 92; XXVIII. 19; JeXXVII. 382; J{J{}CVIII. 211, 212; XXXIX. 182. Oksford, jord, III. 109; VII. 326; XVIII. 23'0; JeXJeVUI. 212, 343. Sussex, XVIIiI. 104, 105. Witshire, J{}(II. 56. Worcestershire, J{}(II. 56: York. }(XXIV. 134, 135. A u s t r i a, Osterreich, Rakusze. I. 25, 28; II. 292; IV. 67, 181, 327; 403; V. 393; Je. 367; }CI, 41, 100, 439 JelIT. 69; XIV. 196; JeVI. 3, 10; Ox- XVII. 73, 125; XV!U. 94; XiX.. 296; XXI. 78; J{J{lI. 76; XJCIII. 19, 172; )[XJJ{. 197; }(XJ{!. 89; X}cXII. 8, 192; XXXIV. 124, 139; XXXVII. 444; JeXXVUI. 37, 41, 294, 402; }cXJCIX. 112, 156, 157. p. Austria Dolna i Górna, Karyntia, SalzJburg, Styria, Tyrol, Voralberg. Moedling, XXXVIII. 3,00. Nuern, JeI. 211. Neukirchen, XI. 211. Neumark, Xl. 211. Wi.edeń, Wien, Vienne, Vindo.bona, I. 24, 28, 223; II. 173; III. 156; 385, 388; IV. 95, 96, 181.' 440; V. 131; VII. 240, 287; !JC. 77; J{. 65, 266; XL 43.\ 100, 327, 4.12; XIII. 79; }Crv. 372; }CVI. 260; 276, 279, 414, 421; XXI. 68, 83, 92, 97; XXVLII. 110; J{J{}C. 23-5; XXXI. 158; X:X:XU. 7, 68, 175; XJCXV. 173; J{J{J{VII. 152, 201, 253; XXXVIII. 290. A u s t r i a D o l n a,' II. 182; 'XIV. 344; XVm:. 73; XXVIL 144; XJCJe. 160, 174, 180; XXXI. 49; XXXIV. 86. Frelesdorf, II. 183; Gutfield, n. 183; Krems n. Dunaj, IV. 440. NageLburg, XJCX. 180. Nowa Prerowa, II. 183. Nowa Wieś, II. 183. Postomis, n. 182-184. A u s t r i a Gór n a, Hallstadt, . XJCIU. 35; XJCXVI. 302. B a łka n y, I. 105, 113; XVII. 72; XVIII. 223; XJC. 299, 316; XJCI. 270; XJCII. 101, 140, 141; L"aV. 82, 87 XJeV. 106; X;X;VI. 38; XXl}C. 131, 174; XXJC. 214; XXXII. 176; X'XJClV.· 49, 139; XXJCVII. 432; XXXVIII. 221; X·XXIX. 15, 104. p. Albania, Bo- śnia, Bułgaria, Chorwacja, Dacja, Dalmacja, Grecja, Hercegowina, Jugosławia, Macedonia, Serbia, Słowenia, Tracja. Bałtyckie kraje, XJeV. 106; JCXXVII. 251, 273. B a s z kir i a, Baszkirska A. Z. S. R., p. Baszkirzy, }cXXIX. 97. B e l g i a Bruksella, XXXIJe. 129; Spy, VITI. 96. Walonia, XVlII. 95. B i a ł o ruś, B. S. R. R., p. Bia~c-rusini, I. 92; n. 210, 213 215; ITI. 98, 99, 101, 103, 105, 108, 111, 380, 385; IV. 3, 32, 77, 163, 173, 339, 396; V. 371; VI. 202, 204, 231, 306; VII. 14, 223; VIII. 90, 211, IX. 86, 225; X. 227, 23'9, 240,3'75, 472; X2II. 184; }cIV. 92, 301; XV. 33; XVII. 29, 39, 93, 179; XVIII. 224; }cJe. 167, 316; XXI. 50; XXII. 23, 129, 130, 144; XXIII. 119, 1,53, 161; XJCVI. 57, 105; XJeVII. 157, 166; J{J{}C. 30, 213, 214, 229, 239; XXXII. 38, lal, 170, 181; JeXXIII, 6, 141; J{}(JeV. 29;'- XJCXVI. 287; }cXXVHL 219, 340, 3ęO; }cXXlJe. 348. Boryczew, XIV. 301. Pow. Kobryń. Kobryń, XVII. 23'2; XX. 291. Pow Kosów Poleski. Piaski, XXV. 5. Sporów, XXV.5.6. Pow. KostopoI. J{J{J{I. 28, 29, 31, 33. Majd.an Mokwiński, XJ{J{VI. 291; J{J{J{IX. 261. Orzew, J{J{}CI. 29. Pow. Kowel. Bobły, XJeXl. 32. Pow. Kowel, J{J{J{I. 26, 33; J{J{}CIII. 148. Maniewicze, XJ{J{l. 26. Sircz, J{J{}CI. 28. Skulin, XXJCI. 27, 30, 33. Pow. Łuck. Dąb~owica, }c}c}cl. 30. Łuck, X. 149; XJeVI. 135; J{}(VII. 137; �-, ", .' •..•.."' ...'. 656 B. 657 s. R. R. XXXVI. 92; XXXVII. 208. Pow. Łuck, XXXI. 26; XXXVI. 5. Pow. Mińsk. Iwaniec, XXXV. 188. Pow. Owrucz. XXII. 112. Iwaniec. XXXV. 188. Pow. Pińsk. Gogolewo, XVII. 272. Pińsk, Pinesk, Pinskum, '" Pinscum, Pieńsk, III. 109; XX. 291; XXXI. 70. Pińszczyzn.a, IV. 340; IX. 143; XXIV. 94; XXXIII. 11; XXXV. 186; XXXVII. 459. Pow. Pińsk, XXXI. 30. Strzelsko, XXXI. 30. Twar. dówka, XXVII. 124. Kożangródek XXXIX. 243. P o l e s i e B i a ł o r u s k i e, II. 187; IV.340. Polesie Briańskie, XXXIX. 99. Polesie Kijowskie, XVII. 61. Polesie Litewskie, XII. 40. Polesie Mozyrskie, XXVII. 139. Polesie Nowogródzkie, XXIX. 1B5. Polesie Pińskie, IV. 392. Polesie Rzeczyckie, XXVII. 132, 133, 138, 172. XXX. 18, 21. Polesie Sarneńskie, XXXIX. 118. Polesie Wileńskie, XXIX. 1B5. Polesie Wołyńskie, XVII. 179; XXIX. 185; XXXII. 170; XXXVIII. 219, 272, 340, 446. Poleskie woj., XXVII. 153; XXXIII. 153; XXXIV. 198, 211, 225, 233, 237, 242, 243. Pow. Równe. Pow. Równe, VI. 37-39, 53, 302, 303; XI 191; XIII. 7; XXVI. 41, 135; XXXI. 24; XXX. 26; XXXIII. 9; XXXVII. 207, 20B. Pow. Rzeczyca. Pow. Rzeczyca, XXVII. 172. Babczyn, XXVII. 138. Pow. Rzeżyca. Wielony, I. 1B7; IV. 37B, 379. Ziemskie, X. 446. Pow. Słonim. L. S. R. R Słonim, III. 98. VIII 211. Słonimski.e, VIII. 220. Pow Słonim, XXIII. 64, 104. Wysock niżni" XVII. 13. Pow. Słuck Kleck, XIV. 301. Kobryniec, XVII. 232. Lecieszyn, XXXVI. 90. Nieśwież, ,III. 109; XXII. 129; XXXVI. 89; Ostrowie, przedmieście Słucka, XI. 2H. Siemieżowo, XI. 220. Słuck, III. 104; Xl. 207, 212, 214, 217-219; XXXVI. 90. Warkowicze, XI. 213. Zadłubowo, XL 214. B o ś n i a, p. Bośniacy, I. 54, 57, 58; Ul. 190; IV. 59; V. 137, 138, 147, 280 281; VI. 415; VII. 223, 237; VIII. 3B, 97, 3'19;DXI.36; ,XII. 108; XIV. 61; XlVI. 324; XXII. 102, 140; XXXVII. 430, 433; XXXVIII. 317, 3'64. Serajewo, Sarajewo, V. 137; XXII. 101; XXXV. 30; XXXVII. 430, 432. 437; XXXIX. 112. 119. B r a m a M o r a w s k a, XXXIX. 442. B r e t a n ia, Bretagne, II. 9, 10, 18; V. 271; VI. 204. VII. 84, 85, 87, 299-302; IX. 241; X 370, 459; XII. 271; XVIII. BO,100;XXXIV. 125,139. Carnac, VII. 300, 301. Finistere, X. 45,9. Fouesnant, IX. 459. Kermarye, VII. 301 Lorient, VII. 301. Moncoutour, V. Bil. PluharnelVIl. 300. Treguidel, V 273, 274. B r y t a n i a, p. Brytowie, III. 62; IX. 170; XXXIII. 146. Bulgaria, p. Bułgarzy, 1.117, 118; V. 370; VI. 203; VII. 232, 239; X. 467, 468; XI. 438; XII. 109 XUI. 293; XIV. 193; XVI. 324, 325; XVII. 28; xvnI. 104; XXII.' 76, 102; XXIII. 47; XXVIIL. 240; XXIX. 112, 197, 201, .207; XXXI. 163, 1?3; XXXIII. 11; XXXIV. 139; XXXVIIi. 303, 441, 445, 471; XXXVIII. 317, 386; XXXIX. 119, 124. Filipol, XXXIV. 88. LeszkoGornodzumejsko, XXVII. 181. Rumelia, XII. 109. Ruszczuk, XXXIX. 119. Sofia, XXII,. 101; XXVII. 181; XXXIV. 88; XXXVII 351. Szumla, XXVI. 83. Warna, Odessus. XXV. 46; XXVI. 83; XXXI. 159. Wojewadina, XXXVIII. 364. B u r g u n d i a, XXXVII. 241; XXXIX. 73. C. S. R, Czeska Socjał. Republika. p. Czechosłowacja, XXXIX 133. Capodistria, Cape d'Istria, Koper, XIV. 72; XVI.' 114. Chodowie, p. Czechy. V. 381; XXX. 226. C h o r wac j a, Kroacja, p. Chorwaci, I. 183; VII. 232, 239; Vln. 96; XIII. 16; XVI. 156; XVIII. 116; XXII. 140; XXIX. 112, 132; XXXVI. 303; XXXVII. 356, 427, 429, 437; XXXVIII. 359.' Doubravec, XXXIV. 87. Dubno, XIX. 12. Koprivnica, XXXVII. 437. Krapina, XXII. 74. Chorwackie nazwy miejsc o w o Ś c.i bliżej nie określone: Babina Greda, XIX. 29, 30.Bobovee, XIX. 22. Borczec, XIX. 6, 22. Barie, Borjo, Borki, Borkovec, XIX. 6, 22. Borovie, Borove, Brest, Brestik, Brestje, Brestovec, Bresztane, XIX. 8. 42 Lud - Tom XL Brezovec, XIX. 22. Brod,' Brodac, XIX. 8. Brotnja, XIX. 28. Bukovszczak,. Dolec, Drenczec, XIX. 21l. Dobovac, Dubovec, Dubovica, Dubovik, XIX. 16. Dubrava, Dubravec, Dubravci, Dubravszczak, XIX.' 19. Dumbrava Gola, Golac, Goleszi, Gola, Brdo, Gradec, Gradiszczak, Gradiszcze, Gradiszka, Gradiszcie, Gradiszte, XIX. 26. Greda, XIX. 29,30. Gredice, Gredice, Grecfjan~, XIX. 29, 30. Hrastina, Hrastie, Hrasteki, Hrastevec, Hraszca, Hrąszcani, HraszciJna X!IX. 10. Hudi Bitek, Hudovlj'ant, IHudovo, xix. 11. Jastrzebarsko, Jastrebica, XIX. 30. Jeletlszczak, Kamenjak, XIX. 22. Komor, Komornica, XIX. 11. Korenjak, Xl!X. 2'2. Kozlek, Kozlikowe, Kozljak, XIX. 13. Kriżevczec, iLipowiak., l-irpovszczak, XIX. 22. Pod Gredom, XIX. zg, 30. Ribari, Ribarica, Ribarsko, XI'X. 21. Sgivniak, XIX. 22. C h r a b a c j a, Chorwacja, Wielka Chrooacja, kraina, Bialochrobacja, Biela Bialo- Horvacja, Biela p. Chrobaci, H. 3, 78; IX. 131, 132; XVII.26; XXX. 248; XXXVII. 427. C z a r n o góra, Montenegro, p. Czarnogórcy, II. 8'9; VII, SB, 217; VIII. 38, 3119; XVI. 324; XVIII. 98; xxrx.. 112; XXX. 230; xxXVI. 303; XXXIX. 163. zeta VII. 217. C z e c h o s ł o wac j a, C. S. R, p. Czechy, XVII. 23; .xxv. 142; C. S. R, XVll. 23; XXV. 142; XXVI. '57, . 146; XXVII. 155; XXVIII. 240, 249; XXIX. 119, 166, HOTvatsko,. Biele Uhorsko, �65y 658 177, 190, 202, 203; XXX. 230, 238, 239; XXXII. 192; XXXIII. 11; XXXV. 133, 180; XXXVIII. 166, 359, 360; XXXIX. 426, 428, 430, 435, p. Czechy, Morawy, Słowacja, Hana, XVI, 230; XXXIX. 143. Liptów, Orawa, Spisz, Trenczyn, Ljesk XXXIX. 433. Pistow, Pistowice, Pisty, VITI. 3,95, zaolzie, XXXVII. 208. Czechy. p. Czesi, I. 185; II. 31, 34, 36, 75, 78, 81, 100,~123, 129, 149, 150, 153, 200; III. 3, 95, 370; IV. 156, 181, 440; V. 179, 180, 239, 240, 24{l, ,270, 299, 381, 386; vr. 281, 282, 337; VII. 91, 237, 239; VIII. 320, 395, 396; IX. 139, 280, 282; X. 116,132, 133, 138, 139, 143, 144, 149, 232, 247; XL 359, 360, 430; XII. 10, 36, 97, 108, 234, 237, 271; XIII. 5, 68, 81, 89; XIV. 28, 73, 82, 84, 193, 299, 315, 3~4, 345; XV. 34, 145; XVI. 166, 347; 352; XVIII. 96, 97, 100, 103; XIX. 21, 66, 114, 124; XX. 166, 174, 175, 196; XXI. 18,37 .. 64, 98; XXII. 76; XXIII. 19, 30, 185; XXIV. 83, 85, 89; XXV. 125; XXVI. 30, 42; XXVII. 144; XXVIII. 172; XXIX. 166; XXX. 147, 180, 181, 222, 223, 239; XXXI. 82, 89; XXXII. 10; XXXIII. 13; XXXIV. 172;XXXV. 177. XXXVI. 12, 283; XXXVII. 477; XXXVIII. 263, 359; XXXIX. 124, ,128, 130. Berno, Brno Morawskie, II. 95, 186, 194; xx. 322; XXVIII. 111; XXIX. 197, 202; XXXV. 3Q, 36, 202; XXXVII. 394, 468. Beraun, XXXVII. 172. Bolesławiec XXVIII. 172, pow. Bogumin, Polska Lutynia, II. 96, Bra- tysława, Bratislawa, Pozsony, II. 1, 2; VI. 282; VII. 194. XII. 237; XXV. 124; XXVI. 127; XXIX. 197; XXX. 164, 182; XXXVII. 351; XXXVIII. 356; XXXIX. 427. Brzeznów. XI. 317. Brzezawki, XXIX 119. Bydżovsk, IX. 92. Chomiż, Chomesa, Comeise, Camase, Comesa, II. 175. Chotuń, VIII. 397. Chrudzirn, Chrudim, III. 3116; VII., 320; XXVIII. 172. Czasława, VIII. 320. Detyniec, Dietiniec, IX. 283. Dęb'no, XIX. 12; Doubravy, XXIX. 119. Ganovice, V. 311. Komorny Gród, XXXVIII. 300. Kusice, XXXIX. 428. Lttomierzyce, Litomerice, IX. 284; XXXVI. .21. Luhaczowice, Luhacovice, XXIX. 118, 120; XXXVI. 63. Marianka XXXVIII. 358. Międzyrzecz Walaski, XXXV. 30: Opawa, Tropava, Proppau, VII. 98; XXXV. 30. Ołomuniec, Olomouec, Holomuniec, II. 34; V. 245; XVIII. 122, 126; XXVIII. 11; XXX. 221; XXXI.. 30. Ostrów, XXXVIII. 270. Ostrzykonie, II. 78 Pardubice, Pardubitz, Pardibus, XVIlI 234. Pilsko XXXIX. 427. Pilzno, XXXIX. 144. Podjestiedie, II. 76. Pojizorze, U. 76. Police, Politz, XI. 317. Praga, Praha, Zlata Praha, I. 220, 223, 224; II. 1, 5, 31, 33, 75, 95, 146-149, 150, 152, 154, 183, 186, 282, 287; III. 104, 107, 388; IV. 117,199; VII. 81, 91, 23'4, 236, 239, 240; VUI. 320; XI. 322, 435; XIII. 261; XIV. 406; XIX. 66; XXI. 97, 270; XXII. 162; XXIII. 14; XXVI. 122, 126-128; XXVIII. 106, 249; XXIX. 171, -74, Pressburg, Proszburg, 191; XXX. 221, 224; XXXII. 175; XXXIII. 14; XXXV. 30, 36; XXXVI. 38; XXXVII 152, 247, 343; XXXVIII. 300; XXXIX. 144. Sidzina, XXXIX. 433. Svaty, Martyn Turcansky, II. 80, 149; V. 240; VIII. 322. XXVI. 127; XXXV. 30. Szumany, XVI. 7. Turnovo, II. 76; Węgi.erski Bród, VUI. 320; XXIV. 30. zalesie Luhacovske, XXIX. 118. Zwoleńsko, XXXYIII. 359. Beretinec XIX. 5. C z e s k i e n a z w y m i e j s c o w oŚ c i, bliżej nieokreślone: Beretinec, Bernov, Berzice, Berzevice, Berzkovice, XIX. 5. Blatina, XIX. 28. Borczany, Borczice. XI'X. 7. BOl'k, Borek, Borova, Borove, Borovina-Borovko, Borovna, Borovnik, Borovno, Borovsko, Bory, XIX. 7, 12, 22, 28. Borohradek, Borzislav, BQrzislavire, XIX. 7. Brocno XIX. 12. Brod, Brodany, Brodce, Brodec, Brodeczno, Brodek, Brody, XliX. 8. 19, 22. Brozany, Brudek, XIX. 8. Brzezno, XIX. 12. Buczina, XIX. 28. Bukovina. XIX. 28. Bukovno, XIX. 12. Bystrzec, XIX. 22. Chrast, Chl'astawa, XIX. 10. Chl'astavec, Chrastavice, Chrastevo, Chrastna, Chrastno, Chrasztany, XIX. 10. Daubitz, XIX. 16. Dobeszice Dobeszov Dobeszovice Dobev, Dobrohostov, Dobroszo~ vice, Dobszin, XIX. 17. Drhonice, Drhotin, Drhovec Drhovice Drslavice, XIX. 20: 21. Doubek: Doubi, XIX. 16. Doubrava, Doubravka, Doubravnik, Doubravany, XIX. 19. Dubi, Dubiczina, Dubina, Dubova, Dubovo, Du:12* bovka, XIX. 16. 28. Dubec, Dubenec, XIX. 22. Dubravice, XIX. 6. Dvorzec, XIX. 22. Drżkov, Drżkr.ajow, Drżkrajovice, Driov, Drżovice, XIX. 20. 21. Habrzina, XIX. 28. Hevsin, XIX. 24. Hlinicna, XIX. 28. Hlohovczice, XIX. 6. Hnevanice, Hnevanovice, Hnevczeves, Hnevczice, Hnevetice, Hnevice, Hnevin, Hnevkov, Hnevkovice, Hnevnice, XXI. 24. Hola, Holany, Hole, Holice, Holisł':, Holy, XIX. 24. Holubin, XIX. 30. Hostaczev, Hostakovici, Hosteszev, Hosti, Hostinici, Hostikovice, Hostinov, Hostiszov, Histoszova, Hostiszovice, Hostjenice. Hostkovice. Hostvitz, Hostynj, Hostynje, XIX. 25. Hrad, Hradce, Hradci, iHradczanki, Hradczany, Hradec, Hradice, .Hradisko, Hradisztie, Hradisztko, XIX. 27. Huśnia, XIX.28. Hvodec, XI'X. Z2. Hyevotin, XIX. 24. łab1kynice, XIX. 6. Jestrab, Je.strab, Jestfebi, Jestribec, Jestrzebice, XIX. 30. Kamen zamek, IX. 11. Kostelec, XIX. 22. Koz1any KozIe, Kozli Kozlov Kozlovi~~, Kozlovky, 'XIX. 1~. Lipec, Lipenec. XIX. 22. Meziborzi, XIX. 7. Mlynec, Modrzec, Mokrzec, XIX. 22. Nowe Hrady, p. Gratzen, XIX. 27. J?odbor, Podborzany,Podborzanky, Podborzi XłX. 7. Podolec, Rohatee, XIX. 22. Rybar, Rybary, XIX. 21. Rzeczice, XIX. 6. Sokolovec, XIX. 22. Starigard, Stargard, Stargrad, XIX. 27. Tjeszice, . Tjeszin, XIX. 3. Tjeszov, Tjeszkoviee, Tjeszovice, XIX. 3. Trzesznovec, XIX. 22. Utjehov, Ut je- �.'.", 661 600 F i n l a n d ia, Suomi, Suomen, Tashovice, Utjehoviczky, p. Antischsavalta, p. Finlandczycy, I, 54, kau, XIX. 3. Utjeszenice, XIX. 3. 42; 236, 272, 360, 372, 381. AlaUtjeszov, utjeszovice, UtjeszonoVetela, J{J{XVI. 96; Halsua, vice, Utjeszonovice, p. Anti~hkau, XIX. 3. utjeszenice, Ut jeXXJ{VI. 314. HartuIa, XXXV. 36. szov, Utjeszovice, Utjeszonovice, Helsinki, Helsingfors, ]{I, 3127; p. Antischkau, XX. 3. Velehr d, J{UI. 181; J{J{XV. 3'6; XXXVI. XIX. 27. zabor, Zabol'lIla, Zabo313, 314; JOOCVII. 438. Hyrynrów, Zaborzi, XIX. 7. zahost, Zesalmi . , XJ{XVI. 314. Maarialenec, Zvjerzynec, XIX. 22. Magdaleena, XXXVI. 314; NurD a l m a c j a, p. Dalmatyńcy, 1. 89; mes, XXXVI. 314. Satakunta, IV. 31; VI. 415; VIII. 319; XIII. XXJ{IV. 285; XXXV'll. .442. So16, 89, 233; XIV. 29, 176; XVI. anIahti, XJ{XVI. 314. Testama, 324; XViII!. 104. XXII. 140; ]{XXVI, 314. Tavastland, XXXIV. XXIX. 112; XXX. 270; XXXIV. 2B5. Vakka, XXXIV 286. Vandra, 124, 139; XXXVII. 429. J{XXVI. 314. Dubrownik, Ragusa, XXXVII. F r a n c j a, p. Francuzi, I. 14, 136, 429; Split, XXXVII. 429, 433,437. 240, 241; n. 105, 112, 113; HI. 2, D a n i a, Danmark, p, Duńczycy, IV. 179, 224, 321 323 370, 371; IV. 67, 67; ViII. 80, 115, 334; VIII. 88, 69, 74, 7'8, 280, 339, 356; V. 270; 282; IX. 284; XI. 244, 328; XIV. VI. 8, 240, 297, 298, 338; VII. 17, 172, 191; XVI. 10. 71; XX. 178, 43, 7B, 80, 81, 83, 85, 88, 296, 330; 224; XXLI. 157; XXIX. 177, 190, VIII. 38, 96; J{. 98, 223, 249, 2.68, 197; XXXII. 192; J{XXV. 179,195; 340; XI. 212, 222, 281, 283, 285, XXXV'1. 233; X]{XVII. 326; 420; XII. 20; XIII. 292; J{IV. 193; XXJ{VITI. 41, 42; ]{XXIJ{. 172. J{V. 184; ]{VI. 6, lO, 157; XVII. J u tla nd ia, XXXVI. 281, 383; 41, 58, 71; XVIII. BO,93, 94, 97, xx.XVIlI. 36, 41; ]{XXIX. 293. 101, 105, 116; XIX. 32, 63, 118; XX. 206, 296, 299, 300; XXII. 75, Aarhus, X]{XViII. 333. Kopen77, 79; ]{XIII. 15; XXV. 11; ha.ga, Kjobenhavn, IX. 282; XVVI. 93; XXVII. 75, 90, 111; XXVI. 71; Lyngby, ]{XXV. 34. ]{XVIII. 21, 27, 29, 253; XX!J{. Sn6gh6i, J{J{II. 57. 139, 153, 177, 190, 197, 200; XXX. Obszar duński, XXXI]{. 115 45, 148, 152, 174, 183; XXXII. 192; E s t o n i a, Eesti, Vabariik, p. In]{XXIII. 6; XJ{XIV. 276; XXXV. flanty, .T. 54; VIiI. 14; IJ{. 2a5; 20, 174, 179, 186, 195, 198; XXXVI. XIV. 191; J{VIII. 109; XXIX. 197. 146, 156, 183, 232, 318; J{J{J{V1I. ]{XX.' 229; ]{XXII. 89, 94, 99, 12, 98; J{J{J{VILI.16, 147, 215, 263, 104, 192; XXXV. 175. 293, 336, 413; ]{XXIX. 2, 32, 46, HeweI, Tanin, VII. 300; XXXVLI. 115, 467, 468, p. Alzacja, Bretania, 241. Ryga, VII. 300. XXIJ{. 191. Lotaryngia, Normandia, Owerma, Daugavpili, XXVI. 197;XXXVIII. Pikardia, Prowaricja, Sabaudia, 360. Sardynia, Abbeville, XXII. 73. Aigues Montes, XV. 182. Ain, XVIII. 106. Akwizgran, XXX. 235. Alencen, XXIX. 111. Amien, II. 108, 112. Angers, XXII. 56. Arnay, XVIII. .93. Auxois, J{VJII. 95. Cangennes, XXIII. 15. Cahors, XXXVI. 146. Champagne, XVIII. 106. Cro-Magnon, XVII. 96.Damprichard, XX. 299. De1finat, XXXI. 159. Dinant, H. 201.Franche-Comte, XV. 34, 35; XVI'll. 106; XX. 300. Guingamp, VII. 301. Hai.naut, XXXV. 202. Huy, II. 201. Kornwalia, XVIII'. 196. Lake et Cher, XVII. 106. Louvis, I. 111. Lion, Lugdun, Lugdunum, Lyon, ]{XVIII. 27; . XXX. 180. MontpeUier, X. 269, 272; XVIII. 94. Orlean, Orleans, XXII. 12. O,¥ernia, Auvergne, V. 379; XX. 295. Paryż, Paris, Lutetia Parisiorum, I. 3. 9, 96; III. 388; IV. 40, 61; VIT. 78, 80, 82" 87, 103, 286; XI. 207, 245; XIII. 348; XIV. 180; XV. 186; XIX. 124; XXI. 82, 83; XXVIII. 19, 27; XXXIII. 14; XXXIV. 134; XXXV.35; XXXVI. 327; XXXVII. 141, 156, 309. Perigord, V. 269. Port Blanc, X. 223. Provancja, Provence V. 379; XV. 1.82.Rouen, XIX. 32. Semur, V. 274. Saint-Germain. VII. 286. Strassburg, X. 270; XXVIII. 191. Tulon, XXXVII. 156. Ville-juif, XXII. 73. F r a n k o n i a, Fran~en, VII. 155; XXIII. 17; XXIV. 81. F r y z j a, Friesland, p. Holandia, XXXI. 68. G a 1i a, Gallia cisalpina. Gama transalpina proprid ultima, p. Gallowie, XI. 355; XXXVIII. 40. G e l' m a fi i a, p. Germanowi.e, Germanie, lU. 377; IV. 76, 79. G r e c j a, p. Grecy, l. 156, 239; II. 104, 107, 365, 367; III. 177, 179, '214, 292; V. 176, 284; VI. 297, 312; VII. 3, 5, 18, BO, 232, 286, 291; VIII. 8, 319; X. 111, 262; ]{I. 222; XIV. 189, 190, 198. 233; XV. 21, 29, 32; XVI. 25, 28; XVII. 27, 69; XX. 206, 298; XXII. 37; XXlU. 14, 36; XXVII. 55; XXIX. 13'2, 197; XXXIII. 11; XXxIV. 70, 74, 117, 125, 130, 131, 134.. 136, 139. 274, 276; XXXV. 174, 188. Ateny, Atheny, II. 103, 105, 106, 2a8; III. 216; V. 285; VIII. 3, 4, 8, 319; XUI. 150; XIV. 197, 198; XVI. 25; XX. 184; XXII. 146; XXV. 41; XXXIV. 131; XXXVII. 130. Breston, Berestia, Berestewa, Berestemitsa, Brestov, Breostia, Brześć, ]{IX. 9. Delfy, Delphy, XXXVII. 137, 279. Dubiana, Dubiane, Doubiana, Doubiavn, XDC. 15. Faleron, ]{XII. 146. Frastana, Frestana, XIX. 10. Korynt, XXXIV. 70, 96, 108, 134, Teby, Theby, Thiva, XJ{J{lV. 70; J{J{J{VI:r..':133; ~.aloniki, Thesaloniki, V. 176; VII. 340; ]{XVII. zante, VIII. 319; 181. Achaja, XIX. 27. Arkadia,]{Ix' 22, 27. Beocja, Bowt1a, XXXIV. 70; XXXVII. 138. Elida, V. 235. Epir, IV. 95. Itaka, Ithaki, VIrI. 319; XXXIII. 107, 134. Lacedom9nia. XXII. 38. sparta, I. 155; II. 297. Tanagra, XJ{J{lV. 101. Tessalia, Tesalia, Liwa Tricala, V. 235; XVI. 23; XIX. 9; XXXVII. 130, 137, 138. Grecja starożytna, I. 8; XXXVII. 137; XXXIX. 48, 159. �663 662 Anauros, XXXVII. 131; Askra, XXXVII. 138. Boiotia, XXXVII. 138. Jolkos, XXXVII. 127, 137, 138. Jonia, XXXVII. 138. Kyrena, XXXVII. 137. Magnesia,XXXV'II. 1318.Plataiai, XXXVII. 130, 138. Phylakopi, XXXIV. 94, 134. Peloponez, Peloponessos, Morea, VIII. 319; XXX. 230. G r e c k i e k o lon i e, Chersones, XXXIV. 70, 80, 81, 114, 116, 125, 1312,134, 137. Olbia, XXXIV. 70, 80, 134. He 11 a d a, p. Grecja, II. 303; VI.339; VII. 6; XV. 30, 190, 195; XXX. 229. Hercegowina, I. 57; V. 137, 146; VI. 415; VIII. 319; XII. 108; XXIX. 112; XXXIX. 112, 119. H i s z p a n i a, Espana, p. Hiszpanie, I. 240; n. 25, 111; IV. 69, 339; V. 27; Vi. ,297; VIII. 96; X. 262; XI. 212; XIV. 191, 330; XVII. 71; XVIII. 106; XIX. 33. XXII. 76, 77, 79, 1 58; XXIII. 13, 14; XXVII. 83, 90;XXIX.206; XXX. 174, 219, 230; XXXII. 62, 192; ,XXXIII. 2; XXXIV. 276, 294; XXXVIII. 215; XXXIX. 48, 113, 160, 166. Andaluzja, XXII. 103; Galicja XXXJx, 80. Kastylia, X. 262; XXII. 103; XXXIX. 160. Katalonia, 11. 111; X. 262. Leon, XXII. 103. Barcelona, XXXII. 62; Bayonne, XXXVI. 324. Dertosa, XXIII. 13, 14. Gerona, II. 111. Granada, X. 262; Kordowa, XXVII. 75, 83. Salamanka, XXVI. 70; XXVII. 75, 76. san Juan, XXXIV. 71. Saragosa, Zaragoza, XVI. 247. XXXI. 126. Serra da Estrella, XXXI. 56. Sewilla, 1 XXVII. 75, 83, 90. Toledo, XXVI. 70; XXVII. 75, 76, 83. H o l a n d i a, Konikrijk der Nederlandon, Niderlandy, p. Holendrzy, I. 111; VI. 297; X. 98, 268; XI. 244; XIV. 330; ~VI. 6; XVllrI.105; XXI. 269; XXII. 70; XXVII. 111; XXIX. 202, 203, 207; XXX. 252; XXXI. 152; XXXII. 5, 192; 195; XXXIII. 11; XXXV. 90, 179, 195; XXXVIII. 147, 413, 415; XXXIX. 121. Leyda] Lejda, Leiden, Lugdunum, Batavorum, III. 109; VII. 287. Tilburg, XXI. 263. Hu.culszczyzna U. S. R. R, p. Huculi. I. 147; VII.65, 169-176, 259, 264, 272; VIII. 437, 438; IX. 94, 415-417; X. 245, 276, 459, 47'2; XI. 100" 421; XIII. 25, 34; XIV. 46, 47, 49, 83; XVI. 12; XVllI. 100, 103; XXI. 44, 45, 50; }(XlI. 68; XXV. 5, 118; XXVI. 46, 47, 49, 51, 56, 57, 60, 62, 63; XXVII. 11; XXIX. 154, 184; XXX. 5; XXXI. 69; XXXII. 187-189, 191; XXXIII 28, 29, 136; XXXIV. 19, 119, 119, 139, 149-152, 243, 258; XXXV. 76, 81, 83, 89, 115, 173; XXXVII. 225, 228, 283; XXXVIII. 446; XXXIX. 333. Chimczyn V. 219; WII. 266. Pogranicze huculskie XXXIV. 142. Inflanty, p. Estonia. I. 187; 111. 14; IV. 153; XII. 271; XXII. 11. I r l a n d ia, Ireland, Eire, Hibernia, p. Irlandczycy, II. 102;' III. 178; VII. 151, 156, 158; XI. 438; XXIII. 28, 160; XXXV. 195; XXXVI. 281; XXXVII. 283. I s l a n d i a, Island, p. Islandczycy, III. 95; IV. 75, 279; VI. 21; VII. 232; XVI. 114; XXIII. 2'6. Egla wulkan, XXXVI'll. 250. Jugosławia, Iwina, Srba, S. H. S. KralejeHrwata, Slovenaka, XXIII. 48. Baku, VII. 14. Dagestan, XVII. 266. Gruzja, VII. 58; VIII. 219 Kartu, XXXVIII. 350. Mingrelia, VII. 58, XXXVIII. 350. Swanecja, XVII. 264; XXV. 58. Transkau'kazja, 1. 150; XXXVIII. 221. Tyflis, I. 64; VII. 57; XXI. 255; XXXIV. 105, 111, 441. Kra j e a l p e j s k i e, p. Szwajcaria, Tyrol; XXXIII. 19. K l' a j B e ł o z e r s k i, p. Z.S.RR,. XXXIX. 82. Kraj N a d b a j k a l s k i, XXXIX. 68. - ZClbajkalski, XXXIX. 69. Kraj W i a t s k o - Wet ł u ż s k i, Z. S. R. R., XXXIX, 99. p. Jugosłowianie, XXVIII. 240; XXIX. 112, 131, 197, 200; XXX. 265, 266; XXXII. 192; XXXIII. 11, 19; XXXIV. 109, 117, 138, 139; XXXV. 182; XXXVI, 10, 12, 222, 2-85, 288; XXXVII. 426, 428, 430, 432, 444; XXXIX. 441. Baczka, Baćka, Bacska, Bacs-Bodrag, IX. 36, 41, 233; X. 360, 361. Banialuka, V. 138; XXXVII. 430, 433, 437. BeLgrad, Beograd, Bjelgrad, Bialogród, XI. 360; XIX. 26, 27; XXII. 101; XXVI. 127, 129; X\XXVII. 427, 431, 432, 436, 437; XXXVIII. 363. Donia, DaliJna, Kra j e s u d e c k i e, p. Czechy, MoXiXXIV. 71, 94, 96, 134. Kossovrawy, XXXIV. 124; XXXVII. 257. 'Ska Mitrovica, XXIX 199. MariKu rl a n d i a, II. 190; III. 118; IV. bor, Marburg, XXXVII. 426. Nisz, 19, I'll, 144, 393, 402; V.205; VI. XXIX. 199. Osijak, XXIXVII. 429. 400; XVIl.I. 104; XXV. 134. PoPosavina, IX. 417.. ppzega, łąga, Palanga, Palanga, Ul. 361. XXXVII. 429. SkopIje, Skopje, Pogranicze Kurlandzkie, III. 101, XXXVII. 431, 432, 437. Varadżin, 193, 210. XXXVII. 429. Vu-'edol, XXXIV. L a p o n i a, Laplandia, Lapland, Sa114, 134. Zagrzeb, Zagreb, XVI. mećidnem, p. Lapończycy, VI. 415; 331; XXII. 102, 140; XlXX. 248; VillI. 319; XXII. 98, 102-104; XXXVII. 99, 356, 427-429, 433XXV. 106; XXXVIII. 472; 437. XXXIX. 441. Kar e l i a, XXIX. 182 XXXIV. 285; L i p t ó w, Luptów, II. 80; III. 236, XXIXVII. 440, 442. 253, 264, 269, 272; V. 252, 299, 302, Karyntia, VI. 81; VIII. 434; 317; VI. 280, 302, 370; VII. 74, 75, XIII. 16; XIV. 36, 50; XVI. 9, 22. 282, 283; XIII. 306; XVI. 73, 198, 156; XIX. 6, 8, 10; XXI'I. 62; 199, 202, 298; XX. 304; XXII. 65; XXIX. 156; XXX. 180. XXVII. 159; X:XVIU. 75; XXXI. K a u k a z, II. 18; III. 177, 183; VII. 148; XXXVIII. 359. Likawa, VII. 10, 14, 55, 56, 58. 159, 165, 168; 74. Liptawa, IT. 3: V. 121. LitVIII. 90; XI. 438; XII. 271; XVII manowa, XXXVII. 164, 173. Łu172, 176, 242, 245, 245; XXII. 76; żana, VII. 75. Osada, VII. 75. RoXXVI. 58; ,XXX. 230; XXXIII.zenberg, Rozemberk, II. 3; VII. 137; XXXV. 195; XXXVIII. 40, 74. Rzewuca Dolna. Górna, Śred42, 272; XXXIX. 31, 97, 87, 96. nia, VII. 75. Ważec, V. 317. Abchazja, VII 58, 59, 61, 156, 158; �664 L i t w a, LSRR. p. Litwini, I. 91, 92, 171, 174, 175; n. 17, 80, 124, 181, 1~, 186, 198, 210, 278; III. 1--4, 98, 101, 103, 104-110, 118, 351-353, 3,66; IV. 1, 35, 48, 77, 165, 167, 265, 280, 360, 370, 393-396; V. 23, 27, 31, 43, 78, 79, 102, 190; VI. 28, 203, 204, 300, 400; VII. 10, 75, 94, 99, 236, 283, 284, 300, 302; VIII. 38, 211, 395, 396; IX. 86, 143, 251, 286; X. 110, 112114, 128, 129, 139, 142, 225, 325; XiI. 165, 211, 24~ 317, 434, 439; XIII. 89, 164, 181, 344, 347, 350; XIV. 35, 41, 48, 63, 79----'81,167, 200, 203, 217, 232, 347, 401, 402; XV. 33; XVI. 13, 34, 155, 318, 347; XVII. 190; XVLII. 97; XIX. 144, 146; XX.90, 167, 209, 279; XXI. 50; XXII. 5, 8, 10; XXII.I. 151, 156; XXIV. 81, 82, 95, 97; XXV. 15; XXVI. 72, 134; XXVII.. 185; XXVIII. 210; XXIX. 197; XXX. 135,217,229; XXXI. 111, 114, 152, 156; XXXII .. 38, 192; XXXIII. 25, 141; XXXv. 192, 194; XXXVI. 90, 95, 183; XXXVII. 169; XXXVIII. 219, 360, 402; XXXIX. 309, 349. Pow. Brześć Litewski. Kamieniec Litewski., IX. 298. Brześć Liitewski, III. 98, 109; X. 9, 455; XX. 278, 282-284, 286, 291; XXII. 121; XXV. 106. XX. 282-284, 286. Pow. Grodno. Berszty, XXXVI.285, 288. Brzostowica, XXXIV. 195. Druskienilki, XXXV. 179, 189. Grodno, II. 210; III. 98, 289; XIV. 402; XXX. 132, 202-207; XXXI. 173; XXXV. 191; XXXVI. 91; XXXVII. 445. Gro- 665 dzieńskie, X. 352, 353; XXXIV.97; XXXV. 191; XXXVII. 415. Pow. Grodno. XIII. 13; XXX. 20Z, 210. Hołownica, XXX. 204. Kaplica, XXX. 203, 207. Kiermuża, XXXII. 22, 27, 35, 38. Kochanów, XXX. 202, 203, 205, 206, 208. Nietupa, XXX. 210. ~tryszki, XXX. 205, 206. Szandubra, XXXII. 22, 27, 35. WiercielisZJki, XXX. 206. Pow. Kowno. Jaswojnie, III. 208, 379. Kiejdany, III. 109; IV. 28, 360. Kowno, Kaunas, Caonia, Cavonia, Cavna, I. 256--259, 261; Ul. 93, 99, 100; IV. 12, 172; XII. 183; XXV. 134. Kowieńszczyzna, XIII. 150; XXX. 260; XXXV. 32. Pow. Kowno, L ,197, 258-260; IV. 251, 253. 'Okręg kowieński, liII. 299. Gub Kowieńska, I. 268; II. 46; III. 93, 13,5; IV. 1, 137. Upita, Ul. 104; IV. 23-26. U.szpole, III. 98. Wielona, III. 99. Ejragoły, IV. 372, 378. Iraskuny, IV. 10. Janów, III. 313; IV. 144, 244, 255, 373. Pow. Lida, VII. 211, 439; IX. 195; XIX. 50. Bieniakonie, VII. 223. EjszysZJki,XXXIII. 141. Głębokie, IV. 50. Kobrowe, XVII. 232. Lida. VI. 115, 340; VIII. 211; XXXIII. 141. Lidzkie, XXXV. 60. Pow. Lida, VII. 223. Pow. Oszmiana. Bakszty, XI. 182. Boruny, VIII. 397. Iwje. VE. 223; XXXIII. 141. Kosuta, V. 176. Kwiatkowice, IV 10, 27. OS'Zll1iana.III. 105; XXX. 240. OszmiańSkie, Xl. 182; XXXV. 62. Pow. Oszmiana, V. 176; VII. 223: VIII. 439. Sabotniki, VII. 223; XIII. 13 Surwiliszki, III. 208; IV. 1412,247-360, 364, 381. Traby, VIJ:. 223. Pow. Poniewież. Berna tany, III. 295; IV. 9, 134, 241, 242, 372, 375. Brunowiszki, IV. 144: Konstantynów, IV. 12. PakalniszJk:JiVUI. 320. Piaski, I. 262. Poj ody, IV. 142. Pokroje, IV. 144. Pompiany, IV. 205. Poniewież, Paniewezis, I. 223, 224, 257, 261,268, 269; II. 376; IV. 142, 365; VI. 327; VII. 94; VIII. 320, 405; IX. 172. Pow. Poniewież, 258; II. 46; III. 119, 204; IV. 22, 134, 140, 144, 150, 366; V. 204; VI. 326. Puszołaty, III. 295, 300. Rozalin, IV. 375, 377. SigumsKa gmina, 111, 135. Nazwy toponomastyczne: zapadlina pod Birzapadlina. Poniewież, V. 205. Zamkowa, Zamkinie, zapadlina w pow. Poniewież, V. 205. Pow. PrllŻany. Bereza Kartuzka, XXXIV. 198. Zagórze, zahorze, III. 306; IV. 9, 12, 140,. Pow. Rossienie. Dziura Święta, żarni, V. 205. Gaspadynia, Andrzejów, III. 299; IV. 240, 248, 360, 361, 378. Batakiaj, Botoki, IV. . 249, 362. Erżwiłki, IV. 7, 16, 26, 136,360. JUI'bork, Jurborg, IV. 249. Kroże, Kraże, III. 200; IV. 11, 137, 244, 372, 380. 181; XIX. 131. Łabardzie, III. 296; IV. 12; Płungiany, IV. 134, 380. Pojurze, IV. 137. Rossienie. Rossiejnie, Rosejnej, Rassiajniaj, Rossigen, Rus- I. 257, 261 Pow. RossHmie, I. 258, 259; iIII. 297, 298; IV. 10" 144, 148, 247, 251. Ryle, II. 317 SkandW:iliszki, IV. 22, 137. Stole, XX. 182. Szydłów, Szydława, IV. 11, 361, 471. Szymkajcie, IV. 7, 12, 16, 360. Taurogi, Tawrogi III. 107; IV. 134, 240, 255, 372. Pow. Sejny. Aleksandrowsk, XVII. 111. Pow Szawie. Gruździewie, III. 304. Gulbiny, III. 305; IV. 242, 245, 358, 377. Kurszany, III. 305, 309; IV. 11, 13. Lauda, IV. 368; VII. 30. Łukniki, chigej, IV. 135. POIPielan)",IilI. 266. SzawIe, Szawlej, I. 257, 261; IV. 371, 381; XII. 183. Pow. Szawie, I. 238: Ul. 13!'i,193, 206, 29,5,305; IV. 133, 140, 144, 148, 251-252, 360, 37l. WHksZIlJiany,Ul. 300; IV. 148. Pow. Święciany. Janów III. 306. Ko!tyniany, IV. 12. 243; V. Kmsnohorka, I, 260 Montagalis'zki, V. 205, 206. Średnica, Średnia, IV. 379. Święciany, XXII. 139; XXXIII. 43; XXXIII. 141. Świędańskie, XXX. 135. Pow Święciany, XXVII. 171; XXXII. 41. Żodziska, XXXII. 41. Pow. Telsze. K?lwaria Żmudzka, VU. 93. Sałan ty, IV. 253. Syrajcie, IX. 3Gb Telsze, Telszej, I. 257, 261. Pow. Telsze, I. 256. 258, 259; HI. 190, 196; IV. 144; IX. 301. Wornie, III. 106, UJ.; IV. 145, 376. Pow. Troki. Bissena, Średnik, III. 99. Marcinkańce, XXXII. 22, 35. Merecz, IX 313. Nierowo. XXXII. 22. OLkie- �66? niki, XXXlII. 141. Okmiany, IV. 145. Rolnica, XXXII. 22, 35-37. Subortowice, IX. 313. Troki, Trocum, Trakken, Trakin, Tyrki, 243.Słoboda, IV. 254. Subocz, HI. 3{}7; IV. 371. Towiany, III. 307; IV. 3D, 369, 377. Trasz:kuny, IV. 376. Wiewirw, lIV. 21, 255, 361, 373, 380. Wiłkomierz, l. 251, 261; III. 105; VII. 94. Wiłkomirskie, XVI. 319.. Pow. Wlłkomierz, I. 258, 2M; 111. 102, 197, 298, 312; IV. 3D, 134, 253, 370. Wojniszkowice, II. 122. Ziemia Nowogrodzka, XXX:!. 4, 170; XXXIV. 198, 210, 233, 237, 242, 243; XXXVI. 90. Ziemia Wileńska, XXVI. 142, 153; XXXI. l, 4, 170; XXX.IU. 141; XXXIV. 204.,216, 231, 2,37,249,258. XIV. 402; XIX. 79; XXVJ:I. 137; XXIX. 126; XXXI. 2. Trockie, 111. 99. Pow. Troki, VIII. 439. zapurwie, XXXII. 21-23, 26, 28, 34, 35. Pow" .Wilejka. Mołodeczno, VIII. 218. Radosz:kowice, VIIJ. 218. Wiazygi, VB. 223. Pow. Wilejka, VII. 223. Pow. Wilno. Bystrzyce, VII. 223, 256. Jakitmiany, VII. 223. Kieny, XXX. 269. Żmudź, Żmujdź, Ks. Żmujdzkie, ZaMiedniki, III. 111; XXX. 271. Niemoj ts kaja zemta, Samogitia I. mięż, XXXI. 113.Popielany, IV. 168; III. 92, 97, 99-102, 104--109, 49. Rumszys~i, III 311; IV. 17, 111, 112, 117-119, 190, 206, 238, .247,379,380. Sorok-Tatary, XXXI. 241, 255, 256, 298; IV. 11,.26, 128, 113. Szyrwinty, XX. 28. Wiciuny, 144, 239, 240, 247, 3-62,375; V. 204; .xXXII. 35, 37-39. Wilno, WitVH. 93; IX. 3Q1; X. 104, 110, 113, niuja, Vilna, Wilnia, III. 99, 103, 351; XI. 185, 203; XIII. 344; XVI. 104, 1OG-109, 114, 116, 120; IV. 34;, Q64, 265; XVII. 3; XVIII. 115; 262; X. 199, 369; XI. 164, 201; XIX. 131; XX. 92; XXII. 5;XXIII. XIII. 159; XlIV. 167, 401, 402; XXI. 156, 159; XXV>!. 105; XXVII. 61, :55, 65, 66, n, 75; XXII. 160; 63; XXX. 220; XXXII. 102, 170; XXVIII. 134; XXIX. 209; XXX. XXXV. 175; XXXIX. 331, 354. 202, 206; XXXI. l, 2, 8, 11, 113, Grasuny, IV. 143, 120, 174; XXXIII. 141; XXXVII. L i v l a n d i a, Liftandia, Livonia, In.245,.289, 459. Wileńskie, IV. 328; flanty, p. Liwowie, l. 54. VII. 223; X. 239, 352; XVIII. 96, Lotaryn·gia, Lorraine, XV. 184; XXVII. 101. 103; XXII. 121; XXVII. 132, 133, Ł e m k o w s z c z y z n a, p. Łemko137; XXXI. 5, ID, 173; XXXIII. wie, XXVi. 128; XXVII. 27; 8. 141; XXXV. 67, 69, 70-74. Pow. XXXU. 191; XXXILI. 83, 86, 87, Wilno, X. ·136; XXIII. 65. Gub. 90-92, 95, 96, 108; XXXV. 11, 12, Wileńska, I. 187; Xl. 333. zalesie, 18,176,185; XXXVI. 239; XXXVII. XL 333. Safianiki przedmieście 160-164, 171, 186, 195, 204, 472. Wilna, XXXI. 114. Ł o t w a, Ł. S. R R, Latvija, LetPow. Wiłkomierz. Hand, p. Łotysze, III. 97; VI. 400; Koniuchy, VIII. 439. Kupiszki, 111. VII. 299, 232, 337; X. 113; XXIX. 307. Rogów, III. 1971 203; IV. 134, L, 197, 207; XXX. 229; XXXI. 5; XXXII. 38, 192; XXXIII. 141; XXXV. 178, 187; XXXVI. 183. AIsunga, XXIX. 133. Baldonie, V. 205. Kors. Kuroni, III, 97-99. Kursa, XXXIX. 133. Papensee, VIT. 337. Ł u ż Y c e, Lusatia, Lausitz, lP. Łużyczanie, II. 186, 188; IV. 153; ViII. 111, 240,,;329, 336; IX. 103; X. 235~231( 446; XI. 312; ~I:II. 166; XIV. 82, 88; XV. 27; XX. 174; X~IV. 83; XXV. 105, 108;XXVUI. 240; XXX. 224; XXXII. 45, 13'9, 188; XXV. 187; .xXXIX. 124. Błota Łużyckie, Spreewatd, III. 274; XXVII. 165. Borkowe, XXX. 224. Budziszyn, Budyszyn, Ul. 375; VII. 240; VIII. 397; XIII . 166. XXX. 224. Chooiebuż, VII. 111; XXX. 224. Chreś'wice, XXX. 224. Dołkowice, Potkowitz, [II. 374. Gurów, XXX.' 224. Górna Lindawa, VI. 290. Hoierwerda, XXXII. 45. Lubochla, X. 446. Miłocice, III. 374. Niemcza, X. 446. Pienia, IV. 153. Stary Chociebuż, IV. 153. Straupit2l, IV. 153. Pow. Woj ezierskJi, II. 185; XIX. 15, 19; XXXII. 45. Zgorzelec, IX. 103; X. 237. Dolno łużyckie miejscowości: Bagenz, XIX. 22. Bahren, p. Boryń, XIX. 7" Błota nad Sprewą, p. Spreewatd, VII. 111. Bahre, p. Bory, XIX. 7. Borek, XIX. 7. Bukoje, XIX. 22. Bukojna, XIX. 28. Bukowe, XIX. 22. Chudewina, XIX. 11: Cisk Mały. Cisk Wielki, XIX. 15. Cisow, Cisowa, XIX. 14. Daubitz, Dubc, XIX. 16, 22. Dube, Dube, Duben, Dubojce, XIX. 16. Dobrava, Dubrauke, Dubravka, Dubrjenk, XIX. Duby, XIX. 16. Gola, Galin, Goliszyn, XIX. 24. Gribovnia, XIX. 28. Grodk. XIX. 27. Grosszeissig, XIX. 15. Gożiszde, xrx. 27. Hola, Holka, Holica, XIX. '24. Hrodiszcie, Hrodiszczie, XIX. 27. Jaczeb, Jaszczeb, Jatrzeb, XIX. 30. Klem Zeissig, XIX. 15. Komorów, XIX. 11. Koslitz, PazIa, KozIe, XIX. 13. Krost, Kurost, XIX. 10. Sabrodt, p. zabrodo Schabrada, Scha prote, XIX. 8. Spremberg, p. Grodk, XIX. 27. Spreewald, p. Błota Łużyckie, VII. 11. Wiztrop, Wistrop, p. Weisstropp, Jatszeb, XIX. 30. zabrod, JillX. 8. Zeisholz, p. Cisowa, p. wojeziersk~, XIX. 1,5. Zimpel, Zimplow, p. Rotenbul'og, XVII. 188. M a c e d o n i a, Ematici., XIV. 59; XVIII. 94, 110; XXII. 140; XXV'lI . 182; XXX. 230; XXXV. 183, 184; XXXVII. 445; XXXVHI. 317; XXXLX 440, 441. Lechowo, X. 467. Legenrad, XXVII. 182. Monaster, XXIr.I. 167. M o r a w y, C. S. R, VII. 163; VIII. 145, 149, 151; Xl. 69, 211, 212, 1·6~ 320, 395; X. 129, 137, 141, 1~, 359, 439; XII. 36, 108, 237; XIII. 54; XIV. 84, 352; XVI. 166, 167; XVII. 22, 73; XIX. 67, 105; XX. 315; XXII. 65, 66, 76; XXIV. 83." 89; XXV. 36, 46; XXVII. 144; XXIX. 166, 200; XXX .. 180, 226; XXXII. 81; XXXIV. 86, 124, 139, 172; XXXVI. 63, 283, 369. xxxvn:r. 48, 208, 354; XXXIX. 124, 126, 128, 130, 145. Hranice, XXXV. 30. Kijów Moraw., XXXIX. 142. Kojetyn, II. 150. Kościelne Morawcy, II. 2. Mistka, �66t:l XXXV. 43. Morawska Ostrawa, XXX. 259. Olesznickie, II. 15. Tiarchowa, III. 269. Znoim, XXXIV. 86. Niemcy-Rze'sza, 1.14,111,241; II. 87, 116, 117, 200, 252; III. 2, 224, 321, 323, 370; IV. 38, 67, 74, 75, 279, 280, 339; V. 42, 188, 252, 370, 386; VI. 393; VII. 3, 11 12, 31--41, 76, 30, 196--199, 202, 207, 228, 233, 252, 257, 284, 291, 302, 32'5, 35'5; X. 98, 116, 150, 226, 256, 268-2·70, 272; XI. 69, 218, 283,326, 359, 429, 430, 434(' 435; XII. 20; XIII. 46, 92, 157, 16:1, 292, 293; XIV. ;28,312,48,71,84,85,171,193, 292, 406; XV. 39, 182; XVI. 2, 6, 10, 157; XVIII. 94, 95,97, 99, 100, 103, 105, 118, 110, 227; XIX. 58, 63, 143; XX. 316; XXI. 18, 19; XX.III. 16, 20, 49, 167, 168; XXV. 115; XXVI. 31, 32, 38, 72; XXVII. 75, 90, 111, 144; XXVnI. 188, 205, 207, 252; XXIX. 135, 139, 142, 143, 145, 148, 166, 177, 196, 197, 200, 203; XXX. 174, 227, 228, 239; XXXI. 2,1; XXXII. 45, 47, 92, 96; XXXIII. 67; XXXIV. 76, 77, 136; XXXV. 20, 29, 187, 188, 195; XXXVI. 153, 156, 281, 318, 336; XXXVII. 237, 2<ł9, 240, 244, 245, 248-250, 251, 255, 258, 259, 262, 263, 265, 271, 283, 330, 487; XXXVIII. 10, 16, 36: 41, 43, 45, 46, 147, 149, 293; XXXIX, 46, 74, 115, 130, 303. Buk pod Berlinem, XXXIX. 264, 289, 290; Herrnsheim, xvn. 27. Frankfurt n. Menem, XXV. 115; XXXIV. 135. FrY'burg, VII. 112. Gros'sgartach, XXIII. 47. Gudensberg, XXV. 134. Meimbrexen, XXV, 134. Obersanden, XXXVII. 669 283. Poczdam, Potsdam, PozduXIX. 16. Westwald, XV:ILI. 95; XXXIV. 135, p. Badenia, Bawaria, Brema, Brunświk, Bu,k, Hamburg, Hannower, Hesja, Meklemburg-Szweryn, MeklemburgStrelitz, Nadrenia, Lubeka, Lu_ksemburg, Turyngia. N i e m c y. Obszar górno-niem:, XXXIX. 130. Obszar. heski, p. Hesja, XXXIX. 124. A 1t m ark, Stara Marchia, XXVIII. 155. Bretsch; XXXIV. 74, 100, 10. B a d e n i a, Heidelberg, I. 184; XXI. 92; XXVI. 69; XXXVII. 248. Karlsruhe, XXXIV. 135. B a war i a, Bayern, p. Bawarowie, I. 18, 131; II. 102; VI. 231; X. 270; XI. 33.5, 356; XIV. 338, 339, 342" 344; XVI. 3;. XVIII. 94, 95; XXX. 147, 148, 160, 180, 182. Bamberg, U. 117 Jąregena, XXXVIII. 291. Ingolstadt, XI. 355. Monachium, Miinchen, VII. 287; XIV. 338; XXIX. 182. Norymberg.ia, Nii.rnberg, XXI. 82; XXII. 114; XX"WJL 17'1. Spira, Speyer, XXXIV. 135. p. Palatynat, Frankonia, Szwabia. Brandenburgia, II. 115; tlV. 175, 177; XVII. 72; XVIII. 95, 97. Berlin, M. 223, 224; IV. 118, 187; VII. 2:87; XI. 343, 344, 367; XII. 108; XIII. 55, 59, 350; XVJ. 3'59, 371; XVIII.' 228; XXI. 37, 68, 84, 92; XXV. 106; XXVIII. 34; XXlX. 174; XXXVI. 38, 60, 157; XXXVII. 143, 147, 150, 152, 454; XXXIX. 264. Buck, XXXVI. 290, 295, 380; Poczdam, XIX, 16. Wittenberga, XXVII. 93, 119. B r e m a, rep. ni.em.Bremen, XXXVII. 299. pini, B r u n ś w i k, Braunschweig,XI. 342; XXVIII. 172. Hamburg, XIV. 344; XVLII. 228; XX!. 92; XXV. 106; XXX .. 235; XXXI. 68; XXXIV. 75, 76, 135; XXXVII. 299, 382. H,anower, Hannover, XI. 359; XVI. 2; XVUI.95; XXI. 82; XXVIII. 19. 20. Luneburg, XIV. 334, Linden, XVI. 11. H e s ja, Hessen, VII. 198; XVI. 6,12; XXUI. 31. Alznei, Alzenau, VII. 1~8. Friedburg, XXXIV. 134. Hanau, XVI. 6; XXXIX. 124. H e s s e n - N a s s a u, Hessja~Nassawia" I. 134; XXXVII. 134. Cassel, KasseL, XXX. 235. Mutterhausen, I. 135. . H e l s z t y n, Holstein, l. 18, 31; VIII. 434; XXIX. 207; XXX. 252. L u 'b e k al, Lubeck, I. 184; XVI. 6. XXll. 57. L u k s e m b u r g, Luxemburg, V. 178, 267; XXVII. 144. Broumave, V. 178. Toutelange, ':.179. Sprangbour, V. 179. M a g d e b u r g, DZiiewin, VII. 334. Meklemburgia, Mecklemburg, Schwerin, StreUtz, XVI. 13; -XVIII. 104; XXVII!. 19; XXX .. 228; XXXVIII. 299. Feldberg, XXV.21. 19; XXX. 228;XXXVIII. 299. Feldebrg, XXV. 121. N adrenia, XXVIII. 35; XXXIV. 81; xXxVII. 250. Bonn, XXXII. 45; lXXXIX. 121. Dusseldorf, XXVIII, 34, 235. Koblencja, CobLenz, XXXVII. 337. Kohlheim, XXX. 235; XXXII. 45; XXXIII. XXX. 235; XXXII. 45; X Ul. 74; XXXJ:V. 134. XXXVI. 157; XXXVII. 257. Nirnwegen, XV. 184. 184. Trewir, Trier, Treverorum, XXXIV. 101, 135. O l d e n b u I' g wolne państwo, IV. 180. P a l a t y n a t, Palatynat Górny i Dolny, VII. 11; XVIII. 94, 103; XXI. 93; XXVII. 144; XXX. 228. Lengenfeld, XVI. 4. Welburg, XVI.4. S a k s o n: a, Sachsen, II. 194; III. 144; XXVHI. 21, 172; XXX. 148, 180; XlX:XI. 84. Drezno, Dresden, ,xXII. 62; XXIII. 30, 31; XXVII. 2'66; VII. 115; XI. 35,9; XVII. 72; XVI'II. 228; XXX. 228, Eythra, XXII. 57. Erfurt, XXI. 245; Freiburg, III. 374. Gohlitsch, XXIII. 35. Guteborn, XXXfI. 45. Halle,. XXXII. 45. Ilmenau, I. 56. Jena, IV. 118. Lipsk, Leipzig, XI. 429, XVr~I. 228; XIX. 111, 116, 118. XX. 183; XXI. Bl, 83, 84, 91, 92; XXII. 57; XXIII. 348; XXiV. 115; XXVITI. 105; XXI,X•. 174; XXX. 204, 264; .xXXIV. 101, 135. Meiningen, XXVIII. 34. Merseburg, XXIII. 35. Miśnia, V. 271. Sybin, Herma:nstadt, XXXV. 30. Szwajcaria Saska, VI. 183. Witgendorf, XXII. 139. S c h l e s w i g,- H o l s t e i n: Szlezwig-Holstejn, I. 184. S z w a ib i a, Schwahen, I. 54; VII. 11, ,XiVI. 20; XVnI. 103, 104. XXIII. 20, 30; XXXVII. 250,290. Augsburg, Augusta VindeHcorum, X. 270; XI. 356--359, 361; XIX. 33; Missa, nazwa wieży n. Renem, XXXIX. 295. We s t f a l ia, WestfaUen, VII. 334; XXXVII. 250. �b?O T u r y n g i a, Thuringen, I. 56; IX. 262; ,XIV. 60; XVI. 20; XVII. 72; XVIII. 97; :XXX. 180; XXXViIII. 48; XXXIX!. 439. Weimar, XXI. 98. W i r t e m Ibe r g i a, Wirtemberg, II. 102; VI. 23,1; XXVII. 144. Stuttgart, Sztutgart, XXI. 92, 93; XXXVI. 34-8. N a r m a n d ~a.. Normandie, II. 113, VI. 21; .xVIII. 106, 107; XX. 295; XXXVI'I. 241. N a r w e g i a, Norge, P. Norwegowie, II. 1; IV. 67; V. 234; VIII. 319; XVUO; XX;178, 229; XXVI. 73-7'5; XXIX. 17'7, 192, 207; XXX. 53, 229, 253; XXXV. 168, 184; XXXVI. 332; XXXVIII. 236; XXXIX. 32. Bergen, XXXV. 169. Bygd5, XXXV. 34, 168, .17-1.Kristiania, XXXVI. 333. Laerdalen, V. 234. Numedalen, XXXV. 170 Oslafiord, Oslo, XXXV. 168. Stiklestad, V. 234. Verdal, XXXV. 171. N o ryk a, Norieum, starorzymska nazwa Salzburga, Styrii i Karyntii, ,xxn. 144. O r a wa, C. S. R., p. Orawianie, II. 3, 79, 80, ,247; III. 246, 253, 266; IV. 179; V. 121, 302, 311, 317; VI. 365--367, 370, 371; VIi. 74, 283. 296; VIII. 37, 94; IX. 254; XIV. 163; XVI. 71,89; XVIII. 13, 59; X.X. 304; ,X;XI. 78, BO; XXIII.151, 157; X,XIV. 118, 120; XXVI. 114, 144; X.XVII. 159; XXVIII. 73, 76, 77, 106, 109, 110, 255; XX.X. 180; XXXI. 66; XXXIV. 161, 162, 164; XXXV. 10, 51, 52; XXXVI. 223; XXXVII. 186, 352; XXXVIII. 359; XXX'I'X. 42-8-431, 433, 434. Lipnica D. i G., VI. 366. 367. Oraw- 671 ka, VI. 367, 369; XiX. 306. Orawice, XII. 273. Orawa G. i D., VI. 277, 276, 2'SO, 282, 302, 371, 399. Benedyków, Bendzików, VI. 368, 371. Bobrowa, Bobry, XXXIX. 43;:,. Brezawica, XXXIX. 431. Bukowina, VI. 367, 369, 371, 399. Chyżne, Chiżne, VI. 367, 371. Czadeckie, XXXIX. 430, 431. Czimhowa, VI. 367; XXXIX.431. Dolny Kubin, XXXIX. 429. Dulów, VI. 369, 3'71. Erde1ka, VI. 366-369, 371. En:lutka, XXXIX 433. Hamry, VI. 367; XXXIX. 435. Harkabuz, VI. 367, 369, 371. Hrustin, VI. 367, 371. Jabłonka, II. 193; VI. 367, 369, 371; XXIII. 157; XXVIII. 141. Jasieniowa, VI. 367. Klin, VI. 367, 368; XXXIX. 433. Krusetnica, VI.372; XXXIX. 431.. Lipni:a, XX.X.IX. 482. MętXXXIX. 435. Liesek, XXXIX. 431. Lipnica, XXXI:X. 482. Mętne, Mutne, VI. 368, 36,9, 371; XXXVI. 245. Nowa Ra'bczyca, VI. 3'65. Nowoty, VI. 3~5, 368, 369. Piekielnik,VI. 366, 367. 369, 371, 3'91;iXI. 330; XX,. 306. Podskle, VI. 3e9, 3 7'1;XXXIX. 432. Podwilk,VI. 366, 367. ~69, 371; X.x.XIX.43.2,435. Pod wysokie, VI. 361. Połhora, Polhora, VI. 365, 368, 369; XXXV. 43. Rabcza, VI. 365, 368, 369, 371. Sarna, VI. 366, 367, 3'69, 371. Sichelne, VI. 366, 368, 3'69, 371. Stanica, VI. 367; XXXIX. 435. Stare Hrozenkowo, XXXIX. 432. Studzienki, VI. 369, 371. Sucha ;;óra, VI. 366, 367, 369, 371. Tersztena, VI. 367. Twardoszyn, XXXIX. 433. Uście, VI. 367. Ustrzygiel, VI. 285. Wawreczka, 1 VI. 367. Wesele, VI. 366, 368,369, 371. Wesołe, :XXXIX.. 431. Witanowa, VI. 366, 368. zabidów, VI. 367. zakamienne, VI. 366, 368. Zamki Orawskie, V. 246, 301. Zubrzyca G. i D., VI. 366, 367, 369, 3701; VIII. 94; XX/XiIV. 169; :XXXIX. 434. Zuberec, VI. 372; VII. 74. Zubrohlawa, VI. 367. P a ń s t w o R a d z i e c k i e, p. Z. S. R. R., Zwiążek SocjaHstycznych Republik Rad. XXXIX. 33. P a ń s t woW i e l k o mo r a w s k i e XXXIX. 1218. P o l' s k a, P. Polacy, I. 24, 26, 28, 88, 90, 119; II. 57, 64, 66, BO,86-8.a. 114, 116-118, 122-124, 139, 181, 182, 211, 2Z0, 258, 283, 291, 365, 373, 377; III. 3, 83, 84, 93; 94; 98 -100, 105, 108, 115, 116, 178, 225, 253, 258, 263, 264, 270, 361, 370, 385. IV. 48, 49, 79, 94, 152,165, 258, 262,280, 437. V. 35, 105, 176, 188, 220, 234, 243, 298. VI. 124, 213, 282, 396; VII. 56, 75, 77, 78. ~O, 81, 86, 155, 161, 195, 19'6, 214, 291, 296, 300, 325; VIII. 96, 127, 160, 176; 262; IX. 77, 155, 24'5; X. 1, 4, 9. 106, 134, 199, 200, 203, 240, 246, 274, 466; XI. 1-11, 41, M, 00, 102, 113, 166, 181, 44, 272; 285, 310; 317, 328, 3'52, 364, 404, 435; .X'lI. 36, 3,9; XIII. 18, 50, 53, 58---61, 64-67, 88, 164, 342, 349; XIV. 28-31,47; 84; 171; 165, 181, 257, 264, 282, 292, 294, 342,349; JmV.28-31, 47; lM; 17'1; 192, 194, 210, 213, 234; 248, 250. 296, 326. 330, 342, 345, 359; )C,,,. 27, 33; 34, 182; }("I. 10, 13, 127, )cVIII. 1, 2, 4; .i, 92, 110, 127; XIX. 105, 140. ,XIX. 3, 95, 158, 167, 170, 180, 196, 208; 209, 29C,. 303, 316, 320;~I. 29, 33, 37, 40, 42, 44, 57; 63, 64, 71, 76, 77, 80, 90, 248, 250, 252, 2'54, 257, 260, 261, 262, 266--268, 270; XXIII. 38, 41, 64, 76, 8·3, 8'5, 90, 248, 250, 252, 254, 257, 26{), 261, 262, 266-268; 270; XXIII. 38, 41, 64, 76; 83, 85, 90, 102, 112, 118, 147, 158, 163, 166,168,172; XXII. 4, 14, 15, 34, 46, 103, 105, 10f., 71; 8'5, 818, 90, 91, 94, 104, 106, 133, 136; XXVI. 1, 5, 36" 38, 7G,. 125; .xXVII. 2, 3; 4, 24, 75, 78,. 128, 155, 182; XXVIII. 2, 9, 21,. 23, 31, 40, 58, 77, 135, 138, 170, 199,200,206,207,249; 250, 253" 255; X.XIX. 96, 102, 124, 125,. 12'8, 143; 148, 152, 153, 166--169, 177; 179, 18'1, 197, 198, 200, 201,. 204; 206, 207; XXX. 1, 5, 91, 108, 136, 140, 147, 148, 1,1, 152, 178, 100, 181, 183, 1&4, 216, 227 -229, 241; XXXI 5, 6, 24, 26,. 2'9-31, 33, 4'8, 49, 1(}2, 105, 106,. 109, 111, 113, 114, 132, 140, 156, 159', 161, 162, 164, 166; XX)cII. 1-11, 13, 16, 40, 89, 93, 106, 170, 178; 18:6, 187, 190; X X:XIII. 9, 11. 12; 15; XXXIV. 49, 50, 82, 83, 182, 18:7, 188, 255, 262, 263,. XXXV. 2; 20, 64, 133, 168, 17:;, 180, 18'1; :XXXVII. 6, 144, 145,. 148, 150, 154, 156, 158, 165, 166, 207, 209, 226, 237, 239, 245, 25:; 267, 275, 277, 285, 289, 323, 344, 349, 353, 407-409, 444, 445, 454,. 458, 460, 468, 770-474, 478~ XXXVrII 147, 149, 150, 199, 207, 212; 215, 218, 285, 289, 311, 341, 355, 402; 472; XXXIX. 2; 110, �672 . Polska. 124--128; 227; 234, 236, 239, 24G; 25e, 217, 284, 93, 331, 345, 35~, 360, 441. :Polska Płd., iXIXII. 73, 76, 79; XXIV. 84, 113, 117 P o l s k a ;p ł d. - W s c h., X,XVII. 132; XXXIV. 114, 138 P o l ska P ł n., XXII. 62; XXV. s.; III s.; VII.. s.; XIV. P o l s k a Płn. - W s c h., X,XXlrI. 141. 63, 72, 74, 78; XX. 282; X;XII. 103, 139; XXIII. 151, 153; XXVI. 47, 52, 56; XXVIII. 99, 214, 223; XXIX. 193, 194;' XXX.5, 181,190, 229, 23'5,.251; XXXIV.81; XXXV. 24, 58; XXXVI. 38, 48" 62; x.xxVfI 150, 161, 164, 165, 246, 250, 2:52, 257; 275, 358; XXXVIII. 287, 289, 291, 294; XXXIX. 593. Galicja Wschodnia, P. U. S. R. R., II. 173, 185; V. 155; VI. 403; IX. 190, 242; .xVII, 16~17, 57--4)0\ P o l s kaŚ r o d k o w a, XXXI. 172 62, 91; XVIII. 'i11, 99, 116, 117; N i z i n n a, XXXII. 69 XXIX. J91. Galicja Zachodnia, P o l s ka Z a c h.XX'VI. 92; XXX! V. 26'5, 3517,358;, VI. 382 160; XXXHI. 7, 15; XXXIV. 52, Gór a l s z c z y z n a p. Górale, VI. 54; XXXVIII. 41, 42. p. Kaszuby, 36; I. 97; XXiII. 138; XXIII. 31; XX. 320. Kongresówka i KróleXXVIII. 106--108; XXIX. 117; stwo p. Kujawy, XX. 320. MałoXXX.' 157, 192; X!XXlI. 65-67; polska, XX. 320; XXXIX. 103, 128, XXXVI. 224-226, 232.. 234, 236, 231, 442. Mazowsze, XX. 320. Kon239---241,251; XXXVII. 226,213<1. gresówka, :xrx'. 2&1; XXI. 42; Kaszubyp. Kaszubi, 1.92; n. 269; XXX:V. 1'1.Królestwo Polskie, III. V '321, 324; VII.96, 32,9, 336; 3, 120.,314; IV. 403; XI. 303; XVIII XN. 306; lXV. 154; XVI. 415; H6, 117, 120; XX. 2173;X.XI. 54, XVIII. 135; XX. 92; XXIII. 118. 257, 259; XXIV. 106; XXVIII. 214; 119, 155; XlXIV 94; XXV. 1~; XXIX. 175; XXXV. 26. WielkoXX'VII. 161; XXVIII. 20, 30-33; polska, XX. 320. xxtX. 180, 186; X:XX. 160, 170, G a l i c j a, Galicja i Lodomeria, p. ISO, 1812,24.3,24!6;XXXII. 96, 189; Galicjanie, I. 62, 63, 120, 123, 179, X::XXIV. 00; XXXV. 711,175, 177, 183, 187, 194, 22, 268; H. 3, 5, .2.1, 180 100;, XXXVI. 3719, 380; 24, 94, 127, 1~1, 184; 185, 257, X1X;xrvII. 6; XiXlXIX. 248, ~1. 2176,3()8; III. 82, 83, 94, 122, 128, K u ja w y, XlIV. 120; XXXIX!. 234, 175, 227, 248, 260, 321, 323, 325, 24&,.343, 441. "33'0;'IV. 64, 68, 76, 77, 95, 96, 99, Kur p i o w s z c z y z n a P. Kurpie,. 335; 345, 405; V. 155, 562, 357, XXXVII. 415, 483; XXXtIX. 364, t358, 3'71; VI. 383; VIII. 38, 68-,70, 366, 37'1, 372, 375-3177.. 382, 398. 321; IX 192, 197, 227, 350; iXJ. M a ł o p o l s kap. Małopolanie, I. 93, 99, 186, 190, 196, 202, 204, 92; III. 84; IV. 337; VI. 208; XiIII. '251, 327, 328, 372', 401, 432, 433, 59--62; X:IV. <58; XVII. 134; xlm. 19, 58, 60, 69, 89; XIV. 26, 'XVIII. 4 114; XIX. 83; XiX. 138, 49, 85, 166, 300, 302; 353, 398, 400; XVI. 155;X!VII. 41, 58----61, 174, 31'5,'318; XXI. 49, 61; XIXII. 673 104, 157, 158; XiXIII. 150, 152, Margrabowa, Nibork, Szczytno, 163; X.XIV. 82., 101, 104, 107; Węgoborg, Żądzbork, XXXVIII iXJ)CVI.84; XXVIII. 210; X.'XIX. 445. 125, 179, 193; XXX. 2'26; XXXI. P a łuk i, XXIII. 153; XXV. 142. P. 67; 'XXXIV 2,59, 263; XXXV. 19, powiaty: Szubin, Wągrówiec,Żnin. 36, 39, 50, 67, 70 73; XXXVI. 224, P o d h'a l e. Wyżyna Nowotarska, I. '283. X,XIXVII. 170, 209. 251, 262, II. 76, 77, 79, 182; III. 226, 25~, 287. 269--271; 'IV. 65, 224; V 122, 238;, Ma:łopoliska Wschodnia) p. U.S.R.R., 3Ot1;V. 310, 376; VI. 175, 189, 384; XXI 44,54; XXIX. 181; XXX. 172; VII. 29, 30, 33, 35, 40,41, 96, 99, XXX'VII. 201. 101, 207, 208, 210, 213, 215--219, MałopolsY'l zachodnia, ~, 31, 60. 223, 225, 226, 328; VIII. 36, 37, Małopolska Płd-2ach., XXXVII. 159. 34, 162, 166; I~ 150, 2505;X. 99Mazowsze, I. 17, 18,203; II. 3:,199; 101, 229, 300, 302, 313, 314; 324, III. 84; IV. 263; VI 190, 203; VII. 363, 414, 465,471; iX:I.51, 70, 107, 00, 161, 328; VIII. 431; X. 194, 165, 202, 224, 327, 421; J{III. 59, 198, 199, 2()2, 203, 211; XII. 62, 72, 164, 177, 300, 349, XIV. 40; XIII. 300, 343; XIV. 1120; 240, 355- 368; XVI. 13, 91; XVIII. XVLI. 179; XIX. 56, 58, 113; 71-73; XiX. 113, 196, 2'73, 293, Xx. 170, 172, 198, 316; iXXI 250; 303, 304; XIXlI. 31, 35, 45, 50, 77, XXII. 7, 64, 144;XlXIII. 12'1; 80; XXłII. 148, 152, 156, 161, 187; XXIV. 94, 101; XXV. 22, 34, 35; XXIV. 108, 123; X!XIV.19, 20, 24, XIXiVI 133, 146; XXV.liI. 132, In; 27, 28, 32--34, 98, 139; iXJX,VI. XXVIII. 1, 13'6, 137, 163, 188, 207, 114, 128, 144, 1145; XXVII. 159, 210, 219, 233; XXXI. 62; .x:xxrI. 175; XX.VIII. 75, 106, 109, 255; 40,45,96; X.x.xIV.60-62; XXXV. XXIX. 95, 110, 116, 12'8, 151, 166. 62, 63, 74, 190, 194; XXXiVI90, 184, 185, 195, .208; XlXIX..4, 5, 45, 281; XXXVIII. 442; XXXmX.124, 76, 77,80, 170, 171, 180--182, 184, 170, 241, 295, 329, 368, 441; Ma186, 192, 200, 244; J{J{IXI. 65--70, zowsze Czerskie, IV. 42; Mazow91, 92, 14'1, 17.5; XIX,XII. 81, 88. sze Leśne, XVIII. 2. 185 186' :x'.XXl'II. 32'; XX!XIV. M a z u r y, III 128; LX. 254, 258; 252: 258: XiXJXJV.29, 48, 49, 58, XU.14; X:XiXV.l90, 194; XXXIX. 61 65 71 74 172, 173,175; 177; 2'97, 304. Mazurskie Pojezierze, XX:~I. ~38,' 247, 402; OOXiXVII. XXXIX. 237 201 212 226; 229, 230, 234; 235, M a z u r y P r u s k i e. Mazowsze 35'6: 456: 465; 486; XXXVIII. 449; Pruskie, V. 371; VIII. 218; IX, 147; )XXX,IX. 2'30, 233, 240, 241, 2'n; XIV. 229..299; XVII. 124; IXVIlI.2; 432. X,X 208, 208; XIXII. 8; XXVI. 90, P o d gór z e, Podgórze Podbeskido_ 147, 154; .xXXV. 72; XXXVII. we. XUI. 61; lXIXlXI.166. Podgó487; XXXVIII. 33'9. pt. dawne rze Grzybowskie, XXXVI. 256; powiaty; Angerburg, Ełk, GiżycPodgórze Karpackie, VI. 382; ko (Łuczany), Gołdap, Jańsbork, X1XIV. 122. Podgórze Rożnowskie, C LUd - Tom XL �674 XXXVI. 256. Podgórze Sądeckie, x..XXVI. 256. Podgórze PodtatrzańSlkie, XIII. 6L Podgórze Gorlickie, XXXVII. 209. Podgórze, VI. 3'6. Podkarkonosze II. 7·6; X.XIII. 174. Podkarpacie, VI. 53, 357-359; VITI. 81, 43'1; IX. 3, 254; X. 132, 141, 142; XII. 27'8; XUI. 14; XlV. 175, 328, 398; XVI. 2i12, 285, 286; XVIII. 2., 4, 6, 10; Xx. 304; XXV. 9'5; x..XVIII. 159; XXX. 131, 151; XXXV. 72; XXXVI. 183; XXXVII. 172, 2"07,220, 334, 335, 453; XXXVIrI. 208; XXXIX. 123 P o j e z i e r z e, Poj€z~erze Bałtyckie III. 97. P o n a r w i e, XXXIX. 360, 365. P o w i ś l e, IX; 8'8; XVIII. 117-121; XXI. 250; XXVIII. 174. Powiśle Dąbrowskie, XII. 113, 114; XXIX. 130; XXXV. 34;XXOOVIII, 318. P o d l a s i e. PodLachia, PoHexia, p. Podlasiacy I. 203; II. 373; III. 98, 115, 116, 331, 359; V. 78, 379; VI. 2a, 300; VII. 96, 221, 221; VIII. 219; IX. 143; XII. 40; XIII. 343; XVII 179, 208; XlIX. 113; X'X. 173, 199, 27'3,286,291; 318; XXII. 64;XJXITV.99; X:XVI. 60; XXVII. 132, 163; XXVIII. 130, 132, 134; XXX. 180, 217; XXXI. 173; XXXII. 178; XXiXIV. 287; XXXV. 194; x..,~VI. 2, 68; XXXVII. 447; XXXIX. 348, p. powiaty: Augustów, Biała Podl., Białystok, Bielsk, Chełm, Drohiczyn, Luków Radzyń, Siedlce. P o m o r z e, Pomerania, Pomeranica terra, p. Pomorzanie, 'l. 18, 54, 182; V. 326; VI 82, 124, 311; VII. . 235; VIII. 276, 277, 282-284 290, 675 292, 295-298, 306, 313; IX. 156, 244; XlI. 364, 419; X'lV. 172, 173; XVI 34, 35; XVIII. 95, 100, 224; XJ{, 316; X,XII. 7, 121; XXIII. 153;XJXJV. s. VI. XXVI. 41, 84; XXVII. 72, 131, 132, 164; XXVIII. 17, 23, 29, 103, 104; XXIX. 179, 180; XXx, 226; XXXI. 171; XXXII. 189, 191; XXXI'll. 5, 7, 12, 13, 16, 64, 171; XXXIV. 244, 250, 255, 258; XX''{:V. 60, 61, 67, 71, 75, 177, 182, 184, 188; XXXVI. 183; XXXVI'I. 260, 26,6, 322, 437, 454, 459; XXXVIII. 442; XXXIX. 264, 339, 367, 412, 464. Ślą s k, SLąsko, SzLąsk, SehLesien, p. Ślązacy, 1. 2'6, 2B, 90, 92, 144, 184, 191" 267; II. 64, 73, 85, 96, 116, 188--125, 139, 149, 150, 173175, 193~195, 283, 284, 289, 290292; Ul. 89, 269, 37~8-3810; V. 294, 386; VI. 189; VII. 96, 98, 199, 202, 214, 224, 230, 231, 236, 256, 257; VIU 11B,. 395:, 419; IX. 254, 29,3; x.. 2, 98, 102, 104, 119, 129, 136, 141., 142, 236, 240, 261, 352, 353, 446; X,I. 67, 92, 109, 110, 200, 203, 211,251, 359; X:II. 36, 189; XIII. 7, 8, 58, 60, 94, 161, 343; X'IV. 32, 38, 177q 25·5, 231, 309, 310, 336, 337; XVI 13, 14, 167, 288; XVII. 61, 66, 73, 185; XVIII. 97, 217; X,IX. 3-7, 9--11, 13-16, 18-24, 27-30, 105, 140; XiX. 158, 174, 196; XXII. 121; XXITI 118, 119, 151, 153; XOOIV:83, 90" 101; XXV. s. VI. XXVI 36, 131, 153; XJXVII. 23, 166; XXVIII. 77, 111, 183; XXX. 135, 147, 148, 100, 171, ISO, 181, 184, 228, 245; XiXIX'l.47, 48,52, 67,00,84, 172, 175; XXXII. 40-45, 176; x.xJXlII. 4, 5, 7 8, 12.. 16; XiXXIV. 124, 139; .xxxV . 11, 29, 40, 43, 50, 60, 63, 7'6 173, 175, 176, 180, 185; }[XD{VI. 183, 281, 283; XXXVII. 14, 28, 208, 209, 226; XXXVIII. 232, 235, 448; XXXIX. 248, 258 259. Grossrosen, XXXVI. 21; Ligota Lhota, XI 21; Gniewków, Gniewkowo, Argenau, IX. 24; Golesowiz, HoLaspiz, HoLasoviezky, Golaszowiczki, Ma_ łe Gołaszowice, XIX. 25. Żylino, II. 79. Ś l.ą s k. Dawne polskie nazwy miejS'cowości: Borek Boryów, Bourau; Czechowo, p. Góra, Korangelwitz; Dobrodzień, Guttentag; Glinaj, Gllinau, Gościenc£n, Kostenthal; Jaworek Heinersdorf, Henriei ViHi;Kamień, Stein, Kobelc.a, Jangfrendorf; Kojanczyn, Baumgarden; Łysocice, II. 1'75;Międzybór, MitteLwaLde; Mylonów, MeL!enau; Ocyce, Otindorf; Ołobole, MiihLboek; Osiek, Heinrichsdorf; dorf; Psiepele, Hundsfdd; Rozotinice, OLbersdorf, ALberti, Zobten; Strankowo, Kunzendorj; Surnik Neukirch; Tyńcza, Tinz; Wadowice, WiesenthaL;Wijewo"Viehau, II. 123. Ślą s k. Miejscowości o nieoznaczonych powiatach: Grzędzieńska Fara., VIII. 216. Krolowka, XXXIII. 158. Lwów, Lowenberg, II. 119 Łańce, VIII. 216. Łąka, VIII. 215. Rzepiska, XI. 2'74. Sługi, VIII. 434. Sobieszyno (nie istnieje obecnie), VIII. 396. Stachów.. Staszów, VIII. 398. Trzciana, Trzcinnka, VII. 111, 112. Wanger, Wangern, Wangir, Wangyr, XVII, 187. Węgrowiec' VII. 199. Wilkowo, X. 13'6. Witkowo. X. 134. Włostowa, X. 1'36. WyCunzonis ViHa; szyn, VIII. 397. zabrzeska, XiX. 286. zawój, VIII. 396. Zdziechów. X. 135. Żarna, XII. 274. Dawny Śląsk Austr. (zabór), II. 375, 396; III. 94, 189; IV. 174, 178; VIII. 167, 214, 217; XI. 364, 422; XVIiIoL 98; XIX. 17, 25, 27; XXXVIII. 304; Baumgarten, Dę. bowiec, XIX. 16; Dobieszów, DobisehwaLd, XIX. 18; Dąbrowa, Dombrau, XIX .19; Grodziec, Graetz, Hradee, XIX. 27. Dawny Śląsk Pruski (zabór), XXVIiII, 25, 111. Ślą,sk Cieszyński, liX. 423; XVII. 125; X,X'. 1!J3,174. 1961' 315; XXII. 65; XXIII,l5'5, 156; XXAV. 104; X.XVII, 174; XXVIII. 31, 79; XXIY 129; XXX,. 180; X:X;XI. 151, 168; XIXXV. 3L, 39, 6p; XXXVI. 223, 224; XXXVII. 226, 285, 445, 453, 459, 465; XXXVIII. 359. Ślą s k D o l n y, II. 115, 117" 122, 123, 2,92; X.X.XIIII. 115; lXXXVII. 444; X;XXVIII. 312, 340, 430; XXXIX. 234. Borjów, Bohrau, II. 12'3. Lewek, Lemi, XXXVIII. 270. Ślą s k Gór n y, II. 123, 124 29,2; XI.110, 111, 224, :M3;iXIII.5'6;XVI. 22, 10'3, 155, 157; XXI. 270; XXII. 64; X~XIVII. 174; XXVI'll. 108, 172; X,XIX. 121; X:XX 134, 166, 169, 170; XXiXIII. 114; XXXV. 1i8 24, 185 189; ,XXXVIT. 209; XXxVIII. :3218Gaszyn, XlIX. 22. Gier.ałtowice, Gerartowitz, GicraUowitz. Pawłowicze, XIX. 23. E:. 1. ą s k O p o l s k i. XXVIII. 102; xx.x.VII. 4'53, 4182; XXXVIII. 338. S l ą s k P o 1s k i, XXXIII. 140. S l ą s k P r u s k i, XXXVIII. 304. �676 War 677 m i a, ErmLand, ErminLana, p. Warmiacy, IXOCII.68, 69; XXVII. 65; :xJX,XV. 187" 192; XIXłXiVUI. 339. Lidzbark, JX.XlX1VIII.448. W i e l k o P o l s k a, p.Wielkopolanie, I. 92, 143, 219; II.3, 39" 81,'374; VI. 203; VII. 329; VIII. 4()2; DX. 246; oX.. 135, 217; XI 183, 327, 359; XIII. 47, 53, 349; XIV. 58; IXV. 223, 249; XVI. 270, 415; :XVrII l, XJX,. 15~, 170, 315; OOXJ. 64, 66, 9'5; XXII. '/18; XXIII. 121, 152; XXlIV. 82; ~V., 46; XXVI. 27, 41, 84, 146; :XXVII!. 126, 135137; XXX;. 180, 214, 217, 220" 226; ~~I. 93, 161; J{J{){III. 15, 37; XXXIV. 59, 244, 258; ,x,XXV. 70, 175.; lS5, 187; XXXV[. 176; JXiXJX,VII.141 143, 236-2,38, 241, 243, 244, 24~2'51, 253, 25&, 257, 258, 264, 272, 274, 4~ 460; J{XXVIII. '232, 324; XXXIX. 234; p. powiaty: Babimost, Bydgoszcz, ErmeLandia, Wermenland, Buk, Chehnno, Chodzież, Chojnice, Czarnków, Człuchów, Gniezno Gostyń, Inowrocław, Kalisz.. Kępno, Kościan, Krobia, Krotoszyn. Landsberg-Gorzów Wlkp., Leszno, L'Ulbawa, Międzyrzec, Mogilno, Nowy Tomyśl, Oborniki. Odolanów, Ostrów, Ostrzeszów, Pleszew, Poznań, Strzelno, Srem, Sroda. Szubin, Wągrowiec, Września, Wschowa, Wyrzysk, Żnilu. K.raj Warty, Region Warty., p. Wielkopolska, iXlXiX!VII.23'8-243, 248 -2'51, 253-2515, 2$7" 272---:2716. Kraj Poznański, p. Wielkopolska, XXXVII, 237. N i z i n a N a d w i Ś l a ń s k a, X:XXV. Hl. N iż.Po l sk i, XXII. 78. Z a o d r z e, XIV. 49, 60; lXlXV. 143. Z a w i ś l e., II. 66. P o I s ok a podział administracyjny. (wg "Ludu") POLSKA, PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY Pow. Augustów. Augustów, XX. 284; XXIV 95; XXXVII. 445. Augustowskie, VII. 95; XI.X. 113; X,XlX!204; ,x,XXII. 41, 44. Raczki, XXXII. 41. 43, 44. Pow. Ba'bimost. Babimost, XXXVII 266, 270. Kaszczor, IV. 153. Podmokle, .XXXVII. 4'86. Radomina, XIV. 332; Rakoniewic~, I. 122; XXVII. 242. Pow. Będzin. VII. 34; X. 96, 104, 106, 438, 441; XI. 311, 312; XJXlIII. 69, 99" 100, 109, 183; XXIV. 195; Bobrowniki, XXXIV. 125. Czeladź, X 104, (wg "LUDU") 438; J{I. 3IU, 312. Dąbrowa Góra, XI. 107, 381. Grodziec., .XI. 44:2. Modrzejów, X. 104, 106. Niezdara, XXVII 124. Ożarowice, ){XVII. 124 Siewierz, IV. 49; VI. 124, 376; ~LX.212; XXIII. 51-116; VVlX'V 7'" 74 XIXVII. 124; ~ . iJ, • Twardowice, X1X:VII. 124. Wojkowice, X. 106. Zagłębie Dąbr., XXXI. 169. Zarzecze, XXXVI 272. Zarki, XXXIII. 51, 59, 69.. ~, 109. Pow. Biała Krakowska. Biała, IV. 185; VII. 200, 201, 256, 257; IX, 2M; X 255; OOI 69.. 169; XII. 20, 22; XIII. 58; XVIII. 84, 85, 89, 180; XiXlXn 79. Pow. Biała, IV. 80, 1187,303; VII. 225" 256; VIII. 58, 70; IX. 63, 253, 254; Xl. 353; XI. 67; XVIII. 93, 99, 108; XX'.273, 277; XXiL60; XXIII. 82, 85" 91, 92, 94, 95, 102, 103, 105, 106, 109; JOCXVl'II. 75, 7~. Bierna, XVII.229. Brzezinka,VIII. 112,331; 'X. 236. Buc~owice., VII. 256. 257; XJ{J{VI. 245, 2510.Bulowice, IV. 308, 3i1; VII. 225; :IX. 262; XI. 378; X'X. 246; XXXVI. 244, 249, 251. dyganowice, ){XXVI. 262. Czaniec, VII. 225; XXV'IU. 76. Dańkowice, VII 225 Godzieszka, VII. 256, 257. Grojec, IV. BO; Vln 58. Hałcnów, Alzen. VII 198; XXX:I. 166. Heczma-rowice, XiXII. 85, 91, ·95, 100; XXXVI. 245. Janowiec, VII. 225. Jawiszowice· VI'!. 256. KaIna, VII 256, 257. Kęty, IV. 81, 62' VII 198 225, 2516; VIII. ,59; xI.67;XVII.80; XxI.50; XXVIII. 7'5, 84; XXXV. 25; XXXVI 233, 243" 244,249, 251; XXXIX. 297. Komorowice, VIT. 256; IX.. 353; Kozy, VII. 225; XXiXVII. 534. LiPlTlik, J{XXVI 224, 229, 249, 251. Łodygowice, IX. 63; XIII. 245; XVIII. 99, 108; XXIII. 94. 105, 106, 109; XX;XII 79; X,XXlVI. 223, 224, 245, 250. Th[eszna, Xx"XVI 223 224.. 250. Th[ikuszowice, V~'r. 25'7; XVI. 213; XX,XII 79. Th[onowice, VII. 225; XVIII. 93. Oświęcim, Oszwyanczim, Oszwyancin, Oszwanczin, Oswan- IV. vrr. 198, 225, 256; VIII. 112; 128. 236, 255; XL 67, 378; XU. 27; XXVIII. 76; XXXI. cin, Auswitz. Auschwitz, 80; X. 20, 80; XJ{XVI. 242;. XXXVII. 208. Pisarzowice, VII.225; XVI. 213. Polanka, J{XXVI 245 Poręba Wielka, XII. 24; XX. 307; XXIII. 95. XXXI. 147; XXXIV. 269-271; XXlXV. 54, 57, 58. Rajsko, VIII. 112. Ryba'rzowice,XiX.XII 79; XIX/XlVI. 245, 250. Skalite, VI. 361; VII. 222; XiXiIII. 50, 70; XXXVII. 228. Stary Bie1s'k. XXXVI. 298, 299 Straconka, XXXVI. 223, 229. Szczyrk, VII. 257; XlX.XVI. 223 224, 245 Wilamowitze, .XVI. 213. Wilkowice, X,XlXII. 79; XXtXVI. 229,. 244, 245, 250 Witkowice, XVI. 213. Wołek, XXVIII. 76. Pow. Biała Podlaska. Biała P:Jdlaska, ALba Ducalis, iX!X. 172., 2718,27'9, 284, 288, 290,. 291; XXXV. 192. Horbów, J{X. 284, 2'00. Huszcza, XiX. 284., 287290 Kodeń, ~X. 27,9, 284, 288, 290. Łomazy, IXiX. 27,9, 284. 288, 290. Th[alowa Góra, XX. 284, ·88. Piszczac, XX. 279, 284, 288, 290" Sławatycze.1 XIX. 2i84, 288, 290. Terespol, XX. 279, 284, 285, 286. 290. Pow. Białogród. Bialogród~ Białagarda, Belgard, XXXVI. 394; XXXVII. 411. Pow. Białystok. Bargłów, XXIV, 195.. Białobrzegi, XXXIV 195. Białystok, XJ{XIV. 195. Pow. Białystok, XXIII. 65, 1;52; X;XX,I. 1. Woj. Białystok, XXXlIII. f Goniądz. XXIII. 152. Knyszyn, IX. 286; XXVIII. 130; XXlXVI1 485. Ponikła, XXVIII. 2<35. Trzcianne, XXIU. 152. zabłudowo, III 109. �\ \ 678 Pow. Bielsk Podlaski. Bielsk Podlaski, XXI. 2'53 Pow. Bielsk, VIII. 219; XIV. 4'02; XXV. 54. Ciechanowiec, Xx;xJII. 41, 43. Drohiczyn, II. 189; VII. 221; XX. 285; XXI. 63; XXII. 155 Hryniewice Wielkie, .xXI. 253. Skoczów,) XXXV. 177. Sobótka, XXI 253. WOjtkowice, x.. 281. Ziemia bielska, XX. 173. Pow. Bielsko. Bielsk, BUsko, Bielitz, Bilitz, VII. 256, 257; X. 35'3; XVII. 164; XXVIII. 84, 110~ XXIX. 116; XXXI. 92; XXXII 41, 413.Pow. Bielsko, )GIT. 7; IX!XVI'II. 110. Jasienica, XXXV. 244, 249, 250 Lipowiec, XXXIII. 153, Skoczów, II. 139. Ustroń, II. 96; IX 410; XXVIII. 85. Wisła, II. 126; V. 89; (XI. 103, 110; X.XXIII. 155; XXXVI. 224, 229, 250; XXXVII. 2216,228; XXXVIII. '303, 304. Wiśliea, VII:94; X.VIII.132; XXIXLX. 3'34. zabrzeg. 110. Pow. Biłgoraj. Biłgoraj, XXVIII. 180. Goraj, LX. 2199;XXVIII. ·179. Józefów Ordy- . nacki, IX! 294. Majdan Sopocki, XXVIII. 177. Puszcza Solska: X'XVIU 177. Smoryń, XVIII. 181. Pow. Błonie. Pow. Błonie, XJX\II. 110. Grodzisk, XXII. 112. Gu,z6w, XXXI 105. Mszcwnów, XX. 172; XXXVIII. 242 Żyrardów, IX. 137.. Pow. Bochnia. Baczków, V, 360. Besów, IV. 187" 202. Będzieszyn, XX:IV. 196. Bieńkowice, IX, 46; XVI. 351; XXXVI. 244, 249. Bochnia, III. 273; IV. 329; V. 256, 360; VI 376; VII. 222. 256, 303-307, 311; VIII. 6'2"9 l, 66, 115, 169, 199; IX. 61., 64, 267; X 450; XI. 199, 342, 379; xn. 123; XTIr. 65, 243, 244, 307, 325, 330; XIV. 166, 181, 269, 291, 294; XVI. 45, 46,50, 52; XXI. 2~ 267; .xXVI 117; XXVIII. 127, 141; xxrx. 116; XXX. 217; XXXIV. 196; XXXV. 61; XXXVI. 243, 263. Pow. Bochnia, I. 171; IV. 187, 308; V. 360; vrIl. 66, 70, 86, 117, 149; IX. 254.,259; X. 335; XIII 324, 325, 32:8,330; XIV. 291; XVI. 12; XX1II. 59, 62, 68-70, 73ę 9,2-'94, 102, 103, 108, 110; XXVIII. 215; ,XXXV. 60, 63, 68, 00. Borek, IV. 187. Brzefniea, IV. 187, 196. Brzewwa, XXX. 42. Buczyna, VII. 306, '307. Cerekiew, IV. 187, 202; V. 3M. Chełm, V. 3219 Chodeniea, TV. 329. Chroszów, VIII. 199. Cikowice., IV. 329 Damienice, IV. 329. Fiałkowe, XVI. 48. Gierczyce IV. 329; VII. 30&-308. Gorzków, ,X,XXVI. 245. Górki, XXV. 32. Gra,bie, V. 221.Kamienica, VIII. 126. Kłaj, IV 3219; VII. 112, 307, 310-313 315. Konary, XlII. 44, 45. Królówka, ,x, 448, 450. Krzyżanowice, 'IV. 187. Książnice W" IV. 324; VII. 307; XiXII. 157; XXXVI. 303. Lipnica Murowapa,.IV, 187, 196; ;xl. 17, 19, 448; XXXIII. 148. Lipnica D., IX. 354. Lipnk:a G., Xl. 383. Liszki, XI 313; XVI. 2?4. Lubomierz, XX,VI. 143. Lanowce, X'IVI. 68. Lapanów, II. 96; X. 335. Lapczyce, IV. 329; VII, 306, 310, 311. Łężkowice, IV. 329. Marszowice, IV. 329. Mikluszowice, V, 359, 3'60,.,363. Moszczanica. Moszczęnica, IV. 329; VII. 303. 306, 311. Niedary, IV. 187, 202; XVI. 4B, 52. N,ieszkowice, IV. 308, 311, 329; VII. 303. Niepołomice, V. 361, 363; VII. 309, 312, 314; X 255, 256; XI. 43, 96., 385. Nieznanowice, IV. 329. Okulice, IV. 197; XIII. 328 01chawa, VII 311.0strów Kameralny, Borek Królewski, IV. 3~9; XII. 383.. Paszyn, XXXVI. 224, 229. Pierzchów, IV. 324. Poszyna, V. 361-363. Rdzawa, XX'. 320. Roździele, Xx.xnc. 600. Sikornik, VII. 306. Smyków, XI. 3'77. Sobolewo, VII. 306. Sobota, Sobótka, V. 258. Staniątki, 'X 136. Stanisliawice. IV. 329; VII. 307, Xl. 3183, 385. Swiątniki, V. 227, 271, 278, 280; XII. 43, 44, 122, 133, 135, 137; XXV.32. Swinary, IV, 187. Szczytniki, XI ·198. Targowisko, V. 369; VII. 311. '1'arnawa, 'KIIV 2'94. T'rzcianne, n. 26. Uście Solne, IV. 187, 202; VIII. 1125;XVI. 47, 49, 52. Wieruszyce, X. 335. Wiśnicz Nowy i Stary, V. 12,9; VII. 235" 302306, 312; X. 24'0, 242; XIII. 330, 332; XXVIII. 7,6, 79, 82' 84, 92; xrx:xv. 42, 44; XXXVI'll. 150, 305 Wolice. VIII. 11B 153, Wyżyca, V. 364. Pow. Bolesław. do 1945 r., obecnie pow. Racibórz II. 193; XIX. 13, 19; .xXXVrI. 444, Cosanovo, Cosnov, XlX 13. Eichberg, XIX" 19. Osiel, Ossil. II. 123. Pow Bolesławiec. Bolesławiec, XXXVIII. 417. Po",'. Brodnica. Brodniea, V 321; VII. 94, 97; XVI. Ill. Pow. Brodnica, VIII, 426; XIII. 8; XVIII. 1l2; XJXłXV. 61. Komorów, XUI. 8. Pow. Brzeg n. Odrą. Brzeg n. Odrą, II. 125, 290, 292; XXXVI. 396; XXXVII. 410; xx..xym. 327. RYbna, XXXIX. 596. Pow. Brzesko. Bagno, rII. 339. Biadoliny Radłowskie, I. 124. Biadoliny Szlachsckie, I. 125, 127, 123, 179, 180. Biadoliny, n. 359; VB. 112. Bielcza, I. 127, 128, 180; II. 314; VI. 294; 296; XI. 376, 379. Biesiadki, Przesiatki, Biesie Siatki, n. 257, 258; XXXIV. 196.Bieśnik" XXXIV. 196. BiskUipice Radłowskie, II. . 262. Borowa, II. 308; X 126, 128; XI. 377, 381, 383; XXVI. 117. Boręcin, Borzęcinek, II. 313, 314, 316; IV. 188 196; XIII. 397. Brzesko, I. 124; n.313, 316, 318, 320; VnI. 66, 114, XI. 72, 398; XIV. :W9; XXXV. 69; XXXVIII. 295. Pow. Brześko, I. 123, 124, 179; n. 257, 308, 359; m. 33{); IV. 187, 309, 325; VI. 294, 408, 412; VII. 176, 177,221, 273, 331; VRI. 66, 68; IX. 12, 168, 184, 254, 258, 259. 263. 350; X. 11, 94, 154, 221, 450; XIII. 130, 313, 324, 328; XrIV. 156,_ 40; XVIII. 108; XIX. 21; XXI:II. 60, 63, 88, 96, 98, 103, lOa, 110; XXV. 108; XXXV. 38; XXXVII. 456, Brzezowiec, IIII. 331', 332. Brzeżek Podgórny, 330, 331, 332. Bucz'kowo, XIII. 324, 328, 330; XXXIII. 150. _Budziska, 1[, 309. Budzyń, II. 308, 309. Burdak, IX. 124. Czchów, IX. 293; X. 17, 19, 168, 450; Xl. 403. Dąbrówka Witomska, III. 333. Dąbrówka Morska, III. 333. Dembno, III. 334. �680 335; X. 19. Dobrocierz, XXXVI. 224. Dołęga, II. 316, 318, 320; m. 336, 337. Doły, 'm. 340; XXVI. 48. Domanija, III. 335. Domosławice, X. 13. Góra, X. 20. Gosprzydowa, IX. 354. Gwozdziec, X. 11, 13, 21. Iwkowa, X. 14, 17, 19; XXXVI. 224, 229, 249, 251. Jadowniki, III. 332; VII. 332; X. 20, 94. Jastew, X. 19. Jawol1sko, X. 12, 20, 21. Jurków, VIT. 273; XXVIII. 218; XXXV. 38, 57; XXXVI. 224, 245, 250. LeWlIliowa, IX. 354; XI. 398. Lusławice Małe i Lusławke Wielkie, XXIX. 105. Łętowice, ,l. 128, 129. Loniowa, X. 21; XIV. 156. Łopań. l. 127. Łysagóra., X. 21, 22, 116; XXXVI. 239. Maszkiennice, VII. 331-333. Milówlka, IX. 356; XXVIII. 78, 80, 81, 84, 89; XXXI. 86-90, 141. MOkrzySka, IV. 188, 196; IX. 184; XIII. 324. Morsko, HI. 333. Niedzieliska, IV. 188, 196, 309, 311. Nowa Wieś, III. 331. Okocim, lU. 331; VIII. 114. Olszowa, XXXVI. 224. Pa'leśnica, IV. 188, 196; IX. 168; XXXVI. 224. Perła, l. 127, 128, 180. Przy;borów, II. 316, 317, 320; XIV. 253; XXVIII. 91; XXXV. 19. Radłów, I. 125; III. 332; IX. 168; X. 154, 113, 114; XVIII. 108; XIX. 50; 155. XIII. 130, 144, 331; XVII. XXIII. 60, 103; XXXI. 61, 62. Rudy Rysie, II. 317. Rybniki, XVI. 335. Rybno, Riebnig, XIX. 21. Ry1ów, U. 316. Rząchwa, XV. 152; XVII. 313. Słotwina, III. 331; VII. 91, 112, 257, 322. Sterkowice, VII. 111; XI. 72. Stradomsk, IV. 329. Szczepanów, II. 186; III. 332; V. 187, 196; IX. 184; XI. 199; XIV. 254; XXIII. 63. Szczurowa, b81 II. 313. Trojnik, I. 125. Tworkowa, II. 258. Uszew, H. 314; III,. 341; IV. 188; XIlL 3128.Więckowice, VU. 177. Wojakowa, IV. 187, 196; IX. 123; X. 221; XXXVI, 224; Wojnicz, I. 125; VII. 176, 177; IX. 62; X. 85; XI. 186, 405; XVI. 316. Wokowice, I. 180. Wola Przemykowska, XL. 400. zaborów. III. 337; IV. 188. zakliczyn, 'IV. 188; V. 391; IX. 62. Zakrzów, r. 128; ViII. 176. zawada, II. 258; X. 11. zawada Uszewska, IX.. 265. Zerków, II. 259. Złota, III. 346; IV. 188, 309, 311, 312; V. 274; xvrnr. 108. Żdżary. IX. 168. Nazwy toponomastyczne, pow. Brzesko. Anczuch6wka rola, XIX. 2~, gm. Gnojnik, Bace - rola, X. 21, gm. Jaworsko, Bagieniec - rola, IX. 357. Gm. Grabno. Bagieniecpastwisko, IX. 3:59. gm. Grabno. Bagieniec - łąka, IX. 359, gm. Grabno.. Bagno-pastwisko, III. 339. gm. Dołęga. Bagna - łąka, I. 181. gm. Bielcza. Banasiówka -łąka, I. 127.gm. Biadoliny Radłowskie. Bania - las, IX. 335. gm.Gosprzydowa. Bania rola, IX. 354. gm. Gosprzydowa. Bania grunt, IX. 264. gm. Gnojnik. Bania las, IX. 267. gm. Gnojnik. Baranówka las, I. 128. gm. Biadoliny Radłowskie. Baranówka łąka, I. 127. gm. Biadoliny Radłowskie. Barańcóch rola, IX. 264. gm. Gnojnik. Basta rola, II. 262. gm. Biskupiec Radłowski. Będziaki - miejscowość, III. 336. gm. Dołęga. Biała droga, I. 129. gm. Biadoliny Radłowskie. Biała - dro- ga, III. 346. gro. Doły. Biała górka - wzgórze, III. 332. gm. Brzesko. Białce bagno pastwisko, I. 181. gm. Bielczo. Biały Dół Biedacz przysiółek, I. 18; VI. 294. gm. Bielcza. Wieś - część 258. Belweder wzgórze, VI. 295. Biesie Siatki, p. Biesiadki, 257, 258. Blonie grunta, III. 336, gm. Dembno, Boczkowszczyzna - rola, II. 314. Bodorzyna Borek pastwisko, II. 399, gm. las, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Borek - pastwisko, n. 319, gm. Borzęcin. Borki - las, I. 181,gm. Bielcza. Bór -las, I. 181. Browarek - karczma, X. 14, gm. Gwoździec. Browarzysko rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Brzezina - las, IX. 267, gm. Grojnik. Brzeziny - las, IX. 335, gm. Gosprzydowa. Brzeźnica łąka, I. 181, gm. Bielcza. Brzyście - rola, IX. 357, gm. Grabno. Budziska osada, II. 309, gm. Borowa, Budzyń osada, II. 308, gm. Borowa. Burdak - osada, IX. 124,gm. Gruszków Pusty. Bystra góra rola ,II. 259, gm. Biesiadki. Cielęcy Kąt - część wsi Dołęga, gm. Dołęga. Chałupki przysiółek, III. 262, gm. Biskupke Radłowskie. Chałupnisko - rola, II. 309, gm. Borowa. Chlystawki łąki, X. 13, gm. GwoŹdziec. Chróścielowa - droga, I. 129, gm. Biadoliny Radłowskie. Cukiernikówka - rola, IX. 264, gm. Gnojnik. Czajkówka rola, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie. Czarnawa - przysi.ółek, II. 314, gm. Borzęcin. Czarnawa przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Czarna rędzi- n. rola, IX. 264, gm. Gnojnik. las, IX, 355, gm. Gosprzydowa. Czarny las, X 14, gm. GwoŹdziec. Czwarcizna grunta, III. 336, gm. Dołga. Cygański dól łąka, III. 344, gm. Doły. Czysty lug grunta, III. 336, gm. Dołęga. Dąbie - <fola,X. 21, gm. Jaworsko. Dąbie - łąka, X. 22. gm. Jaworsko. Dąbrówka - p. nazwa osady z kilku chałup, 1. 125, gm. Biadoliny Radłowskie. Dąbrowica pastwisko, I. 181, gm. Bielcza, Dąbrowica rola, 189, gm. Bielcza. Dąbrówka pastwisko, I. 127, gm. Biadoliny Radlowskie. Dąbrówka - pastw-i ska, IX. 359, gm. Grabno. Dąbrówka roIa" X. 21, gm. Jaworsko. Dąbrówka Witowskaczęść wsi Dąbrówki Morskiej, III. 333, gm. Dąbrówka Morska., Dąbrowy - grunta, III. 341, gm. Doły. Dąbrowy - pastwiska, III, 345; gm. Daly. Debcza - pastwiska, III. 345, gm. Daly. Debcza pastw:isko, III.. 345, gm. Doły. Debcza - pastwisko, IX. 359, gm. Grabno. Debcza - urwisko. IX. 359, gm. Grabno. Debcza - rola, IX. 357, gm. Grabno. Debcza rola, IX. 359, gm. Grabno. Debcza - łąka, IX. 359, gm. Grabno. Debcze - lasy, III. 345, gm. Doły. Debrza łąka, II. 260" gm. Biesiadki. Debrza rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Debrza - pastwisko, X. 18, gm. GwoŹdziec. Dębczak przysiółek, III. 334, gm. Dembno. Dębczak - pastwisko, IX. 268, gm. Gnojnik. Dębina - przysiółek, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Dębina rola, II. 263, na - Czarnikówka r. �/ 68J 682 ,., gm. Biskupice Radłowskie. Dębno - rola, IX.' 264, gm. Gnojnik. Długie margi - grunta, III. 337. gm. Dołęga. Dolanie - p. nazwa części wsi, L 125, gm. Biadoliny Radłowskie. Dolina od Dutkowego, II. 312 - łąka, gm. Borowa. Dolyna - przysiółek, X. 20, gm. Gwoździec. Dołek łąka, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Doły nad Wisłą, III. 334 grunta, gm. Brzesko. Doły - rola, IX. 351, gm. Górka. Doły - pastwisko, IX. 127, gm. Dzierźaniny. Doły rola, IX. '125, gm. Dzierźaniny. Daly - łąka, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Dół - łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Dół cygański dolina; III. 3413.gm. Doły. Domo(i)nija - potok, lli. 335. 336, gm. Dembno. Domonije - łąki, III. 335, gm. Dembno. Droga od Dębówki, IX. 353, gm. Górka. Droga od Górki - do Dąbrówki, IX. 353, gm. Górka. do Górecki, do Kwikowa, do Podrząchowic. do Strzelec Małych, do Rząchowy, przez Kępienice, wedle Kępieńca, IX. 353, gm. Górka. Droga do Paleśnicy, IX. 129, gm. DzieT'Żaniny. Droga do Roztoki, IX. 129, gm. Dzierianiny. Dział mała góra, II. 261, gm. Biesiadki. Dział na dziale - grunta, III. 341, gm. Doły .. Dział - rola, X. 12, 21, gm. GwoŹdziec. Dział - folwark, X. 12, gm. GwoŹdziec. Dział - rola, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Działy graniczne rola, X. 21. gm. Jaworsko, p. Brzesko. Dzielna droga, X. 69, gm. Iwkowa, p. Brzesko. Dryznówka rola, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie. Folwark dolny, X. H, gm. Gwoździec. Folwark górny, X. II, gm. Gwoździec. Gaj - las, X 14, gm. Gwoździec. Garncarskie doły pastwisko, II. 319,gm. Borzęcin. Gazdówka - rola, IX. 264, gm. Gnojnik. Geburda rola, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Gizówka rola, II. 315, gm. Borzęcin. Gliniki przy Klocku - rola, II. 309, gm. Borowa. Giniki - rola, X. 15, gm. Iwkowa. Glinik - rola, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Głębocka - las, III. 345, gm. Doły .. Głębocki pastwisko, IX. 359, gm. Grabno. Głodów - część wsi III. 340, gm. Doły. Golbówka ~groda, n.262, gm. Biskupiec Radłow'ski. Gościeniec - droga, II. 320, gm. Borzęcin. Gościniec - droga, III. 346, gm. Doły Góra - p. nazwa części wsi" I. 125 gm. Biado1iny Radl. Góra Gołębiowa g6ra, IX. 3'59, gm. Grabno. Góra Gołębiowa - rola, IX. 357, gm. Grabno. Góra osikowa: rola, IX. 125, gm. Druszk6w Pusty. Góra osikowa g6ra IX. 129, gm. Dzierżaniny Góra po nawsie - przysiółek, X. 20, gm. Jaworzno, Górka - rola. II. 309. gm. Borowa Górka(i) - wzgórze. II. 319, gm. Borzęcin. Górka wzgórza, III. 336, gm. Dembno Górka - przysiołek, III. 332, gm. Brzesko. Górka - wzgórze, III. 333, gm. Brzesko. Górka-przysiółek, IX. 263" gm. Gnojnik. Górka - przysiółek,X. 20, gm. Jaworsko. Górka - rola,. IX. 126, gm. Dzierźaniny. Górka - rola, X. 15, gm. Iwkowa. Górki-- grunta, III, 335, gm. Dembno. Górki - las, X. 22, .gm. Jaworsko. Górki rola, X ~1, gm. Jaworsko. Grabie - łąki, II. 260, gm. Biesiadki. Grabie - przysiółek, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Grabina - rola, IX. 351, gm. Górka. Grachówka - rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Granice nazwa roli, I. 126, gm. Biadolmy Radłowskie. Granice - nazwa I'oli, II. 259, gm. Biesiadki. Granicenazwa roli, Ul. 335, 337, gm. Dembno i Dołęga Granice - przysiółek, II. 314, gm. Bielcza. Granice - przysiółek, II. 314,gm. Borzęcin. Graniczne grunta rola, X. 20, gm. Jastew. Graniczki rola, IX 265, gm. Gnojnik. Grab - grunta, HI. 341, gm. Doły. Grab - las, III. 345, gm. Doły. Grady - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Grobla las, II. 319, gm. Borzęcin. Grobla - rola,IX. 265, gm. Gnojnik. Grant skarbowy rola, II. 259, gm. Biesiadki. Grunta rędzinne - p. rędziny, III. 335, gm. Dembno. Grunta we wsi rola, IX. 120, gm. Dzierźawiny. Gryzowska - zagroda, X. 15, gm. Gwoooziec. Grzędy - rola, II.315, gm. Borzęcin. Grzędy - grunta, III. 341, gm. Doły. Hechły - rola, IX. 352, gm. G6rka. Ily - rola, II. 2ti3, gm. Biskupiec Radłowski.. Imiolki, części wsi, li. 258. Biesiadki, gm. Biesiadki. Jadownicka - droga, III. 332, gm. Brzezowiec. Jagniówka - przysiółek, II. 314. Jagniówka - pastwisko, II. 313, gm. Borzęcin. Jagniówka - część wsi Dołęga, III. 336. Jagniówka grunta, III. 337, gm. Dołęga. Jasionka - łąka, l. IBl, gm. Biadoliny Szlacheckie. Ja.worze - rola, X 21, gm. Jaworsko, p. BrzeskL Jeziórko - przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Jeziorki las, l. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Jeziorki - łąka, L 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Jeziorki - pastwisko, X. 22. gm. Jaworsko. Jeziorki - rola, X. 12, gm. Gwoździec. Jochymówka -' grunta, III. 337, gm. Dołęga. Jurkosiówka - rola, IX. 1~6, gm. Dzierżaniny. Kace bagno - pastwisko, 1. 181, gm. Bielcze. Kadłubki - las, IX. 129, gro. Dzierźaniny. Kałasówka - las, l. 127, gm. Biadoliny R;idłowskie. Kałużówka - l'ola" IX. 265, gm. Gnojnik. Kałużówka - zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Kamieniec rola, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Kamieniec rola, II. 315, gm. Borzęcin. Kamieńce rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny . Kamionka - rola, X. 21, gm. Jaworsko. Karolówka -zagroda" II. 309, gm. Borowa. Kącina - stajonko, II. 311, gm. Borowa. Kącina - rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa, p. Brzesko. Kąty - rola, I. 179, 180. gm. Biadoliny Szlacheckie. Kąty rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Kąty - rola. IX. 357. gm. Grabno. Kąty - osada, IX. 356. Kąty - przysiółek, IX. 125, gm. Dzierźaniny. Kępa-rola, IX. 3;52,gm. Górka. Kępieniec - rola, IX. 352, gm. Górka. Kiszka grunta, III. 341, gm. Doły. Klichówka - grunta, III. 335, gm. Dembno. Kliny - rola. II. 263. gm. Biskupice RadłDwskie. Kliny - pastwisko, III. 339, gm. Dołęga. �r, rola, II. 263, gyri. Biskupice Radłowskie. Klyn grunta, III. 341, gm. Doły. Kmiecina - las, II. 261, gm. Biesiadki. Kmiecina - dolina, n.257, gm. Biesiadki. Kobylica - góra, III. 346, gm. Doły. Koczurek rola, IX. 266, gm. GnDjnik. Kol, kowski las, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. Koński lasek rola, II. 259, gm. Biesiadki. Kopaliny grunta, III. 341, gm. Doły. Kopalyny rola, II. 259, gm. Biesiadki. KÓpanina - grunta, III. 337, gm. Dołęga. Kopanina - przysiółek, IX. 351, gm. Górka. Kopce - rola" IX. 357, gm. Grabno, p. Brzeski. Kopce - osada, IX.356, gm. Grabno, p. Brzeski. Koprówka rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Korzenice - przysiół. Kosturki pole, III. 337, gm. Dołęga. Koszary - rola, IX. 357, gm. Grabno. Kowalówka rola" I. 127, gm. Biadoliny Szlacheckie. Kozia droga - droga, III. 331, gm. Brzesko. Koziarka la9, II. 261, gm. Biesiadki. Koziarka - rola, II. 259, gm. Biesiadki.. Kozieniec grunta, III. 337, gm. Dołęg.a. Kozieniec - rola, I. 15. gm. Iwkowo, p. Brzeko. Kozieniec - osada, X. 14, gm. Iwkowo, p. Brzesko. Kozi dolek - rola, II. 259, ,gm. Biesiadki. Kozlowiec pastwisko, krzaki, II. 260, 261, gm. Biesiadki. Koziny - zagroaa, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Koziny - l'ola, IX. 124, gm. Druszków Pusty. Kozlowiee - krzaki, zarośla, VI. 295, gm. Biesiadka. Krakowska droga, I. 179, gm. Biadoliny Szlacheckie. KrakosKluzienice . I 't I 0'[ l'; '! i 685 6"4 - kówka rola, X. 12, gm. GwoŹdziec. Krawczykówka łąka, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Kręzel - droga kręta, I. 182, gm. Bie1cza, Kruszenica pastwisko, I. 181, gm. Bielcza. Krzaki nad budziskiem krzaki, II. 312, gm. Borowa. Krzaki nad KLimkiem krzaki, II. 312, gm. Borowa. Krzaki nad panskq dębinq, II. 312, gm. Borowa. Krzaki na lazie nad Tomasem, II. 313, gm. Boroma. Krzaki na lazie, II. 313, gm. Borowa. Krzaki za stodolq, II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod Tomasem II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod lqkq, II. 313, gm. Borowa. Krzaki pod Fularem, II. 313, gm. Borowa. Krzemieniee u Liski stajanka, II. '311, gm. Borowa. 'Krzemieniec rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Krzemieniec wzgórze" III. 333, gm. Brzezowiec. Krzemiencowe gruntarola, X. 20, gm. Ja stew, p. Brzesko. Krzyżowa droga - p. Wojnicka droga, I. 128, gm. BiadoUny Radłowskie. Krzywda grunta" III. 341, ,gm. Doły. Kszcianka pastwisko, III. 331, gm. Brzesko. Księże granice przys'iół, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Kubalówka ,rola, III. 330, gm. Brzesko. Kubalówka zagroda, III. 330, gm. Brzesko. Kucharzówka rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Kujaców rola, II. 263, gm. Biskupice Radłowskie. Las Doloski - las, m. 345, gm. Doły. Las chlapski las, 111. 335, gm. Dembno. Las pod gorzelniq, I. 127, gm. Biado- "\" liny Radłowskie. Las "pod maziarnią", I. 127, gm. Biadolmy Radłowskie. Las spoIny las, IX. 359, gm. Grabno. Laskigrunta, III. 337, gm. Dołęga. Laskowa -grunta, III. 337, gm. Dołęga. Lasowe chalpy część wsi Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Lesiska -grunta, IlL 334, gm. Dąbrówka, Morka. Linia na Maciny Górze .....,droga, L 29, gm. Biadoliny Radłowskie. U-pie las, I. 181, gm. Biadoliny Szlacheckie. Liskówka rola Ix" 265, gm, Gnojnik, Lisk6wkd - zagroda. IX. 2,64,gm. Gnojnik. Ludwiniówka, IX. 2,65 rola, gm. Gnojnik. Ludwiniówka zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Lypka część wsi Biesiadki, II. 258, gm. Biesiadki. Lzy - rola, IX, 124, gm. Druszków. Łany rola, l. 127" gm Biadoliny Radłowskie. Ławy łąka, I, 180, gm. Biadoliny S~lacheckie. Łazek za paryjkq rola, IX. 126, gm, Dzierżaniy. Łazki rola, IX 125, gm. Druszków Pusty. Łazisko - ,rola, IX. 3M, gm. Gosprzydowa. Łazy - rola, I. 127, 179, ,gm Biadoliny Radłowskie i Bi:adoliny Szlacheokie. Łazy rola, U. 263, gm. -Bskupice Radłowskie. Łuzy - część wsi Grabno, IX. 356, gm. Graibno. Łazy przysiółek, 'III. 314, gm. Borzęcin, Łqczka mala pod studniq - łąka" IX. 128,gm Dzierżaniny p. Brzesko, Łqczka w dolku łąka, IX. 128, gm Dzierżaniny. Łqczyny rola, I. 180, gm. Biadoliny S'l.lachecki€. Ło,czyska rola, II. 31'5, gm. Borzęcin. Łq- czyska łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Łqka na bagnie, II. 312, gm. Borowa. Łąka na budzisku, II. 312, gm. Borowa, Łqka gniada, II. 312,gm. Borowa, Łqka od Jadamowego, II. 312, gm. Borowa, Łqka nad Klimkiem, II. 312, gm. Borowa. Łqka w dolkach, II. 312, gm. Borowa. Łqka w dolinie, II. 312, gm. Borowa. Łqka wielka łąka, I,X. 128, gm. Dzierżantny. Łqka od Gąski, n. :n2, gm, Borowa. Łqka pod Łysqgórq, :r;X\. 3519,gm. Grabno. Łqka w paryji, II.3>12, gm. Borowa. Łqka pod granicq, II. 3,12, gm. Borowa. Łqka pod krzakami, II. 31.2, gm. Borowa. Łqka na Martynówce, II. 312, gm,. Borowa. Łqnce - rola, IX. 357, gm. Grab_ no. Łąkawy - rola, 1. 17!9,gm. Biadoli:ny Szlachecki'e. Łqka na równi, II, 312, gm. Borowa. Łeb _ rola, IX. 12'5, gm. Druszków Pusty. Łonne - rola, II. 3'18,gm. Borzęcin. Łoza - rola, IX. 352, gm' Górka. Maciarzniska - łąka, II. 260, ,gm. Biesiadki. Macina góra - las, 1. 127, gm. Biadoliny Radłowskie, Madejówka - grunta, III. 337, gm. Dołęga. Mala droga II. 320, gm. Borzęcin. Mala przekopka, II. 320, gm. Borzęcin. Mala lqka - łąka, trawnik, IX, 266, gm. Gnojnik. Mala rzeka, [. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Male slonce - las, I. 181, gm. Bielcza. Maly wyrq· bek las, I. 128, gm, Biadoliny Radłowskie. Mazgajówka rola, X. 12, gm. Gwoździec, Męezne grunta, III. 337, 338, gm. Dołęga. Między dębczami �687 grunta, III. 341, gm. Doły. Mięgrunta, III, 341, gm. Doły, Między paryjami rola, LX. 126, gm. Dzierż.alniny. Miszczakówka zagroda, DX. 124, gm. Druszków Pusty, Młynzyska rola, IX. 354, gm. Gosprzydowa. Młynna droga droga, III. 339, gm. Dolęga. Mocarki rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Mocza1'y gminne, I. 182, gm. Bielem, Moczarki - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Moczarki - pany. Molowa - wzgórze, VI. 295, Molówka g~unta. III. 341, gm. Daly. Molówka - łąka, III, 344, gm. Doły. Mordownia nazwa Radłow5kie. Mostki łąka, II, 260, ·gm. Biesiadki. Musiałówka, - zagroda, IlII. 330, gm. Brzesko. Musiałówka rola, III. 33!).. gm. Brzesko. Myszkówka zagroda, II. 3>09,gm. Borowa, Myszkówka osada, X. 12, gm. GwoŹdziec. Myszkówka rola, IX, 12.. gm. Gwo.dziec. Na bagnie - przysiółek, UI.332. gm. Brzezowiec. Na Barańskiem rola, II. 3i()9, gm. Borowa. Na białej górce rola, IIJ:,332,gm. Brzezowiec. 'Na Biedaczu nazwa osady, I. 125, gm. Biadoliny Ra~ dłowskie. Na Biedaczu rola, I!. 12'7, gm. Biadolmy Radłowskie. Na brzegu rola, IX. 126.. gm. Dzierżaniny. Na budzisku - rola, II. 309, gm. Borowa. Na chaupniskach rola, II.309, gm. Borowa. Na cygance - rola, IX. 35'7. gm, Grabno. Na dąbrówcegrunta, III. 341, gm. Doły. Nad brzeziną rola, IXt, 126, gm. Dzierźanny. Nad chaupq - rola, dzy głębocka , .l 11.31)9" gm. Borowa. Nad chaurola, IX. 126, gm, Dzef'Żaniny, Nad chaupą w górze - rola, II. 310, gm. Borowa. Nad dębiną pańską rola, II. 310, gm. Borowa, Nad dołkiem rola. DX. 126, gm. Dzierżaniny. Nade drogą grunta, III. 341, gm. Daly. Nade dworem - rola, IX. 265, gm. Dzierźaniny. Nad Gajdą ogrody, III. 340.. gm. Doły. Nad głębocką - grunta, III. 341, gm. Doły. Nad granice' rola, III. 259, gm. Biesiadki. Nad groblą rola, II. 310., gm. Borowa. Nad gruską rola, II, inO, gm. Borowa. Nad Kanią gru.nta, III. 341, gm. B~rowa. Nad krzakami rola, II, 310,. gm. Borowa Nad lasem rola, II. 310, gm. Borowa. Nad Majchrzykiem - rola, II, 310, gm, Borowa. Nad Matką Boską roLa, Ix.. 354, gm. Gosprzydowa. Nad miedzą _. rola, I'X, 12,6, gm, Dzierźaniy. Nadmostki - krzaki, II. 261, gm. Biesiadki. Nadmostki - rola, II. 259. gm. Biesiadki. Nadowczarnia ---< rola, IX. 265, gm. Gnojnijk. Nad pasieki rola, II. 259, gm, Biesiadki. Nad pastwiskiem rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny, Nad pary ją - pastwisko. TY 128, gm. Dzier~aniny. Nad rówienką - rola, II. 310, gm. Borowa. Nad studzienkami rola, IX.. 265, gm. Gnojnik. Nad stopieńcem las, III. 345, gm. Doły. Nad śpichlerzem grunta. III. '341, gm. Doły, Nad studnią rola, óII. . :310, gm, Borowa. Nad studnią stajonko, n 311, gm. Borowa. Na dole r.ola, IX., 12~, gm. pą - Dzierżaniny. Na dołku rola, Ix.. ,I26, gm. Dzierźaniny. Na dołku - łąka. DX. 128, gm, Dzie_ rźaniny. Na dziale rola, IX. 126, gm. Dzierźaniny, Na glince - grunta, III. 341, gm. Doły. Na glinkach, II, 315, gm. Borzęcin. Na górce rola, nco 12'6, gm. Dzierźaniny. Na górce rola, II. 310, gm. Borowa. Na górce rola, III. 341, gm. Doły. Na górkach rola, II. 315, gm. Borzęcin. Na górkach - rola III. 335, gm, Dembno. Na górze - rola, I!X!, 354, gm. Gosprzydowa. Na górze góra, DX. 355, gm, Gosprzydowa. Na górze - wzgórza, III. 33~9,gm, Dołęga. Nagórzeprzysiółek, IX,. 263, 3'54,gm. Gnojnik,gm, Gosprzydowa, Na grabie - grunta, III. 341, gm. Doły. Na granicach las, III. 345, gm. Doły. Na granicach grunta, III. 341. gm. Daly, Na grzybówce - grunta, III, 341, gm. Daly. Na iłach rola, III. 330, gm. Brzesko. Na Jankowem rola, liX. 1216, gm, Dzierźaniny. Na Kamieńcu -'- rola, IX. 21, gm. Dzwoniec, Na Kamionce ~runta, III. 342, gm, Doły. Nakielnówka - zagrody, lX. 124, gm Druszków Pusty. Na klinie .rola, IX, 126, gm. Dzierżaniny. Na Kobylicy las, III. 345, gm. Doły, Na Kopalinie grunta. III. 341, gm, Doły. Na Kopcach - role, rX'. 3m, gm, Grabno. Na Krzemieńcu grunta, III. 3'42, gm. Doły. Na lemierzu rola, II. 3Ht, gm. Borowa, Na lisich jamach - las, III. 345, gm. Doły. Na lazie - rola, II. 310, gm, Bo- rawa, Na łazie - rola, IJx. 126, gm. Dzierżaniny. Na łące - rola. II. 310, gm. Borowa, Na molówce - grunta, III, 342, gm. Doły. Na niwie - las, III. 345, gm, Doły. Na niwie - grunta, III. 342, gm, Doły. Na nowiźnie rola, DX. 126, gm. Dzierźaniny, Na ogrodzie grunta, III. 335, gm, Dembno. Na pagórku - rola, II. 310 gm. Borowa. Na pagórku rola, IX. 126, ·gm. Dzierżaniny. Na piasku las, III. 346, gm. Doły. Na piasku grunta, III. 342, gm. Doły. Nad piekłem rola, II. 25'9, gm. Biesiadki. Na podbujnem łąka. IX,. 12.8, gm. Dzierźawiny. Naprzeciw skały rola, II. 310, gm. Borowa, Na przygórzu rola, II. 3'10, gm. Borowa. Na przygórzu rola, IlX. 126, gm, Dzierżawiny. Na . przygórzu rola X. 13, gm. GwoŹdziec. Na przymiarku grunt;;> III,342, gm, Doły. Na psiarce - rola, IX. 126. gm, Dzierżaniny. Na psiarce - pastwisko, rX,129, gm. Dzierżaniny, Na radlonce grunta, III. 342 gm. Doły. Na rędzince grunta, III. 342, gm, Doły. Na roli - osada, 11.309, . gm. Borowa. Na równi - grunta, LII. 342,. gm. Doły. Na równi rola, IJXi.1:26,gm. Dzief'Żaniny. Na rówience - rola, II. 3:10,gm, Borowa, Na stajonkach - rola, EX. 126, gm. Dzierżaniny. Nad stawkiem - rola. II.3·1O, gm. Borowa. Na targowcu rola, x" 15, gm. Iwkowa, Na wierzchowinie - 1'0chowinie - rola, X. 310, gm. Bola, II. 310, gm. Borowa. Na wierzchowinie rola, oc. 2ł,gm:, Ja- �'. 68S li , j' ' warska. Na wsi - grunta, III. 342, gm. Doły. Na wsi - ogrody, III. 341, gm. Doły. Nawsie - łąka, 1.127, gm. Biadoliny Radłowskie. Nawsie - rola, I. 1Z7. gm. Biadoliny Radłowskie. Na wygonie - grunta, III. 342, gm. Doły. Na zagoniu - grunta, 111.342, gm. Doły. Na zaradomiu - osada, DX.350, gm. Grabno, p. Brzeski. Niedźwiedź rzeka, III. '346,wy:pływa z gm. Niedźwiedzie, gm. Doły. Niestępówka':"- łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Niwy rola n. 315, glJl. Borzęcin. Niziny - rola, III. 330, gm. Brzesko. Niziny - rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Nowa dąbrz - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Nowa wieś - rząd chałup, 111.331,gm. Brzezinowiec. Nowa wieś - przysiółek, III. '33'4, gm. Dembno. Nowa wieś - osada, II. 309, gm. Borowa. Nowe - łąki, III. 3,09, gm. Dolęg,a. Nowe zajmy - grunta. III. 333, gm. Dołęga. Nowizna Nowy gościeniec - droga, II. 320, gm. Borzęcin. Od granicy hrabiego - rola, II. :HO, gm. Borowa. Od paryji - rola, llX. 126, gm. Dzierżaniny. Ogon - rola, IX. 125, gm. Dzierżaniny. Ogrody - rola, Ogrody - łąka, 111.344,gm. Doły. Ogrody pod Potockiem, II. 309, gm. Bor,owa. Ogrody - łąki, IX. 18, gm. Iwkowa. Ogród nadewsią - łąka, III. 344, gm. Doły. Ogród - łąka, III. 344, gm. Daly. Ogród rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. OLsza- rola. IX. 265, gm. Gnojnik. OLszowa szkarpa - las. m. 340, gm. Doły. OLszyna - las, IX. 267, gm. Gnojnik. OLszyny - rola, 689 llX. 265, gm. Gnojnik. Organistówka - grunta, III. 338, gm. Dołęga. OrLej - wzgórze, VI.295. Osetnia - rola, IlX.352, gm. Górka. Ostrówek - rola, II. 2,63,gm. Biskupice Radłowieckie. Ostrzyse - rola, IX. 3'57, gm. Grabno. Paciakówka rola, LX. 265, 'gm. Gnojnik. Paciakówka - zagroda, 'Xl. Z64. gm. GnojnLk. Padolrola, liX. 265, gm. Gnojnik. Pa· daly - grunta, III. 342, gm. Doły. Pagórek - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Pagórki - łąka. I!X. 1125,gm. Druszików Pusty. Patikówka - las, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Pary ja - pa;:;twisko, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Pary je wąwóz, rów, liX. 267, gm. Gnojnik. Pary je - rola, IlX. 265, gm. Gnojnik. Pary je - przysiółek. XII. 200, gm. Gnojnik. Pasieki - rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pasternik - grunta, III. 3'35, gm. Demona. Pasternik - pastwisko, III. 345, gm. Doły. Pasternik - rola, Ix.. 3'52, gm. Górka. Pasterniki - rola, IX. 13, gm. Gwoździec. Pastwisko nad rzekq, II. 312, ,gm. Borowa. pastwisko na tamty stronie, II. 31Z, gm. Borowa. Pastwisko nad granicq księżq, IT. 312, gm. Borowa. Pastwisko - pastwisko, II. 261, gm. BieSiadki. Pastwiska - rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pęckowskie - Tala, IX. 252, gm. Gó!'ka. Piaski rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Piaski -rola, III. 331, gm. Brzesko. Piaski gminne - nieuźytki, I. 1B2, gm. Biadoliny Szlachecikie. piechO'lDłcz6wka rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Pieklo urwisko, X. 14, gm. Gwoździec. Pieniezyska - 'rola, I. 127, gm. Biado1iny Radłowskie.Pieklo dolina, n. 261, gm. Biesiadki. Pwreck6wka - orola. IX 265, gm. Gnojnik. Pióreckówka - zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. Pisarz6wka - 101Piskorzeniec - rola" nC352, gm. Górka. Placowa szkarpa - Jąka, III. 344, gm. Doły. Placowa szkarpa - grunta, III. 342, gm. Doły. Plebańskie grunta, III. 335. gm. Dembno. Pniace - rola, IX. 352, gm. Górka. Podbagnie - grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod bialq drogą - grunta, In. 342, gm. Doły. Podblonie - rola, II. 315. Pod borem -,grunta, III. 33'B,gm. Dołęga. Pod borkami rola, I. lBO,. ,gm. Biadoliny Szlacheckie. Podborzęckie - grunta, III. 338, ,gm. Dołęga, Pod cegielniq --.:::: gronta, m. 338, gm. Dołęga. Pod buczyną - rola, IX. 357,gm; Grabno. Pod chalpq rola, X. 13, gm. Gwoździec. Pod chaupą - pastwisko •. IX. 129,gm. Dzierżaniny. Pod chaupą - Podchaupie ~ rola, IX 100, gm. Dzier·~nip.y .. Pod chalpq - pastwisko, III. 345, gm. Doły. Pod chaupqrola, II. 310, gm. Borowa.· pod chalpq~gronta, III. 342, gm.Doły. Pod chalpq - łąka, III. 344"gm. Pod chalpq - łąka, ITI. 344, gm. Doły. Pod chalpq'ogrody, 341,_gm. Doły. Pódchalpie grunta, III. 342, gm. Doły. pod cmentarzem grunta, III. 355, 342, 'gm. Dembno i gm. Doły. pod Czarnawq - Il"ola, II. 315, gm. Borzęci.n, Poddajstwo - przysió- m. 44 Lud - Tom XL łek, X. 20, gm. Jaworska. pod Dąbrówkq rola, IX 352, gm. Górka. Pod dębem grunta, III. 342, gm. Doły. Pod dębówkq - rola, IX. 352, gm. Gó11ka.podedrogą :'-' ,rola, 310, gm. Borowa. ,Pode drogq łąka, III. 344, gm. Doły. Pode drogq - rola, IX. 126, gm. DzierżaTIiny. pode dworem il"ola, III. 332, gm. Brzezowiec. Pod dzialem-grunta, III. 342, gm. Doły. Pod dzielnq drogą, X. 15, gm. Iwkowa. Pod figurą - rola, ITI. 332, ,gm. Brzezawiec. PodgodOWie grunta, III, 342, gm. Doły. pod Golbówką - rola, III. 21)3, gm. Biskupice Radłowskie. Pod gościeńcem roIa II. 310, gm. Borowa. Pod gościeńcem ~ ,rola, II. 315, gm. Borzęci.n. Pod gościńcem - lIT. 3416,gm. Doły. Pod, gorzelnią rola, I: 126, gm. Biadoliny Rad'łow9k:ie. Pod gO'rzelnią - p. na'zwa leśniczówki, I. 126, gm. Biadoliny Radłowskie.' Pod gorzelnią --'- droga,L 128, gm. Biadoliny RadłowskLe. Pod g6rą - grunta, III; 338, gm. Dołęga. Pod górq TOla; IX. 126, gm. Dzierżaniny. 'Podg6rcze '- II. 31~, gm. Borzęcin. Pod,g6rze- łąka, II. 260, gm. Biesiadki Podg6rze przysiółek, X. 69, gm. Jastew. podgrabie - przysiółek, X. 21, gm. Jaworsko. ,pod granicą księżą stajoniko; II. 311, gm. Borowa. Pod granicq w dolkach - rola, II. 310, gm. Borowa. Pcd granicq - rola, II. 310, gm. Borowa. Podgranice - rola, II. 259, gm. Biesiadki.Pod granicami - !as, nI. 346, gm. Doły. Pod gruszką- n. j '. �690 691 grunta, Pod I I· I III. Jankosiem :H2, - gm. Doły. rola, II. 310, gm. Borowa. Pod jeziorkiemrola, II. 315, gm. Borzęcin, Pod Iskrą - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod kapą rola, III. 331 gm. Brzezowiec. Podkępie - rola, U. 263" gm. Biskupice Radłowskie. Pod Kierkowem rola, III. 331, gm. Brzesko. Podkolana -karczma, IX. 35'6, gm. Gosprzydowa. Pod koleją - p. nazwa karczmy, I. 126, gm. Badoliny Radłówskie. Pod koleją rola, I. 179, gm. BiadoUny Szlacheckie. Podkościelne rola, Óe. 355, gm. Gosprzydowa. Przed kozią drogą rola, III, 331, gm. Brzesko. Pod krzyżem g,runta, III. 338, gm. Dolęga. Pod lasem - .rola, I. 127, gm. Biadolmy Radłowskie. Pod lasem - rola, III. 332, gm. Brzezowice.Pod lasem - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod lasem - rola, IX. 126, gm. Dzierianiny. Pod lasem przysiółek, III. 33:2, gm. Brzezowiec. Pod lasem łąka, IX. 128; gm. Dzierżaniny. Pod lasem :...- rola, X. 13, gm. Gwoździec,. Podlesie - rola, II. 315, gm. Bdrzęcin. Podlesie rola, X. 31,gm. Jaworsko. Podlesie rola, IX. 265, .gm. Gnojnik. Podlesie - rola, X. 15, .gm. Iwkowo Podlesie osada, IX. ~51, gm. GÓI'ka. Podlesie - przysiółek, X. 12, gm. Gwoździ.ec. Podlesie rola, IX. 358, gm. Grobno. Podlanie rola, I. 127, gm. Biadoliny Radłowieokie. Podłaziska las, III. 346, gm. Doły. Pod podlaziskami grunta, III. 342, gm. Doły. Podlaniosce pastwisko, Dzierżaniny. Podstopieńcem łąka, III. 344,gm. Doły. Podstronie grunta, III. 342, gm. Doły. Pod stuczem - rola, II. 316, gm. Borzęcin. Pod studnią - stajonko, II. 311,312,gm. Borowo. Pod Sufczynem - .część wsi Grobno, IX. 3156.gm. Grobno. Podsujce - las, I. 181, gm. Bielcza. Pod Sulą rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Podszuminie łąka, II. 319, gm. Borzęcin. Pod ścieżką - rola, n. 316, gm. Borzęcin. Pod ścieżką rola, III. 338, 342, gm. Dołęga, gm. Doły. Pod śliwiną - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod śliwiną - pastwisko, IX 129, gm. Dzierżaniny. Pod śliwiną ,rola, IX. 126,gm. Dzierżaniny. Podeświercze-łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Pod świerkiem - grunta, III. 343, gm. Doły. Pod św. Antonim grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod św. Piotrem - 'rola, I. 12'6,gm. Biadoliny Radłowskie. Pod tarkową przekopką - rola, II. 315, gm. Borzęcin. Pod wielką dziurą grunta, III. 333. gm. Dołęga. Pod wilkówką rola, X. 21, gm. Jaworsko. Pod wróblówką rola, n. 316, gm. Borzęcin. Pod wygonem rola II. 3W, gm. Borowa. Pod wygonem -rola, III, 343, gm. Doły. Pod wygonem -. łąka, m. 334, gm. Doły. Pod zakrzoskiem _las, I. 128, gm. Biadoliny RadlowsIne. Podezgórze część wsi, m. 340, gm. Doły. Pogorzelec grunta, III. '38, gm. Dołęga. Pogorzelec - las, IX. 129, gm. Dzierżaniny. Pogorzelec rola. IX. 127, gm. Dzierżaniny. Pokrzywka - rzeczka, r. 128,gm. Biadoliny Radłow- II. 261, gm. Biesiadki. Pod małą przekopką rola, II. 315, gm. Borzęcin. Podmęczne grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod miedzą - rola, II. 310, gm. Borowa. Pod miedzą rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod Milówkq-część wsi Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Pod młynną drogą - grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod ogrodem rola, IX. 358, gm. Grabno. Podogrodzie rola, IX. 353, gm. Grabno. Podolsyny łąka, II. UO, gm. Biesiadki. Pod olszyną grunta, III. 338, gm. Dołęga. Podosobek :rola, II. 259, gm. Biesiadki. Pod pagórkiem łąka, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Podpiaski - rola, II. 315, gm. Borzecin. Pod polem las, III. 346, gm. Doły.Pod polem - łąka, III. 344, ,gm. Doły. Pod polem - rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod Potokiem ogród, II. 300~ gm. Borowa. Pod Potockiem - ogród, VI. 295. Pod przekopką rola, II. 31'5, gm. Borzęcin. Pod przygórzem - rola, IX.126, gm. Dzierżaniny. Pod przylaskami - nazwa roli, I. 126,' gm. Biadoliny Radłowskie. Pod rędziną - łąka, III. 344, gm. Doły. Pod przyrowiciem ł.'ola; '316, 'gm. Borzęcin. Podrząchwie rola, IX. 3,52, gm. Górka. Podrząchwie osada, IX. 351, gm. Górka. Pod sianą choiną grunta, III. 338, gm. Dołęga. Pod starym 'dębem grunta, III. 342, gro. Doły. Pod stawem rola, IX. 126, gm. Dzierżaniny. Pod stodolą - stajonko, II. 311, gm. Borowa. Pod stodołą rola, IX. 126, gm. ,n. 44* skie. Pole długie za górą - II. 310, gm. Borowa. Pole długie za drogą rola, IX. 12'7, Dzierżaniny. Pate mokre - rola, IX:.127, gm. Dzierżaniny. Pole nad chaupą od pańskiego - ,rola, IX. 127,gm. Dzierżaniny. Pole osikowe - roI , IX. 127, gm. Dzierż3niny. Pole wielkie nad Borzykoskiem - rola, II. 311, gm. ,Borowa. Polna łąka łąka, I. 127, gm. Biadoliny Radłowskie. Polna łąka las, I. 128, gm. Biadoliny Radłowieckie. Polny łaz - las, I. 128, Igm. Biadoliny Radłowskie. Po· łudniowa - rola, I. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Porębecka rzeczka, III. 33'6, gm. Dołęga. Poręby grunta, III. 338, gm. Dołęga. Postranie - rola, Xi. 2!1, gm. Dzierżaniny. Pośrednicerola, DX 125, gm. DzierŻ3niny. Potoczki rola, IX. 265, gm. Gnojnik. Potoki - strumyki, II. 2,61,gm. Biesiadki. Pólko - rola, IX\. 3,58, gm. Grabno. Pótko u figury rola, IX. 12.7,gm. Dzierżaniny. Pólko w stajanku średnim rola, IX. 127, gm. Dzierżaniny. Północna - rola, l. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Prewęnda rola, X.1S, gm. Gwoździec. Prewenda - zagroda, ItX. 124, gm. Druszków Pusty. Przecka rola, IX.. 127, gm. Dzierżaniny. Przed chaupą - il'ola, XL 127, gm. DZiierżaniny. Przed ka· pliczką rola, DX!. 127, gm. Dzierżaniny. Przedpotocze - rola, IX. 15, gm. Iwakowa. Przed studnią na łazach - rola, II. 311, gm. Borowa. Przed chaupą rola, II. 311, gm. Borowa. Przechybie �692 góra, II. 261, gm. Biesiadki. Przed śliwinq, - rola, II. 311, gm, Borowa. Przekopka II. 320, gm. Borzęcin. Przekopka świerdzowa II, 320, gm. Borzęcin. Przekopka tarkowa II. 320, gm. Borzęcin. Przerwy moczary, I. 182, gm. Biadoliny Szlacheckie, Przesiadki, p. Biesadki, II. 258, gm. Biesadki. Prześpica -rola, I. 17'9, gm. Biadoliny Radłowskie, Przy bialej drodze grunta III. 3'43, gm. Doły. Przyczka g,runta, III. 343, gm. Doły, Przy dole ,.... grunta, III. 343, gm. Doły. Przydole - rola, IX\. 265, gm. Gnojnik. Przy go"ścińcu grunta, III, 335, gm. Dembno. Przy górce - rola, II. 311, gm. Borowa. Przy górze las, liX. 268, gm, Gnojnik. Przygórze przysiółek, IX. 264, gm.' Borowa. Przy jasieniu rola, I:~ 265, gm, Gnojnik. Przy jazie '- grunta, III. 3'35, gm. Dembno. Przy jazie łąka, IlXi. 267, gm'. 265, gm, Gnojnik. Krzy Klockurola, II. 3li1, gm. Borowa, Przylaski łąka, II. 318, gm. Forzęcin: Przy lazku staj anka, II. 312, gm. Borowa. Przymiarki rola, II. 316, gm. Borzęcin. Przymiarki "rola, IX. 15, gm. Iwkowa. Przymiarek rola, II.2~, gm. Biesiadki. Przymiarki grunta, III. 3'43, gm. Doły. Przymiarki - rola, I. 180, gm. Biadoliny' Radłowskie. PrzymiarkiPasterńtk, III, 3'15, gm. DemJbno. Przy mlynie łąka, IX. 267, gm. Gnojnik. Przy młynie - rola, IIX. 266, gm. Gnojnik. Przyrowicie - przekopka, II. 320, gm. Bo- rzędn. Przyrwa las, IX. 269, gm, Gnojnik. Przyrwa 'rów, IX!. 267, gm. Gnojlnik, Przy wsi - rola, IlXl.127, gm. Dzierżaniny, Przyrycie - rola, II. 263, gm. Biskupiec Radlowski. Przyśnica grunta, III. 335, gm. Dembno. Przy nowym gościńcu rola, ;n. 31,6, gm. Borzęcin. Psia góra przysiółek, X. 14, gm GwoŹdziec. Psiarka łąka, IIX. 1218, gm. Dzierżaniny, Pustka rola, OC. .13, gm. Gwoździec, Puste - rola, IX. 266, gm. Gnojnik. Racka urwisko, II. 2'61, gm. Biesiadki. Racką - urwisko, VI. 295. Rajw raju łąka, IlL 3'44,gm. Daly, Rakówka zagroda, II, 300. gm. Borowa, Rakówka zagróda .. vi:. 294. Ratowskie - rola, DX. 3,55, gm, Gosprzydowa, Ratowskie -'-folwark, I'X. 3'54, gm. Gosprzydowa. Rembaczówkagrunta, lIr. 3309,gm. Dołęga.' Redzinki - rola, liX\, 266,gm. Gnojnik. Rędzina - grunta, lIt.' 343, gm. Doły. Rędziny - rola, III. . 332, gm. Brzezowiec. Rokosia wieś - nazwa części wsi, I. 12'5, gm. Biadoliny Radłowskie, Rola Bodkowska, IlXlI5, gm. Iwkowa. Rola Bojarowska, Rola Rola Dudzieńska, Domaszewska, Rola Dziedzi- cowska, ,Rola' Dzięgielewska, la Dziwońkowska, ska, Rola Rola Grzyzowska, Rola la Janawieńska, Rola Rola Rola HajdowRola Ja- Jamrozowska, Ro- Rola Jaskowska, Jędrychowska, cowska, Rola Gomólkowska, ska, Rola Humiejowska, styńskiz, Ro- Filipow- Gawelkowska, Glębowska, Rola Rola Rola Kaczmarska, Kapi' Rola Karwalowska, ska, Rola Rola Kowalowska, Rola Rola Rola Rola Rola Mikosowska, ska, Rola Rola Rola Rola Rola Rola Rybieńska, Rola Sitkowska, Stacho- Sukienikowska, Rola Szefcowska,' ska, Rola Rola Szotow- Taborowska, Rola Rola Wronowska, Rola Tuczniowska, Witoska, Rola Rola Zięciowska, RoRola Siq,kalowska, Rola Rola Toczkawska, Rola Rola Slufieńska, Spilowska, Turowska, Pieka- Przybylow· Pysnowska, Serafinowska, Rola Rola Paciorkowska, Rola Rola niowska, Misiow- Plackawska, Przeńkowska, gozowska, Rola Midowska, Rola Piechowska, nowska. Mar- Nowakowska, Osu.chowska, Rola Rola Maslowska, Michorawska, Rola Rola Lizoniowska, Marcinkawska, kowska, ska, Kociolkow- Kolbabieńska, Rola Wydykowska, Rola Gackówka IX, 358, gm. Grabno. Rola Gawli· kówka, Rola Muchówka, Noskówka, Rola Rola przeklasówka, Rola Nowakówka, Rola Sójków- ka, Role rola DX. 266, gm. Gnojtnik, Rówienka od pańskiego - rola, II. 311, gm. Borowa, Równia rola, II. 259,. 311, gm. Biesiadki i gm. Borowa. Równa rola, III. 34'3, gm. Doły. Równie rola, lXi. 266, gm. Gnojnik. Rudnik łąka, II. 3118,gm. Bo,rzęcin. Rybie, bliższe, dalsze rola, IX. 16, gm. Iwkowa. Sekólki - rola, IX. 3'52,gm. Górka. Siana choina grunta, III, ,338, gm. Gosprzydowa. Siciny część Dołęga. Siciny - rola, IX. 355, wsi Gosprzydowa, llXi. 354, gm. Gosprzydowa. Sikorówka - rola, lXi. 206, gm. Gnojnik, Skarpa - urwisko, II. 261, gm. Gnojnik, Skarpa urwisko, II. 261, gm. Biesiadka, Skórówka - zagroda, llX. 124, gm. Druszków Pusty. Skotnica pastwisko, III. 331, gm. Brzesko. Skotnik - pastwisko, II. 261, gm. Biesiadki, Śleparka - rola, ]X\. 266, gm. Gnojnik. Sleparka - przysiółek, IX. 264, gm. Gnojnik. Slona szkarpa -pastwisko, III. 345, gm. Doły, Slana woda strumyk, III 346, gm. Doły. Smętarz rola, liX. 127, gm, Dzierżaniny. Smoleniówka - rola, llX. 266, gm. Gnojnik. Smolkówka rola,. Xi. 13, gm. Gwożdziec, Smyczka - łąka, lIX. 128, gm. Dzierżaniny. Smyków przysiółek Nowej wsi, III. 334, gm. Dembno. Sokólki - przysiółek, IX. 351,gm. Górka. Soltysie łąki, I. 12,7, gm. Biadoliny Ra-' dłowskie. Soltysie - rola, I. 126, gm. Biadoliny Rad~ows'kie. SIXtysie rola, X. 16, ,gm. Iwkowo. Sołtysie. przysiółek, IX. 264, gm. Gnojnik. Sołtysówna - rola, I. 162, gm. Biadaliny Radłowskie. SośHna - las, IX. 263, gm. Gnojnik. Sosy kq,t nazwa części wsi, I. 180, gm. Biadoliny Szlacheckie. Sośnia - rola, II. 200, ,gm. Bi~iadki. Splawy 'rola, H. 260, gm. Biesiadki. Stajonko od Cierniakowego, II. 3N, gm. Borowo, Stajonko kolo wygonu - rola, IX. 127, gm. Dzierżanin. Stajonko krótkie Stajonko jonko między na ko nad paryjami browarzysku śliwiną - - Stajonko StaStajonad �694 695 studnią - dąbrzy - Stajonko pod - łączyną - średnie - Stajanko w - za Stajonko Stajonko przed chaupą ko w pliwiu - Stajonko dołku - - - Stajonko za łączką - mostkiem ogrodem na nowej od Borowy pod dębem Stajonko Stajonko janko - Stajonko Stajonko przecka - Stajonw polu Stajonko Stajanko Stajanko Sta- wąskie za za stodołą rola, IX. 127, gm. DzierUlniny. rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Stara rzeka rola, II. 3<16, gm. I Borzęc£n. Stara wieś część wsi, Grabno, IX. 356, gm. Grabno. Stare wręby lJłs, I. 122, gm. Biadoliny Radłowskie. Staw łąka, II. 318, gm. Borzęcin. Stawisko łąka, II. .260, 318, gm. Biesiadki gm. Borzęcin. Stawisko łąka, III, '344, gm. Doły. Stawiska rola, I. 179, gm. Biadolilny Szlacheckie. Stawiska rola, IX. 355, gm. Grabno. Stawy - łąka, IX. 2'67, gm. Gnojnik .. Stawy - rola, IX. 266, gm. Gnojnik.Stefanówka las, liX. 355, gm. Gosprzydowa. Stefanówka rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa, Stelmachówka rola, IiX. 266, gm.Gnojnik. Stopieniec - bąka, III. 3;44, gm. Doły. Stopieniec - grunta, III. 343, gm. Doły, Stoszkówka część wsi, III. 340, gm. Doły, Stucze - przekopa - rola, II. 316, gm. Borzęcin. Stucze - przekopa, II. 3'2U, gm. BOirzęcin. Studnia pod ,~w. Stanisławem I. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Studzienki .łąka, II. 260, gm. Biesiadki. Suchy ług rola, I. 180, gm. BiaStanochówka doliny Szlacheckie. Sukmanek _ las, I. 181, gm. Biedrza. Sulkówka -grunta, III. 343, gm. Doły. Sydówka - rola, IX, 12<7, gm. Dzierżawiny. Scieźki - rola II. 263, gm. Biskupiec Radłowski, Sliwina ogrody, ILL 341, gm. Doły. Swierdzowa przekopka rola, II. 315, gm. Borzęcin. S:?:c:wpa. nowska droga, III, 33Z, gm. BrzeZIowiec. Szczyptówka - rola. IX. 266, gm. Gnojnik. Szklana --:. część wsi Gosprzydowa, liX" 354, gm. Gosprzydowa. Szpitalny grunt rola, II. 3<16, gm. Borz~cin. Szumin - las, II. 315, gm. Borzęcin. Szwaby przysiółek, III. 334, gm. Dembno. Szwedówka -rola, I'X. 266, gm. Gnojnik. Szyja - łąka, IX. 125, gm. Druszków Pusty. Szymkówka rola, IX,. 355, gm. Gosprzydowa. Targowiec - droga, X. 19, gm. Iwkowa. Targowiec rola, X. 1,7, gm. Iwkowa. Tłoki - rola, IX. 266, gm Gnojnik. Tokarszczyzna TOla, II. 316, gm. Borzęcin. Tracz nazwa płd. części Brzeska, III. 3,30, gm. Brzesko. Tracz - karczma, III. 330 ,gm. Brzesko. Tropie potok, X. 19, gm. Iwkowa. Tropie rola, X 17, gm, Iwkowa. T1'zybiska - rola, II. 263, gm. Biskup~ec Radło wsk i. U bia· łej drogi grunta, III. 343, gm. Doły. U debcze - łąka, III. 344, gm. Doły. U debcze grunta, III. 343, gm. Doły. U lasu - rola, IX. 358, gm. Grabno. U lasu grunta, III. 343, gm. Doły. masy - grunta, pole, III 33<4 gm. Dąbrówka MOTska. mesie - przysiółek, I. 180, gm. Biadoliny Szla- checkie. U patoka - I;ola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. U przekop grunta, III. 343, gm. Doły. U rzeki grunta, III. ~34>3, gm. Do~. U stdwisk - grunta, III. 343, gm. Doły. Uszew, Uszef - przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Uszew rola, II. 317 ,gm. Borzęcin. Uszef łąka, II. 31'9, gm. Borzęcin. U wsi -pastwisko, III. 345, gm. Doły. U wsi - rola" DX. 128, gm. Dzierzaniny. Waryś - przysiółek, I. 180, gm. Biadoliny Szlach., VI 294, gm. Brzesko. Warzeszak -, rola, IX 35'8, gm. GraJbno. Wawrzkówka - rola,']X', 266, gm. Gnojnk. Wągra da droga, Ii'X. 353, gm. Górka. Z bagiencu pastwsko, IX. 35e, gm. Grabno. W bagiencu - rola, I'X. 353, gm. Grabno. W debczy łąka, III. 345, gm. Doły. W dębinie na pagórku rola, II. '311, gm. Borowa. W dębinie - rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. W dole - łąka, IX. 22, gm. Jaworsko. W dole. - X. 21, gm. Jaworsko. W dołkach - rola, IX. 12B, gm. Dzierżaniny. W gra· nicach stajonko, II. 312, gm. Borowa. W granicach - rola III. 332, gm. Brz.ezowiec. W granicach - rola, liX]. 128, gm. Dzierżaniny. 'W granicach przysiółek, IX. 125, gm. Dzierżanlny. W grzędach grunta, III. 343, gm. Doły. W jasion ku - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Wichrowiec-krzaki, II. 2.61, gm. BiJesiadki. Wielenia dzec. Wielka buczyna - liX. 359, gm. Grabno. Wielka droga - dro_ ga, I. 129, gm. Biadoliny Radłowskie. Wielka droga droga, II. 320, gm. Borzęcin. Wielka dziura - staw, 338', gm. Dołęga. oX. 20 ,gm. Jastew. Wielkie łąki - łąka, I'X.. 355, gm. Gosprzydowa. Wielkie łąki - łąka, liX,. 2'67, gm. Gnojnik. Wielkie paryje rola, IX. 355, gm. Gosprzydowa. Wielka przekopka przekopa, II. 320, gm. Borzęcin. Wielkie słońce ----' las, l. 181, gm. Biadoliny Szlacheckie. Wielo olsze rola, II. '317, gm. Borzęcin. Wierzchowina łąka, II. 319, gm. BO'rzęcin. Wierzk góry grunta, III. 343, gm. Doły. Wietrzykówka rola, llX. 266, gm. Gnojnik. Wieś - część środkowa wsi Biesiadki, II. 258, gm. Biesadki. Wikliska grunta, III. 33'4, gm. Dąbrówka Morska. Wilcze gardło ,rola, lXi. 352, gm. GÓrak. Wilczuszówka zagroda, II. 309, ,gm. Borowa. Wilczuszówka - zagroda, VI. 294. Wilczy dół rola, !iX. 35.5, gm. GOS'przydowa. Wilkówka - karczma, X. 22, gm. Jaworsko. Wisowa. rola, liX. 35,5, gm. Gosprzyd()wa. Wisowa łąka, liX. 267, gm. Gnojnik Wisowa - karczma, IX. 2'67, gm. Gnojnik. Wisowatki łąka, II. 3,19, gm. Borzęcin. Wisowatki przysiółek, II. 314, gm. Borzęcin. Wiślisko 'POtok, IIX. 3S3, gm. Górka. W Kamioncatem dole łąka, III. '3'45, gm. Doły. W Kruchynie - rola, IX,. 128, gm. Dzierżaniny. W krzakach - rola, liX. 12B, gm. Dzierżaniny. W lasku rola, ,x. 21 gm. Jaw()rsko. W łączkach - rola, liX. 128, gm. Dzierżaniny. W łańcu - łąka, IX. 357, gm, Grabno. Wolakawska zagroda, ,X. 1'5, gm. Iwkowa, WolWielki III. las - �i 6% I lis, X. 22, gm. Jaworsko. las, iX 22, gm. Jaworsko. Wolnica - pastwisko, X. 22",gm. Jaworsko. Wolnica - rola, !Xi,21, gm. Jaworsko. W mlyńcyskach rola, II. 311, gm. Borowa. Wolówki - rola, iX. 17, gm. Iwkowa. Wójtówka rola, l'X. 266, gm. Gnojnik. Wójtówka _ zagroda, IX. 264, gm. Gnojnik. W ogrodziSku łąka, III; 345, gm. Doły. Wojnicka droga, I, 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Wojnicz - XVI: 31t). Wolnice _ pastwisko. I. 1,B1, gm. Bielcza. W olszynie - łąka, II. 319, gm. Borzęcin, W pagórku - rola, IX. 31'1,gm. Borowa. W paryji - rola, II, 311, gm. Borowa. W paryji _ rola,. lIX, 128, gm. Dzierżaniny. W paryji - pastwisko, IX; 129, gm. Dderżaniny. W plewni _ Tola,. lIX. 128, gm. Dzierżaniny. W plewiu - pastwisko, IX. 12'9, gm. Dzierżaniny. W podlaziu _ pastwisko. '.IiXi. 129, gm. Dzierżanny. W polu - łąka, Ul 34'5, gm. Doły. W potoku' lysogórskin _ łąka, 'X. 22,- gm. Jaworsko. W przylaskach las, III. 3'46, gm. Doły .. W sośninie - pastwisko, Ix.. 129, gm. (Dzierżaniny. W rędzinach - grunta, III. 343, gm. Doły. Wróblówka - przekopa, II, 320, gm. Borzęcin. W stajaniu pierwszym grunta, III. 343, gm. Doły. W stajaniu drugim - grunta, III. 343, gm. Doły. W stajonku - rola, I,X. 128, gm. Dzierianiny. W stawiskach _ łąka, III, 345, gm. Doły, W szkarpie .las, III. 346, gm.Doły. W szkarpie - łąka. III 345, gm. nica - Wolnica Doły. W średnim dole łąka, III. 345, gm. Doły. Wychylówka - rola, II. 260, gm. Biesiadki. Wy. gnana karczma, IX 2m, gm. Gnojnik, Wygon - droga. III. 346, gm. Doły, Wymyslów - przysiółek, K; 12, gm. Gwo.dziec, Wyspa - rola, IX·. 352, gm. Górka. Wywożona góra rola, X. 20, gm. Jastew. W zagórzu - rola. X, 21, gm. Jaworsko. 'Zabelcze - przysiólek, X, 3'51, gm. Górka. Za bialą drogą grunta, III 343, gm. Doły. Zabikońka bagno rzadkie, II. 261, gm. Biesiadki, Za chalpą - rola. liX'. 358, gm. Gralbno. Za cegielnią _ grunta, III. 339, gm. Dołęga, Za chaupą rola, II 31'l, gm. Bo.rawa. Za chaupą - grunta, lIr. 343, gm. Doły. Za Czarnawą _ rola, II. 31,6, gm. Borzęcin. Za dąbkami rola, lXi 12'5, gm, Druszk:ów Pusty. Za debczą _ grunta, III. 343, gm. Doły. Za dębiną rola, DX\.128, gm. Dzierżan'i!ny. Za dolkiem - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Za drogą - rola, II. 311, gm. Borowa, Za drogą -grunta, nI. 343, gm, Doły, Za drogą rola, IX. 128. gm, Dzierżaniny. ZC1Jdrosko ,rota, Ix.. 26'6, gm. Gnojnik. Za dworem - rola, III, 332, .gm. Brzezowiec. Zadziele - łąka, II 260, gm. Biesiadki. Za dzielną drogą - rola, 00. 17, gm. Iwkowa, Za figurą rola, III. '332, gm. Brzezowi~. Zagonie rola, X. 21. gm. Ja,worsko. Za górą - rola, II. 311, gm. Borowa. Za górą ~ grunta, III. 343, gm. Doły. Za górą - łąka, III 345, gm, Doły. Za górą w le- 69? sie - .rola, II. 311, gm. Borowa. łąka, IX', 359, gm. Gra'bino. Za górą - rola, X. 13, gm. GwoŹdziec. Za górą - rola .. IX. 128, gm. Dzoierżaniny. Za górą - las, I,X. 129, gm. Dzierżani!ny. Za górą łąka, !IX. 1218,gm. Dzierżaniny. Zagórcze - rola, II. 317, gm. Eorzęcin, Zagórze góra, II. 261, gm, Biesiadki. Zagórze rola, II. 2160, gm. Biesiadki. Zagórze - rola, X. 21, gm, Jaworsko. Za gościńcem - rola, rI. 317, gm. Borzęcin, Zagrabie rola, II. 260,gm, Biesiadki. Zagrody - rola, II 317, gm. Borzęcm. Zagrody - rola, X. 17, gm. Iwkowa, Zagrody - rola, IX. 200, gm, Gnojnik. Za gruszką - rola, IX. 128, gm. Dzierianiny. Za gum· nami - grunta, III. 339, gm. Dołęga. Za gumnami ,rola, IX. 12,5, gm. Dzierżaniny. Zagumnie - droga, II, '320, gm. Borzęcin. Zagumnie droga. I. 128, gm. Biadoliny Radłowskle. Za jeziorkiem rola, II. '317, gm. Borzęcin. Zajmy - rola, II. 317, gm. . Borzęcin. Zajmy grunta, III. 399, 'gm. Dołęga. Za Kanią grunta, III. 343, gm. Doły. Zakępieniec rola, IX. 352, gm. Górka. Za koleją - rola, I, 179, gm. Biadoliny Radłowskie. Za koleją rola, III. 332, gm. Brzezowiec. Za kozią drogą rola. III, 331, gm. Brzesko. Za kozlowiec rola, II. 259, gm. Biesiadki. Zakrętek - rola, II. 311, gm. Borowa. Za krężelem - rola. I. ISO, gm. Biadoliny Szlacheckie. Zalesie rola, IX. 3'55, gm. Gosprzydowa. Zalesie rola, IX, Za górą 2'65, gm. Gnojnik. Zalączyska rola, II. 3017, gm. Borzęcin, Za ląką grunta, III. 343, gm. Doły. Za lon nem rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za malo, przekopką rola, II. 317.. gm. Borzęcin. Za męczne grunta, III. 339, gm. Dołga. Za mlynną_ drogą grunta, III, 33'9, gm. Dołęga. Za nowem gościeńcem roła, II .. 3'l7, gm. Borzęctn. Za ogrodzie rola, II. 264, gm. Biskupice Radłowskie. Za olszową szkarpą III. 344, gm. Doły. Za oLszyną _. grunta, III. :ł39, gm. Dołęga. Za orle pastwisko, I. HU. gm. Bielcza. Za pary ją staj anko, II. 312, gm. Borowa. Za pary je - rola, LX. 35'5, gm, Gospr~ydowa Za paryjom las, IX. 268, gm. Gnojnik. Za piaski rola, II. 317, gm, Borzęcin. Za polem - grunta, III. 344, gm. Doły. Zapotocze rola, X. 17,gm. Iwkowa. Zapotocze św. Urbana, X. 17, gm. Iwkowa, Za przykopa, grunta, In. 344, gm .. Doły. Za przyrowiciem rola, II, 317. gm, Borzęcin. Zaradomie - rola, liX. 358, gm. Grabno. Za rzyką rola, IX, 266, gm. Gnojni.k, Zasadzie las, II 261, gm. Biesiadki. Zaskarpie - rola, II. 259, gm, Biesiadki. Za slono,' szkarpą - grunta, nI. 344, gm. Doły. Za smyczka, rola, IX. 128. gm. Dzierżaniny. Za stajniami grunta, III. 344, gm. Doły, Za· stodole rola, II. 318, gm. Borzęcin, Za stodola, - rola, II. 311. gm. Borowa. Za stodolą sta_ jonko, II. 312, gm. Borowa. Za stodolą grunta, III. 344, gm. �698 Doły. Za stodoŁą zgórze - grunta, III. 344 gm. Doły. Za stodoŁą - rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Za stuczem rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za ścieżką - rola, II. 317. gm. Borzlęcin. Za ścieżką grunta., III. 3'35, 339, 344, gm. Dembno, gm. Dołęga gm. Doły. Za św. Antonim grunta, III. 339, gm. Dołęga. Za szkarpą gru'nta, III. 3414, gm. Doły. Za tarkową przekopką rola, II. 318 ,gm. Borzęcin. Zawale - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wielką drogą rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wielką dziurą - grunta, III. 339, gm. Dembno. Za wielką przekopą rola, II. 318, gm. Borzęcin. Zawierzbie ~ rola, IX. 352, gm. Górka. Zawierzbie - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Zawiszówka rola, IX. 128, gm. Dzierżaniny. Zawiszówka - łąka, TX. 128, ·gm. Dzierżauiny. Zawodzie - nazwa części Brzeska, III, 330, gm. Brzesko. Za wróblówką - rola, II. 318, gm. Borzęcin. Za wygonem - las, III. 346, gm. Doły. Zbójnik - rola, II. 260, gm. Biesiadki. Zbrodnia łąka, II. 260, gm. Bi'esiadki. Zbrza - przysól.. X. 19, gm. Jastew. Zbrza'-las, X. 2{), gm. Jastew. Zdziarskówka rola, II. 264, gm. Biskupice Radłowskie. Zgórzej przysiółek, III. 340, gm. Doły. Zielonka rola. III. 33,1, gm. Brzesko. Zimna wódka - las, I. 128, gm. Biadoliny Radłowskie. Zychowiec rola, IX'. 352, gm. Górka. Dzierżaniny, p. Brzesko. II. 312. Ławniów, III. 260. Łonio- 099 wy, zawada Uszewska, II. 26'1. Zdrochel, II. 262. Pow. Brzeziny. IX. 419; X\XVII1I. 235. Kołacinek, XXVI. 72. Tomaszów Mazowiecki, XXVII. 193; :XXVliII. 2'2R, 230; XXXVI. 393; XXXVIII. 327, 417. Na wieczności, XXVI. 152, p. Tomaszów Mazowiecki. Pow. Brzozów. Eachorz, IV. 188, 196; XI. 277. Baranówka VIII. 424 Blizne, IV. 309 311, 312. Brzozów, IV. 188, 203, 309, 311., 312, 317; X. 355; XXJXV. 61; X'XlXVII'1.419. Pow. Brzozów, II. 155, 257; III 143, 144; IV. 188" 197, 309; VI'II. 424, XIV. 326; XVII. 253; XXIU. 115, 116, 126; ,XXX. 149, 150. DOnlaradz, IV. 309, 311; :XVTI 108, Dydnia, II. 96; IV. 309, 311. Golcowa, IV. 188, 196, 197, 310 311. Jabłonica, IV. 309 311 320. Jabłonka IV. 309 Jasionów, .x.x.x. 149, 150. Harta, IV. 188, 3Ot9.,311, 312. Krz.emienna, IV. 3·09, 311. Malinówka, IY. 309, 311. Orzechówka, IV. 309, 3U. Trześniów, XI. 309, 310; XXV. 4. U1ucz, II. / 96. Wesoła! II 155; III. 143, 144; lIV. 50, 188, 196, 197. Wiła Jasieniecka, XX.XIX.. 296. Witryłów, IV. 316, 321. Wżdów, Zasanie, .X. 215. VIII. 424. Pow. Buk do r. 1918, pow. N·. Tomyśl Lwówek, XXJX,VIII. 456. Michorzew, XX. 171. Sliwno Wielkopolskie, XXXIII. 8. '.:. Pow. Bydgoszcz. Bydgoszcz, Bidgostia, IIII. 381; VII. 340; !X. 9; XIV. 219; lXIX. 25; XXV,I. 127; XXVII. 116, 118, 119; XXVIII. 133-135; XXX. 217; XIX,X,III. 4; XXXV. 4; x.x.xVI. 394; XXXVII. 4>50,47·2., 487. Fordoń, VJlI 74; XVIII. 132. Koronowo, X.XiXVII. 27'0. Łażyn, VII. 94 Nekla, X/XVIII. 130. Pow. Bystrzyca. Bystrzyca pow. (okręg.), III. 380; XIX. 27; XXXVIiI. 411. LądekZdrój, X.xXVII. 411; XXXVIIrr. 417. Szunów, Schonau, ·XXX,VIl'I.· 417.Ratchin, Hradczyn, XIX. 27. Pow. Bytom. Bytom, Beuthen, II. 283; VI. 18'9; TlX. 409; XVI. W3; x.xVIII. 102; X:X:XII. 41, 43; XXXIII. 140; XXXVI. 395; XXXVII. 403; XXXVIII. 443; XXXIX. 319. Pow. Bytom, 1'1. 125; XIX. 16, 19; XXV. 11~, 112. Chorzów, X:XXVII. 408, 410. Dąb, Damb, Krasny Dąb, XIX. 16. Dombrawa, XI,X,. 19. Dombrowka 'V1iihle, XlIX,. 119.Gross-Dombrowka, iXiIlX. 19. Miechowict!, XXV. 112. Piekary, XXIX .. 1106.Rokitnica, ,XXV. 112. Rozbark, XXXIII. 140. Pow Bytów. Biitów. Bytów, V. 321, 322. Reków, Recków, VIII. 300. Pow. Chełm. BrzezinYj, XX. 284, 288 Chełm, III. 41; V. 359, 360; VII. 306, 307, 311; X. 373; XIV. 44. Pow. Chełm, I. 18, 188" 189; VI 28, 373; XI. 98, 101, 102; XIV. 316; XVIU. 100; XXIII. 71, 72 83, 84, 88, 101, 108, 110; XXVI. 108, 147; XXVIII. 177; XXX. 8Q 86, 116, 118; .XiX.XV. 60, 62, 63, 71, 73, 175; XiXXVIII 249" 251, 264, 267; X:XXIX. 12,9, 343. Depułtycze, XXI. 95. Garbatówka, XX. 285. Iłowa XX 285. Kałous, X:XlXVI. 285. Łukówek,XlX. 285, Rejowiec, XiX. 118.. Stara Wieś, x.x. 284, 288. Swierszczów, XIX. 285. Tarnów, XI. 1Q1; XX. 285. Wola Tarnowska" XiX 101. Wólka Tarnowska, XX. 285. Pow. Chełmno. Chełmno, Culm, Cholmno, XV[l. 74; XIX. 128; X:XVIII. 103, 142; Xlx,rx. 100; XXXVIiI. 4~8 Osnów" XV, s. VIII. Pow. Chodzież. Pow. Chodzież, XXI. 64. Kaczory, XiXI! 64. Margonin, XX:XVII. 261, 2£,7. Piła,. X.xIXVII, 269-. Pow. Chojnice. Borowy Młyn, XOCXIV. 198. Brusy, II 264, 266; XXXViI'I. 453, Brzeżno Szlacheckie, X,XJXIV. 198. Chojnice, XlXVIII. 103. Pow. Chojnic~, ViIII. 395. Wdzydze, Wdzidze,Weitsee, X\X,'VIII. 25', 28, 33, 104; ·X'XlX. 148 Pow. Chrzanów. Alwernia, VI. 2,93, 315; VII. 110; X. 237" 274; XII. 385. Balin, VI. 294-296. Bobrek, XXII. 114. Byczyna, V. 188, 309, 311; VI. 294; VII. 2135; X. 236. Chełm~, IV. 309; ViII. no; VIII. 224; X. 236, 455. Chrzanów, II. 185; VI. 219, 294, 314; VII. 110, 111, 234, 338; VIII, 224; X. 235, 236, 460" 470; XXI. 322; XXX. 258; XXXV. 61. Chrzanowskie, III. 164; X. 236, 277; X'XXI. 108. Pow. Chrza- �700 ,l' nów, IV. 188., 309; ViI. 293; VII. 28,2, 283; VIII. 70, 101; IX. 285; X. 274; XI. 306; XXI. 95; XXIII. 84, 103, 152; XXXII. 96; XXXV. 75; XXXIX. 344. Ciężkowice, XIV. 45; XXXV. 25, 26, 38; XXXIX. 344. Czerna" IV. 188; VII. 235; X. 236. Czyżówka, XI. 399. Długoszyn, 224. Dubie, VII. 338, 339; X. 274. Filipowice, X. 236; OCXIXVI. 224. Frywałd" XiXI'I. 96. Gorzów, X. 455; XXXVI. 395. Gromada, X. 455. Jankowice, .VI. 294. Jaworów, X,. 277. Jaworzno, VI. 315. Jeleń" X. 236. Krzeszowice, I. 224; 'IV. llł8, 192; VI. 5; VII. 110, 111, 234, 338; VIII. 119" 187, 218; X. 235, 236; 'XI. 17" 399; . XXIII: 103; XXJXVI. 47; XXXIX. 299. Lgota, XI. 395, 3·99. Libiąż Wielki, !l. 224; VII 110, 238; XIII. 59, 61. Lipowiec, 'X. 237. Miękinia, IV. 18'8; XI. 3'9,9. Młoszowa, XL 3e8 Myślachowice" rEX. 285. Nowaj.owa Góra, X. 470; XXIX:VII. 170, 176. Nowa Górka, IV. 188. Nowa Góra, VI. 294. Ostrężnica;, IV. 188. Ostropole, IXX,I. 95. Ostrusza, XlIV. 45. Paczołtowice, VI 294; VII. UD; VIN. 224; X. 236; XI. 306. Płoki. X. 396, 397. Poręba Żegoty, X. 274. Psary XI. 396;, 3·98' Radwanowice, VII. 338. Regulice, IV. 188, 196,36. Rudawa, iI. 188; VI. 295" 296; VII. 338; VIII 300. Rudno, V. 309, 3U; VI. 294. Siedlec, :IV. 329. Siercza, III. 273, 385; IV. 275" 278, 285, 287289, 438; VIII. 142-l4!5, 149, 153, 156; IX. 168., 259, 260; XI. 294. 396, 398, 400; XIII. 323; XXx. 39, 701 43, 44, 67. Sosnowice" XI. 397. Szczakowa, IV. 188, VI. 294, 315; VII. 110. 238; vm. 224, 335. Tęczynek, Tenczynek, X. 278; XI. 399; XXXVI. 249; XXXVIIII. 417. Tęczyn. X. 274. Tieskowitz, *j XIX. 14 15 32. Trzebinia, :XI. 394. T;zebi~nka**), XI. 396. Ucieszków, XIX. 2. Wodna, X,I. 395. Wola Filipowska, IV. 3019,3U; XVII. 32; :X:X!XVIIII. 254. Zalas, X. 470. Żarki, IV. 49, 57, 171; IX. 212. Żary, VI. 296; X. 274. Nazwy toponomasto pow. Chrzanów Biala Karczma, VI. 295. Biedaprzysiółek, VI. 294. Bielówki pastwisko, VI. 2195. Borek - rola, VI. 2'95. Brzeziny przysiółek. Sierczy, p. wielicki, VoIlI. 153. Buczyna wzgórze, VI. 295. Cezarówka - przysiółek, VI. 294. Chalakówka część Sierczy; VIII. 153. Chełmek - wzgórze, VI. 295. Chlewy rola, VI. 295. Droga średnia - VI. 2,96. Eliaszówka rzeczka, VI. 2:96. Gaj - .rola, VI. Kacze krze przysiółek, VI. 294, gm. ;J3aliin. Kałuża pastwisko, VI. 295, gm. Rudawa. Kamienice kamienioŁomy pod Brzezinami, VIII. 153, gm. Sercza. Klasna przysiółek Sierczy, ViII. 153. Koledwora - część Serczy, VIII. 153. Korzenice przysiółek, VI. 2'94, gm. Chrzanów. Kościelnicki las, VIII. 2'95. ') p. Ciężkowice. ") zob. Autischkau. Cięźkowice, Czienskowitz, Czeschokwitz, Czechowitz, Tieskowitz, Czinckowitz, CZieskowice, Czenskowiz, Tienskowiz, p. Ciężkowice, XIX. 13, 14; XXXV. 25, 26, 38;' XXXIX. 344. 187, gm. Krzeszowice. Kozibród - woda, VI. 296. Koźmin - przysółek, VI. 2'94, gm. Balin. Krakowska dToga, VI. 296. Krzeszówka potok, VI. 2:96. Krzoki nad Kamieńcem p. Łolsyna, VIII. 153, gm. Sereza. Kubica las, VI. 298. Lichów las. VI. 2,95.' Lubernia - p. Alwernia, VI. 293. Łany rola, VI. 295. Łaz nowy rola, VI. 29,5. Łątczany - dół, VI. 295. Łękawice - potok, VI. 296. Łolsyna Krzaki nad Kamieńcem, część przysiółka Brzeziny, VIII. 153, gm. Siercza. Młyn Diabelski VI. 295. Mlyn koło gorzelni, Młyn ni, Mlyn na Błoniu, kolo młocarMlynna Kre- tówce, Młyn na Łęgach, Młyn Olszynie Młyn po Maślonce, na Na rola, VI. .:1J95. Na karczma, VI. 2'~5. przysrołek Sierczy, VIII. 153. Na Trzepkach - rola, VI. 2~,5. Nowakowa Skalka, VI. 296. Obrytki pastwisko, VI. 2'95. Ogród - rola, VI. 2'95. Okradziejówka przysiółek, VI. 2,94. Okrąglik las, VI. 295. Pasternik ogród, VI. 295. Poborze - pastwisko, VI. 295. PociechaPocieszka - Poczekana - karczma, VI. 295. Pod chróścią łąka, VI. 295. Pod Dębieńcem droga, VI,. 295. pode dworem - przysiółek Sierczy, VIII. 153. Pod Potokiem ogród, VI. 295, P. Brzesko. Pod Słodownią _ .. rola, VI. 295. Pod wiechą - karczma, VI. 295. Pod wierzbą VI. 295. Podlesie - las, VI. 295. Podłonie - troIa, VI. 295. Przedbrzezinach Konopówce Na potoku - - rola, VI. 295. Przyrola, VI. :1J95. Pusty staw łąka, VI. 295, p. Podgorze. Ratki przysiółek, VI. 194. Sirzki pagórek część Sierczy, VIlI. 153. Slotwiny -rola, VII. 295. Soltys - las, VI. ~95. Suszki rola, VI. 295. W lesie przysiółek Sierczy, VI. 153. W łęgu - łąka, VI. 295, W lęgu rola, VI. 295. Welo demba część Sierczy, VlII. 153. Wesoła - karczma, VI. 2,95. Wieś lico przysiółek Sierczy, VIII. 153. Wódki lasek, VIII. 155, gm. Siercza. Wygoda - karczma, VI. 2'95. Zastodolami ogród, VI. 2·95. Zbójnik - karczma, VI. 295. Zielnik, ogród, VI. 295. Zielona karczma, VI 2'95. Pow. Ciechanów. Ciechanów, VI. 300. Ciechanowskie, III. 325; me. 299; X. 400. Szczurzyn, VIII. 305. Pow. Cieszanów, p. Lubaczów. Bihale" ;I'V. 188, 210, 309, 311. Pow. Cieszanów, IV. 168, 309. Huta, IV. 189, 191. 203, 210. Lipowiec, ;IV. 188. Łówcza. IV. 189, 219, 309. 311. Łukawiec, 309. 311. Nowa Grobla, IV. 309, 311. Sucha Wola, IV. 18'4; XX. 285. Pow. Cieszyn. Bobrek, X. 455. Brenna, XXX. 177; :x:xJX.VI. 223, 224; XX:XVIII. 305, 307. Cieszyn Teschen, lIII. 189, 194, 264, 269; IV. 49, H8, 235; VI. 283, 287; X. 119, 142; XI. 101, 110, 418, 420, 425; XIV. 300, 330, 333; XXlIn. 151; <)c'XVIII. 84, 111; XIXIX. 172; XXXV. 181; XXXVI. 250 396' XXXVII. 208; XXXVII!. 303'; X~IX. 246. Cieszyńskie, ch~ewie sługi - �~""~ .•_·",,,,,,," ...""""',d"""'.""""'''''' ..... "" . ?'03· ?'02 Dl. 100; III. 381, 383; VIr 97; X. 126; XI. 100, 110; XXII1.154; XXIV. 119; XXXII. 41, 81; XXXV. 176. ;Pow. Cieszyn" II. 96; XXXVII. 453. Cisownica, nI. 96. Gnojniki, II. 96. Szigla, IV. 176. Taczany, XX,XVI. 224. Trzanowice, IT. 96. Trzyniec, IV. 178; XXXVII. 208. Ustronie, Dl. 129. Wielkie Kończyce, XVII. 66. Zawoja, XXXIX. 24i\, 25,1. Pow. Czarnków. Bąc'za, XXXVI. 270. Czarnków, XXXlII. 1~5; XXXV. 60. Nowa Wieś, XXiXV.60. Sarbla, XX-XlII. 148. Pow. Czarnków, XVIII. 112. Pow. Częstochowa. Blachownia, .XJXXIV. 195. Częstochowa., IV. 157, 279; V. 122; VII. 23.9; ViEII. 174, 177; X. 9" 119, 135; XI. 256; XIV. 243, 263; XIX. 77; XJXVI. 127; X'}GVDII.132; XXIX. 110; XlXJXI. 175; X!XXVI. '93; XXlXVIII. 206, 351" 412, 464, 465; X XlXVIII. 448; XlXJX'I'X.315. Jasna Góra, I. 186; XX!XiV. 66; XXXVII. 457. Krzepicze, XXVI. 18, 22. Olsztyn, V. 252. Stradom, IV. 153, 260; V. 42; XVI. 250 Wfłkowiecko, X:I. 126. Złoty Potok, XXX;!. 1715. Pow. Czluchów. Człuchów. Czlochow, VI. 90. Lą'<lek:,Landyczek, III. 291. Ossowa, Wąsowa, Klein u. Groos Ossov, VIII. 305. Pow. Dąbrowa. Bolesławie, IV. 189, 196, 30.9"311, ,318; X. 95; XI~XIX. 303. Borki, IIX. 259; XII. 117. Borusowa" XII. 116, 120 Dątbrowa, IV. 189; X. 21, 307; XII. 116. Pow. Dąbrowa, IV. 189, 196, 309; VIllI. 70; IX. 88, 58, 259; X. 95; XII. 113, 114; XXIV. :l!li3; XiXiXiI. 163. Dąbrowice, IV. 189; IX. 259. Cwików, XII. 116 Czysów, IX. 259. Fana" I'V. 309, 311. Gorzyce, IX. 258, 259. Górka, IV. 189. Grębaszów, LX,. 259; Xl. 278, 377, 381; JGXXJ]X. 303 Hubenice, XU. 116. Kanna,. IV. 300, 1311.Kępa IV. 189. Kłys, IY 259. Kozuoow, IX. 259. Laskówka" IX. 1259.Lu'barz, IV. 15'3, 189. Luszowice, XI. 397; XXXI. 163. Maniów" IV. 189, 196, 197, 301, 312. Mędrzechów, V. 2,96. Niesiec, IX. 259. Niwki, Irx. 259. Odporyszów, VIII. 53; IX. 259. Otwinów" IX. 259; XXVII. 193. ;Pawłów, IV. 309, 311. Pelcza Zelechowska, XII. 114, 116, 120. Pilcza, IX. 25.9. popiele, I'V. 189, 210, 241. Samocice, XII. 117. Siedliszowice, IX. 2'59. Suro- . wa, IV. 189. Świebodzin, XII. 116. Świdrówka, IV. 189. Szczucin, IV. 189; XII. 117. WLetrzykowice, V. 391. Wola, IV. 189. Wójcina, IIX. 259. Zalipie, XII. 116, 121. Pow. Dębice. Czarna., XI!I. 20. Dębica" IX. 169; XXIX. 95. DębORzyn, 1IX.258. Dębowa, liX. 258; XI,. 274. Dzwonowa, IiX. 25B. Łąki Górne" XXXIX 366. Pow. Dęblin. Krasnopółka, Michałówka, XXXIX. 334. XXXIX. 3:34. Pow. Drawsko. Drawsko, XXXVIII. 410. Pow. Elbląg. Elbląg, mbiąg, Elbing, Melbing, X. 9. Wielebląg, XVII. 75. Łęcze, IV. 3B1. Suchacz, XXXIX. 60. ;Pow. Ełk. Pow. Ełk, Lek, ,XXlXVII. 414; lXXXIX. 358. Pow. Frydek. Nowa Wieś, V. 311. Pow. Frysztat. VIII. 65, 66. Kaczyce, XVII. 63, Małe Kończyce, XVII. 60, 61, 00, 66---71; XVIII,I. 217. Ostrawa, IV 279, 287; VII. 333. Stare Miasto, ;xvll'l. 65. Zebrzydowice, XVII. Brzeg, Brieg, XXXVIII. 417. Bykowo, Beikau, XIX. 5. Carolath, p. Siedlisko, XXIXI\x 271., 27,2. Coomrow, Kiimmernik. X:rX. 11. Cosel, XIX. 13. Dambrowa, Dambrov. Dombrova, Dammer, XIX. 19 Głogów, Glogisch, XIX. 22. Gola, Guhlau, XIX. 24. GoŁschwitz, XIX. 24. Gustau, XIX. 25,. Kozi.e1sko" Kozielskomuchle, :XLX. 13. Siedlisko, p. Carolath. 217. Pow. Gdańsk Gdańsk, I. 23; II. 73, 94, 348; III. 87; VI:II. 55; X. 5, 8" 9, 446, 457, 458; XIII 59, 65; X,VlIlI. 132; XI:X. 122; X:X. 3'2, 56; X!XII. 114; XXiW94, 113; XXVI. 9" 10; XXVIIi. 26, 35, 12,9 XOCXI. 167; XXXiII. 67; 'XXXVIII. 296, 412; XJXXIX. 323, 35tl, 358, 367, 369 Gdynia, Xxxrrx. 3£6, 369. Oliwą, X. 446. Sopot y, UD. 387; XJ,X'XVlI.. 46>3,464, 484. X'XlXIJX. 271, 272. Pow. Głubczyce. Gł:ubczyce" Glupczyce, Hłupczyce, Lubczyce, Leobschiitz, I. 27; III. 175;XIII. 1'61. Pow. Głubc7Jyce, II. 125" 193; XIX. 1,3, 10, 18, 19,21, 25; 27. Kosling, ]I. 1,93.sulkowice, OC'X. 246, 248. Bawarów" Bauer· witz, LI. 125. Dirschel, XIX. 21. DO'bersdorf, Dobesvy, OOIX. 18. Dziergawice, Xl1X. 20. Gola, GoŁo- Pow. Giżycko, Ryn, XXIXVIII ~5 Pow. Gliwice. Gliwice, :m. 1.24; XVII. 10(3;XXXI, 47, 48; :XX'XVI. 396; XJ{XVII. 443. Pow Gliwice, II. 125; X,IX. 5, 6. Byczyn, Bitschi,n. XIX. 5. Blaschwitz, Błaiejowice, XII\X. 6. Domrawa, Dombrowka, :X:IJX"19. Gerałtowice, Gieraltcn.iJitz, :X'I'X. 23. Koslow, II. 193; Xl1X. 13. Ipawłowice, PawŁowitz, XIX .. 2i3. Pow. Głogów. Głogów, Głogów Dolny lub Wiel- Gotasowice, XIX. 25. Hraischei, Hradczany, XlX. 27. Langow, Langenau, II. 175. Sobótka, Zoobten, I. ~7. Taumlitz, XIX. 19. ki, Głogowa Dolna ~ub Wielka, III. 1~'1, 122, 124, 193; WiI. 116; XJ:lX. 22; XX'XVIII 417, 418. Pow. Głogów, XlX. 5, 7, 13, 19. 22, 24, 25. Koselitz, II. 193 Gross Glougau, viczi, Gola Suatonis, Kreutzen- dort, Pow. Gniezno. Gniezno" III[. 84; IX. 426; XI. 213, . 40S; ,XIIIiI.53;X'IV. 19, 74; X:XIII. 14, 153" 1613;XiXVI. 2; XlXXI. 96. Xi~XVI. 281-283, W5" 286, 302, 304, 3{)5, 307" 375, 377; XX!XJVII. 242; XJXjXVTIJI.341; )ill{OOlIX.281; 2M, 288, 290. ;Pow. Gniezno, XUr. 8. Kłecko, XIX. 2; XiXXVHI 341. Sobiesiewne, XIII. 8,; 12. Świniary, IV. ·202. Ujazd, Ugasd, Ugazd, Vggasth, Uiasd, spirit, XlIII. 62; XiX. 171 Waliszew, XXVI. 15. Pow. Gorlice. Gliniki wieś, X. 25~, gm. Biecz, �704 p" Gorlice. 705 Pieklisko lXII. 217, :n8. Pow. Gostyń. Dzierzą,źD.ia, parów, 254. Izby" X. 444. Królowa Ruska, XVU. 253; XXiX,III. 8'17,92. Pow. Gryfia. Gostków, X'XiXVI. 285, 286. Pow Hrubieszów. XXXV1II. 486. Czerniczyn" I. 163; 1111. 25; XXII . .Pow. Góra 8. Czerniczynek, I. 163. CZUIDÓW, Chroślina, Crościna, Krauschen, IIlI. 46. Dubienka, I 158, 159, 162; XIX. 11. Czechowo, Korangelwitz, XXX. 157, 175, 178. Dziękanów, II. 123. Góra, .xxXVIII. 417. JeDyakonów, I. 163" 215. Gra'bowiec, stremba, Jaestersheim, OCIX. 30. I. 158, 224; XiXVIIJI. 183. Gródek, Pow. Grotków. III. 7, 9, 13, 16,20; 25, 26, 39, 41, Crestina, Chróścina, Crościna, 46, 87. Horodło, II. 158, 159. Hru'XIX. 10, 11. Chróścina, Kroschen, bieszów, I. 158, 1~; IV. 56; VI. XIX. 10, H. Grotków, II. 122. Pow. 412; VIiI. 215; XU!. 295; X,IV. 44; Grotków, ,XL'X. 24. OdmuchowXX!XIX. 235. Hrubieszowskie, I. skie, IlII. 117. Graeditz, Grodzisz, 150, 160, 163, 215; III 7, 8, 13, 19, Gradiszcza, Grosziste, Grodzisz20; 46; X:XII. 8. Pow. Hru1)ieszów, cze, Grottkau, Grotków, X:J::X.27. I. 158; V. 294; XXIII. 63, 92; XiXV. Pow. Grójec. 54; X:XVlIl'I. 183; XXXV, 6'7. KosCzersk, IiV. 338; V'N. 29, 225, 226; mów, III. 46 Kryłów, I. 159; III. iX. 197 Czerskie, VI. 3(}5, 376; 46. Modryń, I. 1'63. Modryniec, VII. 31; LX. 142, 225; XX. 227. XX'VDIJI..183. JPeresorowice, I. 165 Goszczyn, VII. 22'5. Góra KalwaPeratyn, I. 15<9.Strzyż6w, III. 46. ria, VII. 225, 259. GróJec, GroSzystowice" X1X.I.95 Uchanie, I. dziec, :XlXlX,v. 26. Pow. Grójec, 158. Uściug, Uściług, Ustilug, I. XXVI. 110. Grójeckie. X.'XXIX. 165; IlU. 164. Wojałowice, I. 159. 113-115, 12'9. Warka, VII. 2'25; Wolica, I. 163 zadU'bce" III. 41. XI. 197, 2'05; :X:VI. 3:419. Na Haj!<owi - część Grodka nad. Pow. Grudziądz. bużańskiego, III. 7. Saporty Altvorwerk, X,IIX. 2. Grudziądz, droga, LI. 255, gm. Waręż. Grtidzieniec, Grudenz, Graudenz, Pow. Iłża. I. 223, 224; X. 9; XVIII. 132; Dziewiętniki, X. 2~, 2611, 277. XlXV1I.127; XiXVI!III. 103; X!XIX. Iłża, V. 268; VIII. 218; XlX'XN'II. 169; XXXVI. 3M. Gubin, XXXVI. 485. lłżeckie, IV. 338. Prędocin, 395. Łasin" II. 96. Szynwałd, n. 96. XVIT.46, 47. Wąchock, Xl,X. 119; Pow. GrYlbów. 'XXXIV 75, 101, 134. Wierzbnik, Grybów" I. 188; vn. 203, 204; VillI. XXXVII. 4185. 70; IX. 254; X. 323, 444; XI. 386. Pow. Inowrocław. lXII. 9, 15, 16; XliX. 50; XXVI[l. Argenau, P. Gniewków, Gniew188; XXX. 244; X,XIXUI. 111; kowo, X. 134; XLX. 24. DziarXXiXV. 8" 38, 39; X;XOCVI.226, nowO 'XI. 66. Inowrocław, lXI. 244, 276, 37,2. Grybowskie, IX. mc, 293. Sanniki, 66. Pow. Inowrocław, XIII. 8. Kruszwica, ,I 23; XED:!;, 51; XIX. 6. XiX>III.160; X}GXVl. 395. Młyny, IV. 171, 191. Rzeczyca, XXI. 2:55. Pow. Jabłonków. Bukowiec, X.XXV. 6., 26. Bystrzyca, Bystritz, Bistritz, XlXIXV. 52. Bystrzyca Star·, :x.x:XV. 52. Istebna, Izdebna, ,I. 223; Ill. 95.; V. 88; XXIV. 119; XXXIII. 158; XlXXIV. 288, 297; XOOXVI. 223; x.x:xVlIiI. 2:26, 228, 45\i; XOOXVIII 005,307; XXXIX. 2'44. Ja'błonków, Jabłonkuw, Jabłonka, Jablunkau, Jacków, Jassów, I. 144; II. 285; IV. 117, 174-0179;VI. 269; X1XVIIiI. 79; X:x.x!IiV. 84; X,X;XV. 42, 52; XX:XVIL 208. Pow. Jabłonków, II. 96. Jaworzynka, .XJXiXIV.288; XXXVII. 223; X:XXVII. 226. Koniaków, XJXlXIV 288. Koszerzyska, II. 96. Kotelnica las" IV. 176. • Pow. Jarosław. Chotyniec, IV. 191. Czerce VII 178. Jarosław, I. 153"223; III. 285: 290; XI. 276; XIV. 302; XVI. 54; x:x:III. 158; XXVI. 48, 51, 54; X\XXVII. 207, 208" 419. Pow. Jarosław,· IV. 100; VII. 178; VIII. 70; XI. 188; XVII. 253; XXXIII. 7. Laszki, FV. 190. Łeżachów, I. 224. Miękisz Nowy i Stary, IV. 190. Radymno. 1.224; lXVII, 53; XXIXV. 185; XXXVII. 296. Sieniawa, VII 178; X. 288; X:XXVI. 93, 94. Tuchla, IV. 190. zarzecze, XIV. 302. zasanie, XlIIlI. 43. Pow. Jarocin. Siedlen:n, XXXIX. 283 289 290. Pow. Jasło. " 45 Lud - Tom XL Bajdy, IV. 190. Bączal, IV. 190. Białkówka, IV. 190. Bieśnik, XXXIX, 339. Bieździadka, IV. 309, 311;X1X1I1I.114. Biezdziedza, IV. 309, 312; XIV. 229. Budzisz, IV. 190. Chrząstówka, 100. Cieklin" IV. 309, 315. Frysztak, VII. 112; X,I. 406. Grab, XXXVlI'I. 171. Jabłonica, ix)I\I. 279; lXXXV. 76, 78, 88" 00. Jasło Jaslyo, VII. 112, 140, 218; IX. 254; XIV. 64; XXI. 56; XXVDH. 111; X:>CXVI. 244; 372; XXXVII. 2.07. Jasielskie. IX. 25-t; XIX,XV. 61. Pow. Jasło, Ul. 72; IV. 155,· 190" 309; XIV. 171.,229; X:XVI. 50, 56; XXX.117; XX:XlIII.96, 97,199,111; XXXV,75. Jastrzębin, ,X. 41. Kąty., XXXI[. 106. Kołaczyce, XI 196. Korzenne, XI. 414, 416; XXXV. 39. Kotań, XXJX. 117. Krempna, V. 121; XJX!X1HI.90; XXXVII 171. Luhlica, IV. 309, 311., 312. Moderówka, LV. 190; XXI. 56. Mogilno, VII 75; XXXVI. 223, 229. Mystków;, :XX'XVI. 223, 224, 278. . Niepla, lIV. 190. Osiek, XU. 28. Petrusza Wola, .2CXVI,.65. Pielgrzymka, Jm{,XVII 102. Polany X1X:X'IH. 83, 92. Ptaszkowa, OOX:XVI. 223, 229. Przybówka, :XlIV. 171. Stróże, VIiI. 112. Śnietnica" 170. Szebnie, I. 61, 64; II. 246; HI.72; IV. 190; X.85; .XIXVDI.178. Tarnowiec, IN. 155; X. 88, 89-91 Trzcinnica, XII.83. Wawrzyce" VII. 140, 141. Wiśniowa, x.X!X. 37, 38, 61; XiX:XVI. 224, 245, 2;9; XXXVII. 534. Wólka Bratkowa, XXVI. 65 Wrocanka, X,IJI. 309. Wróblowa, XHI. 62. ZimnawOlia. IV. 190. .x.xxvn �706 Xxvm. 103, 104; X:X:XVI394; XXXVlH. 410, 485. Pow. Kartuzy, XXIXVIII. VII. 329; XiXVIII. 28, 103; XlXXV. 271. 67, 73. Smołdzin, VI. 87. SmołPow. Jawórz. dziński las, VI. 89. Smołdzyniec, Sichowa, II. 12'0.Jawo r, XXXVIII. V. 321, 324" 333. stężyca, V. 321. 417. Zuków, XIXfVIII. 4, 28 30. Pow. Jelenia Góra. Pow. Katowice, obec. Stalinogród. Jelenia Góra, II. 290; OOX'XVI. Bykowina, Bykowine, XII!X. 5. <396;XXiXVII. 410; XXXVIII 327. Katowice, XVI. 103; XXVI. 128; 417. Karpacz, XXX:VOI. 417. <XXIX. 129, 116; ,XXX 153., 183; SZklarska Poręba, XXXVII. 465; XX.XV. 35; XXXVII. 208, 200, XXXVIII. 417. 408, 443, 4Q9, 77. :X,XiXVIH. 443. Pow. Jędrzejów. Pow. Katowice, iiI.' 121; XUX 5, Brzegi" .xXiXliV. 196. Jędrzejów, 19; XiXIX. 129. Janów, XiXXVIII.· I. 222 Mników, XiI, 313, 315. Na254, 274. KLein Dombrówka, XTX. głowice, VII.146, 147. Oksza;, VII. Pow. Kępno, XXXI. 166. 146; XX. 117. Sędziszów, IV. 337; Pow. Kielce. VII. 112; XVI. 59. Wola Lubecka, Bartków, XXXV. 68. Bialogóra, Vln. 178. 'XiXX[~. 169. Bieliny, .xXiXliX. Pow. Kalisz. 453. Bodzentyn, XJXJXIV. 19'6; Chełmek" I. 219. Dzierzbniki, XI. ,xxiX1X. 450, 453. Brzeziny, 99. Giżyce, XI. 3-34. Iwanowice, XiXXIX. 4'53. Busko, 'XiXXrX.450. ,X:XI. 250. Kalisz, II. 122; lU. 98; Chęciny" XXiXV. 182; 'XXXVI 93; V. 322; VII. 92, 238. X!XII. 117; XXXIX.450. Chmielnik, XQCX:IiX. X'XVIH. 35; XOOXV!iI.2,45; • Czarnów, IX. 2,93; XlXVI. 152. ,XXXVIII. 232. Kaliski~, I. 197. Domaszowice,XlX:XIX. 450. Gór219; IV. 164; VI'I. 96; XVIH. 104; no, XXXIX. 45(}', 4'53. Iłża, XIX,. 5,7; XXXV. 67. Pow. Kalisz, XXXIiX. 430. Jachowa Wola, VII. 99; XXIX. 175; XXXV. 67. XX,XIX. 453. Kielce, IV. 159; Gub, Kaliska, XI. 332, 334. staVU 232, 239; IX. 29'3; XI. 111; wiszyn, VI'I. 99. X'I'V.l66; XXX.n.89" 90; XXXiII!. Pow. Kalwaria. 42, 43; XX:XV. 66; XXXVI. 392; Kalwaria"X:X\XVI. 244. Pow. KalXXXVII. 07,' 208, 410; XXJXl~. wa'ria, X. 274. Olita, I. 23, 187. 344. Kieleckie, I 123; IllI. 20; IV. Pow. Kamieniogóra. 338; VI. 376; vn. 96; VIII. 211; Kamieniogóra, xXtXVI. 196; IX. 227; X. 207, 324; XII; 98; XXXVIII. 417. XVIII. 108; X~XVILI,233; X,X,XII. Pow. Kartuzy. 101, 136, 171; XXiXV. 6'1-63, 66 Babidół, XXxvn. 266. Chmiel-71; XXXVII. 303, 412; XX.XIX. no, V 321, 358; XXVIII. 103, 104; 45'1.,453, 454. Pow. Kielce, XXIII. XX,XVIII. 485. Czysta, V. 3°2; 59, 67, 69, 8'1, 82" 91, 92, 95, 98; VI. 90. Kartuzy, VII. 97; XI. 112; Pow. Jańsbork. Jańsbork, Johanisburg, 1 szowa, IV. 191, 309; V. 99; VI. 99; XXXV. 73. Gub. Kielecka. XIV. 183; XVI.417. Kobylany, XX,XIX. VIII. 225; XiXIll. 124; .xXXV-II. 419; XXXVIII. 295. Komorów, 450. Korczyn, XXJXVIII. 273. ŁuIV 191. Majdan, av. 190, 191. kowa, xxxrrX. 450, Modrzewie X!XXIX. 450. Morawica, ,x,XJXJ,X: Nienadówka-osada, VlI. 150 Ni450. Mosty, XXXIX. 450. Nowa wiska,XXiIU. 124. Raniżów. Huta, XXXIiX. 450 Nowa Słupia, XXXV. 7. Trzęsówka VI 99. XXXIX. 453. OCiesęki, XXIII. VIII 225. Zielonka, IV. 191: 115. Prusinowic~, XXXIX. 450. Pow. Kolno. Radkowice, ,X:X;XIX. 453 SkarXXV. 110, 118-120; !XXVIlI. 104. żysko, XXiXffiX.450. Staszów, .Ix. Balik~, XXXIX. 399, 411. Bączki, 293. WierZlbnik Zbtjów, XXiXlIX. XlXX,EX. 372 Cieciory, XXXItX. 450. 366. Cieloszka, xXXIX. 366. Pow. Kluczbork. Czerwone,XIXIXIlX. 385, ·401l,407. Biadasch, XIX. 4. Bork, Borek, Dęby, XiX!XLX.366. Dobrylas, X'DX. 7. Byczyna, Bicina, BitziXXiXIX. 366. Dudy Puszczańskie na, XIX. 5 Chudoib,a, XIX. 11. XXXIX. 4012. Gontarze, XtXX;IX: Dorn!browa, DombrowkamuchLe 366. Gurośl, XXXIX.366. Leman, XFX. 19. Gosla, ,XIiX. 2'5. Klucz~ .xXXIX. 366. Lipniki, XX'XIX. bork, KLuczborek, KLuczborg, 366, 374. Łąc~ki, XXX[]X. 366. Creuzburg" XlVII. 129. Pow. Łyse, XXVIII. 104; XX:XIX, 365. Kluczbork, II 125; XIX. 4, 11, 19, Pianki, .xocxIX. 366. Piekło, 25; XXXVIII. 328. Zabagnie, SaX1XJXlEX.372. Popiołki, XXXIX. bagne, XIX. 4. 3Q3. Potasie" Potaż, XXXIX. 372. Pow. KłodZko. Ptaki, X:4/X'IX, 366. Pupkowizna Kladzko, Kłodzko, XJXXVI. 396; iXJXXIX. 300 Serafin, XX'XIIX: XXXVIII. 417 Pow. Kłodzki 366. Siwiki" x.xX']X. 366. SzafarXIX. 6" 9, 11, 16, 27; XiX'XlVn: ezyska, XXlXIX. 366. Biały brzeg 411, 417. Bożków, Eckersdorj, - przylądek na jeziorze ŚlesińXX'XlVIII. 417. BLasevey, Blażeskim, XVIII. 134, p. Kolno/Kojowice, XIX. 6. Bresowie, XIX nin. 9. Cudowa, Chudoba, XIX. 11. Pow. Kolo. Dubenina, Eichau, XIX. 16. 80Białków, VI. 337. Brdów. Vr.I. kalówka, X;X:XVIJ.. 411 Wuen337; X!.XJX.VillI.255. Kłodawa X scheLburg, Hradek" XIX. 27. 472; XI. 340. Kolo xxxn; 4: Pow. Kolbuszowa. XXXVI. 394; 'xxxvu. 242, ~67: Brzostowa Góra, IV. 191; XI.384, XLX. 9 Cmolas, IV. 191. Hady268. Pow. Koło" II. 5; XlIII. 7; kówka, IV. 191. Kłapówka, IV. XIXV. s. IV; XXXII. 4. Tymin, XXV. s. IV. Wąsosza, XVIII. 310, 311, '3!19. Kolbuszowa, IV. 134. Sąpolno, Sempolno, XVI. 96; 116, 191, 310, 311; X. 135; XI. 382; XiXXvrrl. 489. XlV. 218; XViI. 59. Pow. Kolbu45* �708 Pow. Kołobrzeg. Kołobrzeg, V. 33; VIII. 160, 282; ~IV. 172. Zwilip, V. 193. Pow. Konin~ Dąbrówka, !. 125. Konin XIV. 00; xxxv:m. 262; Powiat Konin, XXXIV. 237. 238.242; XXXV. 69; Slesin, Sleszyn, Slessyno, Szlejeszyno, Slesin, XI'V. 90, 120, 123; XXVII. 60 Sanów, lXIV. 90. Ostrowów XV. 90. Półwiesek Nowy, Półwiesek Stary, Półwiesek lubstowski. XV. 90. Przywłoka wieś, XIV. 90. Szyszyn, 00. Wymyślin, XIV. 90. 2abiniec, część mi.asta, ~IV. 127. Zółwin, XIV. 90. Pow. Końskie. Giełzów XXVIII. 229. Pow. Końskie, 'X.III. 8. Sobczyk, XUI. 8. Pow Kościan. Gryżyna, .xXX.V. 63. Kąty IX. 195 Kiełczew, II. 39. Konajad. XX. 171. Kościan, II. 39; XXiXV. 63. Pow. Kościan, IX. 195. Machcin, Xx. 171. Morownicą, XX. 170" 17'1. Nietążkawo, 'XXiXVII. 349. Pow. Kościerzyna. Gołuń. XIXVIII. 34. Kościerzyna, " kosy, 'XXII. 112. Policzna, XX. 192, 193; X/XII. 64. Psary;, XX. 126. Świetlikowa Wola, X!X. 192. Wilczowola, 'XX 192. Zwoleń, XXXII. 41, 43. Pow. Koźle. Dobrosławice" Dobroslavici, Villa, Dobraslauici, Dobroslauicz, Dobroslauiz, Dobroslawitz, Do- broslawiez .• X'IX. 17. Stare Koźle, Alt-Cosel, Antiqua Cosla, Cosla, Cosel, II An· 193-195; xnx. 2. Pow. Koźle, II. 193; (XI,X. I. 13" 25; XXIII 153; XXV. 111. Gościeniec, Kostenthal, II. 123. Kostaenthal, XIX. 25. Grudynia Wielka, p. Grass Grauden, IXEX. 27.. 218. Pawłowizna, Gnadenfeld, II. 195. N,azwy w latach: KosIa 1341, 1379, 167'9. Kozel 1366, 1408, 1442., 1443, 1471. Kozi! 136,9, 1401, 140~, 1408, 1411, 1412, 143,5, 1443; 1446, 1450, 1453, 1457, 1471. Cosil 1385. KosIania - 1385. de Cosla 1390, 1431, (ablativ.). CosiHensis 139 2. (przym.) CassIa (civitas) 1400. Kosyl 1405. Cosla - 1447. in dem Kozlischen Gebiet 14-50,1453, 1457. Kosel 1457, 1488 Gross GrauCostrina, Cosceryna, Kustryn, den, P. Wielka Grudynia. BruKo§cina V. 321; XXVIII 34, 103; dina 1223, XIX, 27, 28. Gru· Rów" VI. 69. dina 1223, 1228, 1234, 1447. Pow. Koszalin. XIX. 27, 28 de GTttdin 1335. Koszalin,XlXJXyI. 395. Grudyn - 1'381. Grawdin - 1400, Pow. Kozienice. 1418. Magna Grudina 1416. Czamolas, VII. 411; ~IX. 99, 100; Grawtten 1437. Gross GrudXX. 19, 193; XII. 64; XXXIII. 7. ny 1532. Grudnia, 1679. Grass Janowiec, XXXII. 41; .XIXJXV. Grauden 1'775. XIX. 27. 28. n. Jedlnia" II. 199. Pow. Kozie- Pow. Strumień. nice, U. 199; 'X.XXII. 41. 45. MąDombrowe, XJ1X. 19. Gola, Coile, tiqum 1 XIX. 24. Kożuchów, FreiXXXiV!. 395; XXXVIII. 417 Pow. Kożuchów, XIX. 19, 24. Nowa Sól Neu Salz, XXXVI. 3,96. Rudy, Rauden, II. 118 Pow. Kraków. Aleksandrowice, Leksendrowice, III. 164., 333. Baczyn, XiXJXII. 96; XXXIV 196; XXXVI. 223, 229, 250. Balice, VITI. 118. Bielany, II. 66; XI. 39; XIII. 1; XXVILI 136. Bieńczyce, XV IIII. 5, 9. Bolechowice, VIII 118. Borek Szlachecki, X.XIX'IV. 196.. Branice, XXiXV. 27. Bronowice, VII. 256. Bronowice Wielkie, VIllI 118. 119.; X. 324, 352; XI. 207, 326; XVIII.99; XXiXI. 12. Brzegi, X~XIV. 196. Brzez ..wa, XlXiX.39, 41, 43, 44, 4£, 48, 49, 54; 56; f>9; 60--65, 68, 71, 72. Brzoskwinie, XXXIV. 196. Buków, XXiXIV. 196; ;XX:XV. 27 Cholerzyn, XXXVI. 239. Chrosno, VIII. 118. Czarna Wieś, VIIII. 118; XVI 224. Czerna, 'XXXVII. 468. Czernichów, II. 65, 340; V. 63; VIII 118, 119, 122; X. 5, 4:55---458; XV1l. 224 XIX!. 47; XXiXI. 149 Czernich6wka, II. 65, 340. Czułów, Culów, Cyl6w, III. 164; IV 196, 310, 3U; XI. 312-316. Czyżyny, Strzyżyny, IIiI. 164; IV. 196" 3W, 311; VIII. 119 Dąbie, VIII. 120, 124; XXIX!. 87; XXXVlTII. 300. Dąbrowa" II. 65, 340. Dębniki, XI 384; .xxIII. 126; X1X:x.V. Goyhl, stadt, Freysztadt, 13. Dwory, XXXV. 24. Dziekanowice, XDCX. 44-49 53 54 58 67,71. Gaj, XI. 17-25" 37: ~7' 136, 146, 149, 161-163, 18'5; .xIII: 709 44, 129, 135; XXX. 40-43" 46, 50, 51, 56, 69--71, 82; XXiX. 61. Gdów:, IV. 329; VI. 224, 256, 376; VII. 222; X. 94. XI. 17, 19, 21, 26, 33, 35, 42, 45, 47" 49, 130; 138; 144, 146;XXVI. 117; .xxvmr. 214;X;XX. 3!J.-45., 48, 55·, 58, 66, 70, 71; XXlXI. 60, 61. Giebułtów, VIII. 118 Golkowice, XII. 44, 12~, 127. (;rabie, VillI. 112. (;1'0towa, II. 340. Hutki, IV 154 Jeziorany, VIII. 118, 149. Kamień, III. 98; Xi1. 19~ 308 Kamiów, VIII. 118. Kaszów. Kasów, XI. 313, 315 Kleszczów, VIN. 118. Kobylany, VIII. 118. Komorowice, XVI. 213. Kopanka" XIII. 45. Korabniki, XIiI. 45. Kościelniki, VIII. 118; XIII. 43, 45. Kostrze, X. 452; XII. 44;, 127. Koszów, ViUI. 118. Koźnice Wielkie, XXX •. 45, 57. Kozy, XVI. 213. Kraków. I. 30, 31, 62~, 144, 180, 188, 195, 68; II. 65, 9f>, 96, 116" 185, 217-22.0, 288" 341, 348, 358, 359, 366; Ul. 68, 77, 84, 91, 94, 103, 107, 146, 1f>7, 188, 25,5, 263, 266; 333, 33'5 385, 388; IV. 3,2, 34, 62, 82, 92" 93, 114, 118, 155, 158, 268, 279, 297, 321, 336-338; V. 87, 91, 10'1, 128, 197, 220, 233, 277, 278, 285; VI. 5, 291, 372; Vln. 2.9, 33, 77, 96, 103, 111, 112, 183, 195; 219, 235-238, 256, 326, 23·7, 339,. 340; VIII. 60, 66, 67, 70, 71, 74, 113, 119, 395, 408; IIX. 21, 26, 56,. 93, 102, 263; X. 9, 41, 45, 96, 99, 101, 106, 115, 119, 126, 131, 13b, 199, 245, 246, 254, 270, 322-327, 3,56, 364, 384, 448, 452, 454;, 458;. XI. IQ, 17, 22, 34, 36, 40, 43; 96; 98, 99, 102, 110, 111, 198., 199. �t 711 710 E ~ f ! ~ r i I p: i' f.! i 203, 204, 207, 247, 275, 283, 29b, 297, 306--:n2, .317, 32{t-.-'328, 340--344, 374, 384, 388, 394, 4G5, 416, 421, 435; XII. 12, 19, 22-27, 233; XliII. l, 43-47, 51, 52, 59--61, 63, 65, 258, 262, 2'93" 348--350; XIV. 164, 174" 219\ 221, 246, 247, 263, 278, 323, 324, 334" 340, 345, 371, 372, 275; IXV. 313; XVII. 128 XVIII. 7. Kraków, ,XIX. 33, 34, 131; XX. 18,1; X;XJI.4U, 47, 53, 56, 57, 63, 66, 67, 83, 90, 9,2-97, 246, 66, 267, 270; XJXII. 114, 160, 162; XXIII. 100, 126, 147, 152., 154, 156; X:XIV. 83 105 106 110-112, 115, 116, 118,:123;"XiXV: 32, 49, 107; XXVI. 69, 129; .xXVII. 87, 95, 112, 15,5; X:XV1III. 6, 27, 31, 35, 55, _71, 102, lOb, 130-134, 136, 139 214, 215, 249, 2·50; X;XIX. 99" 101, 121, l7{}, 179, 180, 190--194; XIXX. 46, 146, 164, 175, 183, 217, 260, 272; XXiXII. 6, 13, 42, 43, 175; X;~III 14, 47; 67, 168, 186, 19'2; XlX:X'VI. 5, 34, 41, 49--52, 69, 81, 88, 93, 183; 225, 226, 242, 248, 393; xxx¥n. 152, 168" 207, 209, 289, 302-309, 341, 409, 444; XXJXVUI, 220, 253, 27a, 290, 29,9, 303, 310, 447, 450, 4'£i&--469, 4,76, 477. Krakowskie, I. 173, 176; II 21, 3S5; III. 2" 164, 323; V. 238, 265; vrr. 376; VII. 224, 283, 284; LX. 148;, 237, 254; X. 194, 197, 20Z, 324" 372, 384, 385; XiI 28, 108, 165 182 195 308; XII. 42;XIII. ;6, 18: 16U: 343" 348; :XIV. 317; XVI. 14, 137; XVlJiII. 1, 3, 5, 6, 11, ,93; XIX. 35, 50,56, 113, 139; XiX 197; XXI. 96; XlXIII. 62, 82, 90, 94, 98, 106, 115, 126, 152, 154; XIXVII. 23; XXVIII. 135, 168, 175; XXIX. 157 184, 185. Krakowskie, XXXII. 96, 171; XXXIII 5 7 8 13' XXXVI. 232. Pow. '~r;kó~, :II: 65, 340; IV. 192, 310; VIII. 66, 150; XiXIX. 163; X,X:XII. 96. Krzesławice" XI. 17, 19, 23, 27, 144, 148; X1XXVlI. 245. Krzysztofowice, VIII. 118. Kuleszów, III. 164, Kwapinka,X:XXVI. 245. Lednica, IV. 287, Lipowa" XVI. 213. Lipnik, V. 226, 231; XiX:XV. 7. Lu'bocza, V'III. 118; XXV. 27. Lusina, XII. 129. Łagiewnik~, I. 144; II. 361--363; iX. 261; XXiXV. 13. Łazany, V. 225, 227, 22; XII. 44, 41\, 130, 132; XXTIII. 115; XXVIII. 136; XIXJX.217. Łęg IV. 196; VIII. 118 Ł'obzów, ViIII. 118; XI. 131, 147; XVI. 224. Łucjanowice, Łuczanowice, Xl. 397. Modlnica, II 220. Mogilany, [V. 297; V. 221, 22,7, 228, 231; XII. 22, 24, 45., 219; XXXV. 27, XXXV. 5, 10, 11, 26, 30, 36, 3'/, 40; XXXVIII. 35 Mogiła, V. 289; VII. 256, 338 X. 119; XVIITI. 5; XXXVI. 240. Morawica, VIII 118. Mydlntk~, VIII. 118. Niwki, XX. 294. Nowa Wieś, VIII. 118, 198; XVI. 224. OIS'zanica, Olsenica, III. 164. Opatkowice, XII. 185; XII. 45, 53, 55. Piaski Wielkie, V. 229, 231 VIII. 335; XII. 4'5; :XXXV, 38. Piekary, V. 223; VIII. 118, 434; XI. 247; XiXlXVI. 240. Płaszów, X.96; .XJI'I.44" 49, 134; XXXV. 13. Podgórze, II. 356, 361; V. 278, 28,9; VII. 112; VIII. 66, 115, !335, 336; IX. 102, 293, 426; X. 45, 117, 118, 238.,470, 471; .XII.al, ~, 384, 394; XII, 12, XXXI. 107; XXXVI. 239, 285. 19; XV. 164; XXVII. 112, 124; Zwierzyniec, X. 96,459; XXXV.39. XXVIII. 215; XiXX. 40, 217; Nazwy topomastyczne. XXlXI. 107; XXXV. 7, 8, 13" 29; Babiny przysiółek, XII. 129, XXXVI. 4'3, 44; XXXVII. 200, 227, gm. Golkowice. Barania Olszyna, 232. Podstolice V. 227, 231. PoXI. 35, gm. Mnichów. Florek, lanka Hallerowska, X,I. 96; XII. XIII. 51, p. Brama Floriańska. 42; XXX 37-39, 41-43, 45, 46, Grodzka brama Kraków, 49, 50, 53, 56-5,9, 62, 64, 6ó, 69, XXVII. 12. Kleparz, część Krako72. Poznachowice Górne, XXXVI. wa, iXI. 3,6; ,X,XIII. 152. Kro224, 246. Prądnik, XIII. 62; wodrza pnedmieście 'KrakoXXXI. 107. Prądnik Biały, IV wa, VIII. 118; XI. 3'84; XII. 43.. 310. Prokocim, IV. 451; X. 219; 46; XVI. 224. Krzemionki, p. Krs_ XI[. 44 Przebieczany" II. 373; ,kowem, XXVII. 112; XXVIII. 133, VII. 222, 224; .xIV. 167; XVIII. 139; XXIX. 104. Krzysztofory, 108. Przewóz, X. 102 Pychowice, XXIX. 9.9-103. Las Wolski, XII. 44. Radechowice, XXVIII. XXXV. 168. podgórze, ul. w Kra214; XXXVI. 245 Ractborowice, kowie, XIII. 39. Skałka w KraVIII. 119; XI. 108. Raciborsko, kowie, II. 219. Stradom, przedm. XXX. 61, 66; XXXVI. 245 Krakowa, X. 45; XI. 3'3; XV. 346, Rączna, VIII. 118. Russocice, IV. 348, 350; XXXVII. 200. Tworko310, 311; VIII 118. Ruszcza. wa brama, brama Floriańska, XIII. 43. Rybna" VIII. 118, 123, XIII. ~l. Wawel, X'I. 41, 104, 248; 124 XI. 315, 316. Rybitwy, IV. XIV. 220; XXX. 266; XXXiI. 32; 451, 454. Rząsek, VII1. 118. RzeXXXV. 14, 30, 35. Zwierzyniec, szotary, V. 227" 228, 231; XI. 17, przedm. Krakowa .. lXI. 415; XVI. 22, 23, 28, 3,3, 42, 45, 418, 150; 224. XIXX,. 42, 44" 50, 55, 58, 63, 65, Pow. Krasnystaw. 66, 70-72. Rzym Karczma, Bzite, I. 199. Krasnystaw, VII. 337; xxvnI. 135--138, 140. Rząka, V. X. 258; XX. 81; XXVIII 173, 175, 176; XXXVII. 207. Krasnostaw229; X. 448. Sawa, VIII. 396. Ścieskie, I. 199. Pow. Krasnystaw, jowice, Czeyowicze, SzieczieiowiXVIII. 108; XXII. 122. Targowicze, VIII. 118; III. 164. Skrzeszów, sko, XI. 384, 386 Tarnawa, I. 177; V. 221, 278. Śmierdząca, I. 173. n. 2; XXVIIIT. 177. Turobin, I. 177; Suł:kowa" II. 340. Szczyglice, val. XXVIIII. 17'5. żahno, VII. 337; 118. Szczytniki, XJXV. 32. Tonie, XVII1.10o. Zółkiewka, XXiVllI. XXIV. 123. Wołowice, P 340, 342, 175. Dzierzkowice, V. 8'2; XIX. 21. 347,3418,363. WyciąQ:e,IV. 310, 311. Janów, II. 20; III. 289; XX. 274, VIiII. 118. Wyżrał, 118. Za1bie284, 285, 287, 288, 290; XXIII. 59; rzów, VIII. 118; x.xJX!VlII. 468. XXVIII. 17'6; XXXVIII. 295. JaZagacie, II. 65, 340. Zielonki, VIII nows,kie, IV. 116; XXVIII. 170, 177. 120; XXIV 123; XXiX. 40, 67, 68; �712 Pow. Janów, Im. 36; XI. 100; XXl'lI. 59, 63, 70, 105. Kraśn1k, III. 36; XXWII. 176, 177. Modliborzyce, XXI. 95; XXVIII. 176. Rzeczyca Kościelna, XI. 101. studzianki, XXIIT. 63, 105; X!XViIII. 170,177. Su łów, II. 20. Urzędóvv, XI. 299; XJXDCVII.485. Węglin, XI. 100. Wilkołaz, VI. 29; XXVIII. 176. Wola BatorS'ka, VII. 312; XI. 381. Pow. Krobia, obecnie Gostyń. Godurowo, IX. 293. Golej ewek , XDC 170. GoUna, XXXVII. 486. Krobia, XXX. 268. Pow. Krobia, X,X. 170. Pakosławie, XX. 170. Pow. Krosno. Bajdy, m. 236, 2,37.Barwinek, XI. 191. Bia~kówka, H. 236. Bł'yzenka, ~Vr. 65. Bonarówka, Bonariwka, X:XVI. 65. Borek, II. 123, 319; Xl. 386; XlIII. 7. Bóbrka, VI. 53. Brzozowa, XXIII. 69. Budzisz, II. 236. Chorkówka, VI. 53; XXXV 11. Chyrowa, Xl. 191. Czarnorzeld, Czornoriki, XXVI. 65. Draganowa, XI. 190. Dukla, IV. 309, 311, 312; VI.37, 5\3, 54; VI'H, 424; X. 2611;XI. 100; XXV!'I. 124; XXVITr. 188; XXXV. 65, 66, 70. Dukielskie, XXV. 134; XXXV. 53. Głojsce, XIT. 190. Głowienka, VI. 37, 1>2 ..Gola, Guhlów, XIX 25. Granice, Xl. 190. Halice, XI. UH. Hwozdianka, XXVI. 65. lwIa, XI. 190. Iwonicz, m. 19; IV. 192, 196, 309, 311, 3'12; VI. 36-39, 49, 51, 53, 55, 70, 76, 12·6, 137, 140, 141; VU. 43, 112, 128, 241; XI. 275; XVIII. 99; XXIII. 60, 91, 96, 102, 104, 123; XXVII. 124; XXX. 258; XXX1.10o, 170. Jasionka, VI. 37- 7'13 39; VII. 255; WII. 424; XXXIII. 111. Jaśliska, XiXVIII. 188. Jaszczwia, 1'1. 236; VI. 5·3; X,XJI. 56; X;XVII. 178. Jedlicz, I. 236. Kiczera Gawłacka, Kiczera horśnieńska, Kiczera Telepkowska, X,r. 182. Klarowiec, X'I. 191. Klimkówka. VI. 37, 38, 48, 50. Kobylany, VI. 58; lXiI. 191. Kombornia, IV. 192, '196, 300, 311; xx;xvrI. 334, 335. Kopaniny, Xl. 192. KOl'czyn, II. 339; VI. 53; XXVII. 178. Korostenka, XXVI. 65. Krosno, II. 339; III. 156; IV. 19'2, 309, 3U, 312; V. 87; VI. 37, 38, 53, 54; VII. 112, 218, 255; VIII. 70; X,I. 128,275, 3816,419; XUI. 14, 60; XVI. 85, 212; X,XI. 266; X.XXV 13. Pow. Krosno, IV. 310; V. 8588; VI. 37; VITI. 255; X. 214; XI. 190; XIX. 25; rXJXI'II. 50, 91, 96, 102, 104;, 123; XX·V!. 57; x:x.VII. 1719; X1XiXJI[I. 83, 91, 97, 99; XX~v. 11; XXXVIII. 208·. Lubatowa, VI. 37., 39, 1>1;.XI. 191. Lubatówka, VI. 3·7, 39; XI. 191. Łazy, XI. 190-192. Męcinka, U. 236. Miejsce Piastowe, V,I. 37, 38. Moderówka, I. 64; XIV. 348. Myscowa, X. 214; XI. 19'2. Nowa Wieś., XI. 190. Obszar, XI. 190. . Odrzykoń, IV. 309, 311, 3-12; VI. 53; VlII. 255; VIII. 396; XII. 83, 84. Olchowiec, XI. 192; XJX,XIII. 83. Osiek" II. 123; VI. 1>3Pasierbicze, X'X'VI. 22. Podgórki, XI. UH Podlasie, XiI. 190. Polany, XI. 192. Popardy, XI. 190. Potok, III. 236; VI. 53. R'ogi, VI 37, 38, 49, 51, 52; XI. 191. Ropianka, VI. 53; XI. 192; XXXIII l(}7, 111. Równiny, 190. Smereczne, XI. 192. II; , Suchodół, VI. 37, 53., 147. Solistrowo, XI 192. Srednie, XI. 190. Szebnie, II. 236. Trzciana. Xl. 192. Turaszówka, VI. 53. Tylewa, XII. 192. Ustrobna, II. 236. Waniwka, XXVI. 65. Węglówka, VI. 53. Wielka Góra, XI. 190. Wietrzno, IV. 310, 311; VI. 53; XI. 191. Wilsznia, XI. 192. Wola Albinowska" XI. 191. Wrocanka, XIV. 85. 87. Wróblik Królewski, III 158; VI. 37. 39, 53. Zakluczyn, XrI. 190. Zboiska, XI. 191. Zyndranowce. XI. 192. Zmigród, VI. 5'3. Zydowskie, XiXXIII. 85, 92. Nazwy toponomastyczne, pow. Krosno Banie XI. 191, gm. Wietrzno. Baranne przysiółek. IXL 192, Berdzowa lXI. 192, gm. Wilsznia. Beskid - IX. 192, .gm. Wilsznia. Biała Górka XI. 190, gm. Głoj'Sce. Błonie wielkie XI. 191, gm. Kobylany. Bo.rek XI. 190, gm. IwJa. Borek - XI. 192, gm. Myscowa. Boronie XI. 192, gm. Olchowice. Bosieńsko - XI. 192, gm. Tylawa. Brzezówki - XI. 100, gm. Sulistrowa. Bucznik - XI. .192,gm. MyS'cowa. Cergowa góra, przysiółek, IXIT.190. Chrustek - XI. 100.. gm. lwIa. Ciec hanie XI. 1~1, gm. Ciechanie. Chyrowa góra - XI. 191. lany. Czerślenica - XiI. 192, gm. Trzciana. Czerteż, Czertyż - XI. 191, 192. Czerwony HOTbok - XI. 192, gm. Zyndramowa. Dania hora - XI. 192, gm. T.rzciana. Dąbrowa XI. 192, gm. SuliSltrowa. Debra XI. 192, gm. Ms'zana. Debrz XI. 191, gm. Rogi. Dobrzańce przysiółek, XI. 192, gm. Polany. Dolina XI. 192, gm. Trzciana. Domowe - XI. 191, 192, gm. Mszana. Dział - XiI. 191, gm. Barwinek. Dział - XI. 192, mg. Olchowec. Dział Kaniów XI. 191, gm. Lubatowa. Dział Sroków XI. 191, gm. Lubatowa. Dział w Dalach ,XI. 191, gm. Lubatowa. Folwark - przysiółek, xr. 190, gm. Cergowa. Góra XI. 192. Góra Janowa - XI. 191, gm. Lubatowa. Górki - XI. 191, gm. Lubatowa. Górski las - XI. 191, gm. Lubatowa. Góry - XI. 190, '191, gm. Lubatowa. Góry Zyndramowskiej -granice, XiI. 191, gm. Barwinek. Grabanina XI. 191, gm. Wietrzna. Graniceprzysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Graniczna XI. 191, gm. Jasionka. Grószkówka XI. 191, gm. Rogi. Halice - XI. 190, gm. Lubatowa. Helenówka - XI. 190, gm. lwIa. Hłynny Horbok - XI. 191, gm. Barwinek. HOTb - XI. 192, gm. Trzciana. Huta - przysiółek XiI. 192, gm. Horb - XI. 192, gm. Trzciana. Polany. Huta polańska XI. 192, przysiółek. Jarowiśka - XI. 192, gm. Olchowice. Jasionki - XI. 190, przysiółek, gm. Cergowa. Kaczalnik XI. 191, gm. Chyrowa. Kamieniec - XI. 191, gm. Myscowa. Kalwarya XI. 191, .gm. Luba·towa. Kiczera XI. 1192,gm. Tylowa. Kiczera - Xl. 1~1, gm. BarwiJnek. Kiczera Gawlacka XI. 192. Klepka XI. 192. Klucz - XI. 192, gm. Myscowa. Kokorzycka XI. 190, gm. Głojsce. Kopaniny - XI. 191, gm. Kobylany i gm. Lipowice. Krecirz - XII. 192, gm. Myscowa. Krzemianka - XI. 192. �:"15 '714 - XL 191, gm. Chyrowa. Krzemionki XL 192, gm. Ropianka. Krzeminek XI. 192. gm. Mszana. Ku Chyrowskiej górze XL 191, gm. Teodorówka. Kupe debra - Xl. 192, gm. Mszana. Las Astrabec - XI. 192, gm. Trzciana. Las dukielski na Frankowym, XI. 191, gm. Teodorówka. Las dziardź XI. 192, gm. Trzcia. Las Horodka - XI. 192, gm, Trzciana. Las mlody - XI. 192, gm, Trzciana. Las nad Baraniem - XL 192, gm. Olechowice. Las nad Beskidem - XI. 192,gm. Olchowiec. Las Olchowczyk - XI. 192, gm. Olchowiec. Las Teodorawski Xl. 191, gm. Teodorówka. Leśniczówka przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Liberty - Xl. 190, przysiółek, gm. Cergowa. Lipowica ~I. 190, gm. lwIa. Lipówki Xl. 190, gm. Głojsce. Lóg -' Xl. 191,gm. Rogi. Łanprzysiółek, Xl. 190, gm. Draganowa. Łazki - XI. 192, gm. Zyndranowa, Łazy XI. 192, gm. 'I1rzciana. Łazy 191, gm. Jasionka. Łazy przysiółek, XI. XI. 190, gm. Dukla. Łazy - XL 191, gm. Lubatówka. Łazy Male - przysiółek, XiI. 190, .gm. Cergowa. Łazy Wielkie - przysiółek, XI.' 190, gm. Cergowa. Łazy Wielkie - XI. 190, gm. lwla. Łęki gmina, VI. 53. Macki - XI. 191, gm. Ciechania. MagÓTa - XI. 191, gm. Chyrowa. Majówka XI. 192, gm. Tylawa. Mandry Werch - XI. 192. Marzybaba - X. 191, gm. Iwla. Maskuliska - przysiólek, XJl. 190, gm. Cergowo. Mat ysil Xl. 192. Milkowiec XL Krzemionka i I I i l, 192, gm. Smereczno. Mlyńsko 192, gm. TyLawa. Mociedliska Xl. 191, gm. Ihla. Moczarne - XI. 192. Moderowska dębina II. 242, gm. Jaszczew, Moderówka VII. 111. Modrzey - XI. 191, gm. Barwinel« Myszkowskie XI. 191, gm. Kobylany. Mszanka XL 192, gm. Mszami. Na dziale Xl. 192, gm. Tylawa. Na lazach - rola, XI. 191, .gm. Teodorówka. Na Ostrzej XI. 192, gm. Tylawa. Na Skalkowskiem rola, Xl. 191, gm. Teodorówka. Nad Beskidem Xl. 192, gm. Olchowiec. Nad Tysowem - XJ. 191, gm. Ciechania. Niwy - XI. 192, gm. Tylawa. Niwy pańskie - XI. 191, gm. Iwla. Niziny pańskie XL 191, gm. Równe. Nowa wieś - przysiółek, Xl. 191, gm. Cergowa. Obszar - przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Obszarki - XI. 191, gm. Lipowice. Od granic Dukli XI. 191, gm. Wietrzna. Od granic Wietrzna XI. 191, .gm. Wietrzna. Od Miscowskiego przysiółek, XiI. 192, gm. Polany. Od nadaIskich granic - XI. 191, gm. Teodorówka. Od obszarnej wody XI. 191, gm. Barwinek. Ogrody - XI. 191, gm. Rogi i gm. Równe. Ostra - XI. 192,gro. Zyndranowa. Pagoszawa przysiółek, XI. 192, gm. Polany. Pańskie role XI. 191, gm. Teodorówka. Pasternik - XI. 192,gm, Sulistrowa. Pasternik - XI. 191, gm. lwla. Pod Beskidem - XI. 192, gm. Olchowice. Pod Bludnim - XI. 192, .gm. Tylawa. Pod Debrq XI. 192, gm. Mszana. Pod Krzemieńcem - Xl. 191, gm, Ko- bylany. Pod Krzeminkiem - XI. 192, gm, Mszana. Pod Ropiankq - XI. 192, gm. Mszana. Pod wapnem - XI. 192, gm. TyLawa. Podbanie XI. 191, gm. Wietrzna Podgórki - XI. 191, gm. Jasionka. Podkobzówka - XI. 191, gm. Iwla. Podlasie Xl. 190, gm. Głojs<:e. Podlesie - XI. 190, przysiółek, gm. Dukla. Podlazówka Xl. 191, gm. Łęki. Podlupiska - Xl. 191, gm. Iwla. Podomki przysiółek, Xl. 192, gm. Polany. Polanka - Xl. 192, gm, Trzciana. Podrówińskie - XI. 191, gm. Lubatówka. Pograniczna - XI. 191. gm. Chyrowa. Polożenie domowe Xl. 191, gm, Kobylany. Polożenie dworskie Xl. 191, gm. Barwinek. Polożenie Mszanka XL 192, PQw. Tylawa. Pomiarki XL 191, gm. Barwinek. Pogardy - przysiółek, Xl. 190, gm. Cergowa. Przedgórze przysiółek, XI. 190, gm. Dukla. Przylasek XI. 191, gm. Lubatowa, - Przy lipkach XI. 191, gm. Lubatowa. Przykra góra - XL 19'2, gm. Smereczno. Psie góry - XI. 191, gm. lwIa. Ropa XI. 192, gm. Olchowice i gm. Ropianka. Równie - XI. 191, gm, lwIa. Równiny Xl. 190, gm. Głojsce. Rykowiec XI. 191, gm. Chyrowa. Salasceska - XI. 192, gm. Trzciana. Skala - XI. 191, gm. Wietrzna. Soltistwo Xl. 191, gm. Ciechania. Soltysostwo - przysiółek, XI. 190, gm. Cer:gowa. Spalenisk XI. 192, gm. Olchowice. Spaleniska przysiółek, XL 190, gm. Draganowa. Studeny werch - )G. 191, gm. Barwinek. Suchanna - XI. gm. Ciechania. Szaszcz - Xl. 192, gm. Trzciana. Szczop - XI. 192, gm. Olchowiec. Szewcowe Krzaki XI. 1,91, gm. IwLa. Szlob Xl. 191, gm. Ciechania. Toczkowa - XlI. 192, gm. Myscowa. Tokarne, Tokaniak - polana, XIV. 162, p. Myślenice. Wapno - XI. 192, gm. Smereczno. Wqdoly przysiólek, Xl. 192, gm. Dukla. Werch lesu XI. 192, gm. Wlisznia, Wielka Góra - XI. 192, przysiółek, gm. Polany. Wielka góra przysiółek, XI. 190, gm. Cergowa. Wielkie lazy Xl. 191, gm. Kobylany. Wielorzeki - Xl. 190, gm. Głoj:sce, Wieś przysiółek, XI. 192, ,gm, Polany. Wirch XI. 192, gm. Ropianka. Wola Albinowska - przysiółek, XI. 191, m. Wietrzna. Wolica - Xl. 191, gm, Kobylany. Worodza Xl. 192, gm. Trzcina. Wysoki dil XI. 192, gm. Zyndranowa. Z ostrzej - XI. 192, gm. Tylawa. Za dzialem XI. 192, gm. Tylawa. Za horbem - Xl. 192, gm. WilSznia. Za potokiem XI. 191. gm. Rogi. Za selem Xl. 192, gm. Wilsznia. Zadomie -Xl. 191.gm. KobyLany. Zagórze X. 191, ,gm. Równe. Zaklasztorne przysiółek, XI. 190, gm. ŁuikIa. Zakliczyńskie pole przysiółek, XI. 190, gm. cergowa. Zakluczyn przysiółek, XI. 190, gm. Cel'gowa. Zaplocie - XI. 191. gm. Jasionka. 2aplotnia Xl. gm. Rogi. Zaplowy XI. 191, gm. Rogi. Zawsie przysiółek, XI. 190, gm. Draganowa. Zawsie Xl. 191, gm. Łęki. Zbicha --: przysiółek, XiI. 190. gm. Cergowa. Zosznica XL 191, gm. Wie- �'7 t 7 .<~:: I' . trzna. Żabia góra - XI. 191, gm. Kroitsch, XIX. 41. Comornik, Lubatówka. Pow. Krotoszyn. Berdychów, X. 314; XXHI. 115. Jargoszyce, XX. 170. Kobylin, XX. 170. Kobierno, XVIII. 231. Koźmin, XXXVIII. 300. Krotoszyn, HUBO; IIII. 57, 58; XVII. 28; XXIX. 176; XXXVII. 242. Pow. Kutno. Grzybów, III. 152. Kutno, X. 127. Pow. Kutno, XXIX. UlG. Pow. Kwidzyń. Kwidzyń.. QlLedin, Quidin, Quidina, Castrum Quidino, XIXXVII. 411. Pow. Kwidzyń, XX'IIII. 97. Pow. Landsberg, p. Gorzów Wielkopolski. San tok. Sqtok, Santoe, Szanto ch, Zantoch, Suthoc XXXVI. 285, 302,. 304. Pow. Lębork. Lęborg, Ładybór, wino, Lauenburg, Zutok ., Lawenbork. , Le- V. 321; . xXIXVn. 411. Pow. Lesko. Pow. Lesko, XXXI. 36; X,XXIX 442. Pow. Leszno. Leszno, 11. 2:!H; X'I. 3'59; ,XiXVIII. 103; XXJXV. 12; XlXXVI. 3,94; XXXn. 14'2, 143, 147, 246. Lubania, XXXIX. 297. Pow. Legnica. Lignica, Legnica, I. 121, 290: XXXVU. 417. Pow. Lignica, XIII 7; X.IIX. 11, 12, 15. Chróśdlce: Kroitseh, -.XIX. 41. Comarnik Ober-Nieder-Kummernick XIX.1;. Dahme, Dambe, Damb, XIX. 15. Ziebendorf, II. 291. Zobten, XIII.7. Pow. Limanowa. . Blażówka, XlV. 196. Chyżówki, Chyszówki, IV. 310, 311; XXVIII. 218; XXXVi. 223, 229, 250. Dobra, IV. 310, 311; VII. 238; XXI. 80, 246; XXV1'II. 214, 216, 218. 220~ 223; XXXIV, 170; XXXV. 54, 57; XXXViI. 223, 244, 45, 249, 250. Gruszowiec, VIII 163, 164; XiXIII. 155; XXXVI. 223, 225 245 250' X.XXIX. 291. Haczów,' XI'/. 326: X-XII1I.115,'116, 126; XXXVI. 419 Jasna, XXXVI. 223. Jastrzębie, XXiX-VI. 224, 273. Jodławnik XXXVI 245. Jurków, IV. 310, 311: Kamiepica, LX. 254; X. 256, 257, 3-53; XXXIV. 161; XXXVI. 244 256, 26·1, 262, 268, 2:69 272 274' 276. Kami'anka, 22~, 229~ .X:X.X\TH. 164, 170, n3. Kanina, XXXVI. 223, 264, 2717. Kasina· Wielka, VIII. 164; XIII. 60; xxxV. 57; XXXViI. 223" 244, 245, 249, 2'50; XXXVIII!. 235. Kasinka,. VIII. 164; XXXIV. 170; XXXV. 5:4; XXXVI. 225, 245,250. Kasill'ka Mała, XX.XVI. 234. Koszary, XXXVii. 224, 229. Krasne, II. 79, 285. Kunina, XXX,V. 54, 57; XXXVII. 170. Limanowa, IV. 192' -196; VII. 238; VIII. 66, 114, 117, 318; IX. 254; X. 170.,316, 319, 428; X.I1. 12; )(lXI. 24'6; XXiXlIII. 23. •XX.x:V. 72; XXXVI. 225, 236, 244,. 251. Limanowskie, IX. 253, 254; XXI. 80; XXII. 138; XXXI. 66. Pow. Limanowa., IV. 192, 310; VIII. 66, 70; X. 228, 229; XII. 29; x.xlU. 115; XXVII. 23; XXVIIIT. 214, 215; X'XIX. 121, 163; X:XX. 168. Lubomierz XXVUI. 218; XXXXV. 54, 57. Łętowo, XXXV. xxxvIT. )QC~? Ujanowice, XXVII. 172; 54, 57, 59; XXXVI. 534. Łostówka, 172; XiXX.l68; XXXVI. 224 WilXXXV. 54, 55, 57, 59. Łukowica, czyce, IV. 310, 311; XXV'III. 218, XX'XVI. 223, 273, 276. Marcówka, 219. Wilczyska, XXXIV. 170. WilXXXVI. 223, 224, 250. Męcina, X. kowiska, XXXVI. 224, 245. Wy95; XlXXVI. 23, 229. Młyńczyska, sokie, XXXVI.2;64. Zagorów, ZaVIII. 163; X:X!X.VI.225, 250, 261, rogów, XX,X:VI. 264. Z<desie, 273. Mordarka, XiXiIV. 9,7. MszaXXXVI. 223, 250, 261, 262. zana, Xl. 192. Mszana Dolna, XII. sadne, XX\xVI. 261. Zawada, 112; XIV. 348; XX. 285; XXXIV. XXXVI. 226. Zawadka, XXXVI 21, 22, 24, 136; XiX:XIV. 169, 270, 223, . 224, 244, 245, 249. Ż,błudza. 271; XXXV. 53, 54. 58; XXXVI. Zbludza, XXOCVI. 22'3, 261, 262. 2'34, 245. Mszana Górna, XXXV. Nazwy toponomastyczne, pow. Lima_ 57, 56; XXXV. 245. Niedźwiedź, nowa. XXXIoJI. 2'5, 26; XXXIV. 269; Adamczykowa-rola, XXXIII. 25. XXXV. 54, '57. Owieczka, X. 317. Na Zawadzie - XXXUI. 25. PaOlszanka, xxxrvI. 264, 370. Pisapiernia-osiedle XXXII. 27. 25. rzowa, VII. 238; .XXXiVI. 223, 268, Potaczkowa-rola XXXIII. 25. 273. Podobin, XXXIII. 22, 25, 27; Skala na Skale, X, XXXIII. 25.27 'XXXIV. 271; XXXv. 54, 57; Pow. Lipno. :XXXViI. 245. Podtopień, XXXVI. Lipno, XXXVII. 488 Skępe 223, 250. Porąbka, III. 336; IV. XXXIX.46l. 3l0;XXXVI. 22-3, 245. Poręba Pow. Lisko. Wielka, VIn. 166. Potrzecki, IV. Baligród, IV 192, 310, 311; 310, 311. Półrzeczki, XXVIII. 218. XiXXIV. 198. Balnica, XX'XIV. Przybyszowa, X. 316; XXXVI. 209. Bandrów, XXX:I'V. 209. BeXXXVI. 223, 27iI, 274, 276, 277. reska, IV. 192, 310. Hoczew, IV. Siekierczyna, XXXVI. 225, 229, 192. Lisko, V. 237; VII. 204; XI. 261. Skrzy dIn a, Crzidlna, Krz;,~ 196; XXVI. 54, 135; XXVIII. 5'5. dla Skożyma, X. 163; XXVIII Pow. Lisko, IV. 192, 310; VIII. 221; ,XOOXVI.224, 245. Słopnica, 70; XtI'I. 8; XXVI. 57. Postałów, VIllI. 163, 164; ){;XXVI. 225,229, XXXI. 3'5, 36. Radziejów, 250. Stronie, XXXVI. 224, 245, XXXVII. 188, 202. Smolnik, XlI. 250. Stróża, XXXVI. 223, 229, 309. Stefkowa, 'IV. 310,311; X . 249, 2'50. Strzeszów, XXXIV.170. 21>1. Ustrzyki Dolne, IV. 192; Świdnik, X. 191; XXXVl. 223. XiXVIII. 418..55. Wańkowa, IV. Szczawa, VIII. 125; XXXVI. 223, 192; X'II. 300. Wola Michowa. 250, 261. Szczyrzyce, VII. 199,202, XII. 309. Żernica Wyżnia, V. 391 2{)3; LX. 459; XVIII 65; XX. 305; Pow. Lubań. XXVLII. 217, 222. Tymbark, IV. Lubań, XX:XVI. 395. :no, 311, 333; VIII. 164; lX. 254; xx. 308; XXIII. 115; XXVIi!'I. Pow. Lubień. Borkowice, Bohren, XIX. 7. 222; XXXVI. 223, 225, 244, 250 .~ . ~"' .• .,., \ .;).~ '" . (':' " �719 718 l I. q !I II II IJ 1'1 'I \1 : II,I a :1 U r! I fi Pow. Lu'bartów. Berejów, XIX. 200. Brzeźnica Bychawska, :XX. 285. Brzostówka, XX. 28,5. Firlei, XXIX. 87-90. Huta, IV. 116. Kamionka, XXIX. 85-87, 90. Lubartów., XXIX. 85, 92. Lubartowskie, XX:VIII. 170, 174, 176. Pow. Lubartów, VIII 220. Łęczna, XX. 286; XXX'!. 176. Michów, VII. 116. Rozkopacww, XX. 285. Rozwadówka, XX. 285. Rudno, XXIX, 88. Skromowska Wola, ,x,x. 285. zawieprzyce, Zawieprzycka Wólka, XX. 285. Pow. Lublin. Babin, XXVIII. 19,9; XXXI. 12. Borów, XIII. 251. Borzęcinek, XX.xVI. 370. Brzeziny, X:x:xJIV. 198. Chmiel, XiXXVI.370 Chmielnik, XVII. 4. Chodel, VIII. 320 Czechów, Czch6w, XXHlI. 71, 1'53. Gałęzowo, .xlV, 44. Jaroszewice, IV. 118. JÓ7efów, Józwów, VI. 412. Józefów, VII. 9G; ,X;XIX. 179. Konopnica, X,XXVI.25. Kopki, XXVlH. 191. Krzaczki gm. Piotrków, XXIX, 187-189. Krzczonów, V. 166; IX. 299; XXVIII. 170-174, 181; XlXIiX. 187, 189. Krzeszowice (Krzeszów), XXVLI. 19,1. Lublin, .III. 116; IV. 118; V. 189; VI. 413; VIII. 431; 'X. 9, 39; XII. 245; XIII. 60; XIV. 44, 306; XIX.38, 39, 100; XX 126, 127, 287, 318; XXIV. 95; i}~XVII. 111; XXVIII.31, 179, 229; XXXV. 70; XX~VI 79, 8~3, 392; XXXVII. 309, 448, 450, 470, 471, 477; XXXVlU. 296, 299, 353, 443, 446; XXXIX. 101, 162. Lubelskie, I. 17, 120, 123; 172, 176, 177; II 20, 366; liiI. 19'1, 314; IV. 49, 118, 377; VI. 28, 31, 32; VII. 96; IX 187, 226, 229; ,X. 102, 2!}3, 324, 352, 353; XI, 28, 327; XIV. 316, 317, 321-324, 368; XIX 50; XX. 173, 198, 301; X:X[II. 73, 154; XXV. s. oc. XXVI. 4,1,82; XXVIII. 16&-171; 174-178, 180, 201; Xxx, 152, 217; X!X!XI. 61, 108; XX,XII, 87, 96, 188; XXXJV. 61, 7'0., 17'5, UH; XXXVI-I. 207, 249, 251, 448, 460; XiXXIX. 249. Pow. Lublin, V. 82; XXII. 110; XXVII. 191. Gub. Lubelska, XVIII. 117, 121. Majdanek, XXXVI. 21. Moszna, XXV'III. 183, Pawłów, XXXV. 184. Piaski Luterskie, XXVI. 145. Piotrków, Pietrzków, XXIX, 187; XXXVI. 370, 393. Piotrawin, iX.XVIII. 17'5 Poni:gwoda, VI. 32, 35. Skoczyska, XI!:I. 297. Żuków, XXXVI 370. Pow. Lubawa. Pow. Lubawa, XX.xV 61; XXXVII. 48'9. Pow. Lubliniec. Biadacz, ,XliX. 4. Blachownia, Blechhammer, XliX. 6, Dobrodzień, Dobrydzień, Guttentag, II. 123. Duninów, XXXVIlI. 417. Lubliniec, XXXVIII,203. Lubsze,X'VII. 128, 129. Pow. Lubliniec, II. 125; XII. 6; XIX. 4, 6, 16, 19, 20; .xXXII. 41, 43; XXXIX 274. Pow. Luibomla. Pow. Lubomla, XXXI. 26. Pow. Lubusza. Cisowa, Czischowa, Cessowa, Cieszowa, XIX, 15 Dąb, Damb, XIX. 16. Dębowa Góra, Dembowagóra, 'x,IX. 16 Dombrowa, XIX. 19. Dombrowitze, XIX. 19. • Dzielna, XIX. 20. Goslawitz, XIX. 25. Pow. Lwówek. Lwówek, XXXVIII. 417. Pow. Łańcut Berdyszów, VIII. 391. Białoboki, IV. 192, 196, 200. Białobockie, XVI 322. Białobrzegi, VIII. 245, 354; XI. 381, 384, 3817; XXXIV. 209. Borek, IV. 196. Budy Łańcuckie, XXXIV. 209. Czama, IV. 192, 196, 200. Dąbrówka, .XXXII. 189. Dębno, (Dembno), W, 192. 201, 224, 2'28; XVIiI. 254 Gniewczyn, IV. 192. Gorleczyn, Gorliczyn, IV, 192; IX. 201 Grodzisko, IV. 1912,196; VII. 78. Grodzisko Wielkie, .xXXEX 450, 453. Handzlówka, DX, 3; XXX. 242. Husów, Hussar, Huschau, Huszowa, Usów, IX. 1-6, 112, 113, 268, 272, 273, 276, 360; X. 31; XXlm: 11'5; XXiXVIII. 30·9, 310, 313. Leżajsk, IX. 83; X. 356; XXXVII. 208 Łańcut, VII. 112; IX. 3, 102, 112, 20 1; iXVIII. 00; XXII. 114, XXXV 64, 70; XXXVII. 16; Pow. Łańcut, IV. 192, 196, 310; VIII. 245, 354; IX .. 1, 3, 113, "'00, 259, 268, 360; X. 31; XIV. 47, 175; XVIII. 99; XXIllI-11'5; XXVII.2ł, 28; XXIX. 4; XXX. 242; X!XXI. 53; JOCXII. 189; X:XiXV. 69, 73; XiXXVII.419; .xxxVIiII. 313.' Łopuszka, IV. 192. Medynia Głogowska, III. 289. Mirocin, IV. i92. Rakszawa, XXX'IX. 450, 453. Sonina, XXXIX. 450. Tarnawka, IX. 3, 6 Wola Zarczyńska, XXXIX. 446 Wolica, IV. 196. Wysokie, XXXIX i 450. ŻOlyń, II 199; XIV. 47. Żuklin, IV. 192, 310, 311. Nazwy toponomastyczne: - wzgórze, IX. 3, Gliwik - wzgórze, IX. 3. Marusza źródł,a, IX, 3. Patry ja - wGgórze, IX. 3. Strasznik, Strażnik, wzgórze IX. 3. Pow. Łask. Łask, XXiXI. 172. Pow. Łask, XXiX.I. 172. Pabjanice, Pabianicze, Pabyanycze, VI. 407; IX, 419, 420; XVII. 72. SZ(lzerców, VII. 208; ,XI. 300. Pow. Łęczyca. Byszew, XX. 63, Łęczyca, V. 293; VII. 93 337; ;X. 127; ,XIII. 349. Łęczyckie, I. 17; IV. 49; X. 198; 202,208; XI. 98; ,XIII. 6-----<8; XXIlII 117, 121. Mniszki, III. 189. Nagórki, XXiI. 63 Pow. Łomża. Czantoria, XXXIX. 406, oW7. Czyżew, XXXV. 171. Jankowo-Młodzieniowo, XXXIX. 363, Jednaczewo, XlXIXIX. 366. Laskowiec, XXiXIX. 366. Łomża, XX,XIII. 142; XX'XV]I. 412; XXXVIII. 448; XXXI:X. 376, 391, 632. Łomżyńskie, IV- 338; VII. 96; ,X. 352. Pow. Łomża,IXlXIJI. 110, 111; IXIX'V.s. V. X:X:XV. 171; XXXIX. 300. Gub. Łomżyńska, ITII. 164; XVUI. 121. Mały Płock, XX;XIX 366, 372, 384, 393. Mątwica, XXXIX. 36'3.Miastków-Miastkowo, ·XXII. 64. Nowogrodzie, XJXXIX. 406. Nowogród Łomżyński, XiXVI. 151; .XXX. 243; XXXIII. 141. Rajgród, XXXIX. 372 Serwatki, XXXIX. 411. Stara Łomża, XXXIX. 366, 368. Szablak, XXXIX. 366. Wizna, XXXIX. Daroch �'l2t 720 366, 372 zakrze, XXXIX, 406. Zambrów, X·1. ~3-65. Złota Góra, XXXIX,402. Pow. Łowicz. Biskupi Las XxrvI. 72. Bolimów, XXVIII. 233; XXXVII. 4'5-3.Kaleń, .XlXVI. 72. Łagów, XJX'VI. 71. Łaźniki, XXIII. 1'12. Łowicz, l. 183; IV. 7Q, 167; lXI. 100; IX.~I. 253; JaXVI. ~1; }lXITJ{. 125, 177, 178; 182; ·XXXII. 188; XXXV. 66; XXXVI. 3<93; X.XXVII. 244, 345, 412; Łowieckie, lX. 120, 104, 324; Xr. 42'1; XIII. 6; XIXII. 115, 119; XXUI. 84, 91, 154; X'XVI. 134; XXIX. 184; XXXI. 61; XX/XV. 71; XXXVU. 340, 345, 3,96,.453. Myslakówj XX. 172; XX'll. 114; XlX.x.VIII. 289. Pow. Łowicz. ,xXXIX. 455. Pszczonów, Przczonów, Pczonów, IX. 13.7, XXiV!!. 72. Retki, XiXII 112. Strugienice, XxII. 112. Uchań, XXVI. 72. Zlaków, XXI! 112; XXXVII. 412. fI II li 'I 11 li j' i L, • !Pow. Łódź. III. 3216; XlXVI. 141; 'XJXVII. 133; XiXlVIIl1.230; XXXIII:46; XXXVI. 393; 'XX!X'VIl. 50, 237, 244, 246, 250 451 469, 477; XXXIX.. 246. po":'. Ł6dź, LX. 419. Łódzkie, XlXiXN.67, 70. Rzgów, VI. 407; IX. 419. Zgierz, X\XIllI. 117. Pow. Łuków. Adamów, XX. 284, 288. Borowie. XX. 285, 186. Glinki, XX. 286. Gózd, XX. 286. Jagodne, 1. 152, 188; IV. 49, 169; VI. 20; XIV. 367, 368; iXVIII. l08;X~XIn. 51, 100, 105. Jamielka, XX. 286. Jeziory, XX. ~85. Kock, XX. 284, 285; XXII 122. Konkolownice, XX. 284. Łuków, XX. 275, 276, 278, 284, 288, 291; xxvm:. 210; XXXIII. 35. Łukowskie, IX. 325; XX. 172, 273, 283, 286, 287. Pow. Łuków, 1. 188; VI. 34; XXIII. 73, 100, 105. Gub. Łukowska, XVI. 4'12.Łysobyki, 'XlX. 284. Miastk6w, XX. 285. Okrzeja, XX. 284, 288. Radoryż, XX. 284, 288. Serokomla, XX. 284. Stanin, XiX. 284, 288. Stoczek, XIx.. 285, 2'816. Świdry Wielkie, XXI. 249; XXII. 156. Trzebieszów, Xx.. 284, 268. Tuchowicz, XX. 284, 288. Ulan XX. 284, 288. Wilczyska, Xx. 285 Wojci~Żkowo, XX. 2-84,2-8-8.Zwola, XX. 285. Pow. Maków, Dlugol:ęka, XXXVI. 26'3, 264, 267. Gra'oowko, XXX,IiX. 366. Grechinia, Xl'I. 23. Maków, XlXiXV 72; XXXVI. 224, 250. Makowskie, .x:x.xJ. 140. Pow Maków, XXXIX. 365. Chełchy-salki, XXXIX. 365. Chelchy-Sebory, XXXIX. 365 Czerwonka, ·XXiXIX. 366. Gutowo, XlX.XiIX, 3,66. Janowo, XXXIIX.366 Małe Lipniki,.xXXIX. 3615.Mamino-Średniaki, MaminoWyżki, XXXIIiX. 365'- Nowa Wieś,. XX.XI:X. 366. Perzanów, X!XlXllJX. 366. Przystań, IX:Xłx:LX.411. Ruziek, XXXIX. 306. Raniec, XtXX.nx 366. Sypniewo, XXXIX. 300. Pow. Malbork. Malborskie, 'XX.LX. 180 Pow. Miechó'W'. Brzesko Nowe, XXXIV. 196. Budziejowice, I:X. 284 Goszyce, XIV. 183, 396. Grzymałów, I. 64. Iwanowice, X:XI. 63. Jakszyce, X!VI 47. Janowiczki, XII. 202. Kalina, XVI. 47, 51. Kolesy, XVI. 47. Kp- niusza, X 70. Książ Wielki, XXXVIII. 333. Lelowice, IX. 299; XI. 2'02; XIII. 297. Luborzyca, x.x.xrx. 104. Maków, X. 278. Miechów, XXVI. 393. Miechowskie, oX 235; XI. 201; XVIII. 93, 115. Pow. Miechów, VillI. 320; X. 75; XiLV. 181, 183, 396; X!XI. 63; XJXIII 202. Opatkowice, XlXtXIVIII. 269. Kopiec grodzisko, XI. 202. Prandocin, rx. 299; XI. 202. Proszowice, . xT. 381; XlIV. 400; XiXIV. 112; XXXVIII. 269. Racławice, XIX. 84. Smroków, ,XiI 202. Wawrzyńczyce, XI. 385. Wierzbica, OC. 75. zamczysko (grodzisko), XI. 202. Pow. Mielec. Blizna, XXXIV. 197. Błonie, XXXIV. 197. Bobrowa, XXIII. 136. Borki N,izińskie, ,XXI:IiI. 153; JmmC. 258; XXJGIV. 1,97. Borowa, IV. 189; XXXVI. 224, 22'9. Chorzelów, IV. 310, 311; 'XXX,I. 110, 111. Czajkowa, IV. 193, 310, 311. Malinie, lTV. '3'10, 311. Mielec, ,x. 87; ,XI. 39B; ,XXIII. 124; XlXV. 60. !Pow. Mielec, IV. 193, 3,10; IX. 88. 258; XII. 20; 'XXlIiI. 136, 153; X.x.I~X.4; XXXI, 109. Otałęż, IV. 189. Padew, I'V. 3,10, 311, 326. Przeclaw,x.x.V. 50, 62; XXXI. 109, 110; XXXV. 39. Radomyśl, XII. 20. Wola Mielecka, IV. 190, 193, 310, 311. Wola Pławska, IV. Pow. Międzychód. Coolin, XiX. 171. Mięązychód, Birnbaum, XXXVII. 264,. Pow. Międzychód, %XV. 5. zatom Stary, XXV,5. !Pow. Międzyrzecze. Brojce, X'XXVII. 416. Międzyrzecze, X:XXVI. 394; XXXViiI. 270, 46 Lud - Tom XL 416. Zbąszyń, Bąszyń, Dzbanczyn, 'x.xvI. 6; XIXVII. 54. Pow. Mińsk-Mazowiecki. Chomice, X!X. 286. Cieszyma X. 254. Pow. Mińsk - Mazowiecki, XiXVI. 152. Siennica, XXVI. 150, 152. Wyszogród, Wyszegróde, Wisegr6d, densis Wissengrode, X:XVill'l. Wiszegra- 233. Złotoria, XXV.4. Pow. Milice. XIX 4. Beikau, Bykowo, XI'Xl. 5. Bródź" Protsch, X:l1X. 8. Dambrawa, Dambrau, Dambrow, Dammer, XliX. 19. Gądkowice, xx~rx. 200, 269. Grotków, Grotchov, Grodofke, Grod6wko, XIX. 27. Pow. Milice, XIX. 4, 5, 8, 2'4, 27. Biadauschke, Peadauschke, X~X. 4. Węgrzynów, III. 381. Biadauschke, Pow. Mława. Mława, Mulawa, .xXVI 148; XXXI%. 246. Mlawskie, VI. 305. Pow. Mława, X. 472 BrudniaBiały, Dwór, XXV. s. X. Pow. Mogilno. JankÓw,XXXiVI. 285. Mogilno, IV 59. Niestronno, XXXVIT. 281, 282, 283, 2:85. Ostrowite, XXVI. 17. Padniewo, 'XIXiI.255. Szczepanowa, Ix.. 2518 Trzemeszno, Tremessen, Tremesno, Chermesna, Tumestra, Chirmesna, Chremes- sno, Cre1TWcen, Cremessen, remocen, Strzemesna, Che- Strzemesz, Schirmest, Thremessem, XV. 3. Tuczno, XiXiX,I,X.200, 291. Winiec, Wieniec, Winczyg, Winche, Wincz, IV 15-3. Pow. Morski. Orle, 'XXXIX. 264. Wintzig, �723 722 I i i .\ { r '.il !J IIiI h II iI Pow. Mrągowo XlXXVII. 414. Pow. Myślenice, do r. 1918. Bączarka, XX,XlVI. 245. Bieńkówka, VIII. 164; rX.407; XJXXVI 223-225, 244, 245, 248-250, Borzęta, .xXXVI. 245. Brz.ezowa, XXXVI. 245. Bysina, XXXIV 170; .XXXVI. 232, 244, 249, 250. Bystra, 'XXXI. 88; ,XXXIrV. 162 Chabówka, V. 311; VII. 238; X( 282, 289; XI. 385, 386; XXI. 57; XiXlXI. 69. Cię'Żkowice, V. 27'8. Dobczyce, V\lII. 1, 318, 335, 417; XXVII. 28; XOC:VIII.37, 39, 42, 45-49, 51, 55, 56, 62-67, 70, 73, 214; XXXI. 87; 'XXXIV. 159, 170; XXXVI. 244, 246. Głogoczów, 245, 249. Grzechinia, X. 44, 278; XlV. 373; XXXIV. 160, 161, 164. Jachówka, .xXXVII. 244, 24'5, 249, 250. Jankówka, XlXix'Vi. 245 Jawornik, X. 194; XIV. 332; 'XVIII. 97, 103; XXXVI. 245. Jordanów, V. 263; VI. 3·70; ViiI. 238, 324, 325; X. 93; XI. 377-379, 382; XII 3, 5, 7; XXIII. 69; ~XXIII. 24. Juszczyna, X. 9 Knyszkowice, IV. 287. XI. . 43. Kornatka, XXlXVI. 245. Kosocice, V. 227. Koźnice, IV. 344. Krzczonów, X;'I1I. 3, 5; XlXX'VI. 234, 245, 370. Krzeczów, XIXXVI. 245, 249. Krzysz6w, IX. 259. KrzyśZkowice, XXXVI. 245. Libertów, XU. 129. Łętownia, XIII. 5; XXXIV. 162, 163, 170; ,XXXVI. 234. Maków, II. 20; VI. 361; vrIl 40; .IX. 62, 63; XI. 71; 'XiII. 4, 10, 23, 191i XIII. 244, 249; XIV. 160, 295, 302, 373, 381; XVI. 303, 374; XII'X. 37; XXIII. 61, 93; XXXI. 60, 84; XXXIV. 159, 168· Mszana, XIII. 306. Myślenice, I. 223, 268; II. 40; V. 258, 259; VIII. 164, 219; IX. 254, 262; XII. 3, 5, 6, 22, 54; X1XJXIV. 170; XXX. 222, 225, 236, 244, 248. Myślenickie, VIII. 66, 148, 149, 164, 166; XXI. 80; XXVIII 215; XiXXi. 193; XXXVIII. 300. Pow. Myślenice, II. 269; IV. 193, 310; V. 164; 'l'X/. 197, 253, 254; XIV. 160, 378; XVIII. 97; 'XIXI. 57; XIXIti. 59, 61, 62, 68, 92--99, 100-Hl3, 108; X. 97, 280; Y-.X.XlI. 65, 73. Nedanowa Wola, XXXI. 171. Osi~czany, X. 278; XVI. 12; XVII. 22; XIXIII. 95, 108; XlXXVI. 244, 245. Osielec, V. 263. Pcim, Pein, X[I. 3, 5, 54; XXXVI. 223, 224, 229, 232, 234, 245, 2409, 250. Poręba, .xXXVI. 2'24, 24'5. Rabka, VIIiI. 40; X. 280, 282., 283, 289, 292; XI. 7(); XXI. 57; XXILI. 116; JCXiXI. 66; XXXVI. 238, 394; X)GXVH 410. Radziszów, V. 222; V:I1. 335; XlI. 17, 19--21, 23, 28, 35, 41, 48, 49, 134, 139, 149; XII. 37; XXX. 38--42, 45-47, 52, 54, 56, 57, 50, 6,2, 65, 67, 68, 70, 72; XXXI. 60. Sidziny, III 256; VIII. 94; xxxrv. 162, 163, 168. Skawa, X.282; IXIXiXI. 91; XXXVI. 225. Skawica, IX. 64; :XiI. 71; XIII. 245; XVI!!I. 98; XiX. 306;XiXVIII. 79, 8'7, 89, 90, 92; XiXXIV. 157161; XXXVII. 27. Skawina, y..x.x.V 13, 19; XX'. 306; XXI. 517;XXXVI 246. Spytkowice, mI. 154; x. 282, 283;. XX. 306;Xi'XJXlVII. 534;. XXXIX;. 429. Stróża, IV. 193, 196, 310, 3011; X. 168. Sulkowice, III. 219, 220, 403; VII. 250, 291. Targanice, III. 154. Tenczyn, XXXVI. 234, 245. Tokarne, XIV. 162. Tokarnia, XII. 6; XXXIV. 170; :X;XIXiVlI. 245, 248, 249. Toporzyska V. 263; IX. 260. Trzebania, Trzebu~ nia, IV. 59;. VIII. 164; XXXVI. 223, 225, 244, 245, 249, 250. Trzemesznia, II. 219, 220; XXXVI. • 245. Więciórka, XłXIXVI. 224, 245. Więcierza, XX.XiVI. 248. Wola Radzis,zowl5ika, XXXiVl. 245. Wysoka, X;X:DII. 68. Zara'boie, V. 258. zaryte, XI. 377, 3803; XIXI. 57. Zator, nI. 154. zawoja, XII. 4, 24; XIII. 244; XXIV. 118; XXX. 242; XXXI. 168; XXXIII. 135 136' XXXV, 36, 43, 46; XXXVI~. 225: Zbędowy potok, V. 222. Żarnówka, V. 378; Vll. 225. Pow. Namysłów. Bielice, Bąkowice, Bankaw, Bankwitz, m. 193. Br'zezowo Broszew Proschau, XłX. 9 Dęb~ik, Dam.: ni g, XII'X. 15. Dambrawa, Dambrov, Dombrova, Dammer, XIX. 19. Dammer-Hammer, Damer- XiI'X. 19. Grodziec, Groditz, XIX: 27. Guchleken X,IIX 24. Jastrzębie, Nassadel, X~IX. 30~ Pow. Namysłów, ,1'1. 125; X;IX. 9, 19, 24, 27, 30; XIXXVII. 456 Pow. Niemcz. Naczysław, Naslawice; Naslowitz, XIX. 29. Niemcz, II. 121. Pow. Niemcz, XI'X 29; X'X!XiVILI. 417. Pow. Niemodlin. Borkowice, Borkowitz, IX. 7. Chróścin2. Weissdorf, XXX. 10. Dambrau, XIX. 19. Grodziec Groditz XiJ:lX.27. Pow. Niemodiin, XIX: 7, 10, 19, 27; Sucklau, IXV!.l. 187189. ' Pow. Nieszawa. Bodzanowo, XXIII. 64. Borucin, Wolz, 46" XXI. 253, 254; XXV. VII. Ciechocinek, XXIXVII. 267. Dobre X:XXiIlX.255. Głuszyn, XVIII. 99. N'ieszawa, Myszawa, VII. 93, 94. Pow. Nieszawa, VII. 93; XXIII. 64. Raciążek, XXiXVIiI. 412, 485. Pow. N·ibork, do r. W44, Neidenburg. M~gdaleniec, XXIH. 189. Nibork, Ntedzbork, XX1XVDH. ~,XIII. 89. Pow. Nisa. Neidenburg 417. pow.' Nidzica Nibork' ' Koseino, XIX. 13. Nyssa, Niasa, Nissa, II. 193; X.XIXmII. 117. Pow. Nisko. Bieliny, X'XiXII. 67 Bajanów IV 19.3. Bykowicz, Bycowicz, ~eig~ Wttz, .~I,X. 5. Kamień, XiXXV. 11. Dambovez. Nieder Pomsdorf. XIX. 16.Gostym, Coschowitz, Goschwitz, Gostitz, Gustinze, Kuschdorf. XIX. 25. Koselno, XlIX. 13. Maziarnia IV. 193; XjXJlXt 3, 17. N,isko, Nisk: X. 323; XVIII. 133; XD\:IXIV.62, 64, 68, 70, 73, 74; XX:XiVoJI.208. Niskie, XIX/III. 124. Pow. Nisko, I. 50, 81, 83; III. 289; IV. 193; VI. 412; VIH. 70; iI:X. 259; XIX. 5,'13, 16, 25. Przędzel, .xXXII. 67. Przyszów, IV. 193; XXIX. 3. Pysznica, I. 50, 81; III. 289; IV. 193. Stany, IV. 193, 203. Ulariów, JlX. 190; X. 4, 5, 8, 10; XIII. 246, 250, 251; XVII. 79; XVII'll. 133; XXXII. 66-68, 71, 76. Pow. Nowo-Ra'domsk, XVI. 409. ob. Rad omsk , Wola Wydrzyna, XVI. 409. Pow. Nowy Sącz. Andrzetiówka, XXXIII. 109; XXXVII. 164. Barczyce. Barcice, �'724 fi I I l l- i I: .' I VII. l7.9; X. 432; XlXłXVI. 225, 229, 26'1, 269, 2716-278. Barcice Górne, X1X1XVI. 261, 262. Biała woda, 1'11. 261; V. 244; XlXlXIrIl. 107, 109; X1XiXIV. 164, 170; :XiXiX!VII.160......,165,170, 171, 176, 181, 184, 184, 187, 188, 191--194, 198, 199, 204, 206, 209, 217. Biegorice, X. 315 316; XXXVI. 273, 278. Bielowice, V·Dl. 225. Bińczarowa, .:xiXiXlJII.92, 111. Bobowa, X. 168. Bogusza, ,xiXlX:III. 85. Brzeziny, VI[. 225. Bl'zeźna, XlXIH. 53; :XłXlX:VI.2,64. Brzyna, VIII. 258; ',X)XiXv,I. 274. chełmiec, ,X. 3!12. Chomranice, :XlXlXlVI. 223, 273. Chomrzyska, xI:X:XVI\I. 170. Cieniawa, IV. 309, 311. Cichoń, VIII. 164. Czarna Woda, V. 244; tXIX\XlIII.109; XiXlXVll'I. 160, 162, 170, 176, 181, 187, 192--194, 198, 199, 203" 217, 221. Czarny Potok, XII. 287; XXXVI. 223 2&1, 273, 274. Czaczowa, ,X(X;XVlI. 170. Dąbrówka polska, VIII. 225. Duhne, x.x;xnI. 197, 108; XIX:XlVI. 258; .xJXIXNU. 163. Florynka, .xXXlIil. 83 84 86 111. Frycowa, X,XIXVI. 2'23 ~24;' XiXX\VII. no. Ga:btoń, ~XtViI. 225, 261, 262. Gołkowice polskie, X. 191, 424;X1X1XVlI.262. Gostwica, X. 176, 180, 186, 187, 191, 305; XXIIH. 53. Homrzyska, x..":'.XVI. 22'3. Jakubkowice, VIII. 2'16. Jamnica, Vim. 225. Jasienna. X:XXV'I. 224, 229. Jastrzębik, 'XXXVI. 245, 258. Jaworki, V. 244. IX. 258'; XlXX.IlI. 85, 92, 101, 102, 107; .xXXVIt!. 160--162, 1~167, 169--172, 176-181, 188, 191, 192, 2M, 205, 219, 220. Jawornik, II. 204. Jazowsko, IV. 310, 311; VIII. 725 257--2-60; IX. 254; X. 191; XII. 306; XXIV. 112; XXXI. 91; XIXXV. 23, 39; XXXlVI. 225, 250, 268, 273, 274, 278. Kadcza, X. 311; XIXXVI. :26i1, 273. Kiczna, XXXVI. 225, 250, 272. Klimkówka, XXXIII. 92. Klucz Jazowski, VIII. 257, 258. Kokuszka, XXXVI. 264, 278. Krogulecka Wola, XXIXVI. 278. Krynica, VIII. 220; XIV. 246. Kurów, X. 190, 306, 307; XXXVI. 232, 245. Leluchowo, XlXlXiIU. 1Ó7--109; .xXiXVJ. 258; XXXVII. 163. Libratowa, X1XlXV1I. 224, 278. Litacz, XXI. 9'4. Lahowa, XIXXIH. 85. Łazy, VIII. 2:58, 259. Łącko, V,DII. 164; XI: 170, 428; ,Xl. 55, 57; XXXVI. 222, 225, 238, 250, 262-264, 268, ,2'69, 272--276, 278. Łęka, IV. 184, 185, 189. Łomnica,XXXVI. 278; XXXV\IiI. 1,63. Łososina Dolna, 'XXXVI. 278. Łukawica, X. 170. Maciejowa, XXXIII. 83; XXXVII. 170. Makowica,X. 425. Maszkowice, Xl. 3,17; XXXVI. 22'5, 250, 278. Milik, XXIXlIlII. 109; XXXiVI. 258; xxxvn. 164. Miłkowa, XXXVI. 278. Mochnaczka Wyżnia, ,XIXIXlIr. 111. Modyń, VIllI. 1&4. Mogilno, IV. 185. Muszyna, VH 203; XI. 379, 381--383; :XlV. 246, 247; ,XXXVI. 258, 276; 'XIXlXIVII.169. Muszynka, X:xx.'I1II. 108. Nawojowa, VI. 100; VII. 179, XlXXVI. 225. Nawojówka, VII. 225. Niskawa, XXXVI. 264. Nowy Sącz, Sandechz, Kamemicia, Kamenecia, Sandecz, I. 124; III. 269; VI. 189; VII. 29, 31, 179, 219, 225; VIII. 169; IX. 254; X. 95, 170, 173, 242, 244; lXI. 55, 57, 376, 398, 403; XlIII. 59--61, M, 65, 71; XIV. liS, 246; XVHI. 65; XXIII. 154; XlXVlII. 58, 111; XIXXV. 6; XXXVI. 262, 276, 394; X,XIXVII. 164, 172, 208. Nowosądeckie, I. 171; VE. 284; XXVIIIT.106; XX\XV. 65. Pow. Nowy Sącz, IV, 184, 193, 310; V. 244; VIII. 257; Xi. 119; XI. 54. 306; XIV. 24'8; XiXiI.94; XXIII. 53, 58--61, 63, 65, 72--74, 84, 87, 91, 96, 99, 108; XX/IV. 108; XrXVI. 57; XlXJXHI. 96-99, 109; X'XIXV. 39.0bidza, VIII. 258, 259; X. 191: ,XXXVI. 268, 273, 274. Piwniczna' VII. 238; X. 309, 428; XIXIXHI. 111; X!XIXIV. 169; XiXlXVItI. 229, 258', 270, 274, 2716;XiXfXIVII. 163--165, 168. Podegrodzie, IX. 254; X. 181, 183, 187, 191, 306, 311--313, 319, 424, 42,6, 430, 431; XII. 195; XiX'I. 64; XJXl<I. 113; XXIV. 117 123' 'XlXIXIV.18, 38; XiXJX:VI.2!}7, 274', 275. Pod rzecze, XJX.XVI. 262. Poręba Mała, X'XIXiVI. 273. Poręba, VoID. 225, 32'1, 3,22. Powroźnik, XIXOCVI.258. Popowice, XJXlXVI. 225, 261, 273, 277. Przycięż, IV. 184. Przydonica, 1X!X1X'VI.278. Przysietnica, XXXVI. 223, 225, 2'69, 274, 27,6, 27\8. Rdziostów, IX. 259. Rojówka, XłXIXVI. 278. Roztoka, XIXXVII. 261. Roztoka Ryterska, X'X'XVr. 2&4. Rożnów, Xm.xIV. 1'42. Rytro, V'll. 23'8. x., 168; X'XXVI. 225, 264, 274, 276, 278. Sącz N. St., III. 249, V. 246; VIR 75, 199; VIII. 2,63, 264; XII. 233; XIII. 64, 6'5; XXVII. 93; X):'XVII. 118, 207. sandeckie" Sądeckie, V. 306; VII. 179, 221; X. 168, 170, 238, 261, 274, 298, 301, 303, 307, 312, 313,' 3,19, 423, 428, 430, 471; XIXI. 80; X,XVIII 215. Sądeczyzna, VIlI. 198, 199, 203; X:r. 98, 165, 208; XV. 251, 252; XXI,I. 112, 115; X:XVIII. 31; XXXI 91; .X1XiXiV. 18, 29, 31, 38; X!X,XV[. 258; XXJXIVl'I. 204, 230, 233, 235. Siedlce, IV. 184, 310, 311, 443. Skrudzina, X,X1XłVI.225, 278. stadło, :X'X)XlVI. 262. Stary Sącz, Stare Miasto, IV. 81; VI. 410; VD. 17'9, 219; VIII. 59, 3,18; l'X. 254; Xi. 170, 173, 182, 310, 318--320, 424, 425, 42'8, 432; XI. 195; XUI. 53; 'XlXIV. 117; XiXlVIII. 7'9; XXXV. 6, 19, 26, 28; XiXXVI. 224 225 244, 258, 260, 276;XiXJXVII~ 165: Szczawnik, xJX!XW. 2'58. Świniarka, X. 426. Tęgoborza, X. 191; XiX!X1Vr. 223. Trzetrzewina, ,XlXiXVI.2&4, 277. Tylicz, VII. 203; X:XlXV'I. 258. Uhryń, XXXHiI. 83, 8'8,90, 111. WierchomlaW., XiX!XHI. 83, 111; ~~.xVI. 258. Wielogłowy, X. 191. Wola Kośnowa, 'X1X,X'V:I.250, 272. Wola Krogulecka, XIXXVr. 269, 278. Wola Piskulina, XXJXVI. 223, 229. Wyglanowice, X'XJII. 113. Zabranie, X. 168. Zabrzeź, XXXVI. 272. Zagorzyn,XX. 254. Zawada, VII. 225. Zbyszyce, X. 170; XX!X'V1. 223, 229, 278. Zubrzyki, XXXVII. 160. Zegiestów, XI. UH, 309. Zeleźnikowa, X. 191, 309. Żeleźnikowa W. i M., XJXOCVI.22.5, 261, 273, 277, 27,8. Nazwy toponomastyczne, pow. Nowy Sącz. Pallach zamek, lXIV. 247. Obóz, XXiV. s. XII. góra m. Krynicą a Tyliczem. Mikowa, XIV. 248. Pow. Nowy Targ. Bańkówki, XIXX. 78. Bańska, �726 I I ! I II .XiXJX. 199. Bach1edówka, XXV. 28. Białka, illI. 253; XJX1V.30, 3i. XXX. 199; X1x.xI. 77;X1XXIV. 197. Brzozowa, XX1XIV. 197. Buchwald, II. 291. Bukowiec, XIX!XIV. 197. Bukowina, X1XiXIIX.430. Chochołów, Hoholów, IlU. 227, 238, 2;53,256, 263; IV. 193; V. 121; VII. 219,2.25; VIII. 37; XIII. 196; XXX. 7'8; XJXIX;r. 67. Ciche, :III. 242; IV. 193; VIII. 46; ,X. 102; XIII. 196; X1XV. 34, X1XiIIX1. 128. Czors'ztyn, V. 120, 252;X. 236; XI. 108; [)GVmI. 64; XXX. 244; .X~XI. 76; ,X!XiXVrr. 234, 235. Czorsztyńskie, IV. 154. Dębno, III. 234; XVIII. 64, 65; XiX,I. 80; :xxx. 244; IX:XlXVII. 169. Długopole, XIV. 399; XVIII!. 64, 65; .X1XV.21, 2325, 31, 32, 34. Dunajec Biały, III. 258; V. 121; X1~. 306; XXV. 26, 27, 32; XlX,X: 78, 199. Dunajec Czarny, III. 258; IV. 193; V. 121, 125; VIiI. 223; VIU. 40; X. 325, 449; XI. 76; XII. 12; XVIII. 64, 68, 72, 75, 76; XJXlliII. 63, 69, 91, 107; X!XV. 32; XXXV. 58; XXXVU. 160, ,173, 204, 283; 'XxX I.X. 430. Dział, XVIII. 64; XIX;.306. Dzianisz, V. 310; X. 104, 278, 279; J<II. 195; XIII. 72--74; XXXI. 67. Furmanówka, X!X;V. 28. Gliczarów. XXV. 31. Gronie, XiX1V.31, 34, 35. Gronków, XVIII. 64. Grywałd, X,I. 108; XXVH. 162 Harklowa, Charklowa, V. 125; . XVIIII. 64; X1XIXVII. 169. Huba, XVI'll. 64. Hucisko, III. 245, 266; XiXXVI. 2, 22.Jaworka, X1XiX.201. Jurgów, XVI. 66. Klikuszowa, lV. 311; VIII. 46; X. 255, 288; XVIII. 64; XX. 306; XXV. 21, 23. 30, 33. Kluczkowice, X. 102; XVIiII. 64. ~nurów, XVIII. 64. Kosarzyska, Kościeliska, III. 263; )GXXV, 52. Koslan, Ill. 193. Kowaniec, XXX. 152. Krauszów, XIV. 399; XVIII. 64;XXV. 21--2;5, 33; XiXXVII. 175, 179. Krościenko, 1111.289; VI. 53; X. 2'61; XI. 37'9; XOC.302, 303. X1X1Xv.00; XXXVI. 222; XJXXVII. 164, 165, 167. 169. Kuźnice, Zakopiańskie Hamry, III. 2125,237, 243. \2Ii7, 248, 263, 266, 2:67. Lasehl:, VlDH. <li6;XVIII. 64. Leśnica, III. 271; X!X1V.31. Ludzimierz, Ludźmierz, V. 1Z8, 130; VII. 199, 202, 203; XI. 70, 81; XIV. 399; XVIII. 64, 65; .x:X. 304; XiXV. 21, 23, 24, 33, 84, 86; XiXX; 2414.Łopuszna, IV. 399; XV[lI. 64; XIXX'. 244; XXX'I.70, 147; X'XXJVII. 169. Magdalenka, -VIII. 64. Maniowy, V. 126; XVIlI. 26, 64; XlXX. 175; x1X!X:VU.234. Maruszyna, XVIII. 64; XJXV. 31, 58. Międzyczerwienne, IV. 19'3; XIX!XV. 58. Mizerna, .XVIU. 64. Morawszczyna, XVIII. 64; X:XV. 26-28, 31. Niedzica, XXIXIV. 67. Niwa, XI. 80; XVIII 64; X!X:tX. 6. Nowo-Bystre, IYIXI. 67. Nowy Targ, Neoforum, Neumark, II. 119, 120,2,91; !III. 258, 270; V. 243, 244, 246; VII. 199, 219; VIII. 37, 40, 46; IX. 17,0,288; X!!. 55, 76, 384; lXII. 12,273; XIU. 62 306; ,XJIV. 6-8, 355; XVIII. 59, 61. 63. 64, 68, 72; XlXI. 60, 79, 80; X:XIII. 106; X;XiVUI. 79, 141; XXX. 152, 183, 192, 193, 196--200, 244; XX;XI. 65, 77,80, 91, 92, 147, 149; XXIXV. 25, 38, 48, 61, 65--67; XXiXVI. 402; X!XlXVU. 164, 208, 232, 353. Nowotarszczyzna, XV1III. 58, 61-- 64, 66--78; XXI. 80; XiXIV. 79; J{1XX. 194; XXXiI. 66, 92; XiXXII. 168. Pow. Nowy Targ, IV. 193, 310; VUI. 66, 70; X. 102, 104, 106, 238, 261; XII.440; .xX'I.57; XXIII. 63,65, 69, 70, 84, 91, 93, 102, 107, 116, 153; XJXVIII. 214; X'XX.175 201; X;XJXV. 67; :X'XXVH. 166: 176, 133. Obidowa, VIII. 46; XVITII. 64. Ochotnica, XX. 506; X\XiXI. '91; XlXfXIV. 161 164 169 170. Odrowąż, X. 136; XVIIi. 64; XJX. 306, 307; iXiXIII. 116; iXlXXII. 136; XVUI. 64; XX. 306, 307; ,69. Orawka, ,XIXiXliX.430. Ostrowsko, V. 243; XlXiX. 244. Piekielnik, X(XiXLXi.428, 43ll-432, 434. Pieniążkowice, XViI'll. 64, 98; XX. 306; XlXJV.31, 32; ;X;XIX.217, 223. Podczerwone, IV. 193, 196; :XXV. 31, 33; XJX1VI.154; XVIII. 64. Polany, Kościeliska, HI. 263. 'Poronin, IIII. 226, 2:42, 258; IV. 19'3; VII. 219, 22'3; XI. 108; XVI. 92, 95; XVUI. 61, 65; lXXI. 80; X;xrrII. 87; X'XV. 28, 86; XXX. 78; 1X1~XI. 85, 86; XXJXVII. 534. Pyzówpa, lXXV. 31. Raba Wyżnia, XOCXVI. 238; XiXIX,IX. 429, 430. Ratajnica, V. 243. Ratułów, JV. 193; XVlill. 72; .XiXV. 31; 'XXVII. 193; :XOCXI.67; XXXIIiI. 32. Rogożnik, IV. 193; V. 125; X. 43; XI. 70, 81; XVIIII. 59, 64, 65; lXX. 306. Rokiciny, X. 282, 289, 292. tXlXiX·IV.163Siegulin, XVIII. 64. Sieniawa, II. 95; XlX. 306. Sromowice Wyżnie, Sromowce, Szramowice, XlIV 242; ,XX. 303. Staohowa Wola, ·x..x,XVU. 170. Starebystre, Stare-Bystre, IV.93, 308, 311; X. 4¥.l; XI. 70, 76; XIV. 84; XVU 64; XiXJV. 31; XXXI. 85; XXXiI. 85; .x.XXIV. 291; iXlXXV. 25, 38. Stara Polana, .x,xV. 28. Studzionki, XXIX. 430. Szaflary, Saflary, III. 248, 270; VIII. 46; XVI. 296; iXlXV. 21, 24, 30, 33; X~VlIn. 64.; XXXVII. 180. Szamowice, X. 101, 102. Szczawnica, Szcawnica, I. 62; II. 3,80; V. 244; VIII. 257; X. 261; XI. 342; XV,I. 296; ,XXII. 80; XXVIII. 31; XXXVI. 65, 70; :XiXXVI. 223, 224; XXXVI'I. 160 -162, 165, 167--169, 202, 204, 213--216, 222, 223, 228, 232. Szlachtowa, V. 244; ,XOOXUI. 83 85, 92; Xlx.xVI. 229; XXXVIl 160--162, 165--169, 170--172, 175 -17:9, 188, 192, 199, 20,1, 203, 204, 216-220, 223, 232. Szlache.tczyzna, XVI'lI.66. Szlembark, Slembark,XlVUI. 64. Tylmanowa, X'XiXIV. 16, 1'64, 168; .XiXiXVII 27:2. Waksmund, X. 106; XVII. 64; ,XlX. 303; XiXV. 21, 24. Wilczepole, XVI]!I. 65. Witów, III. 226, 238, 242, 258, 271,333; X.104; XlI. 195, 196; ,XIII. 73, 74; XVI. 193; iXlX[. BO; XJXVJ'II. 255. Wróblówka, IV. 193; X. 449, 450; XI. 80, 81; ,XVlrr. 64. zakliczyn, XVI'n. 65; XJXJXVII. 170, 285. Zakopane, I. 53, 64; H. 20, 76, 79, 96, 288; III. 256-200, 270, 286, 290; ,IV. 193; V. 311; VI. 173, 175 --184, 190, 192, 368, 37lł; VII. 111, 1'83, 184, 219, 223, 225, 237; VIII. 38, 46, 47, 116, 117, 322, 323; IX 102, 26, 278, 279, 314, 324, 330, 460, 46'7; XI. 51, 53, 108, 439,440; XI'!. 12, 162, 195, 324; XIII. 70, 71, 151, 266, 348; XVI. 37, 397, �./ · tf '729 728 I l I przysiółek, XXXVIII. 175. Male 398, 426, 427; XVIII. 64; XiXI. 39, KościeIska, Ul. 263. Mosty w 47, 55, 60, 71, 75, 79, 80; 246, Poroninie - Dorulów, XVI. 95. XXU. 162; X,XiIII. 40, 66, 72; Galiców, lXVI. '95. Makoski, 'XVI. XXV.28, 98; XXVII.155; X'XVIII. 88. Zembrzycki, XVI. 88. Niem10&-W9; XXX. 76-78, 137, 146, cówa-przysiółek, XIX1XVII. 181. 192, 196, 199; X,X;XI. 67, 85, 86, Olcza-przysió!. zakop., VIII. 233; 14!6,147, 174; ~XXiII. 48; XiX;XV. XV. 257. Olesiaki osada sa40, 66, 72; .XJX:XVI.394;XXiXVII. motn., XXV. 28. Ornak, XI. 406, 450, 465, 4'81; ,XXXVIII. 28'6, 53, w Dolinie Kościeliskiej. Ostro446; Załuczne, IV. 311, 312; wiec, XVII. 64, 65. Pańszczyki XVHI. 64. zaskale, XIII. 72. potok, XXXII. 48. Pardo16wka XlVIII. 64. zawilczniki, XI 51; cz. Zakopanego, XXV. 28. PlazówZąb, X~XJXI.67. Zubsuche, VII. ka cz. Zakopanego, XXV. 28. 192; XIII. 196; .xVI 95; XIXlXI.67. Pod reglami, XXI. 8,5. Rapaczówka Nazwy toponomastyczne z okolic za_ cz. zakopanego, XXV. 8. Skikopanego: bówki - cz. Zakopanego, III. 266; Antolówka część Zakopanego, VII. 183. Sperkówka - osada saXXV. W. BacMedówka część motn., XXV. 28. Stare Kościeliska, zakopanego, Yl.XV. 28. BańkówIII. 263. Stasikówka - nazwa doka grupa domów koło komu w ,Poroninie, XVI. 95. Suchościoła w Poroninie,X,VI. 95. lońskie - las, XI. 53. Szymaki Chramcówki osada samotniosada, XXV. 28. Tatarzy - osacza, IXlX,V.28. Cichy osada da samotn., XXiV. 28. Wyćwicz e, sam.,X!XV. 27. Dwór w Poroniosada samotn., .xX'V. 28. Zwija· nie, IXlVI. 95. Furmanówka cz. cze -osada samotn., X,XV. 28. Zakopanego, lXXV. 23. Gładka Nazwy toponomastyczne rpow.N. Targ. na Gubałówce - Zakopane, ·VII. Bereziska rola, XXXVII. 170, 181. Grapski Wierk - dziś Cha175, 1'7'6, gm. Szlachtowa. Bryłubińskiego, ViII. 183. Gutowie dowska rola, XX:x,VI:I. 177. osada samotnicza, OOXV. 218. Biiahutowa rola w Paron., Hramcówki, X'VI. 406. Jadzarze, XiVI. 95. Czarny Wir - na Proosada samotnicza, X/XV. 28. Japadzie, .X:VI. 2418. Doszczeckownosówka osada samotnicza, ska rola, XXXVII. 175, 17'6, gm. Szlachtowa. Dorulów -' roIX'XV. 28. Korpielówka koło la w Paron., XiVI. 95. Galicowa Zakopanego, lXVI. 295; XIV. 28. - rola w Paron., XV:!. 9,5. GrynKasprusie część Zakopanego, dziowska -'- rola, XXXVII. 175, XV. 28. Królówki osada sagm. Szlachtowa. Holowaczowska motnicza, XXV. 28. Krupówki - rola, XXXVII. 17'7. Hromczaczęść Zakopanego, XX'V. 28. Kukiwka rola, XXX'VI. 176, 182, rusi osada samotnicza, ·XXV. 188. Kerpcówka, XVI. 195., 196. 28. Majercykówna nazwa doJanczurowska rola, .xXXVII. mu, Poronin, XVI.95. MaLinów. - Sołtysia rola, ,X;XJXV:II. 175., 175, gm. Szlachtowa. Karpiakiwgm. Szlachtowa. Srokowska-ka rola, XXVII .175. 182, 188. r.ola, XXXVII. 177. StanczakowKocurowska rola, XXXVII. 175, gm. Szlachtowa. Kosarzyska rola, XXXVII. 177. Suska, XXXVI. 264. Kośne Hamry charowska rola, XXXVII. 177. Suchiwka rola, XX:x'VIiI. 17Q, nazwa domu w Poroninie, 182, 187. Szczerbuchowska - rolXVI. 95. Kozinjec, V!I. 183, 184, .la, XX"x'VII. 177. SzwierkowSika gm. Zakopane. Księża rola, - rola .X,XlXVII. 177. SzwistowX:X:X'VII. 17'5, gm. Szlachtowa. ska - rola, XXXVII. 177. TomKudlaczowska rola, XX;XVII. kowska rola, XXX'VlII. 177. 177. Kudlakiwka - rola,. X:X:XJVII. Tyndorowska rola, XX.XiVII. 115, 182, 188. Łuszczakowska, 177. Ulice w Poroninie: DOTUXXXVII. 177. Majercykowalowa, Galiców, Gorzelnia, Ogrodrola w Poron., XVI. 95. Malacinia, VI. 95. Witów, ~I. 193. nów rola, w Paron ... lXiVI. 95. Wlakowska - rola" iXx;..XJVH.175, Marduuów - rola w Paron., X'V·I. gm. Szlachtowa. Wnękowy Brzy95. Maslejakiwka _ rola, tXiXiXVII. 175, 188. Maslejaki - część wsi żek, lXVI. 193. WyqziorówkaCz. Woda, .XIXiXiVII.175., 188. Narola, Paron., XW. 95. Wyskówka gro,ntowska , rola, .xXXVII. - rola w Paron., iX'VI. 95. Wyż17'5, gm. Szlachtowa. Nawalaniwni Koniec nosied'la, XX-XVII. ka - rola, XXXVII. 175, 182,.188. 18'7,.gm. B. Woda. Zaprzatowska Niwa od granicy Jaworskiej, - rola, XXXVII. 175,gm. SzlachXXXVII. 182, gm. B. Woda. Nitowa. Ziębowska - rola, ;hXiXiVII. wa Polańska, ,XXXVII. 177. 182, 175, gm. Szlachtowa. Zarebek 186, 187. Niwa Czarny, XXXVI:!. polana, ;XV. 26. Zarebki Fu1.7,7,182, 186, 187. Niwa Jaworzyłykówka XXV. 26. Zarebki - Gina, XXIXVII. 17'7, 182, 186,. 18'7. lówka, Palenica, Kulbasówka" Niżni Koniec n. osiedla, gm. Payszczykówka, Payszczykówka, B. Woda. Ojasi (Łojasi) - rola Stachnik Stołowski, XXV. 26. w Paron., XVI. 95. Olesiaki Pół r a l e k: Fedorygowski, iX1XIXVIr osada, XiXV. 28. Orawcowa 182, 183, gm. B. Woda. Karpiarola w Paron., lXVI. 95. Ostrokowski, Konowalowski, Kornawiec, XVIII. 64, 65. Papierowa jowski, Łazarczakowski, Nowola- rola w Paron., iXlVI. 95. Pęknowski, Obertanowski, Smolegowsowy Brzeżek w Zakopanym, ski, Sulimasowski, Wasitakowski, III. 256. Prokwitowska rola. Wspólny las, XXXVII. 182, 18'3, XXX VII. 17~ Radykiwka rogm. B. Woda. la, XXXVII. 175, 18,2, 188. SimPow. Nowy Tomyśl. kiwka rola, X,X/XVII. 175, 182. Biała Wieś, XXXIV. 200. Brody, 188. Smarkoniówka rola, X:XOOIV.200. Buk, XXXIV. 200. XXXVII. 175, gm. Szlachtowa. Bukowiec, XX:XIV. 200. NQwy �731 Tomyśl, Neutomischel, XXXVII. 412. Pow. Oborniki. Dlugogóślina, Dlugogaślin, :xIX'VI. 9. Międzylesie, XXVI. 2. Rogoźno, XIXlXI. 94. Pow. Odolanów. Pow. Odolainów, I. 219. Ostrów, XII. lOT, 108. Sieroszewice, XX. 170. Skalmierzyce, Skarbimirzyce, Skarmirzice, Scarbimirzyce, Scarmiricz, " Skarmuerzycze, Szkal- :XXVIII. 215. Slllmierzyce, XX.XVII. 242. Wysock Wielki, I. 219; XX. 170. Pow.OLawa. Dębina, Gross-Duppine, XIX. 16. Dębinka, Klein-Duppin, XIX. 16. Ohlawa, Olawa, H. 1,17, 123, 124. .XiX!XVII.239, 326 327. Pow. Olawa, XEX. 16. Mylonów, Milonów, MeUenau, [l. '23. ŚCinawa, Deutsh Steine, ·XXXVI'll. 327. Pow. Oleśnica. Borjów, Bohrau, II. 123. Bierutów, Bernstadt, xIX1XVII. 417. Borek, XLX. 7. Borken, XlIX. 7. Dambrowa,. Dambrov, Dombrova, Dammer, IXLX. 19. Dzielinicz, Dzielunke, X'IX. 20. Dobrodzień, Guttentag, Grodzisko, Kritschen, XIX. 20. Oleśnica, tlI. 124; X.x.x.VIU. 327. Pow. Oleśnica, II. 125; XIX. 7" 19, 20, 2fT, 29. PsiePole, Hundsfeld, [[. 123. Sokolniki, Zucklau, XV]}I. 187. pow. Olesko. Borek, Borkwitz, XDXI. 7. Bork, ,XIX. 7. Chudoba .., X'IX 11. Czoslowe, Koselwitz, XIX.13. Gohle, Gola, XLX. 24. Kościeliska, XXXIX. 275-277. mierzyce, Pow. Olkusz. Bolesław, XXXIIV. 196. Bukowno, XVHI. 112. Jerzmanowice, XlX(Y; X; XVII; XXVI. 110. Krzykawa, XVHI. 140. Ojoców, V'UI. 210; IX. 299, 3(H; X. 274; XUI. l; XVIII. 140; iXIXU'I. 115; XXXV'!. 303; XIX\XVII. 15. Ojcowskie IX. 261. Olkusz, Lcuhs, HUcus, Itkus., Itkusz. Etkusch, V. :68; XUI. 65; OOX,VU. 81; XXVI'II. 128----131; X'XX. 217. Olkuskie, VII. 95; XI. 317; iXlVI.I. 133, 137; X,XVIl'I.127,12'8; XlXXIII. 96., 140;1X)R,XVIU.445; XXJXIX. 34,8. Okopy góra, 'I,X. 301; OCIU. 7. Ojców. Powiat Olkusz, IXVrrnI. 112. 1'15, 140; 'X\X.II. 110, 118; OOXlXILX'.175; XlXlX. 220; XXXI. 108; XIXlX!II.87, 106, 170. Pilica, IV. 49; IX. 212; XIxlIII. 51, 123; XXIXV. 73., 74; XXXVI. 93. Pialskowa Skała, Peskenszten, pyeschkowa Skala, IV.2'63; X. 261,\ 274; XIT. 300; XIXlIII. 115. Rabsztyn, XXXVII. 174. Skała, Scala, Magna Schala, Lapis s. Mariae., Vl'I.95; XIXXVI. 93; X:XlXiVl'I. 15. Sł,awków, LX. 178; x.XJX. 217, 220; XXXI. 108; D{D{J{II.106, 170; J{D{}(V. 26, 40. SułJkowice., XVlEI. 115. Szczodrkowice, X,XVIII. 12'8; XXX. 217; IXIXXI. 107. Zurada, XXVHI. 128. Pow. Olsztyn. Olsztyn, XXVI. 394;XXXVII. 419. Pow. Olsztyn, XIXlXVII. 415. !Pow. Opatów. " BorOwnial XXI. 66. Denkowa, 485. Gromadzice, III. 37'0. Jędrzejowice,VII. 199. Krzemionki, .xXII. 154; XiX!XV:II.324. Mago- nia, XXII. 154. Nowy DaromiJn. XXiXiIX. 449. Wola Zalężna, XXXIX. 262. Opatowskie, I. 201; iXX:HI. 112. Wólka Kuligowska, ,XV:fII. 66; XXX. 84, 86, 118. ,X,XVIII. 234. Zamów. 'XJXXIX. Pow. Opatów'\ XIII. 7; XXI. 66; 449. Pow. Opole. XIXiIX. 17'8; XXXVH. 384. Ożarów, xxnx,. 178. PękosIawice, I. BorT'ef<,. Borek, XIX. 7. Brody, '201. Raików, VI. 408; XX. 126 XIX. 8; lXIX. 8. Czarnowąsy, II. 127. WaśniewOl I. 201. Wojcje~ 118. Dąrbie\ XVI. 235. Goslawice, -ehowice, XXV; OC. XVI. 235. Lugniany, XVI. 235. Pow.Opawa. Nowe Mia'sto, XlXlX:IlI. 111, 117. Kamienice Kamenz H. 118. Oleśne, XVIII. 129; XIXV. 112. Pow. Opoczn~. ' Opole, II. 118, 125; X'DX. 105, Biała'Czów, x;.'CXIV.196; XIXIX'IX 139; XX,XII:I. 112, 117; :XIX1XVI. 449. Białobrzegi" XXXIV. 100. 283, 286, 304, 305, 396; 'X(XiX'VII. 226, 409. Pow. Opole, :x[,X. 4, 7, Błogie, XXIXlIV. 196. Brzostów, XXXI. 168. BrzLLstów, XiXlXTX. 8, 9, 11, 13, 16, 19. 25; 218; XIXV. 11; XXXVIII. 341; ,XXXIX. 282. 4~9. Bukowiec, XXXIV. 100; 2'89-291. Polska Nowa Wieś, xxoorx. 452, Ciebłowice.., XXVI. XVI. 2315. Szczepana wice, XVI. 154. Dąbrowa, JCXXIlX.449. Drtze235. Wójtowo, :XiVI.235. ,Zakrzów wica, XXXVI. 401. Jelno, :XiXII. XVI. 23'5. 112. Krajów, X:XXIX. 449. MniNazwy toponomastyczne, pow. Opole szków" XX.XI,X. 449. Nowe MiaChronstan, Chronsty, Chrosty sto, XXXIX. 449. Odrzyw6ł, IV. XVII. 186-187. Chraustau, Chre153; X!XXIX. 44!9. Opoczno, scznetz, Chróćcice, Chróścina, X1XVIII. 229, 230 Opoczyńskie. XIX. 11. Dębio, Dębie, Dembio, IV. 153; X:X!III. 154; X;X,XIII. . Dobre Dembie, Dobre Danibe, 154, 156; X,XXVII. 45;3, 465, 486; XIX. 16. Dombrowitz, XI,X. XXJXVIII. 441; :X:XXIX.449-453. 19. Dombrowke, XIX, 19. DamPow. Opoc.mo. VillI. 220 439' brawa, Dambrów, Dombrova, xtfl'I. 8; XVIII. 112; XX>II. 110: Dammer, XIX. 19. Rybak i, Fi118; XX;V. 153; XXVJr. 112; scherei, przed Opola, XIX. 21. X!XVIII. 235; X'XX. 183; XXDCI. Goslawitz, XIX. 25. Grudziec, 168; x:xxrx. 332, 440. PilichowiGrudschuetz, XIX. 28. Kozlov, ce, JPrlichowicze, III. 379. PodXlXi. 13. Ligota; Elgutt, XIX 27. klasztorne,. xx,X,r. 169. PoświętCtavencranst, XVII. 186. Chranne, IX. 235, 236. Prymusowa Wostow z 1327 roo Cransto de sancta la, X:XIXIX. 449. Radzice Duże, Clara, Gross Kranst z 1630 r., XJXiX1IX.452. Sługocłce. XXVI. Ctarencranst z 1631 r., Cranst 142. Smardzew, VIlliI. 220. Smar1736 'L Cranstava z 1250 r., Crandzewice, VIII. 439. Stefanów, stawa z 1291 r., Cranstova z 1293 XXVII. 234. Studzianna, XiXVIU. r., Cranstow z 1353,1360 r., Kran235. Topolice, XXXIX. 449. Węstow dominorum S. Marie 1353, glany, XXJXIX.449. Włodzimierz, �'733 732 1300 r' KLein Krans 1630 r., Margen Krans 1651 r., Gross-ELguth, Szląsk Pruski, p. Opolskie, \X.lJX. 21. Ze Lhoty, 1488 r .. EHgut, 1498 r., EHguth - 1513 r., EHgott 1532 r., EHgot - 1532 r., EHgoth - 1775 r., WieLka Ligotta, Wielka Ligota 1782 r., .xVII. 186. Pow. Ostruda, Ostród. Boguszewo, Boguscheven, X. 361. Dąbrówno. XXIII. 60, 64, 71, 85, 89, 102, 108. Grunwald, lIliOO. Kraplewo, XIXJXII. 40, 44. 01sztynek, Parvum OLsztyn, Hohenstein, IXJXlmII.62, 67, 68, 71. 86191,107; .XJXXII. 40, 44; XXXV 62; XXXVII. 409, 4:'12, 413, 415. Ostród, Ostródz, Osterode, Ostruda, X,XXII. 40, 44; lXiXIII. 50, 62, 64. 67, 68, 7,1, 183, '55, ,87, 91, 98, 102, 107, 108; XX;XVIIT. 412, 4:'14; XXXVIII.445. Rychnowo, XXXVII. 414, Pow. Ostrołęka. Chełstawa, XVIII. 112. Chudek, XXXilX. 366. Ozarnia, XXVIII. 104; XXXIX. 368, 4!02, 404. Dylewo, X,X! 63; XIX1XliX. 361, 36'6, 368, 3'96, 401, 410. Jelonki, XXXII. 411. Laski, XJXIXiIiX.393, 404. Michałowo Stare, XXV 4. Myszynie\C, III. 64-6'6, 68; X. 235; XXIVIII. 104; XXXVI. 300; XXXVI:I. 486; XXX·EX. 366, 368, 369, 376, 382, 401., 406, 407, 409. Oberwie, III. 64, 66, 67. Ostrołęka., X. 235; !X1XI. 63; XXXII. 41, 44; XXXVII. 480; XXX,X. 359, 366--368, 370-3'80, 387, 392, 393, 403, 407. Pow. Ostrołęka,' III. 64; XVIII. 112; XIX!. 63; xxn. 110, 118--120; XXXII. 41. Stara Wieś, XXXI. 41. Wysoce, XXXII. 41. i Nazwy topomastyczne, pow. Ostro- łęka. Bandysie, XlXIX:DX,.408. Bialusny Lasek, IX'XJXIIIX.404. Bialy Grant, IXlXiXILX.407. Brzozowe,XX,X1X. 368. Brzozowy Kąt, ,XtX\X:D)Q. 404. Brzozówka, XXX,IX. 3'66. Dąbrowy, XIX'XI,X'. 366. Dąbrówka, XXXIX '366, 396, 405, 409. Gawrychy, ,XXXTIXl. 405, 406. Gąski, XlXłXlIJX. 366, 406. Golanka gleba, XXXIX. 366. Jegtijowiec, XXXIX. 404. Kadzidlo, ,X:XlXIIX. 3'89, 396, 399--4J02, 406. Karaska bagno, XIXIXrX. 404. Krysiaki, IXlXXIX. 3i65. 384. Krobia, X~XI)Q.405. Kuczyńskie,X.x~IX. 409. Lipniki, . XXXIX. 3'64-366, 396. Łączki, XiXXIIXI. 3'95, 400. 40'8. Łodziska, XXXIX. 366. Łyse, XXXII. 366, '3'84., 3m, 402, 405, 409. Na przystępie miejsce burszt, XiX\X'ItX. 4081. Nadsiadki, XX:X!IX'. 399, W2. Na Szwedzie, XXXIX. 410. Na Zabagniu, XXXIX. 408. Nowogród, XXXIX'. 2.9,2,3 53, 366, 3m, 372, 3~6,3,7i9, 380, 402, 406. Oborczyska, X'XiXITX.3'66. Ob· wierwa, XXX,IX. 323. OLszewska, IXXXI,X. 366. Ostrołęckie Łęgi, XXX:IX,366. Pelty, XXXIX,. 39'5, 4()5, 406. Plewka, XXXIX.. 396, 409, 410. Pod Ladą, .xXXIiX. 4081. Przystęp, wygon., X,XXI,X. 408. Sarnia Łąka, X;X;X!I,x..3166.Sławki, XJ{'XIX. 3{)6. Surowce, XXXIX. 402, 404. Szafarka, XXXIX. 3,66. Tatary. VII. 3!96; xxxnx. 406, 410. Tadzia, XXXIX. 406. Wach, xrXXIX. 366, 404.. 409. Wierzcholas, XXXIX. 3'66. Wolkowe, XXXIX. 366, 369, 3S6, 403., 4081. Wydmusy, 1 X.XXIX. 366, 405. Wykrot, XXX'IX. 366, 405. Wyżega, XXXIX. 4J()5. Zalas, X,XX<IX. .366, 405. Zalesie, XIXiXllX. 403. Za mostkiem, XXiXIX. 409. Zaręby Kościet., ,XlXXIX 3169. Zbójna, .x.x.:xrrX. 3,66, 400, 4:'09. Zabino, XXIX!D~. 3 66. Zebra, XXXIX. 3'66. Zytocht, kopalnia ibursztynu, XlXJXiIlX'.410. Pow. Ostrów. Kotłów, I. ~l9. KJrempie, XII. 107. Ostrów, II. 171; XiXVI. 15'4; ~XViIl. 63; XJX1Xn. 42--45. Pow. Ostrów, I. 219; XiXlXII. 41. PartCzew, .XiXJ.170. Pow. Os1Jrzeszów. Chlewa, ,XlVIII. 99. Kępno, XiX~I. 395. Ostrzeszów, XVU. 28. Pow. Ostrzeszów, OCIV. 310 Pow. Pa'słęk. Pow. Pasłęk, Holąd Pruski, Wąska, XiXXVI'I. 414; .XIXiXVIII. 445. Młynary, iXlXXVIII. 445. Pow. Pelplin. Pelplin, I. 221. 1 Pow. Pilzno. Bajdów, XJXI. 56. Brzostek. ,X1XiXIV. 94, 122 Chatów, Chatawa, VIII. 396. Dzwonowa, VII. 178. Jodłowa, IV 1,93; VII. 178; X 258; .XII. 274:; XIV. 331. Kowalowe, VB. Ul, 176; r' 258. Lubcza, VII. 1'78. Pilzno., Pylsino, Pylsna, IX. ·102, 112; XIII. 60, 62; XIXlXN. 30. Pilzneńskie. XVIII. 6. Pow. Pilzno, IV. 1!}3; VII. I78; IX. 258, 259; XI. 274; X1XlI. 56; XXVII. 1S7; X,X;XIV. 124, 139. Siedliska, Bogusz Dolne i Górne, X. "'56. Sikornica, VII. 313-315. Sutował VII. 178. Nazwy toponomastyczne. XI. 2'74. DembolXI. 274. Jodłowa-góra, Bukowa-góra, wa-góra, XlI. 274. Pow. Pińczów. Bobin, VII. 147. Chroburz, XI. 317. DZiekanowice, ;x, 48. Jaksice.. VII. 96. Kije, VII. 2'25; XJCiXI:X 303. Kodna, .x:I. 317. Koszyce, X1XITIl 12.6. Książnice Wielki'e, lXII. 66; XJXV. s. VIII. XXXlX. 259. Morsk, XXIII. 126. Opatowi~c, lXII. 3217; .xIX,vIlII.188. Pińczów, Piędziczów, Pyandzicz6w, IV. 1060; vm;. 29, 31, 22'5, 238, 239; ,XII. 381, 405; tX.X. 183; lXOOIlI.59; ,XXXV.61, 62, 74. Pow. Pińczów, Vm.96; XIV.221; tXiXn. 110; lXXIII. 519, 126; XXXIX. 344. San'Cygniew, Sanczygnyew, Seczigniów, XXV. 141. SIlralmierz, Skalbmierz, Szkalm.ierz, Skar- Xx:IV. U2. StI1adów, XI. 2i>1, 202; XV. 1501. Tręba.czów, .xXVIII. 130, 133. Wiślica, IV. 337; IXlVI. 101. 'Pow. Piotrków. Apolinów, XXXIV. 198. Bogusławice, XXXIV. 128. Gomolin, VII. 115. Pilpieże, II. L Pęczk:owice, XXVI. 154. Piotrków, Petrecow, bimirz, Scarbimiria, Petrcow, Petrcovia, VII. U5, 239; Piotrkowskie, ków, II. 1; 118; XXVIII. 183. Rawicz, Jaw, Petrokow, XI 108; XX1X. 187. X. 438. Pow. PiotrX 104; lXXII. 110, 235; :XXX. 152, 180, XXIII. 121. Sule- Sulugew, Sylio, XVI. 414. Pow. Pisz XXXVII. 414. Sitiov, Su!ec, �Pow. Pleszów. Jarocin, .xIXNIl. 123; XXXVII. 242. Pleszów, Pleszew, Pl,eschen, XVIII. 9. Pow. Pleszew, X'XVII. 123. Skrzypno, Sk'rzypnia, XXVII. 123. Twardów, Twardawo polonie. et theutonic., ,XIX'VII. 123, 124. Pow. Płock. Bodzanów, XX'XII. 41, 44. Gąsewo, XVII. 162, 163. Mąkoliny, XlXIXH. 41. Orszymowice, VIIl. 39. Płock, Ploezsk, Plozk, Plocko, I. 222; II. 283; IV. 5(1; VII 225; XI. 63; XIII. 5,2, 169; XVIII. 135; ]G){[I. 144; .xIX.VI. 6, 14, 16, 20; XXiVII. 111; XXIX. 182; XlXXI. 164; XlXiXVI. 393; XIXXVIII. 448; XXXIX. 246. Płockie, VI. 305; VITI. 202, 320, 439. !Pow. Płock, 352; XiVIII 112; XOOX:I1. 40; XIXlXv. 68; XXXVI. 400. Gub. Płocka, III. 325; XVIII. 117 Pow. Płoń'Sk. Kluczew1 XIX!. 65. Modlin, X. 9. Płoń'g,k, X. 368. Pow. Płońsk, VIII 439; 00. 351, 352; XIX:I. 65; X'XV. IV. XX:X.VH.291. Potyry, XV. IV. Pow. Podgórze do r. 19,18, p. pow. Kraków. Krzęcin, VIII. 393; IX. 93, 299; 00. 41, 917.Pow. Podgórze, I. 144, 148, 268; IV. 193; V. 100, 230, 233; VI. 29'5; I,X. 00, 197; 00. 41, 97, 261; XI. 342; XII. 232; XIII. 160; XXX. 36. Samborsk, III. 164; VI. 295. Nazwy toponomastjJczne. V. 226, gm. Lipnik. Jezioro - mrejsce porośnięte trawą, V. 228, gm. Rzeszotary. Lampowe - rola, V; 226, gID.. Lipnik. Na kozlówkach - karczHabiedowa-rola, ma, V. 228, gm. Mogi'lany. Na. część wsi Lipnika, V. 226. Na Skrzesowie pole, V. 221, gm. Mogiła. Podświqtnicze - pole, V. 228, gm. Rzes'zotary. Studzieniec pastw.; V. 221, 222, 231, gm. Grabie. Zapadly - staw, V. 22>9,gm. Piaski Wielkie. Pow. Poznań. Chraplewo,XlXVII. 18. Mrowin, XXXIX. 2.64. Poznań, Posnania. Pozenaw, Posenau. Posen, I. 220; II. 95, 122; VII. 236, 340; IX. 375; X. 9, 199; XI. 102, 112, 183322, 340, 344, 394; XU. 65, 349; ,XlIX. 38. 39, 122, 1209,132; XXI. 55, 71, 75, 270; XiXI' 121, 160; XIXUlI. 72, 153; XXVI. 2, 11, 15, 17-21. 129; XIX'VII. 59; XIXVIII. 30, 31. 124, 125, 132; XXJI,X. 176, 177. 180, 184; XiXiXI.170, 235; XXXI 96----99, 104; X1X,XVI. 282, 285, 296, 29-7\ 302, 304,.307, 336, 342. 395; XixlXVII. 141, 14'3, 147, 148. 15.3, 156, 159, 20B, 209, 236----242. 246, 248, 269, 27,2, 273, 286... 407, 408, 4161 450, 458- 460, 466, 407, 469, 477. Poznań-Lubań, XiX:XIIX. 278, 27'9 Poznań-Sołacz, XiXlXI,X. 278, 279. Poznańskie.. I. 123; II. 274; III. 2; IV. 50, 15'3; VI 76; VII. 00; X. 2, 129, 2Q6, 351, 372; XI. 165, 183, 251; Xli 107; XUI. 6, 8, 343; XIV. 353; XlVII. 2, lO, 72; XVIII. 2, 3; XlXUI. 62, 76; 98, 99, 121; X,XIV 101; ,X1XVII. 23, 131, 132; X.X.VIII.l2'5•.132, 136, 137; XXiX. 132; ,XIX'XU.40, 44; XXXV. 68-70, 175; XXiXVIII. 301, 303. 314; ,X!X'XIX. 274, 278, 279, 282. Pow. Poznań, XlXJXII. 41. W. Ks. Kqtach Poznańskie, III. 187; X'X. 170; X,XlX:IX.442. Prowincja Poznańska, XXXVII. 271. Rokitnica ,XlX:VIII. 20. Stęszew, Stęszewo; Stenschew. wo, Stanszewo, Staszów, Stansse- Stanszów, Stosse- 'X/XVII. 124. Strzelczewo, IV. 59. Tomice XVII. 39. Tumski Ostrów' XlX:XVI. 282, 303. ' Pow. Prudnik. Pow. Prudn1k, II 125; XIX. 6, 7, 9, 11, 18, 22, 2t). Blaschewitz _ Blażejowice ;)Cmx.6. Borek, .x::rX. 7 Bud. Bude, XIX. 9.Chudoba XliX. 11. Simsdorf Gostom;~' "", XIX, 26. ŚcilIlawa, :xJxiXVIII. 327, p pow. Ścinawa. Dobieszewo, Dobieszewo, Dobersdorf. LX. 18. Głogówek, Ober-Glogau .xIX. 22. - Glogowice. Glogov, Gloecklichen. XDX1. 22. Gościniec, MylogoszcZ, Milogoszcz wo, Stenczewo. Stqzewo. , , . Stmsdorf. Gostomia, XliX. 26. Komornik, XliX. 12. Goseziniez, ' Komamiki ' Nazwy· dawne: OCTIX. 6, p, Bła~ejowice, pow. Gliwice, Kłodzko, Prudnik. Blaschowitz. Blasegowitz ~ 1305 r., Blassowiez -1433, Blasehowicz - 1437 r., Blaziewiez 143'1 r., _Blazejowitz 1492 r. z. Blatzowicz 1492 r.. Blaziesowitz in5 r., Blazeowiz, Blazewiz i~82 r., Blazeowice _ 1825 r. Pow. Przasnysz. Ba'ranów, XiXII. 142; XIXVIII. 104. Borowe, VIII. 21l. Chojnów. XiXIXIL 40--45. Jednorożec, XXII. 142. Przasnysz, Prasnysz PrzaśBlazeowitz, , Przassnyseh, IV. 49. 50, 159; VI. 20; X;X;XVIlI. 486; ,XIXlXIIIX.373, 377, Przasnyskie, VII. 29. Pow. Przasnysz, VII.225. 226; iXIX]I. 110, 120, 142" XJXVml 104; :XlXIX. 153, 154; ~XJX.II. 40: 41, 44., 45; lXiXlXmc 347 368 Zaremby, iXlXJm. 142.' Za~ada ;X,XiXIDX. 366. Zarębykość, ' . ,XlXlXliX.378. Nazwy toponomastyczne pow. Porzasnysz. Adamezychy grunta, lXIX/XIX. 323. Bagienice, iXlXIX!IX, 366. Brodowe Łqki, Chłopia Łqka. nisch. Dlutówka. Perzanki. Kopaczyska, Przylaje. Niesulów, Przy tuły. Raki: grunta, XXXIX. 356. !Pow. Przemyśl Babice, X,XIXIV.209. Bachów, XI. 277. Bakończyce, IX. 169. Barycz, IV 184. Bolestraszyce, XI. 4'11. Buszkowice, JGI 3'96, 399. Byków, IV. 194; XIX:XLV. 209. Chodnowice, IV. 194. Cyków I. 194; XI. 397. Dubiecko, XI. 396; XVI. 364. Hu'ssaków, IV. 194. Kl'zec2Jkowa, lXiXVI. 36. Nienadowa, IX!!, 399. Pleszewice, IV. 194. Popowice, IV. 194. Przemyśl, Peremysl, Pre-mislia. Peremisl. Premysl, Prymsl, Przemislia, I. 64, II. 95;, IV. 83; V. 247, 284, 340; IX. 192, 194, 195; ;)C. 215, 261; XL. 275~ XIV 219; X:XVI. 48, 51, 54, 135; XlXVIII. 229; XXXIV. 258;. X'X,XV. 39, 70; XXXVI. 7, 93,. 393; XX'XlVIJ. 165, 169, 207; x.x!XVIII. 303. Przemyskie, I. 18~ IX. 227; X. 194; XIXVII. 26~ XX:X:III 5; XXXV. 62. Pow. Przemyśl, II. 19-9; XVII.253~ �736 OOVIII. 99; XIX. 52; XiXIII. 81, 99. Rzeczpol, XI. 396. TQrki, 288. Ujkowice, :UV. 194. Zołynia, XVIII. 97, 99, 108. Zurawica, XXVI. 81. -Pow. Przeworsk A!lbilgowa, IX. 3. Chodakówka, nx;. 3. Kańczuga, iX'. 32. Przewarsk, IV. 181, 192; VII. 94, 6; VIII. 88, 395; XXIII. 59, 85. Pow. IPrzeworsk, I1X. 3, 2)00; X. 32; X-XI!'1I. 59; XXIX. 4; XXXVII 419. Tarnawka, lXVII. 254. Pow. Pszczyna. Frydek, UL 193; VII. 256; XVII. 126; XXIX. 116. Góra, 123. Granica, IiX/..259. Kobier, XVI1. 231 IMikołów, XI. 3'28,343, 344; XXIX. 51, 52, 11-6; XXXI 1711Pszczyna, Plschina, Plezina, Pless, VI. 103; IX1XlvIIJ. 111; XlXIXVI. 396; XXXVII. 410. Pow, rpszczyna, n. 1l:l5; XłX. 16, 23, 26; ,x,XlXVII. 453; XXXIX. 274. .Nazwy toponomastyczne pow. Pszczyna. Alt-Berun, Bierun, II, 3,60. Borów, Bohrau, Borau, Boren, Borin, Borrka - 1454. LX. 7. Brzest, Brześć., XIX. ·9. Brzozów, IXnX.9. Budi, Budy, tXIDX'.9. Dembine, Dębina, ,X.LXl 16. Dombrowke, XLX'. W. Gościniec. Gosczinietz, Gostomia, OCIJX. 26. ,Pawlowitz Borau, Boren, Borin, Borów. Borrka - 1545. XIX. 7. Pow. Puck. XXVIII. 28, Puck, VlllII. 314; 35.. 103; XXXVI. 6. XXVIII. Strzelin, XXXVII 6. Zarnowiec, XX!VIII. "Pow. rpuławy. Baranów, XJXJXVII. 485. Bobrow- 2'37 nik i, XIX. 284. Bochotnica, X 472; :XiXVIII. 174, 179~ 100; XXXIII. 14>8.Dęblin, !wanogród,XJVIII. 116, 119; XIX. 2'85, 286. Ga'roow, X. 235; ,XVIII. 173, 174, 176, 179, 183. Karczmi:Ska, XX!XVII. 174. Kazimierz Dolny, XI. 342; XIII. 65, 256; XIXII. 12'2.; XXIXV. 67. Kołczyn, XI. 3m. Końskowola, XlXVIII. 173, 1'1'4;XlXiXLI.H, 43. Kurów, ·XlXVIII. 173. Markuszowa, XXVIII 178. Miasiące, X. 100, 102. Nałęczowskie, X. 239. Nięciecz1 XiX. 284, 288, 290. Puławy, Nowa Aleksandria, II. 95; VIII. 130, 13·6; X. 9; XIV 44; X:XVIII 1713; XiX:X. 178; XXXI. 116, 117, 163; XXXII. 411;XXiXVI. 92. Nowydwór, XX. 284, 288, Puławskie, XXVIII. 170, 176, 179; XXXII. 41, 45. Wąwolnica, VII. 96. Wrzelowiec, liX·. 299. Za~ody, XiXD{.VU485. Pow. Pułtusk. Chojniki, XXiXI1X.366. Chojnówki, XXXIX. 365 .Majki, :X:XJXLX. 3615. Nowa Wieś, IX. 408. Pułtusk, XXV. 107; X!XiIX 182; fX!XXVII. 485, 486. Pow. rpułtusk, V. 294; XXII 110, 120; XJXVI. 129; X!XJXII. 41, 44' XXXIX. 365. PrzY'Stań, XlXlXr.x. 366 RawyKurzatki, Rawy-Stasi~, 'X~X. Stasie, X!XIXi'IDC.365. Serock, XXXII. 41, 44, 45. Smogorzewo, :XXXIII. 158. Wy-szków, XV. 121; 36.5. Serock, X!XJXII. 41, 44, 45. Smogorzewo, .x:x~1IiI. 158. Wyszków, tX,V. 121; tXlXVI. 14. Wyszel, XXXIX. 366. zabiele Piliki, tX:XXJx. 366. zaibi:ele Wielkie, XX'XIX'.. 366. załubice.. XIXlXII. 41. Pow. Rac1borz. Beneschau, XLX. 3. Błnkowitz, XI'X. 3 Brzesnitz, XliX. 9. Brzezie, XI. 384; XIX. 9 Brzezówka. XIX. 9. Bud, Bude, Budy, XI,X, 9. Budzisk, XIX. 9. EIguth-Herzoglich-, XIX. 21. Gross-Hoschuetz, XIX. 26. Hulczyn, 125. Kobierzyce, XVII. 231 Nendza, XIX. 11. Ocyce, Otindorf, II. 123. Olsa, Olsza, V. 121 Pawłowo, Paulau, Pawlau, XIX. 23. Plania1 XIX. 19. Raciborz, Ratibor, Rathybor, Rath-wor, Rathburg, Razibor, II. 123, 124; XXXVII. 411; XXXVIII. 300, 441. Pow. RacibOTz, II. 125; IXlliX'.4, 9 11, 19, 26, 27. Ratsch Hradczany Raczany, Raczanky. XIX. 27. Schloss Ofiz., XIX. 9. Sosnowe, Wolmsdorf, TI. 1-23. Twol'ków, XI. 343. zabelkau, Zabilkuaw, Zabilkow. Zabilkuow, Zawelkow, XI-X. 3, 4. Pow. Pyzdry X.X.XVIII. 322; 324. Pow. Radom. Białobrzegi, XXXIV. 196. G-ębarzów, XXXIII. 195. Gulin, XlXV. 6. Jedłnia, X'XXIX. 170 Kozienice, ~XXV. 70. Lelów, XXXVI. 93 LaJgowo. XIXIII. 115. Oblesie, IX. 137. Piastów, VIII. 395. Potkanna, :X;XIX. 177 Prędocinek, XIII. 348. Przytyk, IX. 137, 233. Radom, XI 1-32. 201; XIX. 50; XXIX. 178; XXXVI. 6'9, 392; XX'XVII. 207. Radomskie. II. 199; HI. 160; IV. 54, 3~; X. 98; XTIL ~~02,303, 348; XIV. 314. 315, 319; XVII. 30; XVIII. 108; XIX. 51, 57; XXIII. 115. 121; X,XVIII. 2; XXXVIII. 299. Pow. Radom, V. Hradczanki, 47 Lud - Tom XL 294; VIII. 395;X:XII. 122 Gub. Radomska, VIII. 218. Pow. Radomsk p. Noworadomsk. Radomsk, X. 401; XXIII. 42; XXXVII. 486. Pow. Radzymirn. Wola Cyganowska, VII. 229 Pow. Radzymin, VII. 224. Pow. Radzyń. Białka, XVII. 133. Międzyrzec, XII. 276; X,X. 277 278 284 288 290, 291, 318; XXV. XII. ,X.X:VI: 48;.X,XXV. 50, 6&-69, 71, 721 74, 75. Międzyrzeckie, I. 188. Misie, VIII. 397. Plemień, ,XXXVI. 285. Płudy. ,X:IJI.264. Radzyń, lXIV, 47; lXVIII. 131, 133; iXX. 277, 284, 2'3'5, 318; ,XXXV. 62, Radzyńskie, .xXXV. 63. Pow. Radzyń, VI. 31; XI[. 264, 27'5;·XliV. 3Q6; ,XX,. 273; ,XXII. 110; ,XXIII. 66; ,XXV. 273; Ix,xn. 110; X.X~II. 00; ,XXV, 5. Si~mi~ń, X;X. 225; X,XV. 5. Turów, VII, 224; XII. 275; XIV, 221, 2'£1'9, 3 (}6;lXVIII. 133. Wohiń, Wohyń, lXViIiI.131; .xiX'. 284, 288. Pow. Rawa. Maz. Biała, XXXrvIII. 242. Glinnik, XiXVIII. 230. Inowłodź, XXVIII. 226-229. Konewka, ·XlXVIII. 230. Królowa Wola, XlXVIli. 230 La'szczyn, X. 104; XI. 108, 109. Rawa, VIII. 439; XXII. 110; 118. Pow. Rawa, X. 104; XI. 108; XiXIX. 183; XXXIII. 153. Rzeczyca, X,XVIII. 226-2'30, 234, 235; XXXV. 66; XXXIX. 33·2. Sławoków, VI 189; VII. 95.. 201; ·XIV. 3'ł9; XVIII 108; XXVIII. 127, 140. Spała, XXVIII. 230. Pow. Ropczyce Brzez~ny, XVIII. 99. Brzeźnica, I:X. 169. Brzezówka, Brzyźna, i �738 l l f. ,f ! t I I I lI 739 ,xII. 5'9. Czujek, ,XIJ:. 60. Dębica, VII. 101. Gnojnica, XII. 59. Gródek, IX,XlIII. 130. Nagoszyn, XJI. 59. Ocieka, ,XIT,.318; XXIII. 127, 128, 132, 146; XXXV. 38. Ropczyce, I. 64, 192; VII. 112; XI. 111, 318, 396, 397; ,XII. '5'7, 61, 82, 88, 336; ,XIY. 168,. 277; XVIII. 108; XXIII. 124, 127, 128, 132-140; XXIV. 100; ,XXXV. 7, 8, 10, 18, 26, 28, 38, 62, 70. Ropczyckie, IV. 59; VI. 3'76; V'IlII. 14:2--145, 150, 15;8.,1519;XVIII. 6, 99; XXIII. 114, 120; XXV. 419.Pow. Ropczyce, IV. 5:9, 91i; m~. 169; XUI. 7; XXIII. 63, 99, 102, 106."10'7; XXXV. 18, 20--'-:2'3,3 6, 73" 74; XXXIX. 251. Wielopole, XII. :518. Wrlkowice, XXIV. 100. Witkowice, 'IX'll. 60. Wola Ociecka,' XXIII!. 133. zagórzyce, .XIII. 7. zagrody, ,XlXIH. 1 132. Nazwy toponomastyczne pow. Rop- czyce. część Ropczyc,' !XU. pole, XII. 58. Błonie _ pole, XII. 58. Brzeziny -pole, lXII. 58. Chruścik - pole, XII. 58. Czujek forwark, ,XEI. 60. Dębna -:.. dolinka, !X~U.5'8. Diabla jama pole, IXl1I. '59. Dzial pole; ,XU. W. Górka - część miasta ROPczyc. .xIU. 58. Granice pole, 0011. 59. Gródek, Koci zamek wzgórze, XII. W. Gryfów, część miasta Ropczyc, !XII. 58. Gryfów grunta podm .. XlV. 278. Kopaliny - pole, \XIII. 59. Kopiec, xm. 60. Lisioki - po_ le" ,XlI. 59. Łysa Góra - urwisko, IXU. 60. Na baduni - część m. Ropczyc, XIT. 58. Piaskipole, XU. 59, Podgórze - pole, Baranice - 58. Blich - XII. 59. Podslońce częsc m, Ropczyc, XII. 58, Prebenda pole, ,XU. 59. Sikorki pole, ,XmI.59. Średnie - część m, Ropczyc, IXlII. '58. $rednioki pole, IXU. 59. Stawisko część m. Ropczyc, X,D!. 58. Stawiskaczęść m. Ropczyc, IXUI. 58. Studnia św. Barbary, XII. 59. SuchTowa góra ,część m. Ropczyc, XU, 57, 5'8. Szkotnia - pole, .xII. 59. Szpitalka pole, XII. 59. Szubienice pole, lXII. 59, 60. Targowica C2lęść m, Ropczyc, ,X,])I.518.Wąwóz - pole, XII. 59. Wierzbowa część m. Ropczyc, XlII. 58. Winnica - pole, XJ:I. 59. Wymowa - pole, XII. 59. Za kościólkiem część m. Ropczyc, XII. 58. Pow. Rybnik Biadaczów, B~doszew, datsch, Biadatz, tenhof, XIX. 4 Brodek, Bia- Biadoszek, Cisówka, Czissowka, XIX. 15. Dębińsko, Bea- XIX. 8. Tysschofka, Dubieńsko, XIX. 16. Dębina, Dembilna, XIX 16. Grodzisko, Alt-Loslau, XIX. 27. Jastrzębie, Jastrzemb, I1X. 30. Lubomla, XlXiXl;X. 280 Międzyrzecze, XXXIX. 280. Nieder-Belk, Ober-Belk, X1X. 3. RYJbnik, Ribnich, XVI 103; XliX. 21;XX:XVII. 208. Pow. RY'bnik, II. 125; XIX. 3, 8, 15,. 16, 27, 30; XXIX. 129; XXXI1X 274. Sy,ryń, XXXVI. 298, 299; XXIXIX. 27,8. A!lt-Laslau, .xliX. 27. Pow. Rypin Kobrzyniec Stary i Ngwy, XVII. 232. Rudom~n XXXI. 113. Dambin, Dubiensko, Pow. Rzeszów. Białlka, IV. 194 Blażowa, IV. 194. Brzeg, IV. 194. Bzianka, XX. 182. Czudec, VII. 112. Dobrzechów, III. 156, Hwo~dziank.a" XXVI. 65. JeŻÓw, I. 101. Kon1kolówlka, IV. 194. Kraczkowa, X:XlXI'X. 450, Łąka, IV. 194. Markowa, DX. 3. Rzeszów, Rzessov, Rischov, I. 64; 111. 164; V. 236, 237; VII. 112, 236; VIII. 143; IX. 102, 190; X. 427; XVI. 59; XlXI. 95; XXIII. 124; ~,X'IV. 108; XXIX. 19'3; X,XiX1V. 258; XiXXV. 24, 68; ~X;XVI. 3,93;XXiXI:XX. 445. Rzeszowskie, I. 201; II. 3iH; XVIII, 92; XX. 182; X,XIII. 63~68, 90, 95; XiX%V. 71; xxxrx, 4:51, 45;3455. Pow. Rzeszów, II. 257; IV. 194; IX 3, 259; XlXIII. 58, 70, 82, 83, 92, 96, 104; XJXLX. 162; 'XiXXVII. 419. Sokołów, I. 64. strzyżów, VIII. 70; IX. 190; XiXiXVII. 287. Tyczyn, IX. 190. Zabratówka, IX. 3, Pow. Sandomierz. Bogoria, XlXiX'IV. 196. Daromin, XXv. 135. Jankowice Kościelne, XXV. 135; ,XIXVI. 150. Komorno, IV. 116. Koprzywnica, XIV, 332. Łojowice, XJX:XlX'. 263. Malice, lXIXV. s.VIII1. NadJbrzezieprzedm,. I. 84, 86. Nowy Daromłn, XOCV. 135. PlebańSki Kamień, XVV. X. Rzym-karczma, XXVIII 135-138, 140. Sandomierz, Sadomir. Zadomir, Sandomiria, Szendo- I. 84; II. 263, 276; III. 56; IV. 337; VIII. 89, 3'9'5; XI. 39, 275, 307; XIII. 52, 50-tH, 64; XIV. 219, 314, 323; XVIII. 116, 134, 169; XXVI. 119, 140, 15'4; XXVIII. 137; X~I. myerz, Sodomierz, 164; XXXV. 68, 176, 179; XXXVI. 113; XXXVII 207, 208; XXXVIII. 446. Sandomierski I. 176; IV. 337.\ 338; V. 239; IX. 138, 225; X. 199, 229; XIII. 54; XIX. 55; XX. 1282, 301; XXViI. 139; XXVIII. 136, 24:9; XXX. 217; XXXV. 176. Pow. Sandomierz, VIII. 89; XXII, 122; XXIII. 63, 98, 102; XXXIX. 304. Wielog6ry, XXV. s.x.. zawichost, Zajechost, XVII. 7'5. Zai· chost, III. 164; VIII. 396; XXVI 119. Złota, XXXVI. 303. Pow. sanok Baian6wka, V. 195. Besk, VIII. 424. Btedacz, XII 309, 310. Bukowsko, IX. 89; XII. 309. Bykowce, X!XXI. 42, Czerteż, XII. 309. Dąbr6w1ka RuSka, XII. 309. Długie, IV. 195; VIII. 424. Jaćmiell'z" I 262, 268; III. 143, 188, 189, 289; IV. 116, 117 195; V. 170; VIII. 61, 80, 424; IX 89; XU. 300, 3<10.Kostorowce, XII. 309. Kunin, XII 43, 309. Łosie, XII 309. Międzybrodzie, XII. 309; XIII. 39, 42. Monastell'zeoc, XiXlXI. 36 Mrzygłód, XII. 309; XIII. 282; XXXI. 35. Niebieszczany, XII 309. Nowy Zagórz, XXIXI. 36. Odrzechowa, IV. 195; VIII. 424; XVII 253. Ołchowce, XII. 309, 310. Pielnia, X. 89; XVII. 253. Polana, XII. 309 Posada Jaćmierska, 1. 262; III. 14'2; IV. 195; V. 170; VIII, 61, 424; XII. 309. Posada Sanocka, 'XII, 309. Rymanów; IV. 235, 309, 311, 312; VI. 37, 53, 347; VII. 112, 2,55; XI. 27'5; XII. 300; XXIII. 153. Sanoczek, XII. 309. SaIIlok, I. 202; IV. 238; V. 237; VI. 78; VII. 204, 347; VIII 182; XI. 112; XII. 83. 309; XIII. 38, 40, 42, 60; �740 XIV. 86, 317, 328; XXIII. 165; XXV 17; XXXI. 36, 40, 42; XXXVI. 393; XXXVII. 207. Sanockie, I. 174, 197; XII. 309. 314; XXXI. 142. Pow. Sanok, I. 262; II. 257; III. 14'3; IV. 195, 307; V. 269, 300; VI. 37; VIII. 424; XI. 11'2; XXIII. 61, 70, M, 102, 104; XXVI. 54, 57; XXXV. 65, 66. Siemianowa" XII. 309. Sieniawa, XII. 309. Sojec,XUI. 39. Stróże, XIII. 38 Szczawne, XII. 309; .XXXI. 36. Trepcza, XXXI. 35, 36, 38, 41. Turzańsk, XII. 309. Tyrawa Solna, XII 309 Tyra.wa Wołoska, XIII. 282, 284. Wi'słok, XXIII. 102, 104. Wolica, XII309. Zaigórz, XII. 309; ,XIII. 40 Załuże, XIII. 40. zarszyn, IV. 195; VIII. 424. Zaslawice, XXXI. 35, 36, 42 zawadka Ryman, V. 195; Nazwy toponomastyczne pow. Sanok Bielik część zalrośli na Białej Górze, iXUI, 39. Cerkiewnaulica w Sanoku.. XIII. 39. Glinice - wzgórza, XlI.I. 39. Lado łąka, lXIII. 39, Nowy Swiat ulica w Sanoku, XIII. 3'9. Podgórze - ullea w Sanoku, XIII.39. Rybacka - ulica. w Sanoku.) XIII. 39: Sanowa uHca w Sanoku, XIII. 39. Selpy las miejski, XIIiI.~. Sojec 'bł~nie, XIII. 39, Wierzbolaz pole, XIII. 39. Wójtostwo - folwark p. Sanoldem XIII, 39. Zamkowa - ulica w Sanoku. XIII. 39. Zasanie grupa domów w Sanoku, ,XlIII. 39, Zydowska - ulica w Sanoku, .xIII. 39, Sanoczanin, XIII. 38 Sanoczanka, XIItI. 38, Sanisko moczary. X.XXI. 4,2, gm, zasław. 741 PoW: Siedlce. Broozków, XX 200. Domanice 2CX. 285. Kopcie. Xx. 285. Moko~ body, XX. 284, Mordy, XX. 284, 268. Niwiska, XIX. 285. Paprotna, XX. 2,M, 2'88 Pruszyn, XX. 285. Seroczyn, XiX. 285. Sied.lce, VII 224; xlv. 306; XIX. 58; XX. 27'5-278, 287, 289; J{1X1XVl.278. SiedleClkie, X. 35-2, 353; XVI. 412; XVIII. lOB, 117, 121; XX. 172, 173, 277; X:;XII. 110, 122; XXV1III. 'M. Gub. Siedlecka, XX. 2,S3. Skurzec, XIX. 285 Suchożebry, XX 284, 288. Wodynie, XiX. 285. ~buczyn, Xx. 285. Zeliszew, XX. 285. Pow. Sieradz. Bębnów, XXV .. X. Biezun, XVII. 162. Brąszowice, XlXlXV. 198. Chartupia Wielka·, X,iX'XVII. 245. Ozajkowa, X. 352. Dziagoszew, VB. 116. Jeziora, VII. 116. Kłocko, VII 116. Męka. VII. !l6, 121. Monice, VII. 116; XXVnI. 6'7 Podłężyce, VII. 110. Ruda, VII. 116 Sieradz, Siradia, Ziraz, Chirask, Seradz, Syradz, Siraz, VIiI. 113-128; XVI. 363; XIXII. 110. 116; XXIII. 66, 94; XXXV. 393; XXlXVU. 245. Sieradzkie, VII. 113-128; XVIII. 108; XX. 171, 182; X1X'X. 82; XXXVI1.453. Pow. Sieradz, XXlII. 65, 95, .96, 154; XX.XIII. 67. Trzebiiczne, VII. 116. Wola Męcka, VII. 116. Wośniki, VII 116, 121. zadzim, XXII. 112. Pow. Sierpiec. Piastowo, VIII. 3'95, 396. Piastowskie Piaski, VIII, 395. Sierpiec. Sierzp, Serpcz, Szerpcz, Ser~ peta, XlVII. 161; XVIII. 113. Pow. _ Sierpiec, VIII. 395, 434 Pow. Skierniewice. Skiierniewice, Squirnevicze,Squirnovicz, Squirznevicze, Skwiernie- V. 94; ,XIXII. UO; lXlXIV. XXJXVIII. 242. Pow. Skoczów. Briery, XVII. 229 Brenna. ,XXXV. 177; XOCXVI. 223, 224, 229, 2·50, 283, 2185.Cisownica .. Ciszowa Wielka, ZeisLowitz ,XVI.100. wicze, Pow. Sławno. De.rłów XX/XVI. 396; XXXVII. 410. Pow. Słupca. Bieniszewo, VIn. 219; XXVIII. 3 Kleczew, XXVII. 55, 74; .XlXX. 219, 220. Pow. SłupSk. Głowczyce, V. 321, 323. ;I~bice, V. 321; VI. 88. Kluki, V. 321323; VI. 88, 90-92. Rów, XXXVU. 265. Rta, Rto, Rotowo, Rotten, V. 322; VI. 90. Słupsk, StoLp, Sluppak, Slupsch, SLupz, Stolpz, Slupsk, Slupszko, Szlupische, Zlupen- V. 321; XXXVI. 393; XXXVII. 410. Pow. Słupsk, V. 324; VI. 81, 82; XXXVII. 265. StojęGyn, IV. 324, 325. Objazd, Wobiazda, Wobesta, XXXVIl. 265. Pow. Sochaczew. Sochaczew, Sochacew, .zochacaf XIV. 222. Pow. Sokołów. Cerall1ów, XiX. 284, 288; XX:XVI. 26. Jabłonna, XIX. 284, 285, 288, 290. Knychówek, XIX. 284, 28'5, 288. Kossów, ,XX. 284, 285, 288. Kożuchówek, .XIX. 284, 288. Rozbity Kamień, XX 284, 288. Skibsis, Ztolp, niew, XX. 284, 288 Sokołów. XX. 284, 288, 290. Skrzeszew, XX. 284, 285 28'8. Sterdyń. XX. 2'84, 285, 288, 290 Wirów, XX. 284, 288. Wyrozęby, X'X. 284, 288, 290. Zembr6w~ XX. 234, 288, 290. Pow. StaTogard. Gniew, XiXVI. 148. Rybark, X:XiXV. 61 Starogard, Stargród, Stargrad, Starigard, XiXVIII 103. Pow. Stopnica. Borzymów, IXIXV.s. ,X. Czarkowy, ,XI. 3117 Dziesławice, VIII. 321; XXI. 259. Janina, VIII. 439; XlXVI. 36 Jastrzębice, VIII 210. Korczyn, XI. 316. Ossówka, I. 23; IX 196; X1XI. 258, 260; xxV. X. Sicisławice, XI. 316. Pow. stopnica, I. 23; VIII. 210, 439; 196; XI. 317; XXI. 258-260; XXVI. 36 Tuczempy, XI. 381. Zerniki Dolne, VIII. 2.l{); XXI. 25-9. Zydów,XXI. 66, 252. Pow Strumień. Lall1dek, Lęda, VII. 199. Pow. Strzegów. Byczyn, Pitschen, Pyshyn, IX:DX.5. Pow. Strzelce Wielkie. Dombrowe, XIX. 19. Dombrowke, x.I:X 19. Grodzisko, XIX. 27. JemieLuica, ImieLnik, Himmelwitz, II. 118. Pow. Strzelce, X1XV. Hl. Strzelce WI II. 123 Wąsów, Wonzow, Wqsosze, 'XXiXVIII. 417. Zimnawoda, Kaltwasser, II. 123 Pow. Strzelno. Strzelin, Białobrzezie, RotschLoss. XlXJXVIII. 4117.Borek, Grossburg, XliX. 7. Borów-Bohrau, 'xliX. 7. Bork, XIX. 7. Strze-lno, 'Strelno, IV. 171; X'XlXVIII. 327, 417. By- �743 742 czyn, Pitschen, XI,X. 5; XIII. 7. Sobota, Bobotka, Zobten, II. 123. Zuckelnilk, XVII. 187 Pow. StrzY'żów. Łąc~i, IV. 311. Łęki, XI 67, 128, 100, 191, 4<06,407; ~~XV. 18, 38, 39. MarkuszQwa, XIV. 2'95. Pow. Strzyżów, III. 156; IV. 195, 310; XIV. 295; XXXV. 39. Pow. Sulęcin. Łagów. XXXVII. 412. Pow. Suwałki. Filipów, VI,I. 338. Suwałki, VII. 223; XXXIV. 14.2.Suwalszczyzna, XiX. 315; Ł~X. 84, 107, 117, 118. Gub. Suwallska, VIII. 218. Pow. Śrem. Bodzyniewo, XIV. 200. Dobczyn, X!~IX. 271. Kórnik, KUl'llilk. I. 64; X:X:XVI. 395. Lubiatów, XI 195. Mechlin, XJX.XIX. 328 Sram, Szrem, Zrem, Srem, Cirem, SiT'eme, Serem, Srz~ Sreme, Scrim, Strym, Shrem, Strzym, Strzem, Szrim, Srim, Scrym, Screm, Srzem, Schrim, XII. 108. Pow. Śrem, IX. 195. Pow. Środa. Belkau, XIX.3. Cezarowice, Zies€rwitz, Sciseronici, ,XJV[l. 187. Chwałlków, ~X!XVII. 14'2. Gniewków, Gniejgau, XIX. 13, 24. Gohlau, Golov, GoLa., XIX. 24. Iwno, ~XI. 2514; XJXVIII. 130; )CXJXII. 41. KO'selwitz, p Gniefgau, XIX. 13, 24. Kosiau, XIX. 13. Kostrzyn, ;XX;XII. 41, 43, 44 Mystki, XiX. 17\1 Nietrzanów, XX. 171. Polwica, X,X'X'VII. 132. Sarbinów, XXVI, 10, 17. Pow. Środa XIlX. 3, 13, 14, 24; XXXVII. 142. Wygoda, XXVIII. 132. zaniemyśl, Santomischl, XXXVII. 142, 14'3. l, Pow Świecie. Biechówka, XXIII. 118, Bukówno, V. 32,1. Dąbrowa, XXIXVI. 401. Grabowa Góra, VIII. 320. N'owe, Neunburg, Noybork, XVIII.' 132, 13'5. Pow. Świecie, X.XlXI. 171. Sa,rtowice Górne, Sartawiz, Zartawicza, Sartawitz, Sardewicz, Ober Sartawitz, Swece, Schartowicz, Scartowicz, Zv:ece, Sarkawice, Świecie, Zwece, Sueche, Swetz, Sweze, Schwetz, S. an der Weichsel, V. 3':n; XVIII. 132; ~XXVIII. 103. Pow. Świętochłowice. XXIX. 129; XXX. 241. Pow. Syców. Dombrowe, XIX. 19. Gola, Gohle, XIlX 24. Gostiz, Gostzeczna, Goschuetz, XIX. 25. Klein Kosel, XIX. 13. Międzybórz, Mittelwalde, II. 123. Miłogoszowice, Milogoschowicz, XliX. 25. Pawłowa, Pawelau, XIX. 23. Pow. Syców, II. 125; XXXVIII. 327. Pow. Ścinawa. Dębcz, Tampz, XIX. 15 OberNieder- Mittel Dammer, XIX. 19. Gościec, Miłogoszowice, Muehlgast, Gostech, iogoschwicz, Gosc, Kostitz, Mi- XIX. 25. Pow. Świdnioca. Gross-Klein Kosel, XIX.13. Świdnica, XXXVIII. 417. Zagań, XXXVIII. 417. ZalI'ów, XXXVIII. 417. Pow. Szamotuły. Komorowo XXXIX. 266. Pow. Szczecin. Szczecin Stettin, I. 267; XIV .. 39, 40, 43 50, 51, 209; XVII 194; XX~VII. 265, 293. Zempin, XVII. 188.' Pow Szczecinek. Parsęck, XXXIX. 283, 299, 29U. Pow. Szczytno. Margraibowa, VII. 95. SOŚl1ia, XXV. X. Szczytno,\ Ortelsburg, XXXII. 40, 42, 45; X'XXVII. 415. XXXVIII. 339, 44<5.Pow. Szczytno. VII. 95; XXIII. 50, 621 97. Tylków, VII. 95. Wielbork, X!XIII. 60,62, 109. Zimnawoda, Kaltwasser, II. 123. Pow. Sztum. Dzierzgań. Christburg, IXIX:III.12. Michorów, XXl~. 180 Pow. Sztum" XXIX. 180. Pow. 8zubin. Gąsawa, XXVIII. 1'24. Kcynia, XXXIX 280. Smogulec, XXXV. 179. Pow. Szubin, 'XXXV. 179. Zabiczyn, XXXV. 17'9. Pow. Tarnobrz.eg. Dzików, XXI. 266. Furmany, V. 294. Grędek, XXiIY 6. Grębów, I. 85, 86; XI. 278; XXIX. 1, 5. Jadachy, VIII 3096. Jamnica, XXIX. 1. JaS'tkowi'ce, 1. 50, 79, 81, 83, 85, 86. Jeziorko., XXIX. 1. Justkawice, XX. 1H2. Ka'czy Grądek, Ka'czy Grodek) X,XIX. 6. Klonów, XXIX. 6. K,rawce, X'XIX. 3. Łazi'ska, XXIX 6. Miechocin; I. 129. Miętne, XXI'X. 6, 7. Nadbrzezie,. VIII. 234; XX. 182. 01endry, XXIX. 6. Palędzie, X. 135. Radomyśl, VIII. 507. Rozwadów. I. 144; VII. 112; X'1II. 263; XXI. 266; XXHI 124; XXV. 50, 70; XXIX. 1, 3. Rybna Kolonia, XXXVI. 296, 297. Sobów, VIII. 396 Sokół, XXTX. 6. Stale, I. 47, 51, 79, In, 83-86, 129, 130; X. 135; XI. 274; XIV. 47, 215; XVI. 290; XXI. 266 Tarnobrzeg, I. 61, 81, 8'9, 124,144; VII. 177; VIllI. 57,70, 234; XI. 96; XIV. 34. 46, 47, 170, 215, 290; XXI. 267; XXIII. 124; XXIV. 112, 113; X,XIX 1; XXXV. 62. 64l 68, 74; XXXVII. 29. Ta,rnobrzeskie, I. 50, 129; VI. 376, 412; IX. 258; XVI. 290. Pow. Tarnobrzeg, L 46, 50, 63, 79, 83; 85; IV. 195; VII. 92; oX.135; XIV. 161, n5'; XVIII. 11; XX. 182; XXXV. 73. Wydra, X,XIX. 6. Nazwy toponomastyczne pow. Tarnobrzeg. Bardo - pole, XI. 274, gm. Stale. Choina - las, XI .. 2'74,.gm. Stale. Dulów Grad, Duluw Grod"XIXiliX. 6, gm. Grębów. Głogów la~. X:I. 2'74, gm. Stale. Grądek -zabudow., ,X.XII/X.6, gm. Grębów. Grzęba - łXJXlDX5,t gm. Grębów. Jaworów grad, Jaworuw grad, X.XIx.. 6, gm. G rębów. Jaźwiń XXIX. 5,. 7, gm. Grębów. Kąt OC XIX. 5, gm. Grębów. Klonów _ przysiółek, XXIX'. 6, gm. G,I'ę. bów. Lipowe Grady, Lipowe grody, XXIX. Q gm. Grębów. Lipie _ las, .XI. 274, gm. Stale. Łaziska _ zabudowanie, XXI.X. 6, gm. Grębów. Miętne przysiółek,. IX/XIX. 6, gm. Grębów. Mokrzyska Gać. XII. 275. Niwa za'budowanie, X,x.r.X. 6, gm. Grębiów. Nowiny - przysiółek, XXIX, 6. Piasek - XX:rX. 5,. gm. Grębów. Sokół przysiółek, XXIX 6. gm. Grębów. Szlachecka, iX1XillX'. 5, gm. Grębów. Tarnina - pole, ,XI. 2.74 gm. Stale. Trzeciepastwisko, ,XI. '2174, gm. Stale. Wielki Grad, Wielgi Grod, XXl.X. 6, gm. Grębów. Wiry - zabudo- �745 744 wania. XXIX. 6, gm. Grębów. przysiółek, ~XIX, 6, gm. Grębów. Zabrnie Dolne i Zabrnie Górne, przysiółek,. XXIX. 6,gm. Grębów. Zaoście, Z<iuośic część Piasku gm. Grębów, XXXIX 7. Zapolednik przysiółek. XXIX. 6,gm. Grębów.Zarokicińki pole, XI. 274, gm. Stale. Pow. Ta'I"llowskie Góry. BIachotta, Xl X. 6, Kozłowa góra, Koschwitz, Koslowagora, Koslowa Góra, iII. 195; lXIIX. 13. Repecka, X'XXVI. 293. 295; XXXIX 266, 268. Rybna kolonia, XXXIX. 264.,270, 272, 27:3.Tarnowice, Tarnowskie Góry, XVI. 103 Pow. Tarnowskie Góry, II. 125, 193; XIX. 6, 13; XXV. Ill. Wierszowa, XXV: Il2; XXXIX. 27. Pow. Tarnów. Bogoniowice, XXXIV. 197. Bogumiłowice, X. 94; XIV 18'2, 183. Chyszów.. XiXII I. 85, 96. Ciężkowice, I. 188; IV. 309, 3Il,314, 317; VI 294; XI. 327; XXVI. 89; XXXV. 25. 26, 38. Dąbrowa, XXIII. 15£. Gromni'k, I'X. 258. Jawornik, XXIII. 87 104. Lichwin, liX. 254; XXXVI. 24'3. Ltsia Góra, IX. 259. Lubcza .. IX. 258. Łękawica, IX. 258. Poręba Radlna, IV. 311. Ryglice, VI. 196. Rzędzin, XXVI. 6. Skrzyszów, XU. 3'21; XIII. 254. 255. Świebodzin, VII. 177 Tarnów. I. 64; II. 95, 236; III. 46, Stl, 296, 391; VI. 5, 28, 34, 291, 3·16; 15tl, 192, 285, 335; V. 49, 99. 295, 370; VII.96, Il2, 17'6, 177, 218, 238 25tl; VIII 164 335; IX. 1000, 102, 258, 260, 262; X. 94, 96, 155. 450; ~I. 322. 4Q1; XII. 116, 121; XUI. Wydrza 36,62; XIV. 174, 182; XV. 223; XVI. 410, 414; XiXI. 95; XXXIII. 156; XXXV. lO, 18, 24, 68, 70; XXXVI. 43, 47, 50, 243. 394; XXXVH. 150, 204, 200; XXXIX. 444. Tarnowskie, II. 334; X. 261; XIII. 254; XV. 2120; XXIII. 156; XXXV. 61, 63. Pow. Tarnów, II. 125; IV. 195.. 310; VI. 395; VIII. 142, 157, 168, 202; ID{. 254, '258. 259; XXIII~ 58 69, 70, 82, 85,87, 90, 96, 98 ,104, 156; XIXXI. 174. Tuchów .. XXXI. 174; XX'XVI. 2'56. Tuchows~czyzna,I1X .. 254. Wierzchosławice, X. 450. Wola Rzędziń'Sika, XIII. 36. Zail.aisowa, II. 373.,374; IV. 49; VII. 222 Zabno, VIII. 53; XXX. 153. Pow. Tczew. Tczew,Dirschau, Derschaw,' Dersov, Dersovia, Tersev, Dyrsov, Therssov, sev, Trsevia, Dirszowe, Thsezow, Tre- Trsev, Trsow,. XVIII. 132; XXVIII. 103; XXXIII. 4 Pow. Tomaszów Lubelski. Huta szklana, IV. Il; V. 167. Jarczów, VII 22,9; XXIII.l2,2; XiXVIII 48. Krynice, IV. 200; XVIII: 59, 99. Łaszczów" Ul. 191, 314, 316, 325--327 Tomaszów Lubelski, XIX. 62, 64, 65; :XXIV. 98. Tomaszowskie, XXVIII. 17'7. Pow Tomarszów LuIboełski,I 158, 159; III. 191, 314; V. 167; XVIII. 99; XXXII 120, 122; XiXlIiI 59; XXVIII. 48. Tyszowce, VIII. In, 174.. Pow. Toruń. Chełmża, Culmsee, Kulmsee, XXV s. VI. Papowo Biskupie, Papau, XXIX 167, 169. Rzęczków, XiXV. s. V. Toruń, Toroń, Thorn, Thorun, Torunium, II. 348, 358. III. 165; X. 9; XI 112, 342; XVI. Ill; XVII. 75; XVIII. 132; XXI. n. 75; XXVIII. 103; XXXII. 43; XXXV. 175; XXXVI. 394; XXXVII. 241, 454, 400, 469, 484, ToruIl. XXXVIII, 422, 433, 462. Pow. Trzebnica. Borów,Bornov, Borov, XIX. 7. Chróśdna, Croscyna, Crosczina, Kroschczina, Gross Kleinkrut- II. Gross- Klein Commerowe, Comorow .., XIX. II. Dombrowe, XIX. 19. Głogczyce, schen, X,IX. Glogszycz, Glokschutz, Klokschicz, XIX. 22, Głógczyce, XXXVI. 85. Klein Biadauschke, XIX. 4. Komorniki, Kummernikk, XIX. 12. PaWłowicze, Pawelwitz, Paulo v, Paulowicz, Pawelau, Pawłów, XIX 23. Piast, Piastenthal, 395. Trzebnica, Trzebnice, nyc, Trebnich, Trebniz, VHI. Treb- Villa fo- II. 124; VIII. 359; XXIXVIU. 327, 417. Pow. Trzebnica, IiI. 135; ,X!l\X, 4, 7, 11, 12, 1>9,22, ,23. Pow. Tuchola. Piastoszyn, VIiIiI. 3'95, 397 Tuchola., Tuchel, XIXlVIII. 103. Pow. Tuchola, VIII. 395. Pow. Wadowice. Andrychów, NI. 138, 140.,154, 2~"1, 331; IV. 117; V. 309; VII. 224; IX. 254, 287, 293; X. 220; XI. 69. 70, 194; XIV 302, 370; XVI. 79,81; XX 246; X~III. 91, 161, 167; XXIV. 103; XXXVI. 224. 229, 236, 24'3-245;XXXVIII. 296. Bachowice. IV. 3U; XI 277. Barwałd, Barwald, Harwald, V. 252; XiXVHI. 7'5.. 76. Biertowice, XXIV. 115 Brzezinka przy Andrychowie, rensis, Trebenicz, Trebnitz, IV. 311; XX. 246; XXXVI. 224, 250. Brzozowa, XI. 373, 375.. 37637'9, 380-387; XIV 3'31. Budzów, XIV. 164; XXXVI. 223. 224, 229, 232, 245, 250. Choc7Jnia, IV. 262; XI. 199; XIXlXIV.158, 166; XXXV. 23. Dą.brówka.. XXXIV. 160. Frydrychowice, I,X. 262; XI 70, 199; XlX~VI. 244, 249. Gierałtowice, XI. 199. Głęlbowice, VII, 225; XX. 301. Gorzeń, IX. 262; XXlIII 180; XXIV. 158; XiXXVI. 249. Graboszyce, XI. 199. Harbutowice, XII. 24; XiX'XVI. 224,229.,234, 244,245, 249, 250. Jaszczurowa, XXXIV. 158-160-165; XXX¥!. 224, 245. 250. Inwaid, II. 63, 252; IV. 117; IX. 186, 262.. 407; Xl. 69, 70, 194, 199; XIV. 377, 378; XiX. 246; XXHI. 16'!; XXVIII. 76; XXXIV. 165; X:XXVI. 244, 2419.Izdebnik, I. 224; 337; XI. 383; XXXVI. 245. Ka'czyna. XX'XVI. 245, 250. Kalwaria Zebrzydowska, H. 65; V. 122; VII 25:6; VIII. 53; IX. 254; X. 337; XI. 71, 191, 397; X~IV.263, 300; XVI. 8il, 304, 374; XXVIII 79; XXXVII 285, 307; XX:XVIU. 296; XXXIX. 315. Klecza, II 232. Korcza, XX. 250 Koziniec, XXXIV 166; XiXiXVI. 224, 22-9, 234, 250 Krzędn, XXXV. 13,41. Lachowce, IV 187. Lanckorona, Lackorona.. III. 114; V. 25'2; X. 119, 274; XUI. 1, 62;XXXI. 84; XXXIV. 164; XXlXV'I. .236, 245. Laskowa,. IV. 311. Leńczów, XXXIV 166. Leśnica XXX'VI. 245, 250. Lipowa. xXtXVI. 229. Łączany, X. 455. Łękawica, XiXX. 1M; XXXVI. 224, 229, 245, 250. Mucharz, XVI. 100, 101; X"XXVI. 224, 244, 245, �746 :lil· I 1 f. i '/I ! . t; , ~; < J 24!l 250; XiXOCVII. 534. Nidek, 91, 107; XX VIIII. 75; XXX. 151. II. 232. Paleza, ,XJXIXVI. 224., Wieprz. XI. 70; XX 246, 285; 244, 245, 2<W" 250. Palezewice XXXI. 163; XXXVI. 245. WitaXVI. 213. Piotrowice, IV. Hl. Po~ nowice, XI. 73; XVI. 213. Zabiedr. VIII. 393; IX. 9'3, 299; chełmna., XXXVI. 223, 245, '250. XXXV. 41. PonikI. Ponikiew Zagórnik, Xl. 69; XX. 246; XXIV. 164, 166; XJXXVI 224: XXXVI 224, 229, 249, 250. Za245, 250. Poręba. Swinm. XXXVI. krzów, XX:XVlI. 224. Zator, IV. 250. Przeeiszów, Prejeów, I. 164 IH; VIII. 59; XIII. 243 Zawadka, Przybradz, XI. 199. Radocza, XI. IX. 262. Zebrzydowice, XVI. -304, 199. Roezyny, XI. 70; XX. 246; 305, 315q 374, 385; XVU. 60; XIX. XXXVI. 224. Rudze, IV. 311. 67. Zem\birzyce, VIII.164; X!XXIV. Rzyki, XL, 70; XX. 240; XXXVI. 170; XXXVI. 223-235, 245, 250. 224, 229, 244, 245, 249. Skawa, Nazwy toponomastyczne pow. WaVIIIl. 164. Skawce, XXJXI. 84; dowice. XlXXIV. 168; XXXVI 224. 245. Gaehówka karczma, XXXIV. Sikawinki, X:XXIV. 169; XXXVI. 100, 162, p. Wadowt'ce. Las lęka224, 245, 250. SOSIlowice, XIX. 49 wieki, XIX;X:IV.166, p. WadowiSrpytkowice, XIII. 243-245. Stryce. Mikolaj _ przysiółek, XXX'IV. szow, ,DX. 186, 189; X;X'XVI 224, 400 p. Wadowi-ce. Pod Lipkami, 245, 25{).Sułkowice .. III. 154, 155; IV. 81. XI. 69, 70; XXXVI. 2'24, 245, 25{) Pow. Wałbrzy<:h. S2il:eszowice" Sleszowice, XXXIV. Solice, Salzborn,. Salzbrunnen, 161, 164, 168, 170, Targanica, XX. Salczburn, III. 2'91, 246; XXXV. 23; XXXVI 224.. 229, Pow. Wałcz. 244, 249, 250. Tarnawa, XXXIV. Wa<łcz, Walęez, Walecz, Waleze, l58.Tłuczania, X:X.X,18'1;Xx:X[V. Walda, Welcz~ Volzen.1 Cron, 167. Tomice, XI. 199. Wadowice, Crone, Corona, Krone,. ArnesI. 189, 191; II. 71, 96, 175, 218. III. 163, 164, 192, 286; VI'!. 203, krone, Arnskron, Deutsche Krone, 256; VIII. 66, 114, 117, 164; IX. XI. 00. 254, 262· 263; 'Ja!. 33, 38, 69, 73, Pow. Warszawa. 199, 385; XII. 27; XIV. 164; XVI. Bródno Stare, XXXIX. 280. Gocław, Xx. 286. Grodzisk, Xx. 286; 88; XVII. 69;XXDII. 62; XXVII. XXXVII 246. Lipków, X. 102. 88; :XVliI. 69; oXlX:III.62; XXVII. Otwock, XX[X. 179. Palmiry, 180; XXX. 181. XXXIV. 158, 159; XXXV. 61; XXXVI. 222, 225.,233, XXXVI. 5. Powsin. XXII. 117. 244; XXXVII. 208; X:XlXVIIII.296. Raszyn, III. 9:5. Swidry Wielikie, Wadowiakie, V. 167; XVI. 387. XVITI. 132; X:XI. 66, 249. UmiaPow. Wadowice, II. 63; IV. 195, stów, I. 3l .. 18'5. Wall'szawa, War279.. 311; VlIII. 66, 70, 150, 164, szowa, Warszewa, Varsovia, Var393; IX.90, 186, 253, 254, 262, 391; sehovia, I. 31, 185; II. 1, 3, 66, 73; XI. 67. 71; XII1.16O; XXIII. 84, 94, 95, 311, 341, 3~, 355, 358; 74? ILL 134; IV 114., 402., 404; VII. 239; VIII. 173, 396, 398; X. 9, 101, 102, 455, 457; XI. 110, 112, 118, 181, '275,2919, 342, 344., 417; XIII. 79" 266; XV 248; XVI. 268, 279, 200, 326, 330, 33'2, 412.~4.20, 427, 4'28; XVIII. 11~. 134; XIX. 60; XX.172, 278; XXI. 40, 61, 70, 71, 75, 76, 77, 91, 92, 248, 256, 259, 263, 265; XXVI.119, 127; XXVIII 29, 111, '2'15, 230; XXIX. 235; XX:XV. 66; XXXVI. 20, 26... 27, 36, 6\2. 69, 7,1; XXXVII. 145, 207, 209, 244, 412, 456; 45'9, 460, 469, 4'86; XXXVIII 210, 3013 44'6; X~XIX. 3'23, 367, 403. Warszawskie, XW. 412; XXXV. 60. Pow Wa~zawa, XXII.110, 160; XJXIII. 187 Gub.' WarszawSka, XVIII. 121; Wilanów, XXIlI. 117; XXV. 1m. Zakrzów Leśny, XXIII. 187. Pow Wąbrzeźno . Lisewo, xx!xrx. 28\3.. 289, 2-90. PQw. Wągrówiec. Łopienno, XXiX. 258; XXXIII 157; Rzym, XXV]II. 137. Skoki, IX.375. Pow. Wągrówiec VIII. 219; X!XVIU. 137; XXXIX. 1334.Wojciechów, XiXXll1X.~59, 2,91. Pow. Wejherowo. Bendargowo, Będargowo, IV. 321. Gdynia .xXVIII. 35; XXiXVII. 411. Gnieżdżewo, X:XXVII. 6. Luzin, fliX.91. Wejherowo, Wejerowo V. 321; VIII. 312, 314; XXVIII 103; XXXVII. 4'60. Ząblewo, V. 321 Pow. Welawa, Iława n. Preglem. Tapiowo, III. 103. Pow. Węgrów Podlaski. Cierpięta, XIX. 286. CzerwQnka, XX. 284, 283. Dr.gicz, XX. 286. Grabiny, XX. 286. Grębków, XX. 2£5. KsiężYZJIla, XX. 286. LeŚina, XX. 284.. 286, 288. Liw, XX. 285. Miedzna, XX. 284, 288 Polków, .XiX. 286. Prostyn, XX. 284 285, 288; XXVII. 486 Rabiany, XX. 286. Rowiska, XX. 286. Rzym karczma, XXVIII. 135-1138, 140 sadowne, XX. 2'85. Sekłok, Szakłak, X!X. 2-86. Soboń, XlIII 9, 12. Stawiska, XX. 286. Suchodół, XY 286. Węgrów, X.x. 278. 284, 287, 28'8; X:XVII. 120; XXVIII. 134;XXXVII. 485; XXXIX. 115, 121, .550. Pow Węgrów., XlIII. 9. Wielądki, XX. 286. Wielgie, XX. 286. Wieliczna, X,X 28,6. Wola KorytniJca, Xx. 286. Wyszików, XX. 284, '2'S8. Zgrzebichy, XX.. 286. Żelazów, Żelazowa, Xx. 286. Pow. WielicZJka (dawniejszy) BieńJków, VIII. 89. Bieżanów, Biere:anów, IV. 451; XI. 383; XXX. 37, 3·9, 41, 46-49, 51, 5660, 63, 65,68, 70 Bidory, V. 223. Bi'skupice, V. 226----"2.28; XXX. 5,1. Bodzanów, VIII. 11'2. Bogucice, IV. 287; XI. 270; X'X:X. 61. Borek Failęcki, XI.17, 18, 25, 32. 145. Bugaj l Xl. 17--121,24, 32, 34, 41-44, 13{}-,135, 145, 149, 159. lIH. XXX. 62; XXXVI. 224, 229. BY'szyca, X. 47; XXXVI. 245. Chorowice, VIII. 3·35; XI'!. 50, 219. Dobczy·ee, VI. 112 306; XI. 17, 32; Xlm. 62. Gdów, XXXIX. 294. Glichów, XXXVI. 246. Kędzierzynka, X. 94. Kobielniki, x.xrx. 104, W5. Kobierzyn, XVII. 232. Kunice, IX. 262 XII. 133. Łazany, X,XXIX. 334 Mogilany. VIII.335, 403. R~nowa, V. 87. Siepraw, VIII. 89; X. 47, 48; �748 749 XI. 17, 33, 13,6. 154, 192; XXIII. 71, 87; X,XX. 40, 43,56, 63, 72; XXXV. 25, 39. Sieraków1XXXV 27. XX!XVI.245. Sierpowice, XVI, 351. Sidz~na, Siędzina. XXX. 61; X'X:XVI.249. Skawina, II.68, 345; . V. 1222;VDII. 224, 335.,443; XI 17. 20, 21, 23, 29, 34, 40, 44, 47, 49, 140, 144. 146; XI. 24, 38, 44, 50, 123, 133-135, 191; "UL 62, 244, 245;XXII. 138; 'XXDII 154; XXIV. 106; XXX. 39-43, 45-49 52, 56, 62, 67; 71-73; X!XXI. 60. SkotnTh:i1 IV. 27:9; IX. 94; X. 47, 89; XIII. 44, ,83, 137. Skrzynka, XXJXVI. 245, 247.• 2'49. Stadniki, V. 224; X.' 94. Stry.S'zowa V. 225, 231. Swoszowice, VII. 112; VIII. 3a5; XI. 20-22, 30, 34, 147, 150. 1;57. Sledziejowi!ce, XX!X. 49. Świątniki Gocne, 'I. 62; XI. 17, 21, 23, 198; X,XX. 40-43, 45, 49, 50, 51, 5~1j9, 50, 62-64, 68, 70 -72. Sygneczów, XXX.71. Trombki, Trąbki, IX. 260; XXV. 32; XXXVI. 2419 Tyniec, III. 267; IV. 100, 337; V. :223, 278; VI. 295; VIllI. 160; rx. 94; X. 87, 119; XI. 20, 23, 34, 40, 44. 47, 130, 133, 134, 141, 147, 153; XII. 42.. 191; XIII. 64; XVIIlI. 108; X'XIII. 154; X'XXV. 19, '26-28; XXXVI. 240; XXXIX.598. Węglówka, XXXVI. 223, 229. WieliczJka, Magnum SaL. VeHczka, VieHczka, WieHcza Sól, [. 61, 64; II. 355; III. 347, 350, V. 91. 99, 100, 235; 278; 290; 391; 357, 385, .388; IV. 27'8, 291, 344; V. 91, 99, 100, 235, 278\ 290, 391; VI.6; VII. 212..238; VIII. 29, 112; I~. 102, 257, 259; X. 221, 324, 452; X'I. 17. 31, 35, 41, 42, 45, 418,49, 96, 111, 130, 132-134, 142, 144. 148, 322, 381; XIII. 50, 62, 65; XIV: 345, 400; XXI. 2.67; XXII. 162; XXVII. 155; XXVIII. 127; XX'X. 37-39, 41, 43, 46., 47, 5559, 61-65, 67-69, 71, 118, 217, XXXV. 8, '27.. 38, 40, 62, 68, 180; X!XXVI. 43, 49, 50. Wielickie, IV. 33'5. Pow. Wieliczka. II. 373; IV. 195; V. 100, 220, 233; VIL22Z; VIII. 49,56, 60.,89, lI7; IX. 64, 168, 197,253; X. 46, 47, 102, 448; XI. 73, 192, 342; XIV.167; XXIII. 5,9. 68, 70, 84, 92--94, 100, 105, 115; XXVIII. 136;X'XX. 36; XiXXV. 39, 69 Wierzbanowa,IJ:X. 64; 'XI. 73; XXIXVI. 244, 249. Wiśniowa, IX. 257, 259; XXIII 115. Witkowice, lXV. 151. Włosania, XU. 44, 50. Wola Duchacka., II 361, 362, 369; V. 289; XlI. 44, 52. 123, 134. Wrząsowa. XII 44, 220. Zablocie,. X. 255; XI.380. Zakliczyn, X. 168, 424; 'XX,X 42.. 43, 45, 5,1, 55, 65, 'ł2. za:k,rzówek, III. 162; XII. ,38; XXIV. 107 Z)bydniowice, XII. 44, 12~127, 137. Zręcz)'1ce, IV. 224, 231; XXXVI. 245. Zerosławice, XXXV·I. 215. Nazwy toponomastyczne pow. Wie-, Hczka. Bagienko las, V. 222, 223..231, gm, Skawina. Bańkoskie - przysiółek Bierczy, VUI. 153. Bory la,\. V. 222, gm. Skawina, Cmentarzysko pole, V. 224 om, Stadniki. Debrza - pastwisko, V. 224, gm. Stadniki. Dzwonia debrz., pastwisko, V. 226, gm. Stryszowa. Habiedowe. Habiedowy dó~, V. 226. gm. Lfpnik. Kąty - część wsi Lipnika, V. 226. Kościelisk - pole, V 224 225, gm. Stadniki. przysiół, V. 2'27, gm. Świątniki górne. Pow. Wieluń Komorniki, VIII. 220. Wieluń, X. 401; 'XXVI. 18, 23; XXXV. 66; X,XXVII. 270; XXXVIII. 232; XXXI'X. 246, 348. Wieluńskie, 'XVI. 428. Pow. Wieluń, VIII.220; XV. 2. Pow. Wieleń, XV. 2. Pow. Wielkie Strzelce. Kommorniken, XIX. 11, 12. Pow. Wielkie Strzelce, X!IX. 3, 12, 19, 27. Ujazd, II. 120. Pow. Włocławek. Brześć Kujawski, :XXXIX. 254, 257, 286,290 Choceń, 'XXI. 66, 250. Chodcz, VIII. 88. Dobrzyń, Dobrzeń, X'VI'I.75. Kowal, XXII 63. Kretki, VIII. 439. Lubień, XlXXVII 485. Smogorzewo, 'XX. 170. Włocławek, Radawek, Wrodaivek, X.9; XL 1&3; XVI. 428, 429; 'XVII. 164; XiXI 75, 270; XXVI. 8. 14; XXXVI. 394; XX1XVII. 24'2, 491. Pow Włocławek, XXXVII. 412. Pow. Włodawa Dominiczyn, XX,. 285. Gródek, Xx. 285. Irkuck. 'XX 286. Luta, XX. 285. Macoszyn Mały, Wielki, XX. 285. Majdan Stuleński, X'XI. 94. Opole, VIII. 284. 28!l, . ,90. Orchówek, X'X. 284, 288, 290 Ossowa. 'XX. 285. Ostrów, Xx. 285, 290. OstroW1ki, X'X. 284, 288. Parczew, XX. 278, 285,' 287.' Sosnowica, XX. 284, 2'88, 290. Sudybor XXV 5, 6. Uhrusk, Huhrusk. Huhrosko, XX. 284. 285, 28'8. Urszulin, XX. 285. Wereszczyn. Wydarta XiX. 284, 285, 288, 290 Wisznice, 'XX. 284, 288, 290. Włodawa, XIV. 332; XVIII. 121; XX 282, 284, 28~, 288, 290; XXI. 94. Pow. Włodawa, 'XiXV 5; XXIX. 153, 154; XXXIrI. 153. Pow. Włoszezowa. Błotna, XX. 172. Czaryż, XiI.272. Grodek, II.218. Krzepiń, 'XXXVI. 285. Pow. Wolsztyn. Bo-ruja Kościelna, XlXXIV. 200. Lubnica, Lobnitz, VIII. 302. Pow. Wołów. Belkau, Be]k, XIX. 3. Dęby, Dahme, Dambe, 'XIIX. 15. GHnaj, Gleinau, II, 13. Lubiąż, Lubens, Leubus, XVII. 117, 118. pawelschowe, Pawloszewo, XIX. 23. Pow. Wołów, X'I:Y 8. 23. Pow. Wołyń. Wołyń n. Odrą, III. 7; X'XXVI 283, 285. Pow. Wrocław. Bródź, Bróźdź, Protsch, XIX 8. Dęoby, Dempe, XIX. 15, 16. Dobkowic;>;., Dobchowicz, Duckwitz, xrx. 18. Kosel, Cosanowo, Cosnow, XIX. 13. Kostynlot. Kostenblutt, 'II. U8. N.am)'lSłów, XXXVII'!. 417. Osiel, Rosenthal, II 123. Protsch p. Bródź. 'XIX. 8. Scxbótka, Zobte. II. 118. Strachowice, X'X'XVHI. 327. Strv:egom(iec), XXXV ITI 417. Sumik, Neukirchen, II. 123. Sychowa, Baierhof, II. 123. Tyńcza, Tinz. Tyniec, Maly, DL 122, 123. Wielki Muchooor, Lohbriick, XXXVUl. 327. Wieś głupich Maćków, Miitzkendorf, II. 123. Wrocław, Vratislavia.. Breslau. I 25, 26, 223, �751 750 224; 1'1. 116, 122-124, 187, 289; VI. 288; VTII. 395; X. 9; XI. 110; XII. 108; XUI. 7, 62; XIV. 219; XVI. ZBZ, 417; 'XXII. 114; XXIV. 94; XXX.235; XXXI.92; XXXIII. 25; XX'XVI. 38; X;XXVII. 143, 145, 147, 152, 412... 457, 460. !Pow Wrocław, XI'X. 7,.. 8, 13, 16, 18; XX,XVII. 450. Pow. Września .. Borzykowo, IXiX'XIV.200. Czeszewo, XXXVIII. 302. Miłosław, IV. 153. WrzeŚinia" Wresohen, X:IV. 3~2. Pow. Wschowa. Lubania, 'X'X'XVII 147. Łys~ny. IV. 153. Wschowa, yschovia., Veschov, Czechowa, Wrowstat, Freistat, Frauenstadt, Fraustadt, . Wyrzysk, Wy- XXXV. 7'0. Zgnilki, XX'XIX. 80, 291. Pow. Wysokie Mazowieckie. Tykocin, VII. 96; XXIII. 66; XXV. 2; 'X;XVI'I. 120; XXVIII. 132.. TykocińSkie" V. 378, 379; VI 34, 36; !XX. 301-302; X;X'XV. 60. Wysokie Mazowieckie, .xXIII66. Pow. Wysokie Mazowieckie, 'X:x.XII. 41. Pow. zabrze. Chudow, Chudoba,Chudów,XIX 11. Dombrawa, X'IX. 19. Zabrze, XVI. 103; X'X'XVII. 410. Pow. Za!brze, X~X. 11.. 19. Pow. Zamość. Lipsko, XXII. 157. Radochoszcz, 'Xx)XI. 166. Skiel'bieszów, XXI 95. Szczebrzeszyn., 'XXVIII. 174, rzysko, :' Un- Wrowinstat, XlX'XV'II. 70. Pow. Wyrzys!lc Nakło, XIX. M. . Schova, schova, Wyritz, Wirsitz, 182. Tworyczów, VI. 36. Udrycz, XXXI. 166. Wielącze, X'XIII. 157. Zamość, I. 125; IV. 56; VrI. 215; XIII. '295; 'XIX. 182; XXIJ1I. 154; XXVIII. 175" 17 6; XXXVI. 392; XXIXVII 207, 209. zamojskie, II. 366; xxvrn. 173, 17'5, 177; XX!XIX. 235. Pow. zamość, XXII. 122; 'XXIII 63, 92, 157, 182. XXlXI. 166 Zwierzyniec, XX 224. XXVIII. 175. Pow. Zawiercie, ,XIX. 224, Pow Ząllkowice. Baitzen, Bycyn, Byczyn, xrx. 5. Jaworek, Henrici Villa, Heinersdor!, iII. 123. J.ajor6w" Henryków, II. 118. Kamieniec, Kamenz, II. 118. Płonica, Darndor!, 1'1. 123. Rozotinice, Alberti Villa, Olbersdor!, H. 123. Strankowa,. Strąkowa, Kunzonis Villa, Kunzendor!, II. 123. Ząbkowice, Frankenstejn, Franksztyn, Frankensztyn, XXXVII. 411; XXlXVrII. 417. Ziębice, XXXVII. 411. 1 Pow. Zielona Góra. Bark., Borek, XIY Dambrowa, 7. Dąbrowa, XliX. 19. Griinberg,XXXVI. Dammerau, Zielona Góra, 395; IV. 153. Pow Ziębice. Jaworowice, II. 118. Pow. Złota Góra. Złotoria. Studnica, Stendnitz, 1'1 121, 122. Złota Góora, Zlotorya, Goldberg, Aurum, III. 12.1; XXXVIII. 417. Pow. Złotowo. Sępólną, Sampolno, Sempelburg, Sempilbork, Sempalbork,XXVIII 103. Zempelkow, Zimpel, Zemp lin, Czympelin, XVII. 188. Pow. Żegań. Cosla, XIX Vetus, 13. żegań, Saganum, Zagano, Sagan, Sag- II. 115, 123, 193; XXXVII'I. 417; XIX. 13; X'XXVIII. 417. Pow. Żnin. Biskupin,. XXX. 268; XXXVI. 176,281, 282, 26~292, 294, 296, 3~304. 306--308. Wenecja. XXVIII. 125, 136. Żnin, IV. 153; XXXVII. 242. Pow. Żywiecki. Bierna, XXXVI. 245, 250. Bystra. V. 263; XXXVI. 223, 224, 250. Cisiec., XXXV. 44. Czernichów, XX~XVI. 223,224, 229. Dzielec, V. 36,5.Hu cłsko, II. 366. Jeleśnia II. '366; XI. 382; 'XXVIrI. 79; XXX. 16u; XXXV. 43; .XlXXVI 229. JUS1JCzyna,XVI. 79. Kames·zni.ca, 1'1 3;X'XVIII. Bo-82, 84 87; 90, 92; X'XXII. 81; XXXV.42. 44---4i8, 5'0. Kocierz, 'X1X!XVI.223. 224, 2.29, 232; 244; 245;250. Kocoń, XXVI 245. Koszarów, XXIII. 154; XXXV. 19, 28. Krzeszów, XXXVI. 223, 224, .24~.. 248, 250. Krzyżowa, XX'XV. 43. Lachowice, ~XVIlI.84, 92; XXXVI. 2'29,245. Las, 'XXXVI. 223, 250 Leśna, XXXVIII. 62. Lipową, V. 366 Łękawice, X!XVIII. 79. Międzybrodzie, X'XXI.149. Milówka, XiXXV. 2~, 39, 44---47. Moszczanica, X.40, 175, 176, 17.9,J04, 431; X'XIV 117; XcXXVI.224, 261....277. Na Chałupiskach, XXXV. 47. Nieledwia,X!XXV. 50. Oczków, XXXVI. 224 Pewel Ślemieńska, XXXVI. 245.Pietrzyikowice, Xl. 399; XXXVI. 250 Radziechów, X'XXV. 50. Rajcza, X. 94, 97; num, XXVIII. 78 83; XXXI 88; XXXV. 44, 51. Rycyrka, Rycerka Góra, XXX. 90; XXXV. 2, 43, 51, 52; XXXIX. 333. Ślemień, I1.1B1; II. 4,27 6; XlXVIrI. 7,9; XX'XVI. 223. Słotwina, V.365, 366; VIII 83, 424; XXXI. 83; XXXVI. 242, 246, 249, 250. SóL, XXXI. 65, B6, 174; X'XXV. 51, 52, 64. Sopotnia Ma'ła. IX.60; XIV. 166; XXVIII. 83; XXXI. 140. Stryszawa, XVI. 86, 87; XXXVI. 232, 249, 2:50. Sucha,.. I. 144; XVI 86, 87; VII. 112; VII'I. 66, 114, 116, 117, 126; IX. 19" 188; X. 23, 27, 220, 337; XII. 4, 10,2; XIV. 297, 302, 368. 3711,379; 'XVI. 304, 305, 316, 387; XX. 246; XXIV. 98; XX'X'IV.167; XXXVI. 22'l. 245, 250. Surowe. V. 36{). Szare, XXXV. 47. Targoszów, XXXVI. 248.' Tarnawa, XVII. 108·. Tarnawa Górna, Dolna, XXXVI. 223, 224,' 244, 245, 250; 293; 2199. Uj soły, X. 97; XXXV. 51, 52. WęgierSkie Górki, XXXI. 88;XXXI. 88; XXXV.47. Wieprz, XXVIII. 7ą, 79, 84, 86. Zembrzyce, XVI. 88 Złotna, VII. 203. Żywiec, Saybusch, Saubusch, II. 7:2, 96, 181; 366; 395; I'll. 269; VII. 29, 31, 42, 91, 92, 225; 257, 284; VIII 424; X'EX. 262; X. 97, 242, 265, 323; XI. 4'5"272, 326, 349, 3·80; 395; 400; XII. 10, 2.2, 27,. 276; XVI. 2; X'XIII. 154; XXVIII. 76, 84 ·XlXXI. 65, 7&---80,82, 86--8.9, 1 90, 91; 140; XXXII. 79; XXXIV. 167, 169; XIXXV. 13, 18, 24, 41, 42, 4B, 50, 61, 65---,67; XXXVI. 226, 246; .xX'XVIII. 62 Żywieckie, VII. 218,. 23'5; XV~ 14; XXI. 78, 80; X'XVIII. 71-73, 75; XXXI �752 l I I f i I ·1 t l '1 ! f, • i, 66, 83, 87-89, 140: 142, 143, 149, XX:XV. 48-50, 64; XX\XVIII. 62. Pow. Zywiec. IV. 196; V, 365; VII. 91, 256, 257, 322; VIII. 83; IX. 19, 60. 188; 'X. 23, 40; XIV. 300, 37'1; X:XIII. 82, 83, 105., 154; XXIV. 98; XXX. 164, 166; XXXI. 86; XXXV 69,.. 186. Nawy toponomastyczne pow. Zywiec Barbaryczna polana, XXVIII. 188. Bór zabudowanie, VII. 2194. Brzeziny zabudowanie, VI. 294. Jaśków - zabudowanie, VI. 294. KaroLówka - nazwa miejscowości, XXXV. 47. Kasperski na Kasperkach osada samotnicza, XXXV. 43. Kocierskilas, XX.XI. 87. Lipowa grupa zabudowań, y-r. 294. Mitówka, XXXV. 47. Mlyny - zabudowania, VI. 294. Na chalupisku, XXXV. 47. Na kosarzyskach zabudowania VI 294. Pila Niżnia i Wyżnia zabudowania, VI. 294. Pod Ukośne - zabudowanie, VI.94. Przyslop, ,XXXVIII. 88. polana. Przyslop, 'XXXV. 47. Rachowiec las, XXXI. 86. Sopotnia Mala, XXXV. 174, 17·5. 178. Srobito łąka., XXXI.89. Za drogq zabudowanie. VI. 294. Zbójnicok miej,sce w lasach Rycerki Górnej, XX.XV. 51, 53. Zwardońska Slanica, XXXV. 51. D a w n e K s ięs t w a Woj ewództwa - Ziemie: K s i ą s t w a: Cieszyńskie, VI. 282, 283--'288; XXXIII. 148. LigJnickie. II. 291. Łowicikie, XXX. 259; XXXV. 172. Niskie, II. 117. Poznańskie I. 58, 189; II. 87; nI. 2; IV. 59; XI. 98; XXXVIII. 3<H. 151 Swidnickie, II. 291. Warszawskie, XXXVt 91. Wrocławskie, II. 291. Woj e w 6 d z t wa: Białostockie. XXXI. 164, 174; XXX'lV.195, 204, 220" 232, 237, 258, 263. KieleC!kie, X'XXIV. 195, 205, 220, 23:1,.233, 263. Krakowskie, VI 287, 376; XXII. 161; XXXIV. 196, 205, 220, 233,. 235, 238; 256,263. Lulb'elskie, XX. 282, 283; XXXrII 5, 7, 8. 13. X'XJCIV. 19Q, 206, 221, 233, 238, 258; 259. XXXVIII. 320, 321. Łódzkie, X'X'XIV. 198, 210,. 225, 233; 237, 241, 258. Mazowieckie, XX. 282. 283. Podlaskie, XX. 281 -284 Pomorskie, XXXI. 165; XXX[V. 198, 212, 226" 233, 236, 199, 213" 226, 232, 234, 236, 237, 244, 2518, 263. Rzeszowskie, XXXIX.459. Poznańskie, XXXIV. XX'XIX. 453. Sandomierskie, XXI. 51. Slą5kie" XXIV. 214, 228, 234, 240, 247, 256 Warszavvskie. XXXIII. 5; 7, 8, 9; XXXIV. 204 216, 231,235, 248,., 256, 259' XXXIX. 246. Wrocławskie,. XXXVII 411. Z ie m ie: Bytowska, XXXvII. 410. Chełmska, .XJX. 271, 282,. 283, 318; XXV. 54; XXVI 163. Chełmińska, X:X'XV. 185; XXXV. 185; X'X'XIX. 336 Ciechanovvska .. XXV'll. 171. Cieszyńska, III. 382; V 88; X:XVII. 171; XXVIII. 111. D0l?rzyńska, XVIrI. 99; XXIV. 101. Gnieźnieńska, XXV. 142 Krakowska.; II. 74; XXI. 64; XXVIII. 21; 'XXXV 22, .26, 29, 36" 61-63,65,67,69--71; XXXVI. 226; XX:XVIII. 453. Lęborska, VI'll. 300, 301. Lubartowska, XXVII. 174. Lubelska, XXX. 180. Lubuska, XXXVII. 412, 417, 454; XXXVIII. 453. Łemkowska, XXXV. 188. ŁęczyCka, XXIV.101 Malborska, 'XX'XV. 175. Mielecka, XXXI.110.111, 157. Opoczyńska, X·XXI. 164. !Płocka, II'I. 369. Podlaska, ·XX. 211. Pszczyńska" X'XIX. 129. RadomSka, X'XII. 64; XXV. 53. Sandomierska,' HI. 7. Sądecka, I. 192; VIII. 263; XI. 422.. 440; 'XXXI. 17,3; XXXV. 25, 37; XXXVI. 256; XXXVII. 163. Strzałkowska, VIII. 302. Tucholska, X'X'XV. 17'9. Wańska, Wansea, Wanzeka, Watisca, Wqska, XXVI. 148. Z!łotowska, ,X'X:XI. 168. ZYWiecka, X'XXV. 4L, 51. Ziemie lechickie, II. 100. Ziemie Odzyskane, XXXVIII. 2.35, 206, <tlX), 4'54...464, 477; XXXVIII. 171, 172, 200 Ziemie Słowiańskie, II. 114. Gniewska, Nazwy miejscowości btiższego poLskich bez okreśLenia. p. Malchow" XI'X. 2. p. CeSkowo, Ucieszkowo, XIX. 2. Banatki, Banatky, X]X. 3. Baumgarten, p. Dębowice, XI'X. 16. Benatky, BeneUce, X'DX. 3. BeLgrad, BieLsgrad, .xmx:. 26. BonatiC~. Bonieti'ce, roX, 3. Beranow, XIX. 5. Berawa, Bern6w, Beryna, XIX. 5. Berez6w, XXXV. 17'5. Berky, liX. 5. Bernau, XlIX, 5. Beroun, XIX. 5. Berst (st. słow.).. XIX. 8. Bialobór, XIX. 7. Bialogród, XIX. 26. Bierzan6w" Bierzyno., XIX. 5. Bor, Boreczek,' XTX. 7. Borek, BOTka, Borków, Borki., XIX. 7. Bornow, Borov,' XIX, 7. Borowa, Borowe, BoraAmatienhof, Autischkau, 48 Lud -"Tom ,p. Autischkau, XL wice, Borów.,' Borówie~ tXIlX. 7. Borek" XIX. 7. Borowna, Borownica, Borowno, .XIlIXL 7. Borowa,\ Borowe, Borowice, Borów, Borówiec, XI,X. 7. Borgk, BOTek, XIX. 7. Borowna, BorowBorój Boryń, XIX. 7. Borislawitz, BorisLawitz, Borzes1awice, BorzesLavitz, Borzesławice, Borzysławice, BorzisLavicz, Borzislawitz, BorZi'5.1a'wiz, BO&zyslavicz, Borzyslawiee, XIX. 7. Bras law, lXI,X:.5. Borgk, Brody, Bród, Bródek, Bródki, XIX. 8. Broszóu;, p. Brzezowo.. XIX. 9. Brzesetz, p. Brześć, XIX. 8. Brzeszcz, Brzeszczin, XIX. 8. Brzeste, 'XIX. 8. Brzeście,., Brześć, XIX. 8. Brzezina, XIX. 8. Bukowina, Xl'X. 28. Burk, Bu'rg, p. Borek, XIX. 7.! Buttermilchhof (1782~. p. Serwatków, XIX. 9. Chischi, .xmX. 14. Chmielnik, XI,X. 15. Chorośnica, XIX. 10. Choza, xrx. 3, p. Koza. Chroczuez pow. OpoJe, p. Chróśnice, XIX. 11. ChrQsna, 'XIX. 10. Chroschine, p. Chróścina, XliX. 10. Chrost, Chrust, Chruste, XIX. 10, p. Chróst: Chrostowiec, OOIIX. 10. Chróściee, p. Lignica, Chrustan,. 'p. ,Chróścina, xrx. 11. Chua doba, p. Kluszbor1k, OleSko Prudnik Zalbrzeski, XIX. 11. Cerekwica, XIX 6. Ceskowo, p. Autischkau, XIX.' 2. Cescouo, p. Autischka'll, X'IX 2. Cessoiva, p. Cieszowa, XIX 15. Ciechów, XIX. 3. Ciechowice, 'XliX. 3. Cieszan6w, Cieszanowice, Cieszyn, XI'X. 3. Cieszecin, X'IX. Cieszkowo, XIX. 3. Cieszowa, p. Czissewa. 'XIX. 15 Cieszyn, XIX. 3. Cirk- �754 ?55 wica, XIX. 6. Cisiec, Cisek, CiCi'Sk~ Cisna, Cisowiec, Cisów Las, XIX. ~, 22. Cisine, .xmx. 14. Kaszubska Jlazwa miej'gGOwoŚCi Ciska, XIX. 14. Cisówka, iX:IX. 15. Comorno, Co moro v, Comorrn, p. Komorno, )Q]jX. 11 Comorow, p. Kummernik, xrx. 11. Cosel, XIX. 12. Cozla, XIX. 13. Crestina, p. Chróścina, XIX. 11. Cro'scina, p. Chróśeina, XIX. 10, Crotschicz, P. Chróścice, ,x'IiX. 11. Cumernaw, P. Komorno, XIX. 11. Czischowa, p. Lubli:niec, ,x,IX!. 15. Cissek, p. Czyżki, XIX. 14. Cissowa, ,X'LX 15. Czissewa, Cissówka,XIJX. 1'5. Cziszky, ()QLX. 14. 9zyschowa, XIX. 15. Czyssek, XIX 14. Dambowa, Dembowa, Dembrowa, . Dębowa, XIX. 16. Darnnig, xrx. 15. Dąlbiki, Dąbnica, Dą'bowa.~ XIX. 16. Damni<g, ·XiItx. 15, Da,brawa, p. Dombrau, Dammer, xrx. 19. Dąbrowa, Dąbrowica, Dąbrówka, XI'X. 6; XIX. 19 Debeszowa, x,rx. 17. Delnica. Delnicia, DHnicza, XIX. 20. DęIbowiec, XIX. 22. Dirgowicz, p siec, Dziergowitz, schowicz, Dobeschav, Dobie- Dobiessowicz, Dobi- Dobieslawice., Dobieszów, Dobieszowice, DobieszY'n, Dobieszwa, xrx. 17.' Dobre Dembie, XIX. 16 Dobre Danile, p. Dębio. Dębie, XJLX. 16. Dobrociesz, XIX. 17. Dobro.sł.awice, Dobroslauici, schau, Dobroslauicz, broslavici, Dobroslauiz, Dobroslavicz, Do.Dobro- Dobrogostowa DobrogoŚ£"y, Dobrogoszcz, XIX!. 17. Dobrzeszów, XiIiX. 17. Dolgenbrod, . xrnx. 8. Dołężyn, Dolanzin, Dolenzin, Dollendzin, XIX. 18. Dombrau, p. Dąbrowa XIX. 19. Dubienk:a, XIX. 15. Dzelco, p. Dziełow, xrx 19, Dzelnica, Dzieliniec, Dzielnica, Dzielniczka, Dzielnitz ke, X'IX. Dzielau, 19. (ka), Dzielniz, Dzielun_ DZielow, 20. DZielawy, DZielow, Dziela, XIX. Dzierżanów, .xIX. 21. Dzierżęcin, XIX 21. Dzierżkowice, XIX. 21. Dzierżków, XIX. 21. Dzierżybądz, XI;X .. 21. DZierżysławice.) XIX. 21. DZiewi<n, III 3,81. Franzdorj, p. Głogowiec, XIX. 21. Gąsocin, XIX. 30. Gąsino, XIX. 30 Gieraltowice, Gierdltowic, Gieraltowicz, Gieraltowitz, GieraltClwitze, GerartoWitz, XIX. 22, 23. Gniewięcin, Gniewkowo, Gniewków, XIX, 24. Gniewow, p. Gniewów, Gniewoj, Gni'U)ow, Gniewy\ ,XILXl 23, 24. Gniezno, XlIX. 12. Głogowiec" Głogów, X!..X. 22. Gogolin, XiIJXi.30. Gola Golec Golce, .x IX. 2 4. Gotębino, ~lX. 30: Gosław, X['XI. 25. Gostkowo" XIX. 25. Gostków, XIX. 25. Gostolin, XIX. 25. Gościejewo, Gościlejów, XIiX. 25. Gościeszyna, XIX. 25. czanów~ x.nx. 25. Goszczewo, XIX. 25. Goszyce, Goszczyce, 1 Goschtitz. Goschitz, dzin, kow, Grzensin, Grzetzyn, GreGren- XVTI. 189. Rznak... p. Rznakow XViII. 189. Iwno, XI,X. 12. Jarzębnik, XIX. 15. Jastrzębnik, XIX. 15. Jastrzębie, JalSt<r~ę'biec, Jastrzębia, J<lIStrzębica, Ja:strząbka, Jastrzębniki, 'IX. 30. KomoroWo, Komorowo, Komorowice, Komorniki, JelLX'. 11. Jastriuba, Jastroue, Jastrove, I)QIIX.30. Koza, Kozłov, XI'X. 3. Kruszwica, 'XIX. 6. Leonowo, liX 294. Łaziska, III. 36,1. Łysiec, XLX. 22 Malchow, p. Amalienhoj, XIX. 2. Małgo~z. III 331; XIX. 25. Męcina, XIX. 28 Mielec, XIX. 22. M~ł!ków, XXXTlI. 149 Międzybórz, XIX. 7. Międzybródź, oXlliX.8, Mogilno, Krwilowa, IV. 443. MośeUlka, VILI. 70. Mycynowice, MiLtzenov, VIII. 277. Naczesławice, p. GrossNimsdorj, XL'X. 28. Naczesławice, Dziergowitz, Dzergowc, iXLx.. 21. Gieraltowiz, watków, zen, Grensen, Grenzyn, szin, XIX. 29. Irrschnocke, Dziergowice, Dziergowiz, disce, Grodziecz, Grodecz, XCIX. Grodiszcze, xrx. 27. Gross Nimsdorj, p. Naczesl':lwice. Grudynia, XIX 28. Grzędzin, Grzen26. Naczeslawicz, cisławice, cze. Naczisławice, Nacezchlai, Naceslavichi. Naculchscz, Naceslavi- Naceslavicze, Nacislowic, NadborY,XIX. Goschietz, Na- 7. XIX. 28 Nieramice, p Nacze- XIX. XIX. X'XVI. 14. Nymsdorj, sławice. Pawlowiczka, Golensieczke, XIX. 23. Podborze, Podbó-rz, X.LXi. 7. Villa, Pomansdorj, Dambovez, X'IIX. 16. Przedlbórz, XIX. 7. Rybarze, p. Fischerei, wioska nad Odrą 1X:IJx. 21. Sabulkow, p. ZabeJ1ków. Samogosz. XIX. 25. 25. Gościejewo, GoŚciejów. 25. Gościeszyna, XIX. 25. Grochowiszcza, p. Grochowiska, Grochowica, n. 284. Grodice, XIX. 27 Grotków, XIX. 27. Grodziec, XIX. 27. Grodzisk XIX. 27. Grodzisko, XIX 27. Grodzisko, Groetsch, Gradice, Grodische, ce, Gro48' Pawlowitze, PawlowiPaw low i.zny, p. Schukalycz, Schukalicz, kelicz, C2Ukal~tt, XVII Serwatków, 187. Ser- Tschanchelwitz, Zerwot- XIX. Buttermilchhof, Siecteszyce, Siecieszyn, witz, Seschwitz, chicz Zeschinz, 18'&-189. Stary Seschwitz, Folwark, 9. Sechs- Zesschicz, IX:LX. 2. Strzelno, werk, Schu- Zuchalit2, ZeXVII. AltvorX1lX. 12. Trzemeszno, XIX. 12. Uciechowice, Uceskov, Uciszki, Ucieszków, Uciszków, Uczeschkaw, Uczekaw, Ucziszkowa, skowiz" Ucziszków, Usecowiz, Uczi- Utiescowy, Utzeskaw, XiDX. 2, 3 p, Antischk.au... Vcescou, Vcescow, Vczescav, Vczeskaw, Wcescaw, Wescaw, XIX. 2, p. Autischkcw. kow Zabelkau, Zabilkow, kuo~. xrx. ZabyUwow, ZabelZabil- Zawelkow, Zabków XIX. p. Zabłocie, XIX. 4. Zweibrodt, XVrI. 18'7. Zweihojj, Kelchowo, Kelzovc XVII - 186. Zochlan, p. Tschanchelwitz, XVII. 188. Zwierzyniec, XIX. 22. Za dąbrowie, IX[. 19. 4. Zabików, '3. Zablacz, Nazwy toponomastyczne bez bliższe- go określenia. G. Białobrzezie 3'95. plicy, Jerozolima iXIXVIII. Śląsk, XIXiXVI. nazwa ka13·9. Karczma XV. 109. Karcz.xXV. 49; XIXiVIItI. na Ferkałówce, ma Rzym, XIXIX!1. 101. Karczma u Berka, V. 10'9. Karczma u Huberta, ,XlV. 109. Karczma w Inwałdzie, XV. 109. Minda, Mynda, gw. Kaszubska, XVII. 75. Na księżycu, XX,XIX. 143. Na cudaku, klasztor, XXVI. 154. Na zadusznym, IXJXOOI,X.143. Koza, �. ?5? ?56 Wolsza, IXlV. 330, 335. Wolsyn, Złotniki, Ul. 3'81. Nazwy zamków. lilII. 99. Orawski, XXXIX. 429, 430. Łyszkowice, w łowickim, IXlXVI. 72. Oświęcim, nad Sołą, yr.r. 198, Plawiec, V. 244, 24'5, 305. Sądecz nad Sołą, ViI[. 1'98. Siewierz nad Sołą,. VII. 1'98. Sobień, XIII. 40; XXXI. 36. Tropsztyn nad Dunajcem, VH. 203. Wenecja zamek, XXVI!II. P a r t u g a l ia. Republica Portuguesa, P. Portugalczycy. II. 111; VUlI. 96; X. 262; XIV. 191; XXII. 103; x:xnI. 162; XXx. 230; XXXII. 192; XXXVIII. 215; xx.xrx:. 1219. P r us y, p. P~usacy. Prusy I. 28, 92; II. 64, 94, 117. 125, 172., 182, 194; Ul 18; IV. 393; VIII. 396; ·X. 111, 134, 136; XI. 41, 69, 244, 251; X,IV. 43, 47, 4:9; XV. 224; XV 13, 100; X'VrrI. 100, 224; ·X;X. 14, 92; XXX. 240; XXXI. 131; XXXIII. 65; XiXXVI 379,380; XXXVrI. 413; XXXVIII. 402. Prusy Królewskie Marchia Brandenburska. Mlecewo, Mleczewo.) Mlekówka, Mlekarnia, Mlekawnia, LX. 10. !Prusy Królewskie, I. 74; XVI. 179; X;X. 315; XX:XV 194. Ziemia Chełmińska, Michałowska, Pomerania i Prusy zachodnie. )I XXVIII. 2'39. Santok, Sątok, Santoch, Zantoch, Sutoc. Zutoc, XXXIX. 278, 2'82, 286, 290 311 Marchia W~hodnia, XXXVII. 200, 270. Pomezania, prowincja dawnych Prus, XXII. l. 8ambia, Bissena, Y Kraina nadbałtycka. XI. 300; XXXIX. 293, 357, 300. Pr u s y Wsc h odn ie. I. 90, 92; II. 181.., 189; III. 85, 96, 387; IV. 58; XVIII. 132, 135; X,XII. 7; XXiX. 227,. 228; XXXI. 172; XXXIII. 141; X:X,XV. 184, 190, 191, 194; X:XXVII. 414 415. 420 Samland. Chelchen, KaHinowen, Karbow- . XXXV. 190, Królewiec, XXXI'X. 300, 371. Natangia, XXII. 1; XXXIV' 357, 358, 3,60.,3'7'1.Szlapoken, XJXJCTX.358. Wielbark, Wielba'rk, Wielburg, Wmenburg pow. Szczytno, XXXIX.40 P r u s y Z a c h a d n i e. !Prusy Zachodnie, I. 90, 184, 220, 267; II. 96; 87, 100. 105; V 371; VI. 311; VII. 9,7; VIIT. 400; XI. 83, 112, 187; XXI'I. 22; XXVIII. 39; XXIX. 180; XXXI. 97~99. R a s j a, ,p. też Z.S.R.R. Rosja, 1. 113-115, 146. 150, 185; 'II. 64, 107, 172, 263, 265" 306; III. 177, 179, 294; IV. 4.. 68, 72, 77, 130, 149, 328, 33,9, 403" 4J04;V. 27, 176, 188; VI. 26, 124; VII. 80; VIII. 9'6; XI. 244..,285, 328; XIII. Hn, 293; XIV. 34, 55, 67, 193, 22.2, 3'90; XV. 27'1; XVII. 141.. 167, 168, 17'0; XVIH. 136, 228; XX. 282; XXV. 3, 100; XXVII. 141; XXIX. 145, 197; XXX. 18, 220, 229; 'XJXXI. 17, 29; XXXII. 85; XXXIV. 421 48, 513, 60, 179, 285; XXXVI. 23; XXXVII. 268, 324, 477; XiXXVIII 40, 42, "08, 212, 381.1 402. Archangielsk, II. 5, 101; VI. 239; XII. 340; ~X. 229 Gub. Archangielska, II. 5, 7, 8, 101, sken, Krzywen, 305, 306; 'IV. 4. Gub. Astrachańska, III. 325. Barnauł, II. 196, 197. Bohaczka, XVI 173. Pow. Borysow IE 215, 216. Brańsk, ~XJXII. '41. Bresno :vsk, XXXVI. 91 Pow: Bychowski, II. 373. Pow. ByriuczyńskL XXVII. 26. Carewokokszajs'k, XVIII. 110. Charkow, VII. 237. Pow. Cha:r'ków, IV. 328; XXVI. 61; X,XXIV. 29 Gub. Charkowska, XXXIII. 29.. Chersan, XI. 220. Gub. Chersońska II. 18; XV. 58 61; IV. 328; XJXVI. 48-513, 58-60, 63. ChersońSkie Pomorze, II. 321. Chołopienicze, II. 216. Czernigow, Czernichow.. XVI. 413; XXXIV. 122. Gu<b.Czernichowska, IV. 328;,VI. 403;VII. 335; XXVI 52.. Dankowo, XiXV. 53 Dor:ohy, XXXVI. 95. Pow. Dorobujaski, XXV 59 Pow. Hadziacki, XVII. 27. !Pow. Ihumeńsk~\ II. 211. Jałta, XXXIV. 90 Gub. Jall'osław'Ska, XXX. 229. Jekaterinodar, XXX. 124. Jek.aterinoslaw, ,X'XlXIII 29. Gub. Jeil<'atierinosławska, II. 17; XXXIII. 29. ~lizawetgrad, XXVI. 47., 52,58. Pow Elizawetgradziki, I. 147. Jenisejsk, II. 306; XlXiXVIII. 259. Pow. Jelniński, x.xV. 58 Kaługa, III. 135; X. 147; XXVI.' 98 Kandałaksza, II. 8; VII. 2 Kazań. XJXX. 229; XXXVI. 91. 'Kiemi, IiI. 5, 8, 101. K!ijów, Kiew, Kyow, II. 95, 272; III. 103, 115 116; IV. 34; VI. 402, 403; X. 147, 455; I 202, 220, 326; XII. 34'1; XIV. 75, 207, 208; XXIII: 47; ~xVI 128; XXIX. 179; XXXII. 140; ~III. 4, B; XX:XIVII. l, 207. Kijow- skie, IV. 328; XI 422; XIV. 221; XXX. 20, 30; XXXIII. 29. Kostionki, XXII. 78. Kostroma, '(IV. 87; XX'X. 299; XXXV 95. Pow. Krasne, XXV. 56,57; IX. 87. KTemenczug, II.95, 321. Krzysztofówka, I. 20? Kubań, XXXIII. 157. Leningrad, PeterSburg, XXVI. 127. iPow. LepelSk~) II. 212. Liniewka, XXV. 57. Pow. Lipowiecki, XI. 202. Litwinowo, X1XV. 53. Lodomeria, lXIXlXIVI. 38.. 62. Pow. Mezeński, II.3oo. Między!borze; X. 52, 58. Mieszczera: Gub. Penzeńska, Riazańska, Tambowska, XJXXVI. 96; XJCX:]X. Mińsk, XXXVI. 90, 91. Gub. Mińska, IV. 3 5, 327, 328; VII. 216 222' XI. 212; XIV. 245; X:x1xUI.' 9. Minusińsk, XXV. 1, 2.; XiXXV. 30. Mohylów, Mogilew, VII. 224; XXXVI. 95. Mohilowski~ I. 120; II. 373; IV. 328~ )CI 3'18;XXX 17, 30. Gub. Mohilowsika, II. 1819,2U. Moskwa, II. 25, 64; III. 102; IV. 339; XIV. 68; xvm. 200;X:XVIII. 9; XXIX. 181, 182; XXXI. 132; XXJXVI. 9ł., T i 95-97; XXXVIII. 44, 148~ XXXI,X. 3, 6, 28.. Możajsk, X. 147. Murom, XXXVI. 96. Ni1l:opoIł XXXIV. 82, 124, 135. Gub. Niźegorodzk.a, II. 101. Nowgorod, II. 5, 9; III. 98; XIV. 86, 87; XXVI. 98; XiXXVI. 91, 95. Nowgorodcy, II. 6; XXIV. 82. Okręg KargopolskL XIXXIX. 422. Oleszew, VI. 403. Ołeikseńce, XXVI. 47. Gub· Ołoniecka, II. 9; XXVIII. 10. Pow. Onega, II. 5, 101. Orsza, III. 981 109. Gub. Oreł, VII. 224; X'XVI. 96. Orenburg, XII. 341; �759 758 XXX 229. Perm, XU. 341; XiXXVIII. 236. Permiacy, XXXVIII. 236, 268. Gub. Permska, XXXIII. 11. Pereźyr, II 211. Petersburg. Peterburg, Leningrad, IV. 118, 339, 118, 339. VII. 112; XIV, 191; X~IV. 95; XXXVI. 38, 60, 75., 91, 104; XXXIX. 3, 6, 9, 10, 28. Pow. Pineżski, II. 101. Pohrebyszcze, XXX, 234. Połock Polocia, Polocium, Polotesk, Pol- tesk, III. 98, 115; I·X. 86; X'XXVI. 9:5. Połonne, X.X:XV. 192 Gub. Połtawska, XXV. 5'6, fil, 60; XXiXTV. 88. Pow. Poreczski, XXV. 56. Poniuju, II. 8. Pow. Powieniecki, II. 9. Poznan:ki. IX '87. Prus in, XI. 318. Psków, III. 48, 102; IX..86; XXXVI. 95 Gub. Pskowska, II. 211. P-ow. Pudożański, iXIXiXIII.89. Riazań, X,XVI. 98. Rostow nad Donem, X. 136. Rudzko, VII. 22'2. Rytkowa, XI 28'2. Samara, I. 114; XXX. 229 Gub. Sama1rska, IV. 339 Saratów.., XiII. 341. Sarny, XXXI. 27. SemilpaŁatins\k, V. 10. Siewierz, III. 98, 115; XXXVI. 96. Pow. Sineski, II. 7. Pow. Skirski, XVI. 3511.Smoleńsk, III. 9a., 115; VII. 224; ,X. 147; XVI. 3'8. Pow. Smoleński, XL 21812; XXV. 53, 54, 59. Smoleńszczyzna, XXV. 5·2. Gub. Smoleńska, IV. 327; XV. 52; XXX. 19. Sołoma.., X. 1(}6.Soroki, II. 8. Stanica !Pawłowska, II. 86. Stanica Ulbińska, II. 109r7, Starodub, XVI. 321. Starosz;czer1b\ynówka, XiXVI. 49. Stefanin, XXVII. 138. Stretijówka, VII. 334 Suma, II. 8. Suzdal,. X'XXIX. 297. Swisłocza, XIXIII. 73, 00, 89, 94. Sym'birsk, XU. 341. Szumsk. XXXI. 28. Tambow, XXXVI. 95 Gub. Tambow, XVI. 98. Tarhowycia, XXVI. 57. Taurydzkie, IV, 328. Tobolsk, X'X:X. 229. Gub. Tobolslka. XX,XVIII. 258. Tomsk , II. 197; VII. 2; X'X:XV. 30. Gub. Tomska, 211; X'XXVIII. 258 Troickosaws'k, XVIII. 9,1. Trubiczowa, II. 196. Trypol, VII. 334. Tuła, X 14'1. Gu!b. TUła, X'XVI. 98. Twer, X,XJXVI. 96, 97. Ufa, XXX. 229. U~binka, II. 307. Pow. Ust-Sy.solsk, II. 8. Weremie, VII. 3'34. Wi-atka, X. 147; XXIX. 22.9. Gub. Wiatka, XXVI. 98. Wiełki Now.gorod, XIX,XI:X.126. WieLkoruś., II. 305; VIII. 90; XX. 167; ~XXI. 30; XlXiXII. 86---89, 93, 94, 96, 9'7, 170; x,Xlxvnr. 303; ~XVIII. 272; XXXIX ¥.l, 123. Wi'erchoj.ańsk, \Ill. 33.1; VB. 2. Wieś, XiXXVI. 96. Gub. Wileńska, II. 211. Witebslk, III. 98, 209; IV. 328; VI. 306; VII. 224; XII. 183, 184; XXJXVI. 95. Gub. Witebska, II. 211. Włodzimięrz Wołyński, X'XVI. 98;XiXiXVI. 207" 208. Gub. Wołe>gda, II. 9; XXVI. 96. Woroneż, XIV. 55, 87. Gub. Woronesika, .X:XVI. 98. Wrzeszczówka, Mlijów, Min!ijewo, Mig- . n. lijewo, Inglijewo, Mglijów, Mle- XXXV. 52. Ziemia Wojska Dońskiego, II. 307. R u m u fi i a, p. :1umuni. Rumunia.. Romania, V. 370; VII. 238; X, 465; XU. 297; XVII 69; XVIII 104; X:X. 167, 206; XXIII. 47; XXV. W6; XXVII. 200; xxnx. 133, 197, 204; XXX. 230; XIXXI. 152, 164, 167; XXXII. 19>2; XlXJXUr. 11, 19; XX:XV. 172.. 175; XXXVI 84, 183; XIX'XVII. 261; jÓw, XXX. 180, IlU, 183; XXXI 67, XXXVIII. 166. p. Banat, Besara69; XXIXII. 11; XXXIV. 85, 86, bia, Bukowina, Mołdawia, Sied117, 138,. 139; XXXVII. 283; miogród, Wołoszczyzna. XXXVIII. 448. !Pow. Almaseni, B u kar e s z t, Buscuresti, XXII. 56. XXiXIV. 86,Kalotaszeg, XXXVIII. Czerniowce, Cernauti, I. 268; II. 361. Kokiel Mały, XVI. 149, 150. 376; III. 289, 388; XXIX. 182; Krzyż Seklerski, XVI. 133. OdorXXXV. 30; XXXVII. 207,208. Dohei XXXIV. 86. brudża VI. 403; XXVI. 55, 58; W o ł ~ s z c z y z n a, p. Wołosi'. XXXV'II. 24£, 274. Filipopol, Multany, Moldawia, Motdawa, XXXIX, 119. Fo1ticzjeni, IV. 94, Woloszcza Czarna, XXIII. 155; 117.Kimpolung, Dowhopole, XXVI. XXXVII. 157. Cecora, Cezar, Ci63. Płowdiwa, p. Fili.popol, Tesara, XI. 358, 359. lega, VII. 238. Ruś, patrz U S R R - Z. S. R. R., Ba na t IX. 233, X. 360. p. Rusini. B e s s a 'r a b i a, Besarabia, IV. 128; Ruś, I. 92, 117-122, 174, 18 6; II. XVIII. 80; XXXVII. 246, 250, S7I) 919 1810' 182, 210; III. 3, 83, 84, , 267, 274. Budziak, XII. 26. Biało87, 98, 102, 1050-108, 114, 125, gród na Budziaku, X:II. 26. Cu17a.. 360; IV. 75, 85, 165, 196, 200, dżak XXXVII. 267, 274. 225 257, 2'5.8,280; V. 35, 8-7, 194; Buiko~ina, 1.171; II.203, 209, 376; VI.' 161, 2'03,. 281; VII. 86, 165, III. 225, 256, 260, 261; IV. 9.4---00 .. 335; VIII. 17,2, 211, 375, 3'77, 396; 198,229; VII. 111, 237; VIII. 419; IX. 3,54; X. 113, 128, 13-9, 144. 'lIX. 192; X 261, 2'74-2,76; XI. . 148, 218, 227, 231, 3,25, 360--362.. 328; XU. 20,. 297, 2,26, 337; XIII. 371 376; Xl. 18, 41, .246, 272, 276, 48, 119; xnv. 300; XVII. 69, 429', 438;XII. 14, 17, 1'8, 58, 94, 72, 76; XIX. 28; XXVI. 48, 296, 306, 333, 357; XIII, 13, 53. 51, 56, 57, 60, 64; XXX. 180, 88 264.296; lXIV. 2fl, 3'1, 46, 47, 181; XXiXI. 816, 164; XX;XV. 7'9, 51' sa 61-65, 70, 72, 78, 83, 189, 132, 135; XiXXVII. 260" 252, 274; XXXVIII. 225. Orszowce, IX. 192, 2'00, 207, 206, 2>14,217. 220, 383. PloSka Wyżnia, H. 2(}3, 205 223, 224" 304, 308, 313, 326; XV. Radowce XlXXV. 79, 135. Sucza33; XVII. 28, 30, 137, 190; XIX. Wa,'1XU. '337. Wama, I. 171. Wyż101, 113, 124•. ISO, 135; XX 14, nica, I'X. 3819;XV. 145. 68,69, 83, 8-7 130, 138" 166, 198; M o ł d a w i a, p. Mołdawianie. XXI. 40; XlXII. 8; XlXIIl. 51, 65, Mołdawia, Moldava, Multany, 117, 151, 163, 164; XIXIV. 85, XII. 3.31, 337; XlX'XVII. 15,7; 87, 91; }CXVII. 1-3 17, 18, X\XIXVrrtI. 200. IDl.i'saibetpolis, 24 26' XXVIII. 136; XXIX. 108, Eibesvalfa, II. 337. 151, ~54, 179; XXX 99, 217; S i e d m i o g ród, Siebenburgen, ErXXXI. 50, 142; XXXII. 83, 176. delly, Transylwania, II 16, 117; 179 186, 190; XXXIII. 10; VI. 96; VII. 44,. 196, 284; VIII. ,XX~XV'I.244;XXX'VII. 12, 25, 145. 171; XII. 33; XVII. 69; XXV. 5; 1 �760 r Ruś S t a r o ż y t n a. 317, Baka VI. 326. Debeljak XXXIX 44., 117, 349, 452. X]X. 22. Kllliażeval!e, XXXVIII: Ruś C z e r won a. 87, 119. Kasowe Pole; XXIX. 199. Ruś Czerwona, IV. 32, 52; VII. Meljak. X:IX. 22. Surdulica, 113; VIII. 395; X 253, 472; XII. XXXIV. 87.Zminjak, XLXl. 22. 82; XIII. 282; XX. 3, 187, 200, Nazwy miejscowości bez boliż204., 206, 291; XXVI 49; XXVIII. XXXIV. 87. Zminjak, X'IX.22. 145, 159, 162, 164; XXX. 183, 184; szego określenia: Chvrast XliX. 10. X;X!XIV. 49. Beranie, Berisava, Berkasovo, Ruś H a li. i c k a, p. Haliczanie. Berkovci, Berszic:', ,XllX. [5. BjelRuś Halicka, XiIU. 59, 60; XXHI. grad. XJlX. 26. Bobovec, Ixnx. 22. 13; XXIX. 125; XXXI. 172. Boracz, Bora!}, Bor, Bord, Bork, Ruś Kij o w ska. Borkovac.. Borkovo, Borovo, BoRuś Kijowska, XXIV. 86; XXIX. rOVel, XIX. 6. Bres, Bresna, Bre125; XXXVI. 286. sno, Bresnik, Brjestl, Brjes tije, Ruś L i t e w ska. Brestjie, Brjestni:ca, Brjestovi, Ruś Litewska, IV. 115; XXII. 129. Brestovik, Breszce, Brist, Bri:stiRuś P o d kar p a ck a. vica, Brjesnica, XIX. 9. Brodar, Ruś Podkarpacka, XXVI. .47, 64, Brodarewo, Brodnici, .xIX. 8. Do_ 95; XXVII .. 155; XXIX. 107. 108, braszevci D~broljuhci, Dobrosz, 166; x:x.x. 160, 180. .xIX. 17. Du:bljane, Dubiea, DubRuś Południowa, III. 287; nica, Dubovo, Dubov::'ca, lXIIX. 16'XX. 316; XXV. 123; XiXXV. 75. Dubrava, Dubravica. :XJ:X:. 19. Ruś Sądecka, XXXIII. 92, 98; Glogovac, Glozane, Ixme. 22. Gola, XXiXVII. 160-173, 180, 188-190 .. Goliszenica, Golesznica" Goalicz, 195, 197, 2(){).-204, 208, 212.\ 14, XIDX. 24. Golij.a, Goliszte, Golja, 220, ~25, 227,.,229, 2'32-235. Golusz, XIX. 24. GoS'til, Gostilfe" Ruś Ukrainna. XIX. 25. Gradec. Hrasno, Hrastno XIX. 113. p. Lud Ukxaiński. Brdo, Hrasztani, XTX. 10. Kozelj. Ruś W ę;g :iie r s k a, :XiXiVlI.118. Kozlovac, Kozł, XIX. 13. Loznac, Karantania, VI. 81. XIX. 22. Rybari,. Ribar, Ribari, Ruś Za'ka,rpacka, VI. 21l1; Ribarica, XIX~ 21. Tri Brodi, lXIX. XXVrr.. 12. 8. Zver':!nac, .XJDX.2,2. Sa ba u d i a, Savois, IV. 75, 327; ,S la v onia. XVIII. 10'l. Sal~burg, XI. 211; Slavonia, I. 183; V. 36; XIII. 16; XXVII. 144. XIV. 17,6; XVI. 325; XlVIII. 104; S e r b i a, p. Serbowie. XXII. 140; XXLXVIII. 364 SławSerbia,. I. 57, 117, 221; VII. 2,17, ków Wielki i Mały, Schlagendorf, 232; VIII. 319; IX 36" 41, 46; XII. Zalogh, Slauk, Slawkendorf 108; XUr. 293; XIV. 61, 67; XV. Villa Slauci. ' 218; XVI. 325; XVIII. 104; XXX. Słowacja, V. 304. 230; XXXI. 152; XXXIV. 110; S ł o wen i a, p. Słoweńcy.' ,XXXVII. 303, 445; XXXVIII. Słowenia, Kraina, II. 13; V. 85; 761 VI. 81; VIII. 434, 440; XIII. 16, 00, 89; XIV. 34, 72, 'm, 83; XVI. 3',24; XIiX. 10, lI,., 13, 18, 21; XiXIII. 18; XIXlX. 160, 180, 263; XXXVI. 303; XXIXVII. 426, 427. Drstel. ~XIX. 26'3. Gottschee, XIXIII. 18. Lublana. Leibach; I. 62, 191; III. 387, 368; IV. 327; V. 85; XII.87; XXI. 270; X'XVI. 127; XXIX. 156, 199; XIXX. 180, 212, 265; XXXVII. 283, 42~, 435, 437; XiXIX'VI1JlI. 290. Nazwy miejscowości bez bliższego określenia: Boesendorf, Boesenort lXlLXi.11. Borcze, Borovak, Borovlje, Borownica, !XlIX.6. Brj[est, IX]X. 8. Brja:i:ce, IXiliX. 22. Brod, Brodi, Brstovec;, IX1IX. 8. Dobavica, Dobja Meja, Dobja Vas, Dooovica, nab/avo, 00IlX. IS. Dobra'va" Dobrve, ·xrr;X. 18. Gradesz, IX'IlX.26. Glog, Glogovac, Glogovec, Glogovica, Glogovac, Glogov Brod,XIX. 21. govac, Glogov N 37ĄV 21. Golek, Golica, Golisze, Golo, GoIszew, XI'X. 24. Grad, Gradec, Radec Gradicz, Gradcze, GradeS, BezgO~ec, ,X[)X. 2~. Bielsgrad, Gradiszcze, Gradiszko, "{lX'. 26. Gradis:zJko, XIX. 26. Bezgovec, oonx.. za. Borje, iXłLX. 6. Czrnec, łXIlX. 22. Dobrinia, tXlI:}C.26. Gerenda, OOIIX.30. Gr ind i-z·,OCToX'. 3Q. Hrast, Hrastek, Hrastje, Hrastnik, Hrastno, Hrastov Dol, XLXJ. 10. Hudi K!raj, Hudi Vrh, Hudo, XIX. 11. Jagodnja, XiIX. 28. Jastroble, Jastroblek, XIX. 30. Koljek, XIX. 13. Kozlovszczak, XIX. 22. KozłowHrib, XIX. 13. Krivoglavce, LLpovec, XIX\. 22.Rjepnje;. Svibenj, XIX. 28. Trnovszczak, XLX. 22. Wrest, Wrist, p. Brest, XIX. 8. Z~vinec, XIX. 12. S ł o w i a ń s z c z y z n a, p. Słowianie. Słowiańszczyzna, I 92, 168; II. 1, 95; III. 137, 178; IV. 33, 410; V. 176; VII. 167, 195; XI. 111" 164, 412; XII 108, 210; XIII. 291, 292; XIV. 29, 36, 46, 4'9.,171, 192, 200; XVI. 157; X,X. 316; XXIV. 81---85; XXVI. 91, 92; XXX. 226; X,XlXVII. 447; XXXVIII 166, 210, 219--22,1; XXXIX. l4." 15, 41, 75, 111, 116, 121, 122", 124, Słowiańszczyzna Wschod., XXX. Słowianie Południowi, Zachodni, Wschodni. Słowiańszczyzna Połudn io wa, XXX:. 246. S ł o w i a ń s z c z y z n a W s c h o dn ja, .x;x,X. 200; XXXIX'. 441; P. S ł o w l!a ń s z c z y z n a Z a c h o dn ia, .xVI. 308; lXXV. 120; XXXVII. 22'7. Obszar Karpacko-naddunajski, XXXVII. 353. Obszary Nadwiślańskie, XXX. 25. Obszar od Popradu po Usz, XXVI. 45. S k a n d y n a wi a,płw. Skandynawski, S z w e cj a, N o r w e g i a. I. 19; IV. 3'8 74, 78; V. 186; VI. 2M 385; VII. 79, 84, 85, 150, 152, 158. 168, 296; ·XI. 355; XIV 32, XX. 190; XXV. IV. XXVI. 31, 32, 38, 73; XXXII. 86; XXXV .. 195, 198; XXXVI. 315, 383; XXXVII. 3, 26, 441; XXXVIII. 36, 45, 149, 272, 311; XXXIX. 111, 115, 246. D6strup XXX. 229. Skandynawskie Kraje, XXVI. 31, 38. S p i. s z , P. C. S. R. Spisz, Szeps, Zips, 'II. 4, 80; I:II. �762 • I I I 225, 236, 238, 253, 258. 263, 266, 272; V. 238, 241-244, 251.. 2,55, 259, 300-302, 305, 311; VI. 278, 280. 282, 283, 302; VII. 75~78, 191-204,82, 283, 28 5; VIII. 262; IX. 254; X, 170 236, 428, 47'0, 471; XI. 164-166. .. 168, 169, 203, 359; XII. 27'3; XIII. 30'6,307; XIV. 262, 3S5; XVI. 291; XVIII. 13, 66; XiX]). 78, 80; XiXII I. 151; XXVI. 57, 59, 96., 105, 114, 144; XXVII .. 159; XXVIII. 106, 110, 255; XXiX. 244; XXXI. 66; XXiXV. 5, 186; X.x.."'CVl.223, 247, 26:0, 402; XxXVII. 21, 161-165, 173, 203, 209, 212, 213, 222, 227-230, 232, 234, XXXVIII. 359. Albrahamowce, Abrahamsfalva, Abrahamsdorf, VII. 78. Bańska Bystrzyca. Beszteze Banya, Neusohl, Neosolieum, II. 3. Basznia Dolnia i Górna, ~XIV. 209. Batowce, II. 3" Betlanowce, VII. 78. Ba,rdjów, II. 4; XiXr,X. 128. Brzozowica, Brezoviea, V. 244. By': strzy'ce, XIXJXI. 88, 89. Cisowiec, Tisovee, V. 307. Czaca, Czadcza V·L. 3·61; XiXIII. 1511;XX.XV. 53. Czarna Góra, XiXIX. 117. Czenczyce, VII. 718. Czertiżne, XXX. 1117, 126, 127. CzYI'Chat, XXlX. 181. Czwartek, Donnerstag, VIII. WI. Danielk.a, VI. 369. Daniszowice, Denisdorf. Villa Dycmisi, V. 251, 311; VII. 20!1. Dolny Badin, LI. 80. Dolne Uhorsko, II. 178. DrWJbark.a, XiXVI. 96. Gniazdo., Gnezdo, Kniesen, VIII. 363 Filice, V. 311, 318; VII. 78. Folkmar, VII. 7 6. Folwark; XXIXVII. !164. GnHica Gielnica VII. 7:6. Górna Lgota, XJVII. Grodno Spiskie, XXXIV. 296. Hadu1 l 1 21. szowce, Hadusfalva, VII. 78 Haligowce, XXXVII. 204. Honta, II. n. Helcmanowce, VII. 76, Hnilec, V. 311. Horka .. VII. 78. Hornad, VII. 7'6, 77. Hozelec, VII. 78. Hrabuszyce, VII. 77. Hradek, VII. 74. Hranowica VII. 77. Humenne, II. 4. Huncowce, VII. 19·7. Huty, VII. 74. I.gława, Iglau, Iglahwa, Iglova, VII. 201. Iljaszowice, llyesfalva, Eljaszowice, VI>!. 200, 201. Ja!:Jlł.onów,V. 244. Jagra.., II. 7'8. Ja'klowce, VII. 'Ni. Jamnik; XIV. 230. Janowiec, V. 311. Janowce, VII. 78. Jarzembina, Jarembina, VIE. 262; XXIXVII. 164, 173. Jaworzyna Spiska, III. 225; XII. 273, 274, 325; X1XVI 96; X!XIX. 117. Jurgów, III. 268; XII. 274; XIII. 30'5, 307; XIeV. 262-264, 26'7, 356, 3-59, 360., 365; XXIII. 15,5; XXIX. 117; .xXXV. 9; )WCXVII 2112.Kacwin, .xXiXVII. 229. Kamjonka, VIII. 262,. Kaniowice, XXIX. 11:9.Kezmark, Kiezmark, Kierimatk, II. 4; V. 301; VI[. 77, 2010,201; XII. 169; XiX1XVII.213 214. Kiszowce, VII. 78. Kluknawa, VII. 76. Kojsów, VII. 716. Koma1rowce, VII. 78. Komornik, VI. 53. Koszyce, Kosice, Kassa, Kasehau, II. 4; XIII" 34'9. Krempach, Krembach, Krępak, VIII. 26Q; XI. 166; ·XXJXVII. 164. Krompak, VIL 76. Krupina, V. 254, 3 18. Kurymian. Kirn, Villa St. Quirini, VII. 201. Lachowice, VIII. 263. Lenartów VIL. 198. Lendek. Landek, V. 255: Lengwart, VII. 198. Lewocza, Levoca, Letschau, II. 4; V. 305; VII. 200, 201. Lewkowce, VII.. 78. Leśnica., XXiXVII. 213, 27t2. Lipi 1 763 nik Wielki i Mały, XXXIV. 164, 170; XXXVII. 163, 164, 173. Lubica, Leibitz, vn. 200, 201. Lublawa, VIII. 263, 264. Lubownia, Lubomla, Stara i Lubowla, Nowa, Lubowlia Lublau, Lublo, III. 266, 298. V. 245; VIII. 262; ,X. 429; .xl. 166; XVI. 288; XXVI.96; XXXIV.169; XXXVII. 173.; 213, 214. Łapszanka XXIX 117. Łuczywna, VII. 77.' Maciejowice, VII. 200, 201. Maduniee, II. 2. Mahalorce, vn 78. Małe Borowe,. VII. 74. Margiezany, VII. 76. Mavkuszowiee, V. 311. Marmarosz-Sziget, II. 4, 5; XVI. 200; .xXVI. 5,7; XXX 142. Mił\blak, VII. 201. Mniszek, Einsiedel, VII. 7£; XI 166; X.xXVII. 17'3. Motyczki, 7'8. Munkaczewo, Mukaczewo, Munkacevo, II. 4; XXVLU. 249; XXIXVIII 358, 359. Niedzica, V. 3o.l. Nitra., II. 2, 78; V. 253, 302; VII 194. Nowe Krasno, VI. 285, 300. Nowa Wieś, II. 184; VII. 77, 201, Odoryn Odorin, V. 251, 311; VII. 201. 01cznowa, OIczno, 4lznau, VII. 198. Orawice., XII. 273. Pikowce, VII. 78. Podgrodzie, Podhradie, V 242,' 303; VII. 197, 2.00, 201. Podleehnica, V. 311. Podoliniee.) VIII. 262-264; XII. 3,26; XXXV.5. rpohorela, XXXVII. 353. Poprad, V. 243. l'renczów, Pren~ov, .xVII. 19, 25. Preszów" Epeires, II. 78; X\XVII. 59. Ruskinowke, VII. 201. Rużbaki, Drużbaki, VIII.262, 263. Rychnawa, Richnau, VII.76· Sastin, XXXVIII. 3'58. Słowieńska Wieś, V. 311. Smiżany, Somogy, Scnmogen, VII.200. Smokowiec, Senmeks, V. 305·. Solec, Iblo, Lublo- Vetio, II. 80. Soporna, XXX. 162, 182. Spiska SQbota, VII. 200, 201. Stanhrad, II. 78. Stara Bystrzyca, II. 79. Stare Hory.; .II. 78. Stil'ra Wieś, Altendorf, VII. 193; XiXXVII. 213. Staroleśna, VII. 197. Stary Hrad, VII. 74. stos, Stoos, VII.76. Stelbach, StiHbach, VII. 76. Straia, Michelsdorf, VII. 77, 20'1. Strażka, VII. 77. Strapków VI. 530.Strojna XXX. 126. Svaty AlndTej Turczański, VII. 78 Svaty M~kułasz, VII. 74. Szczawn~k, Stiawnik, VII. 199. Sztiawnica, V. 247. Szembera. VII. 75. Szwedlar, VII. 76. Tarnawa, Trnava, II, 2. Tomaszowce Maqe VII. 201. Tomaszowee Wielkie, 'VII 201. Toporz~., VIII. 262, 2'63. Turec, V. 30:1, 302. Twarożna Durlsdorf, VII. 78, 201 Uher~kie Wsi, II. 2. Un:gva,r, Użhorod U. 4; XXVI 128; X.XVIII.' 249. Valaska,V. 30l Welbach, VII. 201. Wielka, II 80; VII. 200, 201. Wielka Łomnica, VII. 197. Wis:zmiowa, V. 57. Włachy, Wlaehy, V. ,3U; VII. 198. W.ondrysel, VII. 716.Wyżnie Łapsze .xXXViII. 351. zamag6rze, V. 238, '244. zawodzie, VI 362. Zlborów, VI. 362; XXXIV. 52. Zemplin, Zemne, Zemno, VI 280; VII. 200; X;X:X. 117. Zakowce, Zsakocz, VII. Villa Isaaci, Eisdorf, 197-200. Zakorowee, Socheldorf, VII. 76. ŻegTa, Zsegra, VlII. 7t7.Żulin, VI. 281. Żylin, V:r. 283, 285, 2816. S t Yria. Styria, Steiermark, I. 25; II. 14; V. 18;; VI. 81; VIII. 337, 345, 349, 431; XI. 4'39; X;III. Hi, 89; �• 764 XIV. 72; XLX. 6, 10; X!XVII.144. Graz., XXIX. 182. Murau, I, 25. Sredyszcze, VIII. 338. S z k o c j a. Szkocja, ScotLand, IV. 36; VI. 23, 297, 298, 385; VII. 151, 155; XXIII. 48; XX'XVIII. 250, 381; S z wa jc a ria. Szwajcaria, Suisse, Svizera, Schweiz, II. 102; V. 122; VI. 393; VII. 81; oX. 246, 25'1, 269; XI.356; XIV. 233; XVI.6; XvI!. 71; XXII 79; XXIII.17; X,XVII.144; XIXVIII. 252, 253;XXIX. 207; XXiX.80; XXXII.192; X,XXV.182; XJXXVI. 24, 26,69; XXXVII 4618; XXXVIII. 40, 272, 402, 417, 464, 469; xxxrx. 163, 484,. 489, 494 Aargau, Argowia, III. 102. Allgau, XI 345. Appenzel, XII. 269. Bazylea, XIII. 182; XXV. 115; X'XXVII. 4'14; XXXIX. 485, 486. Berm, XXXI:X. 496, Bryzgowia, XXXIX. 503. Chur, XXXIX. 501. Davos, X. 24:6; XI 366. FrY'burg, XXXVIII. 3'66; XXXIX. 485, 503. Genewa., XXXIX. 484. Graubiinden, II. 102. Hirsla,nden, II. 110. Kempten, XI. 361. Kytburg, X. 246. Lozanna, XXXI'X. 500. Lucerna, Luzern, XXVIII, 253. 1I4aur, II. 110. Neuchatel, XXXVIII. 465, 469; X,XXIX. 484. 4'96. Rapperswil, XXV. V XXXVII. 474; XXXVIII. 445,446, 450. St. Gallen, XXXI·X 496. Schwitz, II. '102. Sion, XXXIX. 500. ThoDgau, X 246. Stadelhofen, II. 110; Zurich, II. 110; XXXVI. 26; XXXVII. 337; .xIXlXVII. 456. Nazwy miejscowości bliżej. nieokreślonych : Adlis'berg Allewenden, Babbenhusen, Belgard, Boflitz, Bregenz, XII. 360. Budden la panna, Campatsch, Chanitz, XI. 369. Corvatsch, Crap da Chiiern, Cra_ sw, ,X\!. 367. Czarna diura, ,xII. 369. 370. Cziern, lXI. 367. Dubensee. IX'!. 368. Dollen, ,X[. 360. Dormltz, XI. 368. Dub!, Duben, X~I. 360. Edelitz, oXI. 3~, 369. Ennet-boden, X!I.368,3'69. Eschenz, :XI. 368" 3'69. Gampetz, iXlI. 360. Garzen, XI. 369. GatS'chura, IX'!. 360. Gitschen, IXl. 3'69. Gohren, XJ. 360. Golzeren, XII. 3,69. 06ritz, XII. 360. Graplang, IXI. 369. Grabianścma, XII. 3'69. Grod, Grodt, Gutschau, IX'I. 3'60. Giirenbad, ,Xl, 3'69. Hugelitz, OOI.260. Krayalpe, X:I. 3169.LacĄ, Lachau, Lachin, Lachendorf, La.chkogel, Lachmirowice, Lachov, Latschen, Lachaschan, Lech, Lech1briick, Lechdamm. Lec.hen" Lechan, Lechfall, XI. 3·59. Lechd'eld, Lechsebene, Lechgmund, Leohhus, Lechleiten" Lechni\tz, Lechowck, Lechrain, Lechsend, Le_ schin, Lechstadt, Lechterke,. Lechtrop, Lechwitz, Leckipass, XII. 359, 300. Lenk" Xl. 368. Lentatsch, lXlI. 360. Lesa, XI. 300. Letschwald, lXI. 360. Leysen, XI. 300. LieS'tal XI. 3'69. Lischana, Xl. 367. Lis-ghus, XlI. 3'69. Lohwind en, XI. 361. LotscT1,IX'I. 368. Lotzbachthal, Lotzel"bach- Ludesek, XiI. 3 60. Lutschina, XI. 368. Luszal', XI. 3·67. Luxna, Xl. 359, 3,60. Lysjoch, Lyskawa,. Lystal, XI. 368. Malenko, X'I. 367. Mettlen, ,XiI. 368. Michelwinden, iX[. 360. Milmachspitze, XI. 360. Mor_ teru tschgletscher, XI. 367. Miiri ,ó5 ren, Oberwinden, Parzinkopf, lXI. 361, 369. Patznaunerthal, lXI. 366. Pifflitz; Piz Bernina, P;z Cotschen, Piz Pulaschin, XI. 367, 369. Povaj, XiI. 369. Ragac, Regnitz.. Rogspitze, RoS'zecz, Rozec, XI. 367. Ruppenmanlitz" Sassi, Schrekenmanlitz, Xl, 369. Sederlitz, Senwen, Sella Hiitte, Selibruck, Sementina Schluch~, Suna, Tschanaff, Tschera Piz, Tschierts<:hen, issowe,. Weesen, XiI. 3,619.Wendenham, Winnenden, Winden, Windten, Witschwenden,. lXI. 360. Wohlen, ZJ',ger, Zmeider, OClI.3'6'9. S z w e c j a X. 465; XI. 293; XIV. 233; XVI. 10,414; XVIII. 94,101; XXV, 5'8; XXVI. 73; xxx. 228; XXXII. 292; XXXIV. 285; X.XXV. 184; XXXVI. 281, 332; XXXVII. 157, 2,83, 425, 441. XXXVIII. 4'1, 42, 236 472; XXXIX. 32, 114, 342. Dalekarljen, XX'XVI 324. Lillhamer, XXXV. 34. Lund, XXX. 272; XXXV.34. Skansen, XXXVI. Stockholm, XXX. ~28; XXXV. 32; XXXViI. 326. Trenczyn, Trenczyńskie, U. 285; V. 238, 247, 302; VI 280, 282, 28'3. 289, 361; XX:XVIII. 359. Bodiny, V. 251. Buchowo, Bukowo, VI. 284 Cieplice Trenczyńskie, VI. 362. Czerne, VI. 3·61. Górne Nowe Miasto, VI. 286, 361. Horzelice, VI. 361 Kolarowec, VI. 284, 285. Kralowa Luka, VI. 287. OleS'na, \7'1. 361. Oszczadnica, VI. 326, 32'7,3£1; XXXV. 51. Polomno, VI. 284. Rakowa, ViI. 361. Sciborzyce, VI. 290. Stas:zJków, VI. 361. Strażów, Stra:i:ba, Straża, VI. 282. Streczno" VI. 285, 288, 362. Swedernik, VI. 284. Świerczynowice, VI. 361. Turzówka, VI. 361. T u rej a p. Turcy. Turcja, Turk Dżemhurijeti, Porta Otomańska, L 57; V. 176, 386; VII. 55;,XII, 159, 258; XVII.260; XXIII. 187; XXIX. 125; XXXI. 114; XXXVII. 157; XXXVIII. 343, 472; XXXIX, 118. Arta, 282. Carogrod, X. 146, 148. Konstantynopol, Stambul, IstambuL, VII. 208; VIII. 174; X. 150; XXIII 14; XXXI. 112; X'XXVII. 157 158' XXXIX. 367. Smyrmi, , ' Smirna, Ismir, XX. 184. T Y r o 1. R e c j a i W in d e l i c j a. Tyrol, TiroL, V. 122, 370; VI. 231; VII. 11; X. 270; XI. 356, 357, 366; XII. 271; XIII. 68; XIV. 3309.3'44; i~VI. 12, 22, 36, 41, 347, 418;, XVII. 37; XVIII. 98, 104; XX. 296; XXIII. 10; XXVII. 144; XXX. 147, 160, 180, 182; XXXV 135; XXXVIII. 2M, 2'S2; XXXIX. 297. Achenheim, XXII. 73, 75. AdliiSberg, XI 369. Am Lech, XI. 359. Alpa Garmza, XI. 366. Alpa Kray, XI. 369. Alpa Surovel, XI. 367, Al1ewenden,XI. 360. Babenhausen, XI. 360. Baseglia, XL 367. Besan, XI. 366. Bludenz, BLutenes, BLotnice, XI 365. Bobingen, XI. 300. Bolzano, Bozen, XXXVII. 424, 425. Brennowie, Breoni" XI. 357. Brenner, XI3'57. Breznowo, XI. 430. Budden la panna, XI. 3169.Brixen, Bressanone, XVI 41; ~XXVII. 424,425. Endandyna, XlI. 367. 368. Gars, XI. 361. Garcza, XI. 001. Goren, XI. 361. InnsbruCk, XIII. 68; XXXVIII. 291. Kaunerthall, XVI. iX. �766 ?6? 114. KUem, XI.366. Laaz, XI 366. Lechstadt, Xl. 360. MaIlau, Maloja, XI. 366, 367 Mitthalbach, XI. 360. Sami:na, XI. 366. Sandech Krers, Xl. 43'9. Saletz, Xl. 366. Sa1getsch, XI. 368. Sam er, XI. 368. Sarnersee, "I 368. Sassi. Xl. 369. Scharnitz, Xl. 360. Schelditz, XI 360. Sohi:bitz, XI. Silles, ,XI. 367. Snodan, lXI. 360. Schlupin, XI. '366. Sederlitz, XI. 360.. Seewen. XI. 369. Seez, XI. 3·69. Selfbruck, Xl. 369. Sella Hiitte, XI.3'69. Sementinaschlucht, XI. 369. Ses in en , XI. 368. Silla, XI. 367. Silles, XI. 367. Sondan. Solnogródzka Ziemia, lXII. 366. Spahleuter, lXII. 366. Starzeljoch, lXiI. 36. Stobenbacb, lXiI. 359. Strela, StUlben, xrr. 3,67. SzczezapIana, lXI. 3·66. Taraitzberg, ,XI. 360. T<lSna, Xl. 367. Tavetsch, XiI. 367. Tawinkoppe ...xI.360. Tersten_ jak, X:I. 316 6. Tiatschagletscher, X!I, 3'67. T61z, T6lnitz, X:I. 360. Triesen, XI. 300. Tsohara, Xil. 3'69, Tschiertscheą iX!Ią 369. Vadur, X. 3.66. Val del Buotsch XI. 367 Val da Tschiera, XI. 367. Va'l Plafna, XI. 3617. Val Mela, Xl. 367. VelUm, XI. 3m. Veschinental, XI. 300. Vesilbach XI. 368. VisniJtzthal, XI. 368. Vissave, Xl. 369. Virda, XI. 359. Vrin, XI. 366, 367. Weelen., XI. 365 Wemutbodln, XI. 369. Wessen, XI. 3·69. Wendenau, Wendenham, WL'nden, Windenhuhl, X:I. 361. Winidan. XlI. 360. Windenberg, XI. 360. Wahlen, :XI. 369, Wynidawa, IX:!.357, 360. Zanangspitze, XI. 3'60. Zamserjoch. 1 XI. 3,60. Zernetz XiI. 367. Zulang, .XI. 366. Uk r a i n a, U S R R p. Ukraińcy Ukraina: I. 120; II. 39, 321; Ul. 98; IV. 74, 153, 328, 4413;V. 23, 176; VI. 28, 300; VII. 80, 88.89, 227, 300, 302, 332; VIII. 90; IX. 143, 147, 148, 185; X. 359, 382, 383, 395, 396; XI. 326, 340, 404; XII 7; XIII. 58, 2983; XVII. 69; X'VIII.97; XIX. 113, 114, 130; Xx. 25, W6, 189; XXI. 50, 64; XXII. 76, 78, 121; XXIII 152; XXVI. 46, 4~54 56, 62, 63, 105; XXfVII. 19, 20, 17,2; XXIX. 124, 125; XXX. 131, 22J8;XXXI. 152, 166; XXXII. 17:9; XlXlXIII. U, 19, 209; XXXIV. 86, 89, 109, 138, 139; X'XlXVII. 207, 209. 1J'kTaina lewobrzeżna, XX,XIV. 91. Ukraina prawobrzeżna, :XX:XIV. 00; XXXVIII. 3, 8, 208. Biała Cerkiew, III. 1>32;X:XVII. 138. Chomutci, XXVI. 49, Popudnia, XXXIX. 258. Pow. Balta. IX. 87. Pow. Berdyczów. Berdyczów, III. 61, 148; X;XIX. 179; XlXlXI. 160. Machnówka, III. 61; XXIX. 170. Pow. Bohorodczany. Bohorodczany, IV. 187; XIII. 239. Pow. BohO'rodczany, IV.187; XIII. 262. Maniawa, VII. 221; XIII. 238, 239. Porohy, XIII. 2'3 Sałatwina, XIII. 2·38. Pow. Borsziczów Barbara, IV. 229. Bielowce, IV. 187. Bilcz, X. 261. Bilcz Złoty, XI. 202; XVII. 68-70; X,XVIII. 9. Borszczów, X'VII 85; XXV. 106. Pow. Bors2lczów, III. 2,86, 290; IV. 187; V.99; VIII. 150; X. 50; XIII. 262; XVII. 68; XXVI. 47; XXXV. 60 Boryszkowce, XVII. 68. ChudY'kowce, IV. 187. Dębówka, X 50--52. Dżwinogród Swinihorod, Zwenihorod, IV. '187; VIII. 2'66. Filipkawce, XlVIII. 69. Gusztyn, X. 51. Iwanków, VIII. 150. Kapuścińce, XVII. 68 Kudryńce, XVII. 68, 69. Michalków, XXVI. 65. Pyłypcze, XXVI. 47, 65 Strzałkawce, IV. 187, 220. Szuparka, VIII. 150. Wierzchniakowa, XlVII 68. BakoW1ce, VIII 379. Bóbrka, I. 268; X. 261; XXtx. 162. Pow. Bóbrka, IV. 187; VII 282-284; VI!II. 2'65,368; .x:XVJ:. 50. Borlniki. XVI. 2'70 Boru:sów, XXVI. 48. Borynicze, IV. 187. Bryńce Cerkiewne, XVII. 416, 48, 50 Chodorów, III. 52; XXVI. 5'8 65. Dziewiętniki, VIII. 368, 371,373, 375, 39 1, 392 Dżwinogród, VIII. 265, 2,6,6, 270, 272, 2713.Horodysławice, IV. 187. Kołohury, XXVI. 58. Leszcz.y>na, VIII. 371, 37'5. Łuczany, VII1.37I, 372. Łysa Góra, VIII. 272, 273. Ory,sll!wwice, VIII. 374, 309'1; 'X. 261. Ostrów, VIII. 371, 372. Podjarków, IV. 1817. Podharce, XIX.36. Podsosnów, IV. 187. Roma·nów, IV. 187; VIII. 272. Sokołówika, VIII. 369, 392. Stare Sioło, VIII. 265. StrzeHska, VIE. 379, 391. Bazar, przysiółek, wieś Dziewiętni'ki., V:II. 3'68. Serednie, przysiół, wieś Dziewiętniki.. VIII. 368. Szałomyja. VIII. 272. Wy1 branówka, VIII. 369; XXVI. 48 Zabokruk, VlIiI. 379, 391. Zuków przysiółek wsi DźwinogrjJd, VIII. 265 Pow. Borysów. IV. 35; VII. 222 223. Pow. Bracław. Federówka, V. 2195. Pow. Brody. Beorlin, II. 88. Bielawce, IV. 187, 188 Bokujma, X:XVII. 131. Bołdury, IV. 1'81. Brody, I. 183; VII. Ul, U2; X.XII. 13H; X,XXV. 194. Pow. Brody, II. 88; W. 187; IX. 194; XVII 90. Czechy, XVII. 90. 92. Jazłowczyk, IV. 187. Kadłubis'ka, HI. 2~9; IV. 187, 312. 315 Koniuszków, IV. 187, 204. Łopaty,n, V. 187; XXI. 64 Podkamień, X. 459. Ponrkwa IV. 187; V. 225 Remów, IV, 187; Stanisławczyk, IV. 187. Toporów,. IV. 187. Wałachy, IV. 187, Wysock, IXIV,rJ.90, 92. Pow. Brz€Żany Brreżany, rII. 152; IV. 188; X. 261; XVII. 115, 116; XXII. 115 116; XXIII 152; XXV.95; XXVI. 135. Pow. Brzeżam.y, IV. 188,315; VIII. 70; X. 261; XlXV. 95; 'XXVI. 55, 61. Buszcze, IV, 188. Byszki, XIXiV 95 119. Drysz'C'zó:w, IV. 188. Glinna, IV. 188. Koniuchy, XXV. 95; XXVI. 55, 61, 113. Krasna, W. 188, 19:1. Krzywe. IV. 188, 309, 311; }{lXVI. 57. Narajów, V. 162. Płaucza, IV. 188· Poruczyn, IV. 188. Patak, IV. 188. SzumIany, IV. 188. Wybudów, IV. 188. Załucze, IV. 188. Zuków, IV. 188. Pow. Buczacz. Barycz. II. 55 Bo;bulińce, IV. �, " .: I ..... .; ;' .. 768 /' 186. Bobrowni'ki, XVII. 69. Buczacz, II. 00--'55; III. 91, 92, 235, 290; IV. 93, 107, 114,.,117, 118,235, 342; V. I'll, '99, 101, 196, 294-296, 391; VI. 5, 96; VII. 234; VIII. 156, 157; I'X. 102; X. 323; XI, 322,327; XII. 258, 200, 262; XJlII.; XXV.; X'XVI. 117; XXXVI 43, 47, 49. Pow. Buczacz, n. 55, 64; III. 73; IV. 188l ~; V. 99; VIII. 70, 144, 1418,149; XII. 200; XUI. 262, 263; ~II. 69. Czechów, X'XIX:VI.262, Dobropole, IV. ISS. Hrehorów, III. '713.Hulbin, III. 289; !V. 188. Karskie Pole., I. 55. Koropiec, VIII. 150; XVII. -69, Kujdanów, IV. 188, 196. MonasterzylSika, II. 55. Nagórzanka, VIII 150. 0850wee, IV. 188. Pakosław, XiX. 171. Pozichowa, IV. 188 Potok'Złoty, ITI. 200; IV. 188; XXVIII. 132. rprzewł&i, II. 54, Puźniki, II. 55) 64; nI. 70, 73; VIII. 168. Pysikowce, VI. 96. Ru'komysz, II 53. Skomorochy, IV. 188. Snowidów, IV. 1188,202, 2-03, Sokołów, IV. 188. Spas, XIII. 263. Wełesnewa, XXVI. 117, zalesie, 11. 55; XIII. 2,63. Zyznomierz, XII. 2509. . Pow. Czehryń. BiI'ki, xvrr. 229. Pow. Cwr1Jków. Biały Potok, )GXXV.; V; XI.XIII. Czorlfków, IV. 189. Pow. Cwrtków, IV. 100; V. 99; VUI. 70, 150; XIIT. 262; XVII. 69. Dżuryn, I. 64. Kolędziany, XXXTlI 27. Słobódka, I. 64. Swidowa\ IV. 189. Szulhanów'ka, IV. 189. Pow. Dobromil. Bircza, XVII. 229. DobromU, HI. 197; XiX. 68; XXVI. 1'35. !Pow. Dobromll, IV. 84. 189; ,V. 65; XIX·XUI. 85l 88, 104, 105. Falkenberg, IV. 189, 203. Hój..9ko,· IV. 189. Jamna, VI. 353. Jawornik RUlSki, IV. 189l 203. K.niaźypol, IV. 189. Lipa, IV. 189. Malawa, IV. 189. Michowa. V. 65. Nowosiół'ki, IV.l00, 194, Piątkowa, IV. 189. SiedliSka, IV. 189. Sierakowce, IV. 189. Tarnawa, III. 137; IV. 84: U1ucz, IV. 189. Zohatyn, IV. 189. Pow. Dolina. Bolechowo, X.135, 334; XJX;XVII. 485. Dolina, TV,,189.Pow. Dolina, IV. 189; VIII. 183; X. 334; XIII. 233, 236; X·Vr!. 139; XVIII. 174; XXIX. 163. Ho.sZów, IV. 189; XIII 2'3-8; XXIX. 1-63. JJ.emnia, KaIna, Kniaziołuka, Lolin, Maksymówika, IV. 189. Mizuń, IV. 189. Nowosielica, IV. 189. Nowoszyn, IV. 189. Pacyków, IV.' 189. PerehińsJk, VJ1II. 1813; XIII. 2,33, 2;34-23-9; XVII. 141; XlVIII. 149, 154, 199, 205, 213. rpodJbereźe, IV .. 189 Podlute, I. 64; VlilI. 183, 184. Polanica, ·XJXJX-VII.411 , ~4fY7. Roztoczki, IV. 189. Strutyń, XIII.' 23£. Swaryczów, Xflr. 2133. Tlapcze, IV. 189. Wełdirz, IV. 189. Peklo, kotlina u stóp góry Sywuli, X:I!'I. 23~, p. Dolina. Radowa, strumień, .xwrI. 233, p. Dolina. Pow. Drohobycz: . Borys1aw, ~~r,r. 162. Dobroho. stow, V. 168; 'XXX. 124. DOiłhołuka, IV. 199. Drohobycz, II. 96; V. 275, 276; VII. 3~; XVI. 288; XVII. l; XXII. 162; XXIII. 165; XXIX. 180; XXX. 124; XXiXlV. 258. Pow. Drohobycz, I. 148; IV. H~9, 221; V. 168, 3711; r:X. 194; XXVIII. 54; XXIX. 118. Dubrawka, IV. 189. Horucka., IV. 189, 196. KorczYlO, V. 372, 374; IV. Nahujowice, IV. 189. Opalka, IV 189. Orów, Orowe, XVII. 4, 11. PodJbuż, XI.395, 397 400; 'XXVIII. 54. Radelicz, IV. 189, 196, 2M, 205. Schodnica, X. 460. TruSkawiec XVI. 2719. Tustanowice, I. 64; 371; ~XV. 95. Uliczno, IV. 189, 200, 210, 211. Pow. Hajsyn. Granow, XXVIII.I37. Pow. HajIsyn, )GXVIII. 1'37. KraJsnopółlka, XJXVIII. 137. Pow. Horodenka. Czarnolice, JCVII. 62. Czerniatyn, IV. 190. DrohiJczówlka, XlVII. 69. GłuS'Zków, IV. 190. Horodenlka., I. 64; x.I. 81; XII. 336; XXIII. 69 Horodeńskie, XVII. 69. Pow. Horodenka, IV. 190; XIII. 262, 263; ')GVII:69, 81; XXIII. 69. Horodnica.1 XVII. 70, 81-185 Korniów, IV.I90. Nieźwiska, ~XXiVI. X'X'XVI. 2191, 294, 2196, 297; XXXIX. 258., 2713,288, 290 Olejowa, IV. 190.. Piotrów, ')GIn. 263. Rakow~ce, IV 190. Repużyńce, IV. 190. Semenówlka, IV. 190. Serafińce" XI. 81, Strzelce, IV. 190. Toporowce, IV. 190. TY'szkowce, IV. 190. Wierzbowce, IV. 190. Zywaczów, XVII. 82. Pow. Hrubieszów. AmJbuików, III 46. Ciu6niów, III. 46. Teptików, III. 46. Uściług, I. 165. Zadubec, III. 41. Pow. Jampol. Morafa, Morachwa, XI. 401. V. ł9 Lud - Tom XL Pow. Jaworów. Budzyń, IV. 191. Gruszowice, IV. 191, 310, 311. Glinice, IV.191, .) 1'96. Jaworów, IV. 116; XXVI. 135. !Pow. Jaworów, IV. 191. T{O_ 1Jylnica RuSka, -V. WI. Kurniki, X. 261. Mołosz'kowice, IV. 191. Mużyłowice~ IV. 19:1. Podłuby, IV. 191. Przył>bice, IV. 191. Rogoźno, IV. 191, Wola Glini'cka, I·V. 191. Wola zaleska, IV. 191. Pow. Kałusz. Bolszów., IV. 191, 200. Bujanów, IV. 191 Długa, IV. 191. Dołha, 'XVII. 141. Hanowce, IV. 191. Hanusowce, IV. 191 Humenów, IV. 191. Jasień, IV.191; VIII.l83; XIII. 34, 239, 2.w, 241; XVII. 141, 1 51; X:VIII.l'OO,171. 175, 200,213; )GXVI. 57; X1)ovIII. 23'5. Kadobna, IV. 191. Kałusz, I. 1414; III. 239; IV WI, 200; XIII. 24<0; )OVH. 141, 148. Kałuskie, XVII. 139. Pow. Kałusz, IV, 191; ')GIII 34, 233, 234, ,239,24'.2;XVIII. 174; XiXVII. 31. Kolodziejówlka, IV. 191. Kotoryny IV. 19-1. Kunaszów, IV. 191. KuŹffiiniec, XIII 241. Monasterzec, IV. IW. Medynia, IV. 191, 212~. Mościskla, XXVI 5'1; ·XlX-XV.71. MO.śzJkowce~XXV. 117, 118, 120; X<XVII. 15, 31. Mykityńce, IV. IW. MysIów, IV. 191. Niebyłów, :XVII. 141; XVIII. 186. NiegQwce, IV. 100..rpodgórki, .V. 191. Protesy, IV. 191. Przewoziec, IV. 191. Rozwiany, IV. 191 Siw'ka Naddniestrzańska1 XVI. 54, 551; XiXV 117, 118. Sliwki, XIII. 233, 234. 242; }C\TIII. 141; X\TIII. 186. Slobódka Botszowiecka, IV. 191 Stańków, IV. 191. Stawi:szyn, XVI. 1 �770 7?1 332 Tużyłów., IV. 191. Uhrynów, 191. Wierzchnia, 'IV. 1'91.Wojn iłów, IV. 191. Wołczyniec, IV. 191. Zahałów, IV. 19>1.Zawadka, IV. 19'1 Zbora, IV. 191. Pow. Kamieniec Podolski. Kamieniec Podolski, Camencia, Camencium, Camenecum, Klepidava, Petridava, XXVIII. 146, Pow. Kamieniec !Podolski, IX 298. Gub. Kamieniec Podolski, XXVI. 48. Pow. Kamień Koszyrslki Kamień, III. 98. Skcz, X!XXI. 28. Pow. Kamionka Strumiłowa. Ad.amy, Adachy, Jadachy, Łapy, VIII. 396; XIV. 219. Busk, I. 1 12. Grabowa, IV. 191, 196. Horpyna, IV. 100. Jasienica Pol9ka i Ruska, IV. 191, 300, 3U, 3.12. Kamionka Strumilowa, X. 323; XXVI. 13'5. Pow. Kami<mlka Strumiłowa, TV. 191. Łany, IV. 191 Ług, X'XxIII. 83. Niesłuchów, XXiXIiX. 2'88.Nieznall1ów, IV. 188, 205. Opłucko, IV. 191. Radziechów, XIX!X'I.8·1.Ruda, ,IV. 191, 194. Witków, XXVI. 57. Pow. Kołomyja. Berezów, XII. 284-286; XXXV. 121, 174. Chwali'boga, IV. 191. rv. Nazwy toponomastyczne Peczeniżyna, z okolic Arszyci 'dzielnica, OClI. 280. 282, Arszycew - Łąka, Babijczyków młyn, Bilecki młyn, Bobycziw zabudowania. Bojkowe grupa zabudowań, Carynkie - łąką. Cis arka gościniec, Czarny potok osiedle, Czertezi łąka, Dil - las, Dolisznyj staryj młyn, Dubawyci zaburowania, Dubowyci łąka, Dubrowa - las, Dzwyniecz - łąka, dystylarnia, pole, Glid łąka, Grylaskunec łąka, Halunka łąką Halunka rzeczka, Horb łąka, Hori dzielnica, Horiszna Toloka pastwisko, Horiszni mieszkańcy Hori, Horsznyj - młyn, Hrabkiw - łąka" Hrabkiw zabudowania, Hry-' cyszne ~ zabudowania, Jamka łąka, Juran - pastwisko, Kalynnyk pastwisko, Kalynnyk zabudowania, Kaszyci grupa zabudowań, Klucziwska droga, Klucziwka łąka, Klucziwka - rzeczka, Kolo mlyna - za!budowania, Korosty - łąka, Kotel - las, Koubajiw - łąka', Kriwosziepka - las, Kruhla - łąka, Kryszyna łąka, Litriwnie fabryka nafty, Łaz - łąka, Łewada łąkClJ, Łozienka - łąka, Łysanie wzgórze, Markiwska - droga, Maslakowe - zabudowania, Mocziera - las, Na Kruszyni zabudowania, Na Osowi - zabudowa'nia., Na terebizech _ zabudowana, Na zamku - zabudowania, Oseredok las, Osowa pole, Osowa - łąka, Perechreście las, Petryszyne zabudowania, Pid cmentarem zabudowania;, Pid cyhla - łąka, Pid Dubrowa zabudowania, Pid frasoriemy zabudowania pia Kriwoszepkoj pastwisko, Pid okopyszczem - zabudowania, Pid Osawą zabudowania, Pid Ponecziewą zabudowania,. Pid pryjmq - wzgórze, Pid ropienkq - karczma, Pid Smereczynq zabudowania, Pid werchom Frasorie Fabryka, - łąka, Pid Zanoga - zabudowania, Pni - łąka Pod Wakulcem pastwiska, Polena łąka, Poncziewa łąka, Poncziewa las, Popid Łypnykie droga, Przyhid łąka,. Puchowec łąka, Reszetiw - las, Rublowskij - młyn, Rypa - urwisko, Serednyj berih wzgórze, Skarbyszcze pastwisko, Skichlyszcze wzgórze, Smereczena - las', Stażnyci wzgórze, Sztryganiwka dzielnica, Szybenka welyka łąka, Szybienoczka łąka, Tatarskie zwory las, Terebiżi pastwisko, Tloka, pastwisk::> Chaima - karczffil3, u Dwojry' karczma, Wakulec las, Wal - wzgórze, Wara tyki - las, Werch łąkl3, Wersziek - pastwisko, Wersziek - zabudowania, p. Kołomyja. Wiszelnyk pastwisko, Woniecza ulica, Wyły łąka, Wysoki łąk1J., Zabrid Pl3stwisko, Zadna ~ ulica, ~ fabryką zabudowania, Zamczysko - zamek., Zanoga łąka, Zaplecze - dzielnica, Zapliska pastwisko, Zaplesze - dzielnica Zapliczni mieszkańcy Zapłasza, w Peczeniżynie, lXI:!. 28'1. Pow. Konstantynów. Bordziłówka) X:X. 284, 288, 290. Hadynów, XX. 284, 288, 290. Hus'zlew, XX. 290. Łosice, XJX. 284, 238, 2100. Niemojki, 284, 288, 290 Feredil, XXXVI. 94. Pratulin, XXI. 284, 288, 290. Przesmyki, X. 2M, 12i88.Rusków, ,XX. 284, 288. Sarn:aki, XX. 277, 284, 288, 290, 318. 49· Pow. Kassów. Babin, XXXIV. 142., 144, 149; XXXV. 78, 121. Berwinkowa, XVI. 47, 65; XXXV. 121. Białoberezka, Biłdberezka, X,XXV. 78, 121., 15t~, 156. Biłoibereżci, X,XVI. 60. Borsuczna, VI. 258. Brustury, IV. 192, 201, 223; VI. 268; X. 261; 'XIII. 36, 239, 1240 XVII. 26, 41" 141; XVIII. 2.17; XXVI. 48; XXXV. 121. Chorocowa, XXXV. 121. C7.erechaniówka, Czerhanówka, XXXIV. 142. Fereskul, XXVI. 51; XXXV. 76. 121. Horod, XXXIV. 1412, 149; XXXV. 153. Hryniawa, XXXV. 76, 88, 121, 127, 128, 142, 146, 153, 157. Jabłonica, XXXV. 121, 127, 128, 146, 157. 161. Jahodyn, VI. 258. Jasieniów, n. 203; I~. 100; XXVI. 54, 55; XXXV. 76, 121, 127. Jaworów,. IV, 192. Karłów, XXXIV. 142\ 143 Kosmacz, III. 2819; IV. 192; V. 148, 149, 1>51,199; VI. 353, 354; VII. 174, 2121;XXVI. 51, 56; XXXIV. 118, 119; XXXV. 1'21. Kosów" VIII. 70; IX. 38,1, 389, 390; XU. 302; XiXIII. 155; XXIX. 154, 155; XXXIV. 142" 149; XXXV.90, 12.1, 149, 15l2. Pow. Kossów III. 289; IV. 192; XIII. 262; xXIII. 63; XXV. 5; XXVII. 24; XXX. 1207.Krasny Łęk, XXVI. 51. Krasnoiła. IV. 192. Krzyworównia, IV. 1912; XXVI. 56, 59; XXXV 76, 1211.Kuty, V. 224, 326, 327; IX. 381; X. 50, [14; XII. 271\1 300; XXVI. 49, 56; XXIX. 155; XiXX1IV. 142. Michalków, przysiółek, XiXXIV. 149. Moskalówka, XOCIX. 154, 155; XX,XIIV. 14'2. Nowósielica, XXXIV. 142; XXXV. 121. Perechrestne, IV. 192. Pi'S- �773 772 tyń, IV. 116; VIII. 3,95, 397; XII. 302; XXI,X. 155. Polanki, IV. 192; XXXV. 76. Riczka, XXXV. 121. Roztoki, XXVI. 59, 62, 65, Rożen, XXXIV. 1412.Rażeń Ma~, XXXV. 121. Rzeczka SokoŁowska, IV. 192 Smolna, XXXIV. 142, 149. Sokoławka" IV, 192; XXXIV. 142, l¥'}, 150. Stare Kuty, XXXIV. 1412. Stebne, XXXV. 76, 12,1. Soj,anów, X'XVI. 62. Szeszory, XXVI. 60. Tiudów, X;XVI. 50, 61, 64;, ,XXXV 121. Uścieryki, hVI. 61-64; ,X'XlXV. 76. Utropy, X. 2'61. Wier7Jbowtec, XXXV. 12.1. Worachta, X:X'XV. 127. Zielone, XOCX:V. 121. Zabie, IV. 1912; V. 10~, 295; X. 261; lXI. 100; XII. QlBO;X:XVI. 51; XXXV. 76, 121, 127. Zabie~Ilcia. IV. 192; XXiXV. 7[6, 78, 124, 127, 132" 151. Zabine Słupejki, XXXV. 78. Pow. Krzemieniec. Białokrynica, X[X'XI. '27, 28" 31, (33. Borszc7JÓwka. XX;XTII. 149. Krze'II1ieniec, IV. 34; XXIV. 94; ,XXVI. 135, 146, 1'5'3;,XXXVI. 92, ,93. Pow. Krzemieniec, IX. 195; 'X!X;XI.28, ~, 3,1; XXXIII. 5. Ła_ nowce, xxn. 12.2. Wiśniowiec, X,XXI. 27-.JQ, Pow. Lipowiec. Popudnia, XXV. s, XIV. Pow. Lityń. Mikulińce, XXVI. 46, 57. Pow. Lwów. Basiówka, XVIII.99 Biłka Królewska, IV. 193. BrzuchoW1ice, XiXXTV. 209. Czyszki Górne, ,XXVIII. 100. Dmytrze, XXVII. 1132. DUlblany, 'XXIX. 179. Hołoska, IV. 116. Kleparów, ,XIII. 61. Kulparków., XIII. 61. Lwów, I. 1, 29, 3,1, 62, 63, 96, 120, 14!2.,144; 194. 224,~68; II. 95, 96, 252, 253, 2166,268, 288; III. 86, 91, 94, 124, 188, 190., 192, 285, 286, 290; IV, 34, 612,92,93, 106, 108, 114-118 15'7, 100, 2135,437; V. 81, 82, 85, 87, 91, 133, 294, 295; VI. 5; VII. 00, 35, 39-41., 81, 112, 207, 209, 238, :256, '276, 340; VIII. 74, 112, 395; IX. 192, 194, 195; X. 115, 135, 139, 234, 246, 261, 274, 279, 359; XlI. 691 97-100, 103, 112, 228, 296, 3120---13'24, 312'8,396, 400, 402, 417., 420, 424, 426, 440; XU, 336,; XIII. 14, 60, 61, 65---<69,77, 155, 169,\ 246, 250; X'IV. 194, 2119, 228, 301, 3'2'4; X,IX. 83; XIX. 298; XiX!. .w, 4iB,57, 64, 711, 77, 92, 97, :26a-:2:68, ,2110,2.'71, 274, 275, 27'6; X!XII. 73, 160; XXIII. 148; XXV, 106; XXVI. 92, 1018,1'29; XXVII. 94; X,XVIII. 6, 31, 4'7, 54, 55, 134, 250; XXIX. 143, 162, 17'9-181; XXiX. 2135,23,6, 2.55, :2162" 264, 272; X,XiXI. 5, 166; X:X:XII. 13, 42, 65, 68, 77, 183, 186, 192-194; X:XXIV. 126,1;XXiXV. 8, 31, 37, 41, 76 77, 166, 1!912;XXXVI. 5, 9, 3,5---'38, 41, 50, 512,56, '5~0, 62., 63, 70, 7'5, 81, 93., 243; XiXJXVII. 2m, 46(); XXXVIII. 12,90. Lwowskie, XXII. 161; XJXlXII. 68; XXXIII. 5; XXXIV. 198, 208, 210, 225, 233., MI, 258. Pow. Lwów, In. 160; IV. 193; VIII. 57, 2,65; XIII. 7; XX.XV. 68., 71. Milatycze, X'XVII. 131. !Podbereżce, XXXVIII. 309, 31'2. Remenów, X:XVII. 188. Rzęsna ruska, VIII. 142; X. 277. Seroyca, XV. 226. Siemianówka, XI. 382. Stanisławowskie, 'X1X'XIII. 8; X!XXIV. 200-26. Szczerzec, XV. 226. Werbiż, XXIX. 162. zamarstynów, II. 288; XIII. 61. Zubrza, IV. 193. Pow. Nadwórna. Bystrzyca Nadwórniańska, XXXI. 168. Delatyn, V. 58; XI. 401; ,XII. 279, 280. Dora, V 149; X'XVI. 60; XXiXVIII. 296. Jabłonica, V. 58. 148, 149. Jamna, V. 149. Janina, XXI. 246,247, 259. Leśniów Wielki, VI. 265; ,XlII. 284, 286. Maksy,· miec, przysiółek, x:x;x,V'II. 22'7. Mikuliczyn, IV. 117, 235; V. 57, 58, 147, 198., 291; VI. 2,aO, 353; VII .. 238; XX!XV. 81. Nadwórna, IV. 193, 196; XX!XVIII. 296. Pow. Nadwórna, IV. 193; XIII. 16Q,; XIXVI. 49, 50; X,:,{JXVII,227. Osławy Czarne i Białe, XII. 2'94, 285. Riczka, XXVI. 59, 61; XXX. 116; XXXIV. 142, 150. Tatarów, V: 57--59, 147--149, 198., 199, 294; VI. 5, 259, 353; IX. 102; XII, 279; XIII. 338; XXXVI. 48. Worachta, V. 58, 148, 198; VI. 3~.3; VII. 17'5; XXXIV. 149; XXXV. 77" 81. Zełenycia, XXVI. 49, 50. Zielona V, 148, 149; XXXVII. 2,2,7.Zeniec, VI. 258, 259, Pow. Ostróg.-' Zdolbunowo, XXVI. 135. Pow. Plaskirów. Adamówka, XXXIV. 91. Felsztyn.. III. 91, 190. Płoskirów, Praskurów, XXXVII. 208, Szarawka, 'XXVIII. 151. 'Pow. Podhajce. Hnilcze, IV. 194, 196. N,arajów, IV. 194, 197.Pow. Podhajce, IV. 194; XIII. 202, Połtawskie, IV. 328; XXXIII. II. Połtawa, V. 176; XXXIV. 89, 123. Pow. Rawa Ruska. Biała,. IV. 194, 338, Chlewczany, II. 160; IV. 194, 203, 204, 216. Charonów, IV. 194, 2G3, 204, 216. Golel IV. 194. Hołe, XXVI. 49. Huta Obedyńska, IV. 201. Kamieniec, IV. 194. Karów, IV. 194, 204, 215, 216. Ławryków, IV, 194. Machnów., Machniw, IV. 194. Poddębce, Poddubce, IV 194. Potylicz, IV. 194; XXVI. 83; X!XIXVI. 93. Rawa Ruska, XXiVI. 54; XiXVII. 13'2; XXVIII. 4'1. !Pow. Rawa Ruska, I. 12.0; II. 19, 157; V. 194; VII. 92, Razdruź, IV. 194. Rzeczki, IV. 194. Teahłów, X!XVI. 56. Uhnów, II. 21; IV. 194; .x'XVI. 46, 55, 56, Ulhówek, IV. 194. Wieribica, IV. 194, Wilki. IV. 194. zabór., II. 19, 157, 166; IV 194. Pow. Radomyśl. Pow. Radomyśl, X;XI. 67. Pow. Rohatyn. Koniuszki, XXV. 95. Ludwikówka, X'XIII. 115. Łopuszno, XXI. 64, Martynów, XiXVI. 54. Putiatyńce, XX. 1219, 140. Rohatyn, III, 385, 3'88; X. 27'7; XIX. 30. Pow. Rohatyn, IV. 191, 194; XiXI. 64; VIII. 70; XXIII. 115. Wyspa, VII. 27:2. Pow. Równe. Horodko, XXII. 157. Klewań, XlXlXI, 33. iPoczajoów, IV. 153. Pow. Równe, IV. 153. Pow. Rudki. Holodówka, IV. 194. Kołodruhy, XXVII. 131. Kupnowice, IV. 194. Litomierzyce, V. 179, 180.· Małpa, IV. 194. Mytnia część masta Rudek nad Wiszenką, V. 357, pow. �774 7?5 Rudkli. Nowosiólki Oporskie, 18(}; x. 59; XII. 2'50, 252; XIV. XXVII. 132. Rudka, VII. 346, 220. Budynin, XXVI. 58. Byszo347, 35'4, 3~7. Pow. Rudki, IV. wa, X/XVJI. 48. Oieląże, XXVI. 194. Tatarynów, XXVII. 131. Tu48. Hoholiw, XXVI. 64. Hulcze, l1głowy, IV. 194. II. 255; XII. 2'56.Ilkowice, XXVI. Pow. Sambor. 4!8. Komarowa Wolica, II. 253. Czyszki, IV. 195. Dorożów, X. Konotopy, XXVI. 48. Kościa:277; XXIII. 63. Dublany, XI. szyn, VIII. 173. Kułiczków, XX,VI. 4'26. Horodyszcze, IV. 187-195. '58. Liski, II. 256; VIII. 171-173; Karnica, IV. 116. Olszanik, IV. X. 59; XU. '2~5.1256; XIV. 220.195. Sambor, Samborz, Sambir, Liwcze, XI. 256. Machnówek, I. 64; II. 2.88; III. 385, 388; IV. XXVI. 58. Ostró'w, II. 96; III. 1'14, 238; V. 9,8; X. 261; XI. 270, 289; IX. 83, 85. P1ernratycze, 416; XIII. 5; XIV. 241; XXV. 97; XXVI. 52. Poturzyce, X,XI. 45; XDGXI. 195 XXXIV. 13'9, 258; XXVI. 48. PrusinÓw,XXVI. 58. XXJX,VIII. 296. Samborskie. X. Przewodów., VIII. ln. Sawczyn, 276; XXIXIII. 117,.Pow. Sambor, lXIX. U8. Sielec bełzki, IV. 195. IV. 195; XXUI. 63. Smolnica Skomorochy, XXVI. 48. Sokal, prZl€ldmieście, xx:xnI. 131. II. 96, 191; VIII. 173; IX. 85; X. Strzelbice, ,XJXJXIV.84, 123. Sza59; XI. 327; XXIII. 64, 66. !Pow. de, IV. 195. Wojutycze, IV. 195. Sokal, II. 253, 255; VIII. 17-1;IX. Pow. Skałat. 68; X. 59; XIV. 168; XXIII. 51., Bucyki, IX. 260, 27fT,. 2178.Horod62, 100; XXVI. ~7, 58; XXIX. nica, XVII. 69; XXV. XIII. Husz178 Spasów, XXVI. 52. Steniac7.anka, XJXJVI.511.Kaczanówka, tyń, IV. 201. Sulimów, XII. 256. XXX. 187, 191. Klebanówka, Szczutków, pol~, m. 25,5,gm. HulXXVI. 5B,. 60. Kolodijówka, cze, p Sokal. Tartaków, :X~XlVI. XtXVI. 6(},64. Kozyna, XXVI. 48. 48. Torki, XXVI. 64. Ulwówek, JeXV. 144; XIV. Waręż II. 25,5. Podwaloczyska, IX. 194, 195. Witki. VIII. 173. Wołświ~, XXVI. Skałack!ie, XI. 3'9B.!Pow. Skałat, 64. Worochta, XII. 280; XXVI. IV. 195; XIII. 262; XVII. 69; 58. Zniatyn, X. 67. !XIXVI. 48; XXVIII. 47; XXX. Pow. Stanisławów. '187. Sorock; XVI. 2,719.Touste, Delejów, XXIII. 152; XXVI. 1, XiXVIII. 47, 55. Towsteń:skie, 63; XXVII. 24. Halicz, IV. 345; 'XXVI. 63, B6. XVII. 141; XIX. 101; XXI. 270; Pow. Skwira. JOeVI. 54, 58, 65; XXVII. 137. Hlebów, XVII. 69. Tchorówka, Jezupol., IV. 59; ·XI.. 384; XXVI. XVI. 359. 65. Stanisławów, I. 64, 268; III. Pow. Sakal. 125, 12B, 134, 285; IV. U8; V. 99, ,Baranie Peretoki, XXVI. 48. 148, 294; IX. 2157;XII. 336; XiXII. Bełzkie woj .. XX. 282. Belz, lU. 139; XXIII. 152; XXVI. U7; 91; VII. 238; VIII. 171-174, 178XXx. 128; XXXVII. SŁanisła- • szczyzna, Ul. 375, 376. Pawlowa wowskie, III. 127; VII. 2B4; Góra, DX. 3,86. Łupinka wzgóXXII. 189; XiXXIII. 8; XXXIV. rze, IX. 382. XXXIV. 142. Pow. 200, 213, 214, 226, 2za, 236, 240, Śniatyn, lU. 375; IV. 195; TJ:Ościa1247.)256, 263; XXJXV. 67, 71, 72. niec, LX. 2'91,384, 387; X. 50; TuPow. Stanisławów, IV. 191, 195; łuków, IX. 382; Widynów, XXIV. VIII. 70, 151, 1!)9; IX. 194; XJXVI. 142-145; zabłotów, VI. 386-388, 63, 66;XJXXV. '69, 712. Tustan, 390; IX. 382. XiXV. 95. Wodniki, XXVI. 61. Pow. Tarnopol. Pow. Staremiasto. Stary Sambor. BiJJki" XXVI. 65. Borki Wiełkie, Berezów, IV. 195. Chyrów, XXIXI. .XXVI.!)6. Buczniów, Bucniów, VI. 36; XXXIII. 121; XXXVIII. 296. 391. Dow:ianka, XXVI. 4S---51, 53. Hołowiecko, XVII. 5. Laszki muGaje, 'XIXVI. 47. Horodyszcze rowane, IV. 195; V. 199.. Ław,XXI. 64. Ihrowycia,XlXVI. 49, rów IV. 195; XXXIII. 126. 64. Iwanków, :XXVI. 50.. 59, 64. Msz~mka, VII. 3135. Sozan, Koziwka, XXVI. 46, 61. Kozówka, XXiXIII. 118. Spaś, XXXIII. 126. X'XiVI.4'7. !Petryków, VI. 391. Stara sól, IV. 116; V. 199; XVI. Smykowce.. VI.. 39,1. Stehniwce, 288. Stary Samibor, Staremiasto, XXVI. 53. Tarnopol, I. 64; II. 282; }CKj{III. 118, 124--128, 133, 135. III. 2190;IV. 238; VI. 390; X. 2.60; Staromiejskie, III. 132; VI. 199. 'Xx:x" 209, 222; x:x,x,VII. 207, 208. Pow. Staremias:tO. Stary SamTarnopolskie, I. 1ZO;II. 88. Pcw. bor, II. 24, IV. 195; XXVI. 52. Tarnopol. II. 278, 281; III. 88; IV. Tarnawka, IV. 195; Topolnica, 195; VIII. 70; >XiXI.64; XIXVI. 46. II. 132. Turze, II. 24, 25. Woło47-51, ,53, 61. Wertełka, XXVI. szynowa, XXXIII. 78. 53. Wysypiwci, X,XVI. 49, 56. Za. Pow. Stryj. ścianka, .XlVII.85. zastawie, iXIX:V. J.abłinka." VII. 221. Klodnica, s. :XJIU. XXI. 64. Ławoczne, XXXVII. Pow. Tłumacz. 2'216.Matków, XVII. 13. OrawBortniki, XIII. U&-121, 210. Choczyk, XVII. 8. Polanica, IX. 301. dmier2l, XIII. 263; XVII., 82, 83. Rostoki !pławiańsk,j,e, XVII. 8, 87. Hryniwce, XXVI. 53. Kłu.'bo14. Skole, I. 146; IV. 19,1;XVII. l. wice, XI'll, 263. Olszanica, XIII. Stynawa Wyżnia i Ni~nia. XVII. 263. Otynia, XII. 3()'2.Pekułowo, 9---11. Stryj, II. 3715;III. 89; VIII. XII. 263. Podpieczary, XIII. 263. 7,0, 142. Stryjskie, X. 261.' Pow. Roszniów" XIII. 203. Pow. TłuStryj, IV. 195; IX. 301; XXI. ~4. macz, IV. 195; VIII. 7(); XIII. U8, Urycz, V. 371, 372; IX. 301. 262, 2,63. Tyśmiienica, IV. 197. Pow. Sniatyń. pow. TłuDżurów, XXXIV. 144, 146:" 149. Nazwy toponomastyczne, macz. Na Mohilkach pole, XIII. lliniec, I'X. 383,. Małia WoloS'z263. Ostador p. Dolina nad Łomczy=a,IH. 37,5. Ryzyna, IX. 383. niem, xm. 236, 237. Pekulowo Sniatyn, III.91; IV. 188; IX. 38.1; na Pekulowie, pole, XUI. 2'63. XiXXlV. 142; XXXV. 81. Sniatyń. �776 część lasu, XIII. 263. Pow. Zale.szczyki. las, XIII. 263. TaboBarku ta, X. \261. Beremtany, rzyska przysiółek, XIII. ~63. XVII. 62, 80, 85, 86, 92. Dupliska, Pow. Trembowla. VI!'I. 112. Holihmdy, XXXVI. Bud:zanów, XVII. 69; XXXI. 19. 292; XXXIX. 288. Koszyłowce, Chmyliwka, XXVI. 62. Janów XVII. 62, 69. To~skie, XXI. 63, TremboweIski, XXVII. 161. Mo64. Zaleszczyki, X. 261. Pow. Zagilnica, XIII. 263. Nałuża, IX. 302; leszczyki, IV, 195; XVI'I. 69. X. 379. Podhajczyki, III. 298; Pow. Zbaraż. XVIII. 62. Sady, dzielnica TremCzernichowce, XXVI. 51, 56, 64. bowli, VI. 274. Semenów, XVII. Dobromirka, XXVI. 55. Kleba62. Słobód.k:a Strusowska, XXVI. nówka, IV. 195, 202, 215. Korszy58. Trembowla, Trębowla, Terełówka, IV. 195, 203, 215. Koziary., bowla, I. ,61, 64, 268; VI. 268XXVI. 62. Krasnosilee, XXVI. 53, 270, 2,75, 276; VII. 221; XII. 54. Medyn, 'IV. 195. Nowosiłci, 285. Trembowelskie, VIII. 156; XXVI. 53, 64. Szelpakt, XXVI. 54, XVI.39; XVII. 69, 74; XXX. 59, 65. Toki, III. 289; IV. 195, 204; 131. Pow. Trembowlci, IV. 195; XXVI. 49, 61, 63. Zambyńci, V. 99; VI. 200; IX. 302; XIII. XXVI. 53, 55. Zbaraż, XXI. 47; 267; XXVI. 56; XXXI. 19. ZieleńXXVIII. 178. Pow. Zbaraż, III. cze, XVII. 62. 289; IV. 195; VIII. 70. Pow. Turka. Pow. Zloczów.. Gałówka, XXXIII. 125. Jasienica Hodó~ XXVII. 131. Jezierzany, Zamkowa, XXXIII. 123. KomarII. 55. Koltów, II. 220.Łahodów, ni:k~ VI. 40'1, 402. Michniowiec XXXIV. 83, 122, 123. Olejów, XXXI. 155. Mochna.ta, XVII. 13: X'IX. 42. Olesko, XXIX. 176. PodMszimiec, XXXIII. 125. Pow. horce, V. 154, 162; VI. 161; XIV. Turka, IV. 195; VI. 401. Turka, 345. Rudki, XXIII. 60. Sas.sów, Sa'sów, V. 162; XXXI. 160. XXVI. 54, 56. Wołcze, XXXIII. Szpikłosy, XXXIV. 1'22, 183. Wo118, 12£. Zosyniec, XXVI. 54, 56, 5'a, 63. roniaki, V. 347. Złoczów, :IV. 194; X. 261; XIV. 345. Złoczowskie, I. Pow. Wasylków. 171; II. 220; X. 261. Pow. Złoczów, Korolówka, Xln. 121. Pow. WaIV. 195, 215; V. 154, 347; VI. 161; sylków, IX. 227. XXIrI. 50, 76; XXXI. 160; Pow. Winnica. XXXIV. 83; XXXVIII. 295. ZłoHumenne, V. 269. Zmerynka, czów obwód, I. 56. XXV. 125; XXVIII. 207. Pow. Zwiahel. Pow. Wiszniowiec, XXVI. 47. Jurkowszczyzna, VI'!. 2~, 232; X. Pow. Włodzimierz Woł. 276; XVIII. 93, 100; XfO{IlI. 28. Nowosiłki, IX. 300. Poryck, II. Pow. Zwiahel, Nowogród Wo45; XXVI. 93. Opalin, XX. 285. łyński, Nowgorgod Walynskij, X. Worończyn, XXXVI. 92. 276; XVI'II. 100. Pożarnica Rachman .] 777 - - Pow. Zwinogródka, Zwenihorodka. Kobrynowo, XVIII. 232; XXXVI. 95. Pąw. Zólkiew. Butyny, XXVI. 46, 55. Dzibułki, TV. 196. Glińsk, XXXV. 68. Kobryń, XVrI. 232. Macorzyn, IV. 116. Mosty Wielkie, IV. 196; XXVI. 50. Pieczychwosty, XXXIV. 181. Zibołki, XXXI. 170. Zółkiew, IV. 116; VIIl. 175; XXViI~ 135; XXVII. 132; XXVIII. 55; XXXVI. 93. Zółkiewskie, IIX. 226; X. 261. Pow. Zółkiew, IV. 196; XXVI. 54. Zółtańce, IV. 196. Pow. Zydaczów. Mikołajów, XXVI. 95. Obłażnica, XXVII. 131. Zydaczów, Zudoczow, Sudoczoia, II. 141; IV. 189, 196; VIII. 70; X.260. Zydaczowkie, VII. 283. Pow. Zydaczów, IV. 19l!., 196, 221. Pow. Zytomierz. Cudnów, Czudnów, VIII. 132. Zytomierz, XXXIV. 89; XXXVII. 207. V o r a l b e r g, Przedarulania. Voralberg, XI, 355, 356. Doląncy, XI. 359. FeIdkirch, V. 370. Fokunaci, XI. 357. W ę g r y, p. Węgrzy. Węgry, MagyarOTszag, Hungaria, I. 90, 117, 185; II. 1, 3, 4, 64, 78, 183, 218, 284; III. 179, 225, 2'30, 231, 238, 241, 2454, 253, 261, 264, 267,269,321,323,377; IV. 175, 179, .312; V. 57, 87, 125, 148, 238, 240, 244, 300, 302; VI. 53, 191, 198, 277-280, <289,361; VII. 44, 74, 75, 77, 83, 85, 1!ł2, 194-195, 202, 204, 222, 284, 285; VIII. 40, 94, 167, 231, 263, 434; }(I. 307, 319, 331, 352, 422, 438; }(II. 237, 279, 302, 336; :xiII. 13, 39, 54, 58, 233, 238,' 240, 250, 306, 336; XIV. 44, 160, 248, 315, 326, 327; XVI. 414; XX. 304, 308; XXI. 64; XXII. 76; XXIII. 20, 151; }(XV. 41, 96, 106, 122, 132, 134; XXVI. ti2; XXVII. 81; XXVIII. 7J!. 77, 87, 188, 223; XXX. 181, 200, 217, 230; XXXI. 69, 88, 89, 92; XXXII. 1--4, 8, 1'3, 192; XXXIV. 84, 113, 117, 138, 139; xxx.1f. 10, 43, 188. XXXVI. 10, 183; XXXVII. 164, 165, 356, 357, 449; XXXVIII. 41, 42, 166, 361\, 472; XXXIX. 115, 121, 124, 357, 435. Abauj, VI. 280. Andres:mwce, VII. 197. Bajerów, Bajerowa, Bajor, VII. 197. BaTanya, XXXVII. 355. Bertotowce, VII. 197. Debreczyn, Debreczen, XXX. 270. DecsfaIva, XVI. 148. Dravaszog, XXXVIII. 362. DunanthaI, XXXIV. '84, 115. Budapeszt, Budapest, Pest, II. l; IV. 119; V. 317; XVI. 428; }(XV. 106; XXVIII. Hl, }(}(IX. 128; XXX. 270; X:KX:I. 147; XxxV. 11, 30; }"XXVIl. 353, 355, 356. Budatyn, II. 79. Hodmezovasarhely, XXV. 132. Kecskemet, XXIII. 168. KoIoszvara, Czuj, }(}(XV. 30; XXXVIII . 362. Korosmezo, V. 148. Kremnica, V. 247; IX 378. Kunidora, Vajda Hunyad, Eisenmark, VII, 284. Kunów, VII. 204. Malaczka, II. 2. Mezocsat XXXIV. XXXIV.85. Mi;szkole, XXIiI. 169. Mohacz, XXIII. 168. Nagikaszisz, XXXVII. 356. Nagy- Vara, NagyVa'rad, XXXII. 1L Plawiec, VII. 204. Sarkoz, XXXVII. 367. Sarospatak, II. 5. Sa:rre, XXXVIII. 362. Selstin! II. 202. Sepsi-SzGyorgy, XV·I. 140. Siedmiogród, �778 'Z?9 XXXV. 188; XXXIX. 164. Sulin, XXXVII. 164,173. Szarysz, VI. 280, 282; VII. 76, 203. Szentes, XXXIV. 84. Szitas-Korosz, XVI. 133. Tokaj, XVI. 264. Trzciana, XXXV.43. Pannonia, XXXIX, 115. Nazwy toponomastyczne: Ziemia Nizina Węg., XXXIX. 433. Głodówka, Hładówka, okr. Tersztena, VI. 367, 369, 371. Matiaszów w dolinie Oselnickiej i nad Strumykiem Popradnim, VI. 285, 286. Matuszówka nad Roztoką, VI. 285. Mohelka, XXI. 246. Na Tatrach, role w Ziemiańskim Podhadiu, V. 253. Szarys, V.302. Tatry, Zemplin, XVII. 188. W i n de l i c j a, Vindelicja, p. Tyrol, XI. 97, 355, 360, 376, 419. W ł o c h y, Italia. WłochY" I. 104, 105, 239; II. 105; III. 177; IV. 339; VI. 297; VII. 80, 81, 19'8,199, 201, 202, 3.25;VIII. 96; X. 128, 262, 269, 270, 275; XI. 212, 367, 429, 439; XIV. 190,193; XV. 278; XVI. 248; XVII. 27; XVIII. 116, XIX. 33, 5a, 63; XXII. 75, 79; XXnI. 16, 18, 36; XXVI. 93, 101; XXVII. 90, 124; XXVIII. 27, ~13, 115, 120, 197; XXIX. 131, 142, 166, 204, 206,207; XXX. 174, 183, 1230, 254; XXX'!. 127, 163; XXXII. 7, 106, 188, 192; XXXIV, 19, 71, 74, 88, 117; XXXV. 180, 195; XXXVI. 148, 183; XXXVII. 129, 322, 360, 362, <ł02, 405, 421, 423, 471; XXXVIII. 40, 41, 147, 464. Agwin, Aquin, XXIL 16, 20. Amiternum, XXXVII. 129-130. Akwilea, Aquilea, XIV. 171. Apulia, Dolna XXXVII. 423. XXXIX. 115. Bari, XXXIV. 74; XV'!. 36. Bolonia X. 270; XIX. 149; XXXVII. 361. Castenedolo, Vln. 95. Citta del Vaticano, XXXVII. 361. Compostella, XXXV,II. 121. Oontovello, XVI. 114. Cupla, XXXII. 79. Cumae, XXXIV. 106, 107. Emilja, XXXVII. 403. Florencja, Firenze, XXVIII. 27, 139; XXXVI. 146; XXXVII. 361, 421. Foggia, XXXVII. 4:24,425. Forli XXXVII. 424, 425. Friaul, Friul, XI. 2'12; XXVIII. 115, XXIX. 205; XXXVII. 403. Genua, Genova, Genes, XXVIII. 27; XXXVI. 146. Gorycja, Gorizia, Gorz, XXXVII. 425. Igel, XXXIX. 114, 115. Kalabria, XXXVI'!. 293, 423. Kampania XXXIV. 71. Katani:a, Catania, XXXII. 57; XXXVI'lI. 250. La Spezia, XXXVII. 4124,425. Lombardia, IV. 74; XXIX. 205; XXXVI. 146. Loreto, XXIII. 19. Lukka, Lucca, XXIII. 27. Lucania, XXXVII. 423. Mediolan, Milana, XIX. 33; XXXVI'!. 361, 422, 425. Modena, XVIII. 101, 105. Padwa, Padova, II. 290; X. 203; Neapol, Neapolis, XIV. 342, 343. XXXVII. 361. Palermo, VII .. 82, XXIX. 134; XXXVII. 421, 422, 495. Pawja, Pavia Ticinum, XXVIII. 116. Piemont XXIX. 205. Putteolo Puzzolo, XXXVIII. 252 Romania, Romagna, XXIX. 205, 206; XXXVII. 424. Rzym, Roma, II. 64, 94, 106, 367; nr. 77, 215; IV. 268, 269, 272; V. 131; VI. 312, 396; VII. 3, 18, 30, 141!,232, 241, 286, 325; VI:II. 286--289; X. Ill, 224, 243; XI. 194, 289, 296; XII. 58; XIII. 92; XV. 21; XVI. 100, 102; )cIX. 119; XX. 206; XXII. 38, 47; XXIII. lI, 17~ XXVII. 10. 15, 94; XXVnI. 26, 136, 141; XXIX. 131, 151, 159, 201, :206; XXXI. 105; XXXV. 174; XXXVII. 135, 268, 296, 359, 361, 423, 441, XXXVI'll. 369, 370; XXXIX. 154. Saccopastore, XXXIX. 362. Sambuco, XXXVII. 402, Siana XX:x:rv. 78, Sondrio XXXIX. 115, 177; Sorrento XXIX. 206. Tivoli. Tib:ur .XXXVII. 361, 423. Tolmezzo XXXVII. 424. Toskania, Toscana, II. 10; XVI. 36; XXIX. 205.• 206; XXXVII. 402-404. 'Trastevere, )cIII. 347. Trewir XXXIX. 114, 115. Triest, Trieste, II. 3:87; XXXVII. 425. Trydent, Trento, • Tridentum, Trient, XXIX. 205; XXXVIII. 266. Turyn, Torino, VII. 326; XXXVII. 361. Udine, XXXVII. 4125.Vares, IV. 327. Vicenza, XXXVII. 283. Wenecja, Venezia XXV. 174, 219; XXIX. 205; :xXxIV. 76, 135; XXXVI. 76, 135. Witerbo, XXXVIII. 230. Wołyń, p. U. S. R. R. Wołyń, I. 113, 158; II. 95, 132; III. 30,94, 103, 115, 116, 164; IV. 96, 153, 159; V. 190; VI. 28, 300, 404; VII. 94; X. 149, 276; XI. 203, 214, 215, 326, 340; XIII. 263, 296. XVI. 256; XVII. 61, 71, 132, 133; XVIII. 128; XX. 283, 287, 291; 214, 215, 320, 340; XIII. 263, 296; 404; VII. 94; X. 149, 276;XI. 203, XXI. 50; XXII. 66, 68, 121; XXIII. 152; XXVI. 64, 92; XXVIII. 188; III. 30, 94, 10~, 115, 116,.164; IV. XXIX. 125; XXX. 148, 157, 180, 183, 184; XXXI. 24, 26, 29-33, XXXII. 101, 171, 178; Annowola, XXXI. 27. Dąbrowica, XXXI. 30. Tymoszewicze, XXXIX. 244. Zdołbunowo, XXXV. 182, 185, 188; XXXVI. 94,383. Zadnieprze U. S. R. R. Zadnieprze, II. 181; II. 321; VII. 222; XX. 279; XXXIV. 49. Zakarpacie, U. S. R. R. Berlebasz, XXI. 246. Biały Potok, Fejer Potok, VI. 366; VII. 146; XXI. 246. BUin, XXI. 246. Boczków M.i N.. XXI. 246. Handol, XXI. 247. Jasina, XXI. 246, 247. Kis Lonka, Lonka Ki!'!,XXI. 246. Kwasy, Krasnapies, Lazy, Łuhi, Mały Boczków, Mała Łąka, XXI. 246.. Mała Łąka, XXI. 246. Matysowa XXXVII. 164. Rahowo, how~ Rika Kosow8<ka,XXI. 246. Rosu~zka, XXI. 247.Roztoki, XXI. 246. Sopurka, XXI. 246, 247. Stebna, Surdok, Świdowiec, Trebusz, Wilcowaty, Wończa,XXI. 246.2akarpacie, XXI. 246; XXX. 118; XXXVII. 164, 229, 232, 234; XXXVIII. 352. Zaporoże, p. U. S. R. R. ELEMENTY FIZJOGRAFICZNE Doliny, góry, skały, jaskinie, morza i oceany, zatoki, hale, połoniny, cieśniny, rzeki, D o l i n y: alpejskie, XI. 359, 3,66, 367. Chochołowska, III. 267; polany, jeziora, puszcze. i lasy, stawy, tonte. XVIII. 59. Czernki, VI. 259. Czujska w Azji, XXXIX. 420. Głodów- �780 781 , , , . ka, HI. 258. Jaworzynka, III. 266. Kano (Afryka), XXXIX. 205. Kmiecina, p. Brzesko, II. 257. Kościeliska, II. 79; III. 225, 237, 236, 2443, 248, 250, 258, 263, 266, 270; VI. 173, 178; VII. 183; IX. 293; XXI. 80, 192; .XXX. 78, 193. Łączany Dół, V. 295. Nekluza, VI. . 295. Noteci, XXXIX. 237. Nowotarska, XVIII. 58-60, 62, 63; XXV. 78, 79; XXVII. 159; XXX. 69. Nowosądecka, XXXV,. 22. Orawska, XVII'I. 58. Piorzysta, XVI. 296. Potok, VIlI. 153. Pry_ peci, XXXIX. 237. Roztoki, III. 261. Starorobociańska, III. 267. Stradlina, VI. 295. Sucha, XVI. 296. Za Bramką, XXXI. 85. Zbrza, VI. 295. Zarska, VI. 295. Gór y: Ahruzze, XVIII. 109; XXIX. 205. Alpy, IV. 65; VIII. 38; X. 27Z; XI. 212; XIII. i6; XV. 34; XXI. 36; XXIV. 87;XXX. 180, 229; XXXVII. 225; XXXVIII. 36, 43Ałtaj, II. 195, 307; VI. 1. Apeniny, X. 269. Ardenny, XI. 221, 1223; XVI'lI. 111, 263; XXXVIII. 268. Babia Góra, III. 262; Y. 263; VI. 363, 369; VIII. 94, 108, 128; IX. 26, 25.5, 293; XII. 3, 26; XIII. 243; XlV, 160; XVI. 15, 189; XVIII. 63; XXI. 78; XXII. 167; XXIV. U8; XXVI. 84; XXVIII. 75, 220; XXXI. 66; XXXVI. 42, 43; XXXIX. 427. Balvayosvaralia, XXXVIII. 361. ;Barania' Góra, XXXV. 46, 47. Baranie Rogi, V. 255. Bardel, XXVIII. 214. Belurtagh, I,. 109, 1208.Beskidy, U. 3, 16, 17, 24,25; III. 256, 262, 272, 271; V. 121, 238, 304, 316; VIlI. 36, 38; XI. 192; XVII. 77-125; XVIII. 2, 13; XXIV. 118; XXV. 20, 122; XXVIII. n, 159; XXIX. 110, 132, 186; XXXI. 14Q. Bieszczad, Bieskad, Beskidy Śląskie, Cieszyńskie góry, I. 25, 127; XXIx:. 129; XXXIV. 287; 288, 295; XXXVI. 282, 288; XXXVII. 212, 226. Beskidy Magórskie, XXVI. 152; XXXVII. 202. Beskidy Sądeckie i Wadowickie, V. 122; XXXVII . 163, 189. Beskidy Wschodnie, V. 147; XII. 326; XVIII. 63, 66; XXXVII. 226. Beskidy Zachodnie, m. 126,377; VI. 368; XVIII. 58, 59; XXIII. 151; XXV. 29, 33; XXVIII. 73; XXIX. 166; XXXII. 88, 171; XXXIII. 83; XXXVII. 161, 172, 225, 1226,228; XXXVIII. 246; XXXIX. 337. Beskid Mały, XXXI. 149. Beskid Niski, XXXIII. 83. Beskid Środkowy, XXXVII. 161, 162; XXXIX. 237, 270. Beskid WyspO~, XXXVI. 256, 261. Biała Góra, XIII. 39, 41, 42; XXXI. 90. Bietschhorn, XI. 368. Bona, XXVI. 149. Bobrowiec, III. 266. Branisko, VII. 78. Cergowa, VIl. 255; XI . .190, 191. Chełm, XXVII. 5[(, 59. Chodyń, XXXVI. 225. Cichoń, XXXV~. 225. Ćwilina, XXVIII. 214. C:płrna Góra, Czarna Hora, Czarnohora, II. 204; V. 60; VI. 160, 353, 354, 372; VII. 174; XII.. 274; XXII. 145; XXXV. 81, 121, 173; XXXIX. 233. Czerwony Wierch!, VII. 188. Dobrski Łopień, XXVIII. 222. Dział, XXVIII. 2-14, 222. Garłuch, V. 172. Giemer, VI. 280. Giewont, III. 256, 267; VI. 173; XVI. 189; XXXI. 69; XXX'IX. 429. Godule, IV. 178; XVI. 21. Gołogóry, VIII. 268. Gorce, XVIII. 64; XXVIII. 106; XXIX. 106; XXIX. HO; XXX. 193; XXXI. . ~ "~:, , -:- ~ .,~ ~ ;-'i( , '. 147-149; XXXV. 55, 58, 59; XXXVI. 238; XXXVII. 209; XXXIX. 107. Gorgany, V. 147; XlIII. 241; XXXIV. 258. Gorlica Średnia, XVI. 56, 57. Gubałówka, n. 79; VI. 183, 188; VII. 181, 183; XI. 224; XVIII. 58, 59, 62, 64, 72. Harc, II. 11, 13. Himalaje, I. 108; XXX. 231; XXXIV. 32, 37, 41, 42. Hindukusz, I. 109; VII. 6LHrebla, V. 147. Jabłottkowskie Góry, VI. 288. Jaki, V. 255. Jaworowa, 'IV. 178. Jaworzyna, VII. 220. Karkonosze, Krkonose, II, 153; III. 374, 377, 380; XXXVIII. 300: Karpaty, Karpates, Ripaje, II .1, 3, 4, 62, 63, 78, 112, 113, 181; III. 251, 253, 262, 367, 379, 384. Karpaty, IV. 77, 97, 98, '312; V. 57, 121, 299; VI. 382 399' VIr. 27, 75, 198,296; VIII. 81 ' 160' 1.85; IX. 2, 254, 255; x. 142; XI. 70, 97; XIII. 14, 34, 58, 72; XIV. 246,262, 326, 327; XVI. 22; XVII. 60; XVIII. 58, 6,3; XXI. 64, 248; Ix.x;II. 73; XXIII. .155; XXIV. 118; XXV. 94, 142; XXVI. 53, 58, 61;XXVII. 176; XXVIII . 188, 222, 249,250; XXIX 116; XXX. 183; JCXJCII. 16, 81, 190; XXXIV. 48, 53, 59, 142, 252, 258; XXXV. 42, 100, 179, 183, 184; XXXVI. 222; XXXVII. 160-164, 172, 173, 225, ,227-229, 232, 233, 235 33'5 363; XXXVIII. 208; xXxIx. '8, 103, 104, 239, 428, 441, 422. Kaukaskie góry, I. 108. Kilimandżaro, XXXIX. 302. Kopa, V. 255. KOI1dyliery,1.236; VIII. 205. Kos·trzyca, VI. 354. Kruszcowe góry, Xxx. 180, 228. Laskowiec, XXv;rII. 214. Liiban, OCX!XVIIL 472. Litacz, XXXVI. 264. Lodowy, VI. 172, 173. Lubogoszcz, VIII. 164; XXXVI. 225. Luta, VIII. 184. Łopień, XXXVI. 225. Łysa Góra, XVII. 127; XXI. 267; XXVIII. 222. Mag6ra, III. 266; XXVI. 184. XXXII. 79; XXXIII. .85, 87; XXXV. 5, 9. Majdan, VTII. 38. Marfiana Góra, xxx. 152. ).VInich, III. 266. Mogilica, XXVIII. 214, 221, 222. Mustagh, -I. 108. Nilgeta, II. 98. Obidza, XXXVII. 160, 181. Oliwna Góra, XXXII. 73. Ornak, III. 263, 267, 268. Osobita, III. 271. Pamir, )Q{XIX. 8. Pieczenia Góra, XXXIV. 181. Pieniny" 'III. 262. Pireneje, II. 111; III. 2E; XXXIX. 115. Pi'sana, II. 79. Pistojezia, XXXVII. 42. Pop. Iwan, XXXV. 76, 132. Popadia, XIII. 236; XVIII. 154. Popowa góra, V. 310, 311. Ranisbork, III. 270. Rodopa, Rhodope, VII. 240; XIV. 45. iRospna, XXX. 206. Sajańskie góry, XXXVII. 49, 121; XXXIX 70, 78. Sobotagóra, XII. 36; XIII. 8, 94. Stara Robota, Wysoki Wierch, III. 238 263 266 267. Sudetj" II. 116; III: 379,' 380;' XXXIV. 59; XXXVI. 21; XXXVII. Q.47, 250, 319; XXXVIll. 300; XXXIX. ,259.Snieżnica, XXVIII. 214; XXXVI. 225, Św. Krzyż, XIV. 213, 314. Świętokrzyskie Góry, I. 203; VIII. 160; X. 274; XVIII,. 2; XXI. 249" 2OO; XXII. 154; XXVI. 139; XXXV: 67; XXXIx. 442, 455. Szatria, XXVII. 61. Tagus, XXXIX. 86. Tatry, MatTY, FatTY, 'I. 24, 53, 264; II. 4, 78-80; III 125, 190; 195, 227-228, 233~37, 247--250, 252, 256, 257, 259, 260, 262-266, 269, 377 378; Y. 120-126, 130, 238, 241, 246, 251, 253 255 288 297, 299, 304, 305, 310, 315: 316'; VI: 172, 178, 366; VII. 75, �?1::i2 77, 218; VIII. 36, 37, 162, 219; XI. 54, 102, 342, 439; XII. 145,278,323326; XIII. 71--74, 165, 306; XIV. 262,356; XVI. 21; XVII. 77; XVIII. 56, 59, 63, 70, 71; XXI. 79; XXlI. 163; XXill. 155; XXIV. 118; XXVI. 129, 134, 145; XXVII. 15.5; XXVIII. 106, 109,' 214-216, 220, 223,250; XXX. 192; XXXI. 68, 69, 149, 150; XXXII. 5, 78, 81; XXXIV. 258; XXXV. 72, 183, 185; XXXVIII. 286, 300;XXXIX. 233. Tatry Bielskie, II. 84, 85, 190. Tatry Niwie, XXXVlI. 353. Tatry Nowotarskie, III. 239. Tatry Spi.skie, 111.237, 260. Trzy Korony, XXXI, 76. Turbacz, XXXVI. 256. Tymbarski Łopień, XXVIII. 214. Ural, I. 114, 235, 1'1. 175; III. 178; IV. 71; XXXVI. 95; XXXVII. 287; XXXVIII. 352. Wogezy, XI. 222. zawra,i, I. 53. żabia, XI. 191. Zywieckie góry, XXIII. 155. Gór y, nazwy topon. : Aptekarka, góra w Sanoku, XIII. 39. BardeŁ, górapow. Limanowa, XXVIII. 214. Baszczynka, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Baszta turnia w Hinczowym PIesie w Tatrach, V. 130. Biała Góra, pow. Sanocki, XliI. 39. Biskupia Góra, -- góra pow. Chrzanów, VI: 295. Bocianowa góra, gm. Gródek nadbużny, pow. Hrubieszów, III. 7. Bujaczy Wirch w Tatrach, V. 255.. Bystra, szczyt w Tatrach, V. 310. Cergowa góra, pow. Krosno, ·gm. Jesionka, VII. 255; XL 191. Chocz, szczyt w Liptowskich halach, Tatry. V. 310. Chomiak, . szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Chyrowa góra, pow. Krosno, gm. Chyrowa, XI.. 191. Chyżek, góra Beskid Wsch., V.58. 783 Cipków brzeg, góra w Poroninie, XVI. 95. Cz'iern, Crap da Chuern, czarna skala w Tyrolu, XI. 367. Czertyj, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Czorna, szczyt w BĘ'skidach Wsch., V. 147. Czuryh:lJWO, góra, pow. Dolina, XIH. 238. Czyżycka skala, pow. Lim.'lnowa, XXVIII. 222. CwiHna góra, pow. Limanowa, XXVIII. 214. Dil Malyj, Dil Welykij. szczyty w Beskidach Wsch., V. 147. FuduŁowa skala, gm. Tyniec, V. 223. GaŁicowa Grapa, góra w Poroninie, XV. 95. Garluch, .szczyt w Tatrach, XI. 53. GerŁach, szczyt w Tatrach, VII. 189. Giewont, Tatry, XIII. 14. Gorgany, szczyty w Besk1dach Wsch., V. 147. Góra Cudów, nad -Renem, p. Kolonia, XXXVII. 257. Góra Kijowska na Rusi, miejsce pobytu szatana, XIV. 313. Grodzisko, góra, gm. Tyniec, V. 233, 230, 231. Grofa, szczyt górski Beskidy, XVIII. 154. Gronik, wzniesienie na GaŁicowej Grapie w Poroninie XVI: 95. Gródek, wzgórze pow. Chrzanów, VI. 295. Hordia, Howerla, szczyty Beskid Wsch, V, 147. IirabŁa, szczyt Beskid Wsch.~ V. 147. Jahodyn, szczyt Beskid Wsch., V. 147, 148. Jesieniowe góry, IX. 29. Jaworowa góra nad Popradem, VillI. 263. Kamienisko, góra, pow. Limanowski, XXVUl. 214. Kamienisty szczyt Beskid Wsch., V.147. Kiedriwska, szczyt Beskid Wsch., W. 147. Kiń grafeckij, szczyt górski, Beskidy, XV\IlI. 154. Kitelowa, szczyt Beskid Wsch., V. 147. KHmspitze, szczyt Recja i Windelicja, XI: 300. Klynie,szczyt Beskid Wsch., V. 147, 148. Kobyla, szczyt Beskid Wsch., V. 147. Kodzi.ejówka, góra, XIV. 246, 248. Kończysta, góra nad Popradem, VIII. 263. Okręg Podoliniecki. Kozieniec, szczyt, pow. Nowotarski, XI. 52. Krynta, góra na Huculs(Zczyźnie, Beskid Wsch., XXVI. 56. Krywycia, góra na Huculszczyźnie, XXV'!. 56. Beskid Wsch. Krzemionki pod Krakowem, U. 219; XXXIX. 334, 432. Kunikływa, szczyt Beskid Wsch., V. 147. Ihrowyszcze, góra w Karpatach, VIII. 184. Jarowica, góra w Karpatach, II. 201l. Jerzowa Góra pod Strzyglowem, Sląsk, II. ZOO. Lacz/cowa, góra pow. Brzeski, VI. 295. Laczkowa, wzgórze,. pow. Chrza.nów, Langon, skala w Szwecji, :XXXIX. 114. Laskowiec, góra, pow. Limanowa, XXVIII. <214. Lasota,góra p. Podgórski, Ul. 7'6. Leśniowa, szczyt w Beskidach Wsch., V. 58. Łopień Dobrski i Tymbarski, góra pow. Limanowa, XXVIII. Łysa Góra, III. 341; IV. Q72; XVII. 31. Łysogóry, XXXIX. 453. Macina Góra, góra gm. B.iadoliny Radlowskie, I. 128. Magóra, III. 266; V. 147, 148. Magóra WieŁka, szczyt w Tatrach, VI. 288. Mali, góra nad Pod1utem, Karpaty, VIII. 155. Maturka w Tatrach nad Kościeliskami, III. 266. Malnik, pasmo Karpat, XIV. 2W. Mnich, szczyt tatrzański, ]ill. 233'; V. 130. MogiŁica, góra pow. Limanowa, XXVIII. 214. Molowa, góra, pow. Brzeski, VI. 295. Murań, szczyt w Tatrach, III. 271. Norecka, szczyt Beskidy Wsch., V. 147. Nowakowa Skałka, skała pow. Chrzanów, VI. 296. Oseredok, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Osobita, góra, XVI. 193. Peleusz, Perechodienyj, szczyty w Beskidach Wsch .. V. 147. Perzona, góra, XXVI. 153. Peuke, góra w Beskidach Wsch. wg Ptolomeusza, III. 376. Piaskowa Skala, XXVIII. 131. Pieklo, góra, pow.' Limanowa, XXVI. 141. Piesecze', góra, XXVI. 16. Pohar, góra, Huculszczyzna, XXVI. 60. Popadia, szczyt górski Beskidy, XVIII. 154. Prochownia, wzgórze pow. Chrzanów, VI. 296. Przy gon, wzgórze, pow. Chrzanów, VI. 295. Pustynnik, Pustynka, pasmo diun (wzgórze piaszczyste) nad Jez. Łeba i Gardzieńskim, V. 324. Rebrowacz, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Rękawka, góra, pow. Podgórsiki, III. 76, Romanka, szczyt babiogórski, VII. 285. Rysy, szczyty w Tatrach, V. 255. Ryża, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Salatyn, szczyt w Tatrach Zachodnich, V. 310. Sarmackie góry. Beskid Zach., III. 377. Sennik, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Senycia, góra, Huculszczyzna, 'XXVI. 62. Serhyj, góra, pow. Dolina, XIII. 238, 239. Sitna, góra w Tatrach, V. 247. S kał a: Czartowska, XXVT<II.222. Piaskowa, :rV.2'68. Pisana, III. 265. PlaczHwa, V. 255. Siwa, III. 242, 271. SokoŁa, IV. 268; XXVN1. 131. Twardowskiego, III. 76, 77; XXVII. 124; XXVIII. 131; XXliX. 71; XXXI. 107. Skałka, gÓlll w Tatrach, XXXVII. 160. Skalne Wrota w Tatrach, V, 297. Skiet. �'785 784 .góra, j! ., j . . " pow. Dolina, XIII. 238. SHpa Kura, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Słupi Róg, skała nad Dźwiną, XVI. 233. Sobótka, góra, Zobtenberg, ,Śląsk, III. 379, 3BO. Sopanie, góra, Komitat marmaroski, XXVI. 62. Sowa, skała w dolinie Koście1skiej., III. 264. Spilglanc, góra w Łzechach, V. 129. Sywula, szczyt nad Lomnicą w Karpatach, VIII. 185, 186. Szatan, turnia w Tatrach, V. 130. .szatry, szczyty tatrzańskie, V. .253. Szczywa, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Szubienica, pod Buczaczem, XX. s. XXIII. Snieinica, szczyt w Beskidach Zach., VITI. 164; XXVIII. 214. Srimka, .szczyt w Beskidach Wsch., V.147. ,Sw. Krzyż, góra, p. Nowotarsiki. V. 311. Tabor, góra w Alpach, XI. 366; XXXVII. 257. Tomanowa przełęcz w Zachodnich Tatrach, III. 266. Tousty, s'zczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Tymbarski Łopień, XXVIII. 214. Vrchlicka góra, Tatry, XXXVII. 160. Wat kowa, góra, XXXIII. 85, 87. Werch, ,szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Werchżeniec, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Wianek, wzgórze, p. Chrzanów, VI. 295. Wielki Rogacz, szczyt tatrzański, ~Vll. 160, 181, 188. Wierzchowsko, góra, ·pow. Limanowa, XXVIII. 214. Winesenyj, szczyt w Beskidach Wsch., V. 147. Worochteńskij Dil, szczyt w Beskidach Wsch.. V. 147. Wysoka, S2!czytw Tatrach (Wittstock), WI. ~, 172, 173, 361. Wysokie Skałki, szczyt tatrzański, 160, 177, 180. Zamangspitze, góra w Alpach, X. 360. Z!enz, góra na Śląsku, p. Sobótka, II. 115. Złotopień, góra p. Dobrski Łopień w okolicach Dobrej, pow. Limanowa, XXVUI. 222. Zobtenberg, p. Sobótka, III. 380; XIII. 7. Zabiwska Hordie, S2!czyt w Beskidach Wsch., V.147. Zarnowa, góra, pow. Nowogródzki IV. 2'63, Szczyty alpejskie: Alpy Madau, XI. 30. Corvatsch, XI. 3£7. Gada, XI. 360. Gadden, XI. 3,60. Gamprin, XI. 360. Garnize alpa, XI. 360. Garzen, XI. 369. Gentschenpass, XI. 3160.Glangbach, XI. 3£0. GIong, XI. 360. Golm, Golmerjoch, XI. 360. Goppaschroffen, XI. 360. Goppe1spitz, XI. 360. Gohrengberg, XI. 360. Grabach, XI. '360. Grabiescina, XI. 362. Griesau, XI. 360. Gulen, XI. 360. Guppenspitz, XI. 360. Gurgel1en, XI. 360. Guschakopf, XI. 360. Hoherfreschen, XI. 360. JamthaI!, XI. 3160. Kihberg, XI. 360. Klimpsitze, XI. 360. Kruckerjoch, XI. 360. Kulm, X. 360. Lachhof!, XI. 3'59. Lachkogel, XI. 359. Lagatzalpe, XI. 360. Lestbach, XI. 360. Lestwald, XI. 360. Leutatsch:, X. 360. Ludesek, XI. 360. Luschai, XI. 36'1. Lischana, XI. 3,67. Madlochspitze, XI. 360. Mangbach, XI. 360. Masescha, XI. 360. Milmaspitze, XI. 360. Milthalspitze, XI. 360. Morteirutschletscher, XI 360. Nozgen, XI. 363. Paziealpe, XI. 300. Perdatsch, XI. 3£7. Pillerhohe, XI. 366, Pimigberg, XI. 363. Pimig, XI. 363. Piz Bernino, XI. 367. pjz Covetschen, XI. 367 pjz Cotschen, "~' ,y~ .~~.: ł.. .,~~ ~. , 1 .1 ,~,'I XI. 367. Piz Pisok, X. 367.Ragaz, X. 366. Rozegletscher, XI. 367. Roszed, p. Rozegletscher. SChochealpe, XI. 360. Surovea1lpe, XI. 367. Tiatschaglet:scher, XI. 367. Tretahspitze, XI. 360. Jaskinie: Asselar, XXXVIII. 388. Bielska, III. 264. Duża, X. 240. Katedra Twardowskiego, XXVIII. 133. La Micoque, VI. 9. Nietoperzowa, XXVI. 11, 112. Si'rgenstein, XXII. 74. Smocza Jama, XI. 247. Twardowskiego grota, XXIX. 71. Werteba, XI. 202. Wrzosy, XI. 247. Hale w Tatrach: Barania, xxx. 46. Bielska, m. 258. Czarna', III. 258. Gąsienicowa, V. 123; VTII. 46, 47. Huty. III. 271. Jagnięca zagroda,' XII. 274. Jaworzynka, XII. 274. Jobowa Łąka, V. 310. Kołowa, m. 258. Kondratowa, 1'11. 259; V. 123; VIII. 46. KQperszady, XII. 274. Krupówki, III. 253. Liptowskie, V. 310. Mała łąka, III. 266. Miętusia, V. 12~; VII. Ornak, VIII. 46. Pod Muraniem., XI'L 274. Pyszna, V. 123; VIII .. 46. Smereczyńska, V. 123; VIII. 47. Smytnia, VIIL 46. Stawiarska, VIII. 47. TomanoW<ł, VIII. 46. Upłaz, VIII. 46, 47. Wak:smundzka, VIII. 47. Wierch Zełenyci, V. 148. Zabiego. III. 253. P o l a n y': Babianka, XXXVII. 178., 188, gm. Czarna Woda. Bosiwka, XXXlVII. 17~. Bryszton, XXXVII. 18~, gm. Biała Woda. By ta, .xU, 200, gn:. PeczeniJżyn. Bukowiecka, XX:X:V;U.184. Chryszczyska, XXXVII. 188, gm. Czarna Woda. Chuchołki, XXXVII. 182. 1tS7. Cieraliwka, XX:XVII. 182. 50 Lud - Tom XL Czers!a, C;wrś!a, XXXVII. 182, gm. Czarno Woda. Biała Woda, XX~Il. 162---88. Czerslyca, Czersłyna, XXVllLI. 1'82, gm. Biała Woda. Czersliczki, Czirsliczki, XXXVIII. 182. Czertezy, XXXVII, 176. Czerwona Mlaka, XXX.VII. 1182. Czuchołka, XIXVII. 182. Debrzyna, XXXVII. 178. Długa, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Do· łyna, XXXVII. 17'8, 188.Dubasiwka, XXXIVII. 1718. Durbaszka x..,,'CXVI[.17,8.Dziwiska, Xx',,{VII: 178. F!ander, XIXlXVII. 1713, 184, gm. B. Woda. Fugasiwka IX/X:XVII.17'8,182. Groń, XXXVII. . 178, 184, ·gm. ·B. Woda. Gruń, ,xtXłXVII. 188, gm. Cz. Woda. Haleczkowa, XXV. 814., 85, 88, 89. Hlyny, XXlXVII ..188, gm. Cz. Woda. Hucułka, X;XXłVLI. 1182. Huły, XXXVII. 17<8. Hurczalka, :x.x'XVII, 1,82.Hurczalka,lX.XXVIJ: 184, gm. B. Woda. Jasilnyk, XXXVII. 182, 188" gm. CŻ. Woda . Jaworzyna, X;XXV,I1I.182, gm. B. Woda, Kapitaniwka, XXXVII. 178. Kiczem, XXXVII. 178. Kobylarka, XXXVI[. 182, gm. B. Woda. Koszary, Koszaryska, XX,XłVIl. 17'6, 182. Kuleszanka, x.x.XVII.182, gm. B. Woda. Liszczyna, XXXVIII. 182, gm. Cz. Woda. Litawcowa, XIX/XVII 182, gm. B. Woda. Mię· tusia Kira, w Tatrach, III. 271. Mlaczki, XXXVIII. 184, ,gm. Cz. Woda. Na Ogrodach, XXXVII. 184. Na Uhlysku, XXXVII. 184. Niżnia Kira i Wyżnia Kira, III. 2.71. Obertanowska, X'X.X;VIl. 182. Palenca, Palenyca, XXXVII. 182, gm. B. WO'da. Pańska,¥...xVIl. 178. Pańszczyca, XX.XII. 48. Pe- �7S? XXXVII. 176. PietruszXXXVII. 18Q, 187, gm. B. Woda. Placyska, Xx..xVII. 188. gm. Cz. Woda. Pod Rabsztynem, X,XlX'VII. 17,6. Podgruń, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Podgaciwka, XXXVII. 178. Pokriwiska, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Podrohacz, XXXVII. 182, gm. B. Woda. Podskalą, XXXVII. 182, 183. Polanka, .xxXVII. 182, gm. B. Woda. Polana, XXXVII. 678, 182, gm. Cz. Woda. Pysariawa, XXXVII. 178. Repowa, XXXVII. 182'-184. Rohacz, XXXVII. 182 188, gm. B. i Cz. Woda. Rosoehatd, XXXVtlI. 176. RozdziZa, XXXVII. 182. Rusiniwka, XXXVII. 178.Semenitka, XXXVII. 182, gm. B. Woda. Sichla, Sichla, XXXVII.1oo. Siwa, pol. w Dol. Chochol. m. 264. ,xłXOOVll. 183. Skalka, XXXVII. Skalnyk, XXXVII. 178. Skalska, 183. Stachuriwka, X,XXVłI. 178. Stara - Pol. w Zakop., VII. 183; XXV. 28. Stare, XXXVII. 178. Stodolisko, XXVII. 182, gm. B. Woda. Swynarki, XXXVII. 188, gm. Cz. Woda. Szczepanciwka, XXXVII. 1'78. Szczerbak, XX.X,VII. 182. Werchliczka, Wierszliczki, tXIXIXIVI1I. HM. w:u.cza Dolna, XXVII. 176. Zabilowody, iXlXXVII. HM. Zado~YITl(a~XX,VI:l.l718~Zapust, . Zapustok, XX:X'VII. 184. P O ł o n i n y w Beskidzie Wschodnim: Ardżeludza, VI. 353. Baltagul, XXXV. 142. Barania, V. 148. Chitanka, XXXV. 149. Chorocowe, XXXV. 116. Doszczynka, V. 59. Dukania Mala i Welyka, XXXV. 76, 78, 83, 86, 87, 90, 93, 94, 100, 108, 113, 116, 118, 119, 126--135, tranczyk, kowa, 142, 143, 146, 149. Gropka, XXXV. 76, 86, 116, 142. Gropka Mała i Wielka, XXXV. 7'6, '83, 86, 94, 97, 108, 110, 113, 118, 119, 126, 129, 132-142, 144, 146. Hadzugi, XXXV. 142. Haiczyna, XXXV. 76, 86, 108, 114. Hnykysa, XXXV. 142. Hlystowaty, XXXV. 7'6, 77, 119, 135, 136, 142. HOiczyna, XXXV. ·78, 86, 93, 113, 127, 142, 143. Hostewec, XXXV. 145. Hostiw, XXXV. 76, 142. Jalawiczora, XXXV. 76. Jawornik, V. 148; XXXV. 92. Jaworiu Malyj i Welykij, XXXV. 86, 90, 93, 94, 100, 142, 147, 148. Jaworiw, XXXV. 76, 77. Jaworysta, XXXV. 142. Kamenec, XXXV. 76, 78, 93, 113, 116, 118, 119, 120, 127. 128, 131, 133, 137, 138. Kozubejka, XXXV. 142. Kopylasz, XXXV. 86. 115.Kostrycza, VI. 353. Kitelowa, V"·148. Kłynie, V. 148. Leśniów, V. 59. 148. Łukawyci, XXXV. 142. Łysyci, XIII. 233. Mariczeska, XXXV. 129. Masnyj Prislyp, XXXV. 142. Mokryniec, xx,xV. 142. Ozirnyj, XXXV. 142. Palenyci, XXXV. 142. Pniwje Male, XXXV. 78" 93, 99, 113, 118, 142. Pniwje Wi¢lkie, XXXV. 76. Pachretyna, XXXV. 142. Preluky, XXXV. 142. Prelucznyj, XXXV. 142. Radul, XXXV. 86. Ryża, V. 147. Ragieska, XXXV. 76, 86, 93, 99, 116, 118. Szkoruchiw, XXXV. 76, 81, 85, 86. Sztefulec, XXXV. 142. Sztewjora, XXXV. 142. Szyroka, XXXV. 142. Szytry, XIiI. 233. Smikenny, XXXV. W, 78, 86, 96, 92, 94, 100, 115, 116, 118, 119. Tarnica, Tarnycia, XXXV. 76, 78, 86, 93, 100, 110, 116, 118, 142. XXXV. 70, 86. WeXXXV. 86. Zelne, XXXV. 76. Żurawna, XIII. 233. P u s z c z e: Augustowska, XXXV. 18, 25. Białowieska, VII. 86. Cudnowska, XXX. 136. Ejragolska, IV. 2, 132. Kozienicka, XXXVII. 289. Kurpiowska, Ul. 64; XXVI. 146; XXVIII. 104, 163; XXXIX. 251. Liineburska, XXXI. 68. Niepołomicka, V. 256, 361, 363. Ostrołęcka, XXXIX. 368. Radomska, XXIII. 152.Sandomierska, I. 63; 7X. 302; XI.112; XXI. 266; XXIII. 63; XXIX. 3; XXXIV. 291; XXXIX. 118. Tarnowska, II. 123. Zielona, p. KurPi.owska', XVII. 17. 173. L a s y: Babyneć, XXV. 95.' Bakoński Las, IV. 274. Bykowy, XI. 190. Las Czeski, XI. 2;11', 212; XVI. 7. Czarny Las, Schwartzwald, XXXVII. 250. Lasy KJewańskie, XXXI. 28. Karpackie, XXXIII. 12. Kupeiskij, V.58. Lubelskie, Małopolskie,. Opolskie, Podkarpackie, 'Pomorsikie, Porębskie, pow. Limanowa, Suwalskie, Wołyńskie, XXXIII. 12. Zbędowy patok, V. 222. M o r'Z a: Adriatyckie, Adriatyk, Jadran, Sine, III. 178, 252, 262; XXII. 144, 145; XXIX. 132; XXXIV. 172; XXXVIII. 364. Aralskie, 1. 114; XXXIX. 78. Azowskie, Meotyda, lU. 177; XVII. 173. Bałtyckie, Bałtyk, 1. 260; II. 181; I'll. 27, 179, 262; IV. 77, 391; VII. 329; VIII. 434; XI. 203; XIV. 207; XVI. 323; XVIII. 224; XXII. 79; XXIII. 53; XXVI. Wibczynka, luyka, 50' 77; XXIX. 159; XXXII. 186; XXXIV. 50, 53; XXXVI.' 384; XXXVII. 296, 321" 382; XXXVIII. 42, 42; X}[}cIX. 15. 29 , 356, 357, 439, 463. Białe II. 5; XX. 209. Czarne Morze, Pontes, Euxinos, Niegościnne, 'l .110; III. 177, 183; IV. 76; VII. 301; VIII. 434; XIV. 263, 266; XVII. 170, 171, 174. Czarne Morze, XXXIV. 56; XXXVII. 274, 319, 363. Czerwone, II. 347; IX. 166, 167; XXXI. 82. Egejskie" l. 113; XXIII. 174. Kaspijskie, Chwalyńskie, I. 109, 110; XVII. 176; XXXIV. 71, 86, 172; XXXVIII., 36; XXXIX. 111. Ochockie, XVI. 117. Sarmackie, XXXIiX. 358. Sródziemne, Mare Deditel'aneum, Medyteraneńskie, Mare Inter~um, IV. 63; XXII. 101; XXVI. 135; XXX. 230; XXXIV. 68, 139, 269, 2'76; XXXVIII. 251, XXXIX. 2S3, 305. O c e a n y: Wi.elki, Spokojny, Pacyfik, I. 238; XVII. 95; XXXVII. 369, 376, 380, 3,82, 393; XXXVIIi. 212, 343; XXXIX. 419. Indyjski, XXXIX. 111, 182. Z a t o ki: Gdańska, XXXIX. 111. 115. Hudsona, Hudson Bay, VII. 15; XXIX. 137; XXXVII. 3i>8,371. Koronacyjna, XXIX. 137. Ku.rońska, XXII. 11. Manilska, XXXVII. 387. Meksykańska, XXXI. 154; xxxvnr. 405. Point ~ Barrow, XXXVIII. 405. Szczeciń.ska, XXXIX. 466. Sw. Wawrzyńca, XVII. 9. Tonkińska, XXXIX. 111, 115. C ie ś n i n y: Cieśnina Behringa, I. 237; XXIX. 136. Bosfor, VII. 237; XVII. 176; XXXIX. 69. �788 R z e k i: Adyga, XXXVII. 423. Africo, XXVIII. 139. Ałdan. dpł. Leny, XXXVII. 99. Amazonka, XXV. 127; XXXI. 168. Amguń 1. dpł. Amuru,xxxrx;. 1419. Amur, XVII. 108, 112, 190; XXXIX. 419. Tamur XVIII. 80, 81, 89; XXXVI. 27. Anabara, XXXVII. 99. Angara pr. dpł. JenisejU, XXXIX. 68. Arakses dpł. Kury, XVI. 172. Arwa, Arve,dpł.Rodanu, xxvnI. 76. Bela, X 18, 19. Berczyna dpł. Dniepru, H.94; X. 147; XIX. 28; XXXIV. 59. Biała dpł. DUnajca, VI. 382; X. 96, 168; XXXIII. 83. Białka, dpł. Dunajca, III. 234, 261; VII. 203, 2:57; XVIJl. 59, 64. Birawa, Birawka, dpł. Odry, XIX. 4. Bober, Bóbr, Bobrawa, dpł. Odry, II. 115, 116; XIII. 7. Bóbr, dpł. Prosny, xx:xf. 167. Boberka, dpI. Dniestru, VIII, 368. Bodrog, dpł. Cisy, XXVI. 159; XXXI.67. Boh, Hypanis, Bug płd., II. XIV. 335; XVII. 173; XXIV. 81; XXVI. 105; XXVIII. 146; XXX. 20. Bożek, Bużek, Bużok, dpł. Bohu, XIV. 335. Brda, Bydgoska rzeka, XVII. 75. Brynica, dpł. Przemszy Czarnej, X. 438, 439. Bug, dpł. Narwi, I. 15a II. 189; III, 7-9, 16, 30, 35, 46, 97, 98, 164; VII. 195; X. 9, 455. Bug, XVI. 323,;XX. 279, 281, 282, 285, 287, 291; XXI. 63; XXII. Ill, 120; XXVI. 41; XXXII. 67; XXXIV. 52. Bukowa, dpł. sanu, I. 158. Bystra, dpł. Łomnicy, Bystrzyca Złota, Bystrzyca Sołotwińska, V. 185; Bystrzyca, dpł. Wieprza, II. 285. Bzura, dpł. Wisły, XIII.6; XXXIV. 49. Chatanga, XXXVII. 99. Choczenka, dpł .. SkawY', XVII. 69. Cisa Bl:ała 789 i Czarna, dpł. Dunaju, II. 78; V. 300; VII. 239; )qII. 13; XXI. 24ł!~ XXV. 132; XXVII. 159; XXVIII. 249; XXXI. 67. Czeremosz Biały i Czarny, dpI. Prutu, II. 203; VI. 354; .X. 261; XII. 278; XXVIII. 249; XXXV. 76, 116, 120, 121, 149; XXXVI. 2:22.Czernka, VI. 2,96.Desna, dpł. Dźwiny, X. 147; XXXIV. 59; XXXVIII. 3'60; XXXIX. 99. Dniepr, Borysthenes, I. 113; II. 181, 321; III. 108, 288; IV. 77. VII. 86, 300, 301; X. 147; XIV. 283; XVI. 2£4, 284; XVII. 72, 173, 176; XXIV. 81; XXVI. 46, 52, 105; XXXII. 21; XXXIV. 48, 49, 53, 57, 174; 'XXiXVI. 95; XXXIX. 141. Dniestr, Tyras, vn. 86; X. 147; XIII. 13; XVII. 61, 72, 73, 82, 83, 141; XXX. 20, 86; XXXII. 21, 186; XXXIV. 258;X1XXVI. 2.22, 383; XXXVII. 207; XXXVIII. 329; XXXIX. 440. Don, Tanais, IV. 346; XVII. 170, 171, 173; XXVI. 147; XXXVI. 95; xxxrx. 15, 111; Drawa, dpł. Noteci, XI. 357. Dunaj, Danubius, I. 110, 113, 114, 253, ,254orII. 69, 78, 137, 356; II'I. '376; V. 208, 299; vm. 434; IX. 47, 53. Dunaj, XI. 41, 163, 355, 360, 361; iKIT. 237; XIV. 263, 266, 335; XVII. 170, 171; XXI. 64; X,XIV. 61, 82, 86, 87; XXV. 123, 126; XXVI.' 37; XXVII. 159; XXIX. 199; IXXlXI. 67, 174; XXXII. 3, 16; XXXIV. 171; XXXVI. 95, 301, 302; XiXiXVH. 322, 327; XXXVIII. 208, Dunajec, dpł. Wisły, II. 262; III. 234; VII. 199; VIII. 262; lX. 254; X. 17, i68, 450; XI. 55, 81; XIV. 335; XVIII. 66; x,xrv. 94; XXV. 30, 33; XXVIII. 188; XXXV. 6, 18, 38. i J. Dunajec Biały, XVI. 95; XVIII. 59, 65; XX. 306; XXV. 20. Dunajec Czarny, II. 79; III. 237, 248, 263; XIII. 164, 165; XVIII. 65; XXV. 21; XXVIII. 255. Dzembronia, XXXV. 76, 121. Dziwina, dpł. Kisuczy, VI. 284. Dźwina, Dźwina Zachodnia, Diina, Dune, Duna, Zapadnaja Dwina, Daugawa, Rubon, Rudon; Erydant, Turunt, Korax, II. 181; III. 97, 108; XXXII. 21; X.XXIV. 50; XXXVI. 95.Dzuryń, dpł. Dniestru, XXVIII. 146. Elba, Łaba, Łab, Elbe, Albis, I, 113, 235; IV. 71; VIII. 321; X. 150; XI. 3160;XXII. 145; XXIV. 81, 87; XXXI. 66; X,XXIV. 56,59; XXXVI. 301, 382-384; XXXVII. 319; XXXIX. 15. Eufrat, XV. 20. Ganges, Ganga, L 233; III. 347; IV. 36. XXXIV. 16; XXXV. 196, 197. Gironde, XVIII, 96; Gnilec, VII. 76. Godavari, dpł. Gangesu, XXXV. 196, 197. Halbiech, XL 359. Hawela, dpł. Elby" XXXIV. 56. Hindus, Ind, III. 186. Homad, XXVII. 159; XXXI. 67. Horożanka, VIII. 265. Horyń, dpł. Prypeci, X. 147, 149; XXXIV. 258. Huang ho, XXXI:X. 420. Huezwa, dpł. Bugu, I. 158, 159; III. 8, 9. neW, dpł. Cz.eremoszu Czarne~o, XXXV. 127. Iller w Alpach, XI. 365. Indygirka, XXXVII. 99. Inn dpł. Dunaju, XI. 369. JIngrja, dpł,. !Newy, XpaV. 285. Pantykapea, XVII. 173. Ister, p. Dunaj, XVII. 173. Izara, Isa"', dpł. Dunaju, XI. 360, 3.61, Jaik, XXXVI. 95. Jana, XXXVII. 99; XXXlX. 88. Jang-Tse XXXVIII. 414; XXXIX. 68. Jenisiej, Enisej, XVII. 190; XXV. 6. Jordan, I. 239. Jukon, XXIIX. 136. Kabanówka, VIII. 261. Kama, Mała Wołga, dpł. Wołgi, XXXIV. 172. Kamienica, dpł.Dunajca, X. 168, 257,353; XXXIII. 83; XXXVII. 170. Kisuca, Kisucza, dpł. Wagu, U. 79, 288; VI. 283-285; XXVIII. 75; XXXV. 53. Kobryń, XVII. 233. Kokiel Mał~, XVI. 148. Kos:sówka, dpł. Bugu, IX. 299; X. 352. Kostrzyń, XX. 286. Krzna, dpł. Bugu, XX. 275, 282, 283, 286, 287, 2911, 318. Kuskokwim, XXXVII. 365, 366. Kwisa, II. 116. Lahn, dpł. Renu, XXXIV. 77. Lech, dpł. Dunaju, XI. 355, 360-365. Lena, V. 98; XXXVII. 99; XXXIX. 68, 70, 73, 86. Lepietnica, dpł. Dunajca, 'XVIII. 65; XXV. 20. Leśna, dpł. Bugu, XX. 282. Leśnica, dpł. Dunajca, XVIII. 59,65. Liwiec, dpł. Bugu, X'X. 275. Loara, VII. 300, 301. Luiro, XXXVII. 442. Lut ynica, dpl. PrOSIlY, XXVII. 123. Łaba, p. Elba, XXXIX. 15. Ławena, Qpł. Muszy, V. 205. Łętówka, dpł. Raby,' XXI. 6. Łomnica, dpł. Popradu, III.94; IV. 32; V. 185; \TI. 172, 173; \TlII. 183, 185; XlII. 233, 236, 239, 241, '242; xvn. 139. Łopacianka, dipł. Świdra, XX. 286. Łyrna na Mazurach, XXXIX. 327. Mekong, XXXIX. 111. Men, Main, dpl. Renu, II. 117; XXXIV. , 77. Metuja, lewy dpl. Łaby, XI. 317. Miroziana Rzeka, Rio de .co-· bre, VI. 23; XXXVII. 294. Mis:sissipi, VII. 20. Mithalbach, XI. 359. Mleczka, dpł. Wisłoki, Ix. 3. Mleczna, dpł. Ra domk i, XXIX. 178. Morawa, dpł. Dunaju, U. 78; XI. 356. Mucha\¥iec, dpł. Bugu, X. 455; XX. 282, 291. Musza, IV. 20. 27. Muszynka, dpł. Popradu. �791 790 XIV. 248. Nara, XXXV. 187. Narew, prawy dpł. Wisły. lX. 375; X. 9; XXI. 63; XXVIII. 137; XXX. 215; XXXIII. 141. Narew, pr. dpł. Wisły, XXXIV. 49; XXXV. 172; XXXVII. 241; XXXIX. 292, 356, 359, 366-369, 406. Nekar, XXXIV. 77. Newka, VII. 2. Niewiara, dpł. Niemrul, UL 97. Niemen, Memel, Mamunas, Chromus, Chronus, III. 91, 98; VII. 223; XI. 340; XIV. 221; XXX. 211; XXXI. 3; XXXII. 21-23, 26-29, 32; XXXIV. 50, 53; XXXV. 63, 66; XXXVI. 383. Nida, dpł. Wisły, XL 316. Nil, XIII. 27, 267; XIV. 198; XV. 18, 182. Nogat, odnoga Wisły, XX. 57. Noteć, dpI. Gopła, Nothesz, Nothesch, Noć, Montwa, XXXVIII. 251; XXXIX. 235, 237. Ob, Obda, VI. 337. XXXIX. 77. Obra, dpI. Warty, XXXI. 167. Odra' Oder Odera Ader, Suevus, Va~dalus 'Gutalus' Viadrus, I. 113; II, 19.3,' 194; VII: 75; X. 150; XIV.29. 330,333; XVII. 72; XIX. 8, 21; X'XI. 64, 253; XXIV. 82-84; XXV. 1; XXXI. 68, 161i XXXIV. 52, 55, 56, 171; XXXV. 186; XXXVI. 383, 384; XXXVII. 320, 321, 326; XXXVIII. 328; XXXIiX. 4'62, dorzecze Odry, XXXIX. 438, 439. Ohio, XXXVII. 367. Oka dpł. Wołgi, X. 146, 147. XXXIV. 49, 59, 82; XXXVI. 383; XXXVLU. 360; XXXIX. 99. Olenek, XXXVI. 49. Olsza, Olza, Olsa, prawy dpł. Odry, XI. 53; XIV. 3LO 330 331 334-336; XVII. 61; XXI: 26. 'Olza' prawy dpł. Odry, XXXV. 10; Omulew, XXI. dpł. Narwi, XXI. 63. Onega, II. 7, 8, 10-. Opór, I. 146. Orchon, IV. 447. Orinoko, I. 107; XXV. 127. Orzyc prawy dpł. Narwi XXIII. 142. Osława XXXI. 36, 38, 40, 442. Ostrawica dpł. Odry, XXXVI. 222. Ostrowsko dpł. DUruljca, XVIII. 64, 65; XXV. 20. Oxus, Amu-Daria, I. 108, 109, 114, III. 186. Pazielbach, XI. 359. Pełtwia, Pełtew dpł. Bugu, VIII. 265. Piasecznica dpI. Narwi, XXXIX. 401, 406. Pilica dpł. Wisły, IX294; X. 9; XXXIX. 442. Pisa dPi. Narwi, XXXIX. 406, 407, 411. Piśna dpI. Narwi, XXXIX. 372. Piwonia dpł. Tyśmienicy, XX. 277, 287. Piekielnik dpI. Orawy Cz., XVIII. 65. Piotrówka, XVII. 61. Poprad dpł. DUruljca, II. 4; VII. 197, 200, 201, 203; VIII. 262; X. 168; XI. 165; XIII. 6. 13; XIV. 246-24a, 321; XXVI. 95; XXVII. 159; XXXI.67; XXXIII. 83; XXXV. 6; XXXVI. 222, 223, 278; XXXVII. 160, 161, 163, 168, 170, 173. Poronaj, XVII. 109, Poroniec, XVI. 95. Potok Ruski, Grajcarek, XXXVII. 174. Prądnik dpł. Wisły, IX. 301; XI. 112; XXIX, 175. Protwa, XXXVI. 95. Prut, Poras, Pyretos dpł. Dunaju, V. 57, 148. VI. 354; XXIX. 133; XXXV. 183; XXXVI. 95, 222. Prypeć, Prypać, Prypiat, Perepećz, Perepieca, Perepetus, Trypiać prawy dpł. Dniepru, X. 147; XI. 220; XXV. 124; XXXIV. 57, 59; XXXIX. 237. Przemsza lewy dpł. Wisły, XIII. l. Raba, III. 384; V. 102, 258, 261; VI. 334; VII. 305, 306; VIII. 164; X. 289; XI. 378, 380, 383; XII. 24, 117; XIII. 89; XIV. 171, 183, 220; XXIII. 62, 68, 73, 94, 100; XXVIII. 214; XXXVI. 225, 247. Raba dpł Wisły, XXXIX. 428. Radomka, XXIX. 178. Ratajnica, XXV. 20. Regnica, II. 117. Ren, Rhein, Rhin, Rhenus, I. 184; n. 194; VIII. 321; XI. 380; XIII. 59, 61; XV. 182; XXVI. 37; XXX. 228; XXXIV. 125; XXXVI. 383; XXXVII. 257, 327; XXXIX. 115, 295. Rodan, VII. 300, 301. Rogoźnik dpł. DUruljca, XI. 70, 76; XXV. 20. Ropa dpl:. Wisłoki, XII. 218; XXXIII. 83, 111. Rothlech, XI. 359. Rozoga Szkwa dpI. Narwi, XXXIX. 405, 406. Rudawa dpł. Wisły, Xl. 313; XXXIX. 323. Rudawka, VT 296; VII. 338. Ruska rzeka, XXXVII. 160, 161, 164, 170, 176, 177, 181, 184, 186, 187. Rzeczyca VIII. 174. Salwin, XXXVIII. 415. :San, Sian, II. 185; VI. 382; X. 4, 9; XIII. 13, 38-43; xvm. 132; XX. 318; XXI. 248; .XXVIII. 188; XXIX. 1; XXX. 86; 66,67; XXXIV. 258; XXXVI. 222; XXXI. 35, 36, 38, 40-42; XXXII. XXXVII. 207, 209; XXXIJ{. 118, 128. Sawa dpł. DUrulju, VII. 239. Se1a w Alpach, XI. 366. Soła, Sala, Saate, dpł. Łaby, II. 116, VII. 198; VIII. 321; XI. 360, 367; XIII. 59; J{XXIX. 15. Sche-tsche, XXXII. 59. Seret, Sered dpI. Dniestru., XII. 33'7; XIJ{. 83. Skawa pr. dpI. Wisły, VII. 225, IJ{. 262; J{T. 67; XIII. 244; XIV. 302, 335; XVI. 88; J{VII. 69; XXXIX. 428. Skawirul, XIV. 335. Ska wica dpł. ':Skawy, XlV. 160, 164. SkawiJnka pr. dpł. Wisły, J{IV. 335. SIęza, Stenza, Lohe, XXXVIII. 326, dpł. Odry. Słona dpI. Wisłoki, J{XV. 20. Smolnik 1. dpł. Dunajca, VII. 76. Soła pr. dpł. Wisły, XXVIII. 75, 216; J{XXl. 147. Solokija 1. dpł. Bugu, VIII. 174; XII. 52; XXVI. 47. Soża, Soż dpł. Dniepru, J{. 146, 147. Sprewa, Spree, VII. 111; J{. 236; XlV. 44; ){XXIV. 58. Stochód, Wstochód pr. dpI. Prypeci, J{XXI. 157. Storulwka, VII. 96. Strela, XI. 367. Stradomka pr. dpł. Raby, ){XV, 20. Stryj dpł. Dniestru, III. 94; IV. 32; XIII. 13. Stry.pa 1. dpł. Dniestru, II. 55; XII. 258; J{VlI. 61. Stryszawka, XVI. 88. StyT pr. dpł. Prypeci, VII. 195. Suczawa dpł. Seretu, II. 201. Suła dpl. Niemna, ]{X. 279. Surawa, ){I. 367. Swinna, VIII. 277. Syr-Darja, Jaxartes, I. 114; lIT. 188; V. 2. Szajawa, VII. 196. Szczawnirczek, XIV. 248. Tabor, XI. 361, 366. Tanew pr. dpl. Sanu, J{. 4. XXV. 125; XXXII. 66. Tarym, III. 186. Terek, U. 18. Topla, II. 78. Tybr, XXIU. 11. ){XXIX. 347. Tygrys, XV. 20. Tymi, J{VllI. 80, 86, 90. Tyśmienica dpł. Wieprza, J{IV. 332; XX. 285; XXII. 139; Uh, .XXVI. 95. Uher dpI. Bugu, XX. 285, Uszwica, Glinnik dpł. Wisly, 1. 180; II. 212, 313, 318; III. 332; VII. 332. Vils, J{I. 359. Vmda, ){I, 359. Wag 1. dpl. DUruljU, II. 79; V. 302; VI. 282, 289; XXVII. 159; J{XX!. ,67. Warta, VII. 114; VIII. 178; IX. 132; XIV. 29; XVI. 248; XXVI. 146; XXXI. 167; XXXIV. 51; XJ{XIX. 235. Wejda, x:rx. 8. Wełtawa, VI. 233. Wormitz, Xl. 360. Wiluj dpł. Leny, XXXVII. 99. Wertach, XI. 356, 359. Wezera, Wizer, T. 113; ){XXIV. 52. Wiar dpł. Sanu, II. 335. Wielopolka dpl. Wisłoki, XII. 57. Wieprz pr. �792 793 xx. dpi. Wisły, I. 158, X. 9; 277, 318; XXXII. 67; XXXV. 41, 43, 44; XXXVIII. 321. Widawa, xxxvm:. 326. Wilejka dpi. Wilii, XIV. 335. Wilga. pr. dpi. Wisły, III. 341; VIII. 155. Wilia, Niarys, Narys, Nem, Nireja, dpi. Niemna, III. 98, XIV. 33; XXXI. 3. Wisła, Vistula, Vistule, Weichsel, I. 87, 11a, 113, 235; II. 66, 129, 313, 356, 360; III. 84, 97, 164, 333; IV. 71, 78, 337; V. 223, 359; VI. 39, 388; VII. 75, 99; VIII. 16'0,234, 435; IX. 94, 178, 224, 254, 353; X. 4, '5, 9, 150, 151, 453-455, 457; XI. 17, 39, 196, 278, 407; XII. 42; XII. 46; XIV. 335; Xv. 214, 215; XVI. 264, 327, 332; XVII. 72; XVIl'I. 134; XX. 556, 57, 100, 277, 282; 249, 267; XXII. 63, 112, 120; XXIII. 53, 60; XXIV. 83, 110, 112; XXVI. 40, 92; XXVIII. 79, 128, 136, lSlJ,200; XXIX. l; XXX. 36; XXXI. 130; XXXI:I. 66, 67; XXXIV. 48, 50-52, 55, 59, 62, 258, 288; XXXV. 24,25, 40, 67, 138, 176, 177, 186, 188; XXXVI. 383, 384; XXXVII. 207, 208, 320, 321, 324; XXXVIII. 303; XXXIX 115, 236, 318, 322. 2ródł:a Wisły, n. 78. Dorzecze Wis1y, XXXIX. 438,439. Wisłok 1. dpi. 'Sanu, VIII. 245, 252, 354; IX. 3; XI. 406; XIII. 297. Wisłoka dpi. Wisły, III. 382; X. 9; XII. 117; XXIII. 135; XXV. 62; XXXIX. 128. WilSełka, XIV. 335. Wiszenka dpi. Sanu, V. 357. Włodawka dpł. Bugu, XX. 287. Wolchowa, VII. 300. Wolica, Stynawka, dpI. Wieprza, I. 158. Wołga, I. 114; IV. 71; VI. 26~ X. 147; XVII. 176; XXIV. 82, 84; XXV.3, 130; XXXIV. 48, 59, 172; XXXVI. xxt 92, 382" 384; XXXVII. 319, 321, 356; XXXVIII. 44. zambezi, Sambesi, XI. 344. Zakopianka, XVI. 95. Zbrucz dpł. Dniestru, XVII. 61; XXVIII. 146; XXXV. 10; XXXVIII. 329. Z1czna, II. 115 Złota Lipa dpi. Dniestru, xxxvrrr. 329. Zółkiewka, XIV. 332. Nazwy toponomastyczne rzek i wód. Alz, rzeka wypływa z jez. Chiemsee, ~. 361. Bela, rzeczka p.Brzeski, X. 19. Bely, .p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Bibirwa, 1. dpł, Szałtony, XXI. 133. Bibir· wa, bagno w okolicy Zwirdzia i iPeldzfun. XXI. 133. Boberka, rzeczka p. Bobrecki, VIII. 368. Bobrowyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 148. Chodosa, 'rzeka dpł. Czernka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Czertyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 14'8. Dorulów, nazwa pOioku w Poroninię, XVI. 95. Dulówka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Dzielniczka, Dzielnitzka, strumień, XIX. 20. Ełemczyk, strumień V! Biskidach Wsch. V. 148. Filip6wka, rzeczka, VI. 296. p. Chrzanowski. Glinnik, rzeka Uszwka, n. 319. gm. Borzęcin, p. Brzeski. Grajcarek, p. rzeka Ruska p. Nowy Targ, XI. 342; XXXVII. 160, 176, 184, 186. Grobka, rzeczka gm. Górka, p. Brzeski, IX. 353. Halblech, dpł. Lecha, XI. 359. Hłyjowaty, strumień Beskid Wsch. V. 148. Hunnenfluck, potok vi Szwajcarii, XI. 368. Jablonka, strumyk Beskid Wsch. V. 14'8. Kaban6wka, rzeka, prawy dpI. Petwi, VIII. 265. Kanał Bydgoski, II. 348. Kiszeńczyk, strumień, Beskid Wsch., V. 148. potok dpł. Popradu, VIII. 263. Klucziwka, rzeczka Peczeniż, ,XII. 282. Kocurowski, potok p. Bobreoki, VIII. 265. Kramnica, strumień Beskid Wsch., V. 148. Kruzicze, rzeka, VI. 284. Krzeszówka, rzeczka p. Krakowski, VI. 296. Kunickij, strumień Beskid Wsch., V. 148. Kuźminiec, potok w Karpatach, VIII. 184. Lodowe źródło w Tatrach, III. 264. Luezka, rzecz,ka Peczeniż, XII. 282. Łabina, strumień, Huculszczyzna, V. 148. Łepawia, Łupawia, rzeka, Kaszuby, V. 322, 324. Łękawiec, rzeczka, p. Chrzanów, VI. 296. Łomnik, potok dpi. Popradu, VIII. 263. Łucyna, rzeka, VII.96. Mała, rzeka, p. Brzeski, II. 128. Miękinka, rzeczka p. Chr;zanowski, VI. 296. Młyn6wka, 59. Niedzielsko, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. Norecka, strumyk w Beskidzie Wsch., V. 148. Olcanka, strumień w Poroninie, lXVI. 95. Peczeniha, rzeka, XII. 282. Perechodiennyj, strumień w Beskidach Wsch., V. 148. Pihy, 148. Plytnyj, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Pod Hreblą, stumień Bes. Wsch. V. 148. Poneziewa, rzeczka iPeczeniżyn, XII. 282. Porosico., Poroniec, rzeka, która łącząc się z zakopianką tworzy Dunajec, XVIII. 59. Poroniec,' potok w Poro": ninie, XVI. 95. Potok, p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Potok św. Urbana, p. Brzeski gm. Iwkowa, X 19. Potok wolowski, p. Brzeski gm. Iwkowa, X. 19. Potok, zlocki, potok, gm. Doły, III. 346. Klozurowy, strumień w Biskidzie Wsch., V. 148. Psarka, rzeczka p. chrzanów, VI. 296. Pustynkowa strega, (struga), Pustynnik wpada. do jez. Łeba, V. 322, 324. Radawka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Raclawka, potok pow. Chrzanowski gm. Dubie, VII. 338. Ra. tajnico., rzeka w ,Beskidzie, XXV. 20. Rothlech, dpi. Lecha, XI. 359. Roskilskij, strumień w Beskidzie Wsch. V. 148. Rudawka, rzeczka p. Chrzanów, VI. 296. Rzeka, rzeka gm. Doły, III. 346. Rzyka, p. Woda gm. Siercza, VIII. 155. Siwa Woda, Siwiańska, potok w Stona, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. StawisJs,.a, p. Woda gm. Siercza, VIII. 1'55. Stawy Gąsienicowe, w Tatrach, III. 263. Stradamka, rzeka w Beskidzie, XXV. 20. Sucha Rosicz, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Swedernik, Wagu lub Kisuczy. Szczywka, 148. Szklarka, potok pow. Chrza296. Slęza, rzeka na Śląsku, III. 279. Tatariwczyk, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Toporzec, potok dpI. Popradu, VIII. 263. Tropie, potok dpi. Dunajca, X. 19. Uszewka, rzeczka dpi. Uszwi<:y p. Brzeski gm. Górka, IX. 353. Vils, rzeka dpI. Dunaju, XI. 361. Wielopolka, rzeka p. Ropczyc, XII. 59. Winesenyj, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Woda, rzeczka gm. Siercza, VIII. 155. Wodnic ki, potok p. Bobrecki, VIII. 265. Z pid Diła, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Zelenyci, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Zimne, źródło dol. Kościeliska, Ul. 264. Żeglina, struga sieradzkie dpI. Prutec, • I �794 795 Warty, VII. 114. Żeniec, strumień w Beskidzie Wsch., V. 148. Jeziora i Stawy: Como, XXXIX. 115. Czarny Staw, II. 228, 233, 235, 236, 254, 261, 262. Czechowizna, XXVIII. 130. Bajkał, XXI. 97; XXXVI. 40. XXXVH. 99; XXXIX. 68, 70. Bełzkie, VIII. 280. Białe, XXXVI. 95. Birżańskie, V, 205. Brasławskie, XXXI. 3. Dąb, Dub, XXXII. 21-23. Garda, Y. 81, 321, 322, 324. Gopło, XXXVII. 145, 146. Huron, VI. 336. I1gis, XXXII. 22, 23.. I1meń, XXXIV. 50. Kołdyczewskie, IV. 263; VII. 230. Kostnickie, Bodensee,XI. 3,60.Ladoga, XXXVI. 95, 9'6. Lat, Łat, Ażeres, XXXII. 22, 23. Łebskie, V. 321, 322, 324; VI. 81. Maszonka, XXXII. 21-23. MOJ.'lSkie Oko, Ry·bie Oko, Rybie Jezioro, 78, 79; rII. 125, 227, 259, 266; V. 130, 246, XIV. 90, XVI. 290; XXVIII. 223. Mas, XXXIX. 342. Narocz, XXXIX. 333. Nyassa, XVI. 175. Ontario, XXXVII. 367-370. Pięć Stawów', III. 228, 235, 262. Reuss, XXXIX. 347. Siedem Stawów, Ul. 228, 235, 236, 263. Smoczy Staw, V. 130. Sobotnie Jezioro, XVII. 13. Szybene, XXXV. 76, 100. Ślesiilskie, XVIII. 134. Świteż, IV. 150-152 .. 157-159, 387, VII. 230; IX. 295. Tanganika, Hahari, Żiwa, XXXIX. 335. Trockie, XXIX. 126; XXXI. 2. 3. Trzemeszeńskie, IV. ·59. Tschad, XXX~. 302. Wielkie Jeziora, XIII. 179. Wielki Staw, 111; 261, 262. Wiktoria, Victoria, Ukerewe, XXXVII. 359. Wiktoria, XXXIX. 182, 183, 203, 205, 211, 220, 302, n. 335. Winnipeg, XXXVIII. 405. zadni Staw, Zmarzły Staw, m, 262. zamarzłe, III. 235, 262. Zabi Staw, V. 130, 148. N a z w y t o n i n a j e z i o r z e Dąb. XXXII. 23. Chmieliszcze pad rieku, Maczula, Pad chwojku, Pad kalnicu, Pad pień, Pad radoczku, Pad sanqżać chmieliszcze, W duba. Nazwy toni na jeziorze G r u t a, XXXII. 23. An żocu, Miszkieliu, Pasużwału, Po bardziuniszkie, Po grabem, Po pircu, Po griszkia wałakiu, Po sodzom, Po matulu bałaby, Po wiganu, Nazwy toni na jeziorze I l g i s XXXII. 23. Po cieto, Po mazi meliu, Po sanówie, Po ropieno, Po stuepe. Tonie Łot - Jeziora XXXII. 23. An apuszes, An budas, An buktiales Mażukies, Buktiale, Maża bukta, An buktos dzidzieles, Didieje bukte, An liungina darża, An longino darżo, An pristajnos, An pristojnos, An regwlio, An Kalodzinu, An Kałódziniu, An Kiałmu, An Kialmu, An maszulas, An rejsta, An upes, An upios, An użolelio, użwoleles, Biełas Kampas, Giła Kampas, GUus Kampas, Kazackas, Maszuła, Po zOnie, Plikie, Rabinka, Rabinkas. N a z w y t {)n i n a j e z i o r z e Ś l esińskim, XIV. W, 120, 123, 127. Ropówna, Słupca, Solurej, Tobółka, Wasie Duże, Wasie Male. Pobrzeże Adriatyckie, XIII. 16. Pomorze Azowskie, XXXVI. 95. Pomorze Białomorskie, II. 8. 101. Wschód. Wschód, XXI. 64; XXVI. 70; XXIX. 125. XXX. 183. Wschód Daleki, XXXVII. 363, 388, 461; XXXIX. 419. Zachó d. VII. 10; X. 263; XI. 316; XV. 193, 195; XXVII. 11; XXIX. 125; XXX. 183; XXXVIII. 35; XXXIX. 8, 115, 117, 119. GRUPY I PODGRUPY ETNICZNE Szczepy, plemiona, ludy, narody '1, Achajczycy, XXXVIII. 39. Adirmachidowie, pl. lidyjskie, II. 110. Afganie, V. 240. Afrykańczycy, XXXIX. 191, 19-6,198, 203. Szczepy afryk., XXXIX. 193. Agatyrsowie, XXIV. 82. Abta, VI. 117. Ajmara, VE. 32,6; X. 343. Ajnowie, IV. 71, 72; VII. 14;VIII. 97; X. 347; XVI. 117,120-132; XVIU. 71, 86-90,93; XX. 3211;XXII. 93, 94, 98, 126; XXXI. 153; XXXV. 33; XXXVII. 371; x.xx.V1II. 212; XXXIX. 419--421. A~Kamba, XVIII. 46. Aki-kuya, .szczep afrykański, XXXliX 335. Akińcy ;pl. kaukaskie, XVII. 246. Akkadowie p. Sumerowie, XXXUI. 145. Alazanowie, XVII. 173. Albańczycy, I. 239; VII. '32; IX. 46; X. 244; XIV. 60; XX. 293, 301; XXJ:II. 169; XXXIX. 66. 96. Alemani, A1amanowie, IX. 244. Aleuci, I. 236; VI. 123; VII. 15'2, 156; XXIX. 1306;XXXV. 33. Algonkinowie, VI. 16, 18-20, 116; VII. 5, 10, 12, 21. XVIII. 56. XXIX. 136; XXXI. 155; XXXII. 88, 92, 94, 100, 108, 111, 112, 123, 131, 132, 137, 154, 161, 162, 169; XXXVII. 367-369; XXXVUI. 406; XXXIX. 21. Allanowie pl. Sarmackie, XXXIX. 66. Altajczycy, XXXII. 90, 91, 93, 94, 99, 101, 108, 114, 146; XXXIV. 171, 172, 174, 177; XXXIX. 78, 89, 95. Amerykanie, I. 14, 237; VII. 00, 81; XXII. 158; XXIX. 135; XXXVII. 365, 388, 486; XXXVIIiI. 381. Amoryci,XXIX. 147. Anaulowie, wymarłe plemię jukagirside, XXXIX. 73. Andamańczycy, n. 104, III. 313; VIII. 97; x:xxX. 21. Anglicy, I. 14; II. 172; III. 17,6, 321; V. 32, 70, 178, 408; VII. 80, 232, 233; XI. 332, XlIII. 156; XXIX. 135, 197; XXXIX. 2. 158. Anglosasi, 2; XXXVIII. 282; XXXIX. 74. Anglowie, XVI. 2. Angoni, XVIIiI. 45. Annamici, Anamici, V. 273; VII. SO; VIII. 98; XiXXVIItI. 122. Antowie, Słowianie osiedli nad Morzem Czarnym między Dnieprem i Dniestrem, VII. 17; XXV. 122; XXXIX.99. Aorsowie, Rossowie, Rossolany, plemiona koczownicze na wschód od Dniepru, XVII. 177. Apaches, Apacze, XVIII. 54; XXXI. 154; XXXVIII. 395. Arabowie, r. 234, 238, 239; Hl. 216, 347; V. 83; X. 222, 263; XI. 221, �?9? 232, 434; XIII. 194, 269, 270, 274, 277, 279; XIV. 68, 311; XV. 90, 189, 197; XVI. 261, 417; XXIII. 47; XXXI. 82; xx){VIII. 44, 410; XXXIX. 71, 167. Araukańczycy, Ameryka P!l!d" VI. 334; VII. 25. Arikora, xx){VIII. 401. Peuhencze, VII.63. Arawakowie, III. 220; VI. 120. Arkadowie, XVII. 182. Armeńczycy, Ormianie, I. 113, 117119; IV. 32,6; IX. 69; XI. 211; XII. 336,337; XIV. l!H; XVII. 22; XiXII. 109; XrXVIII. 250; XXIX. 112; XXXIX. 69, 74, 157. Arunt..a, Aranda, XVII. 37-39, 44 47-49. Aryjczycy, I. 97, 100, 102, 104,. 10B109-115, 156, 23'8, 240 241, 266; II. 100, 110, 175; Ul. 2-4, 17'2, 179. 181, 183, 301, '31M;IV. 70, 7'5, 7u; V. 83; VI. 118, 218; VII. 14, 16,2;1,61,84,86,286..287; XI. 34'2; XIV. 35, 187-192; XXIV. 84; XXIX, 142, 152; XXXII. 99, 130, 137, 13~, 142, 152, 154, 169; xx){IV. 32. Asininiboinowie, VI. 18, 233; XXXVII. 368. Asyryjczycy, VII. 14; XCXXVII. 402; X,XiXIX. 72. Aszanti, Wybrzeże Złote. SudańczycY, VI. :M. Atapaskowie., Am. Płn. pl. Indian, XXXI. 153, 154. Chipeways, Czypewajlł"",XVII. 11; XIXXVII. 370. Nawaho, Nawaja, V'VIII. 54; X'XXI. 154, 162. Lipani, XX'){I. 154· Atlantowie, pl. legendarne, zamieszkujące Atlantydę, '){j:xJX'LX.66. Australczycy, III. 104, 221, 222, 371; IV. 69; VI. lI, 322, 328, 330,335; VII. 3, 21, 339; VIII. 97; X· 244; XIV. 188; Xy 9, 16; XVII. 15, 36-39, 47-50; XVIII. 16, 19, 39, 43; XXIII· 17·9; XXXVII. 72; XXXVIII,I. 29; XXXlIX: 21,60, 71,185, Awarąwie, Obry, lud turecki między M. Kaspijskim a Donem. V. 200, 300; VIII· 1701,1712;Xi)iV. 120; XJ:XXIV. In, 172; XXXIX. 115, 119, 122, 130: 131. Azj.aci, VIII. 5; :X:XI'X125; XXXIX· 32. Auzonowie, p:erw. pl. italskie, II. 99. Aztekowie, Am. Srodkowa, Meksyk, VII. 13, 19; XV. 18; XXXII. 112, 119, 130, 132, 155, 161; XXXVIII. 392, 402. Babemba, szczep afr., X.XXIX. 200. Babilończycy., V. 269; VI. 343, 344; ViII. 14; iXI. 418; ,XU. 93; XXVII. 148; ,XXXVrI. 402. Badagowie, Badajowie szczep ind, VIII. 97; XX. 301. Baganda, Bantu, XVIII. 44, 4:5· Baja., grupa tiurska, XiXXIY 90. Baity, zach. mongo grupa jęrykowa, XXXIX 90. Bajaka, Kongo. XXXIH.20, XXXIV. 92. Bahr-el-Ghazel, XXXVII. 359. Banyoro p. Wanyoro. Baj-ga, pl. hind., VII. 12. Balto-'Prusow:e, XX!X.v. 190. Balto-Słowianie. III. 181, 18:3; XXXIX. 123. Bałtowie, p. Jadźwingowie, Litwini, ł~otysze. Prusacy. III· 18'2, 183; XXIX. 135, 142, 159; XXXII. 136, 138; XXXIV. 48, 52, 53, 61, 62; XXXVI 82, 383, 384; XXXVII· 252, 274, 323, 327, 396, 397; .. '1 ,-(j ".... ",',. XXXVIII. 320. Prabałtówie, 'XXXVII· 325; XXXIX 95. Bantu, p. Baganda, Basuto, Beczuanie, Damara, Herero, Kafrowie, Makondo, Matambwei, Ovambo, Suaheli XVIII. 41-46;XiXlXVII. 73, 83, 88, 371; XXXVIII. 52, 288; XXiXIX. 219, 223· Bantu Useri, XXXIX. 224. Baperu pl. Dahomej, VI. 225· Bari, ~l. murzyńskie w Ugandzie, VI. 122. Baskowie, XXiXVIII· 360; XXXIX. 113. Bastarnowie, III 77; VIII. 321; XVII .177; xxxrrv. 4!8. Basuto, VI. 16; XXXVII 357, 359; XXXVIII. XXXIX· 3<35. Battakowie, szczep malajski. Plemiona Oceanii. Batta, XVIII. 41. Beczuanie, VI· 15; XVII.275; XVIII. 42, 43; XX;XIX 335. Beduini, Bedawi, XXV. 38, Bemba, szczep afrykański, XXiXLX. 212. Berberowie, V· 69, 74; VII.63; XiVII 245. p. Kall:trlowie, VIII. 207, 208; XJV!IiI.24'4. 245. Berszikicowie, Słoweńcy z Capodistria, OOVI. 114. Besermianie, grupa zbliżona do Udmurtów, Azja, X:x.X1X. 98. Biał{)rusini, I 90, 183, 2508, 260; II· 17, 210-212, 272, 307; IV. 3, 30, 77, 327, 370; V. 45; VI. 16, 18, 19, 11:>---117,119, 327, 32i9, 3337; VII· 12 94 223, 229, 232; VIII 211; X. 13'6, 227, 228, 2401 375, 376, 472; ,XI. 111, 212, 317, 318, 349; XII. 184; XIII· 2197; iXVII. 190; XXIII 51; XV. 52, 53, 1i3, 124; XXVII. 7'1; XiXiX 15, 19, 20, 51, 207; XXiXII.91, 149, 161, 169; XX!XIII· 155; XiXXVII\ 303; XXXVIII. 219; XXXIX. 7'5, 84·· Biamirczycy, przodkowie Komipermiaków, XiX'XIX. 66. Birmańczycy, XII. 271; XXiXIV· 39 Blackfootowie, X,XXVII. 368, 369. Bobranie, II. 115 Bodo, pl· hindusk'ie, VII. 16. Bororo, XXXVII. 274 Borystenici, Scyto wie-oracze, XVII. 173. Bośniacy, V. 137; IX· 4Hl; XI. 422; XIII. 9; XIV. 176. Botokudowie, I. 70; VII· 17; XXXII. 144; XXXVII. 294. Bretończycy, V. 2.69, 273, 338; VII. 89; XiXIX· 149, 150 Brytowie, I. 151; II. 102, 107; XXXVIII. 381. Budinowie, XXIV !ł2· Bułgarzy, II. 87, 172; III. 181; IV. 95; V. 00; VI· 326; VII 32, 239; VIII. 92; IX. 422; X. 249, 484, 468; XI. 111; XII· 3W; XIV. 34, 4'5, 73, 83, 2124, 403; XVI. 324; XX. 187;:X:XVI. 128; XXiX. 239; XXXII· 101;XXXIV. 172, 182; XXXVII. 3501; XXXVIII. 2 68; ,XiXiXEX. 93---100, 440. Bułgarzy Czarni, Bułgarzy Srebrni, XlXOCVI. 95. Bułgarzy Macedońscy, XI'XlX!IV. 88. Bułgarzy Nadwołżańscy, XłXlXiIlX.81. Bunyore, pl. Bantu, XXXI,X. 224. Burgundczycy, XXXIX. 73: Buriaci, VII. 12; XY,]1I. 181J.. 100; XXXIII. 138; XXXVII. 99, 10;9; XXXIII. 1308; XiXXVII. 99, 109; XX.XVIII· 2:59; XXiXI,X 74, 78, 87 95. Burowie, XVII. 177. Burtasi, pl. nadwołżań., !XXx'me. 66. 1 �79~ Buszmeni, I. 70, 229; II. 98; III 220; IV. 69; VI. 17; X· 244; XIV 311; X.XXVII. 69, 73-76, 83, 85-88, 93-96; XXXVIII. 29, 50-54, 95 -100, 102, 124, 147, 416; XXXI,X 50,85. Celtowie, Keltowie, II. 102, 299; III. 1, 2; V. 299; VII. 151., 232; XII 271, 272; Xv. 21; XXV. 125; XXVI. 30, 93; XXVII. 52; XXIX. 135, 142; XXXIII. 146; XXXIV. 50, 53; XXXVI· 28'2, 383, 384; XXXVII. 325-327; XXXVIII40, 41; XXXIX. 82. Cejlończycy, XXV. 39· Chamiei, p Berberowie, Somali, I. 23'9; X,XXVIII. 50, 133. Chantowie,XXiXIX· 51, 75, 76, 78. Chazary, Katziri.. Akatziri, Akatiri, IV 340; VII. 204; X:XXV. 172; XXXIX. 442. Chensurowie, pl· Kaukazu. IV. 358. Cherokee, grupa irokezka, XX,XII 100, 140. Chicasawa, Czykazawa, VI. 1Z3. Chińczycy., I. 156, 1718,2219,236; II· 369; III 22:2; VI. 125, 202, 335; VII<I. 6, 7, 10-17, 98; IX. 64; XI· 221, 334.,337, 3511,352, 43,1; XVII. 100; XiX. 207; XXII 98; XXIII. 45, 133; XXX. 152, 168; XXXVII. 364, 368; XXXVnI. 397, 410; XX~LX· 710, 85, 167"1420, 426 Ningpo, XXiXII. 55. Chippewaye Sioux, XXXVII. 370. XXXVIII. 407. Chodyńcy, pl. juka.girskie XXX,I,X. 7,6.";' , Chondowie, pl. ind. Am. Płd·., VI. 18, 239, 3'22; VII. 6, 8, 12, 18, 25. Chorwaci, Kroaci, II· 183; IV. 395; V. 88, 209, 233; VI. 27'9, 32,6; VII. 164, 2(39; XI. 111, 439; XII. 10; 799XIV· 58, 73, 245; XVI. 114; XVII. 133,. 134, 137, 261; XXI. 270; XXII. 144, 145; XXV. 94, 122; XXI,X.131; XXX180 23,9' XXXI. 158; XXXV. 186; XXXV,rr. 434; XXXVIII. 26;XXXIX. 80 ChrobaCi, Chorwaci, Bialochrobaci Bi.aloserbowie, II. 115; VILI. 160~ X. 132, 37,6, 377; XI 278; XXXI. 140. Cree, XXXVII. 368. Cyganie, I. 54 119 134 250 262' H. 270; IV· '94,99, z8i, 2'87', 32,1; Vol. 304; VII. 232,2183, 313; VB;I. 130-132, 3916;X.127, 228, 229, 239. 444, 451; Xln· 144, 161; XIV.191; XX. 298; XXIX. 90, 98> 104, 135; XXX ,238, 23'9; XXXI. 16,7; ·XX:XIII. 2; X,XX'V· 38 39' XX,XVIII. 263, 3 48; XXXIX. 66: 6ą 88. Cymmrowie, Cymbrowie, Kimbrowie, XVII. 169, 170, 171; XX;XIX. 37. Czarnogórcy, II. 81; IV 395; VII. 217; XVII 115; XXIII· 185; .XXXIn. 143. Czeczeńcy, rpl Kaukazu, XVII. 245. Czeremisi, VI. 26, 125;X:XXII. 9094, 101, 103, 114; XiXXVIII. 236. Czerkiesi, VII. 28, 5 6, '57, 61." 156, 158, 100, 163, 207; X,X!XVIII 350; X,XXIIX. 66., 87. Czesi, I· 220; II.31, 3'6-38, 76, 116, 1Z0, 124, 126, 153, l'54, 183, 283; III. 192,265, 371; IV 3, 31, 33.s; V. 83, 241; VI. 1<91,,3'30,393; VII. 114, 164, 195, 233, 237, 239, 240; VUI.92; DX\, 132, 286,.4'14,417,422; X. 1'3'1-13(3, 13'&-H4, 1490-153, 231-233; XI.97, Ill, 212, 279, 343., 347; XIII.5, 15, 18, 19.. 5,1-53, 55, 88, 95, 144, 153., 158; XIV. 27, 1 1 33.......,35, 55, 62, 63., 67, 73, 76, 210, 2,16, 217, 222, 223, 231, 262, 330, 334, 352, 405;XiVI 230; XVIi[· 23, 2S, 37, 61, 133; XVIII. 103, 104; XXI. 270; XiXII. 145; XXIII. 18, 163, 174, 186; XXIV· 92; XXV· 1~, 122;XXVIII. '110; XXIX. 116; XXx. 239; XXX'VJ:I.282, 303, 350; XiXXVIII 294; XXXIX- 333, 441. Czuchońcy, XXXVII. i61. Czukcze Vrr.I.97; XVII· 52, 265; XXIi 85, 86, 88, 98, 126; XXV. 2; XiXXI. 153; XXXVIII. 346, 347; XXXIX· 7 61 77, 94, 419. Czuwańcy, pl. jukagirskie, XXXIX 7'6. Czuwasze, VI. 2'6, 125; VII. 28; XVII· 30; XXnI 185; XXXIX. 66, 67, 77, 81, 100. Czy'czawie, ludność pobrzeż. Adriatyku, XVI. 114. Dagribowie, szczep Indian amer·, VII. 20. Dahomejczycy, VI. 24. Dajacy, Dajakowie VI. 115, 229, 237, 2.43; VII· 6. Dakota-<Sioux, Dakotani, Siouksowie, mI. 214; VI. 18; .xIVIU. 47, 52, 56; XXXI. 153; XXXII.9'2, 101, 106, 108, 114, 121, 131" 161; XX:XVII· 348, 349; XXXVIII.39B, 401. Dakowie, Getowie, V. 99; VIII. 171; XVII. 176. D lmatyńcy, IV·3'95; XI. 273; XIII. 17, 18, 88', 96 Dama, p. Hotentoci, XIXIX'V'!,m.51. 93, 120, 123, 131. Damara, VII· 8 Daurowie, XXiXVIII. 259. Dedoszanie nad dolnym Bobrem, II. 115. I 1 Dimale, pl hinduskie, VII· 16. Dinka, Niloci Sudańscy" VI. 239~ XXXIX. 335. Diukowl~, VI. 122. Dolini.any, Doliszniacy, XXVI· 95 Dołężanie zaodrzańscy, XXXIII.152. DoŁganie, Dołhanie, XXXI:X. 8D., 95. Drawidowie, I .233; IV. 70, 71, 75;. XVIII. 21; XXXVIII. 413. Dregowiczanie, III. 98· Drewlanie, I'X 215; XXIII. 185. Dudlebowie., XXV· 122. Dunganie, XXiXI!X. 95, 428. Duńczycy, VI205; XIV.32; XXXVII· 371; X;XXIX. BO. Dyjerowie, pl· austr., III. 372. Dzuangowie, Indie Przedgangesowe~ I. 233Dżebel-Taggelowie, pl. afrykańskie, IT. 154. Dżungarowie, V. 2; XXXIX. 69. Egipcjanie. I. 136, 156; III. 17'9, 217; IV. 69; VI· 12 5; VII. 3, 14, 16, 25, 613-65; IX. 162--"164,232; X 231;. XI. 434; XII. 335; XIII· 278; XiXUI. 17:9; XiXV. 38; XXXII. 92 97 106 114.\116, 117, 12,1, 130, 13~, i41, i42, 15,3, 155, 161, 169; XXXVI· 150; .XXiXVIII. 247; 'XfXXI,X.66 72. Fellachowie, Fellahowie, X:XIII. 47. Nomowie: egipscy., XiXiX'I,X.73· Encowie, XXXIX. 90. Eskimosi, Eskimowie, Inuit, VI. 9, 16 115 334' VoII5r8. 3319; XII· 271; XIII. 517;XVI. 111; XX. 180; x,xV. 3;XXIX· 135-138; )GXQ{I 153; x,x:.xVI. 188; XX:X,'VII. 98, 2191,365, 3,67, 371, 372; XXXVIII. 213; :.xx,XLX 76, 419· Atapaskowie, XXXI. x,xXI.l53. Wakasz, 153. Estowie, I· 95; VI 241, 3'37; VII. 14~ 18; XXXIX. 76. 1 , " I �:800 Etruskowie, IY 232; Xl· 370; XII. Gallowie, Celti, Galatae, Galli, VII. 37, 38; x)XX. 232; XXXV. 180; 150, 151; XI. 222; XVII 18; ocX:XVII. 322; XlXXVlil. 40, 48; XViIIiI. 100; XY'-lX. 142. GalloXXXIX· 68 germanie, III. 182. Europejczycy, L 231, 233, 237; IV. Galgajewcy, pl Kaukazkie, XVII. 327; VII. 201; XXI. 3'9, 46, 66; 246. XXIX. 135, 147; XXXVH· 78., 85, Garo szczep assański, Indie, 368-370, 382; X!XXVHI. 52, 410. XXiXIV. 3'9. E}Venkowie, p. Tunguzi, XXXIX. 87. Germanie, I. 10, 103, 105, 155, 184; Fellacho'wie, XXIII· 47 II 81,82, 102,107, 299; IlU, 172, Fenicjanie, H. 105, 165. 367; VH. 174, 182, 183; IV. 156, 284; VI. 301; XVI. 27; XVII. 32; XXV 2~a 334; VII. 292, 330; IX. 33. 134· 28:5~XlI. 211, 42'9; XI'II. 3'49; XlV. F1dżyjczycy, VI. 20, 122,225, 2.3,9. 38, 49, 53. 54, '516,57, 00, 62, 66, F.ilipińczycy, XXXVH. 386.)389, 390. 82, 2'10, 217, 22ą 336; XV. 21; Filistyni, Semici, XXIX. 147· 60, 62, 66, 67, 82, 210, 217., 228, Finlandczycy. HL 178, IV 402; VH· 336; XVI. 12; XVII. 18, 23; 30; VIII. 91; XXH· 8; XXIH 31, XX. 178; XXI. 19; xxnI. 35. 186; X:XVHI. 168; XXJXIV. 284, 36, 47; XXIV. 85, SS; XXV. 125, 2:85; IX\XiXIVI.96; XIXlXlVliI.441; 130; XXVI. 30, 31, 93; X'XVH. X!XXVIII. 272. 45, 52-54; XXVIII. 99, 251; Finowie, Finnowiej p. Czeremisi, XXIX 135, 171; XlX:X. 231, 232; Czuchońcy, CzuwaS'ze, Estowie, XXXI. 45, 68; XXXII. 99, 101, 103, 136, 158; XXX]X, 48, 512,53, Finlandczycy, Lapończycy, Liwo56-59'; XXlXVI.383, 384;XXXVH. wi~IMordwini" Zydanie, I· 2.36; 241, 2516, 327. 396, 397, 400; III 97; IV. 72; VII. 7, 8, 11, 18, XXXVHr 41, 45, 49; XXXIX. 328, 329;. XXIV. 81, 82; :X:XI,X. 7,6, 115, 118, 123., 131. 159; XXX. 214; XXXII. 103.. 168; Gilacy VHI. 98; XVI. 120, 122; XXlXIV. '512,513,61, ZDa; XXlXIX. XVII. 95-123, 267; XVIII. 7979, 82, 111, 121, 123., 126. 82, 84., 86, 89, 90; Xx, 321; XXII. Francuzi, I. 1, 28, 2'40; II. 172. 347; 95; XXIII. 33; XXXII. 150, 161, V. 17'7, 1'718;VII. 43, 80; .XlI. 163; XXXVHI. 212; XJXXIIX.421. 353; XIII. 177; XIV. 192, 330; Goci, p. Getowie, Dakowie, KwadoXXII. 1518;XiXIX. 13'5; xxx 175; wie, Rugowie, IV. 7'7; V. 229; ,XXXIII 2; X:XXVH. 268, 368., XlV. 66, 330; tXIXI'I. 13'9, 145; 382; XXXIX. 73., 74, ao, 133, 158, .xtX:IV. 91;, XXV. 123; XJ{Vi[I. 168 1519;IXOOIX.'67" 12'1; XIXlXJI.69; Frankowie, XI. 2.22. Xt'XiXV.180; XXXViII. 241; Frygijczyocy.. XXiXlII. 146. PhrygoX'XxVUI. wie, I 113. Goldowie, Nanajcy, VIIII. 98; XVIH. Fryzowie, VI. 2. 86; XXII. 85, 88---<94., 98, 103, 111, Galla, pl. afrykańskie, XXXIX. 335. 116, 126, 127; XXXLI53; ~I. 801 22, 23" 27; XXiXVHI. 259; 'XXXIX. 76, 41'9 Goryńcy, pl. Kaukazu, XVII. 246. Grecy, L 57, 97, 105; H 105; IH. 177, 347; IV. 32, 36, 94; V. 177, 178., 284, 285; VI. 202-204, 231, 325, 339; VII. 3,8, 19, 75, 232; liX 286; X. 110, 14'9,231, 242, 366; XL 2,90, 418, 42:9; 'XIII. 93, 163, 164; XIV. 35-38, 39., 52, 53, 57, 60, 62, 72, 73, 76, 76, 81., 207, 227; XVI. 12, 17, 155, 100, 325; XVH. 18, 174, 193; ,XIX 177, 190; XXH. 11, 40, 42; XIXIV. 83;:X:XV. 134; X,XVH. 514;XlX,IX. 135, 142, 160; XJXX. 81; XXXIV. 33;X:XXV. 172 18\1' XXXVI 3,84; XX,XVII. 310', 394', 3'96,3'97, 401; XXXVIII. 3, 39.., 40, 268;349. Grecy starożyini, XVI. 12; XXIII. 1 10 13 35; XXVII. 55; XXIX 6~, 357;XJXiXII. 93,. 136, 137, 151. Achajowie, iXlXJXIX.73. Ajtolowie, :X:XXVII. 127-131, 134, 136, 139. Anaghinowie, XXXVI,I. 131, 136, 139.Argmowie,X'X;XVn.130. Ateńczycy, VII. 8. Eolowie, XXXIX. 73. Magnezyjczycy, XXXVII. 137 Majnoci, IV. 189, Minyowie, XXXVII. 138. Jończycy, XX,XIX. 73 Pelasgowie, XXXVII. 129; XXXVIII. 48. Pla'tejczycy, ,XXXVII. 129, 13,1, 13'9. Thestiadzi XX.XVII. 130, 137 138. Plem. gr~kie, XXXII 93, I36, 137, 151; Greko-Itale, Ul. 174. Grenlandczycy, II. 107; VI. 114, 123, 123', 229, 328, 333, Gros- Ventre, Ventrowie, XXIXVII. 368. Guancze, VII. 63. Guaranyowie, Am. Płd., VllI. 18, 20; XY•.Xl'!.112, 113, 116, 14'9,159,161. 51 Lud - Tom XL Gruzini, VII. 58; VIII. 214; X 244; XVII. 22,30; XXXVIII. 349, X:XlXIX, 70, 74. Guaykaki, XXXVII. 358 Haida, 'XVIII. '53. Hanacy, Czechoslowacja, XVH. 126, 134; XlXXVIII. 296. Hebrajczycy, II. 292, 295., 296; XI 22; XXV. 134; XXVI. 120, 12,1; XXIX. 147. Hellenowie, II. 297; XI. 2 89; ,X)XIX 152; :XlXiXVII.130; XXXIX. 72.,73. Herero, Bantu, XI. 350, 3'51; XVIII. 42, 43, 48; XXIXVIII50, 123. Herenikowie, Lud saJbiński, XXXVII. 12.9. Hetyci, XIX'XVIII. 39. Hindusi,Indusi, Indowie, L 94, 10Z, 114, 131, 156, 226, 236; H. 1.B6, 209'6;Ul. 2'52,.347; V. 248; VI. 125, 202, 230, 312; VII. 9, 26; IX. 105, 114, 131, 156,226, 236; II. 103, 231" 365, 36,6, 370; .X'V. 146, 199; XXIiIiI. 169, 185" 186; XXIX. 142; XiXXIIII. 3,31, 38, 45; XXXVI. 150; lXIX/XVIII.410. Hiszpanie, VII. 320,326; XXII. 103; XXVI. 142;XXXV 173, 181, 195; XXXVI. 183;XlXXVII. 281 38G, 389 391; XXJXIX. 74. Holendrzy, VII. 3, 2'32;XVI. 2; XiXII 158; XlXXVII. 380; XXXIX. 158. Hopi, XVIII. 54, 55;XJXXVIII. 395. Hotentoci, III. 220; VI. 123; XVII. 65; ,XiXXII. 113, 118. 120, 130, 136, 142, 146, 157, 16,1; XXIXVII. 80, 85; XXXVIII. 50-146; ,XJXXIX. 56. Bondelswats, X:X:XVIII. 86 Dama, oox.xVIII. 131-134. Heiracha:bis, X:X:XVIIL 81. Korana, XXXVIII. 54. Nama, ,XlXJXVIII. 133. 1 �803 XXXV. 173; XXXVII. 358; ,Hunnowie, VIII. 171; IX. 132; XIV. XXXIX. 302. 171; XXVII, 159; XXVIII. 73, 75; ,xxxI. 68; XXXIV. 171, 172, 176; Irańczycy, Erańczycy, I. 102, 105, 114; III. 372; XXIX. 112; XXXIV. XXXIX. 66, 87., 115, 119, 122, 130, 3, 48, 60; XXXVI. 383, 384; 131. XXXIX. 82, 438, 439, 441. Hupa; XVII. 9. IV. 408; VI. 338; Huronpwie, Huron, Wyandot, VII. 7, Irlandczycy, XXXIX.80. 17, 24; XVIII. 52; XXXII. 109. Il1yrowie, Ilirowie, I. 105, 113; Irokezi, Irokua, I. 14; VII. 10, 18, 19,_ 21, 22; XVIII. 51, 52; XXIX. 136; XXXIV. 59, 62; XXXVI. 383; XXXII. 92, 108, 109, 121, 131, 132, XXXVIII. 41; XXXIX. 65. 161, 162, 169; XXXVII. 367-369; imeretyńczycy, XXXIX. 74. XXXIX.2l. Indianid, 1. 54, 154, 184, 237; III. 214, 215, 321; IV. 64; VI. 20-24, 114, Iru1owie, Azja, VIII. 97. Istawani, szczep germ., XX. 221. 117, 228, 328, 336; VII. 3, 9, 18, 21, 22, 24, 63, 80, 87, 296, 326, 3-27; !talowie, Italikowie, p. AuzOJ;nowie, Etruskowie, Hernikowie, Latyni, VIII. 9; X. 112; XV. 18, 142; XVI. SaJbi:nowie, Samnitowie, I. 102" '113; XVII. 2, 9, 20; XVIII. 233, 105; IX:X. 2H9; X'X',I;X.142. 467; XXIII. 163; XXVI. 141; Izraelici, IV. 290;IX. 162-168. XXVII. 192; XXVIII. 4, 5; XXIX. 137; Xxx. 255; XXXIV. 291; Jadźwingowie, Jaćwież, Jatwa, III. 97, 98; VI. 400, X. 111; XXXVI. XXXV. 33; XXXVTI. 368-371, 213. 374; XXXVIII. 283, 406, 407. Indianie Ameryki Płn." XXXII. 95, Jakuci, Sachaj, V. 98; VI .. 26, 128, 328, 331, 334; VII. 1, 2, 28, 79, 237; 130; XXXViIH. 213, 391; CostoXV. 142; XVI. 120; XVII. 190; maga, VII. 327. Kalifornijscy, II. XXXII. 99-117, 126; XXXVIII. 98; XII. 271. Krykowie, VII. 15. 212; XXXIX. 16,. 63, 70, 71, 77, Kutenai,. XXXIL 92, 108, 111, 114, 78, 80. 131, 140, 161, 169. Lanelocas, VII. 327. Meksykańscy, XXXVIII. 287. Japończycy, II. 369; VIII. 98; X. 347, 472; XI. 208, 210, 221, 334, 335, indianie rezerwatów Stan. Zjedno339,431; XV. 146, 149; XVI. 127, czony'(:h, XXXVIII. 213, 391. 128; XVIII. 89-91; XXII. 158; Zuni, XXXII. 154. XXIII. 169; 152; XXXVII. Indoeuropejczycy, I. 95, 109, 266; 388; XXVIII. 395, 397; XXXIX. , XXI. 19; XXV. 201; XXVI. 31, 86; 422. , XXVIII. 115; XXIX. 135, 141, 152; Nw. Gwinea, XXXVI. XXXI. 157, 158; XXXIII. 13; Jatmulowie 367. XXXIV. 47, 49, 59, 64; XXXVII. 320; XXXVIII. 35-49, 320, 369; Jawajezycy, XXXVIII., 409. Jazygowie, Sarmaci, XVII. 117. XXXIX. 68, 81, 82. Jągra, lud bajeczny, XXXVII. 28i. Inguszowie, XVII. 246. Inkasowie, Inkowie, VII. 12; 15, 16; Jungowie, lud, XXXVII. 364. VIII. 205;' XX .. 43; ·XXXII. 163; Jizidi, Jezidi, VII. 26, ?o7. xxx. Jorubowie,' szczep afL, VII. 10. Jugosłowianie, XXII. 144. Jukagirzy, p. Paleoazjaci, Anaulowie, Chodyńcy, Czuwańcy, Szorombojcowie, XXXIX, 75, 94, Kabardyńcy, VII. 58; XVII. 264. Kaczyńcy, XXXIX. 95. Kafrowie, Bantu, I. 154, 240; II, 302; XXXIII. 2; XXXIX. 56, 335. Kadi.acy, xx. 180. Kajanie, Borneo, VI, 24. Kallipidzi, p. Scytowić, XVII. 173. Kałmucy, I. 229, 236; V. 2; VI. 330; X. 340, 341; XXXIX. 56, 69, 75. Kama'kanie, pl. brazyl., VI. 230. Kaminaljuyu, XXXVIII. 398. Kamczadale, IteLmani, II. 21; VI. 114, 335; VI" 11, 21; VIII. 97, !l8; XXXII. 149; XXXV. 33; XXXVIII. 212; XXXIX. 21, 67, 70, 94. Kameruńezycy, p. Mandźa, Wonideo, I. 153. Kamilaroi, Kornai, IV. 358, V. 203. Kanibale, XX. 207. Kaa1:sas,XVIII. 49. Karaimi, Karaici, I, 257; IV. 342, 345; X. 128, XXI. 270; XXVII. 137, 163, 166; XXX. 241; XXXIV. 154, 182; XXXV. 98, 182, 187. Haliccy, Lucey, Krymscy, Troccy, XXXVII. 338; xxxrx. 88. Kara-Kałpacy, XXXIX. 88. Karełowie, Karin, Ka-reng, VII. 18. KaTibowie, Karaibowie, Karybowie, Antyle Małe. Ameryka Płd., VI. 24, 229, 236, 334; VII. 17. Karpy, mieszkańcy Karpat, III. 376. Kasai totok, p. Słowacy, nazwa Słowian, XXVI. 55. Kazachowie, XXXIX. 56, 76, 77, '88, 89, 120. 51* Ketowie, naród syberyjski, XXXIII. 137; XXXIX. 75, 76. Kikuyu, szczep afrykański, XXXIX. 195, 302. Kile, gr. tiurska, XXXIX. 90. Kiowa, XXXVII. 348; XXXVIII. 394. Kipsigis, szczep nilo-chamicki, XXXIX. 183. Kirgizi, I. 236; II. 196, 299, 301-304, 308; IV. 254, 255; V. 2-13, 20, 105-113, 117-120; VI.- 26; X. 340, 341; XV. 18; XXV. 130; XXXIX. 8, 76, 88, 89, 423. Kitajce (Chincz.), XXXIX. 70. Koczownicy, I. 236, 239, 240. Koczownicy ałtajscy i środkowo azj atyccy, XXXIV. 180-183. .Kole, szczep bengalski, VII. 9, 16. Kolenowie, XXXIX. 96. Komancze, Comanches, I. 157, grupa azteko-tano, XXXVIII. 355. Kom i-perm iaey, Komi-'Zyrianie, XXXIX. 66, 80, 98. Koreańczycy, II. 6; VIII. 18; XXXIX. 420. Koriacy, Koracy, VII. 97; XXII. 85; XXV. 2; XXXVIII. 347; XXXIX. 76, 77, 94. Korsy>kanie, X. 342. Kotowi.e, Azja, VIII. 97. E:ozacy, II. 163, 164, 170, 197; IV. 157; XXXVII. 100; Kozacy Syberyjscy, II. 307. Kozarowie, Sarmaci, XVII. 177. Krzywiczanie, XXXIX. 72. Kubańcy., XXXIX. 87. Kumanowie, VII. 77, 204; XVI. 173; XXIII. 34, 169; XXXIV. 112, 113, 117, 1'\'2. Kumykowie, .p. Nogajowie, XXXIX. 56. Kunaudaburowie, III. 372. Kurambowie, Azja, VIiJ:.97. ' �804 805 Kurdowie, p. Jizidi, VII. 26, 27. Kurnaje, pl. austral., I. 232; VI. 203; XVII. 15. Kurykanie, XXXIX. 66, 100. Kurykanie, XXXIX. 66. .Kurylowie, Azja Wsch., VIII. 97. Kwadowie, V. 229; XXVIII. 75. Kwak~ul, XVIII. 54. KWitsche, Quitsche, VI. 16; XXXII. 112, 154, 155. Ladynowie, XXXVIII, 48. Lampongowie, VII. 13. Lamucl, Lemuci, paleoazjaci, XXXIX.94. Lao-Tai, XXXVIII. 413, 415. Laos, Lawa, VIII. 262. Lapończycy, 11. 6, 7; V. 279, 402; VI. 22B, 239, 337; XX. 209; XXII. '51, XXIII. 169, 178; XXVIII. 16B; XXIX. 135; XXXI. 92, 114, 142, 157, 159; )QO{lII. 137; XXXIV. 285; XXXV. 174; XXXVII. 441; XXXIX. 441. . . Latukowie, Niloci, VI. 14. Lechici, Lechowie, Lachowie, III. 83, 84; VI. 3'83; X. 130-133; XIII. 349; XXVI. 143, 146; XXVIII. 73, 75; XXXIII. 151. Lemuci, XXXVIII. 259; XXXIX. 94. Lendzan1noi. A€\'1;u\''''OL XXV. 12'2. p. Polacy. Lezginł, XXXIX. 87. Libijczycy, Trypolis Afr. Płn., XV.28. Lidowie, Lydowie, Meończycy, Azja Mniejsza, X. 344. Liguryjczycy, Ligurowie, I. 239; ,XXVI. 93. Litwini, Lettowie, I. 23, 120, 121, 175, 187, 256, 258, 260; 101, 277, 307; nI. 203, 97, 99-118, 198-200, 213, ~93, 294, 297, 303, 350, 351, 353, 363, 385; IV. 1, 35, 119, 165, 365, n. 370, 408; V. 204; VI. 327, 329, 334, 400, 405; VII. 3, 10, 13, 36, 223, 236, 328; X. 110, 113, 114, 139, 140, 149; XI. 16, 111, 2l2;XII. 32; XIII. 90, 153, 344; XIV. 2, 18, 31, 32, 34, 48-51, 58, 71, 77, 203, 208, 229; XVI. 264; XVII.37, 124; XVnI. 118, 232; XX. 208, 209; XXII. 4, 5; XXIII. 160; XXV. 59, 129; XXVI. 105; XXXIII. 2, 13; XXXVI. 213; XXXIX. 74. Zemgała, nI. 97-99. Plemiona litewskie, III. 98; XXII. 10, 11. Liwowie, XV. 218; XXXVI. 95, 96. Logdbowie, Indianie Am. Płn., XXXVII. 370. Longobardowie, XXVIII. 76, 115; XXXIX. 115. L u d y: alepskie, HI. 351; XXIX. 135. - apenińskie, XXIX. 135. ~ bałkańskie, p. Albańcycy, Bułgarzy, Jugosłowianie, Macedończycy i in. XXVJI. 55; XXIX. 135. - czarne, IV. 78. - europejskie, III. 370; XXVII. 54, 55; XXXVI. 351, - koczownicze pt. Koczownicy, XXVI, 141, 145; XXXVI1. 369. - kolonialne, XXXIX. 54-56. - myśliwskie, I. 229, 233. - nordyckie, XXVII. 55; XXXVII. 256. - pastersko-koczownicze, I. 49, 240; XXV. 38; XXXIV. 173. - pierwotne, I. 228, 241; III. 84; X. 189; XI. 428; XX. 199; XXVI. 77; XXVII. 172; XXXIX. 2, IB. - pozaeuropejskie, XXI. 87. - praindoeuropejskie, XXXVIII. 45. - radzieckie, XXXIX. 65. - romańsko germańskie, 11. 110. - słowiano-germ:ańskie, I. 102, 240. - słowiańskie, XXXVII. 353. - l '''Y - śródziemnomorskie, XXVII. 54; XXIX. 54. turańsko-mongolskie, XXXVII. 99. tureckie, XXXVII, 338; XXIX. 135; XXXIV. 172, 174; XXXVIII. 43, 212. turko-tatarskie. I. 114, 236; XXIV. 84, 88; XXXIV. 51, 58, 173, 179. Luo, szczep nilocki; XXXIX. 181183, 203, 210, 213, 215, 220. 225, 226. '1 Lutycy, Lutici, Ljutyczi, Luticzi, ticolwie szczep Słowian Odrą, Weletowie, Wilcy, IX. X. 151; XI 2,7'8,27 9;XIV. 29, XX. 157;XXXVI. 404. 1 . \ Lu· nad 196; 207; Łotysze, Łatwi!szy, Lettgabowie, Loth.awici, Latweschi, 1. 256-260, 287; III. 97; VII. 22,9, 232, 337; . x.xxIX 74, 7,6. Łużyczanie, Serbowie Łużyccy, SOTbowie, Wenden, I. 18; U. 116; V. 36; VI. 309, 410; VU. 111, 40, 336; VIII. 432, 43,5; loX. 96, 233, 422; X. 132, 235,. 470; XII. 97, 3112;XlII. 337, 340; XI1II. 4, 166; :XIV. 330; XVI. 347; X,X. 166; XXV. 105; XXVIII. 1Q5; XXIX. 132; XlXX. 214, 2126, 239; XXXVI. 404; XXXVIII. 95, 220; XXXIX. 00. Madzi.arzY'l Madiary, Węgrzy, Wuhry, I. 54, 117; II 5, 64, 77, 78, 120, 258, 373; IV. 715. .. 1716,327; V. 238240, 2S1, 300, 30.1, 313......;315; VII. ł :~ ':: 44, 74, 7'5.,77, 83, 85, 87, 157, 192, 194-196, 201, 204, 222, 232, 283285; IX. 115; X 17...117, 137, 140, 145, 228, 360-362; ,XiI. 2'5, 26, 29, 31, 132; XIV. 326; ,XVI. 22, 401; XIX-VI. 95; XXIX. 135, 145,·204; XXX.200, 201; XXXIII.2; .XXXV. 176; .x:.x,X:VII. 353. 3!j5, 357; Xx.xl~. 67, 76, 122, 157. Malagazyjczycy, Malagasi, VI. 237. Makedonowie, I. 113. Makondo., szczep Afr. Środkowej, Bantu, x.:xVH. 294; .xXX'IX. 302. Makusi VII. 24. Malagasy, Malgysze, VI. 18; XIV. 193. Malajowie, Malajczycy, I 229 237, 238; "I. 12, 16, 339; Je". 15, 18; XVII. 30; XVIII. 109; XXXVII. 387-389; XXJX:VIII 410. Man-chmerowie, XXXIX. 420. Mandan, VII. 9; X,VIII. 50. Mandża, plemie, Kmerun, XV. 142. Mandżurowie, VIII. 98; XI. 336; XXXIX. 69., 120, 240. Manegrowie, VIII. 8'9; XXXVIII 259. Mansi, XiX:XIX. 51, 78. Mantowie, IX. 232. Maorysowie, Nowa Zelandia,Maori. VI 114; XVII. 5; XXiVII. 189; x.x:xVII. 280; XXiXoVIII.396. Markezańczycy, XXXVII. 380. Maryjczykowie, .XXoXIX.77. Markomani, II. 78. Masageci, Masai, II. 99; XVII. 171" 172;XoXXI.x. 76, 302 Matambwe, XXIXVII. 294. Maurowie) p. Arabowie Berber, IX. 235, 23-6 Maya, Majasowie, Mayab, lud. Ind. Am. Śr., Jukatan, I. 154, 237; XXXNIII 391.)400. Melanezyjczycy, ,XVII. 243, 2'50; XVIII. 26; XXXVII. 280; XXXVIII. 288; XXXIX. 21, 76, 85. Menonima, XXXVIII 406. Meredżyńcy, XVII. 246. Metenaspowie, Sarmaci, XVII. 177. Metysi w Brazylii, X!XXVII. 38tl Miztekowie, Ind. Meksyk, XII. 271. �\ 807' 806 Mongołowie, I. 234, 236, 241; III. 177, 217; IV. 70, 72; VI 334; VII. 14 61; XIII. 58,59,62; XV. 20; XVII: 189; XVIII. 91; XXIII. 45., 46; XXV. 39; XXXVII 109, 387; XXXVIII. 402; XXXIX. 32, 56, 69, 75, 118, 120. Morawianie, II. 78, 125; VI, 118, 279; VII. 97; IX 286; X. 143, 151; XIV. 3,1, 3'32; XXIII. 186; XXIX. 116. Mordwini, Mordowcy, Mordwa, XVII.110; XX1II.l60 .. 186; XXXII. 90~""'93,94, 97, 98, 101, 103" 114; XXXVII. 441; XiXXVIII. 236; XXXIX. 50, 51, 66, 77, 80. Moskale p. Rosjanie. I. 147; II 66, 86, 139, 347; III. 15&1224; IX. 267; XI. 41; XIII. 3,9, 239; XIV. 248; XXII. 139;XXX. 200, 201 Mou, Móu-Khmer, xx.xVlIU. 413, 415. Mulaci, XI. 354. Munda-Koth, pl. hind., VII. 63 Mundowie" XXX,I. 172•. . 1VIuni, szczep ustraI., XXXVII. 294. Murzyni, I. '70, 225, 233, 234, 236; II, 98;. III. 217; IV. 63., 64, 68-70; . VI. 241, 322, 3'30, 334; VII 6, 8, 12, 25; IX, 222; Xl. 352, 35'4; XlV. 311; XVII. 65, 274; X.XJ.X. 146; XXXl. 169; XXXVIII. 399; XXX]x:. Zl, 424--426. Plemiona afrykańskie, II. 302; XXXVIII. 404. Plemiona wsch, brzegu Afryki" XA·XVII. 3'69. Murzyni Sudańscy, XXXVIII. 93, Murzyni Togo, XXXVIII. 373, 374, Plemiona murzyńskie, iXlXlXIDU9. Musgu, XXXIX, 302. N.aczejowie, VII. 15. Nadowesowie, IX. 232. Nairt. Indie Przedgangesowe Nairt, Naire, II, 106; III. 214. Nanajcy, XXXIX. 76. Nandi, szczep nilochamicki, XXXIX. 183. Narynjerowi:e, pl, austral. 1[1. 373. Negdowie, X;X:XVIII. 259. . Negidalcy, XXJXlX. 419 Negryci, AustralH i Oceanii. T, 2'29, 232; IV. 00, 70; VIII. 97; XXXVII.. 387; XXXVIII. 414 Negrile, XXXIX. 21. Neńcy, XXXIX. 70, 86. Neurowie, Neury, XVII. 17'3, 182; X;XIV.53,82; XXV. 78, 122; XXXIX 100. Ngo, szczep malajski, XXXVIII. 414. Niemcy, XXXIX. 2, 123, 140, 146, 154,. 158, 369, 373, 389. Niwchowie, paleoazjaci, XXXIX. ·76, 94, 421 Normanowie, II. 120; XJXIX. 136; XXiXVII. 400, Norwegowie, ViI.205, 4'15; ,XJXlXJIx..80. Nogajowie, p Kumykowie, XXV. 5; XXiXI. 112. Nutka, VI. 117. Nyana, Nyanza, szczep afrykański. XXXIX. 224, 3Q2. N'zakara, Kongo, X. 341. Obdorczykowie, plem. mieszkające nad Obią, XJX;XIX. 310. Obodryci, Obotryci, Słowianie połabscy, IX. 196;X:XV.122; XXXVI. 404, Olczowie, Margani, Ulczowie, XVI 131; XVIII. 86, 00; XXIII. 33; XXXVIII. 259; XXXIX. 419, 421. Omeba, XXXII. 112. Opolanie, pl. słowiańskie, II. 115. Oraoni, pl. hind., VII 16; XXiXIV. 40, 184. .' Orawianie, Orawcy, II, 254; VIII. 94; XXXV. 53; XXX'L1I. 441; XX;XIX 435. Ormianie, Armeńczycy, VII. 10, 62, 87, 88; ~X. 74. Oroczanie, VITI, 98; XVII. 10, 109; X~II. 85; XiXIII. 34; XXXVI 23, 27; XXXVIII. 259. Oroczowie XXXIX. 420, 421. Orokowie 'sachaUńscy, XXXIX . 419 Osetyn:i, I. 151; III. 302, 303; VII. 57; X. 244; XIXVIII. 350; XXXIX. 66, Ostiacy, Ugrofin, I. 15;1; III. 21, 308; VI. 241, 3,37; VII. 2; XVII. 15; XXIII. 137; XJXVIII. 115; XX:XII. XXXIX. 75 Ostrogoci, Ostgoten, XIXVL s. 3. Owambo, szcz~ Bantu, XX:XVII. 81. Paleoazj,aci, p. A1nowie, Czukcze, Goldowie, !teImeni, Juka.girzy, Kamczadale, Koriacy, Lemuci, Olczowie, Oroczanie,. Niwchowie, Ude,XiXNII. 160. Papagowie, XXXVII. 375. Papuasi, Papuani, Papua, Nowa Gwinea, I, 232; IV. 69, 70; VII. 3,39; VIII. 97; XII. 171; XVIII. 16, 20; }GX:[XJX.415,1'6. Patagończycy, Am. PM., VI, 114. Pawnee, XlXlXlIi£,144, 1415,162; Permiacy, XXXIX. 51, 66. Persowie, I. 154; II 186; VI, 121, 312; VII. 14, 25, 27; XI. 232, 2.40, 289; XV. 197; XVII. 32, 37; XiXV. 38; XXIX. 142; XXXiII 92, 106, 114, 121, 132, 134, 152, 155, 169; XXXIX.72. Peruańczycy, VII. 15. P Jeczyngowie, Pieczyngi, Pieczeniegi, XII. 277; XIV. 315; XiXJXIV 172, 176, 181. Pigmeje, X. 339; XVIII. 20; X.XIII. 48~ 178; XXVIII59, 160; XXXVI. 188; XXXVII. 69; X:XXVIII. 12, 30,33. Pikardyjczycy, XXX:IX. 73. Plemiona ruskie, VI.:r. 92; lX/XIV. 81; XXVI. 46. Podo1anie, I. 187, 37'3; XX.XVIII. 442. Polacy, grupy i podgrupy. Polacy, I. 2B, '51, 89, 90, 92, 175., 177, 241. 256--'25&, 260; II. 4, 23, 24, 27, 64, 66, 80,' 81, 84., 115, 116 118, 121.\ 122, 124, 125, 173, 193, 195, 198, 2'90; III. 88, 105, 116,-176, 1,81.\182, 192, 378; IV. 3, 68, 7'6, n, 327, 333, 3034,338, 401-409; V. 57, 87, 129.~155, 244, 252, 300; VI. 109, 40, 115, 119, 161, 173, 2772709; VII. 26, 31, 32.~74, 75, 7>1), 90, 192, 196, 204, 223, 228, 22·9.,233; VIII. 92, 94, 127, 262; IX. 61), 115, 2'51, 260, 417; X l, 116, 117, 130, 131 135, 137, 139, 141-145, 125, 153; 228, 231, 240, 467, 468; XI. 9, 16, 41, 115, 249, 251, 255, 25,6, 262. 3281~333, 345, 349, 350, 3:91, 392, 406,4'29; XII. 283, 284, 309; XIII. 5, 38, 238; XIV. 15, 27, 30.\ 47, 74, IH, 185, 192, 202l 2,10,217, 263, 316, 326, 353; XVII. 177; XVIII, 127; XX. 187, 191, 281,297; XXI. 270; XXII. 130-137.\ 139, 143, 145, 100; ){}(III. 151, 186; XXV. 122, 142; XXVI, 95, 105; XXVIII. 73, 75; XXIX. 126, 154, 164, 209; X:XX. 10., 213, 23'5, 236, 239, 243; XXXI, 36, 68, 69, 87, 121, 132, 163, 171; XXXIII. 9; XXXIV. 172. XXXV. 53; XXXVII. 145.; 148, 165--168, 238, 241, 244, 245, 262, 265, 268, 271., 277, 3,5'1; XOOXVIII. 206, .210, 213, 219; XXXIX. 113, 157. �809 808 Polacy brazylijscy, XII. 175. - orawscy, .p. Krajniacy,VI. 365, 372. VI. 367, 368. - węgierscy:. patrz: Białokarantani, VI. 2S1; XVII. 256, 258. - w Ameryce, II. 175. Galicjanie. Lud Galicji Wsch. i Zach., III. 288. Polskie grupy etniczne: Babiogórcy,~III. 101; "'VIII. 108; V IX. 2!J5; XII. 3-34;"X\XIX 117; XXXVI. 222; XXXVII. 282; .xxxVIII. 305. Bambry p. Wielkopolanie. Beskidowi Górale, V. 121; X. 125; \xVII. 124-127; WYIII. 136, 140, 141;i/XXX. 220~ 223; ~XXI. 66, 67, 108; XXXV. 42, 48; XXXVI. 224, 286;I"OCXXVII.228. Górale. Górale, II. 3, 4, 72, 79 3102,344, 345, 356; III. 125, 217, 225--231. 241, 200, 252, 25'3; V. 53, 120, 121, 129, 298; VI. 13,9,198, 304 3,66,370; VII. 181, 182, 203, 213, 222, 228, 257-259, 285; VIII. 108, 1·60, 161. 163-167; IX. 168, 254-258, 262, 263; X. 142, 17R 278,333,435,436; XI. 27, 29---32, 44-46, 55, 72, 145, 180" 207, 330, 42 9; XIII. 66, 72, 151, 305; XIV. 68. 22~5,262, 264, 3'65, 3,98; XVII. 125, 126, 177; XVIII. 74; XXIII. 00 70, 151, 153; XXV. 90, 93; XXVIII. n, 72, 214220, 224, 250; XXX. 147, 162, 193; XXXI. 67., 102, 147, 164; XIXXV. 18, 22, 24, 55, 71, 72, 172, 17,6,.177. XXXVI 222., 225, 230, 231, 236--238, 241, 242, 244, 2.46---248,256, 260, 262-264., 273, 2.78; XXXVII. 211, 213, 215, 232, 288; XXXVIII 1 294. Górale Biali i Czarni, IX. 255. Górale Czadeccy, XXXVII. 228, Górale Grybowscy.. XII 15. Górale Istebniańscy, XXVII. 173. Górale Karpaccy, VIII. 161, 167; XXXVIII. 17. Górale .Nadłomnkcy, XVII. 138, 139; XVIII 141. Górale Nadpopradzcy, XXXVI. 260, 264, 269, 270, 277. Górale Nowotarscy, XVIII. 6468, 71-78; XXX. 193; XXXVI. 222; XXXVIII. 441. Górale Podgorczańscy, XXXV. 53. Górale Podhalańscy II. 79; III. 225, 227, 251, 258; IV. 64, 65, 77; V. 121, 249; VI. 173, 174, 301; VII. 33, 35, 41, 101, 205-208, 218, 219, 225; VIII. 108, 162; IX .. 255, 417; X. 101, 300, 302, 313, 314; XI. 70, 330; XII. 9, 10, 12; XVIII. 66-68, 70; XXIII. 28; XV. 139; XXVI. 154; XXIX. 117; XXX. 193; XXXI. 70, 71, 147; )OCXIV. 271; XXXV. 18, 23; XXXVI. 222, 224, 251; XXXVII. 228; XXXVIII. 441,449. Górale polscy na Węgrzech, II. 373. Górale Ruscy, XXXVI. 51, 65. Górale Sądeccy, XXXVI. 223, 225, 247, 260, 262, 264, 271, 273, 274, 275, 277; XXXVIII. 441. Górale Spiscy, XXXVII. 164, 35. Górale Szczawniccy, XI. 344. Górale Sląscy, XXVIII. 1, 83; :XXXVII. 169, 228, 230-235; XXXVIII. 440. Kliszczacy, Kliszczaki, VIII. 167; :xxIX. 117; XXX. 193; XXXVI. 22, 224. Grupa Pszczyńska, XXXVIII. 441. Górale Tatrzańscy, V. 122, 123, 128; XI. 330; XVI. 392; XVII. 97; XVIII. 6, 64; XX. 304; XXII. 104; XXV. 79, 83, 89; XXIX. 195; XXX. 3. Górale Twardzi, XXiXVI. 215. Sierczanie, IV. 275, 279. Ska244. winiacy, XII. 124; xxn. 138; Górale Zagórzanie, XVIII. 108; XXVIII 215; XXXIX. 593. WieXXXVI. 222. liczanie, III. 347, 348, 353, 363, Górale Zakopiańscy, IX. 416. 365" 36·6, 368. Górale Żywieccy, XXXI150; XXXV. Wolniczanie, XXII. 138; XXVIII. 48, 51, 186; XXXVI. 222; 'U5; XiXXV. 38. XXXVIII. 71, 254, 44; XXXVIII. Księżacy p. Mazurzy. 441. Kujawiacy, X 173; XXXVIII. 448. Grębowiacy, Grębowiaki, p. LasoKurpie p. Mazurzy. Lachy. Dolaki. wiaki, XIV. 205, 237, 295, 308, 309, 318; XXI. 266; XXIX. 1, 3; II. 3; III. 258, 265, 365; IV. 285, XfX1XVII.418, 419; XXXVIII. 242. 333; V. 53, 121, 128, 129, 278, 279; VI. 301-303, 382, 283; VII. 256--Krakowiacy . Krakowiacy, II. 10; III. 15; TV. 259; VIII. 84-86, 108, 148, 16180; VII. 84, 98, 223, 336; VIIT. 168, 396; IX. 86, 258, 262; X. 142; XII. 28, 29; XIII. 34; XIV. 399; 160, 162, 168, 218; X. 5, 196, 384, 385, 458; XI. 24, 26---29, 31, 32, X/XlXII. 69; XXXV. 21, 38; 36--40; XII. 32; XIII. 64, 158; XXXVI. 223, 225, 226, 230, 241, XIV. 69, 375; XXII. 138; XXIII. 242, 244-249, 251, 256-258, 260152, 154; XXIV. 106; XXVI. 154; 264, 273, 275, 277, 278. XXVIII. 168, 215; XXIX. 104, Lachy Sądeckie. 158, 175, 192; XXX. 36; XXXV. IX. 168, 253 2.59--263, 381, 423; 18, 23-25, 27, 39, 40; XXXVI. X. 168, 17-9; XI. 7{}--72; XXVI. 222, 226, 230; XXXVIII. 441, 449. 57; XXXV. 22; XXXVI. 239, 258, Łagiewn~czanie, II 362. Nadra260, 262-265, 2,68, 271; XXXVII. bianie, III. 2, 73, 348; IV. 329, 229; XXXVIII. 449. BryjokL 331-334; V. 101-104, 256, 363; XXXV1.258, 260. Doliniacy, XI. 273, 374, 379; XIII. 297; XXVI. 95. Podegrodzianie, XXIXVI 24, 28--29, 31, 32, 36--40; XII. 32; 263·, 266, 274. XIn. 64, 158; XIV. 69, 375; XXII. Lasowiacy, Lesiacy, Leśniacy, 138; XXIII 152, 154; X,XiV. 106; XXXIX. 445. Jamniczanie, JęmiXXVI. 154; XXVIII. 168, 215; canie, Grębowiacy, Grębowiaki, XXIX. 104, 156, 175, 192; XXX. Grębowianie, XXIX. 1. Rzeszo36; XXXV. 18, 23-25, 27, 39, 40; wiacy, XXXVII. 418, 419; XXXVI- 222, 226, 230; XXXVIII. XXXVIII. 442, 447, 449; XXXIX. 441, 449. Łagiewniczani"le, II. 362. 445. Nadrabianie, III. 2, 7<3,348; IV. Lubliniacy. 329, 331---334; V 101-104, 256, Lud: Lubadowski, IXiXvm. 154; 363; XI. 273, 374, 379; XIII. 297; .X)XILX'. 95. Lubelski, IXOCVIII.95, XlIV. 48, 171, 183, 220; iXlXII. 167, 168; XIX1XVIN.442. 65; XXIII. 57; XX'XI. 152. IproMałopolanie, VI. 370; XXXVIII. 411, szowiacy, XXII 138; X,XVIII. 447. �810 I I I XXIII. 121, 148, 151, 153; XXIV. Sandomierzanie, VIII. 162. 168. 99; XXVIII. 17,20.\ 22, 3Q.-32, 35, Sanoczanie, XIII. 38. 36, 38; XXXIV. 258;XXXV. 61, Mazury. 181, 183, 187; XXXVIII. 267, 448; Mazurzy, Kurpie, Łowiczanie. XOCXIX. 463. I. 26, 76, 203; II. 3, 24; S ł o w i ń c y, V. 320-333; VI. 81III. 98. 130, 3-65; IV. 57, 333; V. 95; VIII. 92; IX. 298; XXXVIII. 53; VI 299, 370, 3'83; VII. 83, 95. 438; XXXIX. 462. Błotka, VI. 90, 225, 337; VIII. 218; IX. 88, 147, 321. 'Lzbice, V.31. Seca, Zietze, V. 143, 254,260, 2.63; X. 197, 205, 228, 324. Sionów, V. 324. Smołdzynie, 376; XII. 32; XIII. 14, 54,96, 297; Smołdzenie, V. 324. Szlochów, V. XIV. 32, 43>--49, 56, 3,65; XVII 324. Rto, Rotowo, Rotten, V.I. 90. 135, 256; IX:VUI. ]20; XIX. 56, 93, Witków, VI. 90. 112; XXIII. 89, 163, 164; XXVI. Żuła wianie, XXIXVII. 2;50. 46 58, 63 145; XXVIII. 188, 208. Kociewiacy, XXXVIII. 448. 210; _XXIX. 167; XXiXI. 132; Ślą z a c y, Szlązacy, Slęzoki, SlenXXXV. 60; XJXXVIII. 339, 340 zanie, Silingowie,p.GÓrale Śląscy, 448; XXXIX. 3099. I. 27, 31; II. 115, 116, 124-5, 289: Księżacy, IV. 77; XXV. 141; III. 379; IV. 49; V. 53; VI. 383; XXIX. 158, 183; XXXIII. 143; VII. 27, 214; X. 132, 151; XI. 109; XXXV. 172. Kurpie, Puszczaki, XIII. 38, 55, 56, 60; XIV. 58, 310, II. 211, 225; X. 324, 353; XIII. 343; 330, 332, 336; XXVII. 168; XVI. 264; XVII. 17. 162; XX. 172; XXXVII. 240, 250, 251; XXXVIII. XXI. 6, 118, 142-144; XXII. 142, 304, 306, 448, 449; XXXIX. 309. 143; 82, 127; XXVII. 169, 173, 174; Górnoślązacy, II. 125; VII. 96; XXVIII. 168; XXIX. 186; XI. 328; XIII. 56 XVII 124, 128; łX'X!X.343; XlXXiIV. 237, 252, 2518; XVII. 109, 111-113, 129; XJaXIII . . XJaXV. 36, 176, 180, 186; 112; XXXV. 185. Brenniacy, -XlX.XVIII. 446, 448; XXXIX XXXV. 187. 359-362, 396, 401, 404. Lasacy, Wielkopolanie, IV. 49; XIII. 55; II. 120. XXII1.10o; XXV. II. XXlVIII. Mazurki, .xJX:XIX. 388. Poborza168; XXXI. 93, 160; XXlXV. 187; . nie, VII. 225. X.xJXVIII. 442., 448_ P o m o r z a n i e, III. 84; VII. 330; Bambry, II. 118. .XII. 157; XXXVII. 240, 250, 251. Drobne grupy: Pomorscy, Borowiacy, Boraki, BoCichowianie, XXIX. 128. TUSy, XXVIlI. 38; XXIX. 3; Cieszyński lud, XI. 110. XXXV. -84. KabatkL 81. KaCzarnkowianie, p. Czarnków, szubi, V. 320-323. 357-359; VI. 81-83, 85-95, 310; VIII. 96---XXXIII. 157. Częstochowski Lud, .xJXlXV. 188. 98, 235,236, 329.,3-30;VIII. 79; XI. Dąbrówczanie, pow. Brzesko, I. 125. 251 340, 365; XIII. 54; XIV. 308; Dunajczanie, Nowy Targ, XXIX 128 XVII. 218, 219; XXII. 64j 143; vn. 811 I Iwoniczanie, Krosno, VI. 126, 245. Jabłonkowianie, Jacki, Jasowie, IV. 174, 175, 179; XXIX. 117; XXXVI. 222; XXXVIII. 440. J. ćmierzanie, Sanok, I. 263. Jasielski Lud. .xVII. 139. Klimkowszczanie, Krosno. VI 38, 50 Koziary, pow. Łuków, Konstantynów, Radzyń, Siedlce, Xx. 173. 'Podduklanie, Krosno. VI. 37., 69, 78, 126, 24~ 340, 350; XXIX. 158; XXXiI. 108. Polasianie, Nowy Targ, III. 263. Posaniacy, pow. Tarnobrzeg. XXIX.3. Ropczycki Lud I. 92; XXX. 10; XX:XV. 2'5, 29. Sieradzanie, XlXIXVIl1I.448. Tarnowianie, vrr. 383. Tarnopolanie. II 281. Turow1anie.. Radzyń, .xlIV.308. Tylmanowiacy, Nowy Targ, tXXX,VI. 262. WUślanie, pow. Bielsko, II. 126, 129, 13'5, 136, 139, 141; V 89. Polanie, I. 146, 148; III. .84; IX. 217; X. 4; XI. 278; XIV. 19, 2,9, 64. Polinezyjczycy, I. 232; III. 217; VI. 230, 325; VII. 13, 62; XXXIII. 144; XiXlXVII. 135, 3-7'6;XXXIX. '5'5, 68~85--88. Połamanie, p. Wilcy, Obotryci, IX . 98; X. 129; XIII. 4; XIV. 310, 334. . XIII. 4; XIV. 310, 334; XXIX. 180; XXX. 2"39; XXXI. 68; x.x:xV. 173; XXXVI. 404; XXXVIII. 220. Połabszczyzna, XIII. 4; XIV. 310, 334. Pomory, Gub Archangielska, pow. Kolski, Kemsk!~, Oneżski, R. 5, 7. Ponka, XVIII; 49; XXXII. 112. Portugalczycy, XXI. 111, 127; XXXIII. 2; XXXVI. 387; XXXIX. 302. Prasłowianie. 'XIV. 17, 26, 228; .x..~I. 159; .xXXIV. 52, 63; XXXVII.. 321, 32'5-327; XXXVIII. 313, 314.' ~rusacy, Prusowie, BOTUSi, U.•366; III. 9-7-99; IV. 175; X. 111-113; XlII. 20, 54, 96; XIV. 208; XVI. 157; XXII. 2, 5; XXXVII. 267. Pueblo, Pueblos, N. Meksyk, Arizona Am. Płn. XVIII. 46,54; XXV. 127; XXXI. 162; XXXVII. 348; XXXIX.21. Punans, Borneo, XVII. 111. Radymicze, Radymiczanie, Radzimiczanie, I. 146, 148; IX. 86; X. 151; XI. 279; XXIII, 185; XXIV. 82, 89; XXXIV. 59. Retowie, Reto-romani, Ladynowie, XlXXVI~I. 48. Rifu, pl, marokańskie, XXXVIII. 394. Roksolanie, Rossolanie.,_ Aorsowie, Rossowie, Scyto-Sarmaci. XVII. 176, 177. Rosjanie, P. Moskale, 1.251& 260; [I. 3, 6, 15 202, 21lt 294, 305,306; nI. 35, 92, 1&2" 202, 294; IV. 156, 3207, 344),405--4!09; VI. 2:6; VIII. 2, 12; IX. 422; i}C. 228, 249;IX.r. 111, 252, 349; ,XI'I. 340; XlII. 93; XlIV. 72, 5'9,86, M, 12iQ,223, 2'99, 330, 332; XVI. 129, 131; XVII. 29, 177; XVIII. 136; X,XII. l-58; XXIII. 37, 160, 185; XXV. 41; XXVI. 49., 54; X!XIX. 101; XXX. 239; XXXIII. 13-7; XXXV. 183; XXXVII. 102, 109, 116, 117, 125, 350, 365. Wielkorusini, II. 210; III. 288; IV. 68, 77; XXV. 00; XiXJVI. 62, 113; XJXXII 93, 133, 148, 150, 152, 161, 169;XXlXVIII. 268. �813 812 Rumuni, I. 171; II. 209; III. 178, 375; IV. 94,95; V. 301; VII 87, 238; VIII. 163 IX. 69; X. 137; XIII. 66; XXIII. 20, 27 48; XiXX. 249; XXXIV 86; XXXVII. 172, 252; XlXXI'X. 157. Rusini, Małorusini, ruskie grupy etniczne, p. Ukraińcy. I. 90, 159, i74, 175, 177, 195, 197, 200, 206, 212; II. 3, 4, 20, (,5. 81, 88, 183, 306; III. 12, 13, 23, 26, 29, 30, 84, 102, 181, 348, 350, 365; IV. 32, 506,68 76, 77 94-96 327, 341, 403; V. 53, 87, 155, 244: 265, 300, 301; VI 3'9, 46, 511, 281, 303, 379, 3,88; VII. 32, 49, 50, 131-134, 164, 204, 242; VIII. 156, 3\91; IX. 72, 115, 2:57, 263, 281, 381, 417; XI. 181" 190, 255, 328; XII. 32, 234, 283, 309, 315; XIII. 119; XIV. 3'8, 44, 47, 515,67, 70, 86, 87, 192,217, 244,262 .. 2'63, 297, 29'9, 306, 3'16, :t47-367, 403; XVI. 270, 324; XlVII 177, 256; XVIII. 94; XX, 88, 166, 208; X'X,IV. 94; XXVI. 510 57-59., 61, 63, 95, 96, 1oo, 113; X1X.vIII. 2M); .XiXIX. 104, 108, 133; ,x;){jX. 213; XOCXI. 36; '.XJXJxlV1II. 1'61, 172, 1n, 263, 300; IX\XIXJEx, 84, 113. H5'7.Rusini Biali, Czerwoni, Czarni, IX. 255. Rusini Bukowińscy, I. 64. Rusini Hrubieszowscy, I. 156, 164 -166, 244, 251, 255, 256. Rusini Karpaccy, XXVI. 94, 95. Rusini Pienińscy, XXXTII. 109. Rusini Spiscy XJXVI. 53; XXXVII. 164. Rusini Szlachtowscy.. XX!XVI 24; X:XOCVII.160, 162, 1~168, 173, 193, 201; 202, 212-214, 2.28-230. 23'2, 234, 235. 4 Rusini Węgierscy.. Uhorscy, :XVII. 141; XXVI. 118; XX,XIII. 89. Rusnaki, Rusnoki, Rusnacy, Runiacy, II. 4; IV 96, 87, 333; V. 53. 185; IX. 254, 255, 259; XXI. 246; XXVI. 52, 56, 57, 63, 95; XiXJXVI. 243; XiX!XVII. 164; XXXVIII. 293,294. Blachy, Dyczki, XXVI. 95. Bojki, Werchowyńci, II. 24; IV. 97; V. 185; VII. 183, 185; :Xlx.v. 118; .xXVI. 95; XXIVl'I. 139; X.XVIII. 2,50; XiX\XI. 1515;X.XXII. 191. 19, 78, 118;x,xxXIV. 149; X!XiXVI. 222, 251; XX!XVII. 225, 228, 233, 356; X,XXVIII 442. Doliniany. Namulaki, Równiacy, VIII. 163, 165; XXVI. 95; XXXVI. 222, 224,. 238, 260. Cotaki, XXXVII. Hl~, 164. Gardłaki, XXXVI. 258. Haliczanie, XX. 50, 611,97; XXVI. 118. Huculi, I. 23, 147; II. 201-2Q.5; III 12·5; IV. 59, 9~99; V. 57-62, 12,7.,149, 153, 185, 207, 336; VI. 157, 158, 160, 257, 2:61, 304, 328, 351. 3'54, 398, 399; VII. 14, 65, 169, 2'38, 259, 264-272 334; VIII. 183, 185, 436, 438; LX. 95, 381, 415-417; X. '2,~, 275, 27'Q,459, 472; XI. 100; XII. 28, 285. 294; XIII. 34, 58, 111, 122, 240, 310, 339-3~1; XIV 55; XVI. 28, 261; XX. 200. JCXIIT. 1M; X.XI[I. 154, 156; :XXV. 39, 41; XXVI. SI; XXVII. 155, 166, 17'5; XXVIII. 249; XXIX. 185; XXIX. 183; X!XXlII 19; XXlXIV.82, 138, 139, 149, 153; XXXV. 78, lU. 85--89, 91, 94, 102, 104, 110 112-158, 173; XXlXVI. 2151; X!XiXVII. 228; XXXVIII. 442. Huculi Bukowińscy. XIXV'I. 46, 182. Galicyjscy, XXVI. 46 zakarpaccy, XXV. 46. Karpatorusy, XIXVI. 94, 95. Kurtacy, KuMaki, Czuchońcy, XXXVIII. 161, 16, 164, Lemki, Łemaki, IV. 97; V. 86, 87; VI. 281; VII. 204; X. 214; XI. 190; XXVI. 47, 51, 53, 58, 95; XXIX. 166; XJ{U{JII. 78, 89, 93, 98, 103, 107; XXXV. 22; XiXXVI. 222, 224; XXiXVII. 161, 168, 2,28, 229; XXXVIII. 442. Łyszacy, XXVI. 95. Małorusini, 1.90; II. 186; III. 188; V. 88; Xl111, 438, 439; XIV. 2201231; X:XVI.58,60, 1005;XXX. 239. Mieszańcy, Lachy z Góralami, XX/XVI. 243 XXXVI. 243. Namulacy, XXVI. 95. Pedaki, VI. 46, 49, 50. Pińczucy, Pińczuki, II. 187; IV. 341; XI. 219; XVI. 264. Poleszucy, IX. 1; X. 228; XI. 219; XVII. 24; XXV. 142; XXVI. 52, 62; XXVII. 138, 139; XXX. 14, 15, 17, 19, 22, 23, 29-35; XXXVIII. 442. Poleszucy Grodzieńscy, I. 162. Równiacy, VIII. 163, 165; XXVI. 222, 238,260:' Wengriny, p. Łemki, XXVI. 151. Werhowyńcy, p. Bojki, zamieszańcy, pow. Jasło, V. 86, 87; XXVI. 53, 95. Rusowie, Waregowie, XIV. 222; XXXIX, 17tl. Rzymianie, L 5, 97, 156; II. 105; III. 174, :1.15,216, 34'7; IV. 36; V. 133, 284; VI. 203, 204, 231, 33,5, 33'9; VII. 3, _8, 19, 7'5, 220; VIII. 93; IX. 89; X. 231, 24'2, 262. 366; XI. 356, 429; XLII. 91-94, 343; XIV. 36--41,53, 54,57, 72.,81, 189, 224; XVI. 155; XVII 18, 177, 193; XX. 177, 178, 190;XXII. 11, 37, 38, 51; XXIII. 8--10, 12, 21, 35, 36; XX:LV. 87; XXV. 38; XXIX. 135, 152; XXX. 45; ·XXXII. 93 132, 134, 145; XXXIII 146; XXXVI. 384; XXXVII. 140 282 326 344 397, 401; .XXXI,X. '66, 7'2.,84' 356: 359. Sabinowie, XXXVII. 130. Sachaj, p. Jakuci Sagajowie, XX;XIX. 90. Samnitowie, XXXVII. 139. Samoańczycy, VII. 19. XVIII. 28. Samodijska grupa, XXXIX. 94 Samojedzi. Samojed, Samelats, Suomalaiset, Syrojed, Samogir, II.7, 308; VI. 239; VII. 6, 7, 20; XXII. 85; XXXI'1I. 137, 1.38; XXXV. 3; XXXVIII. 258, 259; XXXIX. 2, 70, i76, 123, 140, 146, 154, 158. Santalowie. Bengal i Assam, VII. 16. Sarcee, XXXVII. 368. Sarmaci, p. Roksolanie, JazY'gowie, III. 376, 3'77; XVII. 176; XXII. 139; X:XiXIV. 56; XXXVI. 384; xxxroc 3,7, 65\ 7,6, 96, 94. Sartowie, II. 301; ,XIXI!. 98, 111, 127; XIII. 125; XXXVI. 141. Sartołowie, przodkowie Jakutów, X'XiXIX. 86. Sasi, III. 266, 268; VII. 200-202. Sasi' Siedmiogrodzcy, T. 54; XVI. 135; X2GXlII. 11; XXXIV. 86. Scytowie, I. 111; II. 321; III. 137; IX. l.95; XVI. 114; XVU. 169-17~, 178; .x..."GV. 33, 51. 173, 1,79; XXXIII. 137; XXXVI. 306, 364; XXJXVII. 396; XOOX:VIII. 318; XXXIX. 37, 76. Scytowie-rolnicy, XVII. 1703.Scytowie-3kolaci, XVII. 169--178. Borystenici, ,XVII. 173. Olbiopolici, XVII. 173. Seklerzy Siedmiogrodzcy. Szek1erzy VIII. 21; X. 235; XIII. 162; XVI. 220; XVI. 133-152; XVIII. 115; �815 ;814 VIII. 92, 94, 168, 322; I'X. 254, XXXIV. 86; XXXIX. 66, 87; 286, 422; X. 143, 362, 363; XI. 112, Czyk, XVI. 137. 307, 422, 434; XII. 234; XIII. 69, Selkupowie nar. syberyjski, XX!XIX. 306; XIV 84,230, 232, 262-264; 75,76. XVI. 3,52; XVII. 134; XVIII. U4; Semici, p. Arabowie, Fenicjanie, FiXXII. 65, 145; X!XV. 52, 55, 57, listyni, Zydzi, I. 238, 239, 246; 95, 96; XXVIII. 250; XXIX. 127; III 371; IV. 65; V. 284; XIII. 163; XXXV. 43, 53; x.xxVII 228, 351, XXXII. 153, 15'5; XOCXVII. 402; 356; XXXVIII. 294; XXXIX. 157, XXXVIII. 39. 441. Seminolowie, pl. ind. Floryda Am. . Słowacko- Wołoscy Górale, VII. 204. Płn., VI. 16. Słoweńcy, Słowieńcy, V. 444; VII. Senufo, Sudańczycy Wybrzeże Kościl U, 14, 239; VIII. 322, 341; I,X. Słoniowej, Bantu, XiIV. 193. 422; XI. 439; XIII. 15, 17, 19, 20, SeI1bowie, II. 81; IV. 15Q.,39'S; V. 68; XIV. 245, 308; X:X. 166; XXI. 3'6, 83, 137, 2'83; VI. 326; VII. 83; 94, 270; XXV. 43; XXX. 212, 214; VIII. '92; [liX. 33, 46, 233, 281, 283, ~XXI. 152, 163; XXXIII 10. 28!Ą,422; iX. 132, 13'6,141, 231, 249, Słowianie, I. 10, 101, 105, 112, 118, 467, 470; XlI. Ul, 173; IXI II. 17, 145, 154, 228, 250; II .. 62, 89, 94, 166; XIV. 33, 35, 45, 7(\, 73, 176, 101, 107, 117, 123, 182, 183, 277, 210, 217, 223, 4M; XVI. 324" 3~, 278, 2M, 300; III. 1-2 59, 87, 94, '332; XV~I. 29, 261, 2163; XVIII. 98, 122, 172, 17~184, 198, 351, 139; 166, 1'00..1617;XlXII, 144, 365, 379, 380; IV 53, 72, 74, '15, 145; XXV. 122; .xxVI. 1'18; 94, 96, 149, 157, 194, 196, 37, 337! .xXXI. 140, 1,58; J0CXII. 95. 338, 415; V. 83-85;, 25'2, 284; VI. Serbo-Chorwaci, XXXVIII. 220. 26, 115, 195, 230, 238, 327, 334, Shan, XJXJXcVIII414. 336, 338; VII. 4, 11, 12, 161, 167, Shanara, pl: hind., XXXIV. 42. ,197, 232, 233, 236, 239, 240, 292, Siewierzanie, Słowianie, I. 148; II. 296, 330; VIII.911 321, 434, 435; 100; IX.86;X!XIII. 185 IX. 86, 132, 212, 281, 283-285, Siouan, XXXVIII. 405. 332, 417, 422; X. 110, 126, 132, Sirtia, lud wymarły, XXX,oc, 86. 13'5, 140-147, 159, 23,1, 232; XI. Skandynawowie, II. 365; XI. W9; 106, 111, 164, 211, 212, 333, 355, 'XVI 417; X:XII. 158;X!XIV. 90; 356, 360, 364, 367, 370, 429, 436, !XIXlVlm. 250; XXJiX. 130, 141, 438; XII. 108, 210; XIII. 53, 55, 142, 161; ,X'XXIII. 2; XXXVIII. 87, 88, 92,94, 349; XIV. 24, 27, 33, 272. 34, 39, 46, 49, 51, 52, 53, 54, 57, Skirowie, pl. germ., XXXIV. 48. 59, 60--64, 66, 68, 71-78, 83, 89, Słowacy, II. 3, 1~.. 7'7, 80, 183, 171, 173, 191. 207-212, 214,-217, 285; III, 258; IV. 312; V. 155, 221, 224, 248, 330, 403, 405; ~VI. 238-242, 244, 246" 299, 300, 305, 21; XVI. 12, 158, 265, 324, 327, 309, 33-13,314, 317, 382; VI. 139, 332; XVII. 16-18, 20, 27; XVIII . . 277-280,302, 366; VII. 76: 204; .xx. 223-225, 228; XX. 178, 190, 209, 316; XXI. 98, 270; XXII 149, 162; XXIII. 51, 166, 184-186; XXIV. 81-91; XXV. 46, 78, 112, 120123, 136, 143; XXVI. 30, 90-93; X,XVII. 43, 45, 52; XIXVIII. 115, 167; XXIX.' 124, 131, 142, 149; XXX 33, 68, 106, 118, 159, 163, 213, 214, 226, 227, 246, 247, 248; XX:XII. 99, 114, 1381 147, 151; .X!XXIV. 46, 48, 50-55, 57, 61, 62, In, 174, 178, 108; XXXV. 64, 67, 75, 172, 173, 178, 181, 184, 186, 188, 190; XXXVI. 23, 384; XXXVII. 241 319, 320, 323, 325, 326, 328, 356, 396, 397;XXlXVIII. 213, 230, 294, 313, 318----320; XXXIX. 15, 41, 65, 79, ~i 99, 100, 112, 115, 118, 122, 123, 125, 130, 131 141, 146, 347, 426, 438, 439, 441. Słowianie Alpejscy, XIII. 16. --< Austriaccy, XXXVIII. 294. - Bośniaccy, XXII. 103. - zaodrzańscy, XIV. 226, 232. Słowiano-Germanie, I. 102. Słowiano-Litwini, 102. Słowianie Południowi, II. 307; VI. 325; XlII. 296; XIV. 176-89, 190, 224; XVII. 26, 102; XVIII. 96; XX. 68, 183, 186, 203; XXN. 94; XXVI. 85, 113; XXVIII. 114; XXx 226; XXXIV. 172; XXXVIII. 208, 294; XXXIX. 442. Słowianie północni, XXIX. 142. Słowianie przedhistoryczni, XXXIV. 57. _ - pierwotni, I. 57; xxxIII. 2, 13, . 30, 146, 155; XXXIV. 57, 118. Słowianie wczesno-historyczni, XXXIV. 178. Słowianie Wschodni II. 2, 100, 305; XIV. 226; XVI. 114; XX. 178; XXIV. 172; XXVI. 92';· XXVIII. :r. 114; XXX. 108, 118, 213, 214, 226, 227, 246, 247. Słowianie Zachodni, XITI. 340; XI:X. 6; XXVIII. 114; XXXIV. 172. Sojoci, p. Tubalowie, XVII. 50; XXXIX. 76, 79. Solonowie, VIII. 98; XXXVIII. 259. Somali, I. 240. Sotacy, Słowacja, II. 4, 5. Spartiaci, XXXVII. 130. Sumerowie, I. 54; XXXII. 104, 123, 130, 132, 134, 144, 152, 155, 161, 162;XXXIX. 72. Swewowie, VIII. 434. Syginowie, XXXIX. 66. Syngalezi, Cejlon, X. 345, 346. Szinowie, Dardistan, VII. 61, 155,157. Szkoci, V. 338; VI. 401, 408; VII. 151; XL 213. Szorombajcowie, p. Jukagirzy, XXXIX.76. Szoszoni, iXlXlXlII.144, 163. Szwabowie, VIII. 434; XXXVIII. 362. Szwedzi, 1.. 263, 318; III. 245; VI. 205; VII. 84, 95, 114, 207, 232, 235; XI. 352; XIV. 247; XV. 251; XVI. 2, 232; XXIII. 31; ·XXVIII. 33; XXXIV. 284; XXXVI. 266; XXXVII. 262, 267. Tadżykowie, Turko-Tatarzy; XXVII. 125; XXXIX. 77, 422. Tagroi, Targowie, lII. 377, 378. Tagusowie, XXXIX. 86. Takulli, p. Ind: Al11.Płd.-Zach. VI. 117. Tamulowie, Indje Wsch., X. 46. Tasmańczycy, lU. 2221; VI. 16, 230, 321, 334; .XXXVIII. 95; xXxIX. 60,426. Tatarzy, I. 51, 257; II. 54, 171, 262, 265, 365;III. 8, 98, 99, lOS, 106, 178, 238,' 263, 270, 338; IV. 89; V. 57-59 208; VI. 173; VII. 28, 58, �1 816 62, 77, 78, 95, 327; VIII. 172, 173, 183, 185, 186, 262; IX. 5, 115, 263, 388, 389; Xl. 220; XII. 258, 278; XIII. 63, 233, 234, 336; XlV. 399; xvrr. 25; XX. 105, 106, 291; XXII. 109; XXVIII. 149; XXIX. 125; XXXI. 110, 114-117, 132, 155, 156; XXXIV. 172; XXXIX. 76, 96. - Beltyrowie, Borowińscy, Kaczyńcy, Kuźnieccy Sagajcy, Tobolscy, Tomscy, Turyńscy. XXXIX. 80. Tatarzy Kazańscy, II. 307; XXII. 99, 109; XXXVII. 338; XXXIX. 96, 97. Tatarzy Krymscy, XVI. 73; XXII 99, 103; XXXIV. 90, 108, 113. - Litewscy, XXXI. 111-118. - Nadwołżańscy, XXXIX. 71. - Syberyjscy, U. 307;XXXVIU. 272. Tatowie izrealki, XXXIX 80. Tatowie muzułmanie, XXXIX. 80. Teleuci, pl. grupa tiurska, zam. okol. KUŹJnieckai Tomska', XXXIX. 95. Thestiadzi, XXXVII. 130, 137, 138. Teutoni, plemię germańskie, IV. 36; iXlII. 276. Tichurowie, Hindostan, II. 98. Tiurkowie, 'XXIII 45, 46; XXXIX. 79, 97. Tiurskie ludy, IX!XfXITlXL 32. - tiursko-mongolskie, XXXIX. 89. Tlingit, Tlinkit, ind. Am. Płn. LII. 288; XV. 142; XVIII. 52, 53;' XXXVII. 294. Tobas, Paragwaj Am. Płd., 'XlXiXNII. 358. Trakowie, I. 113; XVI. 27; XXXVI. 383, 384; .xxxVII. 327, 396; XXXIX. 65, 438, 440. Tubalarowie, XXXIX. 76. Tunguzi, XXXVII. 259; XXXIX. 68, 90. Ewenkowie, XXXIX. 78, 87, 95, 421. 817 j Tupi, Am. Płd., VII. 9, 19. Turańczycy, IV. 70; XlV. 188. Turcy, I. 58; II. 54, 262; III. 150, 157, 177, 275, 262; IV. 94, 179; V. 137, 177, 208; VII. 32, 38, 55, 77, 89, 95, 217; VIII. 437; IX. 28, 177; X. 468; XlI. 279, 280; XIII. 235, 236, 336; XIV. 225; XVI. 254; XXII. 8; XXIII. 45; XXV. 46; XXVIII. 27; XXXIV ,51, 171', 178, UlO-I82; XXXVII. 252, 293. Turcy Anatolijscy, XXXVII. 338. Azerbejdż.ańsey, XXXVII. 338. Turkiestańscy, XXXVII. 355. Osmańscy, IV. 94, 179; XXXIV. 172-174, 181; XXXVIII. 315. Turcy Ałtajscy, XXXIX. 120 Turkmeni, XXIII. 46; XXXIX. 74, 88-90. Tuszyni, I. 18. Tuwińcy, XXXIX. 95. Tyibetańczycy, XXXI. 153; XXXIX 120. Jao-Meo, szczep, XXXVIII. 414. Tyrangetowie, III. 377. Tyro1czyey, VI. 330; XlV. 352; XXXVIII. 293. Ude, XXXIX. 42<1. Ugrofinnowie p. Estończycy, Finnowi e, Karełowie, Ostjacy, Lapończycy, Liwowie, Mordwini, Wogułowie, Szeklerzy, Zyrilanie, Komi-Permiacy, Komi-Zyrianie. l. 95, 236; III. 180, 183; VII. 328, 329; ~. 135; }(XJ{I. 157; XXXII. 92, 94, 98, 103-116, 120129, 130, 133, 139, 169, 170; XXXllI 137; XXXIV. 48, 51, 179; XXXVIII 230, 353, 354; lX'X1XIIX~ 310. Estończycy, IXlXlXlII. 95, 114, 159,161,169. Hugrykowie, XXXIX. 310. I ..•.! .1 I ) :1 :~ ) I l' I l ł , ł ~ Ugrofińskie narody, XXXIX. 91. Plem. fińskie, XXXIX. 77. Ugrowie, XXXIX. 94, 310. Ukraińcy, VII. 227; XlV. 33, 34; XVI. 264; XXVI. 49, 52, 57,.64; XXX. 17, 20; XXXVII. 160, 252; XXXVIII 219, 293. Uralo-ałtajczycy, II. 195; XXX. 256. Urganchowie, p. Sojoci, XI. 335. Unjamwesi, VI. 24. Urjangajcy, XXXVII. 121. Urumowie, XXXVIII. 349. Uzbekowie, XXXIX. 91. Waczamdowie, pl. austral., VI. 334. Wada i, Ua.ooi, Sudan Wsch., pl. Bantu, VI. 24. Wagogo, szczep afrykański, XXXIX. 302, 384. Wakamba, XXXIX. 302. Wamwera, XXXIX .. 302. Wandale, XXXVII. 241; XXXIX. 65. Wandorobbo, XXXIX. 302. Wapare, XXXIX. 335. Wanyoro, ,X'XXlI. 113, 114, 116, 130, 131, 142, 144, 152, 155, 161. Wałachy, XVII. 125; Kucowałachy, :>OXIlI. 14. Wanika, plemię austral., VI. 117. Waregowie, Waragowie, Waregi, Wariagi, Wariazi, Warengi, Normanowie, IV. 77; X. 147; XII. 300; XXXIX. 73. Wa1Zimbo,Bangs, Bangs, XVII. 112. Wedowie, Cejlon, XV. 262; XXXVII. 69; XXXIX. 21. Weletabi, Weleci, Wilcy, IJutycy, Słowo Zach. Brandenburgia i Pomorze zach., VIII. 398; IX. 132; X. 151. Wełtowie, XXV. 122. Wenedzi, Wenedowie, Wendowie, Wi- nidowie, Yeneti, Venedi, Vendi, Vindi, Venti, Vani, Eneti, Anti, 52 Lud - Tom XL I. 112; II. 116, 125; VIII. 321; X. 21'8; XI. 356; XIII. 54; XIV. 334; XVI. 154; XXIV. 81; XXVIII. 106; XXXIV. 511, 179; XXXIX. 66, 100. Westgoten, XXVIII. 99. Węgrzy, patrz: Madziarzy. Wiatyeze, Wiatyczanie, Wiaticze, Wętyczanie, I. l~, 138; II. 100; IX. 86; X. 151; XI. 279; XXIII. 185; XXIV. 59; XXXVI. 96. Windelikowie,Windelici, :XU. 356-358. Winneboga, XXXVIII. 395, 406; XXXIII. 94, 101, 102. Winidanowie, XI. 357. Wiślanie, IV. 330, 337; VIII. 402, 403; )C. 132, 151; XI. 278. Włosi, II. 78, 120; III. 265; X. 128, 274; X 16, 352, 437; Xl! 10; XIII. 177; )cIV. 339, 340, 344; XVI. 114; XXII. 158; XXVIII. 2; XXIX. 142; XXX. 172, 175;XXXIOC. 74, 158. Wogułowie; Man-si, Ugro-fin., XVII. 10; XXXII" 92, 93, 94, 97, 98, 101, 103, 114; XXXIX. 310. Wołosi, l. 193; V. 244, 301; VII. 164, 204; X. 274, 267; XI. 352; XII. 308; XIII. 54; XVI. 135; XVII. 177; XX. 14; xxx. 226; XXXIIJl 87; XXXV. 22; XXXVII. 172; XXXVIII. 440. Womdeo, Womde, plemię Kamerun, XVII. 111. Wotmcy, XXXII. IH, 92, 98. Zkhowie, XXXIX 66. Zulusi, VI. 121', 237; VII. 7, 10, 22; XVIl 275; XXXIX. 335. Zyri:anie, Fińsko-mong. n. Wołgą, p. Komi-Zyriailie, U. 9; XXXIX.113 Zółte Noże, pl. Indian Am. Płn., XXXVII. 370. Zuan-Zuan, lud kronik chińskich, XXXIV. 171. �818 Żmudzini, I. 258; IV, 35; VI. 242; X. 113, 351; XIII. 344. Żydzi, I. 159, 170, 226, 238, 257-26; II. 88, 105, 146, 147, 191, 244, 265, 266, 270, 272, 316-323, 325, 350, 362; III. 16, 47, 49, 59, 77, 147, 154. 272, 319, 329; I\T. 60, 64, 65, 68, 74" 100, 128, 180-182, 229, 346, 398, 381, 403, 404; \T. 87, 131'-133, 236, 237, 284, 357; 370; \TI. 121, 298, 312; \TIl. 27, 49, 50, 66, 91, 94, 95 121, 134, 204, 222, 223, 246, 324, 337, 340; VIII. 28, 73, 174, 189, 203, 318, 43:8;IX. 191, 194, 244, 381; X. 8, 9, 50~58, 215, 228, 231, 242, 264, 368, 3,70; Xl\. 213, 372 381' 401 432; XII. 283, 284; XIII. 1~, 39: 67, 68, 228, 336, 337; XIV. 327, 339; X\TI. 268,2'70, 274-276; X\TIII. 186; XX. 16, 83, 195, 203, 275, 277; XXI. 270; XXII. 38, 139; XXIII. 88, 100, 129, 130, 152, 160, 161; X\T. 17; XX\TI. 95, 121; XX\TI!. 137; XX\TII1. 178,258; XXIXi. 142, 145149; XXX. 19, 32, 36, 85, 136, 198, 220, 221, 234, 293; XXXI. 46, 133, 142-144; XXXIII. 142, 143; r INDEKS OSOBOWY nazwisk ludowych, rodowych. mieszczańskich XXXI\T. 159, 166, 167; XXX\T. 142, 152, 153, 181, 185; XXX\TII. 252; XXX\TIU. 293, 294. Żydzi: arabscy, XXX. 101. aszkenazyjscy, XXIX. 146. badeńscy, I. 226. bawarscy, I. 226. galicyjscY, L 184. hesseńscy, I. 226. polscy, XXII. 38, 139; XX\TI. 109. pruscy, L 226. sefardyjscy, XXIX.146. węgierscy, XlXJV. 43. i in. A Antonik, (dok.), XIII. 290. Antosiewicz, XXXII. 76. Armatys Maciej i Marcin, XIII. 254. Aszlar, \TI. 71 Atamaniuk Jura, XXXV. 78. Atamaniuk Nykoła, XXX,," 77. Augustynek, \TI. 296. Awiziowa, XXI. 12'9. AgnieS'Zka Rozruchówna, XX\T'!!. 111 ~nieszka z Pasirbicz, XiX:\TI.13. Agnieszka z Poznania, XX\TI. 13. Agnieszka z Szamotuł, XX\TI. 12, 15 Ahiński p. Ogiński, X,XI. 140. Andrusiak, XU. 283. AndrzejczY'k, XXIXIX. 408. Antolok{ak),X!XI 222. B BabeIa, czarow., "" 319. Babi,c, XXI. 222. Babij, XII. 283. Babik, XI. 70. Babulak, zbójnik, XX.306, 308. Bachleda Tadziak Marcin Jan, XI. 51,53; X\TI. 398. Bachmatnik, p. Bachmiński Piotr i' Aleksander, garncarz, XXIX .. 154,155 Baczyński, XX\T.II'I. 75. Baczyński J., zbóju., X:X,XI. 91. Baczyński JÓz., zbójn., XXXI\T. 157. ,I I ,jl Badoń, XI 70. Bajda, XII. 83. Bajerka, I\T. 81 Bal Szim Srul Rabi, X. 50. Bala, X!XI. 222. Balak, XiXXI. 69 Balczak, XXX'IX. 430. 52" Balicki Szymon, XXX. 203. Balickij" III. 133, 134. Bałucki, VI. 2'96. Bałys, XI. 70 Banaś, I. 127, 128. Banicki Wanio, X" 214, 215. Bańkowski, XII. 283. Baran, XIII. 3'8 Baran, I. 162. Ba,an Wlad., \TlI. 177. Baran Walenty, \TlI 300. Baraniecki, bursztyn,iarz, XXXIX. 367. Baranionka, \TIlI. 23, 148. Baranowicz, XIII. 38. Baranowski Michał, garncarz, XXIX. 154., 155'. Baranowski Józef, garncarz, XXIX. 154, 155. Barański, XXXII. 76. �820 Barbara, sołtyska, XXVIII. 83. Barciak, xx.XIX.. 430. Barcik J.an, X. 45. Barna Wasyl, ,Xl. 215. Barnaś, x.xxLX. 430. Ba:rnowicz, XUI. 38. Bartoszowa pieśniarka X. 194, 195. Bartusiak, XI. 70. ' Bartunek, VIII. 397. Bartuszek, XIV. 160. Bartyzol, XiXI. 222. Baruda, VI. 71. Barudziak, XJXXI'X. 430. Barwnikówna EliJbieta, XXXIX. 415. Barzak, XIV. 160. Basta, II. 262. Baliko Jędrzej, III. 331. Batko Wojciech, III. 331. Batos, XV. Bayer, VI. 296. Bączek Jakub, zbójnik, XXXIV. 159. Bąk, XXXII. 76. Bąk Tomasz, (dok.), XIX. 122 Becz., zbójnik, V. 27:9; XXV,I. 8'9. Bednarczyk, XIV. 160; XXXIX. 409. Bednarek Józef, XXXIII 77. Bednarz, XXXI. 36. Bednarz Wojciech, VI. 3'90. Bednorz, XVI. 402. Bełczak Adam, X. 253 Bełczak Łukasz, X. 253. Benko, (dok.), XIII. 290. Beret Maciej i Katarzyna, (dok.), tX:IH. 332. Berger Wład. VII. 177. Ber~at-Berna~ki, XXXII. 70, 76. Berski Sobek. XXXIV 166. Bezpałow, II. 196, 197. Bękas" 'bracia grajkowie, lXV. 62, 66. Bębenek, VI. 2,95, 296. Bia.łończyk Jan, ,X. 44, 45. Blałoiyt Franc, opow., XXXV. 46,47. Biały, XXXIX. 430. 821 Biedronek Jan, . 87, 89--91. Biedronka Stanisław, x:. 87. Biega, XIII 38. B iega e, XVI. 404. Biegaj, XXXII. 76. Bitl Jakób, XiXiXIV. 160, 162. Bielański, XXI, 222, 221. Bielecki, XXXII 7'6. Bielok(ak), XiX!. 222. Bieniek, VI. 296. Bieniowa Marunka., VI. 272. Bienkowski Wojciech, (dok.), VIr. 115. Biernatowicz Jan, III. 369. Bigaj, VI. 296. Bik Piotr, X. 253. Biłecki, XIr. 283, BiłsusziJek Ołenka, XX\XV. 76. Biniak, 1. 162. Biodron Stanisław:, ,XI. 00. Bis, XOCXU, ~6. Bisaga, XIV. 100. Btzoń, XI. 70. Blandesiewicz, XXXII. 76, rnahuta, XXI. 220. Błażej, ,XII, 2183 Błoński Hryć, X. 2'14, 215. Błotny Matyasz, (dok.), VI. 275. Błęka, XiXI. 222. Bo Jan, XXJXIII. 74. Bobek, ,}{!XI. 221, 22.2. Bocian, .xlII. 38. Boczar, VI. 38, 70. Boczkowski, II. 315. Bodek" X 15. Bodnar Andrzej, 'bednarz, XoXXI. 36. Bodnar Piotr, bednalrz, XlXXI. 36. Bodnareńko, XII. 283. Bogacz, VI. 2'96. BQgdaczynka Małgorzata, XXVI 23, 24. Bogumiła z Poznania., XJXVI. 13. Boguta, XI. 270, f •• I' I' I) \ Bojański, XII. 283. Bojar, X. 15 Bojarkowa, czarow., XIXlI. 129, 132. Bojczuk, XII. 200; XIII. 119. Bojczuk Je'wdokia, p. Mitetiuk Jew_ dokia. XIII. 118. Bojkow, XII. 283. Bolibrzuch Jakób., XXXlI. 75, 76. Bolszewski, XII. 283. Bolbutt, XI. 213, 214. Bold, VI. 71. ' Boniar, XIV. 107. Borczyk. XIII. 38. Borek, I. 181. Borgon, lXII. 70. Borkała, III. 383. Boroń, III. 383; Xl. 276. Borowski, III. 197; IV. 47. Borowy, XIV. 160. Borski, III. 383. Borucina, Boruszyna. czar., XVI. 48-53. Boryczko, XII. 283. Borzęta, VIII. 397. Borzykowski, II. 3011. Bosan, bandyta, twórc,a języka "bosańskiego", gwary złodziejskiej, VII. 27'6. Bosypanko, (dok,)" :XiIII. 290. Boszylak Wasyli, XI. 179. Botecko Franek, VIII. 27, 28-35. Boyko Józef, VI. 271. Brandys, XiXI. 220. Brandysiak, XXXIiX. 43 Brandysiewicz Jan, Brandysiewiczowa, X,X,XI. 70. 71. Brauchitsch, II. 119. Brelka Zofia, VIII. 2'60. Brękus, XXI. 221, 222 Brodecki Mathia, (dok.), VII. 303. 310. 312, 3,18. Bronicz, VIII. 399. Browczuk, XII. 283. Brożek, XI 278. Brudno Maciej, Brudno Stan., X. 87. Bryła, XXXII, 76. Bryniarski, mal. lud., XXX. 152. Brzana: XIV. 160. Brzega, XVI. 402. Brzega Wojciech, X. 464, 467; XVI. 1'91., 294, 297, 3'92, 402; XVII. 97; XVIII. 227; XiXV. 98; XXXI. 149, 163; XXXIII. 148; XXXIV. 298. Brzeźniak., XXI. 224. Brzęk Michał, VII. 273. Brzoscyna Katarzyna,. (dok.), VII. 3,15. Brzoska, (dok.), VII. 315, Brzozowiccy, V. 243. Brzuch Krzysztof, XXXII. 68, 76. Brzuszkiewicz, XXiXII. 7<J. Brzyzkowy, XVI. 200. Buba, XIV. 160. Bubiak, XIV. 160. Buczek Jan, zbójnik tatrz., XX. 306-309. Buczyński., zbóju., V. 122 Buczyński, XII. 283. Buda, VI. 71, Budz, XVI. 93. Budzikowa, czar, XXVII. 104, 105. Bugaj gazda, XXXI. 140. Bujakowski, XXI. 220. Buj'anowicz Bolesław, XU. 321. Buk Tomasz, XXVI. 11, 14. Bula, X,XI. 220. Bulbak, I. 162. Bulczak, XX,XIX, 430 Bulka, XXVIII. 77, 87, 88. Buł.a, VI. 296. Burajciowa, czar. XXI. 128. Burak Agnieszka, XXX 202. Burian, III. 383. Burowski, III. 383. Bursztyniarczyk, XXXIX. 414. �\ \ \. '~ 823 822 Burś Gałajda Tomek, XXX. 201. Bury, III 3.83; XI. 70. Busłowa, czar., XXX. 203, 204, 206. Bycak, XIV. 160. Bykowski, XIII. 38. Bylica, XL 70 Bylica Marcin, XL 435. Bylina Stan., XXXI. 70. Byrski, XI 70. Byrtus Jakób. zbójn., XXXI. 90.. Bysiek Bogumiła, X. 85, 86. Bysiek Jan, X. 85, 86. Bystram, XXVIII. 2B. Bystrzycki Mathia (dok.), VII. 318. Bytkowska Małgorzata, czar., XXVI. 21. 22. I c Cabak, XI. 70. Cajka, XVI. 191, 404. Cajka Jędrek, XXX. 137. Capek, Capuś, XIV. 160. Caposki, XVI. 94. Carnota, XIV. 160. Carny, XIV. 161. Cedr, XIII. 62. Centyk, XIV. 399. Cepiel, XXI. 221, 222. Ceremuga, XIV. 160, 161. Cernik Jakó1b, XVI. 93. Cetnarowicz Łukasz, XXXII. 69, 70, 76. 'Cetnarowicz Łukasz, dok., XIII.250. Cempurski Jan, (dok.)., VII. 303, 312, 318. Chalebda., X. 47. Chamasko if'iotr, XIII, 288. Chełst, XVIII. 113. Cherzec Albert, (dok.), VII. 316. Chlebek, XXXIX. 430. Chłędowski, XI. 27'8. , Chmarnyk M., rozpęd zacz burz i chmur, JGXXIII. 125. Chmiel, XI, 70. Chmiel Jan, bursztyniarz, XXXIX. 402, 404. Chmiel Jędrysiek, II 139. Chmielowski Marcin, XXiXII.73, 76. Chmielowsk; Walenty, dok.), vn. 317-321. •• \ Chmura\ XI. 70. Chodkiewicze, III. 108 Choiński Witold, X~XIII. 77. Cholewka, XI. 7'0. Cholowka J.an, XXXI. !H. Choma, I. 162 Chomaszko, XIV. 290. Chomicza, XIV. 290. Chorążyna, XXIXIX. 399, 402. Chot, VIII. 3,97, 398 Chatko, VIII. 396, 3'98. Chowaniaczka, XX:VIII. 89. Chowaniak, XXVIII. 77, 80, 82, 87, 89, 92. Chowaniec, XIV. 99, 263; XVI 93; XiX,XIX. 430. Chowaniec Sobek, XIII. 307. Chowany, XIV. 160. Chowański Piotr, czarownik. X. 444, 445 Chrapek, XL 70. Chrapkiewicz, XI. 70. Chróściel, I. 129. Chudko, dok. XIII. 38 Chwaliibogowie, IV. 80. Chwała Bartłomiej. (dok.), X'. 257. Chwastek Stanis!., (dok.), X. m. Chwastkowa ZCYfi.a,(dok.), VII. 307. Chwesiuk Charyton., XXXI. 28. Chwistek Maciej, XlII. 255. Ciasnocha Zośka, XXXV. 51, 52. Ciba, IX. 67. Czahow Szymon, II. 197. Czapscy, x.xVIII 28. Czarlińscy.\ XXVIII. 28. Czarnkowski, ·III. 114. Czarnota, zbójnik, XiX. 307. Czarnota Marcin, XXXII, 68, 76 Cichota, II 195. Cichowski, X)XXII. 76. Ciechota, XIII. 6. Cieplichowicz, XiX-XII. 76. Cierniak, II. 311. Cieśla, XXI. 220. Cieślar Jura, II. 139. Cieszkowski, XIX. 3 Ciochoń, XI. 276. Ciołek Franek, XXIII. 133. Ciosłowski1 XII. 283. Citulska Paraszka" VI. 271. Citulski Fedor, VI. 271, 275. Ciuchaj Jarmoła Ochaniewicz, asceta ruski, XX. 70. Ciułacz, XiXI. 224. Ciupa, (dok,), X. 87. Corny" XIV. 160. Cosel, II. 194. Cukiernik, IX. 264. Cygan, VI. 296, Cympricz, WI. 283. Cyron, XXIII. 133. Czab Jakób, X1XVI. 6. Cza'bak, pieśniarz, XXXIII. 45\ 46 Czajka Jędrek,XXX. 137, 139. Czajkowski, XXXII. 7(\ 76. Czarnota-Czarnocieński Benedykt, XXiXII. 70, 7<6. Czarnota Majcher, XXXI. 91. Czechowicz, .x:. 137. Czemerys, XII 283. Czepiec, X. 324. Czernecki, XXXII. 7·6. Czerniakiewicz, XXXII. 76. Czerniatowicz, XII, 283. Czesław, X. 130, 136, 152. Czestław" iX. 130. Czestoch, IX;.'135. Czeterasi, II. 119. Czop Józef, IX. 31. Czordysz, czarownik, II. 165, 169, I'W. Czubata, XI. 70. Czuprej, XII. 283. Cwik, VI. 70; XXXIX. 430. Cwiklewicz Bazili, XIII. 296. D Dana J., XiXI. 218. Daniel Stanisław, XXXI. 71. Danielczyk, XXXIX. 430. Danyluk Nykoła, XXXV. 87. Dańcak, Dajcak, XIV. 161. Dąbrowa, I. 100: Dąbrowska Elżbieta, XXXII. 75, 76. Dąbrowska Maria, XXXII, 75, 76. Dąbrowski, XIII. 38; XXVIII 28. Dech Mikołaj, III. 46. .. . Demian Dmytro. 87, 100. XXiXV. 78, 80, 83, Demydow, XII. 283. Deruz, VI 296. Diorulin, XVII. 97. Dirseko, p. Dzierżko, (dok.), II. 284. Dmyterko, XII. 283 Dobańczyk P., XXXVII. 200, 204. Dobeschovsky, XIX. 17. Dobosz, rozbójnik, V.' 316; VI. 35235>4;LX'. 381-'383; X1I. 281; XIII. 34, 236; IXIX. 304. Dobrolka Jadwiga, XXXV. 54 Dobrowolski, XXXII. 76. �I I 824 Dobrzański, XIII. 38, 155. Dobrzyński Igna{;y; wydnankarz, art. ludowy, XXVI. 145 Dochoda Piotr, X. 215. Doliński, XiXlXII. 16. Dołowy, XJGXII. 76 Domalin, XXI. 222. Domasławski, ,XlIII. 38. Domasz, X 15. Dominiak Filip, VIII. 259. Donimirscy,X:XVIII. 28. Doreński Jan, III. 64. Dorota, kucharka, XXVI. 14 Dorota Sybilla, zielarka, II. 290. Dorula, XVI. 92. Dowhaluk, lirnik) XXVII. 17. Drabek, II 195. Drala, I. 162. Drąg, XI. 70; XX'XIV. 169. Dręgiewicz, XIII. 3'8. Drobiiic, II 183. Drobnicki Łukasz, VI. 275. Dr~bola Bartłomiej, X:X1XV:59. Droguta Karolina) XX.III. 133. Drozd, VI. 3,8 Drozdowicową (dok.), VII. 3'18, 319. Drozdowski, VI. n. Droździk Jakim, VI. 271 Dróżka Celka, XXXIV. 299. Drwięga, XIII. 38. Dryzno" I. 126. Duchała Jan, zbójnik, XXVIII 92. Dućko Mar.ysia, IV. 88, 92. Duda, 1.16:2; VI. 296; X. 15, 21. Dudek, II. 195; VI. 2,24. Dudek, zbójnik. XXXI. 88. Dudek Regina, XXXI. 89. Dukatowicz Anna, XIII. 331. Dudkowa Regina, (dok), VII. 306. Dudzina, p. Dudkowa Regina. Duraj, VI. 296. \ Durczyna Dorota, XVI. 21. Dusa) XXI. 221, 222. Duwirak, XII. 283. Dworaczek, II. 195. Dybał, XI. 70. Dyibała, XIV 232. Dybeł Jakób, IX. 67. Dybywilkowa Zofia, X,X'XI. 110. Dygończyk Walenty, X. 252. Dylągowa, II. 96 Dymkowicz) (dok.), XIII. 299. Dyrc, XIV. 161, Dyrdała Błażej, VIII. 258 DziE!ba, XIII. 241. I Dziedzic, X. 15; XI. 710. Dzielawa, XXI. 221, 223 Dzielczyk Jasiek" zbójnik, !XJX.308. Dzielski, XXI. 223. Dzielski Krzysztof i Jan, XX. 307,309. Dziema, V. 57. Dziergosz Ba;rtłomiej, zbójnik, ;X,X. 306" 310. Dzierźek Antoni, III. 369; XXXIX 358. Dzierźyński Wojciech, XXXII. 73. Dzięgiel, X. 15. Dzięgiel Maria, V. 225 Dzigoszek, p. Portasz Martyn, zbój., XXXI. 88, 89. Dzik"..:XI. 70. Dziobońka Jagnieszka, XXXI 70. Dziubak, XII. 283. DziUJban.,XIII. 38. Dziubek, wytwórca psiego sadła, XXXIII. 23. Dziura, XIII 38. Dziurzyński Grzegorz, (dok.), V.I'I. 310, 312. Dziwidzik, XXI. 220. Dziwlik, XXXI. 84 Dziwoniek. X. 15. 825· I F Florcak, XIV. 161. Florkowa, XXXI. 71, 73. Fludynowie, grajkowie 'wiejscy, II.. 2,64 Folfos, XVI. 193. Francak, XIV. 161. Franczuk Semen, III. 46. Fraś, XI 69. Frołow Sidor, II. 197. Frydmann, VII. 204. Fryg Grzegorz, XXVI. 19. Fudala. XXI. 220. Fudała, VI. 296. Fujak, XIV. 161. Fujak Mikołaj, zbójn., XXXI. 90.. Fulara, II. 313. Fura, VI. 353, 354. Falak, tka{;z kobierców" XXXV. 190. Fałdyna, XI. 162 Fediuk Iwan, XXXV. 152. Festor MaŁastowski, (dok.), XI. 179. Ficak, XII 2:83. Ficek XIV. 161; XIXVIII. 92. Ficek' Błażej, zbójn., XXXIV. 158. Fiedor, XJXI 223. Fiedor, p. Proćpak, XJXXV. 42-49. Figlowa Zofia, (dok.), VII. 312'-314. Filański, XXXIX. 430. Filip, X. 15. FHipczak J., XIII. 38. Figura" XXI. 220. Fit Kazimierz, garncarz, XXIX. 87. Flach, XIII. 41. Flak Iwan, III. 46 . /,,1 •• G Gaboński Tomasz, XIII. 330 . Ga'brysik Szymek. zbójn.; XXXIV. 164, 168. Gacek, IX. 358. Gadaj, I. 162. Gadeja, XX:XI. 163. Gadeja Tomasz, p. Tomek Jewiny, XVI 64-73, 191, 294. 395, 398. Gadowski Paweł, XXXIX. 408, 409. Gajczak, XI. 7'0. Gajda, III. 340. Galczak Bartek, zbójnik, XX 308. Galica, XVI. 92. Galiczak, zbójnik, XX. 308. Gallus, X. 127. Gałajda Iwan, X. 215. Gałdeniczka Hafija, wróżka, IX 383. Gałecki, VI. 296. Galysa Jan, VIII. 261. Galysina, VIII. 261. Gancarski, XVI. 93. Gar,bas Jakób, XXXV. 52. Gardała, X. 201. Gardjan, I. 162. Garncarz Wojtek, VI. 390. Garoszko, XUI. 2:90. Gasek, XIV. 161. Gasztołt !Piotr, III. 106. Gaszyniak. XIX. 22. Gaszyniak, Gaszyniok, Gaschiniok XIX,. 22. Gawełek, X. 15. Gawęda, X. 47; XI. 70. Gawiński, XXVIII. 28. Gawlik, IX. 358. Gawłowski Jakób, XIII. 246, 250; XXXII. 68, 76. Gawron, X'XI. 220. Gazda, V.I 70; IX. 264. Gąsienica, XI 52; XXXVII. 168.. Gąsienica, XXI. 224. Gąsienica Berdna Jan, X. 333.. �S2ó Gąsienica Jan, XXX. 197. Gąsienica Jędrzej, VII. 181. Gąsienica Krzyś, XVI 402. Gąsienica Michał, XI. 53. ·Gąsienica Szymon, XVI. 193,399,402. Gąsior, XXI. 224. Gąsior Stanisław, X. 253 Gąska, II. 312; XI. 120. ·GąSzcz. III. 381, 383. -Germak, XIII. 38 Gębała, VI. 296. 'Gibaczka, XX. 308. Gibasiczek, X·X. 308. Giela, XIII 38. Gierlach, VI. 70. 'Giertuga Bartłomiej, XXXIV, 159. 'Giertuga Piotr, XXXIV. 159. Giertuga Maciej, zbójn., XXXIV 159, 100. 'GH, XXJXII. 76. GHik;, (dok.)., IXiI1I.I. 2~90. "Gilo'wski, I 21. 'Giza, II. 315. Glińscy, XXVIII. 28. Gladys, VI. 296, -Gładysz, VI. 70, 296 Gląbscy, (kapela wiejska), II. 264. 'G~bek, X. 15. Głowacz, VI, 2'96. 'Cłowoc, XiXI 2,20. Głus{z)ek, VI. 296. 'Gober, XXI. 220. Godziszowski Franc., pustelnik. XXXI. 87 Gol, GaL, XXI. 22'],. 223. Golec, XXVIII. 92. Golec Antoni, X. 225. "Gołąb, IX 3,57, 359. 'Gołka Regina, X. 328. Gomółka, X. 15. Gonciarcyk, XXI. 224 'Gontko, XI. 70. 'Goral Wojciech, X. 253. 827 Gorb, XXI. 224. Gorecki, XII 283. Goriuk, XII. 283. Gorkos" II. 195. Gościński, XIII. 3S. Goszczyński, IX ~VI. 16. Góra, XI. 70. Góreczny, XXXII. 76. Górka, XI. 7·0. Górkiewicz, XI 70. Górska EI:żibieta, VII. 148. Górski, XX.XII. 76. Grab ... Tekla, poetka lud., XXXIII.77. Grabowiecki, XII. 283. Grabowski, III. 384 Graca, X,I. 70. Gradowski Seb., XXXII. 72, 76. Gralewscy, XXVIII. 28 Grapek, VII. 183. Grudziński, XX.XII, 7,6. Grega" V. 58. Grela, III 384; XXI. 220. Grelich Jan, XXVI. 19, 20, 22. Gretka, XI. 70. Grimm Jan, XVII. 00. Grochala Anna, opowiad ... IX 83. Grochowscy, V. 243. Grochowski, XI. 70. Gromada-Gromacki Benedykt, X;X.XII. 70, 76. Gromada Sebastian, (dok), XIII.246. Gromadzki Kornel, III. 370. Gronink Elż., czar., XXVI. 10, 14. Groń, XIV. 161. Groński Maciej, (dok.), XI. 306. Grónikowski-Bojok, XXV. 98. Gruszyński, XII, 283. Gry'bluk, XII. 283. Grygiel Primus, VII. 321. Gryz, X. 15. Grzegorczyk, VI. 70. Grzesiak, Grzesiakiewic:z;. XXXII. 70., 7,6. Grzyb. III. 341. Grzybek, VI, 2196. Grzywacz tkaczkobierców,X'XXV.190. Gubała, X!X.I. 224. Gumola. XXXV. 51. Gumoś, XI. 70. Gurak, I. 162. Gurgul, III. 343. Gut Izydor .. XVI. 93. Gutek-Gutkiewicz Ant., XXXII, 68, 70, 76. Gutek Wojciech, XIII. 246, 247 Guz, czarownik, XXX. 204. Guzik, XIII. 38; XIV. 161. Gwizdał, II. 229. Gwizdz, XXI. 224. Gwoździewicz, XI. 7'0. Gwoździk, (dok.), XIII. 290 Gwóźdź, (dok.), XIII. 290. Gwóźdź, I. 162. Gzik, X,X,XII 76. H , ~ I Habas .. XXI. 220. Habryło Maciej, III. 331. Hajda, X. 15. Hajdis Maciej, zbójn., X,XVIII 85. Hajec Józef, X. 257. Hajos, XXI. 220. Hajost, XI. 70. Hajseniuk Stefan, X 51-53. Halawa. XIXI. 220. Halka, czar., VI. 3,86-388. Hałajko Rózia, IV. 86-92. Hałyk, XII 283, Hamała Irzy, VI. 275. Hamioła Franciszek, IX. 358. Hanysek, XI. 107. Hapon, I, 162 Haraś Hnat, X. 215. Harbut, XXI. 224. Harendzki, XX.x. 198. Hardyś, XI 70. Harhara Stefan, VI. 272. Haryszczuk, XII. 283. Hawrylak Stefan, !pOeta lud., XXXIII. 79. Hawucziek Hnat, XXXV. 78. 153. Hawucziek Mychajło, XXXV. 78. Hebda Mikołaj, VIII. 262. Helbin, VI. 296. Herczykowa, wiedźma, IX. 390. Hermanowska Helena, poetka, XXXIII. 69. Herśla .. XVI. 192. Hirczaczka Anastazja, VI. 269. Hirczak, VI. 269-276. Hlibowicki WaSyI, XXXV. 76. Hładuniak, XII. 283. Hłyński, I. 162. Hnizdur, XIII. 290 Holewa, XXI. 220. Horyszko, lIII. 46. Hosanna, XXI. 221, 224. Hraca, X'XI 220. Hreczka Kostia, VI. 270. Hryczuh, XII. 283. Hrym, XIII. 2i90. Hrynaszko, XIII. 2,90 Hryńkow, XII. 283. Hubczuk Dmytro, XXXV. 78, 156. Huczowski, VI. 71. Hugowicze. II. 119. Hul, I. 162. Humiej, X. 15. Hundzuk vel Caryniuk - czarownik, VI. 2'60, 261. Hurkuła, XXXVII. 169. Hutrnanowy Wojtek, XVI. 192. Hydzik, XIII. 38. �829 82l:! I Iskra, II. 310. Iwaniuczka Sofija, wróżka, IX 384. Iwasiuk Nykoła, XJ2CXV.132. J Jabłonowscy, V. 243. Jaiblonowski Roch Michał, II. 236. Jach Woj,ciech, opowiad., V 300. Jachym, X. 47. Jachym Kasper, (dok.), VII. 308. Jaczmierski, XIII. 51 Jagi.lla, karczmarka, XX. 307. Jagustyn, X. 15. Jajcuch, IX. 264. Jakimas, III 307. Jakimowicz, XII. 283. Jakiwczuk, XII. 283. Jakliński Tab., zbójnik,~X. 305, 307, 30B. Jakubenko, XII 283. Jakubiak, XII. 2'83. Jakubieha, VI. 389. Jakubowicz, VI. 38, 70. Jamroz, X. 15 Jamróz, XJXXIII. 25. Janaskowa Regina" (dok.), VII. 306. Janawa, X. 16 Jancura Jakób, zbójn., XXXIV. 161, 164. Janczy Wojciech, IX. 303. Janda, V. 223 Jania S., XIXI. 214. Janiczak Stefan, opowiadacz, XVI. B9, 90, Janiec, XIV. 161 Janik Antoni, X'XXlI. 70. Janik Grzegorz, XXXII. 70. Janik Maria, XXXII. 75, 76. Janik Matjasz, XXXII 69, 76. Janik Wojciech, XI. 52; XVI. 342. Jankoś, II. 310. Jankowski, X,XI. 220. Janosik, zbójnik, III 269, 271-272; V. 122, 316; XI. 329-331; XVII. 12'7; )XVIII. 77; ,XiX. 30ł; XXIII. 28; XXV. 90; XXVIII 75, 220; XXIX. 111; XXx. 182; .x.xxrr. 91, 92, 146, 148; XXXIV. 157; XX,XVII. 342, 343 Janoszyk, p. Janosik, V. 122, 316. Jarczyk, VI. 296. Jaremijczuk Wasy!. XXXV 153. Jarema, VI. 258; XXiX. 136. Jarosz, XXXII. 76. Jarosz, dok., XIII 290. Jaroszowa Muszk.a, (dok.), XIII.28B. Jarotek, Xl. 276. Jaryczewski Bazyli, VI 390. Jar~ą;bkowiel XVI. 391, 392. Jarzynka-Jarzynkiewicz., XXXII. 70,76. Jasiołek Piotr, II. 34{). Jasionka, I. 181. Jasko, X 16. Jasnos, :X:X,XII.76. Jaszowski, XIV. 2'06, Jaworczak Sebast., XXXII. 74, 76 Jaworscy, XXXIX. 402. Jaworski, XII. 283. Jeleśniański Mkhał, XXXV 47. Jewdoszniak, XII. 283. Jewiny Tomek, p. Gadej,a Tomasz, XVI. 73. Jędroszak Tomasz., XXXI,. 69. Jędrych, X. 16. Jońca, XI. 70. J ończy., Xl. 70 Jordan, IX. 76, 78, 7'9. Jorek Szymon, XXXI. 74. Jórczak, XXXIX. 405 Józefczyk, VI. 71. Józefowicz, VI. 70. JuchaIski Szymon,' XJXX. 202-204 Judasik Wojciech, zbójn., XXXIV. 164. Juraszczuk, XII. 283. Jur:gajciowa, cza'f, XIXI. 128, 129, 131. Jurkowicz, VI. 296. Juszkiewkz Michał, X. 13. Juszkis, czarown'ik, IV. 380 Juściowa, XiXI. 129, Juśko Bartłomiej, XXJXII. 72, 76. Juziuk, XII. 283 K I t Kacmarcyk Jan, X:IV. 161. Kaczor, (dok.), XII1.20o. Kaczyński, XJXJXlIX.410. Kadlewicz, XU. 2'83. KadlJub, XiXI. 224. Kadłubiec Iwan, (dok), XIII. 288290. Kajsiowa J" XlXI. 128. Kalec, XiX!. 2,20. Kallas Aniela, Xl 413. Kałuża, IX. 264. Kałyna, czarownica, LX. 389, 390. Kamiński, XI. 7<0. Kania Jaszko, (dok,), XIII. 284, 288. Kania, VI. 296; XIII. 2'90. Kania Franciszek. ~X~X\Xln.6.8. .Kania Marcin, X. 46, M. Kański Paweł, XIII. 283, 285. Kapa, III. 331. Kapela, XI. 69. Kapica, X. 16. Kapionka, X:XJX.I.110. Kapł10n Bartłomiej, 2Jbójn., XXXI. 91. Karakarski Franc, XJXlXII., 69, 70, 7£. Karazinek, II. 195. Karchut Bazyli zaklinacz od ukąszenia żmij, 'X.XiXIII. 124, 125. Karczmarz" X. 16. Karczma'rczyk, XI. 70. Karczmarczyk Iwan, X. 214, 215. Kardaś, (dok.), XIV. 161. Karnas, XIII. 38. Karwala, X, 16. Karyczort, V. 3072. Ka'sela\ XIV. 161. Kasin Janek, kłusownik, III. 269. Kasynin A:braham, II, 197. Kaszycki, VI. 70. Kateryna Wiwczaruczka, IX. 388. Kawecki Karol, XJXJXII.75, 76. Kawulak, XIV. 161. Kącka Dorota, (dok.)" VR 306, 308. Kącka Teresa, (dok.), X. 255. Kenar, VI. 38, 7,0. Kendziora, VI. 296. Kereman, XIII. 290. Keremaneiow, XIII. 290. Kernoz, VII, 83. Kerpiee, zbójnik, XVI. 191-195. Kędzierski, VI. 38. Kiezor, XIII. 290. Kidaneeki, XII, 283. Kiełbąk, XXXIX. 409. Kiermak, XIII. 290. Kiernecek., XXXIX. 396. Kiernozek Stanisław, XJXiXl'X. 408, 410. Kierzkowski., XXXIX. 396. Kierznowski, XXXIX. 407. Kilanowicz Mateusz, XXXI. 74. KilanOwiczowa Mateuszowa, czar., XXlXI. 70, 71, 73, 74. Kilanowiezowa Wojeieehowa, XXXI. 70, 72, 73. Kinal, VI. 38, 70. Kiro, VI. 296. �830 Kisielow Florian, Kiszka, III. 108. 831 II. 197. Klepec Piotr, w. XVII, postać mityczna, XiXX. 213. Kleszka., XXVII. 70. Klim, XIII. 290. Klimek, II. 312. Klimkowicz, XIII. 290. Klimkowicz Demko, XIII. 289. Klisz BazYli, II. 96; XIII. 290. Klocek, II. 309. Kloron Janek, X. 450. Klusaczuk, XII. 283. Kluska .. XIII. 38. Kluza. Grzegorz, II. 2·63. Kłoda, III. 3'84. Kłymek, XXXV. 149. Kłymko, X'X!XV. 78, 116. Klysz, nazwa dziada, XIX. 90; XI. 120; XIX. 90. Kmieć, VIII. 24. Kmiecionkal VIII. 26-35. Kmiecik, VIII. 23, 25-27. Knap Grzegorz, XX. 310, Knapczyk Andrzej, pieśniarz, XXIX. 128. KnatpCzyk Bartosz., l'Joojnik, XX.308. Knapczyk Grzegorz, zbójnik, 306, 308. Knorowicz Joannes, (dok.), VII. 312, 318. Kobryniec Janusz, (dok.), X. 253. Kdbus, XXXIX. 450. Kocanda, XXI. 224. Kocemba.XI. 70. Kocieł Martino .., (dok.), VII. 303. KOciółek, X. 16. Kocuba, x.x:x:rX. 430. Kocur, (dok.), 'XiTV. 161. Koczera, II. 195. Kogutka, XXXI. 110. Kojs, XXI. 220. Kolasa Zofia, XXlXI. 109. Kolasa Mikołaj, XXXI. 74. Kolasa Walenty" XXXI. 109. Kolba, Xl. 69. Kol'bada, X. 16. Kolber, Xl. 69. KoIrkowski, zbójn., I. 179. Kolbusz, X. 135. Kolębiak, XXiXIX. 430. Kołodziej'ł XXXIX. 430. Kołodziej Wawrzyniec, XiXXV. 54. KOłodziejczyk, Xl.' 70. Kotowski, XIII. 38. Komorowski Mikołaj, III. 252; IV. 117, 235. Komorowscy., n. rod.,' VII. 74, 78; XXVIII. 73, 76; XXXI. 81. Komperda, XI. B1; XiXI. 224, 221. Konarscy, XXVIII. 2'8. . Konieczko, IXlIU. 318. Konopaccy, XXVIII. 28. Konował, XiXlXVII. 187. Kopeczowa Katarz., X1XVI. 13. Kopeć. XXXIX. 409. Kopytko, XXXIX. 400, 40'7. Koprzak, XIV. 161. Kopycki, X:XVnI. 2'B. Kopyto Wojciech, XXXII. 75, 76. Kopyciński, XIXlXII.. 7'6. Korczak, XI. 70. Korczażyńskij Bazyli; II. 7. Korczyński Kaz., zbójn. p. Pędzich, XXiXI. 91. Korol Ilko, II. 25S; XIII. 237, 239. Korpiel Maciek, zbójn., XVI. 295. Korycka, czarownica, XXVII. 104105. Kory tarka,., czar., V. 319. Korzan, XIII. 290. Kosel, II. 194. Kosiełka, VII. 183. Kosno Andrzej" VII. 147, 148. Kostka, XXVIII. 28. Kostka Napierski, XX. 303. T j Koszarski Kaz., X'XXIII. 151. Kosz, Koszewski, Koszko'wski, XIV. 23, 76. Koszakowic, garncarz w Pistyniu, :X:X:DX.155. Koszczuk Ignacy, garn., XXIX. 155. Koszczko Lawer, VI. 390. Kościelniak, VI. 295. Kościelnian, VI. 2,96. Kościńska, XIII. 331, 332. Kościołek Jan., XIII. 256. Kościołek Marcin, Kościelecki, XlXXII. 69, 70, 76. Kościółek Jędrzej, XXXII. 70, 76. Kotow, XII. 2B3. Kotowiat, (dok.)" XIII. 290. Kotowic (dok.), XIII. 290. KotuIski, (dok.), VII. 303, 312. Kotula Jan, X,XXII. 74, 76. Kowal, X. 15, 16. Kowal Walenty, (dok.), X. 87. Kowalcyk., XXI. 225. Kowalczuk, I. 162. Kowalczyk Jasiek, zbójnik" /X,Xl.307, 308. Kowalczyk Stefan, zbójn"ł XiX. 306, 309. Kowalczyk Jakób, 2Jbójn. XXXIV. 159, 161, 164. Kowalczyk Kazim., zbójn., XXXIV.' 159, 161, 164. Kowalski Mateusz, garncarz" XXIX. 154. Koziak, XII. 283. Kozieja, XXXII. 76. Kozieł, XI. 120. Kozieński, III. 337. Kozik, IV. 82. Kozina, XIV. 161. Kozioł Anna, IV. 203. Kozły, II. 194., 195. Kozmenko, OOII.283. Kozan, XXXIX. 396, 4lJlI. Kozubek, II. 195. Kozyra, I. 162. Kozy.ra Antoni, XXXV. 54. Kożmen.. XU. 283. Kraćpak p. Proćpak. Krakowski.,. X. 12. Kramarz, XI. 70. Krankszlówa, XXI. 129. Krawczenloo Mik., kobziarz, XVI. 170, 173. Krawczenko Platon, kdblziarz, XVI. 173. Krawczuk, I. 162. Krawczyk, VI. 296. Kreska, XI. 70. Kręcichwost Katarzyna, X. 97. Kroćpak, p. Proćpak, XXXV. 46, 4&. Kroman, (dok.)" ,XlIII. 288, 290. Król Szymon, (dok.), VII. 310, 312. K'ról; VII. 187. Królikowski, XXXII. 76. Królka, XIII. 3'28. Kruczyński, XXXII. 76. Krudynhop, zbój" XII. 326; XIII.3oi. Kruk, V'I. 296. " Kru~ar, VI. 70., 71. Krupiński, XlXXII. 76. Krygowsky Wojciech, X. 253. Krzak, XiXXI. 110. Krzeptowski, XVII. 97. Krzeptowski Wawrytko I, XXXVII. 14. Krzysica, XXI. 220. Krzystyniok., (ak.), XXl. 225. Krzyś, XVI. 402. Krzywda, (dok.), XIII. 332. Krzywda Kasper, XXXI. 71. Krzywdzina Anna, (dok.)" VII, 316. Kubica Filip, XXXV. 50. Kubowicz Marcin, XXXV. 57. Kucek, XXI. 220. Kuchta Szymon, XXI. 215. Kuchtowa F., XXI. 217. �832 Kumik Marcin, XXXII. 73, 76. Kuna, VI. 162 Kurasz Woje., VI. 390. Kuraś Ferdynand, poeta chł., XI.343. Kurek Marcjan, (dok), X. 252. Kurpiński, XXXI. 76. Kuryłowicz Maciej, XXXII. 70, 76. Kurzeniewski, X,XIV. 95. Kurzowska Elźb., (dok), X. 256. Ku'rzyk Wojciech, zbójn., XXXIV. 160. Kuscyn. X. 47. Kusinka, VIII. 25, 206-:-35. Kusznierz Franczyszek, (dok.), VII. 313. Kuszczak, XIII. 38. Kuzenko, XII. 283. Kuźniarski, XXXII. 76. Kwolkiewicz, XXXII. 76. Kuzyk. XII. 283. Kwak, X'XI. 22'6. Kwaśniuk, XII. 283. Kwaśny Bartłom., XXVI. 10. Kwiatek, X'lII. 51. Kwiecik, XIII 51. Kwiecisz, XIII. 51. Kyrpeć, II. 345. Kucia, XI. 70. Kucowa Katarzyna, V. 227. Kuczaj Wojciech, XX;XV. 54. Kuczek Wojciech, X. 256. Kulik Jak., X. 87~90. Kulmina .. X. 48, 49. Kuczieryn, XII. 283. Kudasik Aleks. i JÓz., XXXIII. 198. Kuczmenda, II. 125; V. 391. Kudła Leon, rzeźbiarz lud., ~X,XVII. 4'86. Kudłacikówna Marysia, IX. 188; :XI. 70. Kudzia, XIV. 161. Kuklak Tomek, XiX,XIV. 168. Kulas JÓzef." XiXXIX. 408 Kula"wiak, X,XI. 225, 221. Kulok, X,XI. 220. Kulczak Kasper, :ljooj., XXXIV. 158 Kulczycki, XIII. 38. Kulesza, XJXXII. 70. KuHczycha, czar "I VI 3·89: Kulik, czar., VI. 3·86. Kulik Janek, zbójn., XXVIII. 85. Kulpiński Józef, XJXXII 69, 76. KuŁacz-Kułaczkowski, XXXII.70, 76. Kumaniec Sobek, X. 48. L Labaniak Jakób, :ljbódn."XXXIV. 169. Labański, U. 195. Lachowicz, X. 137; X'XXIX. 430. Lach-Lachowicz, XXXII. 70, 71, 76. Lachendro Franc., I. 70, 194. Lachowskil XIII. 290. Lamelj: Wojtek, XVII. 97. Landowska, x,X'I. 225 Lasak, Zbójn., XXXIV. 161. Lasek, XIV. 161. Lechański, (dok.), XIII 290. Leder, XIV. 161. Leger" XVI. 161. Legień. XI. 69. Lenort, Lenart, XXI 221, 225. Leśniak, XI. 7'0. Lewicki, XII. 283. Lewińscy, X'XVIII. 2a. Lichoń Anna i Bernard, X. 444..,445 Ligas, X,XI. 225. Lipka, III. 384. Lipowski, XL 70. Lira Gabriel, lirnik, XXXIV 168. Liska, XX•. 2164;.xXI. 221,.225. Lisowski, XX'XII. 76. Listera Liszka, Litwin, Lizoń, Lojko, Lorek Ignacy, rzeźb. lud., X. 320, 425. Luber, .. X. 48 LUlbtaczyk, l'Jb6jn., XX. 308. Lulka Wasyl., III. 46. Luzarówna Józia, VIII 30. Józef., X. 45. VI. 296. VI. 71; XXXII. 76. X. 16. tkacz kobierc., XXXV. 190 ł.Lazarczyk, :ljoojn., XXVIII. 're; XXXIV. 169. Lazuka, XIII. 290. Łebińscy, XXVIII. 2H. Łochowiak, XII. 283. Łosajka Woj ciechowa , J0CXI. Ła:bęcki Stan., XXXII. 68, 69, 76. Łabęcki Wojciech, XXXII. 69, 76. Łabęcki Andrzej, XXXII. 69, 76. Lach, XXI. 22'1, 225. Ladykiewicz, XIII. 38. Ladyźyński. XIII. 38; XIV. 308. Lajczak, XXVIII. 91. Łakomy,. XXXIX 430. Łapy ta, XXI. 225. Lastówka .Marek, inform.,XXXII.23. Laszowa, J{J{I. 128. Łaszewski, XXVIII 28. Laś Szczepan, XXVIII. 141. Lata, XI. 'f0. Łata Bronisł,awa, hafciarka. XII.114, 73, 75. Łoprysionka Hanusia, VIII. 27-35. Łoś (Laś), XXI. 225. Łucak, XII. 283. Łukaszyk, XXXIX. 430. Łukomski. XXVIII. 78. Ł~scarcyk, XXI. 226. Łysoń, X220; XI. 70. Łysy Janek, p. Kasin Janek, II. 296. 118, 120. M M. W. R., znachor, Xx,xI II. 123 Macedyn Mikołaj, poeta lud., XiXXIII. 79. Macha Jędrzej, (dok), VII. 316. Machaj, XJGXII. 7·6. Machnyk Dmitro, V. 6&-73. Maciej ... zbój., I. 128. Maciejczyk, XI 70. Macowa Jadwiga, (dok.>, VD:. 303, 304, 303-311. Macowa Zofią (dok.), VIT. 304. Maćko, XII. 283 Madej" III. 337; IV. 414. Madej zbój., IV. 258; XIII. 34 Madej~, zbójnik, XXlXV. 49. Magdziarz Prokop, gęślarz, XJXXI.46. '53 Lud - Tom XL Magdziok, XXI 2026. Magiera, XI. 70. Maksymycha, XIII. 242. Mabgorzata z DziedZJic,(dok.>, XXVI. 2, 13. Małgorzata z Poznania, XVI. 17. Mabgorzata, rybaczka, XXVI. 23, 24. Majchrowic, XXI 220. Majdański, XII. 283. Majercyk Józef, XVI. 94. Makoś, XIV. 161. Maksonowa, X. 96 Maksymycha, XIII. 242. Malczewski Jak., opowiadacz, XVI. 91. Malik Wine., X 45. MaHk, XIV. 161. �834 Malinowscy, XXXVII. 168. Malinow~ki, XXXII. 76. Malisiewicz, II 283. Malowany, XIII. 290. Malastow~ki Festor., XI. 179. Malaszowski, XXXII. 76. Malecki .. XXXII. 76 Małek-Malkiewicz, XXXII. 70, 76. Małek Ignacy, XXXII. 71, 76. Małynowskij M. IV. 59, 176. Małysa Jan Kanty, lXIV. 162. Małyszow Barlaam, IJ:. 197. Maniecki, X. 96. Maniecki Romuald, VII. 179. Manyowicz, (dok.)., XIII. 290. Mańko, (dok.)" XIII. 290. Marancja, czarownica, XIX!. 101. Marcin, X. 16. Marcinowa czalI'ownica. V. 160, 161. Marduł.a Wojtek, górnik, ITI. 266. Marek z Cichego, zbójnik, .xx.. 3W -300. Marek,. X. 16. Marek Franciszek, XXI,. 216. MaI"iasz Antoni, garncarz, XXIX.154 Marmur, VI. 70. Marsałek, XIV. 162. Marsatek, XIV. 163. Marsolek, XXI 221. MartykaPiotr, II. 312; IX. 258. Maryna~czarownica, VIII. 269. Masarczyk Majcher, zbójn .. XXOCIV. 160, 1,69 Masel, X. 16. Maszko, (dok.), XIII. 290. Maślonka, XI. 70. Maśnica, X:XI. 226. Mataj, rozbójnik. XXX. 213. Matej,a, XVI. 402. Matejka, zarownica, V. 319. Maternowski, VI. 70. Matlak, XIII. 43. 835 Matocha, czarownica, XXXVII. 304. Matura. XI. 69, Matusik Józef, X. 27. Matwiejczuk Stepan, III. 46. Matyja, XXI. 221, 226. Mauczyna Regina, (dok), VII. 311, 316. Mazanowska Zophią (dok.), VII.3'19, Mazgaj, X. 12. Mazur, XUI. 288., 289; XIV. 163. Mazurek, XIII. 290; XX:XVII. 168. Mazuryk, XII. 283. Mącka Albert, (dok.), VII. 303. Mącka Stanislaw, (dok )" VII. 319. Mącka Wojciech, (dok.); 309. Mączka Mikołaj, (dok.)" VIl. 316. Mehedeniusz Marko, rzeźb. IX. 96. Melnyk, XII. 283. Mentel Piotr, zlotnik, XXXI. 00. Metlak Bronisława" XXIII 139. Mędrek, XXXII. 76. Mętelak Maciej, XXXIV. 160. Michajluk, XU. 283. Michalikówna Marysia, VIII. 417 Michalski Franc., XII. 24. Michalski Maciej, XX:XII. 71. Michalkiewicz, XXXII. 76 Michałek Jan, (dok.)" VII. 310. Michałkowa" (dok.), VII. 3'10, 311. Michna, VI 71. Michniak Jan, spi:nkarz, XXXI.. 6'1. Michniak Józef, spinkarz, XXXII. 67. Michnicz Andrzej, XXV. 17. Michnowa Katarzyna, (dok.), VII 307. 308. Michora, X. 16. Michowa, X. 16. Miczek Wojciech zlbójn" XXXI 83. Mida, X. 16. ' Miechorczyk Wawrzyn, XXXV. 54. Mielniczuk, I. 162. Mielnik, I 162. Miętus Klemens., zbój n., XX.I. 226. Migas, XIV, 163. Migas, XIV. 163. Migdałek. XI. 70 Milina Jakób, VII. 184. Mika, X. 16. Mikoś, XXI. 221. Mikora, XIII. 51. Mikosz, VI. 71. Mikulonka Antosia, VIII. 25, 2635. MikuliC., n. 183. Mikut, X'IV. 162, 163. Mirczuk, I. 162 Misiowska Zofia, XlXX1. 110. Mistrik Baltazar, II. 79. Miś, X. 16. Mitietiuk Jewdokia, znachorka, XIII 118. Mizera, XI. 70. Mizerka Anna" XXIV. 170. Miziak, XIV. 163'. Mizian, XIV. 162. Mleko Blasio, (dok.), VII 310, 312. Mlodzik, XI. 70. Młynarczyk Marcin, XXXI. 70. Młynarczyk, ~XIV. 169. Młynarz, VI 70. Młyński Wojciech, XXXIV. 162. Mniszek, XXX. 204. Mocarny, XVI. 402. Mochnacki, XIII. 38 Moczerniak, VII. 175, 176. Malek, XXI. 221. Moroń, XI. 276. Mosór, XIV 162., 163. Motal, XIV. 163. Motas, poeta lud., I. 63; IX. 311. Motruk, XII. 283. Motyl Józef, VII. 176. Mozołowski, XIII. 38. Możdźech Grzech, XIV. 28&, 290. Mroczek, X:XXII. 76. Mrowiec, XIV. 263. Mrowiec, zbójn., JCXVIII. 89. Mrozek, XXI. 226. Mróz S t.., dudziarz, .xxVII. 155; XXXIX. 128; XXXI. 146. Mrzygłód, XI. ~o M:ścisz, X:X:XII. 76. Mucha, IX. 3'58; XXXIV. 169. Mucha'r, 1. 336 Muschewitz, (dok.), II. 119. Musiał Szczepan, IV. 326; V. 274. Musor, zfbiójn., XXXIV. 162. Muszyński, 'XIII. 331. Mydlak, XI. 70. Myjak Jan, poeta, IX. 2M-256. Mykietyn, XII. 283. Mysiaczek Kunegunda, maI. lud., XII. 120. Mystek Jan, XI. 316, 317. Mysza Teofil,. XXXIII. 26, 27. Myszka, II. 309; X. 12. Myszkowsk,a Józefa, XXIII. 139. Myszyniec Jan, XXXIV. 162, 163. Myśko Wasyl, XXXIII. 79. Myśko MikoŁaj, XXXIII. 78. Mytetiuk Jewdokia, znach., XIII. 118. Mytluk, XII. 283. N o Nachajski Józef, X.XXII. 75, 76. Nagier Antoni, XXXII. 75, 76. Najbor, XI. 69. Najbuk, I. 162. 53· Nakonieczny Józef, X. 352 Nap Tomasz,g"lrncarz. XXIX. 155. NaWrocki Józef, (dok.), VII. 318. N.awrocki Wojciech, (dok.), X 255. �83? 836 Nazar, I. 162. Neoel Franc., garncarz, XXVIII. 104. Necel L., ,g,arnc., XXXVII 485. Neumann Dawid, II. 194. Nicałek Marcin, (dok.), XIII. 250; XX:XII. 69, 7,6 Nied:riałek, XXXII. 76. Niedzielski, XII. 283. Niedziołka, XI. 70. N.edźwiedź Wiselka, II 131. Niemczyk, VI. 296. N.iemkiewicz, XXX;II. 76. Nieroda, XIV. 62. Nitka Rozalia, IV. ao; VIII. 00. NiZiołek, VI. 70. Niźnik Wojciech, XXXIV. 169. Nosek, IX. 358. Nowaczyk Mikołaj i Łukasz, 2Jbójn, XX. 309. Nowak, X. 16. Nowak Andrzej, (dok.), VII. 310. Nowak Michał, XXXI 36. Nowobielski, XVI. 406. N<lworolnik Szymon, VIII. 259. Nowoświat Marcin, XXXII. 7-6. Nycz, VI. 38, '):0 Nyr, czarodziej złośliwy, XXV. 78, Nysz, XIII. 290. o Obrochta Bartek, XXXI. 146, 147,150. Obrochta Urban, XX. 306. Ociepka TeofiJ., mal. lud., XXXVIII. 254, 276; XXXIX. 318, 319. Oczkowic Jan, (dok.), VII. 310,312,318. Odźka egzorcysta, XX,XIV. 43. Okteba Józef, g,arncarz, V. 167. Olbrycht, VI. 71 Olechowski, XXXII. 76. Oleon, XVI.' 292. Oleksa, (doh.), XIII. 288. Oleksiewicz, VI. 296. Oleksiewicz Jan j; Justyna, X. 444, 445. Olelkowkze Słuccy, III. 104, 108 Oleski, XXVIII. 28. Oleksa, VI. 367. Oleksina, czarow., VI. 336-300 Olszyniak Józef, X. 94. Oreksiuk Petro, XXXV. 78. Osuch" X. 16 Ozorek Sebastian, X. 8-7. Ożga Stan., X. 257. Ondraszek, zbójnik, XVII. 121; XXV1II. 75; XXXV. 157. Onuf1ak" (dok.), XI. 17,9. Oprych JÓz., IX. 169. Oprych Marcin, IX. 259 Oraczewska Katarz .., X. 220. Orczykowski, XXXII. 76. Orlecki, mal. lud, xxx. 15,2. Orłowska ',Zuzanna, czar., XXVlL. 104. Orsulok, XXI. 226. Oskoła, XII. 315. Oskwalrek, (dok.)" XIV. 162. 163. Osuch, X. 16. Ośniakowa R., znachorka, VI. 18. Otremba, XXI. 226. Owczarczyk, XX;'XII. 7,6. Ozdonka iRegina, (dok.), VI:I. 320. p Paciak, IX. 264. Paceyko Ma,xitn., czar. (dok), XXX. 204, 205. Paciorek. X. 16. Pacyga, XIV. 163. Paczyzak Szymek, 2lbójnik, XXXIV 119, 170. Pająk, VI. 296; XIV. 162, 163; XVI.'405. Palac Szymon, XXXV. 54. Palacky, X 145. Paluch Józef, X;IV. 163; XXI. 221. Paluch Bartłomiej, zbójnik, XXXIV. 161. Paluchowa, XXXIV. 160. Paluszonka, XXXI. 170. Pałosz, XI. 70. Pałubieki, XXVIII. 28. Pampuszka, czar., V. 319. Panasiuk Mikołaj. I 162; III. 46. Pańczyk Wojciech, X.XXII. 69, 77. P,anek, I. 162; XI. 70.' Paniuś, I. 162. Pańko Makuch, X 215. Pannowa Anna., (dok')i, VU. 321. Papieszczyk Jan, zbój n.. XX. 306, 310. Papież Józef, XVI. 94 Pasieka, XIV. 162, 163. Paszkiewicz, XIII. 38. Paszkowa Katarzyna, cza'r., XXVI. 9 Paszkowic Błażej, (dok.). VII. 318, 319. Paterkowski XXXII. 77. Paterkowski' Jan, (dok), XIII. 251. Patra, IX. 358. Patrij Jerzy, XIII. 237. Paweł z Cichego, XX.309 Pawlak, XIV. 263. Pawli'ca., XI. 70. Pawlik, XI. 70; XXXVII. 211. Pawlikowscy, VI. 183, 184. Pawlikowski, XXI. 226. Pawluk, XU 283; XXX.. 136. Pawlusiński, XXVIII. 90. Pawluszkiewicz, XXXV, 46. Pawłoś, I. 162. Pawłowscy.. XXVIII. 28 Pawłowska, p. Twardowska, XXVIII. 127. Pawłowski, :XXXII. 77. Payszowa, XXI. 129. Pelczar, VI. 38 Pelka, Marian, mal. Iud., XXXVIII. 269. Pendrak Kazim, game ... (dok.), XIII. 247, 248. Pendrak Wincenty, XIV. 288. Peniak, XIV. 163. Perederuk, XII. 283. Petrycha, czarow, VI. 386, 387. Petryczuk Michajło" XXXV. 78. Petryszyk Jurko, XIII. 237. Peyrer K., I.. 147. Pędziisz, XI 27'6. Pęcak K., (dok.), XIII. 255. Pędrak, XX:XII. 77. Pędzich, :zJb6jn.,p Korczyński Kaz. XXIXI. 92. Pędzisz, r. 27<6. Pęgowska, (dok.), VII. 319 Pęgdwski Andrzej, (dok.), VII. 319. Pęksa, XXI. 226. Piarnak,. XIII 290. Piaseczny, XlV. 162, 163. Piasek, XIV. 162, 163: Piiast, X. 129, 134, 219. pią!kiewiCZ, XIII. 38 Piechnik .. X. 16. Piechowecki, VIII.23, 148. 'Plechowicz, IX. 265. Piekarczyk, VI 296; XI. 70. Piekarczykowa, (dok), VII. 31L Piekarz, X. 16. Piek.arz Matwin, VI. 390. Piela Wojc, IX. 208. Pielesik, VI. 291. Pieracki, XIV. 201. Pieron Jan, IX. 26. Pierzchała, II. 335, 375; IIJ. 91, 190. 2814-287, 385; IIV. 107, 236; VI. 296. Pierzchała Marcin, VIII. 259. Piesek, XI, 70 Pietrasin Joachim, XXVIII 91 �839 838 Pietraszek, XI 70. Pietruch, I. 162. Piestrzek, XVI. 295. Pihaniuk, lXiII. 283. !Pilch Jur, tkacz, II. 133. PiJipicha, czarown., VI 386-388. Piłacik Antoni, XXXII. 69, 71, 77. Piotrowski, XXXII. 77. Piórecki, IJX'.264. Pióro., XIII 38. Pindel Tomasz, zbójn., XXVIII. 92. 'Piprus, XVI. 397. Piskozub, VII 219. Pitoń, XXI. 221. Pityński Wincenty, XXXII 75 77. PLwowar Kazim .., XXXV. Piwowarczyk, 70. Pluta Andrzej, XX. 294. !Placek, X. 16. Płachta Stanislaw, VI. 365. Pławiccy, V. 246 Plaza, VI. 70; XIV. 64. Płonka, XIV. 64; XI. 70. Pniwczuk, XII .283. Pablocki, XXVIII. 28. 'Poborski Woje., (dok.), XIII. 330. Pocipajluk, XII. 283 PodgórsIci, XXIV. 95. Podgórski, X. 19. Podgórski Józef" (dok.~,. VI.!. 303, 310., 3i18 . Podhorodyński Hilko, III. 46. Podkowa Wojciech, X. 254. Podkówka Maciej, (dok.), X. 254. Pogaren, II 119. Pokrywka-Pokry'wczyński Ant. X!XXII. 69, 70, 71, 77. Pokusa Stasiek. XVI. 298. Polak, ~I. 70; XIV. 162; 'XJVI. 94. Polak Francisek, XX. 247. Polek, XI. 272. Pollak, XIII. 38 Pomietło, VIII. 261. xi 59. ' " Li Pończoszak, XII. 283. Popiel, X. 129, 219. Poplawski Woje .., XXI. 126. Popowicz, (dok.), XITI. 290. !Poprawa, II. 348, Porębski, XXXII. 77. Portasz, zbój , XXXV. 44. Portasz Martyn, zbój n., XXXI. 88. 89. Portasz Pawel, zbójn., X:XXI. 89, 90. Potocek, II. 309; VI 295. 'Pouch, XII. 283. Powalscy, XXVIII. 28. Prącik Franc .., XXXII. 75, 77 Prątki, XXXVII. 168. Pręciak, spinkarz, XXXI. 67. Prędota, Prandota, XIII. 37 If'roćpak, zbójnik, XXVIII. 71., 72, 78, 80-83, 85-87, 90; XXXI. 66, BS; XXXIV. 157; XXXV. 41, 42, 47., 48. Prokopiuk Anna, XXXV. 127 Prokopowicze, ,górnicy, III. 266-288, Proskornik, dok.), XIII.' 290. Prosterniak Jędrzej, XXXII. 75, 77. Prugar, VI. 38, 70 Pryjmak, XII. 283. If'rządziel, XXXIV. 160. Przedpełski XXXII 77 Przeklasa jan, MichaŁ' i 'Piotr, IX. 358; X. 86. Przemilski, XXXII. 77. Przeworscy, XXVIII. 28. Przybyła, II 236. If'rzybyłka, X. 18. Przybyło Feliks, X. 89. Przybyło Stanisław, X. 89. Przygoda, II. 195 , Przysucha Jak., XXXII. 68, 77. Pszczolarka, III. 331. Pszczołek Melchior, XXVII. 112 Ptasińskl. XX,XII. 77. . Pyka Ludwik, rzeźbiarz lud., XXXIV. 291. Pyrtek Wojtek, figura sowizdrzais., XXiXI. 140, 143. Pysno., X 16. Pytel, XI. 70. Pyter, VI. g8, 70. Ptaszek, XI. 7,0. Puchała, XI. 70. puchnowa, czarownica, XXX 207. Pucko, XXXII. 77. Pulikowski, XXXII. 77. Puliński Walenty, tkacz .. XXIX. 18. Puskarczyk, XXXII. 77 R Rabiaszka Justianna, (dok.), VI.I. 318-321. Rabszona, czarownica, XVI. 149. Rachciak.. (dok.), XIII. 290. Raczkowski, XIII. 38 Raczun Ad., XXXI. 171. Raczniczka Marunka, VI. 273. Radek, XI. 27:6 Radwan, XIV. 162, 163. Rad'wański, XIII. 38. Raisz Stanisław, (dok.).. VII. 303, 312, 318, 319 ... Rajchel, VI. 38. Rajda, XI. 69. Rak, II. 309. Ranica Józef, VI. 365 Rapsawicz, (dok.), lXIII. 200. Raragowskl Ołeksa ,inform" lXIII. 233, 234, 242. Raszka, czarow·, V. 319. Ratułowska, XXI. 226. Ratkovic., II. 183. Regiec L., VII. 177. Rembowscy, XXVIII. 28. Renda, XXXIII. 26. Reszko, XIII. 38. Ria'binin, śpiewak lud., XlI. Robak, V 43. RaIbIel, XIII. 38. Rodzyczka Katarz., Rogosz, X. 16 Rokowski, XI. 70. Rokserowicz Jan, sołtys, VIII. 263. Romaniuk Maksym., III. 46 Romańczyk, XI. 70. Rosół, czarownik, XXX. 204., 205. Rospark Błażej i Stanisław, (dok.), X 87, 90. Roszczyński, XII. 283. Roszka, V. 58. Rowenczuk, XII. 283. Rozonowski Józef.. opowiadacz, 341. (dok'>, X. 253. II. 64; VIII. 168, 169. Rozpara Błaźej, X. 90. Rozraźewski, XXVIII. 28. Rój Wojciech, XI. 52. RUlbin, XXlXI. 132 Ruczka, XIII. 3,8. Rumos Jasiek, XI. 317. Rup, X'XXII. 77. Rusin, XIV. 162, 163. Rusnak Maciej, XXXV. 58. nusnak Urban, XiX. 306. Ruściek, (dok.), XIII 290. Ryiba, X. 16. Rybczuk, XII. 283. Ry;bicka, XIII. 251. Rychwalski Szymek, XI 179, 180. RyczoW, XIII. 290. Ryczyn, X. 18. Rygiel, VI. 70. Rylski, XIII. 38 Rymbala Mikołaj, VI. 273, 274. �841 840 Rymsza XXIV. 95. Rysiak, Xl. 315. Rystyna -wróżka, IX 390. Rytek Wojciech, XXXI. 81. Rzepianka, IV. 81. Rzepiela-Rzepielski, X.XXII. 70, 71. Rzepiński Antek, II. 265, 266 Rzemnowic Jakób .. (dok.), VII. 318. s S. K." poeta ludowy" XX.xlU. 71. Sabała, XXI. 246; XiXX. 77, 79, 83; ,XXXV. M} Sabala Jan, VI. 411; XI. 102; XU.2174; JeIII. 149, 150, 152, 155; XV. 157; XVI. las; XXI. 2416;XXVIII. 7ti, 81" 198; XXX. 83, 87, 118; XXXVII. 8, 21. • Sadło, I. 162. Safar Fiedor, (dok.), XIII. 288. Safraniec, XIV. 163. Saguna, XVI. 94. Salanec, X!XXVII. 204. 8aluk, I 162. Sałecki J., XIII. 246, 248, 249. Sałlęga Grzech, ~xrI. 69, 77. Samalak Jasiek, zbójn., XX. 307 Samecki, XIII. 38. Samek Wojtek, IXiV,I.296. Samoch, Xl. 276 Samofa, XI. 27'6. . Samokieszyn. XII. 283. Samulak, I. 162. Sanczuk Onufry, VI 258. Sankowicz Aleks., 1. 62. Sankowski, XXIV. 95. Sapieha, XXVIII. 2B. Sarkowa Zuzanna, )GXXI 75 Sariej, XIV. 162, 163. Sarnecki, XiXI. 221. Sarniak, XXI. 226. Saroma Franc., XIV 280. Satanik Łukasz, zbójn., XX. 306. Sawczuk Iwan, czarownik, VI. 260, 2&1. Sawolczat. dok), XIII. 290. Sawoyka, .xIII. 290. Sawtyruk, XII. 283. Schabiński, XIII. 38. Schmyd, VI. 38. Scurek, XIV 162, 163. Scypta, X.XI. 221. Seliga, X'X:XI. 67. Semeniuk, J{II. 283. Sender, XIV. 162, 163 Serafin.x'. 16. Serafiński, XIII. 328. Sereda, I. 162; IX. 87 Seredniszczak, (dok.), 'XIII . .290. Ser.glowie Józef i Wojciech, zbójn .. X:XXIV, 169 Sępek Paweł, (dok.), XIII. 2,55. Siadubiec, XIII. 290. Siatka,X. 47 Siąkałek, X. 16.. Silbitka Józef, XiXXII. 73, 77. Siciarka Zofia. XIII. 330. Sidek, II 195. Siebidlio, XIII. 290. Siecka, X:x:I. 221. Sieczka, XXXII. 77. Siekierżyński, XIII. 38 Sienkowicz, XIII. 290. Sienkowicz Walenty, XXIXI. 74. Sieńkowicz, XIII. 290. Siepok" X:XI 221. Sieprawski Jan, (dok.), VII. 303, 310, 312. Sierdło, XIII. 290. Sierpowicz, II. 195. Siestrzewi!towski, XIV. 299 Sikońcyk, XIV. 163. Sikora. IX. 266; XIII. 38. Sikora Michał, XI. 306 Sikorczyk, XIV. 162. Siliwurka Prakseda, XXI. 145, Sip, VI. 71. Siracki Serafin, XIII 287. Sirman Hnat, XIII. 119: Sirwin, XI. 70. SitkQ, ,x,. 16. Siuta Andrzej, lIr. 242. Siwak, I. 162.. Skarbek, Xl. 276. Ski!ba, XIII. 290. Skibaczyk, zbój n." XXXIV. 164. Skoba, lirnik, XVI. 173. Skobel, XI. 80. Skoc. 1. 162. Skoczowa Dorota, cza'r., X'XVI 21. Skoczylas, XIX. 50; XiXXII. 77. Skolnik, XlV, 163. Skołyszyn Dmitro i Nykołac XIII: 116. Skomorowski Wasyl, VI. 272. Skora Antoni, I;X. 294. Skowron, XI. 70. Skowroński Walenty. VII 115. Skrypnyk, XIL 283. Skrzynecka Zofia, (dok.), VII. 303, 305, 309. Skrzypiec, XI. '70. Skuba, XXXVIII. 253. Skupień, XVI. 94; XXI. 226. Skuta. IV. 16\ SIecz Jan, XXVI. 19. Slufa, X. 16. Słodyczka Jędrżej, X:XXI. 146. Słodyczka Jędrzej z Zubsuchego, VII. 192. Słowiccy, garncarze, X'XI!X. 155. Słowik Wojciech Franciszek, VIII. 260. Słubycky Jak.: XliX. 121. Słuszka JÓzef,XXXI. 84. Słuszk1ewicz, XIII. 38. Sływczuk Wasyl, XXXV. 77, 100. Smalcowa Regina, (dok.), VII. 311314. Smarecki, VI. 70. Smaza, XI. 70. Smetaniuk: XII. 283. Smolec, Xl. 69. Smoleń, XXI. 214. Smolka Marek, VI. 365. Smołka Michał, zbójn., X:XXI. 90. Smorug, czarownik, IXVI'I. 114. Smółka, X 13. Smu'ryj Pilip, hutornik, XXI. 139. Smyrak., XlV. 163; XXVI]I. 139. Smyrak, zbójn., XXVIII. 80, 83, 85-87 Sobaniak, XIV. 163. Sobański, XIII. 5. Sobcak, VII. 183. Sobcok, p. Sobczak Sobczak, XXI. 221. 'Sobczuk, I. 162. Sobek, X. 81. Sobko Hryć, III 46. Sobolewski Tadeusz, VII. 178. Socha, I. 180; IX. 358; XIII. 290. Sojka, IX. 3'58 Sokieruk, XII. 283. . Sokieruk Iwan., XIII. 114. Sokołowski Wincenty, xx,xn. 71, 77. Sokołoszyn, XII 283. solenka Maciej, X. 2114, 215. Solon, XIII. 38. Sołczański Błażej, zbójn., XXVIII. 89 Solek Michał., XIV. 163. Sołtysik, VI. 296. Sołtyska Aleksina Marianna, czar., ~XIV. 17'0. Sonsiadka Stepan, III. 46 Sordyl, XI. 70. Soroka, (dok.), XII1.20o. Sowa, VI. 296; XI 70; XXXIV. 159. �842 Sowińska Jadw., (dok.~,.X:I.II. 332. Spil, X. 16. Sporniak, XIII 290. Sproch, XXI. 221. Spyrka, XIV. 163. Sroczyński Michal, VI. 390. Srogi, XIII. 290 Sroka, VI. 296; XI. 70. Srol, XOCI.221. Stachoń, X. 16; XI 276. Stadniccy, XXXVII. 176. Stafiera, XXI. 221, 227. Stalina Katarzyna, (dok.), VII. 313 Stama Krzysztof, XXXV. 58. Stańco BŁażej, XXJXV.·4'9. Stańczyk, IX. 264. Stanek, XXI. 227. Stankiewicz, XXI. 127-133, 135. Stankow]cz Piotr, X. 215. Stankówna Zofia, Ix.. 26. Stanowski, XXXII. 77. Stańdzionka, VIII. 29. Starak, XIII. 38. Starzyński, XII. 283. Stasica Maria. X. 40. Stasik, .xXI. 227. Staszek Krzysztof, XXJXV. 58. Stasziul, XiXI. 123. Stąporzanka Regina, XXXI. 00, 81. Stec, X,IV. 163. Stec Jan, XXJXII. 68. Stecko; XXI. 221. Stefaruk! XII. 283. Stelmach, IX. 266. Stempiński Stan., XX'XI. 71. Stepkowiczówna EliJb., czar., XXVlI. 59. Sterba, II. 195. .Sterniczuk Wasyl., III. 46. Stękała, XXI. 227. Stoch, XVI. 94; XXI. 227. Stojak, VI. 70. Stoklosa, VI. 2~6. 843 Stoklosa Wojciech, X. 255 Stopa, XIV. 163. Stopka, XVI. 392. Storetik Andrzej, X. 87. Stosbwicze, II. 119. Stosowie, II .. 119. Stoszko, III. 340. Strachowa., (dok.), VJiI. 307, 308. Strama, XXI 221. Stręczkowa Józefa, XXIII. 132. Strojek J., V. 200. Strok, XIII. 200. Stróż Maciej, 2Jbójn, XXXIV. 169. Strusiak, XXIII. 132. Strycharzowa, czar .., XXI. 128--131. Stuglik, XI. 69. Styslowicz Jan, (dok), XIII. 289. SubaŁa J., III.' 26,6, 271. Subik, XI. 276. Such, VI. 70. Suchorabski,. VIII. 91. Sudylo, XXXII. 77. Sudzicha, czarownica, XXX. 205, 200 Sufla, dziad, XIX. 50. SukieniJk, X. 16. Sukienniczka, (dok }.,.VII. 316-319. Sukiennik Rabiasz, (dok.), VII. 316. Suleja, XVI. 4105. Suleja-Tylko Andrzej, XXJX. 193. 196--199. Sulek, III 343. Sumaruk Hawrylo, X,X'XV. 78. Sumaruk Nykola, XXXV. 83. Sumera Wojtek, XVI. 88. Surleta, XIV. 163· Surma Franc., X. 94. Surowiec, zbójnik, V. 122. Surowy, XXVIII. 235. Surzyn, XIV. 163. Susiadczycha, III. 46. Sutor Antoni, }CX!XV.5,7. Suwaj, XIV. 163. Swajnosz Jan, Mjn., X:X. 300. Sybura Paweł, grajek, XV. 63-66. Sydo, Sydło, IX. 127. Sydoruk Hilko, III. 46. Symoniak Michal, spinkarz, XXXI. 67. Symęconka, VIII. 25c-35. Synuk, L 162. Sysak Jurko, X. 214. Szabelski JÓz., tkacz, XXIX. 86. Szaflar Jasiek, zbójn., XX. 308. Szafraniec zbój., XX. 99. Szafraniec' Krzysztof, XI. 3QO. Szafrański, VI. 38. Szafrański Jan, XXXII. 68, 77. Szaja Rubin ,kuferrri$, XXXIII. 141 Szajna, VI. 70. Szajwaj., XXXII. 77. Szalona Jadwiga, czar., XXVI. 11, 14 Szarek, VI 296. Szarek Kasper, zbójn., XX. 308. Szatkowski, VI. 70. Szczepanka Zofia, (dok.)., VII. 307 Szczepański JÓz., tkacz .•..XXIXi. 86. Szczotka Józef X,X:XV. 51. Szczotka Jurek, xxxv. 51. Szczotka Stanislaw, XXXV. 47. Szczotka Szymon, XXXI. 90. Szczuciński, X:X.XII. 77. Szczurek, VI 296. Szczwrowski, ])~. 293. Szczypta, J:X. 266. Szefc, X. 16. Szekieryk Petro, Xx",(V. 78 Sze1ążek-Szelążkiewicz SebastiJan, X:X:XU. 69, 77. Szepielewicz Domna, XX1XI. 70. Szepielewicz Fillip, XXXI. 70. . Szergiel Wojciech, zbójn., x.xXlv. 167. Szerglowiec Józef Wojciech, XXXIV. 169, 170. Szewcowa, (dok.), VII. 306. Szewcowa Zofia, (dok.), VII.309, 311. Szewczyk, X.X:XII. 77. Szewczyk Jędrzej., V. 225. Szkatulina Jadwiga, (dok.), VII. 308 Szkatulina Zofia, (dok.), VII. 307,311. SzkIa'rczyk Franc., XVI. 90 Szkotnicki Woje., XXXII. 71, 77. Szkryblakowie bracia, art. lud. XiXI 45. Szkutnikówna, X,XXI. 110. Szlody, XIII. 290. Szmaciarz Franc., p. OrkanWład., XXXIV. 271, 289. Szonko, XII. 283. Szopan, VI. 70. Szost Tomasz, (dok.)., XXVIII. 91. Szos taczka Agnieszka. XXXI. 110. Szott, X. 16. Szperka Thoma, (dok.), VII. 3'10 Sztaras, III. 305. Sztefurak Iw,an, XXXV 78. Szuchaj, XUI. 290. Szulc Ignacy., XX,.'(lI. 75, 77. Szum-iIas, X1XXII. 77. Szumowa K. J, czar., XXI. 128. Szuster, VI. 70. Szwed, IX. 266. Szydlowski, XXXII. 77. SzyguŁa, VI 296. Szykman Fedor, XXXV. 77.. 81, 122, 12'8. Szymała, VI. 296. Szymoniak Patia, inform. śpiewaczka, V. 74-7'8. Szypuła Andrzej, XXXV. 52. Szyszarko-Stawiecka Anna, III. 10~. Ścibor Śdborzyc, VI. 289, 290. Ślączka" XIII. 38. ŚUsz Boleslaw, IX. 258. Śliwa Jan, IX. 258. Śliwiński Józef, opowiadacz, XVI. 100. Ślusarczyk, zbój n., XXXIV. 164 Ślusarczyk Wawrzyniec, XXXII. 74. �Świerczek, VII. 92. Świerczyński, XIII. 38. Świentek, XXI. 221. Święch, XI. 276. Świętek, XI. 276. Świstak, VI 70. Świsulski Sebastian, VII. 318. Świszko, XIII. 290: Śmielowski, XX.XII. 77 Śmietana Jakób. XXiXI. 84. Spiewak, XXXIi. 77, .śpiewak, zb6jn, XXXIV. 169, 170. Śtaridecka, VIII 23, 148, Śtudra, X. 43. S'wiatówna, (dok.), VII. 306. Świderek Gregorio. (dok), VII, 312. XXX'!. 67. Tatara Jan,X. «. Tatarzyna Jadwiga, VII. 307, 312, 315. Tebliczka Hryć, XIII. 2'88. 310, Telesz, VI. 7'0. Telnicz de Katarzyna, czar., XIX. 127 Tempski. XIXVIII. 28. Terebecki, (dok), XIII. 290. Terentiuk, XII. 283. Thika, XIII. 290. Tkaczuk, XII. 283 11hlsty, II. 195. Toczko, X. 16. Toka,gazda, II. 203. v Valter Frae" szychtarz zakop, Vlas, żebrak, III. XXI. 139. 247. T Tabas, X. 17. Tabaszewski, X. 17. Tabernator Stan., (dok), XIII. 288. Taborek X. 16. Taborski, VI. 296. Tasicka, VII. 307. Tacik Grzegorz, XXiXI. 110. Tadrał.a, XI. 70. Tadziok, p. Bachleda Marcin, XVI 3·99. . Talaga, X. 47. Tanasijczuk Nykolia XXXV. 78 Tańcula Jan, XXXV. 54. Tarnica, XXXV. 7<8. Tatar Szymon, Symcio, XVII. 97,100; Twarożek Wojciech, zbójn., XXIX.IV. 161. Twaróg, II. 236. Tworzydło, XIII. 38. Tymofijczuk Własi:i, XX'XV. 78, 90. Tymoczko, XIII. 290 Twardosk~ Twardowski, VII. 2411. 241. Tokarski, XXXII. 77. Tomasny Tomasz, XIXVIII 91. Tomasz z Cichego, X~X 309. Tomkiewicz, VI. 38, 70. Tomczalik Janek, XXXI. 91. Tomlan, XIV. 263 Toporczycy, IV. 337. Torba. XIV. 163. Tramowa Agnieszka, X'XXV 54 Trembeccy, XiXVIII. 28 . Trewęnda, X. 13. Troszecz·ka Zuzanna, II. 137 Truchimczuk, XU. ~83. Truszka, XIII. 38. Trybulski Jan, VII. 318. Trygar" VI. 71. Trzaska, XI. 7'0. Trzebuniak, XIV. 163 'JIrzepaczonka Marysia, VIII. ·260, 261. Trzewiczek Antoni, IX. 178. Tuezmo, X 16. Tupa'k, I. 162. Turek .. X. 16; XI 70. Turkowski, XIII. 3B. Turowski, VI. 38. Tylka Tomasz, III. 248. Tylko" (dok.), XlIII. 200. Tymiński, XII. 283. Tymofijczuk KaSiunia, XX:XV. 78. 157, 161. u Uruski, X<X'IV.95 Usaczycha, znachorka, Ukrainiec, XII. 283. Uliński, XXXII. 77. Umiński, XXXII. 77 .. Urban, VI. 162. Urbańczyk, VI. 296. Ur.biański Jan, XXXI 90. Urbański Wojciech, X. 4'5. . UstarbowScY,X1XVIII Ustupski,XlXI. Ustupski Franek, III. 22, 23 28. 227. XVI. 94, 1Jstupski Jan. XVI. 94 w Wasylewicz, XIII 290. Wasyliew, XIII. 290. Wasyłyńczuk Hryć, XUI. 34. Wasyluk,. XII. 283 Wasyłyszyn, XII. 283. Wa,szczyło Józef, XXXII. 23. Watychowicz Jan, XXiXI 74. Waw..ro Andrzej, XXXV. 177. Wawro J., świątkarz, art. lud., XiXiXVII. 286. Wawro St., rzeź,b., XXXIV. 291. Wąchał.a Grzegorz, VIII 2,58. Wąti:oba, XXXVII. 168. Wcislo Piotr, XXXV. 54. Wciślak Józef, XIV. 295. Wciślok, XiXI. 227. Wdowcyk, XVI. 196. Weber Jan, VII. 17'9. Wełniak Jan, XXXV. 47. Weły'czka, I. 162. Wendzicki, XXXI. 70. 76, 77. Werkunka, wiedźma, VI. 389. Wacławowicz, VI. 296. Wajdek Tomasz, XXlXI. 88. Wajs, VI. 3B. Wakula Madej, Zibójn., XXXI. 90. Walc oki, XVI. 402. Walczak Wojciech, X1X1XI85. Walency, VII. 183. Waligóra Franc., XXXV. 50. Walkosz, zbój n.; XX. 308. Wała, zbójn., XXX. 19'1. Warchol, VI. 296. Warczuk,. XII 283. Warta, XIV. 163. Wartał.a, XIV. 232. Warzecha, IX. 358 Warzecha Mar.cin, (dok.), VITI. 259. Warzecha Regina" (dok.), VIII. 2,5'9. Warzecha Wojciech, (dok.), VII:I.2'59. 259. Warzycki, XiXXII. 77 Wasil-Wasilktewiez, XXXII. Wasilowski, XXXII. 'm. �846 847 Werwyeczka, (dok.), XIII. 290. Wetula Kajfasz, spinkarz, XXXI 67. Węgrzynek Jan. (dok.), X. 87. Węgrzynowicz, XIII. 38. Wiaz, Wiazula, XI. 52. Wicherkowa, XIV. 378 W1duch, XI. 276. Widzis, )eX( 227. Wiecheć, XIV 163. Wielkowicz Stanisław, XXXI. 74. Wielkowicz Szymon, XXXI. 92. Wielopolscy, II. 236; XXVIII 28. Wiercimak, XI. 70. Wieribicka Regina, czar., XVI. 46--49, 53 Więcek, XI. 276. Wiktorczyk, XI. 70. Wilchowie, XX. 306 Wilk .. XI. 273; XIV. 163. Wilkołek, nazwisko żebraka, XIX. 90 Wintoniak, XII 283. Wiszczuk, XII. 283. Witek, X. 16. Witek- Witkiewicz Jan, XXXII 69, 70, 7'7. Witek Wojciech, (dok), XIII. 246, 250. Witelon, X,XVIII. 127. Witkowski, XI. 70. Wlias, X,XI. 139. Włoch, VI 291. Włodarczyk Benedy;kt, X. 255. Włodek Fil'ip, IX. 258. Wnęk, VI. 38., 7.0. Wodzik, XI. 276. Wojciechowska Regina, VII. 311, 315. Wojdyla, XXI. 227. Wojewodzie, XI. 70. Woj tasz Józef, XXVIII. 91. Wojtowicz, XIII. 38. Woj tyczko, Wojtycko, XIV. 163. Wojtyga, XI. 70. Woj tylko, XIV. 372. Wojtyło Ludwik, XXiXII. 75, 77. Wolak, X. 1'5. Wolanin Jan, X~.XII. 75., 77. Wolczak, XI. 54. . Wolski Jędrzej, X!XXII. 7'5, 77. Wójcicka, VII. 307. Wójcik, XIII. 38; XIV. 163. Wójcik Błażej, XXXII. n, 77. Wójcik Regina, liX. 25>9. Wójt Piotr, VII. 310. Wójtowicz, XIII. 38. Wpotech Maciej, (dok.), X 87, 90. Wrona., I. 162; X. 16. Wronka, XIV. 163 Wróbel, XI. 70; XlX·I. 221. Wróbel-Wróblowski, XXXII. 70, 77. Wsół Jan, XX·XV. 59. Wszędobełka Anna, czar., XXIV. 170 Wydrych Wojciech, opowiad .. V. 230 Wydy1}, X. 16. Wygrywant, p. nazwisko żebraka XliX 90. WyHgalonka, VIII. 27, 2-8, 35. Wynnyk, XII. 283. Wyrobiel, VI. 296, Wysocki, XJXlX. 92. Wyspała, II. 195. Wytworówna Barbara, mal lud., XII. 120. Wyżykowskl, VI. 71. z Zabdyra Wine., X 94. zabłocki, XXIV. 93, 95. Zaborski, XXXII.77. zachara Jan, liX 184. Zagac,zoojn., IX. 375. Zahemski. XXI. 221. Zgórka-Zgórkiewicz Augustyn, XXXII. 71. Zgórka-Zgórkie\vicz Marcin, XXXII. 68, 70, 77. Zguda.) XIV. 163. Ziach, XIII. 290. Ziajko, XIII. 290. Zieliński, XII. 283; XIII. 38. Ziemski._ XXXII. 77. Zięba, XXXVII. 168. Zięba Marcin, XXIII. 134 Zięcina Piotr, X. 41. Zięć, X. 16. Ziętarczyk, XXIII. 133. Ziuberówna Rózia, XI. 411, 412. Złotniczka Regina" VII. 319. Zmarzljński. XIII. 38. Zmelty, XI. 7'0. Znak Maksym., czarownik, XXX. 202; XX:XIV. 300. Zrywa c Janek, XXIII. 123. Zuber, X. 47. Zubik, XIII. 290. Zurek, XIV. 163. Zwijac, V~I. 187. Zwtjac Anna., XVI. 95. Zwoleński Jan, XXXV. 58. Zychowiec, IX. 352. Zyszka nazwisko żebraka, XIX. 90. Zaj.ąc, III 289; VI. 71; XIV. 163; XXI. 227. Zajączkowski, XIII. 38. zajda, XIV. 163 Zajdel, VI 38. Zakrzewscy, XXVIII. 28. Zamartak, X. 47 zamerlak Aniela, VIII. 198. Zaremba, XI. 7'0. Zaręba.. XVI 94. Zarębionka, VIII. 25-27, 35. Zarębski, XXXII. 77. Zaręmbka Jędrzej, VII. 316. Zarembski, VII. 319. Zaskalsko, XXI. 227 zawada Franc., XXXV. 48. zawada Wojciech, XXXV. 47 zawadzki, VI. 292. zawała Błażej, X. 254. Zawarta Jadw, XXVI. 3. Zawarty Piotr, XXVI. 3. zawiSza, LX. 128; XIV. 64. Zą'becki Tomasz, XXXII. 7,5, 77. Zeljenin, czarownik, XXV. 16. Zęmlik, XIV. 163. Zezula Hrehory, XIII. 289. Zębowski, XI. 7,0. Zimlik, .XlIV.'163. ż żarnowski, XIII. 283. . Zarnowski Stanisław, (dok), VII. 318. Żebrowski, bursztyniarz, XXXIX.3'i8. Żelazny •. II. 311. Żeleński Wit., Ul. 331. Żeliźniak Fedio,r, opow. XIII. 242. Żeliźniak Teodor, XIII. 233, 242. Żmuda._.XXI. 266. Żmuda Marianna, X. 41. Żołądek JÓz., XXXII. 7'5, 77. Żołądek Tomasz, XXXII. 72, 77. Żołod Wasyl, XXXV. 77. Żuławińska Marysia, VIII. 1, 417. Żurek~ XIV. 163. Żydek, Xl. 70. Żydor, XIII. 290. Żyroch, XI. 276. Żytek, czarodziej, XXVIII 124; XXX. 13,5,206, 221, 223. Żyto.. mag. XiXX. 221. Żyzna, XI. 120. Żywcak Jan Kanty, XIV. 163. �849 INDEKS IMION A Adam, XI. 272. Aftanazy, im. dziecka nieś!., XVIII. 21'3. Agar, I. 1'55. Agata, XXXV. 57. Agnesia, VIII. 413. Agnieszka, XXXV. 57, 58. Akmi, XIII. 288. Albertus, VII. 31, 303. Alka, (Halka), VI. 387. Alojs, Alojzy. IXiVII. 217. Ambroży, XIII. 245. Anastazja, VI. 272, 275, 276. Anastazja,Anastazy, im. dziecka nieślub., XXXV. 56. Andrij, V. 50, 219; VI. 355. An<inł'ch, VI. 1270. Andrzej, X. 87; XXVI. 13, 15. Anna, VII. 316, 321, 322; XI. 70; XIII. 288; XIV. 182; XXXV. 58. Anna mieszczka, XXVI. 12. Anna z Włocławka, XXVI. 12, 13. Antoni, VI.271; XIV. 164; XXXV. 57,58. Apolonia, XI. 727. Apoloniu:sz, XI. 273. Aron, rX'. 161, 162, 164; XXVIII. 50. 52. Arwid, p. Dowmunt, III. 102. Berol, p. Karol, VIII. 404. Berosz, XIX.5. Biadacz, Biadak, XIX. 4. Bianas~, XIX. 3. Bieniada, XIX. 3. Bieniasz, XIX. 3. Bib iana , XXXV. 56. Biezdziad, XIV. 229. Błażej, XIV. 164; XIX. 6. Błażek w szopce, XXXI.5tl, 57. Błogomił, XIV~ 22'3. Błożej, Błażej, XIV. 223. Bogdanik, Bogusław, VIII. 401. Boguchwał, XIV. 129. Bogumił, XI. 270; XIV. 22'6, 229. Bogun, VIII. 397-399. Bogusław, VIII. 397-399; XIV. 223. Bogusza, VIII. 397---a99. Bohun, Bogun, XIV. 209. Bohuslav, Bogusław, XIX. 8. Bojan,.Bojesław, VIH. 4434; X. 1'36. Bojesław, VIII. 4\34. Bolech, p. Bolesław, X. 135. Bolesa, Bolesław, XIV. 222. Bolesław, X. 1Q9, 1-35;XIV. 222. B Bach, Bachor, Bartłomiej, XI. 275. Bal, p. Baltazar, XI. 273. Baltazar, XI. 273. Balwina, nI. 163. Banatura, p. Bonawentura, III. 163. Bartek, XI. 44, 377. Bartek, 'imię przybrane, III. 250. Bartłomiej, VIII. 403; X. 134; XIV. 182; XXXV. 59. Bartos, XIV. 182. Bartosz, II. 38, 200; lU. 351; VII. 91; XXXI. 56, 57. Bartun, Bartłomiej. YIn. 399. Baśka, XI. 39. Bazyli, VI. 1270,390. Beile, (j. żyd.), Biała, IV. 436. Belk, XIX. 3. Bełk, XIX. 3. Benanta, Xrx. 3. Benata, Benada, XIX. 3. Beneda, xrx. 3. Beran, XIX. 5. Berka, XIX. 5. Berzisz, XIX. 5. Beriko, XIX. 5. Berild, XIX. 5. Beris1av, XIX. 5. Berivoj, XIX. 5. Berko, XIX. 5. Beroje,xrx. .5. Bolesta, 'Bolesław, XIV. 22·2. Bolesz, Bolesław, VIII. 399. Bolko, XXVIII. 89. Bonata, Boneda, XIX. 3. Bonifacy, XXXI. 56, 57. Bor, Boron, Borysław, XI. 276; XIII. 96. Borislana, Borzislava, XIX. 7. Borislaus, Borzislav, Borzysław, XI'X.7. Borzysław, XI. 276; XIX. 7. Bożej, XIV. 22:3. Bożysław, XIX. 8. Bracisław, VIII. 434. Brasław, XIX. 5. Brazlavd, XIX. 5. Bregida, Brygida, III. 16'3. Brożek, Ambroży, XI. 272. Brygida, XXXV. 56. Brzej, XIV. 2Q3. Budiło, XIV. 33. Budzisz-Budzisław, VIII. 398, 433. Bulko, XXVIII. 80. c Cecylia, XXXV. 56. Chason, Jerzy, XIV. 207. Chocisław, VIII. 398; XIV. 229. Chador, Chod, p. Chodzirad, XI. 275. Chodos, XIV. 221. Chodosy, XIV. 219. Chodzirad, XI. 275. Chodzisław, XIV. 221. Chostek, Chwostek, 'Popiel, XXXIX. 295. Chościeszko, VIII. 403. Chwedko, I. 162. Ciech, Ciecha, Ciechan, Ciechanek, Ciechła, Ciechło, Ciechom, Cie54 Lud - Tom XL cheń, Ciechoła, Ciecher, Ciechost, Cieszymir, Ciechor, XI. 278; XIX.2. Ciech, Ciechoń, Cieszymir, XI. 276. Cie~h, Ciechor, Cieszymir, Ciechan, Ciechosław, XIX. XI. 27,5. Cechoslaus, 2. Ciecisław, VIII. 434; XIV. 2~9. Cieszek, XIX. 14. Cieszymir, XI. 276, 278; XIV. 229. Cieszymysł, VIII. 433. Cinxia, XXIII. 9. �850 851 Cyprian, XXXV. 56. Czech, Czachor, Czas ław, XI. 275. Czarne, Czarna, IV. 436. Czaromysł, XI. 272. Czaryga, XI. 272. Czasław, XI. 275. Czech, Czes~och, Cześcisław, VIII. 433. Czechowie, XIII. 153. Czesław, Czestsław, Cześcisław, XIV. 130; XIX. 2. Cześcisław, VIII. 434; XIV. 13" Drżis1av, XIX. 20. Dubis1avus, XIX. 17. Dyjonizy, VILI. 403. Dyrsykrayus, p. Dzierżykraj, XIX.20. Dywo, im. dziecka nieślub., XVIII. 213. D Dal, Dalbor, VIII. 433. Dalebor, VIII. 433. Daniło, l. 162. Darka, III. 46. Demian, V. 218. Demko, XIII. 289. Derslaus, Ders1aV'Us, Dil1slaus, Dzierżyław, XIX. 20. Dersław, Diersława, XIX. 20. Derżikraj, XIX. 20. Dziewiczej, XIV. 223. Dirsicragius, Dirsicray, XIX,. 20. Dirska, XIX. 20. Dirsco, Diflsek, Dirsico, Drosoco, DZierżek, XIX. 20. Dirzek, XIX. 20. Dmytyro, V. 66, 67-73; VII. 175; XXXV. 78. Dobek, Dobko, XIX. 17. Dobek, Dobesz,Dobes, Dobesta, Dobka" Dobeffia!rus" Dobemerus, Dobezleus, iDobeschaw, Dobeschow, IX-liX.17. Dobesiusz, p. Dobiesz. Dobiech, Dobiechna, X. 135. Dobiegniew, XIX. 17. Dobiemiar, XIX. 17. Dobiesław, Dobizlaus, XIX. 17. Dobiesz, XIX. 17. Dobima.rus, XIX. 17. Dobislav, nobis1ava, XIX. 17. Dobosz, Doboszhis, XIX. 17. Dobr, Dobruoch, Dobrogost, Dobromir, Dobrosław, Dobrosza, Dobrowit, VIII. 398; X. 135. Dobrazlav, XIX. 17. Dobromysł, VIII. 433. Dobroslav, Dobroslaus, p. Dobrosław, 'Dobrosav, XIX. 17. Dobrosław, X. 13,5; XIII. 6; XIX. 17. Dobrosz, Dobrosław, XIII. 6; XIX. 17. Dobmta, Dobrosław, XIII. 6. Dobrowit, XIII. 96. Dobrozlauą, XIX'.. 17. DobrY, Dobrosław, XIII. 6. Dobrzech, Dobrzegost, Dobrzemi.r, Dobrzesław, X. 135. Dolęga, XIX. 18. Dominik, XIV. 182. Dorka, XIII. 243. Dragalej, XIV. 223. Drischo, XIX. 20. Drisek, XIX 20. Drog, Drogon, Drogomir, XIII. 96. Drogomysl, VIII. 433. Drogosław, XIII. 5. Drogota, IX/ITI.20. Drsek, XIX. 20. Drs1av, XIX. 20. Drzichna, XIX. 20. Drzimir, XIX. 20. Drżało, XIX. 20. Drżek, XIX. 20. Drżena, XIX. 20. Drżimir, Drisimir, XIX. 20. Dziersław, XIX. 20. Dzierżek,XIX. 20. DzierżkQ, Dzierżek, II. 284. Dzierżysław, XIX. 20. Dzwon, Dzwonek, XI. 273. Dzwonisława, XI. 276. E Felek, VIII. 423. Fena, V. 336. Filajnion, XXIII. '3. Florian, XIIT. 51. Franciszek, VIII. 400; XI. 70; XIV. 164. Francysia., lI. 34l8. Franek, VIII. 4iG3; XXVIII. 231. Elźa, XIV. 3314,335. F Fedko, VI. 271, ,27'5. Fedor, VI. 270, 2'71; XIII. XXXV.77. 242; G Gabriel, VI. 27,6. Gairard, Gaerhart, Gerhard, Gerhart, Girard, Girart, Gerard, Gerald, XIX. 23. Gaszyn, XIX. 22. GaszylIliok, p. Gaszyn, XIX. 22. Gerwazy, XXXV. 56. Gniew, Gbuewan, Gniewomir, VIII. '397, 398; X 136; XI. 2712;XIX. 23. Gniewosz, Gnfewiesz, Gniewota, VIII. 397, 298; XIII. 6; XIX. 23. Gneua, Gneuata, XIX. 23. Gneuon, XIX. 23. Gnevomir, XIX. 23. Gnevosz, Gnevasz. GnevaszeV', XIX 23. •....•. Gnevota, XIX. 23. Gnevsa, XIX. 24. God, p. Godzisław, VIII. 433. Godzisław, VIII. 433. Gordiej, XlV. 223. Gosław, Gotsław, p. Gościsław, Gostek, Gość, XIX. 25. GostiJk, Gostic, p. Gost. XIX. 25. Gościch, X. 135. Gościez, Gosticius, p. Gost.· XIX 25. Gościsław, XIV. 229; XIX. 25. Grzech, Grzegorz, X 134, 233; XXXV. 56. Grzegorz, XIV. 245; XXVI. 2. Grze1a, LII. 68. Grześ, XXXI. '56, 57. Grzymek, p. Grzymisław, XI; 273. Grzymisław, XI. 2'13. Gwalbert, XXXV. 56. H Hala, VI. 165. Halka, czarownica, Hand:lJia, lIT. 46. Handzinia, I. 220. 54* VI. 386-'388. Hanicka, }GV. 268. Hanka, XIII. 243, 244; XXVIII. 81',86. Hanusia, lI. 242, 243, 247, 249; V. 196; XI. 1'52; XXVIII. 229, 230. �853 Hapka, 11'1.46. HawryłQ, XXXV. 78. Hawryszkó, VI. 387. Hilko, III. 46. Hnat, I. 162; XXXV. 78. Hevomir, p. Gnevomir, X!IX. 24. Hneva" Hnevata, Hnevisa, p. Gneua, Gneuata., Gnevsa. Hnevka, p. Gneuka, XIX. 24. Hni.evon, p. Gniewosz, Gneuon. Hodej, XIV, 223. Holsza, III. 102. Horpyna, V. 157. Host, Hostek, XIX. 25. Hostak, Hostik, XIX. 25. Hostej, XIV. 223. Hostisa, XIX. 25. Hrehory, XIII. 289; XIV. 354. Hryć, III. 46. Hrynko, VI. 275. I Ignacy, XXXI. 56, 57. !hna,tij, V. 207. Ilasz, VI. 270. liko, XIII. 237, 2139. Ilia, V. 218. Ino, XXIII. 3. Irzy, VI. 275, 276. Iwan, I. 162; III. 46; V. 60; VI. 355; VII. 174, 17; XIII. 288; XXXV. 78. Iwaś, VIII. 2,69, 2'70. J Jabrom, p. Abram, III 47. Jacek, VI. 386; XIII. 244; XIV. 152. .Tacek, imię przybrane, III. 250. .Tach~Jacha, XV. 2Q6. Jacko, (szopka), XXXI. 56, 57, (ryc.). XXXI. 56. Jaczymir:, Jaczmir, Jaczmienski, XlIII. 51. J.adach, p. Adam, XI. 272. Jadwiga, VII. 205, 303, 304, 307-309, 311, 312; XIII. '52. Jadźwiga, p. Jadwiga, VIllI. 205. Jaga, XIV. 182. Jagna, II. 3144. Jagnieszka, VIII. 404; XlIII. 244. Jagnieś, VIII. 404. Jagniska, XXXI[. 74. Jagniś, VIII. 404. Jakl, XIII. 51. Jakow, V.217; XIII. 31. Jakób, XIII. 1,57; XIV. 164, 186. Jak,sa, Ja:k.soń, Jakiesz, Jaksza, Ja!rota, .Takoieta,.Takta, XI.II. 51. Jaktor, XlII.5I. . Jamróz, p. Ambroży, VIII. 404; XIII. 245. Jan, Jech.,V. 306,367; VI. 390; X. 80, 87,136,138; XI. 70; XUI. 51; XIV. MO, 161, HM, 206, 277. Janek, XIII.244 XIX. 90; XXXI. 56, 57; XXXV. 57, 58. Janek, imię przybrane, mI. 250. Janicek, XIV. 263, 265, 269, 271, 274; XXXI. 147. Janiczek, XI. 104, 105. Janosik, XXXV. 48. Jantoni, XIV. 182. Janusz, X. 88. Jara, XIV.27. Jarach, p. Jaroch, IiI. 284. Jaracz, XIII. 51. Jarco, XXVIII. 77. Jarej, XIV. 223. Jarek, XIV. 27. Jarkon, XIV. 65. Jarocha, II. 284. Jarogniew, XIV.206, 229. Jarolub, XIV. 206, 229. Jaromir, XI. 276; XlII. 51, 96 9.7; XIV.206. Jaropełk, XIV. 26, 27. Jarosław, XI. '276; XIII. 51; XlIV.2M, 219, 367. Jarosz, XI. 276; XIV. 21. Jarota, p. Jaro.sław, Jaromir, Jaropełk, XI. 276.. Jarotek, p. Jarosław, Jaromir, Jaropelk, XII. 276. Jarowit, XIV, 176, 177, 207, 208, 210, 216, 217, 321. Jarygą XIV. 27. Jaryj, XIV. 27.. Jasieńko, III. 131, 132. Jasiek, LI. 68, 69, 243; XIV. 385. Jasinio, II. 342. Jasio, I. 56, 61,62, III. 42. Jasiunio, III. 17. Jasnowit, XIV. 25. Ja'sny, XIV. 24, 25. Jaś? Jaśko, II. 270,273, 284, 344, 357, 361; XIV. 181, 206. Jasz, XIV. 206. Jaszeńka, XIV. 206. Jaszko, Jaszon, p. Jaoowit,. XlIIl. 45, 288; XIV. 31. Jawnuta, III. 102. Jąnek, p. Janek, XIII. 244. Jech, Jecha, XlIV. 200. Jerena, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Jermirus, XIV. 28. Jeromirus, XIV. 28. Jerzy, XXVItI. 82. Jesko, p. Jaśko, II. 284. Jeśko, XIV. 206. Jesza, p. Jarilo, XIV. 27. Jesza, p. Jarowit, XIV. 29, 31. Jeszko, XIV. 206. Jewa, XIII.244. Jewdocha, V. 214. Jewdokia, XIII. 118. Jewna, p. Ewa, mI. 102. Jęch, XUI. 51. Jęchor, XIII. 51. Jędras, .x. 27. Jędrek, XXx,r. 56, 57. Jędrek, imię przybrane, Ul. 250. Jędrzej, VII. 181; XIII. 51; XXXV. 57. Jędrzej, Vln. 404. Jicha, XIV. 206. Jignac, Ignacy, VIII. 404; XIV. 182. Joachim, XIX. 88. Joanna •.XI. 70. Joch, VIII. 310. JochaS'ia, XIII. 45. Johan, !p. Jan, XVIIl. 219. Jonek, XIV. 182. Jontek, XIII. 308. Jozasek, .Tózecek, XIV. 3'73, 391. Józef. VI. 3'90;XIII. 47, ~8 3108; XIV. 164, 186; XXXV. 57. Józek, VIII. 404; XIV. 266. Józek, imię przybrane, III. 2·50. Józko, XIV. 276. Juliana, III. 102. June:c, XXVIII. 229. Jura., XXXV. 78. JUirek, XXX'!. 184. Jurii,., V. 217. Jurko, XlI'I. 288. JuscynionkJ, XIV. 391. Justępna, p Justyna XIII. 2H. Justin,a, VII. 317, 321. Justyna, �854 855 K Kadunia, XXXV. 78. Kalina, VI. 387. Kałyna, im. dziecka nieślub., XrII.98. Kasia, Ill. 42, 46, 345, 458; VI. 131, 137-139, 151; XIV. 181. Kasieńka, IH. 37. Kasin,ia, !II. 359. Kasper, Xl. 162; XXXV. 56. Kaśka, II. 344, 358; HI. 28; XIII. 245; XIV. 182. Katarzyna, VII. 307, 313, 315; X. 197; XIII. 301; XXXV. 57-59. Kateryna, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Kazimierz, X. 1'29. Kieryk, V. 218. Kieryło, im. dziecka nieślub. XVIlI. 213. Kieryna, im. dziecka nieślub. XVIII. 213. Kinga, XuIJ:. 00. Klemens, XlV. 161, 1£4. Ł Klimas, XXXI. 56, 5,7. Klimene, p. Klemens, III. 355, 356. Kłyn, im. dziecka nieślub. XVIII. 213 Kłymko, XXXV. 78. Koch, Kochan, XlV. 210. Konda, Kunegunda, VIII. 404. Kondrat, VI. 275. Kordelia, XXXV. 56. Kostia, VI. 270. Kot, Kotol', p.' Ketobor. XI. 275. Kotobor, Xl. 27,5. Koźma, V. 219. Kuba.. IH. 2'5Q; lXII. 377; XIII. 244; XIV. 182. Kuba, im. przybrane, ~II. 250. Kubas, Kubik". Kubuś. p. Jakub, .xlI. 272, Kunda, XIV. 182. Kunegunda, XXXV. 56. Kuźma., VIH. 184. Kwiatek, p. Florian, XIII. 51. Kwiecik, Kwiecisław, Kwieciesz, p. Florian, XIN. 51. L. Lach, Lasek, X. 137. Lad, Lada, Ladek, Ladislav, Lado, slav, X. 137. Lech, {Lęch), Ill. 84; IV. 43; X. 129, 130" 133, 400; XXiI. 2\37. LeściJk, Lestko, p. Leszek, X. 130. Lesko, V'I. 270-275. Leslav, p. Leścisław, Le&tislav, X. 135. Lesław Lestsław. Leś:isław, X. 130; XI. 27ł. Leszek, Leszko, X. 130; XIII. 64. Leścisław, X. 130. Lęch, .x:. 133, 134, 137; XI. 278. Lęch, Lęd, Lęda, Lędziech, Lędzian, p. Lędzisław, XI, 134-137. Lęd, Lędzic, X. 148. Lędzisław, X. 135, 148. Lidia, XXIII. 3. Lorda, Lorenka, VIII. 410. Lub, XII'I. 51. Luba'r,t, III. 98. Lubomir, XI IiI. 6, 51. Lubor, XIII. 6. Lubosław, XIII. 6. Lubota, XIII. £. Ludmiła. XIV. 229. Ludomił, :x::rV. 229. Ludowit, XIII. 96; XIV. 217. Ludwika, XIl'I. 48. Lutawor, III. 98. Lutosław, X. 151. Ładoś, XIV. 64, 65. Ładowit, XIV. 64. Ładyga, XI. 272; XIV. 65, 308. Łasz, Ła'sza, Łaszek, XlII. 95. Łukasz, VI., 275; XIII. 244. Łukien, im. dziecka nieślub. XII'I. 98. Łysota, 'II. 175. Łach, XI1I. 95. Łach, Łasz, Łasza, p. Ładomir, XIV. 23. Ład, Łada, Ładomir, XI. 272. Ładko, XIV. 220,221. Ładomir, XI. 272; ~I1I. 95; XIV. 64. Ładona, XIV. 65. Ładosław, XIV. 64. M Mach, p. Macisław, X. 134; XI. 277. Maciej, XIII. 34; XIV. 164; XXXV. 56. Maciek, II. 70; XIV. 178; XXXI. 56-58. Maciek, im. przybrane, ul. ~50. Macisław, X, 134; XI. 277. Maciuś, XII'!. 34. Magda, XIII. 244. Magdalena, V)lII. 404. Makryna, V. 218. Maksym, III. 46. Małaszka, I. 162. Marąna, p. Maryna·, XUI. 244. Marcin, XII[. 301, 308; XIV. 164; XXI.II. 114; XXXV. '57. Marek, II. 67; V. 217; VIII. 213; VIII. 404; XIV. 162. Maręna, p. Maryna, XlII. 244. Margośka, XXXV. 56. Maria, XlJII. 54; XIV. 2'33, 234. Marianna, XXXV. 57. Marta, I. 145; XIV. 182. Martyń, im. dziecka nieślub., XIII. 98. Marunka, VI. 272, 273. Marusia, V:I. 355. Maryjaska, XI. 314. Maryna, III. 28, 4£; VIiI. 306; VII. 404; XI. 337; XiIII. 244. XIV. 182. Marysia, II. 69, 343, 344; XI. 152,153, 413; XIV. 391. Maryś, XIV. 387. Marzanna, XITII. 94. Mateusz, III. 351; XI. 277; XXXV. 57. Matiasz, v.I. 275. Matij, XIII. 237. Matyjasz, XXVIII. 188. Matys, XIX. 49, 50. Melania, V. 212. Metodeusz, XIII. 349. Michał, VI. 390; VII. 214; VII II. 404; XIII. 244; XIV. 160, 161, 164. Michałek, XITV.161. Michau, p. Michał, XIII. 2444. Miech, MieszelC, Mieszko, Mieczysław, X. 129, 130, 136, 137; XI. 273. Mieczysław, XI. 273; XlV. 315. Miest, Mścigniew, Mścisz, Mściwój, M.stój, VLII. 398. Miestwa, Miestwin, Mścisz, Mszczuj, p. Mścisław, XI. 278. Mieszko, XIII. 51. Mikołaj, rm. 446; XIII. 51, 54, 244. Mikrop, p. Mikołaj, XI. 275. Mikol', p. Mikołaj" IXlI. 275. Milej, p. Mirosław, XliII. ~23. Mil, Miłosław, VIII. 397, 398; Xl. 272. �Miłosław, XIV. 2.23. Miłosz, VLII. 397, 398. Miłowit, XIII. 96. Mir, Mirosz, Mirosław, VIII. 398, 433; X.272. Mirla, Mil', IV. 436. Mirowit, XIII. 96. Mokra, im. dziecka n:ieślub., XV[lI. 213. Morach, Moroń, Morzył, Morzyłek, p. Morzysław, XI. 276. Morzysław, XI. 276. Msta, P. Mścisław. XI. 278. Mstej, XIV. 223. Mści.gniew, XIX. 24. Mścisław, [lI. 105; X. 136; XI. 276. Mutej, XIV. 223. Mychajło, XXXV. 78. N Neceslaus, Nachazlaw, Nacczchlaus, Na:ochlaus, Nachezlaw, Nachezlawas, Nacesslaus, p. Naczesław, X1X.29.' Naczas, Naczek, Naczesza, XIX. 29. Na'czehosł, Naczepluk, Naczerad, XIX.29. Naczesław, XIX. 29. Naszegnewus, XIX. 24. Niech, Niesz, Niesza, p. Niegosław, XIV. 23, 24, 3{). Niedźwiedź, X,IV. 129. Niegała, XIV. 80, 81. Niegos, p. Niegos!aw, XIV. 223. Niegosław, XIII. 6; XIV. 221. Niegota, XliII. 6. Niemir, VIII. 433. Niezamysł, VIII. ~33. Nikołaj, XlII. 51. NikOl., XIII. 51. Ninej, XIV. 223. Ninomysł, VIII. 433. Nykoła, XXXV. 77, 78. 221. o Ociesław, Odsław, XiIV. 2'29. Odryga, XI. 272. Odrzerad, XI. 272. Oleksa, VI. 276. Olg~, Ul. 102. Olgierd, JII, 98, 99, 101-103. Oleksa, XIII. 242. Ołenka. Onufrej, Onufry, Orsula, Orynka!, 213. OSip, I. XXXV. 78. XIII. 31. VI. 258; X,III. 240. XI. 39. ·im. dziecka nieślub. XVIII. 162. p Pałaszka, IJI. 46. Paraska, I. 162; VI. 270. Pasko" p. Paszko, U. 284. Paweł, XII[. 240; XIV. 164; 23; XXXI. 56, 57. Pawło, vf. ,271, Pazm, V. 74-78. XIX:. Pajto, XXIII. 3. Petro, VI. 270; XXXV. 78. Pędziech, Xl. 276. Pęk, Pękosław, Pękar, XIII. 51. Piast, III. ~69; VIII. 394, 395, 433; IX. 14'5; XJlII. 51, '52, 58, 59; XIV. 184, 199; XX. 160. piastoch, VIII. 349. Piastosza, VIII. 397. Piastula, VLII. 399. Piech, p. Pieszczan, VIII. 399. Pieracz, Pierke, Piero, :xrrV. 200. Pierucl1, XIV. 200. Piery.sz, XIV. 200. Pieścich-a, Pieściej-a, Pieścik, Piestu~ Pieszczou-a, p. !Piast, VIJ:I. 399. Pieścisław-a, Pieścisz, Piestek, Piest-kd, p.. Piast, VITI. 399, 400. Pieter, XiIV. 182. Pietras, X. 27. Pietrek, XIII. 245. P:orunek, Piorunko, lXlIV 200. Pioh', XIV. 164. Pistko, val. 400. Pisz, III. 156; VII[. 169. Pobraslav, XIX. 5. Polek!, p. Apoloniusz, XI. 273. Polka, p. Apolonia, XI. 272. popiel, XI. 278. pozdjej, XIV. 223. Prokop, I. 162; V. 218; XIII. 95. Prostej, XIV. 223. Prosz, XlII. 95. Przyb,Przybon, Przyby.sła"", XIII. 96. Przywit, XIII. 96; XIV. 210. Putno, XIV. 33. R Rach, Rasz, p. Radosław, XI. 271. Rach, Racza, XIII; 95. Rachel, I. 155. Raciej, XIV. 223. Rad, Radon, Radosław, XLII. 6, 95, 96; XIV. 223. Radek, p. Radosław, XI. 273. Radej, XIV. 223· Radiło, XIV. 33. Radosław, XI. 27·3. Radost Radosław, VIiII. '398. Rados;, Radosza, p. Radosław, VIII. 399. Radota, XIII. 6. Radzich, X. 13'5. Radziech, ,p. RadzisłavJ, VUI. 398; X. 137; xIv. 229. Radziej, p. Radosław, XIV. 223. Radzisław, XIV. 229. Rasz, Raszek, XIII. 95. Regina, ViII. 310, 311', 314, 315; XXXV. 57. 58. Regna, XXVIII. 91. Rejna, Regina, XIII. 245. Riczej, LII. 102. Riedegast, XIV. 218. Roch, XIV. 182. Radian, im. dziecka nieślub., V. 336. Rodka, im. od Rada, XIV. 62. Roman, XIII. 237. Rosła"", Rostsław, RoŚci.sław, XI. 271. Rościsław, VIII. 433; XI. 271. Rozalia, XIII. 245. Róźa, XlV. 355. Ryngold, III, 98, 99. Rzepicha, Rzepka, VIII. 403; IX. 145. s Sabina, XXXV. 56. Sam, XiIII. 6. Sambor, XI. 276; XIII. 6. Samach, XI. 276. Samota, XI. 276; XLII. 6. Sara, I. 155. Sawa, XII. 305. Sawka, Ul. 46. �859 858 Sebastian, XIII. 6. Semen, III. 46. Semowith, p. Ziemowit, XIV. 217. Seńka, im. dziecka nieślub. V. 336. Sędzimir, Sąd, X. 136. Sieciech, XIV. 223. Sieciej, XIV. 223. Siemek, Siemko, XIV. 217. Sienia, VI. 167. Sierpuj, III. 102. Siestrzewit, x.rV. 229. Siestrzymil, lXIV. 229. Siestrzysław, VIII. 434. Siewkielej, III. 10.2. Sirosław, VnI. 433. Siostroch, Siostrosz, lP. Siestrzysław. VIII. 434. Skarbimir, XI. 276. Skorej, XIV. 223. Skoromir, Skoros, XIV. 221. Skoro s, p. Skoromir, XlV. 2.21. Slawe, (j. żyd.), Słowianin IV. 436. Snowid, VIII. 433. ' Sob, VIII. 398, 404; XI!II. 9. Sob, Sobek, Sobiech, Sobiesz, Sobiesł<lw, Sobka, VIII. 3'93, 404. Soba, VillI. 398; X. 1'36; XIII. 9. Sobek, XIII. 6. Sobibor, XIII. 5, 30B. Sobiciech, Xln.5, 308. Sobierad, XIII. 6, 18. Sobiesław, X. 136; XIII. 5, 6, 18, 96. Sobiesz, V:III.398. Sobimir, XIII. 5, 308. Sobisław, XIII. 5, 308. Sobota, XlII. 9, 308. Sobótka, XIII. 9. 308. Sofron, im. dziecka nieślub. XIII.98; XVIII. 213. Stach, p. Stanisław, X. 77, 130, 136, 137; XIII. 95, 245; XIV. 177, 182. Stacha, X. 136; XIII. 245. Stachon" p. Stanisław, ,XJI.II.96. Stachor, p. Stanisław, XI. 275. Stanilo, XIV. 33. Stanisław, XIII. 95; XIV. 164, 177. Stasek, VIII. 404. Stasz, Staszko, Staszek, Stanek, Stanika, Stach, VIII. 398; XIII. 95. Staszek, Staszkd, X. 77, 130, 136, 137. Stefan, I. 162, 250; VI. 272. Stepan, III. 46. Stoigniew, Stojgniew, VHI. 433; XIX. 24. Su~,ik, Subisław., I)CI.276. Sulej, XIV. 223. SulimylSł, VI!II. 433. Sulirad, VIII. 433. Sulisław, VIII. 433; XlV. 223. Symek, Szymek, XI. 179, 372. Szymekl, IX. 175; XIII. 258; XXXI. 56, 57. Szymon, XI. 34; XlV. 161, 164. Światopołk, Światosław, X. 133. Święch, Świętek, Świętosław, X. 130, 133. 136, 137; XI. 276. Świętopełk, X. 133. Świętosław, X. 135; XI. 276. T Tadeus, p. Tadeusz, XIII. 245; XXIV. 97. Tatiana, 'I. 162. Tekla, I. 162; XXXV. 57. 5B. Teodozy, VIII. 404. Teresa, I. 162. Tereska, VUI. 401; XIII. 245. Teslallil, p. Ciechosław, XIX. 2. Tęgomir, VIII. 433. Tiesza, XIX. 2. Tiesza, Tjeh, XIX. 2. szik.. p. Tjeh. Twor, Tworek, Tworzan, p. Tworzymir, ~I. 51. Tworzan, XIII. 51. Tworzymir, XIłI. 51. Tymko, I. 162. Tymosz, VI. 275. Tjeszek, p. Cieszek, XIX. 14. Tomasz, XIV. 82, 164. Towciwil, III. 102. Trojnat, lU. 102. Trzebiemysł, VIII. 433. Tuhan, IV. 161. u Uciech, XIX. 2. U1isia, VEL 404. Ulka, XIII. 28-8.. Un, Unisław, XIII. 51. Unej, XIV. 223. Uniemysi, Unisław, VUI Uniewit, VIII;I. 433. Unimir, Xl. 277. Unor, Un, p. Unisław, XIII. 51; XIV. 223. UnOS'Z,V.III. 397. Urban, uteh, 433. Urbanek, VIII. 401. Utjeh, XiIX. 2. Utjeszen, Utjeszenovicz, utjeszny, p. Utjeh. XIX. 2. v Vit p. Wit, XIV. 210. Vitan, XIV. 33, 3'5, 211. Viton, XIV. 210. Vjekoslav, XI. 273. Vladislaw, Wladimir, Vilem, X. 133. Vteh, XtX'.273. Vuk, Vuko, X:I. 273. w Wach p. LaurentilllS, Wawrzyniec, X. 134; XI. 275; XlV. 183. Wacław, X. 134; XI. 2'(,6. Walek, VIII. 404; XIII. 152; XIV. 160. Walenty, III. 64; XIV. 1B2; XXXV. 58. Wanda, VII. 434; XliI. 51. Warsz, Wartosław, VIII. 398. Wasyl, III. 46; VI. 273, 274; VII. 17lr--173, XlI[. 242; XXXV. 77. Wawrzek, VIII. 404. Wawrzuś p. Wawrzyniec, XI. 3'14. Wawrzyniec, X. 134; :IX. 266; XIII. 44, 445; XIV. 160, 164. Wąz, XIV. 129. Wenda p. Wanda. Weronka, VIII. 405. Wędzisław, Vln. 43'5. Wiaczesław, Wiatko, X. 152. WiK:ąty p. Wincenty, XIII. 245. Wicek, VII[. 404. Wicuś, XI. 378. Widorad, XI. 276. Widota !p. Widorad, Widzislaw, Widzimir, XI. 276. Widuch p. Widorad, Widzisław, Widzimir, XI. 276. Widzimir, Xl. 276. Widziław, XI. 276. Wiechna p. Wiesława, XI. 276. Wiek, VII.!. 296; XI. 273. �861 860 WieI, VIII. 397. Wielgos, XIV. 221. Wielgus, XlV. 221. Wi€lisław, VIII. 401. Wieloch p. Wielisław, VLII. 401. Wieluń, Wielimir, VIII. 399. Wieslaw, IH. 354. Wiesław, Wiestslaw, Wieścisław. XI. 271. Wiesława, XI. 276. Więclaw, XI. 276. Wigand, HI. 103, Wikcia, Wiktusia,IX!III. 46. Wilczek, Wilczęta p. Wilk, VIlI. 39'8. Wilhelm, X. 133. Wilk, Wilkosz, WHkomir, VIn. 398; X. 151, 152; XIV. 129. Wincenty, XIV. 164. Wisław, XI. 271, 273. Wist, Wistek!, Wisz p. Wislaw, Xl 271. Wistisław,. Wistsław, XI. 271. WiściJ.sław, XI. 271. Wit, Witek, Ill. 382. Witan, XIV. '33. Witos law, XIll. 96. Wladysław, X. 136. Wladzislaw, X. 133. Własij, XIV. 403. WłaścisłaW, Włast, X. 136. Włodek p. Włodzimierz, VIII. 401. Włodyga p. Włodzimierz, XI. 272. Włodzimierz, X. 133; XIV. 223. Włost, Włostek, Włościsław, Włoszczok" VIII. 398, 433. Włościbór, VIII. 433. Wodzimir, XI. 276. Wojan p. WOjsł,aw, VIII. 136. 434; IX. Wojciech, VI. 390; XIV. 164; XXXV. 57, 58. Wojna, Ul. 102. Wojsław, VIII. 434. Wojtek, II. 68; VIII. 405; XlII. 245; XIV. 130, 183. Wojtuś, XIV. 383. Wojty:ga p. Wojciech, XI. 272. Wolan p. Wolisław, VillI. 401; X. 136. WOlislaw, VIII. 401; X. 136. Wrócisław, VIII. 433. Wrócisz p. Wrócisław, VIII. 43'3. Wszem ił, VllI. 4'33. Wszemir, VIII. 433. Wysz, Wyszomir, VIII. 397-8. Wyszek, XIV. 219. Wy:szenir, XlII. 5. Wyszeslaw, XIII. 6. Wy'szewit, XLII. 96. Wy.szola, XIII. 6. z Zamysł, VIII. 4-33. Zawist p. Zawisz, XI. 271. Zawisz, Zawisza, VIII. 398; XI. 271. Zbigniew, XIX. 24. Zechoslau.s p. Ciechosław, XIX. 2. Ziemia, Ziemian, Ziemiak, Z'iemięta, Ziemisz, XIV. 217. Ziemibor, Ziemigniew, 2jiem.isław, Zbroslaw, Zbrozlau~, IXILX:.5. Zdzich, ZdzilSław, VIII. 399. Ziemidrog, Ziem:irad, XIV. 217. Ziemomys1, VLII. 402; XIV.217 Zdzi€ch, .Zdziesław, 1'35, 137. Zdzisław, X. 137. Ziemowit, VIII. 403; XIII. 96; XlIV. 211, 217. VIII. 399; X. Zlate O. żyd.), Złota, IV. 436. Zofia I. 162; VII. 303-307-309-311 -313----'31~319; X. 77; XIV. 234; XXXV. 57. Zosia, H. 348. Zośka, XIII. 245. Zuzia XIII. 245. Zvorrfunir, XI. 273. Zwenysława p. Dzwonisława, XI.276. Zych p. Zygmunt, X. 134. Zygfryd, XX. 215. Zygmunt, III. 107; X. 134. Żyra, Żyro, Ży.rocH Żyron, Żyrosz, Zyrosław, VlII. 397, 398; XI. 272; XIII.5. Żyrota, XHI. 5. �863 CiISońka, XXI. 224. Ciulac, XXI. '224. Cudzich, XV:!. 93. Cymer, XXI. 226. INDEKS PRZEZWISK INDYWIDUALNYCH A Astronom, XVI. 93. Alyjzula, XXI. 224. B Babiarz, V. 63. Bach, XXI. 225. BaLocek, XXI. 222. Balocków, XXI. 222. Baran~ XXXIII. 148. Barański, XIV. 163. Biziom, XVI. 93. B1ajcok, XXI. 224. Blahut, XVI. 93. Błasiów, XIV. 162. Błazek uod Buby, XIV. 163. Bobok, XVI. 93. Boldon, XIV. 161. Bomba, XXI. 224. Borys, XIV. 163. Bozik, XVI. '93. Brękus, XXI. 223. Brząkac, XVI. 92. Brzezniocka, XXI. 224. Budz, XVI. 93. Bularz, XVI. 93. Buławski, XXI. 226. Burasek, XIV. 163. BurzokoWlO, XXI. 225. Bycak, XIV. 11>0. Byrdris, XVI. 93. Barąncan Pietrek, .xlIV. 162. Barcican Jasiek, XIV. 161, Bartków, XXI. 223. Bartunek, XIV. 160. Baruś, XIV. 160. Bascyn, XXI. 223. Bąbac, XVI. 94. Bączyński, XXXI. 92, 94. Bekas, I. 162. BenedyItl, l. 162. Beukot, XVI. 94. Bieda, XIV. 163; XVI. 94. Biydok, XXI. 222. Biyni.as, XXI. 224. Cyprjanów, XXI. 223. Cyrwony, XVI. 92. Czarny, XXI. 181; XXVI. 50. D Dorula Symków, XVI. 93. Dajcak, XIV. 161. Derma, XVI. 92. Dewaj, XVT. 93. Doktor, XIV. 162. Dominican, XIV. 162. Donajconowo, XXI. 225. Dorciolek, XIV. 163. Cędzimlik, XIV. 136; xrx.50. Chmynia, XVI. 93. Chały, XVI. 93. Chrupyta, }Q:V. 161. XVI. 93. Duugów - mierz., XVI. 93. Dyr,gaska, XXJ. 225. Dzierzęga, XVI. 93. Dziubas, XVI. 93. F Fujara, XXVI. 51. Furgielos, XIV. 162. 'Futrocków Ją:lJUŚ,XlV. 162. Fafuła, Tapuła, XXVILI. 141. Ferun, napastujący, XVIII. 218. Figus, XXI. 225. Flądra, VII. 203. G Gaciów, XXI. 225. Gać, XXI. 225. Gancarz, XVI. 93. Gawron, XVI. 92. do Gaska, XIV. 161. Gdówka, XVI. 94. Giercyri, XXI. 225. Gobrów, XXI. 223. Goj, XXVI. 52. Golus, XXI. 225. Gordanka, baba piszczkowa, 85. Gorgeo negro, czarne gardło, 182. Gościecina, XXIX. 82. Gowiednik (świnia), III. 140. Grobarz, XVI. 92. Gruch, XVIII. 218. Grusk6W, XXI. 227. ... Gryzidzban - postać dziada 50. Grzych, XVI. 94. Gura, XIV. 161. Guowaoki, XVI. 94. XIX. c Cakanek, XIV. 162. Capuś, XIV. 160. Drobniućki, H Chudziasek, XIV. 161. Chwalibóg, XVI. 94. Ciągniskóra., szewc, DX. 186. Cielusacek, XIV. 163. Cielusil'k, cieLny, cielna głowa, XIV. 163. HadU'kant (adwokat), XIV. 163. Hajdamaka, n. 203. Halcąn, XIV. 160. Hapel, XXI. 227. Hawryło, XXVI. 52. Herudek, XIV. 161. Hlebickula, XXI. 223. Hołomek, XXIX. 172. Hremyhrim, xXVI. Hruby,' XVI. 93. Hundo, XVI. 92. 53. XXI. XIX. �864 865 I 19nacków, XXI, 225. Indiuky, XXVI. 54. Iniak, XIV. 161. J Jadrąn (Jadryn), XIV. 163. Jagustyniok, XX'I. 225. Jajczak, VI. 44. Jajeśnica, XVI. 93. Janosicka, XIV. 162. Janów, XXI. 223. Jasica, XXI. 2.26. Jaisiców, XXI. 226. Jąndzia, Ją.nek, XIV. 160. Jaj cyk, XiIV. 161. Janek uod Buby, XIV. 162. Jelyniów, XXI. 227. Jełyń, XXI. 227. Jobek od Jobka, XIV. 163. Jumen, XVI. 93. Justynin, XXI. 223. K Kaca, XIV. 161. Kadelak, XIV. 1,62. Kania, XIV. 1'61. Kantek uod Małylse, XIV. 162. Kantuś uod u Orawców, XIV. 163. Kanbuś z Potoka, XIV. 162. Kapcan, XXVI .. 55. Kapuściany, XIV. 162. Kasia, XXI. 2'216. Kasickula, XXI. 225. Kasocek, XIV. 162. Kasycków Woj rek, XIV. 162. Kaźmirekl, XIV. 162. Klimasów, XXI. 223. Klimcątko, XIV. 161. Klimek, XXI. 225. Klin, XXI. 222. Klyse, XXI, 225. Knapek, XIV. 163. Kohut, XXI. 227. do Kołodzieja, XIV. 162. Kominek, XVI. 94. . Kopiec,ka, XIV. 161: Kosorek, XXI. 224. Kostogryz w "Peregr. Maćk." XXVHI. 206. Kosycek, XVI. 94. Kowal, XVI. 94. Kowal z brzysku, XVI. 94. Koziniak, XlV. 162. Kozio-brzoda, XVI. 93. Krakowiak, XIV. 161. Kręciacek, XVI. 94. Krócik, XXI. 222. Krześnicek, XIV. 161. Krzywo pazdor, XVI. 92. Kuba, Kubisko, XIV. 1'62. Kubajskiego Pietrek, XIV. 162. Kubciu, XVI. 93. Kubik, XVI. 94. Kubiscyn, XXI. 2.23. Kubocka, XXI. 227. Kucharz, XIV. 162. Ku1awia,k, XIV. 161. Kulawy, XIV. 162. Kulawy Wincek, XVI. 93. Kulawy zPabiski, XIV. 161. Kułaky, XXVI. 56. Kurka, XVI. 92. Kurniawa, XVI. 94. Kurnij, I. 162. Kusprylin, XXI. 225. Kuszpyl, I. 162. Kuwiaty, XVI, 94. Kwa'cek, XIV. 163. Kwaselnica, XIV. 162. Kwaśniok, XXI. 224. Kuros, XXI. 225. Kurpetowy syn, XXVIII. 187, 207. Kurzaj, palący papierosy, IX. 120. Kurzajka, XXI. 222. Kusicielka, XIV. 161. Kusper, XVI. 94. L Liziczop nazw. dziada, XIX. 50. Lizuś, XVI. 93. Ludwicka, XXI. 222. Lemieusek, XIV. 162. Leśnicki, XVI. 94. Leśny, XVl 94, l61, 162. Litwor, XXXI. 70. Ł Laba, XV:!. 92. Lapiguz, VI. 72. Łapikufel nazw. dziada, XIX. 50. Lapisiekirka, leśniczy, XIV. 113. Lapycino, XXI. 225. Łendjeł, XXVI. 57. Łukos6w, XXI. 226. Łysy, XVI. 94. M Maciąga, XXI. 2.23, 227. Maciek Florek uod Palucha, XIV. 1£1. Maciek z Krzywalni, XIV. 161. Maciosek, XIV. 160. Maciouski, XVI. 94. Maciuś, XIV. 163. Maćkowyj, XXI. 2'23. Maćków Michał, XIV. 161. Majcherek, X:IV. 161. Maj<:hrula, XXI. 225. Majęd, XIV. 162. Makacy, XII. 281. Makowiak, XIV. 161. MalaciJna, XVI. 94. Malarcyk, XIV. HiO. Malej, X:IV. 161. Małpa, XI. 313. Maran:in, XIV. 162. Marąniacon sąn, XIV. 162. 55 Lud - Tom XL Marduua, XVI. 94. Marecek, XIV. 161. Marec~ula, XXI. 222. Marsalecek!, XlV. 162. Maryścocka, XXI. 222. Maścibrzuch, XIV. 136, 139; XIX. 50. Matus, XIV. 162. Maukuch, XVI. 94. Michalica, XIV. 160. Michał Bubów, XIV. 160. MiętUiSianka, XXI. 293. Milijon, XVI. 94. Młynarz, XVI. 92. Moczygęba, pasterz w szopce, XIX. 50. Moczymorda, pasterz w szopce, XIX. 50. Mołek, XIV. 295. Mostowy, XVI. 93. Mostyn6w, XXI. 226. Mostyń, XXI. 226. �8lJ6 b67 Mrowieoków, XXI. 222. Mróz, XVI. 9:3. Mrugac, XIV. 162. Mulica, XXI. 222. MyS'ka, XXI. 223, 224. Myskow, XXI. 223. N Na·bytni, dziecko nieślub., Nacelnik. XIV. 163. Nejmet, XXiVI. ~9. XIV. 161. Nierobot, pasterz w szopce, XIX. 50. Nfziak, XIV. 162. Nyrcyn, XXI. 224. o Obidowiarika, XXI. 226. Ojkac, XVI. 92. Ola~, XVI, 94. Oleś, XVI. 162. Opal (opalony), XIV. 162. Orawców, XXI. 225. Orawiec, XV,I. 92. Organista, XVI. 94. Oś (Łoś), XVI. 94. p Pakuua, XVI. 93. Pałubowo, XXI. 222. Pałubów, XXI. 222. Pancąn chłop, XIV. 163. Panka, XIV. 1-63. Papok cyrwonY, XIV. 160. Parzychost, przezw. żebraków, XI. 1'20; XIX. 90. Paweł uod Carnego, XIV. 161. P{wiak, XIV. 162. Perel, XIV. 16'3. Piekarz, XVI. 94. Piergies, XIV. 1-60. Pietrek Woj,tycków, XIV. 163. Pędzich p. Korczyński Kazim. zbójn. XXXI. 91. Pędziwiatr, imię dziadowS'kie, XIX. Pięściasty, XVI. 92. Piętkulok, XXI. 223. Pikoraj, XXI. 227. Piontkowski, XXI. 226. Plascak, XIV. 100. Płoskonko, XXI. 1.i!26. PłoskonóW, XXI. 226. Poeta, XVI. 93. Polacek uod Francaka, XIV. 162. Polcyna, XXI. 224. Policka, XIV. 161. Pos!sor, XVI. 92. Przysięzny, XVI. 94. Psia dupa, XIV. 161. Puclń, XXI. 224. Pytlowocka, XXI. 227. Pytlowocyn, XXI. 227. Pytusiak, XIV. 1061. 90. R Rabiocko, XXI. 227. Rak, IX. 67. Rapocyn, XXI. 223. Rejscorzów, XXI. 225. Restaurator, XVI. 94. Rojeula, XXI. 226. Równiutka, XVI. 94. Rubiska, XXI. 225. Ruby, gruby, XIV. 161. Rzeźnik, XVI. 92. Rojculoków, XXI. 223. Rojków, XXI. 226. Rojkula, XXI. 226. Rosołów, XXI. 222. Rosół, XXI. 225. s Saflarzon, XVI. 92. Sarapata, XVI. 94. Sąmek Matusów, XIV. 162. Sąmun uod Carnego, XIV. 161. Sąmuś, Sąmusiów Jasiek, XIV. 161. Scepanka, XXI. 226. Sedziok, XXI. 225, 226. Sendrzak, XIV. 162. Sernecki, XIV. 92. Sewc, XVI. 94. Sewców, XXI. 227. Sidziniak, XIV. 162. Sikoń, XIV. 162. Sikończy.k. :XilV. 161. Sikora, XXI. 224. Siyniawon, XXI. 222. Skawion, XXI. 225. Skolocąn chłop, XIV. 160. do Skórki, .XIV. 162. Skrula, III. 48. Skuta, XIV. 161. Skwarzypec, pasterz w !szopce, XXV. 63, 65--68. Słomiok, XXI. 222. Smendów, XXI. 222. Smolocek, XXI. 226. Smyrak, XIV. 161. Sobcokowo, XXI, 224. Sobek p. Sobieski Jan, V. 362. Solcyn, XXI. 222. Sołtys, XlIV. 160. Sostak, XVI. 94. Spyrkowo, XXI. 224. Spyrkula, XXI. 224. Spytkowniak, XIV. 163. Stary kościelny, XVI. 93. Stary wójt, XIV. 161. Stasek uod Buby, XIV. 163. Statni gazda, XXVI. 63. Stec, XIV. 161. Stróż, XVI. 92. Subjekta, XIV. 163. Sumera, XIV. 160. Surzynek, XIV. 163. do Suwaj ki, XIV. 161. Symków, XVI. 93. Syn Pawłów, Pawełek, XIV. 163. Szwed, LX. 266. Sliwa, XXI. 223. Sliwinyj, XXI. 223. Slusarzów, XXI. 227. Smietanik, XVI. 94. Swider, XVI. 94. T Tafleta, XVI. 95. Tamta, XVI. 93. Talaga, XIV. 161. Tarlaga, XIV. 161. Teremulka, XVI. 92. Tfórz, XIV. 160. Topór z pode drogi, XVI. 94. Trombka, XXI. 224. Trzopek, XVI. 92. Turoń, XVI. 94. Tutoj-f.amoj, XVI. 94. Tutoń, XVI. 93. �868 869 u Ukascy'k (Lukascyk), XVI. 94. Urbaniocąn Jązuś, XIV. 162. Urbaniocąn Michał, XIV. 162. w Wala, XVI. 92. Walancine, XIV. 163. WaIency, VII. 183. Warciak, XlV. 161. Wawrzak, XIV. 160. Wdowców,.XXI. 222. Weronin, XXI. 2213. Wetoń, XIV. 163. Wiekciak, XIV. 163. Wilcosek, XXI. 224 WUkolek, XI. 210. WilkulilIl, XXI. 226. Włóczykij, XXVIII. 192. Wojak, XIV. 162. Wojciok, XXXI. 85 WOjtusi<lk, XIV. 161. Wolek, XI. 129. Wójt uod drogi, XIV. 160. Wróbelek, XIV. HU. Wybraniec, XXIX. 172. Wychyrnik, XVI. 93. Wygrywant, XII. 120. Wykrątorka, XIV. 161. Wyśni, XVI. 93. z . Zabielak, XIV. 162, Zastępca, XIV. 162. Zborno, XXI. 227. Zborny, XXI. ~27. Zbójnik, XXXI. 65. Zmud6w, XXI. 226. Zobok, XXI. 225. Zoremba, XXI. 224. Zośookowo, XXI. 224. Zuscarz, XVI. 92. Zraty, XIV. 162. PRZEZWISKA Beile Kozak, Kozaczka, IV. 436. BerI Kelbas, kielbaśnik, ,IV. 436. BerI Lepik, V. 236. Bigiel, V. 236. Blinde Sure, V.236. Broder Akstumer, V 237. Chana dy pys.megabyty, puszka, skarbonka, IV. 436. Cipke Wol1', V. 236. Dębene pyskies Ester, V. 236. Elle Pischer, V. 236. Gonsier Nussen, gąsior, IV. 4436. Hutele Szlojme, V. 236. ZYDOWSKIE Icie Lec, V. 236. Jankiele Ganef, V. 236. Jereslewer Jontew, V. 237.. Kiszkie, V.236. Kreplech, V. 236. K.mIkerer Naronem, V. 237. KI"llpnik, V. 236. Leibisch .die Kuh, V. 236. Lemberger Pipik, V. 237. Linsker Narunem, V. 237. Lume peirele, V. 236. Mojsi Oriel, V. 2:W. Peczkie, V. 236. Penzik, V. 236. Pidlo Szlojme, V. 236. Pijak Szifre, V. 236. Premesler Jauesch, V. 237. Reischer Fresser, V. 237. Reizele Kozak, V. 236. Rojte Leib, V. 236. Riwen pijok, pijak, IV. 436. Rotzer leek, V. 236. Samborer Ganuwem, V. 237. Selner Taube, V. 2:W. Siorek Ciejwe, V. 236. Srual: ko1ten, koŁtun, IV. 436. Stryjer Mojsief, V. 237. Szabza Parech, V. 236. Szustak, V. 236. Toiber Sime, V. 236. Turnewer Hoitik, V. 237. Wawrzyk, V. 236. Zurawner KarteI1lSZPieler, V. 237. �8'71 INDEKS PRZEZWISK GRUPOWYCH A AJboki, XXVI 46. Arcuhany, XiXVI. 46. Arhoty, X!XVI. 46. Arszyćki, XII. 281. B Babiji, XXVI. 46. Babiwszczany, X:XVI 46. Bajbaky .. XXVI. 46. Bakaji, XiXVI. 46. Bara'by, XXVI. 46. Baranczuky, XVI. 46. Barany, XiXVI 46. Baszuky, X'XVI. 47. Bat~uky, XXVI. 47. Bąki, XlXVI. 47. Bemanie, XiXVI. 47. Bemky ...XXVI 47. Berwinkowcy, :XIXlVI.47. Beztołkowi, XXVI. 47. Bidnaky, XlXVI. 47. Bidni,a, XXVI. 47. Biełoryżce, X'XVI. 47. Bilaky, XiXVI. 47 Biłobereżczieny XJXVI. 47. Blachy, XIXVI. '47. Blochy .. XXVI. 47. Bobyl, XIXVI. 47. Bodnarczany, X!XVI. 47. Bohatyri, XJXVI. 47. Bojary, XXVI. 48. Bojki, XlXVI. 48 Bołesmyki, XXVI. 48. Borsuky, X!XVI. 48. Bosiacy, XXVI. 48. Bouhari. mieszkańcy Iwanowie, XII.2Bl. Brechuny, XXVI. 48. BI'Iooiahy, XXVI. 48. Bruskieny, XXVI. 48. Bucy Kamienieckie, XXVI. 48 Bukowińcy, XXVI. 48. B~lcYki, XVI. 93. Bułasy, XXVI. 48. Burłaki, XlXVI. 48 . Bużanie XXVI. 48. Byczkołupnyki, XXVI. 48. B¥łaky, XXVI. 48. Chłystuny, XXVI. 49· Chochłatczyna, XXVI. 49. Chodaki, XVI. 49. Chomutećki honczary, XXVI. 49. Choptiaky, XXVI. 49 Chreplaky, X'XVI. 49. Chutorianie., XXVI. 49. Ciołki, Paczołtowie, pow. Chrzanów, VI. 249. Cotaky, xxvr 49. Curkały., XXVI. 49. C)"buliennyky. XXVI. 49. cygani€, XlXVI. 49. Czad, XXVI. 49. Czarpaji. X'XVI,50. p Czasowennyje, XXVI. 50. CZ!elad, X!XVI. 50. Czerepińky, XiXVI. 50. Czereplaky, XXVI. 50. Czerniwczany .. XlXVI. 50. Czerńce, XiXVI. 50. Czubaryki, XXVI. 50. Czuby, XXVI. 50. Czuchońce, XXVI. 50. Czumaky, XXVI. 50. Czyżynczuky, XXVI. 50. D Doiyniak, XXVI. 51. Dobyn~nie, XXVI. 51. Dowhopilci, XXVI. 51. Drij'baky, XXVI. 51. Dukaczi, XXVI. 51. Duky, X,XVI. 51. Dworaky, XXVI. 51. Dyczky, XiXYI. 51. Dżusy, XXVI. 51. Dechtiary, XiXVI. 50. Dochtiari, X:XVI. 50. Dolan. X'XVI. 50. Dolanin, X'XVI. 51. Dolińcy, XXVI. 51. Doliszni, XII. 281. Doliszniaki, X,XVI. 51. Doły, :XiXVI. 51. Dołynci, XXVI. 51. F Fyłypowane, Fedoriwczany, XXVI. 51. Fereskulcy, X.XVI. 51. XX:VI. 51. G Gerewjata, X:XVI. 52. Greki, XXVI. 52. Gbury,. IXIXJV'I.52. Gedzi, X,XVI, 52. c Cabany, mieszko Chrzanowa, Chrzanów, VI. 294. Cehlarnyki, XXVI. 48. Chachoł, .-{XVI 49. Czapki, Czatkowie, p. Chrzanów, VI. 294. Czarne Kbo'buki, XlXVI. 50. H Chamy, XXVI. 49. Chaneńki. XII. 281. Charcyzy, XXVI. 49. Cheruwymy, XXVI. 49. Hadiuga, XXVI. 52. Hadiuki XXVI. 52. Hajdam;ry,XXVI. 52. Hajowyky, XXVI. 52. Halkaji. XXVI. 52. Hałky, XXVI. 52. Hałuchy, X:,XVI. 52. Hałuszki, XXVI. 52. �872 87> Hałyczanie, X.XVI. 52. Hapany, XXVI. 52. Hapuny, XiXVI. 52. Harkany, XXVI. 52. Hesztaki, X:XVI. 52. Hirniaky.. XXVI. 53. Hłuchodołynci, X'XVI. 53. Hłuchokinci" XlXVI. 53. Hłytaji, :XOCVI.53. Hnydy, XlXVI. 53. Hołodiiany,XlXVI. 53. Hołopuziwci, XXVI. 53. Hołowcy, XiXVI. 53. Hołtl!by., XXII. UlI; XXVI. 53. Honczari, XXVI. 53. HorbaH, XVI. 53. Horbałiwczany, XXVI. 53. Horci, X'XVI. 53. Horiany, XiXVI. 53. Hmnci, X:XVI. 53. Horwat, XIXVI. 53. Horyniaki, XXVI. 53. Hremyhrim.. XXVI. 53. Hrycie, XXVI. 54. Hryniwcy, XiXVI. 54. Huniarki, XXVI. 54. J Jadamowlane, XlXVI. 54. Jahogiennyky, XXVI. 54. Jaseniwcy, XIXVI. 54. Jasinczyky, XiXVI. 54. Jordany, XXVI. 54. Jukawci. XiXVI. 54. K Kacaby, XiXVI. 54: Kacapy, XiXVI. 54. Kaftaniaki, X'XVI. 54. Kałaji, XXVI. 54. Kałakut, XiXVI. 54. Kałytky, XXVI. 54. Karm.asznyky, XXVI. 55. Karpielarze, VI. 294. Kartochy.. XJXVI. 55. Katołyky, XiXVI. 55. Kauky Siwecki, X;XVI. 55. Kawuny, XiXVI. 55. Kernyczany, XiXVI. 55. Ketlaky, XiXVI, 55. Kinczany, XXVI. 55. Kiszki, mieszk. Nowej Góry, p. .Chrzanów., VI. 2'94. Kizia hołowka, XXVI. 55. Klabusznyky, XXVI. 55. Klyse, Klise, Kliszczak przezw. mi!eszk., Gorców, XJXX. 193. Kłynci, XXVI. 55. KocuriH, )@(VI. 56. Koczuły." p. Hu<:uły, VI. 399. Kołtuny, XVI. 55. Kopacze, XXVI. 55. KOI1oibky,XiXVI. 55. Kosmaczieny, XXVI. 56. Kostryczieny, XiXVI. 56. Kotołupy, XXVI. 56. Kowalszczane, XXVI. 56. Krisaji, XXVI. 56. Krutyhołowci, XXVI. 56. Kryntieny, XXVI. 56. Krywczieny, XXVI. 56. Kryworiwci, XXVI. 56. Krywulaky, XXVI. 56. Krywulane, XX.VI. 56. Kurtaki, X.XVI. 56. Kutczieny, XXVI. 56. Kutiane, XiXVI. 56. Kuczerkownyky.. XXVI. 56. Kyszkojidy, XXVI. 56. L Lisnyky p. Rekszyn żany, XiXVI. 57. Lachy, XXVI. 56. Ladśki ludy, XXVI. 57. w pow, Brze- Ł Łapacani, XXVI. 57. . Łapaji, XXVI. 57. Łem.aky, X:XVI. 57. Łem.czaki, XiXVI. 57. Łerr1k:y.,XXVI. 57. Łupajszkabri, XiXVI. 57. Łupiji, XXVI. 57. Łynci, XXVI. 57. Łypowany, p. Pyłypony, XXVI. 57, 6L Łysz'aky, XXVI. 57. M Magurieny, XXVI. 57. Makohonczyky.) XXVI. 5,7. MałJorosy, XiXVI. 5'7. Mandiluky, XXVI. 518. Masowjany, XXVI. 58. Maślaky, X.XVI. 58; Matulniaky, XIXVI. 58. Matuzienyki, XII. 281. Maziari, XXVI. 58. Maznyci, XiXVI. 5'8. Mazurzy.. XXVI. 58. Marci, XiXVI. 58. Merzki, XXVI. 58. Meżywidci, XXVI. 58. Mieszczanie, XlXVI. 58. Milany, X,XVI. 58. Mi!eszczuchy, XXVI. 58. Miziwczany, XiXVI. 58. Modari, x.xVI. 55. Moskale XXVI. 58. Motuzienyki, XII. 281. Mułaki, XXVI. 58. N Nasuszcznyky.. XJXVI. 5 9. Newinczanci, XXVI. 59. N,iimci, XXVI. 59. Nowosilczuky, XXVI. 59. Nachatnyky, XXVI. 58. Naddniprianci, XiXVI. 59. Naddnistrianci, XXVI. 59. Namulaky, XXVI. 59. Namuliennyky, XXVI. 59. 1 o Opolanie, XXVI. 59. Oros., Oroszok, X:XVI. 59. Otczenasznyky, XXVI. 59. Obderyseło, XiXVI. 59. Obłupykobyła, XXVI. 59. Ołah, JCXVI. 59. p Pazuszany, XXVI. 59. Peczeni, XXVI. 59. Perewidnyky, XXVI. 60. Pidbijtabiwka, X:XVI. 60. Pidhoriany, XXVI. 60. Pidhorieny, XXVI. 60. �I ! :B74 Pidhornyky, XXVI. 60. Pidsosnyky, XXVI. 60. Pidsytnyky, XXIV[. 00. 'Płaj:Q;Wi,XXVI. 60. Podlasiacy, XXVI. 60. Podolanie, XXVI. 60. Pohorieny, XXVI. 60. Pojduny, XXVI. 60. Pokucianie, XXVI. 60. Polanianie, p. KościeHszczanie, 263. Polanicy, IX!X'VI. 00. 'Polancy, :>eXVI. 60. Polanyd, XiXVI, 60. Poleny, XiXVI. 60. Poliszczuky, p. Poleszucy .. XXVI. 60. Polszczaky, XXVI. 60. Poluchy, XXVI. 60. Połonińcy., XXVI. 60. Postolniki, XXVI. 61. Postołati, XXVI. 61. Probyjhołowy, XXVI. 61. ProdaJflojery., XXVI. 61. Pro:pańnawiky, XJXVI. 61. Prusaky, XXVI. 61. Pryhorodnyky, :X:XVI. 61. Pundyky, XIXVI. 61. ~łypony, Pyłypowany, XXVI. 61. Pyrarczuky, XJXVI. 61. PyŻYki. XXVI. 61. III. R .Ralwj,irly, XXVI. 61. Raky, XXVI. 61. Raskolnicy, XXVI. 61. Riszczieny, XXVI. 61. Riżkaczi, XXVI. 61. Riżnieny, XXVI. 61. Rohacz'i, XXVI. 61. if Rozbójniki. XXVI. 62. Roztoczieny, XXVI. 62. Rozulaki, XVI. 92. Rusint Rusnaki, ki, Rusnacy, Ruśniaki, Rusina- Steciowyky, XXVI. 63. Stobrechy, XIXVI. 63. Suhaky, XiXVI. 63. Susy, XXVI. 63. Sy.biriaky, XXVI. 63. Syhotnyky .. XXVI. 63. Symuniaki, XVI. 92. X,XVI. 63. Szkrumy, XXVI. 63. Szlachetczyna, XXVI. 63. Szlachta. XXVI. 63. p. Chrzanc')w T Tumczuky, XiXVI. 64. Tucholcy, XiXVI. 64. Turky, XXVI. 64. Ta'bacniki, XVI. 92. Takożnyki, XXVI. 64. Tamtobiczane, XXVI. 64. Tiudiwcy,. X.XVI. 64. u Ustiericzeny, Ukraińcy .. XXVI. 64. XIXVI. 64. w Wołochy, Werbołozy, XXVI. 64. Wetchiwci, X'x'VI, 64. Werchowińcy, XXVI. 64. Werhuczany, XXVI. 64. Werniaczanie, XXVI. 54. Wohliwci, XXVI. 64. _ Wołosi XXVI. 64. XiXVI. 64. Wołyniacy, ,XiXVI. 64. Wowky, XXVI. 64. Wuszyci, XJXVI. 65. z Zanesysokyra, XXVI. 65. Zaporożcy, XIXVI. 65. Zariczany, XIXVI. 65. Zariczieny..X!XVI. 65. za'rudkowcy, XXVI. 65. Zawitkaji, X,XVI. 65. Zawity, XJXVI. 65. Zawodnyky, ,XJXVI.65. Złodzieje, XXVI. 66. Zwarycze, XXVI. 66. Zwaryczi, XII. 281. Zabużaki, XXVI. 65. zachomyky, XXVI. 65. zadrychwosty, XXVI. 65. zadzielanie, XXVI. 65. Zahreblany, XXVI. 65. Zahu.bipodlwwa,. XXVI. 65. zakordońcy, XXVI. 65. załukiwczany, XXVI. 65. Zamieszańcy, XXVI. 65. Zamieszanyj narid, p. Zamieszańcy, ·XXVI. 65. Synii łatky, XXVI. 63. Szarana, Szarańcza, XiXVI. 63. Szkłrnyky, Szwaby, XiXVI. 63. Szwedy, mieszko Rudna VI. 294. Szic,taki, XXVI. 63. Sztryganiwśki, XII. 281. Szu ty, Szutyci, XXVI. 63. XXVI. 62. Ruśka newira, XXVI. 62. s Saliwszczany, X'XVI. 62. Sekały, XXVI. 62. Selieny, XXVI. 62. Seluky, XXVI. 62. Seły5czuky, XXVI. 62. Senyczieny, XXVI. 62. Słczowyky, XXVI. 62. Sidłaj-pes, XXVI. 62. Słowiaki, XXVI. 62. Sokoliwci, lX1xJvir. 62. Sotacy, XXVI. 62. Stari brykulii. XXVI. 62. Starooibriadcy, XXVI. 63. Stebniency, XXVI. 63. 8'2'5 ż Żiebaky XXVI. 66. Żiebiwc~. XXVI. 66. Żołubaji, XXVI. 66. Żywodery, XIXVI. 66. �8n INDEKS NAZWISK AUTOR6w ORGANIZATOR6w, CZŁONK6w TOWARZYSTWA I OSÓB, ZWIĄZANYCH Z ETNOGRAFIĄ A A K. pt. Kalina Antoni, T. 56,57" 219" 2,66; III. 188. A St. krypt. XX,XIII. 147. Aarne A" XVI. 112; X.XIX. 132; XXXVII. 4, 340. d' Abancourt de FranqueviJle Helena XIV. 345. A"bbaje, XXI. 201. Abbas Hilmi, XIV. 197. Abbot, XVIII. 94. Abdel1rahman Es-Safuri es-sza.faj, Alim szeych, XIII. 144. Abdullah Zinni, XXXI. 156. Abel Carl. VII. 97. A!bien-Verg Salomon, X. 370. Aberg N., XXI. 28. Abisyńczyk Jan Chrzciciel, XXXVIII 371. Abraham, muzykolog, XIIl 172. Abraham Wł.adys}aw, I. 144; X.XIII. 157, 164; XXVI. 85, 87, 89. 133; XXVII. 157; XXVIII. 98, 113, 114; XXXIX. 151, 17'9. Abstemius , XIX., 94. Abu Hanifa ad Dinawari, XVI. 283. Abu-Tammama poeta arabski, III. 216. Acernus p. Klonowicz Sebastian, XiX. 122. Achelis Th., X1XI. 92. Achmatowicz At, XXXI. 156. Achmatowicz Mustafa, XX,XI. 156. Achmet z Bagdadu, X,X~VIII. 2,71. Ackerman Ludiwik, III. 224; XIXXVr. 129. Ad. krypt., X,XI. 109. Adaiewska E, P. Schoultz-Adaiewska .. etnogr. muzyk,o.log, VIII. 324, 32,6. Adalberg samuel, I. 19, 21, 56, 116; VI. 27; VII. 29, 30, 98, 205, 207; VIII. 213; LX. 47, 96, 149,240,368; XIII. 149.., 156, 1519; XIV. 346; XVI. 214; XVIII. 133; XX. 302; .XJXI. 181, 182; XXIII. 50; XIXIV. 94, 95, 97, 99, 100, 102; XJXVIII. 196; XiXXVII. 339; XXXIX. 173. Adam Bremeński, XIV. 218. Adamczyk, inform., I:X. 259. Adamek K., II. 148.,150. Adametz, L., VIII. 38, 44. Adamska 2awistowicz Kazim., p. Zawistowicz Adamska. Adamski XXXI. 93. Adamski St., X'XVII. 162. Adamus Jan"XlXV. 124, 140; XXVII. 165; XlXVTII. 113-115; XXXIII. 147. Adamus St., XI. 103. Adamy Henryk, III. 361. Adelung J. K. , I. 96; IV. 370. Adenes, XV. 171, 178, 184. Adler Guido, I. 187; XIII. 172; XVI. 17:5; XXVI. 87. Adrian Karol.. XI. 211. Adrianowa W. P., X:XVII. 34. Afanasjew A, I. '9; IV. 48, 59, 154, 169, 171, 260.339, 386; V. 3·6, 183; VI. 1'94; VII. 11; IX. 382; lXIV.33, 34. 204; XVI. 44, 353; X:~V. 43; XXVII. 9, Z4.. 26; ,XXX. 119; XXXI. 16-18; XXXII. 82, 84, 86 ~B8" 90, 93,94, 110, 119, 120,123, 12~, 132-135, 138--140, 148, 149, 162; XXXIII. lI, 13, 30; XXXIX. 11 13 30; XXXDX. 2S. Afzel~us 'Arwid August, XIII. 171. Agarkow Mateusz, II. 197. Agazis, XXXIX. 424. Ago'bard, XillX. 11. Agricola, XVI: 359. Ahmed Bey Kawal XIV. 404. Aichel otto,X!xrx. 196. Ajschylos III. 281,. 2,83; VI. 202. AkajemO~, N. F., II. 89. Ak!ba'r Sułtan, III. 220. Akielewicz M., XXII. 3. Alamano Pietro i Giovanni, XIV. 342 Al Bekri,. II. 100; IV. 338. Albert Ignacy, XXXIV. 21, 82, 98. Albertrandy, VIII. 90. Albertus Magnus, Albert Wielki, ·XIIX. 126; X,XVI. 70; XiX:X. 210; XXXI'X. 407. Albin J., XIII. 157. A1bow, VII. 519.,61. Altirecht V. ks. bawarski, XIV. 342. Alcabitius z Toledo, astronom arabs~i, XXVII. 83. Alcobe S" XlXiXIV. 290. Aldrovandii Ulisses, XIX. 149, 150. Aleksander III W. Ks., III. 112. Aleksander z Tralles., XIXII. 44. Aleksiejew M. P., X'XXIII. 137, 138. Alelunas, III. 197. Aleksandrowicz L, XXXVII. 3363'38. AHbaba, IV. 414; V. 183. Alkifron, X,XIII. 3. Allerhand M., IV. 184, 238; V. 52.. 98, 133,.238; XXVR.152;XXXVI.5. Allison, XiXXVIII. 3'92. Alme Wanda, XXV,I. 76; XXVIII. 250. d'Almeras Henryk, IX'.. 127; IX:I.220. Alpatow M., XlXV. 125. Alpenbul1g, IV. 264. Alsso, XI. 430. Altbauer M. XXVII. 35, 36. Alt R. XI. 439; XIII. n. 74. de Alta-8ilva Jowannes, XV, 184. Altonen E., XXXVIII. 442. Alrvarez A. p. Ma,chado. d'Alviella Goblet" VR 198. Amalfi Gaetano, I. 55; XVI. 320. Ambo:rska Wiktoria, inform., IX. 260. Amborski J ....czł. T. L" I. 32. Ambrassat, III. 85, 87. Ambroziak J., XXVI. 140. Amelung W., XXXVII. 128, 132, 136. Ameiseno\\'a, Z.., XiXXIX. 576. . Amira Karol v., X,XIX. 182; XXXVII 400; XXXIX. 174. Ammon, XXI. 245; XXXIX. 424. Ampere A. M., XXI. 82. d'Ancona, XJV. 2'17; XVI. 37'1; !XI.X. 69; XXI. 178. Anczyc Władysław, XIII. 1; XIX. 37; XXXIX.584. �879 Andersen, VII. 33; XV. 46. Andersen Olaf" X!XlXV. 179. Andersson Otto, XVI. 160, 174. Anderson W~lter, XiX'XI. 151, 152; XXXIV. 272, 200 Andree Ryszard XI. 211, 342; XIII. 292; XV. 145; XVI. 41; XVII. 20, 26; XIX. 133; XX. 179, 206. Andress F., ,XIII. 6'9. Andrejew A. M., X'XXVIII. 207, 349. Andrejew L., XIII. 158. Andrejew N. P., XXVIII. 124; XXIX. 127. Andrić N. VIII. 91; IX 19'9. Andrusikiewicz Jan Kanty, III. 227, .228, 272; VII. 219. Andrzeykowiczówna Butowt Magdalena, zbieraczka, VI. 17H, 180. Anenkow J. S., XXIX. 74. Angelis. XXIXVII. 423. Angelov B., XIXXII. 11. Anger, XiXXVII. 99, 100. Angielski Kaz., czl. T. L., V. 200. AIlIiczkow, XiXI. 162, 163; XXV. 121. Ankermann B., XJXII. 19; XXXVIII. 9, 24, 25, 201, 223. Anonim, VII. 223; XVI. 218; XIX. 100. Anonim - P1"otestant, XiX. 91, 9,5. 100, 103, 128, 139, 148, 151. Anonymus Neveleti. XVI. 321. Ansgarius, XXXVIII. 271. Anskd, XXX. 235. Antagoras, XXXI. 138. Antoniewicz Wł., VI. 224; IX. 100; DCX/I.61, 63-66, 70,. 75, 253; :X:XN. 153-155, 157; XXIII. 15(); XXV. ,s. XI. 135; XXVI. 35, 37, 142; X)XVII. 159. 162, 168; XJXVIII. 24ill;XlXIiX. 124; XXX. 1, 3, 5, 9; XJXJXI. 66-69; XXXIII. 147; XiX.XVI. 20, Zl, 180, 341 342; XX'XVII. 472; XIXlXVIII. 450, 451, 453; XXXIX. 262, 356: 625. Antonowicz., IV. 84; VIII. 211; X.XII. 154; XXI. 270. Antoszka (pseudon.), p. Smiskowa z Geldów Antonina, I. 23. Antyfanes, XXIII. 3. Antypater Sydoński, XVI. 320. Anuczyn, Anuczin IV. 77; XX.XIX.7B: de Aparizio F. ,X1XIX:V'I'l.I. 470, 47'5. Apeldoorn L. L. v;; XXVIII. 97. Apollodor, V. 235; XV. 189. ApJloniusz z Rodosu, XV. 189; XXXVII. 131. Apoloniusz z Tiany XV. 190; XXIII. 6. Apollon Tyrski, król, XXVII. 2'2. Apostamba, autor ind., I. 132, 134, Appel, X. 461. Ąoppl K.. VII. 100. Apuchtin A., XlXiXVI. 56. Arany Jan, XiXIII. 168. Aranyi Laszlo, XiXXII. 19. AI1benz, XIII. 61. Arbo dr, IV. 67. d' Arbois de Jubainville, VH. 151. Archimandryta Leonid, II. 83. Arcichowsk,i A., XIX,XI,X. 30, 77. Arctowski H .• XlXI. 83; XXII. 16Z. Arens'1Jlerg Konrad, XXXVIII. 396. Arnaudo'w M. 120. Arndt, VIII. 303, 307, 310, 311, 314; XX:XVII. 358. Arim, 'XIX;.218. Arnold Si... XlXVIII. 149, 165, 168. de Arnsberg Gotfryd, XXXIX. 295. Arnz H., XXXVIII. 37. Arro Elmer, XXI'X. 203. Arseniew W. K., XX-XVIII. 394. Arałan-Bej, XiX'XI. 157. Artamanow P. M., XXXI'X. 81. ArlemidoL XXXVII. 127; XXXVIII. 271. . Artin pasza, XIV. 197, Arystofanes, XXI. 199; XXII. 43. Arystoteles, II. 97; VII. 339; XV. 27; XVI. 283; XXI. 4, 81; XXII. 41; X)()(lTI. 1~, 129, 136, 139, 310; XXXIX. 308. d'Ascolo Cecco, postać legend., XlXVIII. 139. Akslepios, VII. 3. Asmus F., V. 193. Asnyk Adam, XIII. 164. Assanowicz, X!XXI. 116. de AsS'ier Adolf, 'H. 1817. Assorodobraj N., XXXVIII. 338. Asvaghosa, poeta ind., XXVI. 115. 117. Atej król Scytów, XVII. 176. Attyla, I. 117, 234; XIV. 171; XXII. 145; XXXIX. 69, 87. AUlban-Mirotichy, XIX. 183. Aubeton, IV. 61. Aubin, XXXVIII. 201. Auer, XI. 366. Aufrecht, VII. 216. August III, XtXlXIX. 315, 397, 414. Augustin Franc., xXXV. 41. 42, 46. Augustyn Św., I. 227; VI. 21, 227,3:23; XIX. 111; XXIII. 12; XXXI. 13. Au1ard, XXXVI. 157. Aureliusz Cezar, XtXiXIiX.358. Azrelly Kazim., X. 44H; XXXIX. 589. Ausfeld A. XVI. 283. Avicenna., (Abu-Ali-i'bn-Sina), XlX. 150; X:X:XVII. 296; XXXIX. 353. Avril Ph., XXXIII. 137. Aylward M., XVII. 112. Azoulay, VII. 83. Aż-Tauke, chan, V. 107. B B. J. K., XI. 184. Babcock, XVIII. 229. Babelon Ernest, VII. 299. Babiak Mich., czl. T. L., V. 200. Babic L. , XtXtX,VII.434. Babirecki Jan, VII. 237. Babraj Jan, X. 448, 450. Bacciarelli M., XXI. 41. Bach A., XJXIXVII. 448. Bach Iv., X;X;XVII. 433. Bach Jan Sebastain, I. 141. Bachauer, XXI. 164. Bachmann Alfred, XIXVI. 89, 90, 102, 127, 130, 132, 140. 150; XXVII. 161, 168, 200, 201; X!XIX. 121, 154. 211; XlXlXI. 163; XXXII. 186, 188, 194; XXXIII. 147; XXXIV. 258, 291, 298;XtXXV. 172; XXIXVI. 74, 75, 78, 408;XX;XVIII. 217. Bachmann I., XV. 145; XXIII. 172, 173; XIXV. 135, 136, 140. Bachofen J. J., I. l4. 36, 37, 68, 145; II. 97; IV. 354; V. 84, 203; XIII. 56; XVII. 32; XXXVI. 355; XXXVIII. 10, 11, 15. Bacon Roger, alch., XXVI1.9O; XXXIII. 137. Badańczyk Ferd., czl. T. L. II. 96~ Badecki Kar.; XIX. 144; :XX. 314;: XXI. 27'1-276; XXXVI. 66, 75. Badeni J., II. 89, 186, 188. Badeni St., XX. 313; XXXV. 10.31;. .xXXVI.5. Badius J., VI. 359. Badura, XVI. 109. Badura Wine., VII. 111; VIII. 223,. 3'94; I'X. 89, 90, 93." 123, 189, 190, .197, 202, 280, 294--297, 299, 306,' 410, 418--420; X. 31, 352; XVII. 254; X!XJXV.40. Baechtold ...X'XI. 168. Bagiński M., XXXIX, 367. �Hi·------·-·-----·-------!! 880 Bagley, XiX'XVI. 187. .Bagnicka H., XXI. 117. Baidoff-Grossowa P" XXXV. 168. Bajza Józef, XXXII. 9. .Bakon Fr., XXI. 82. .Bal Stanisław, czl. T. L .., I. 32; III. 381; IV. 106, 107, 111, 114, 235, 236, 342; V. 89,. 90, 195, 287; VI. 218, 224, 313, 413; VII. 100, 103, 105, 107., 109, 23,3, 234. 338; VIII. 99, 220, 330; łX. 100, 425, 426; X. 115, 118, 234., 4169;XI. 93-95, 98, 272, 323, 417, 419, 42Q, 421. 424; 'XII. 98; ,XIII. 78, 7'9, 168 265, 351; XIX. 311, 313, 320; XXXVI. 5-1,53. .Balaban M., XIII. 67, 68. Balasits Aug .., czl. T. L., IV. 347. :Bałbin, XVII. 28. Baldassaroni organ., XXiXVII. 423. Balde Jakub, VII. 41. Balenovic V" XXXVI,I. 429. Bally, XXXVII. 315. Balflour H., XIXIII. 35. 'Baliekd, czl. T. L.., VIII. 33'5, 442; XIII. 119. Balicki Sto Wit., XCXJXIII. 147. Balińsroi, XXXIX. 368. Baliński K., XXVIII. 201. B alińsk i Mich., V. 25; VII. 115, 223; XIII. 154; XXVII. 104. Balogh L., XXXVIII. 3,61. Balowa,. XXXIX. S03. Baltazar z Opęcia, iXlXV. 47. Balzer Oswald, III. 3e9; IV. 336, 337, .350; VI. 223; -X. 130; X]1X. 73, 74; IXIX.2, 6, 156; XXV. 17. Bałalbian Józef. ezl. T. L., III. 96, 190; X1X1XV.10. Balaban Majer, XlXX. 23,3. .Bałakirew M., XVI. 1·63. .Bamberger S., rabin, XXV. 133. Bambergowa Fanny, XXXV. 172. :Banach Paweł , XXX. 153. 88t Banach T., IV. 114 117, 342; V. 98; VII. 234.; XlXVI. 140. BandorkoWlicz Jan, astrol., X.XVII. .87. Bandrowski E. czl. T. L., n. 2i88. Bandtkie J. S., XIII. 96; XIV. 27; XXVIII. 137; ·XXIX. 60-62; XXXI. 111. Bandura W" XlXI'X. 172. Banier, VII. 339. Banl1basz Stanisław.,. czl. T. L. X. 237, 463, 46'7; XiXI. 80; X,XVI. 114; XXVII. 68; XXVrII. 255; X!X.rX. W8;XXX. 244; XXXI. 149; XXXIV. 2'98. Baran Józef, naucz. czl. T. L., III. 385; IV. 114. de BarandialI'an, prof, X:XI. 2'69. BaraIl!iec~i~. dr, XlXI. 52, 53; XXIII. 148; IXIX1XN.Ui,. 2'9; xXXVI. 34 Baraniecki Adrian, dr, czl. T. L., XI. 320. Barankiewicz SZ" XJGX])X. 5-80. Baranowska Cel., czl. T. L., l~. 310. Baranowski, xxxnx:. 52'5, 625. Baranowski A., XXXVI. 35, 38. Bar.anowski B., 1.32.. 26,7; IV.342,34'5. Baranowski Boleslaw, XX. 311, 314, 320. Baranowski J., I. 224; XXVIII. 163. Baranowski M.; czl. T. L., I. 2.24. Barański A....II. 96; III. 86. Barącz Sadok, III. 209; IV. 154, 259, 268; IX. 427; X. 371; XXVII. 35; XXx.. 222; XXXI. 121, 124, 127, 13Q, 131; Barącz Stanislaw .. czl. T. L., VII.340. BaI1berini Raf., XXXIII. 138. Barbi, org., XXXVII. 402--404. Bardawelidze, etno gruz., XXXLX . 96. Bardei F., czł. T. L., VI. 224. Bardossy-Schmauck. VII. 199. Barewicz WiJtold, czl. T. L., II. 96. Barić H., X'X1V.125. Barjattarovic M., XiXlXVII. 436. Barkechli Mehdi, XIXXVIII. 475. Barlsch, IV. 284. Bernard, XV. 141. Barocelli !P.. XX,XVII. 360. Barons, XiX!JX. 164. Barszczewski J., XXVII. 156. Baszezewski S., IX:. 34'3. .Bartels Max., 1.53; IV.'96; XiXVIII.9. Bartha, XlXlXVII. 353. Barthel de Weydenthal, XiXI. 161, 162; X,XIII. 159; XXVII. 186. de Barthelem~, II. 108; XXII. 147. Bartholomeus. X!XVII. 60-62. Bartocha Rostislav, XXiXIX. 427. Bartold W" XVII. 2,66. Bartoli, XlXiXVII. 362. BaI"tosiński J., cz!. T. L., I. 268. Bartoszewicz J., XXXI. 111. Bartoszewicz Kazimierz, I. 187; IV. 392; iXl:lW'HJ. 186. Bartoszewicz Z .., I. 20. Bartos Franciszek, II. 32, 95; lV. 3~1; VII.97; VIII. 3216; X. 141; XI. 322; XVII. 23. Bartóky Józef, XXXV. 1719. Bartram N·., XVIII. 229. Bartsch Chr., IV. 390; VIII. 325. Bartynowski Władysław, III. 189. Bartys J., x.x...XVI. 299. Baruch Gustaw.. II. 358. Baruch M., !iX. 311, 419; XIV. 311; XVII. 72, 73. Barwański A., XIII. 17, 18, 94. Barwilński B., XXVI. 140; XXVII. 111; X2LX.IX. 179. Barycz Henryk. XXX'III. 147• Baryka Pi!otr, X. 333; XIII. 149, 150. BaseVli Camillo, XlXV. 141. BasHius Walentyn, alch., XXVII.91. 56 Lud - Tom XL Basiner O., XVI. 23. Basiński St., XlX. 155. Bassanowac dr .•.IV. 266. Basset R., V. 181, 183, 268, 273; XV . 143; XVI. 44. Bassin Bern, XXVII. 76. Bastian Adolf, l. 150; II. 110, 179; IX. 232; XI. 103; XV. 18; XX. 17,9; XXI. 84, 91; XXII. 19; XXVIII.226; XXIX.l2:2; XXXIII. 143; XXXVI. 118, 218, 3'54; XXXVIII. 201; XXXIX. 26. Bastrzykowski A., XXV.135; XXVI. 150; XIXVIII. 248; XXXIV. 147. Bas Franjo, organ., XXXVII. 426, 427. Batchelor J., XVIII. 90. Bateson Grz ....XXXVIII. 393. Bateson H., XXlX,IX. 45. Batko Walerian, XXXVIII. 661. Batko Z.,XlXVIII. 151. Batky Zy:gm., XJXV. 131, 132; XXVI. . 128; XXiXIV. 84, 115; XXXVI. 353. Bator B., czl. T. L"1 VIII. 335. Batowski Al., XiXVI. 92, 93. Batowski Henr., XXV. 105, 108; ;XiXIX.19'7;XXX.264, 266; XXXV. 179; XXIXIX. 442, 443 604. Bauda K., czl. T. L., V. 391. Baud-Bauvy D., XXIX. 207; . X,XXVIII. 477. BaudoUlin de Courtenay-Ehrenkreutzowa Cezaria, XiXI. 103; XXIII. 162; XXVII. 157, 161; XiXVIą 113, 114; XiXiX. 262; XXXI. 163; XXiXV. 172. Baud10uin de Courtenay Jan I. 29, 64, 187; III. 3, 283; IV. 338; XIV:. 48, 2122,534; V. 197, 289, 320; VI. 415; VII. 98, 237; VIII. 77, 78-83, 161, 222, 324, 432; IX. 9~, 316, �882 422; X. 462, 463; XI. 112, 321, 34{); XV. 150; XVI. 416; XXXVI. 35, 40, 46; XXXVII. 314. Bauer M., xxV. 126. Baum Otto, XXXVIII. 354. Bauman E., X'XXVIII. 469. Bauman O., XXXVI. 3:J7. Baumgarten A, XXXVI. 139. Baumgarten Johann (Pomarius). XVI. 360. Bauquier Ch., XV. 34, 3'5. Baur, XiXI. 243. Baworowski W., organ., XXVII. ~4, 99. Bayer, Xl. 111; XX. 2,52. Bayger Jan., czł. T. L., I. 2'68; VI.21, 200, 222; VII. 100, 103, 234, 338; VIII. 98, 220, 221, 330; IX. 100.. 425, 426; X. 118; XVI. 39; XXI. 132; XXII. 161; XXXIX. 2.51. Bazyli, autor staroż., X,XXI. 13. Ba·zylik Cyprian, druk., ·:tn. 109. XXJnx. 3'18. Bachtold ........: Staubli M., X:XVI. 96; XXVII. 142; XXVIII. ~5; XXIX. 121;XXX. 250; XXXI. 45, 144; XXXIII. 13'8; XXXIV. 279. Baker H., XXIXIII. 145. Bączek A, XXVII. 168. Bądzkiewicz A,.XXXVII. 158. Bąk st., XiXVII. 168;XXIX. 1; XXX. 259; XXXIV. 291; XXXV. 179. Bąkowa J .., czł. T. L., VI. 320. Bąkowska A, VIII. 111. Bąlrowski KI., VI. 319; VII. 238; IX. 311; XIII. 61; XXVIII. 134; XXXI. 107. Beach, XXXVIII. 64, 85. Beaddolf, VII. 61. Beals R., XXXVIII. 394. Beauplan, IX. 147; XVIII. 200; XX. 189. Beauquier. VII. 81, 84. Bebel Henryk, I. 20; XXXVI. 355. Bechmann Fr., XlXVI. 99. Bechstein, IX. 289<-291; XVI. 20. Beck H., XiXiXIV.2. Beck P., XVI. 111. Becker Ph. Aug., XV. 171; XX. 237, 238. Beckherrn C ... III. 189. Beddoe, XVIII. 230. Bedier Joseph, XV. 259; XX. 238; XiXVI. 101. Bednarik Rud., XXXVII. 351; X)QXVIII. 356; XXXIX.427-429; 430---435. Bednalt'ska Joanna, inform., V. 220. Bednarski Jan, in~orm., XXX. 199. Beech M. W. H .. XVII. 111. Beecher Stowe, X. 2:22. Beer AUr., czł. T. L., V. 200, 272, 289; VI. 316, 317. Beerowa M., czł. T. L..,. V. 290, 295. Beethoven L., XIII. 174. Behem Baltazar, XiXlXIX. 346. Beil Otto, XXIX. 127. Bekerman JÓz., X1.X1XI. 163. Bekker, VII. 80. Bel A, XIV. 311; XV. 142. Bel Maciej., VII. 7,5. Bela Vikar, VII. 83. Be1icer W. M., XXXIX. 98. Belie A, XiXV. 120. Beltz R., XXVI. 142. Bełcikowski A, IV. 262. Bełm Stanisław, I. 267. Bełza Witold, XiX. 317.., 319; x..XI. 271-273; x...XXVI. 66. Bełza Władysław, XIII.l49, 151, 154, 156, 158. Bełzka Zofia, XXXI. 163. Bembus Mateusz, .. astral., XXVI'I.87. Benedickt R., XXXVIII. 392, 395, 399. Benedykt, chirurg poznański, XXVI. 12. Benedykty, prof.. II. 4. Beneke Kar .., XVI. 114. Benet Edmund, XiXI;X. 85. Benfey Teodor, I. 12, 13, 110; VII. 4.(); XV. 20, 1950-197; XVI. 357; XXVI. 101; XiXVII. 2. Beniowski M. A., VIII. 98. Benis Artur, XI. 327; XIX. 112; :XXVII. 102. BenniQwa.,. X. 461. Bensdorf Józef, XV, 143. Bentke Maks, VII. 111. Bentkowski F., XVIII.130; X,XXVII. 157. Bequinot, XXXVII. 361. Ber Wikt!o.r, XXXIV. 154, 155. Berdiers, XiXXIX. 424. Berent Wł. XXXI. 126. I3ereś Eug., .XlXiXIV. 142. Beretta· H.,dr; XXIX. 205. Berg Gos'ta, XIXlXIV. 283; X,XXI.x. 132. Berger S., XXII. 140, 141. Bergk T., V. 178; XII. 163. Bergmann. XI. 366. Bergson H., XXlXVIII. 412. Berka Aleksander (Biskupski), VII. 97; XI. 91. Bernacki Ludwik, X. 334; XIII. 78, 168, 169, 265; XIV. 195.. 196. Bernadzikowski, czł. T. L. III. 100, 289. Bernard W., XI. 104. Bernardy A, XXIX. 207. Bernat'z Krakowa, astraL .. XXVII. 86. Berneker E., II. 188; XV.57, 58, 150; XVII. 220, .230; XXIII. 47; XXXIII. 29; XXXIV. 117. Bernstejn Ign., I. 185; VII. 236; XV. .143; XXIV. ~3. Bernstejn Mich., XIV. 402. Berson. XI. 203; XXX. 235. Berson Seweryn, VII. 224. Bertram H., XXV. 141. Berwiński Jan, XXXVII. 142. Berwiński Józef, XXXVII. 143. Berwińs'ki Ryszard, IV. 266, 268; XII. 169, 174; XIII. 294; XVII. 150-16; 21. 31; XIX. 126, 145, 147; XXIII. 167; xx.XVI. 8, 12; xx..XVII. 141-148, 150, 152, 154 -159; XXXVIII. 219; XXXIX. 626. Bethe Erich, XX. 216, 242. Betleja T., XXVI. 128. Bettmann, XXXVII. 336. Beyer Hermann, XV. 142. Beyer P., XXI. 168. Bezsonow P., XXXII. 89, 101. BezzenbergierA., IV. 170, 396; IX. 249. Bel Matyas, p. Bel Maciej .. VI. 278, 200, 366; VII. 75. Bębynek W., XXXVII. 170. Białek Władz., XXXIII. 147; XXXIV. 298. Białkowski Leon, XXVI. 140; XXXVII. 4.75. Białobrzeski M., XIX. 117, 153. Biasutti R ....XXXIII. 144. Bidermann, VI. 27'8, 27:9; VII. 197: Biechański W., czł. T. L., VI. 224. Biedermann H., XI. 366; XXXIII. 819, 104. Biedrzycki Stefan, XVIII. 121. Biegele.isen Henryk,. I. 29, 30, 32, 222; II. 92, 93; III. 92, 93; IV. 48, 50, 55, 518,59, 158 264, 4{)0;V. 28, 33, 39; XI. 321; XV. 44, 249, 250, 252; XiX. 154; XiXVI. 109, 150; XXVI1.153, 154.,168; X.XIX. 164. 199; XXIXI. 163; XXXIII. 147; XXXIV. 295; XXXV. 64 66, 67, �~84 69, 184; XXXVI. 35; XXXVIII. 217, 218; XXXIX. 619. Biegeleisen L., XXlXIX. 5:96. Biegunowski M., XX;XIV. 298. Biela Jan, VII. 225, 340; XVI. 235; 0mCIX. 17'9. Bielawski Marian,astroL., X'XVII. a7. Bielawski T., X)X1XVII.289; XiXXVIII. 257. Bielecki Jan, VII. 235. Bielecki Szczepan, XIII. 246-249 .. Biel€cki Wł., czł. T. L., VIII. 224. Bielenstejn A, III. 85; XXXVI. 200. Bieleś Jan.. VIII. 334, 442; IX. 20a; OC. 93. Bielewicz Ant., czł. T. L., VIII. 112, 331. Bielicki Stan., XXXII. 49. Bieliński, xxxrx. 28, 418. Bielowski Aug., V. 371;, XII. 95; XIV. 2&:29, 36, 37, 4()-42, 51, 53, 66; XVI. 258; XVIII. 131, 132; ~VII. 145. Bielska Elzbieta, czł. T. L., II. 96. Bielski- Joachim, XI. 300. Bielski Marcin, VII. 30, 94, 115; lXVI. 412; XtX. 132; XiX. 12-14 23, 39, 87, 91, 110, 119, 120, 129, 132, 154, 193, 196; XXXVII. 280, 281, 284, 300; XXXVIII. 253, 283; XXXIX. 295, 3'()2, 3.w, 341. Bień A., XXVII. 168. Bieńklo.wski J .., V. 190; VII. 23'1; VIII. 92. Bieńkowski Kazimierz, czl. T. L., VII. 111. Bieńkowski P., XXVI. 142. Bi€rmann, XIII. 61. Biernacki, czl. T. L., I. 64. Biernat z Lublina, XDX. 81,. 82, 94, 100; ~X. 91, 150; XXIV. 96; XXXI. 124-126. ',. '( l· ;1 ~85 Bieroński J., czL T. L., VI. 219, 224, 314; VII. 110, 235; VIII. 109, 221. Bieroński W., czL T. L., I. 64; VII. 110. Bierska Franc., inform., XVII. 60. Bilbo, XXXIX. 425. Bilińska Agnieszka, inform. VIII. 417. Biliński F., IV. 231; VI. 224. Biliński T., XXVII. 168. Binarow.a, XXX. 244. Binkiewicz E. R., XXXIX. 422. Birdwood George, XXIII. 176. Birecki Tad., XXiXI. 167. Birk SixL, XVI. 360. Birkenmayer J" XXXIV. 291. Birkenmayer L., XXVII. 81. Birk€t~Smith, XXIX. 135, 136, 13B; XXXI. 153; XXXIX. 92, 93, Birtinger, XVI. 15. Bi'skupski L.., p. Berka Aleks., V. 32:();VII. 97; XVI. 2·35, 416. Bitner Z" VII. 94; VIII. 809, 219, 220. Bivont K., V. 179. Bjelokosic, V. 2'80. Blach Samuel, XlXV. 134. Blackmann B. A .., XVII, 112, Blade, VII. 83. Blahy A, XXXVIII. 357. Blajda Cz., XXXVIII. 222. Blanc G. A, XXXVIiI. 360, 3·62. Blanchet A, XlXII., 60., 61. Blatt Gerson, II. 7'4, 188; VII. 111. Blau Józef, XI. 212; XII. 339; XVI. 115. Bleck D. F., XXXVII. 89. Bl€ichsteiner, dr.) XJXVII. 150. Blemont, VII, 83, 84. Bleurer, XiXIII. 54. Blicharzowna W., XXXIV. 291. BlinJo.w A J., XXXIX. 56. B1iziński JÓz.. XIII. 152. ł Bloch Adolf, IV. 327. Bloch Mojżesz, IV. 184. Bloete, XV. 183. Blow Samuel, XXX VIII. 86. Blumberg Maria, X. 368: Blume E., XXI. 28; XXV. s. II, BlumenJbach IV. 61; XiXI. 82. Blumenfeld, inform. leśniczy, III. 226, 228, 242, 250, 2~1. 272. Blumenfeld Ch., X1XiXI.163. Blum-IKwiatkowski, XXXIV. 290. Blumówna Helena: X1XiXVIII. 335. Bliich€r, XUI. 7~. Bliimml E. K., XV. 47, 144; XVI. 335, 411. Blachowski Stef., X;XIX.269. Blachut Augustyn, XI. 196. 3U. Błażewski M., VII. 30; XXXI. 126. Blażowski Marc. XIV. 86; XXXIX. 32'9. Błoń·ski I., XXXVIII. 462. Boas F., XXXII. 101, 112, 121., 123, 126, 144; XXXVI. 113. Babek Wład., XlXV. 141. Boberówna J., rys ..' VIII. 335; X. 178-180, 185; XJXiXV.13. Bobiatyński Ignacy, XlXJXI. 29, 30; XXXVII. 289. Botlkowski Ad., XIXIXI.163;X,XXIII. 147. Bobowski M,. XlIX. 'l()5; X.X. 70.. 154. Bobrowicz Łukasz, ezl. T. L., I. 32. Bobrzyńska Bron., czl. T. L., I. 224. Bobrzyńska M., czl. T. L .., VIII. 335. Bobrzyński, XIII. 61; XlX. 41, 42, 156. Babrzyński Mich., X1XJXV.8, 179. Boccacio. X. 366. Bocaric Sp., XXXVII. 430. Bochenek Adam, X. 127, 472. Bocheński Zbign., XXXIII. 147. Bock, XV. 251. Bockhill W. W., V. 293. Bocza·równa B.. XXXVI. 84. Boczarski, XXIV. 95. Boczkbwski P., ofiar., XXI. 42. Boder-Sauer Dorota, XXXIX. 508. Bodin J., XXX,XVI. 185. Bodinus, XIX. 144. BodjanskL XXI. 162. Bodowski, alch., XXVII. 93. Bodrero Emil, XXIX. 201, 206. Bodzanta, II. 313. Boege W., X.XXIX. 269, 270. Boehm Fr., XXXVIII. 194, 202. Boer R. C., XX. 225, 245. Boermann Wil., XXXV. 1719. Boettischer Ad\oolf. I. 221; II. 189; III. 86. Bogajewskij, XXXIX. 67, 70. Bogatyński Wlad" XVIII. 58; X:XVIII. 163, 165, 168; XXXI.l63. Bogatyrew Piotr, X!XV. 121: XXVI. 126; XXI'X. 1()7; XX:XIV. 296; XXXV. 129; XXXVII. 3'50; XXXVIII. 3'52; XXXIX. 27. 28.. Bogdanow Anatol, XXI.98; XXXI·X. 3r 78. Bogdanowicz A. E., IV. 392; V. 45; XVII. 39. Bogdanow~czówna, XV. 71. Bogiszic Baltazar, V. 280; XVII. 106; XIXliX. 112; XXXIX. 163. Bogomiłow B., XXXIX. 13. Bogo,raz-Tan W. G.., XVII. 51, 265; XXV.2; XX'XVII. 100; XXXVIII. 346; XXXIX. 3. Bogucki M., czl. T. L" V. 295; VI. 316. Bogusławski, XXIV. 87. Bogusławski E., VIII. 111; IX. 196; X. 12'6; XVI. 335. Bogusławski W., VII. 237; XXXIX. 5'73, 603. Bogusz Adam. X:XI. 56. Bogusz Michał, czł. T. L., II. 288. �886 Bohdanowicz, II. 210, 211, 217; III. 384; IV. 370; VI. 18, 19" 26, 231. Bohm Jarosław, XXXIX. 427. Bohomolec Jakób, XIII. 232, 255; Xlxv. 78; XXiXVII. 304-306; XlXXVIII. 264; XXXIX. 304. Bohusz, XII. 171. Bohuślan, XXX. 229. du Bois Cora, XXXVIII. 3M. Boisacq E., XXXIV. 4. Bojanowski, E., IV. 59. Bojeczko M., inform., XXVII. 31. Bojko Jakob, IX. 88, 89., 259; X;XiXIX. ą03. Bodrini M., XXXVI1.30o. BolesŁaw. II, ks. Śląski, XXVIII. 123, 127. Bolesław II. XIII. 37. Bolesław Chrobry, p. BolesŁaw Wielki, II. 116; VI. 282; XIII. 53, 55; XIV. 315; XIX. 75; XX. 215; .xJXV. 105. Bolesł.aw Długi, II. 116. Bolesław Krzywousty, II. 116; VII. 162, 163; X.XXIX. 3S0. Bolesław Ły'sy, XIX. 127. BolesŁaw Śląski. XIII. 61. BolesŁaw Śmiały, IV. 52. Bolesław Wi'elki p. Bolesław Chrobry, II. 78, 139; V. 299. Bolesław Wstydliwy, VIII. 262; XIII. 59; XIX. 145. Bolesławiusz K., XXJXVII. 286. Bolko, II. 195. Bolklo Cieszyński. II. 124.. Bolko Opolski, II. 124. Bolinder Gustav, XXVII. 155, 168; XXVIII. 249, -?50. Boloszjel T., IV. 95. Bolte J •.. XV. 144; XVI. 321, 356; •XlXlr. 209; XXVII 2 26, 30; XlX'VoIrrI. 194; xxx.' 83, 104; XXXI. 23, 125, 12& 134; XXXII. 2., 149. v. Bolz Rufach p. Rufach v. Bolz, XXX. 171. Bolsunowsk,i K., czl. T. L., II. 189; V. 89. 100, 293, 294; VI. 222, 306; VII. 238; IX. 195; XI. 417; XVI. 335. Bombadilla, XXXI. 128. Bonaid, IV. 356. Bonarek st., XXVI. 140. Boncherie N., XXXVII. 576. Boniec!{i, X'XI. 130. Bonvensin de la Riva, XXII. 71. Boomans Danis, XXVII. 153. Bopp Fr.,.. I. 98, 100, 101; XXXVII. 310-312. Borawski Aleks., XXI. 246. Borbiro, V. XXXVIII. 470. Borchardt JÓz., XIV. W7. Bordier, XXX. 11, 12. Borelli J., VII. 64, 65. Borenstejn bursztyniarz, XXXIX. 403. Boreux Kaml, XIV. 193. Borkowski- woj ew. poznański, XXVIII. 125. Borkowski Ad., XX.XIX. 291. Borkowski JÓz., XIII. 152, 159;. XIV. 243. Borkowski Stan., XXXV. 172. Bornemann S. V. O., XXXVII, 38.. 68. Bornstejn J., VIII. 89. de Boron Rob" ·XVI. 218. Borowiecka T., VI. 219... 224, 314; Borowiecka, czl. T. L., VIII. 331. VH.235, 238; VoIU.221; X.235, 237. Borowy Biotr,X1XXV. 11. ' Borowy Wacł., XXHI.1.2.3;XXXVI.22 Borucki Aleks., XXVIII. 142. Borucki K., XXXVI. 394. Borysiewicz B., czl. T. L., I. 64. B()rzemski Antoni, XI. 112. Borzyhady, I. 183. Borzyk Hugo, II. 189. Borzywojowicz, XVII. 25. Bosanquet, XV. 141. Bosman, VI. 339; VII. 2. Bossert H. Th., XXV. 106.. 107; XXVI. ISO; XXXIV. 88, 90, 132; XXXV[:I. 289.. Bostel F., XXVIII. 161. Boskov:ie S. P., XXIX. 198, 201. Both .. XXXVI. 149. Botto Jul., V. 303, 30'7. BougainV'ille, podróżnik, XXXVIII. 278. BiQugerte, II. 98. BougIe C., X:XXVI. 146. Bourbon de stefan, XXX. 91. Boure Henri. XXIX. 134. Bourke J. G., XVII. 3. Bouron Etienne, III. 171. Bourton, VII. 80. Bouthors, II. 108. . Boven, V. 293. Boyd W., XlXXVIII. 400. Bockel O., XV. 144.. 145; XVI. 417; XiX.!. 167. Bockenhoff, XV. 144. Bohm Fr., X\XII. 36; XX'XIV. 17.. Bohme E .., x:xrx. 151; XXlXIII. 45, 47. Bohme Magnus, I. 184; Ill. 171, 172. BOhtling K. O" XIII. 162; XIV. 243; XXXVII. 109. BOlsehe Wilhelm, X. 432. Brachvogel A. L., XXXIX. 3,10. Bracia Joannes et Olaus Magni, . XXXIX. 350. Bracman, XXXIX. 278. 282. Brae V., IV. 265. Brailoil C., .xXXVIII. 47'5; XXXIX. 499. Brajersk.i Tad., XXXVII. 372, 448, 450. Brarnberger J., XVI. 232. Brandes K .., IV. 356; XVI. 320. Brands<:h Gottlieb, XVI. 111, 114. Brandt Ad., XXXIII. 137. Brandt B., XIXIII. 148. Brandt J., IX. 299; XI. 353; XXVIII, 180, 182; XXXVIII. 369. Bransford J. F., V. 293. Brant •.XIII. 157. Le Boos G., XXXVI. 154-155., 157. Bratanic B. XXXVII. 427. Brauta Br., XXVI. ISO. Braun, I. 92. Braun A" XX-'V'I,])I.163. Braun Charles, XX'XV. 179. Braun Radcliffe A. R .. XXXVI. 111, 117. Le Braze Anatol, V. 269; X. 221. Breal€ M., V. 178. Brebent, ViI'I. 7, 23. Brehm, II. 104; XV. 182. Breitmeier Miecz., XXXIII. ]47. Bremeński Adam, XXXIX. 350. Brennekówna Miecz., XXXIII. 147. Brenner O. dr, IV. 1,17, 279. Brensztejn, III. 190. Brensztein Michal, VII. 337; VIII. 88; I,X. 301; XI. 203; XIII. 344; XVI. 318, 319. Brentano, V. 370; XX. 218. Breonio Veron, XV. 142. Brettschneider H. G., XXXVIII.290. Breughel Piotr, mal., XXXIX. 32.7. Breuil H., XXVI. 33; XXXVIII. 30. Brew J. O., XXXVIII. 397. Breza Krystyna, XXXIV. 298. Brezgo Bolesław, XXV. 52; XXVI. 127, 142. Brgi.c L., XXXVII. 434. v. Brie L., XXXIX. 154. �888 Brinton G. Dan., VI. 216; X:X:I. 84; XXXVIII. 13, 15. Bri?Con S., XXXVIII. 47,6. Broca P.,' I. 225; IV. 61, 66; XVII. 242; XVIII. 232; XXI. 4, 5, 8, 16, 98; X:XlJ. 14'3; XXXVI. 71; XXXIX. 78. Brockhaus, XXXII. 103. Brockhausen Elsa, XVI. 114. Brodackli, czl. T. L., V. 28-9. Brodnicki, XII. 139. Brodziński Kaz., III. 354; IV. 32.; 33, 37, 47; VIII. 209; I'X. 31; X. 195, 237; XII. 17,1; XVrII. 130; XXII. 1319;XXIXVII. 308; XXXIX. 303, 428, 578, 581. Bnomowicz J., czl. T. L .. VII. 338. Bronicz S., XXXVIII. 451, 457. , Broniewski And., czl. T. L., I. 32. Broniikows~i Kazimierz, czl. T. L., I. 32. Bronisch Gotthelf .. 111. 86; V. 180; IX. 91. Brooks, XXXVIII. 344. Brooms F. iR., X;X:XVil'II.387, 3'99. Bros Chanoine, XlXI. 269. Le Brosses, VII. 33i9. Brossig Alf., XXVII. 165, 168; . ,XlX:XV. 17'9. Brossman WI•. czl. T. L., VIII. 112. Broszek, XX. 273. Brown A., XX:XVIII. 8. Bli(}wn Mason I, VI. 23. Browne Wade, podróżn. ang., III. 235. Broz J., XXV. 95. Brożek Jan, astroL. XXVII. 87; XXIXI. 163. Brożek Ludwik, XXXV. 172; XXXVI. 396. Bruchmann, XX. 207. Bruchnalski Ą, XXXIV. 265. Bruchnalski K., I. 30, 32, 61. 62. 889Bruchnalski Wilhelm, czl. T. L., red. "LUDU" IV. 394; VI. 218, 313, 314, 413; VII. 30,100, 150, 218, 338; VIII. 218; IX. 100; X. 375, 376, 460; XI. 92, 93, 95, 295, 296, 321-324, 340, 418, 419, 423; XII. 95, 98, 193, 225, 347, 348; XIII. 75, 78, 164-168, 265, 351; XIV. 195; XV. 46, 158; XVI. 217, 360; XVII. 289; XIX. 37, 8Q, 92, 94, 103, 108, 115; XJ(. 20, 153 297, 311, 314; XlXI. 71, 75, 153; XXIII. 152; XJ(X. 9ll; XXXVI. 11, 40, 53" 60, 62, 66, 67, 69,7G-75. Brudzewski A. :XXXVII. 150. Brues Al., X,XXVIII. 400. Brugger, iX'XXIX. 486. Brugmann, I. 106; IV. 57, 265; X'X!XVII. 311. Brugsch H., XII. 333. Bruinser, XiXI. 17'8. Brun W" :XXI, 70. BruneI J., XXiXVII. 133, 134. Brunhes J.• XXXVIII. 202. Brunner H., XXVI. 8. Brunner K .., \XlVI. 112. Brunnetiere M.,X. 370. Brunon z Lukki, XV. 182. Brunot L., XiXiXIV. 91. Brunow N., XXV. 125. Bruston Charles, XXII. 38, 61. BrUckner Aleks., I. 23, 56.,.223, 224; II. 86-87; III. 85, 368; V, 382; VI. 408" ~09; VIT. 39, 1,65,236" 237, 337; VIII. 94, Ul, 219, 394., 395, 400, 427; IX. 88, 197, 244 413, 415.,. 428; X. 110, Ill, 114, 35L 462; XI. 99, 280, 352; XII. 323; XIII. 13, 49, 3~9; XIV, 35. 65, 158, 315, 319, 350, 352; XV. 143, 150, 222, 249" 250, 251, 253; XVI. 33, 36, 111, 155, 185, 216, 217. 231, ~37, 326. 372, 416; XVII. 22, 2B, 34, 73 115, 124, 164, 181. .i8i; XVIII. 93: 113, 114. 22·6; XIX. G6,' 75, 77-79, 89, 91, 105, 108, 112. ~16, ,118, 125, 130. 144; XX. 11, 71, 89, 126, 153, 164, 189, 200; XXI. 162, 163; XXII. 2~ 3-7, ID, 11, 21; XXIII. 51, 147, 160, 166; XXIV. 81, 93, 102; XXV. 47, 78, 120-122 124, 126, 141; XXVI. 16, 132..,140, 142; XXVII. 3, 5, 7, 5:9, 108" 120, 121, 143, 152, 162. 168;. XXVIII. IlU, 187, 207, 210; XXIX. 171, 176; XXX. 213, 216; XXXI. 13, 83; X!XXII. 4-6, 177, 17e; XJXXIII. 11, 12, H7; XXXIV. 51, 57-159, 173, 174. 17;9, 18-0, 291; XXXV. 64, 65, 69, 71, 72, 74; XlXIXVII. n, 337. Bry de Teodi:Jr, :XXXI. 128. Bryant, VII. 33'9. Bryce James, VI. 218. Brychówna, XXXV. 180. Bryk J., VI. 224; XXV. s. XI.; XXVI. 131; XXVII. 88, 189, 200; XXX. 187; XXXIV. 2'66. BryI Jan. II. 189. Bryniarska Elżb., inform., XXX. 198 Brzeska W" XJXXVII. 455. Brzęczkowski St., XiXVII. 163; XXXV. 180. Brzostyński Adam, etno muz., X!XXV. 14. Brzozowska St., VIII. 220. Brzozowska Ur., ,XIXlI.19. Brzozowska Fr., III. 85. Brzozowski K. M., IV. 389--392. Brzozowski Kar... XX.I. 79. BrzozQ,wski Karol, I. 32, 194; IV. 58, 156, 160. Brzozowski Stanisław:, czł. T. L., I. 32. Buber Salomon, I. 187. BUlbicz J., XXXIII. 148. Buchanan Je:'zy, II. 98; XXXI. 129., Buchberger, XII. 339. Bucher, XIII. 61. Buchner Eberhardt, X.XVI. 70. Buchner M., I. 153; XiXIII. 34. Buchowiecki J •. XXV. 129. Buchtela, XXVI. 30. Buck P: H., :X::XXVII. 376; XXXIX .. 87. Buckle, I. 10; VI. 208. Buczański W., VIII. 00. Buczek K., XXXIX. 603. Buczyńska M., X:XVI. 128. Buddingh, xXxnr. 11. Budge Wal., !XJVI. 284. Budny XiX. 126. Budz~owski, czl. T. L., I. 64. Budzyński Alf., XXV. s. V Buffon, XlXI. 4. Bug Kaz., XlXV.. 123; XXXIV. 50, 64.. Bugiel WL IV. 46, 59; VII. 79, 83, 88; ViU. 212; X. 35'1; XV. 39; X:Xll. 1~; XXV. 141; XXVl!. 3•. 5; XXIX. 164; X'XXJ:I. 3, ~. Bujak Fr., V. 3'91; VII. 3,31; VIII.. 111, 168, 317; liX. 253; X. 92, 332,. 366, 47,2; XI. 181, 224, 418; XIII. 61; XVI. 56" 5'8, 59; xVn. 124, 206, 211; XX. 15·6; ,:X;XI. 49, 71; XlXII. 162, 163; XX.UI. 150, 160; XlXV. 2,9, .. 32, 33, 99; XXVI. 140, 143; X.XVII. 87, 149, 175; XXIX. 125; XXx. 242; XXXII. 1; XXXIII. 148; XXXIV. 291; X0{IXV. 30, 31; XXXVI. 74, 78, 223 225 226. 228, 242, 2~ 50, 378; XJX~VIII. 451, 45·7; :X;XXIX. 595·, 596. Bujak Marcin, IX. 293. Bujak S., X.XV.I. 143. Bujnicki Kazimierz, VII. 207,. 229. �891 890 ~-: Bukowiński Wł., VII. 37. Bukowski Jan, mal.,' X. 106; XV. 37tl; ,x)GXV. 30, 37. Bulat P. K., XXV. 121. Bulanda Edm., XXXIV. 279; XXXV. .180; XXXVI.32 .. 107, 368; XXXVII. 32, 360, 380, 410; XXXVIII. 28, 214, 222, 367, 451,.. 452. Bularda J., XXXVI. 394. Bulas K., XXVII. 165.. 168. van Bulek G., X1XXVI. 112, 120; XXXVII. 38, 68. Bulmerinck, X. 245. BuŁawski R., X:XVI. 143. Bulhakow.. XXXIX. 61. Bułhakows'kij, XVII. 25. Bułkowicki, IV. 341. Bunak, XXIXIX. 96. Bunikiewicz Witold, XXXIII. 148. Burchard z Wormacji, X'VII. 37; XIX, 137. Burchard z Wurzburga, XXVIII. 100. Burchardt, II. 216; XXIV. 10. Burchenal El., XXX:VI'II. 478. Burdach K., XVI. 218. Burgemeister, XVII. 2. Burghalter, XXXIX. 507. Burene, XXI. 86. Buronzo Vince21o, XXIX. 205. Bursa Stanisław .. II. 96. Burton, <podróżn., VI. 2'4, 25. Busch, XIXIII. 167. Buschan, XXIII. 45, 46; XXV. 5, 126; XXXII. 9U, 100; XX:XIV. 186; XXXVII. 119, 120. Busłajew lingw., I. 19; II. 114; III. 288; XX,X:rX. Z8. Bussler L., VIII. 327. Buszek J.,czł T. L., V. 391. Butinow N. A., XXXVIII. 351, 354; XXXIX.45. Buttler Woo.XXXIX. 258. Buttmann, VII. 339. Butwiłł Daniel, inform., XIXIX, 57. Buzek JÓz., XI. 426; XVII. 252-254. Buzuk P., XXV. 123. Bużek And., XiX:XIV. 291, 298. Bucher K •. VI. 213, 214; XXI, 168. Buchner, I. 40; 43; IV. 97. Buhler A., XXXl1X. 485,487, 507, 5{)8. Buhler Ch., XXVII. 146; XXVIII. 102. Hillin Stan., XXXV. 180. Buller .. X:XXVII. 315. Bullner Mansfeld, VII. 297, 298. Burger, IV. 34, 45; V. 27, 28, 29; VII. .231; XIX. 69. Bychowski G., XXX. 11. Byhan A ... XXIX. 135; X'XX. 240; ,x,XXVII. 126. Bykowski L. J., XlXI. 132; XXIX. 141. Bykowski S. N., Y..Y..XliI.181. Bylica Marcin, astrol., XXVII. 8r. Byron J., X!XXVII. 377. Bystramowa A., org. ,XXXV. 31. Bystroń Jan Stan., I. UlG; II. 126; V. 292; VII. 30" 3'4, 36, 225; OC:VI. 235; XV:U. 106; XVII'I. 92; lXiX'. 296; XXI. 71, 7'5,93, 162" 173177, 17;9; XXII. 7, 9,63., 159, 160, .163; XXIII. 51, 89, 112, 115, 147, 150, 156, 157, 15~, 161, 187, 188; ;XXIV. 85, 93; X!XV. 99, 103, 104, 121., 123, 136, 141; XXVI. 47-54, 56, 61-63, 66, 89, 12'5, 130, 134; 150, 151; X!XVII. 6, 9, 11, 22, 24, 110, 148, 152, 154, 157, 169; XXVIII 107, 184, 226, 228, 235; XXIX. 120; XXX. 76; 97, 106, 184, 245; XXXI. 83, 161, 163; XXXII. 40, 148, 174; XXXIII. 112, 140, 148; XXXIV. 156, 288" 289, 291; XXXV. 34, 35, 51, 172., 180; XXXVI. 52, 72, 83, .88, 175, 342,408; XXXVII. 339, 418, 449; XXXVIII. 20Z.. 207, 216, 218, 221, 336, 338, 451; X'XXIX. l703, 17<9 ...599, 603, 604. Bystrzycki, VI. 71. c C. Z. p. Z. C., 1. 144, Caesarius z HeiJsterbachu" XIX. 119; XXXI. 129. Cagliostro B., lXXXVIII. 271. Caillemer, II. 298. Callegari M. XJX:XVII. 361. Callier Edmund I. 23. Calmann L. XXV. 125. Cała M., X1XVI. 140, 143. Cambaue P., XXXIII. 17. CameraJrius R. J., .xXI. 229. Camper, IV. 61. Candela P. B., XXXVIII. 400. CantiJpratano Tomasz, XXXI. 17. Canzius, XX:XIIX. 350. Capot-Rey R., XXXIX. 132. car, XIII. 61. Ca:ram.an Petru, XXXIV. 291, 298; XXXV. 172, 180. Carava.glios, XXIX. 20'7; lXXX. 249. Candanus Hier., XXVII. 77; XXXVIII 2'39, 27'1. Carie Ant ... V. 284. Carleton Allen Kemp, XXXIX. 154. Carlon J., V. 81, 274. Carner, IX. 232. Carnoy H., VII. 80; XXI. 269, Caro Jechesk,iel, rabin, czł. T. L...I. 32. Carosi I. F., XXXVIII. 289. Carpini !Plano, XXXIII. 138. de Carpini J., x.X.XVI. 351. Carpzov, X. 251. Carteret, XXXVII. 377. Cartiez. I. XXXVII. 367. Carusi Evaristo, XXIX. 151, 152; XXXIX. 167. Casmann O., XXI. 82. CaS'sel, V. 370; XVI. 15; XXI. 231. Cassirer, X:x.xVEI. 312. Castalli, XXXVII. 3,60. Castren, VI. 244, 322; VII. 28; XVII. 10. Castrin, XXXVII. 103. Castro de Franc., 'XXXI. 152. Cathrein W" XXXVII. 395. Catlin, VI. 230. Cavanna Jan, cm. T. L., I. 32, II. 374. Cavazza F., XXXVII. 385. Cayles, XXII. 61. Cegielski, VII. 227; XIX. 107. Cehak Aug., XXXIV. 291. Cehakówna Helena, XXVII. 192; ~XXIX. 2158. Cekrops ustawod., H. 103. Celicho~ski Z., I. 64, 266; IV. 116, 237; VI. 223; VII. 30, 31; XIX. 8S, 89; XX. 152; XXVII. 108, 110. Celtis, XIX. 124; X!XVII. 77. Cemino C" Xx.:X. 175. Cenar Edward, czł. T. L., II. 288. Cennini, XXX. 171. Cenova Fllor.ian, Ceynowa, I. ZO; V. 321; VI. 310; VII. 97; VIII. 314; XVI. 416; XXII.64; XXIII. 118, 121; XXVIII. 30, 31. Cercha Stanisław, II. 189, 220, 373; VII. 222, 224; XIV. 167; XXIII. 152; XXIX. 102; XXXIV. 266; X,XXIX. ,5IS7,588. Ceremuga Jan, czł. T. L., VII. 110. Ceriton Odo de, XXX. 91. Cerulli E, XXXVII. 360. Cesariusz z ArIeS', XXVIII. 100. �893 892 Cezanne p" XXXVIII. 334, C€zar, I. 151. Cezar Juliusz, VII. 150, 151, 157; XI. 35'2. Cętnikowa St., XXXIX. 367. Chabas, XII. 333. Chadwick Mu.nro H., XX. 216, 231. Chajes J., IV. 346; XXx. 270, 271. ,Chajewsk'i W" p. ChleboradzkiAnt., XXXIX. 413. Chalati.an Bag'rat, XVI. 113. Chalański M., VII. 233. Chalasiński I., XXXVIII. 33, 338; XXXIX. 597. ChalUJbiński Tytus, dr, VII. 225; XV. 157; XVI. 62;XXIII. 148; XXX. 76; XXXI. H6, 148, 149; XXXIX. 315. Chamard E., XVI. 15. Chamber, XIX. 69. Chamberlein, I. 184; XXXII. 154, 1~5; XXtXIX. 424. Chamblis Ch. E., XXXVIII. 405. Chamiec Ksawery, VII. 336; VIII. 321; XVII. 71. Chaminade, VII. 88. Champion E., XXXVI. 135. Champolion, XlII. 332. Chandlerówna Helena, czł. T. L., V. 295. Chantepie de la Saussaye-BerthletLehman, XXXII. 170; XXXIV.2. Chapple E. D., ,XXXVIII. 315, 384; XXXIX. 45, 50, 62. Charcot. VI. 3,99. Charles S. I., XXI. 270. de Charencey, VII. 87. Charpentier I., XXXIV. 65. Charszewski Ign., XI. 30..'1. Chassinet, XIV. 197. Chattopadyay, XXXVIII, 47'6. Charu7.in, Charuzina W., XVIII. 227, 229; XXVIII. 10; XXx. 9; XXXIX 89. Chavannes, XXI. 4. Chełchowski K, XXI. 80. CheIchowski D., dr, III. 325; IV. 49, 159, 167; V. 43, 182, 184; VI. 20; VII. 226, 233; XVI. -350. Chel'bulier A. E., XX,XIX. 499, Cherbnrg Herbert, XXXIX. 176. Cherry Fran!;ois, XXXIII. 137. Chętnik Adam, Ch. A, VI. 116; XXIII. 151, 153, 172, 17(3; XXVI. 127, 151; XXVII. 169, 200; XXX. 242; XXXI. 163, 174; XXXIII. 141; XXXIV. 265, 2'66,291, 298; XXXV. 172, 1l~0;XXXVII. 412; XXXVIII. 215, 230, 440; X,X,XIX. 35'5. Child J., VII. 233; XXIII. 113. Childe V" XXXVIII. 385, 3'97. ChildeLert II, dekret o czarach, XXV.9. Chleboradzki Anton i, p. Chajrewski W. Chelb')\Vsk~ Vin 146; lXV. 250. Chlel:hwski A., XXIII. 154. Chlebowski Br., VII. 237; VIII. 223; IX, 111, 427; X. 239; XI. 419; XXVII. 123. Chlebov's~i Karol, V. 227; VI. 319; IX. ::10, 311. ChleboV\ski P., VII. 42. Chlingp.nsperg-Berg, XlI. 339. Chłedowski, I. 20. Chłopk0wna J., XXVI. 143. Chmar;-yński G., XXXVI. 395. Chmiel Ad., IX. 422; XXIV. 105; XXVII. 161. Chmielewski K., XXXIX. 357, 359. Chmielewski Tadeusz, czł. T. L., IV. 117, 235; V. 198. Chmieliń~ka Aniela, XXV. 141; XXVIII. 28; XXIX. 15'8, 163;., XXXIII. 80, 143, 148,157; XXXIV. 298; XXXV. 172; XXXIX. 619. Chmielnicki st., x..XI. 164. Chmielowska Zofia, czł. T. L., II, 96. Chmielowski B., II. 20; IV. 325; iX:rU. 294; XXI. 231; X,XII. 150; XXUI. .r-67; XXVIi. 123; XiXX. 2oo; XXXVII. 288, 290, 2,91,~, 297, 300, 304-306; XXXVIII. 247, 252, 253, 264, 2.66, 273; XXXIX. 300, 306, 3~. Chmielowski Piotr, IV. 32, 40, 253; V. 23, 28; X. 3'94; XI. 293-2195; 302; XVIII. 122, 123, 125; XIX. 89, 107; XXXI. 12. Chociszewski J., I. 210; II. 12,5;,IX. 293; XIX. 37; XXXV. 12; XXXIX. .57'6. Chodakowski Zori.an Dołęga, .p. Czar_ nocki Adam, II. 94, 95; III. 93, 94; IV. 35, 237; VI. 402; VII. 223; VIII. 426; XV. 137; ,XVI. 269; XIX. 74; XX. 192; XrXII. 154; XXIX. 17'9; XXXVI. 8, 12, 89, 92-94;96>-106; XXXVII. 145, 146, 3'40 ChDrdo~iecki Daniel, malarz tj'lpów lud., XX,XIII. 151;X,XXVIII. 267. Chodynicki K, XXVI, 134; X:XVII. 169. Chodzidło Teofil, XX,XVII. 98; .xxXVIII. 410; XXXIX. 486. Chodźko A, XI.II. 15'1; XIV. 403. Chodźko Dominik, II. 94. 95; IV. 40, 150 251; V. 2B, 39; VIII. 209. Chodźko Dominik, II. 94, 95; IV. 40, 150, 251; V. 28, 39; VIII. 209. Chodźko Ig., XXI. 151; XJXIII. 123. Chodźko Leonard, XX,XIX. 580-582. Chlojnowski, zbiory, XXII. 155. Chojnowski Józef, III. 87. Cholewa M., IX. 132; X:XXVI. 225, 250, 256. Cholnoky E., XXXV. 180. Chomiński, XXIII. 153. Chomiński O., XXX. 258. Chopin Fryderyk, I. 193; III. 122; XIII. 174; XXI. 33,35; X,XIX. 130. , ChoroWoiczowa A, XXI. 165; XXIII. 161. Chotek K, XXVII. 152,200; XXVIII. 240. Christ, XVI. 320. Chro:boczek Eweryk, XXXIV. 291. Chrobot Stan., XX,XUI. 148. Chrzanowska Paulina, XXXIX. 444. Chrzan!owski, p. Chodakowski Zorjan" II. 94. Chrzanowski E., XXJXIII. 8, 18. Chrzanowski Ign., XII. 327; XIX. 75, 81 96 100 103' XX. 154; X,XIV. 96'; X.XVI.' 132,' 133; XXVII. 125. Chudi.akow I., IV. '57; V. 183. Chud7Jiński A, VII. 94; X. 350. Ghudziński Teofil, VIII. 321. Churchill, dr, XXVIII. 8. Chwali:bóg Witold, XII. 189. Chwistek Leon, XXiX. 10; XXXVI. 173, 174; X.XXVIII. 275. Chwojka, VII. 334; X,XIII. 47. ChYbiński Adolf, XIII. 171, 262; XVI. 178; XXI. 29, 71, 75, 00; XXIII. 156, 161; XXV. 141;XiXVI. 125, 143, 1'51; XXVII. 149, 163, 169; XX.IX. 150, 195, 196; XXXI. 146; XXXIV. 291, 298; XXXV. 172; XiXXVI. 74, 7'5, 78, 102; X.X.XVII. 466 467, 469; XXX,VIII. 241, 618. Ciasto~iówna Z., cził. T. L., VII. 335. Cicero Marcus Tullius, pt. Cyceron, .XX. 40. CichaIski W.• XXXVI. 396. �81)4 Ckhocka-Petrażycka ZoNa, XXXV. 172. Cichocki Wł., IX. 208, 427. Cichowiczowa Helena, org., XXX. 268; XXXI. 164; XXXIV. 200. Cichl::>.wiczówna Wiesława, XXIX. 111, 176, 177; XXXIV. 266. Cichowski Mik., XVII. 58. Cicimir,ski, XXXiI. 164. Ciechanowska E., X. 75. Ciekliński P., VII. 30; XX. 37, 109, 151, 209. Ciembroniewicz J., XXVIII. 142. C~emniewski J., IV. 238; XXIV. 95. Cieplik JÓz., IX. 426; X. 280; XII. 276; XIX. 36. Ciemiak Jędrzej, XXVI. 125, 143; XXVII. 168, 169, 200; XX.IX. 126, 207; XXXIII. 148; XXXIV. 291; XXXV. 31; XXXVI. 5; XXXVIII. 615. Ciesielski Teoei, czł. T. L., I. 32; V. 294. Cieśla R., XXVII. 2.00; XXVIII. 47. Ciętak Zdz., X,XXI. 164. Cinciała Andrzej, I. 20; IV. 49, 100; V. 42; VII. 233; IX. 149; XXXIII. 140, 148; XXXIV. 298. Cincjus W I., XXXVIII. 353. Ciochówna M.,. XXI'X. 162. Ciołek Gerard, XXXVIII. 446, 451; XXXIX. 228, 530. Ciołek Kaz., XXIII. IW, Cipriani, XXXVII. 362. Cisek M., II. 199; V. 37, 44, 295; XIV. 171. Cislo R., czł. T. L., VI. 224; VII. 220 Ciszewski Stanisław, I. 1819;IV.,46, 49, 153, 154, 167, 259, 266, 268. 396; V. 42, 143, 146, 181-185... 294; VI. 319., 397. 398; VI.I. 65, 91, 95, 98, 99, 110,168; VIII. 100, 111; .X. 242, 244; XI. 226, 436; XIII. 895 56, 57; XV. 217. 219; XVI. 34, 107. 229, 281, 282, 331-332, 351; XVII. 19, 42, 47, 55--57, 130, 135, 137; 242, 261, 264, 27,0; XVIII. 115, 140, 162, 166; XX. 302, 311; XXI. 70 75; XXII. 152; XXIII. 51, 148, 153· 163,164,166, 174; XXV. 141; xxvI: 49, 00, 89, 140, 143, 151; XiXVII. 143, 183; XXVIII;. 127, 128, 132, 140, 254; XXIX, 104, 162, 174, 176; XXX. 86,2W, 223, 259, 382; XXXI. 107, 108, 143. 164; XXXII. 96, 106, 140; XXXIII. 112,117, 148; XXXIV 266; XXXV. 17; X!XXVI. 12, 5860; XXXVII. 15; XXXVIII. 210, 214,219, 220; XXXIX. 589, 627. Ciuk Fr. J., XXXlX:. 4217. Clark Graham, XXXVIII. 397. Clark W. E., XXXVIII. 399. Clarke, VI. 114; VII. 89. Classen K. H., XXXIV. 266. Clausetti Carlo,. XXIX. 204. Claverts Hans, XXVIII. 195, 196. Cladd, XI'X. 160. ClouS'ton W. A, III. 176; XXX. 89. Cocchiara G., XXXVII. 421, 422. Cach, VI. 367, 372. Codrigan, XII. 15, 16. Coelho, XVI. 3'515;XXXIV. 17. Oo<hn F., XI. 335. Coleobrauck Henry Thom., I. 98. da Colla Francesco, XXXIII.137, 138. Colvin, XXXVI. 187. Comte August, I. 227, 243; IV. 336; VI. 236; VII. 4; XiXI. 82; XXXVI. 140, 185, 354. Condorcet, XXI. 82. Condrigton, XVIII. 25. Conghey I. I., XXXVIII. 400. Conrad, VII. 226. Conrady A., VII. 151. Contenau G., XXXIII. 145, CoJk, podróżnik, II. 99; X'X;XVII. 377. Coon C. S., XXXVIII. 384; 394, 399; XJX!XIX. 45, 50, 62, 425, Cooper Col., XXXVIII. 391. Cooper H., XXXVIII. 129. Cooper J., X,XXVII. 358. Cope Edw., V: 293. Cosquin E., III. 17'9; XVI. 355, 356. Coronini-Croniberg, I. 28. Corso Raphaelle, X;XVI. 100; XXIX. 162, 203, 207; XX,XVIII. 360, 362, 423 476; XXXIX. 161. Corter" XVII!. 106, 107. Cortreius A, XXXIV. 282. Costa Joaquime, XXXIX. 160, 162, 172. Costamagna Jakób, VII. 326, Costenoble Herman, X. 126. Coudry E. W., XXXVIII. 400. Cou};in Aleks., XXV. 11, 12. Couper W., 'X!XI. 4. Courtenay Ehrenkreutz, p. Baugouin de Courtenay. Coussemaker O., XIII. 172; XVI. 15; XIX.69. Coxe Wiliam, I. 147; XXXVIII. 289; XXXIX. 572. . Cranc Walter, XIII. 2 64. Crane Th. F., XXX. 96. Cranz, VI. 115, 229; VII. 58. Cranzius J. Canzius? XXXVIII. 239; XXXIX.350. Crawley F., XVI. 107. Creizenach Wilhelm, II. 89; VIII. 148; XIX. 69. Crescentyn p.iotr, Crescentius p. Krescentyn, XIX. 131; x;x:XV. 65, 68, 72; XXXVII. 283, 284, 289,298, 301; XXXVIII. 233, 234, 237, 240, 244, 245, 2,62; XiXXIX. 294, 296, 300, 336. Creutzer, I. 9. 1 Croce, XXXVII. 315. Crociani Gib,vanni, XXXV. 180. Crooke W., XXXIV. 2. Crot du Charmer, XXXVI. 199. Crowfort, XXXVII. 360. Cruet I., XXXIX. 149. Crusius M., VI. 321. Crustus O., XVII. 101. Csaplovis J., VI. 280. Csorba T., XX·XVII. 357. Cukermann, XXXIX. 34. Cuno J. G., I. 111. Curcie V., XJX1XVII. 430, 431. Curr, XVII. 7, 8. Curtin J., XXXII. 100, 110, 137. Curyłówna,mal., XII. 116, 120, 1Z!. Cvijic Jovan, 'XiXIX. 198. Cybulski'Napoleon, II. 127, 184-180\. 288, 355; VII. 227. Cy'bu};ski Stefan, XX'XV. 100. Cycero n. M. T., VI. 21; Xl" 123; XJXIII. 13; Cicero, XXXI. 126; XXlXIX. 150. Cygaló'wna, lXiXIX. 163.· Cygański Mat., X1XIII. 166; XXXI. .26, 29; XlXXVIII. 245; XXXIX.30t Czacki Tadeusz, II. 45, 114; III. 86, 94; IV.32, 357; V. 79; VIII. 90; X. 242; XI. 171; XVIII. 122, 125127, 131; XIX. 126; XiX. l, 156, XXI. 127; XiXVII. 104; XXXVI. 101. Czaja Stanisław, VIII. 224; X. 348. 367,434; XI. 17, 130, 199,200,224; 435; XII. 35, 122; XIX. 37; XXXI. 60-62; XXXIX. 589. Czajewski Wiktor, I. 221; U. 189. Czajkowski Antoni, X. 388--392, 395; XXXVII. 157. Czajkbwski Michał, XIII. 151;XXiXL 12.6. Czajkowski Stanisław, I. 96; VII. 2()9. 216. �897' .896 Czak i J., XXI. 42. Czako E., XXiXVII. 353. Czambel, XXVI. 94., 110. Czapczyński T., inform." ]X. 408. Czapkowicz B., XXII. 157. Czapla Andrzej, XXXIII. 148. Czapla Fra.nc., XXXI. 164. 'Czaplicka M. A., XVIII. 231; XXlII. 162; XXXII. 149; XXXVII. 211, 212. 'Czarkowski Ludwik, II. 373; VII. 221; XIV. 4tl2; XVII. 256, 257. Czarnecki J., XXXI. 164. Czarnecki T., X'XII. 1£1. Czarnecki W., XNII. 271. Czarniecki Stan., XXVI. 109. Czarniecki Wl., XiX;XIII. 4. Czarnik Br., VI. 223; V. 39. 'Czarnocka, XII. 171. Czarnocki Adam, p. Chodakowski Zorian Dolęga, IV. 33, 34; VIII. 90; 'XiXiXVI. 89; XIXXVIII. 218, 219. :zarnocki Jan, XXVII. l4!9; XXXVI. 89, 90. Czarnocki Napoleon, XXVI. 69. Czarnotulski, XIX. 130. Czarnowska Maria, IV. 32; VI. 203; X:XVII. 156. 'Czarnlowski J., XV. 15 1; XXII. 15,9, 160. 'CzarnowskJi St. VIII. 210, 439; IX. 301; XXVI. 143. Czartoryski Adam, II. 95, 189, 1,92; XIII. 159; XXXVI. 93. 'Czartoryski Aleksander, Ul. 116. Czartoryski J., czł. T. L., I. 191; II, 96. Czartoryski W, organ., XJXI. 2003. 'Czartoryski Zygmunt, czl. T. L., II. 180 .czeboksarew M. N., XiXXVIII. 35,1, 353, 354; XXJX:IX. 31, 56, 63, 70,79. 1 Czebulski Wojciech, Xxx,IX. .340. Czech Henr., astrol., XXVII. 80. Czech Świętopełk, II. 89. Czeczot Jan, III. 104; IV. 42; V. 28, Czechowie, XX. 126, 127, 153. Czecho'wska H., VII. 222; X'XVII.157. Czeczeli Adam, XVII[. 115'. Czechol Sędz~woj, XXV. 47. .44; VI. 4tl1; XII. 186; XXI. 15,1; XXVII. 1.:)6;XXIXII. 21. Czekalski E., XXiXVII. 158. Czekaiski J., XXXVIII. 192, 202. Czekanowski Ja.n. XX. 312, 314-318, 320; XXI. 3, 89, 71, 75, 815, 90; 92" '97, 160, 164; IX1XlH.20. 25, 32, 160, 163; XiXIII. 149, 151, 162, 169, 181; X!XV. ,99,100, 141; XXVI. 37, 8~94, 1219,130, 132, 143; 151; XXVII. 41, 54, 165, 185-192; X1X1VIU. 108; XXIX. 1410, 14,1. .143, 144, 152, 196, 200; XXiX. 246, 253. 200, 261, 271; XXXIII. 144; XiXXIV. 46,51-53, 56, 57, 59, 63; 65, 25'6, 200; XIXlXV. 64, 180; XXIXVI. 9, 20, 3:3, 66, 68, 75. 7'8. 82, 367, 382; XiXXVII. 471, 475; XXXVIII. 150, 202..,210-214, 220224, 313, 319, 320, 361, 451, 452; XXIXIX. iw 175, 426, 438-440, 520, 610, 611. Czelak'owsk}, Czelakowsky, II. 32; VII. 42; IX. 32. Czempiński Pawel, VIII. 128; XXVII. 12:1. Czeplelowski E •..czl. T. L., I. 268. Czerkawski Włodz~ierz, III. 273, 274,27£, 27,9...280; IV. 232; IX. 190; X. 339; Xl. 432. Czermak Klim. I. 192. Czermak W., X. 242; XiXXV. 30, Czermiński M, II. 89; III. 94; VI. 4115; VII. 237; VIII. 223, 319. Czernecow W. N.., XiXXIX. 77, 94. Czernicki Leon, czl. T. L .. VII. 111. Czerny Adolf, p. Cerny, I. 187; VI. 410; VII. 24tl, 336; VIII. 88; X. 461.. 470; XI. 97, 312, 418; XIII. 166; . XVI. 347; XX'X. 246. Czerny Anna, XXXVIII. 462. Czernyszewskij., XiXXI'X. 28, 46. Czerska-Mączyńska Maria, XXXV. 172. Czerski Jan, x.X!XV. 33. Czerski St., IV. 451, 452; V. 99...290292; VI. 318; VIII. 333. Czerwiński Ign, IV. 32; VI. 203; XII. 171. Czerwiński M., XXVI. 1'51. Cziczerow W".' XXXIX. 22, 32. Czikobawa A, XXiXIX. 36. Czindle Mac., XjXXIII. 137. Czitaj, XXXIX. 96. Człuchow, X'XXVII. 27~. Czołowski., I. 222; II. 288; IV. 59, 235, 341; V. 196; XIII. 61. Czomow Iw., X!X!XIX. 100. Cwrtkower,lXlXVI. 130; IX\X.VU.192; X'XXI. 157. Czortk6wna Franc., XjXXV. 180. Cz6rnig,czł. T. 1.." 1. 92. Czubek J., VII. 30; XII. 323; XIX. 100,101; XXI. 78; XiX,V.27; X!XIX 110; XXjX. 98. Czubińskij P., IV. So.. 57, 84, 168, 171, 2£0. 339, 398; V. 36, 38, 44, 182. 184; IV. 192; XXII. 66; XiXIII. 117; XXVII. 12, 13...25; X!XXIII. 10. Czubryński Ant., XXII. 4; XXIII. 1£0; .xXVII. 119; XXX. 217, 221, 223, 224; ,XXjXIII. 148. Czuma Ign ..~XXX. 241. Czuprykows~i St., VIII. 220. Czyjewski W., XXiXIX. 368. Czyński Edward, I. 256; XVII. 257. Czystiakow, Xx,I. 153. Czyżewski. XXjXVII. 388. Czyżewski Mich., ,XjXjXIII. 148. Czyżewski Piotr, X:XiXI. 112, 113. Czyżewski St., VII. 111; VIII. 87; IX. 18'5; XI. 72. Cvijic Jovan, X:XII. 162. Cwieciński. XII. 186; XIXI. 147. Cwikiel Józef, XVI. 17'9. Cwikliński L., I. 62. Cwikowsl~i Jan, XI. 55. Cwirk6wna Wiktusia, inf.orm., OCI.213 214. Cajkanowic W., XjXVIII. 240. Cech Vaclav, IV. 117. CeLakowskij F.. IV. 31. Cernik Józef .. xXIX. 119. Cernohorski K., XXVII. 200. Cerny Ad., p. Czerny Adolf, III. 374, 383, 386; V.36; VI. 223; VIII. 435. Cerny p. Cerny,. XiXVII. 154. Cervinka, X;XVI. 3rO .. Cizmar I., V. 308. Crnek F., XXVII. 165. D D. J. krypton. p. Dembińs'ka Jad.wiga,X!XjXVII. 300, 3,67"375, 386. Dabengotz, XXIX. 169. Dachler A, XV. 144. Dachner A .. XVI. 114. 115. Da'Chnowski, XXIV. ~8. Dadloff W., XXXIX. 95. 57 Lud - Tom XL Dal W., VIII. 300; XVII. 23; XXV. 3; X;XiX.I. 1£, 17; XXXII. ss.. 84; XXi)CIII. 27. Dałbor, XXXVII. 463. van Dale, ~XIXI.185. Da1imil, ~ronikarz:.' X. 131-133. Dalton, XV. 249. �898 Darnhouder, XXV. 15. Damroth Konstantin, p. Lubiński Czesław., III. 86, 378. Damse, XIII. 190. Dan, D., V. 37. Daniczyć J., XVII. 137. Daniec Wład." o:f)iar., XXI. 79. Danilczuk Włodzimierz, XXXIII. ]48. DaniUowicz (Latopisiec), III. 102.104. Daniłow, IV. 31. Daniłow Kirsza, XXXI. 152. DaniłowJcz Ig" VIII. 131; XXXVIII. 263. Daniłowicz-Strzelbicki, III. 371, IV. 48. Dankiewicz, I. 20. Dannenberg Herrman, VII. 297, 298. Danner, II. 9,8. Danon A,XV. 146. Danes Jerzy, XiXIX. 198. Danos E., XXXVII. 355. Dante AUghieri, X. 366; XIII. 259. Danysz-Fleszarowa R. XXVII. 149, 169. Danzel Th., XXUI. 177, 181, 182. Dańc6wna Hel., xxxv. 18Q. Dargun L., I. 36, 68, 70, 71, 74, 76, 145. 153; IV. 336.,354; XIII. 57, 349. Darnowski Bogusł., XXXI. 79. Darowski, I. 20, 21; VII. 38, 211; XIII: 15'6; XXIV. 94~96. Darowsk·i Weryha, IX. 314. Dart R. A, XXXVII. 70, 76. DaTwin Karol. I. 10, 42, 45; III. 219, 220; XVIII. 231; .X,XVI. 30; XXXVI. 186, 354; XXXVIII. 10; XXXIX. 424. Daszkiewicz, proof.Uniw. Kij., III.94. Daszkiewicz N. P., VII. 233. Daszyńska-Golińska Zofia, III. 371, 374; IV. 231-233. 235, 237; VI. 224; 899 VIII. 77, 101, 126; IX. 102; XI. 97, 418; XIII. 60; XXX. 242. Daukszta Jan, czł. T. L., I. 32. Daur Al., XiĄL.. 176. ' Davenport C. B., XXXIII. 144. Davis A, XXXVIII. 392, 396. Davy G., XXXIX. 174, 179. Da'wid-Neel Aleks •., X,XXI. 164. Dawidenkow S. N., XXXIX. 61. Dawiids Rhys T., XVIII. 240. Dawidson, VII. 80; XXI. 164. Dawson, XVII. 8, 15. Dahnhardt O" XV. 205; XVI. 3538.. 39, 110, 347, 417; XVII. HH, 276; XXV. 39, 40, 42, 44, 51; XX,IX. 132; XX;XII. SB, 90, 94, 104, 106, 108, 112, 123, 126. Dąbczańska Hel., ofiar., XXI. 48., 50, 126; X;XXV. 31, 35. Dąbkowski Przern., XVI. 216; XXIII. 164; XXV. 7; XXVII. 166; X;XVIII. 110; XJXXVI. 78; XXXIX. 179. Dąbrowa Eug., maL, XI. 108. Dąbrowski D~osz J6z. czł. T. L., V.295. Dąbrowski D., czl. T. L., V. 295. Dąbrowski J., XXVI. 133. Dąbrows~i M., inform., K.."<:XIX.367. Dąbrowski st.,. XXVI. 143; XXVIII. 167, 17'9; XXIX. 187, 190; XXJm. 164; XXXIII. 1418; XXXIV. 287" 299. Dąbrlowski Sz., cz!. T. L., V. 200. Dąbrowski T., czł. T. L •. VI. 224. Dąbrowski Tad" XVI. 337. Dąbrowski Tomasz, XVI. 337. Dąbski Bronisław, X. 343. Debec F. P. XXXIX. 7'9, 419, 420. Dechelette, XXIII. 35. Dedina Vac, XXVI. 128; XXXV. 180. Dee dr, XXVII. 90, 92. Deeche W" XXII. 57.. 58. Deedes C. N., XXXIII. 145. Deeters G., XiXXV. 199. Defontaines lp., XXXIX. 132. Degh L., XXXVIII. 361. Deignau H. G. XXXVIII. 412, 413, Dekowski J., XXVII. 169; XXXI. 164; XXXIII. 148; XXXIV. 291; XXXVI. 393, 401; XXXVII. 451. Delachaux, XX,XIX. 486. Delafosse Maurycy, XIV. 193; XV. ,142. Delaveaux H., XXVIII. 72; XXXV. 42",48; XX:XIX. 333. Dełbriick, I. 106; X,XJXVII. 311. Delehyae, XXI. 114. Delekta J., XXXIX. 280, 283. Delimat Tadeusz" XXXVI. 84, 381; XXXVII, 448, 450, 476, 481; XX'XVIII. 451 459, 460; XXXIX. 467" 5i54. Delisle, II. 113; IV. 3, 56. Delrio Marcin, XXVII, 111. Dembińska J., patr:ZJD. J.; XXXVII. 407, 412, 415. Demboweckij A, XXVII. 156, Dem'bowscy, or,gan" VI. 173, 179, 180. Dembowska MaI'ia, organ., VI. 187; VII. 111. Dembowski Bronisław, autor Slownika gwary podhalańskiej, III. 261; VII. 29" 30, 225, 226; XVII. 80; XVIII. 77; XIX. 74. Demby Stefan, X. 462, 463, Demestre, IV. 356. Deemter Dan, XI. 211. Demetrykiewj,cz Wł•., VIn. 321; ,IX. 301; XI. 201.. 202, 418; XVI. 414; XVII. 59, 69, 73, 74; XXIII. 187; XXV. s. V, XII; XXIX. 193, 194. Demianowski Adrian.. XXVII. 187. Demianowsk,i Stan., czł. T. L., V. 295. Demidowicz P., XX.xUI. 9. Demokrates, XIV. 217. 57* Demokryt, lXV. 1.90;tX,x.'X'I.120, 127, 135. Demostenes,. VI. 202; (}{lXI. 18'9. Denes p. Króliński Kazim., XI. 99. Deniker J., VIII. 168; XV. 10; XXI. 98; X,XIII. 179, 180. Densmore Fr.,. XiXXVII. 372. Densusianu, X!XXVII. 359. Deotyma, XXXIX. 411. Depowsk'i I., V. 222; VIII. 335, Depping Wilhelm, X. 240. Derc K .....XXXIII. 157. Derda Marcin, nakł., XXXI. 174. DerdowS'ki Hieronim, XiX:XI. 164. Derdowski Jarosz, III, 387; VI. 310; VII. 97; XVIII. 135. Derek Karol, XXIXIII. 148. Derewińska A" VIII. 89, Dereżyńska M., XXXVIII. 462. Descartes, VI. 114. Deslongchamps, XVI, 321. Desnoyers, .x...XU. 62. Desrouseau, VII. 80. Dessaurer" XXXVII. 338. Destee Jules, XXiXV. 180. Deszczka Wład., XXVI.l~; XXXIII. . 148. De Terra, X;X:XVIII. 623. De Torra Helm, XXXVIII, 623. DębIicki I,gnacy, III. 86. ~bickli Stan ..., XIII. 263, 264; XV. 52. Dębicki U" VIII. 130. Dębowski B., XVI. 235. Diamond I., XXXVII. 367. Dickens Karol, III. 2. Dicker J., XJXVII. 165; XX,XIX.179. Diderot XXXVIII. 278. Didrou M., VII. 298, 299. Diefenbach, IV. 97. Diels Henr., XXI. 192, 193. Dienstl XIX. 37, Diepgan, XXIX. 152. �900 901 Dieterich A, Xl. 193; XXII. 148. Dieterich Karl, XII. 36; XVI. 25, 41, 107. Diether XXXIX. 172. Dietl, XXXI. 173. Dietl JÓz., XXXIX. 315. D:etr>ichson, XVI. 287. Dietschy, p. Ditsche? XXXIX. 486. Dietz Ludwik, czł. T. L.. I. 64. Diez, XVI. 321. Diodor, II. 97. Deoklecjan, XJXI. 110, 118. Dtonizos Trak.,. X,XXVII. 310. Diucz, VIII. 325. Distche, II. 105. Ditmar, kronikarz, X.145; XXV.121. Dittrich P., I. 184; XIII. 16l. DiJxon. XXXIV. 275. DjlJrdjevic T., X,XXVII. 429, 430, 432. Długopolski, X,X.3Q9; XXI.78; XXV. 109,30,. 32, 33; XJXIX. 110. Długosz Jan, II. 124; IV. 49, 50; VII. 74; IX 138, 328; XI. 341; XIII. 13, 94-9'6; XIV. 19,. 22, 25, 29, 30, 37, 41, 42... 64-66, 71, 74, 75 7'9, 80~82, 84, 88, 89, 200, 206, 20,7, 209, 212, 2,33, 234, 310,. 313, 314, 316, 320, 333--'336. 340; XVI. 181--87; XIX. 78.. 84, 112, 127; XIX. 191, 209, 2011,305; XOXI.162, 163, 267; XXII. 4; XJXIII. 160; XXV. 32; X:XJVII. 90; XXIX. 63; XlXXVI. 213; XiXXVII. 172; XiXXrX. 331,. 349, 350. Dluska H., ofiar., XlXI. 7'9. Dłuska Br., ofiar., XiXI. 79. Dłużewski J., XXXVI. 392. Dmochowska M... ~XX. 270, 27l. Dmochows~i Fr., V. 81. Dmochowski Zbigniew, XXXV. 180. Dobbin A, XXJXIII. 137. Dobosiewicz Stan., XXXV. 172, 181. Dobrjański Kalistrat .. XXXIII. 117, 126. Dobrolubiaw, XXXIX. 28, 418. Dobromilski Herburt, X. 204. Dobrotworski, XVIII. 88. Dobrovits A., XXXVIII. 361. Dobrovsky J.,. XIV. 60. Dobrowolska Agn., XXIX. 30; XXXIII.. 148; XoXXVII. 349; XXXVIII. 21'9, 451; XIXiXIX. 608. Dobrowolska D., XXXVII. 166, 191, 217. 223; .XiX;X~IX.600. DkJlbirowolska M., X~XVI. 144; XXXIV. 291. Dobrowolska W., XXVII. 165, 169; XXXIV. 291. Ddbrowolski A., XXVIII. 170. Dobrowolski J., XIII. 246.. 248; XJXIX. 197. Dobrowolski Kaz., XXIII. 159, 187; XXV. 19, 32, 37; XXVI. 144; XXiXI. 69. 162; XXXIII. 148; XXXV. 20, 58, 172; XXXVI. 82; XXXVII. 166, 172, 173, 175 179, 180, 226, 227. 229, 232, 475, 476; XXXVIII. 221, 222, 225, 457; XXXIX. 102 599, 625. Dobrowolski Nałęcz M., XXIII. 156. Dobrawla'lski St. I., I. 256; IV. 334. Dobrowolski Tad., XIII. 154; XXV. 141; XXVII. 161; XXIX. 113, 115, 129; XiX:X·I.67, 115; XXXIII.149; XXXIV. 266, 291; XXXV. 173; XXXVI. 164-167, 172; ~XXVIII. 331, 440. Dobrowolski Włodz., VII. 238; XXV. 52. Dobrowolskij W., XVI. 136;XXVII. 156. Dobrskiczł. T. L., VII. 102. Dobrzańskii Stefan, czł. T. L., I. 64.. Dobrzycka A, XXVII. 163. Dobrzycka El., czł. T. L., VIII. 224; XI. 69. Dobrzycki D. IX. 94. Do;brzycki J., XXVI. 140; XXVII. 163; XXiXV. 173. Dobrzycki Stan., VII. 237, 328; VIII. 94; XI. 113, 116, 2,93; XIII. 299; XVI. 426; XIX. 104-107; XX. 154; XXIII. 150, 161; XXIX. 115, 116; J:[XXIII. 149. Dobrzyński, XV. 203. Doleżan W., czł. T. L., V. 290, 295; X.240. Dolina Jan, XXV. 111; XXXV. 40.. Dołgich B. e.,. X'XXI'X. 32, 90, 94, 422. Dobszyńsk'i P., XVIII. 138. D01:JjsiJnsky,XXVI. 110. Dobzhańsky Th., XXXVIII. 400. Doke, XXiXVIII. 64. Dolard I., XX:XVIII. 392. Dornagalska K.: czł.T. L., IV. 238; VIII. 335. Domagaiska M., X. 95. Domaniewska Z., XiX'XVIII. 451, 457. Dornaniewski J.,x,xVI. 144. Domanowsky I., XiXXVII. 355. Domański Ant.. czł. T. L., VIII. 335. D:Jmejko Ignacy, IV. 41,. 151; V. 40. Domluvil E. , XI. 212. Donaj Herman, XXV. 109, 110. 142; XiXXV.40. Donder Jan, XXXIII. 149. Donogh Me., XVII. 12-14. Dorotiejew, IV. 339. Dorohostajski Monivid I. 23. Doroszewski W., XXIX. 197. Dorsey G. A., XiXI. 16; XXXII. 112, 120, 121, 143,. 145, 163. Doubek Fr., .XiX,XIII. 149. Dougal M. Wi!., X-XXIII. 149. de Dourdan, ,XlVI. 218. D~wgird T.,. XI. 253; XXXI. 66. Dowmut, syn Mendoga, III. 102. Downar-Zapolskij M., II. 187; IV. 340, 341; VI. 231; XXVII. 156. Dowojna Sylwestrowicz M., IV. 393; V. 24, 182; XVII. 50, 51; XXXII. 102. Dorler A, XV. 145; XVI. 347. Drangendorff, XXII. 152; XXXIV. 7,9, 133. Dragomanow, Drahomanow, IV. 84, 156" 168, 265, 386; V.JI. 80; VIII. 111; XV. 30; X!XVII. 9-12, 1517,25; XX:X. 90,99, 10'1, 102.. 107, 116, 130, i32. Dragosla'w, XXX. 116. 119. Drake Jan, xxxrx. 579. Draper G., XXXVIII. 400. Drechsler P., XVI. 155; XVIII. 97; XXV.84. Drend M., XXXVII. 276. Dressel Adol~. XXIiX. 127, Drewko JÓz., czł. T. L., VII. 111. Drewklo M., XlXI. 66; XXII. 157. Drews P., XXXVI. 152. Drexel A, XXI. 289. Dreziński Kar." czł, T. L., VII. 112. Drobnick,i Luk., VI. 275. Drobnjakovic B., XXIX. 198, 200; XXiXIV. 87; XXXVII. 431, 437. Dropiowski, czł. T. L., I. 32. Dropiowsk'i P. W" VII. 236; VIII.B9, 90, 208; XVUI. 12,3, 129,. 131. Drozd F. Ą.., XIII. 3B. Drtina, XiXIII. 164. Drujanow A, X1XXIII. 142. Drżażctżyński Stanisław,. 11.173, 192; III.87; XVI:I.189; XIX. l; X:XIII. 153. Dubieckoi Mar., XVUI. 128. Dubiel Gabryel, czł, T. L., VII. 238. Dubiel L., X:XXIX. 600. Dubois de Montp{!rent, VII. 56" 57. Dubówna Q .• czł. T. L., V. 101, 295. Dubravius Joannes, XXX. 221. �903 902 Dubrowin M" VII. 56, 57, 58. Du Cange, I. 118; XX. 179; XXV.14. Duchanssois P" XXXIV. 291. Duchowicz Br., czł. T. L., V. 101. Duda JÓz., X. 230. Dudek Ignacy" VII. 235; VIII. 109; IX. 2'59. Dudrewicz Leon, IV. 62; XXI. 42. Dudzińska Franc., XXXV. 181. DudzińskJi Adam, XXIII. 151; XXV. .142; XlX!X. 261. Duglas H., XXXVI. 204. Dukat V, XXXVII. 43'3, 497. Dulaure, XX. 2,96; XiXH'I. 175. Duller E., XVI. 15. Dumaire WIad., czł. T. L. I. 144. DumezH G., XX:XIV. 45. ' Dumka Nikita, XXXV. 181. Dumolard Henryk, X. 240. DumJollltier G., V. 178; VII. 80; XX. 295. Dunikowska .I., XXXIX. 604. Dunikowski Juliusz, V. 200; XX.I.71. Dunin Borkowski Józef. XUI. 149, 155. Dunker, I. 267. Dunlop J., I. 12; XXX. 88, 102; XXXI.22. Dunlop Wilson, XXXI. 122. Dunn L. C., XXXVIII. 400. Duńczewski Stanisbaw .., V. 319. Dupertuis C. W., XXXVlU. 400. Dupierreux, XXIX. 201, 202, 206. Dupin, II. 108. Duplessis George., XXVIII. 168. Dupont de Nemours, IX. 289. Duramus mag., XXVII. 105. Durkheim E., VII. 152; XVII. 48; XVIII. 40; xtX. 154, 169; XXII. 10, 18,..24; Xix.xvI.l53; XXXVIII. 336; XXXIIX. 23. Duschak, IV. 182; V. 132. Dussaud Rene, XV. 143; XXII. 159. Duszan W" XVII. 27. Dutkiewicz J. XXJXVI' 394. Dutoit .. XVI. 38. . buval Iobbe E., XXXIX. 159, 166. DworakowskJi Stan., XlXXV. 181. Dworzański J., XXI. 60. DY'ba Cz., XXV,I. 151. Dybczyński T. XVII. 169. DY'boski R., XXXVI. 88. DY'bowska Helena_ organ. czł. T. L., .r. 63; IV. 116, 238; XIV. 301. Dybowski Benedykt" T. 3i); II. 91. 92, 187, 100, 374; III. 89, 91, 284, 285; IV. 62, 235, 398, 450; V. 89, 90,.,. 98, 287; VI. 4, 401; VIII. 98, 101; XI. 321; XVI. 364; XXI. 53; XXVI,I. 157; XXXIV. 266; XiXXV. 33; XXXVI. 40, 76. Dybowski W., XXVII. 172. Dydyński, 1. 219. Dy,gulski, czł. T. L., VI. 224. Dyjonizy, VIII. 403. Dyk Walter, XXVlII. 394. Dykarew M., VII. 335; XXiX. 129, 131. Dylewski E., VII. 33·5; XXiX.129...13L Dylewski E., X:XiXIV. 2,66. Dylik Jan, XXIXV. 173. Dymiński, XXX. 81, 125. Dymnycz Nazar .. XiXXIII. 149; XIXXIV. 292; XXXV. IlU. Dyneley prince, XV. 126. . Dynowska Maria, XXVII. 165, 169; XXXV.31. Dynowski Witold, XXXII.7; XX:XU·I. 141; XiXXV. 181; XXXVIII. 215. Dyrenkowa, XXXVIII. 355. Dytmar Merseburski. p. Ditmar, IX. 328; XIV. 362. Dziadecki L., IX. 112. Dziadowicz Kaz., XiXX. 270. DZJiadowicz M., XXX. 269, 270. Dziadulewicz, XX!, 156, 157. Dziewulski E., III. 227. Dziewulski St., XVII. 255. Dzikowski-Chamski, czł. T. L., I.32. Dziwiński Placyd, c~ł. T. L., IV. 114,117 Dzwonkowski, XIX. 144. Dzszafar Gebel', alch., XXVII. 90. Dżakardżal10w Ius .., XXXVIIII. 347. Dzanaszwili M.•..VII. 518,59, 61. Dżawachiszwilli, XXXDC. 70. Dżeng-iskhan, Dżyngishan, Czyngischan, I. 236; XXXVII. 90; XX'XI.X. 91. Działyński, III. 112. Dziama Leszek, czł. T. L., I. 32. Dzieduszyck·i Maurycy .. czl. T. L., VII. 194, 195. Dzieduszycki Tadeusz, 1. 418. Dzieduszycki Włodz" organ., II.91. 95; IiX. 185; VII. 331; XVI. 259; XiXI. 43, 45-46; XXXVI. 34, 50. D7Jiedzicki L ....czt T. L., I. 32, 267. Dziekoński I. B., XXVII. 30, 92, 94. Dziekoński T., X'X:XVI. 377. Dzierzwa, kronikarz, XVI. 283. E E. K." kryptonim, I. 207. Eastwick, XVI. 321. Ebbo, kronik .., XlIV. 37. Eberfeld, XXVIII. 35. Eberhardt Friedm... XXVIII. 98. Eberhardt W., XXXVIII. 43. Ebert, x:x.V. 126; XXXV. 196. Ebert M., XXVIII. 45; XXX. 190. Ebert W., XXXVII. 175,. 186. Eckhardt, XXVIII. 97. Eckart v. Sydow, XXXV. 199. Eckert v. R., VIII. 440. Ecsedi Stefan, Je.XV. 132. Edelstein R., XVI. 320. Eder Rob., XIII. 68. Edison, XlXI. 34. Edlibach, kronik. XXX.LX. 298. Edmont, XXXVIII. 158. Edwards W. F., XXXVI. 185, 186,354. XXXI. 1, 6, 10, 165; XXXIII.l49; XXXIV. 266; XXXVIII. 218. Ehrenreich, XXI. 87. Ehrlich.. XXXVII. 42,6. Ehrlich B., XXI. 270; XiXVI. 144. Ehrlich Eigen, XXX,IX. 148, 151,153 -~57. Ehrmann Th. Er .. XXXVIII. 292, Eickstedt E., XXXIII. 144;XXXIV.290. Einhorn Paweł, XX, 186. Einstein , XXXłX. 60. EiSen M., XXXII. 103. 117-119, 122, 124-159, 162. Eisenbach Józef cz!. T. L., VII. 112. Eisęnbart dr, XXVIII. 205. Eisenstein. XXXV. 181. Eisler R. XXXV! 149. Eisner P" XXV. 108; x.XVI.l44, 151. Eitram S., XXtfir.. 14J8. Eismond J .. XXVI. 144, 151; XXVII. Efimenko, XVIII. 139. 169. Efron, XXXII. 103. Ekblom M., XXV. 124. Egidius ma·g.. XXVII. 105. d'Ekert, x:w:r. 251. Ehrenberg H., XXVII. 60. Ekkert Józef, XIV. 326. Ehrenkreutzowa C. p. Baudoin de Elian, Aelian. Ellin, XV. 27-31; Courtenay:, XXI. 70, 7'5; XXIT.26; XXXIX. 306,308. XXIII. 149, 159-161; XXVI. 125,. E1iasz Walery p. Radzikowski Wa127, 130, 144, 151; XXVIII. 254; lery Eliasz, II. 84; III. 259; V. XXIX. 158. 206; XXX. 272; �904 905 247; VII. IDO, 10~, 183, 219, 234, 338; XUI. 70, 7'8; XXVIII. 168. Eligiusz z NYlon, XXVIII. 100. Elisejew, XXVII. 200; XXIX. 204. Eller; XIV. 330. EIs, XIV. 330. Elsner, XIII. 190. Elworthy, X'~XII. 101. Embrees I., ){lXXVIII. 394, 395 397. Empiryk Marceli, XXUI. 21, 29. Enarjarvi-Haavio E., XXXVIII. 381. Endzelin. XXX:r;X. 81. Eneasz, XV. 186; XXI. 147-149, 187, 191. Erk, etnogr. muz., I. 184; XIII. 172; XVI. 15. Erk-Bohme XXII. 69. Erman A,. VII. 62-64; XII. 333. Ernesti, I. 20. Erney Józef, XXIII. 168. Ernoni, XV. 142. Erzepki Boles~aw, I. 62, 187, 264; II. 288; III. 84, 86, 288; XVI. 108; XXI. 211. Erzepki R., IX. 195. . Eschenbach v. Wolfram, XVI. 218, 219. Esperson, XXXIX. 417. Essen'wein, XIII. 61. Engels Fryderyk, I. 36, 227. 242; IV. Estreicher Karol, bi.1:>liio;gra f, II. 198; 3'36; XXXVI. 3,55; XX'XVIII. 10, VLI. 234 338; X. 240; XI. 17, 24, 11, 213, 346; XXXIX. 15-20 29, . 35; XV. &-8; XXIX. 62, 64, 68 54, 56, 5,8, 627. 134; .XXXVII. 151, 168. ' Engelien A" XVI. 15. Estreicher Stanisław, I. 64; II. 198; X. 241; XI. 181; XXVI. 133; Enlart C., XXII. 60. 2CXVII. 95; XXXV. 30,. 1M; Ens Gaspar, XXXI. 1209. X/2CXVIII. 282; XIXXTX. 179, Epaulard A, XIII. 29>2. Estreicher Tadeusz, XI. 327. Epikur, lU. 2'81, 2'83; VI. 202; Estreicher Z., XXXVIII. 213; XXXVII. :no. XXXI'X. 589. Erazm z Czerwonej Grobili p. Erazm Eterlin, XVI. 321. z Rotterdamu XIX. 94. Etiopczyk P., X/X'XVIU. 370. Erazm z Rotterdamu, I. 20. Euhemeros, fil. greckL. I. 8; VII.339. Erben Karol Ja:romir" zbiel' plesm Eukrates, filoz., XU. 93. lud" II. 32; IX. 332; XV. 194; Eurypides, XVI. 25; XXXVII. 128, XXV. 142. 129, 132, 136,' Eckert, XXv. s. IV. V. Eutychios, XVI. 2,21; XXXI. 102. Erdel,ianowic J ovan, XXIX. 131; Evans John, VI. 2116;XV. 141; XXXVI,I. 429 430, 432. XVII:I. 230; XXXIV. 127. Erdelyi K., I. 267. Evans Pritchard E. E., XXXVIII. 392. Erich W. R., XXXVIII. 381. Eymeryk, XXVI. 4. 5. Erixon E., XXX'IV. 286; XXXVIII. Ezop, XIII. 153; XlIX.9 3, 107; XXXI. 202. 126; XXXVII, 11. 1 F Fabian W., XIXVI. 128; XiXIX. 200. Fabiański Henryk czł. T. L., VII. 112. Fabri Ernesti, XVII. 125; XXXIII. 112, 117. de Fabrie Mel~h:or, ,XVI. 11. Fabricius-Harless, XXII. 54. Fabryceusz IX. 19. Fahne A, XVI. 15, Fahnej J., XXIII. 13. Fajgel Fr., II. 95. Falb, wydawca kalendarza V. 348, Falejewa W" XXX VIII. 349. Falibogowski K., XXVIII. 210. Falimirz St., XXX VII. 288. 290, 296, 2197;XXX,IX. 324, 325, 330. Falkiewicz Karol, czl. T. L...I. 120, 223, 224; III. 87. Falkowski Jan, XV. 129, 110; X,XVI. 130; XXIX. 16!! 173; XXX. 227, 233 239, 254; XXXI. 155, 240; x:X:XII. 50; X.XXIII. 19; 78, 145; X.XiX,IV. 92 125, 142, 183, 246, 265 266 268' 290,291,298; XXX V. 16Z' 178: 181'; XXXVI. 4, 7, 9, 78, 409; XXXVII. 162; XXXVIII. 217, 349. Fals Ewald, V. 150. Fandarys Tomasz, III. 289. Farag Mahmud, inform. XIII. 144, 145. Farb M., czł, T. L." V. 391. Farina XXXVII. 361. Farnik' Ernest, liX. 423, 427; Xl. 109. Farny Józef, czl. T. L., I. 144. Farquharson AI.. X,XXV. 181; .xXIX'IX. 228, 251. Faust XI. 435; XX. 215; XiXV. 50; xXVI. 69; XXVII. 96, 101, 124, 133; XXIX. 62; XXX. 219, 221, 223; XY..KI. 105. Faust Jerzy Jan dr, XXVII. 168; XXIX. 62. Fawcette, XXXV. 181. Fą.fara Julian, czl. T. L" I. 224. Fedorowicz Władysław, czl. T. L., I. 29, 64; IV. 96. Federlowski Michał, IV. 49, 57, 115, 170 171, 260, 265, 396; V. 36-38; VI. 203; VII. 232, 233; VIII. 211, 212; IX. 311, 316; X,227, 239,233; 212; I,X.. 311, 316; X, 227., 239, 461; ,XIII. 295, 297; XIV. 192; ,X:V. 72; XVI. 353; XV!'I. 31; XXI. 70; XXIII. 51, 174; XXVII. 157 XXX. 15; XXXV, 71, 74; XXXVIII. 206, 219. Fedkowicz, XXX. 76, 8& 108, 113, 140~ 207, 208, 210. Fedorigo., XiX,XVII. 187. Fedrus, XIII. 153. Fehr Hans, XiXV. 96; XXVI. 6, 99; XXXIX. 140, 174. Feicht H., XXXVII. 468, 469. Feicht K. dr, XXIX. 195. Feilberg dr, 1.184; VII.80; XXXIII.2. Feis O., ~XIII. 17. Feist, XV. 171 178. Feist S,, XXXIX. 125, 127, 132. Fejcer Jędrzej, inform." VIII. 424. Fejer, VII. 197, 199, 200. Fejtalik Jul., VI. 194; XIX. 67. Fekete St" XXXVH. 357, 358. Fel E., XXXVII. 3:57. Feld Izaak, czl. T. L., IV. 238. Feldman W., XXX.IX. 5M. Felis F., XXVI. 151. Felsztyński Henryk" VII. 276. Ferdynand Katolick,i, II. 111. Fergusson, VIol. 300. Ferkówna M., XXiX,I. 165. Ferrand Gabriel, XITV. 193. Ferrari A, XXXVII. 360. Festus~ XIX. 300, Fetter Daniel, III. 95. Feydeau E., XII. 1-51,152. Fayerabend, XXII. 139. Feuerbach, I. 10. Fiala K.. ~XV. 128. Fiałek, XIX.33; Xx. 165, 169; XXVI. 133. Fiałkówna E., VIII. 335. �906 Fichte, XXI. 4. Fick August, I. 102. 111. Ficker, I. 92. Fiedko ks. Ostrogs~i, 111. 105. Fiedler Ark., XXXIV. 299. Fiedorowicz Wacław, VI. 305--307. Fiedźko Konst ....organ., XXII. 129. F,iedzko Konst., organ., XXII. 129. Field H. XXXVIII. 389, 399. Fierla Adolf, X;XXIII. 149; XXXIV. 292. Fil J" XXVI. 144. Filarski Al'bert, czł. T. L., I. 144. F'ilewicz, XXI. 160; XXXIV. 48. Filin, XXXIX. 34. Filińska K., czl. T. L., V. 101. Fil]QIIl, XXII. 60. FHip II, XXXVII. 387. Filip J., XXXIX. 426. Filip Macedoński, XVII. 174.. 176. Fmpczak I, XXXI. 155. Filipow J., XVI. 163. Filipowie S. i M., XXXVII. 430, 432, 437. Filostra~, XV. 3C, 3'l., 189, 190, 195. Filodemos, xXI.n. 3. Finch Richard, XXXIII. 137. Finck F". lingw., I. 187. Finkel Ludwik, I. 32, 9()-..93; VII. 162, 236; XXIII. 147; XXXIX.603. F,inot J., XXIX. 139. Firduzzi Kasim, Firdousi" VI. 282, 283. Fdrla, c.zl. T. L., I. 223, 224; V. 88. F·irmenisch J." XVI. 354. Firth Raymond, XXXVII. 393; .XXX'IX. 435--437. Fischer Adam pt. f. A. iFl., red. "LUDU" XV. 36, 143, 146, 248260; XVI. 33, 115, 221, 230, 237, 246, 248, 285, 321; 347--357, 364, 418; XVIII. 123, 129, 232, 234; XIX. 31, 37, 172; XX. 311,312,314, 90'7 317-319; XXI. 75, 76, 81, 243, 244, 268, 270, 274, 275; XXII. 25, 150, 161, 163; XXIII. 49, 148, 149, 151, 157-159, 161, 163, 169; XXV. 100, 109, 124, 125, 138-140, 142; XXVI. 84, 87-89, 94, 96-98, 104-106, 110, 111, 114, 119, 125, 127, 130134, 140, 144, 151, 152; XXVII. 34, 120, 136--138, 142, 143, 153-160, 163, 169, 170,182, 191, 197, 199-201; XiXVIII. 33, 103-107, 247; X:XIIX.. 70, 100,. 111, 113, 115-117, 120, .124, 126--129, 132, 134, 135" 145, 155--158, 161. 162, 164, 177, 190, 196, 197, 200, 201, 203... 206, 208; XiXX'. 7, 9, 71, ~6, 192, 213,217, 226, 23Q, 240--242-244, 247, 254, 25 5, 2'72; XXXI. 7'5.,86, 101, 145, 146, 148. 151, 159, 160--162, 165; XXXII. 177, 183, 185--189; XXXlII. 6, 13, 14". 17', 27, 140144, 14'9, 150; XXXIV. 46, 4&, 265, 266, 268, 2&1,. 28!1-2·92, 298; XiX,XV. 23, 60, 76, 173.. 181; '83, 2()0, 2,Q2---'204';XXXVI. 6--18, 37., 41, 56--61, 63-'66, 68-70., 73-7'5, 77 78 83---'85"89, 381, 402, 408; .XXxVU.l40, 449, 49,1; XXXVIIL 202, 216--220,. 289, 452, 477; XXXIX. 526, 600. Fischer E., XXI. 16, 53, 17'2. F,ischer G ..•XX!X.. 77. Fischer H., XX. 244. Fischer Stan., VII. 238. Fischer Willi., XIII. 252; XXXVII. 451, 614. Fischler Wolf, VII. 112. Fison,., IV. 358. Fison Lorimer, V. 203; VII. l, 3.. Fitak F., czl. T. L., VI. 224. Fitzke I., XXXDX. 263" 266. Flach M., VIII. 3315;XVI. 320. Flaczyński Wł., XIX. 55. 1 Fay W., XXI. &.7, 88; X\XH. 193; XXXVI. 129. Forster Max., XXV. 123, 126. F'l'aenkiel E., XXV. 126. Fraenkiel S, XVI. 282~284, 417. Franczak Jan, XXXIV. 292, 298. Frank Franciszek, X. 368. Frank Józef, lek., XXXIX. 315. Frank L" x..'X:XIX. 427. Frank M., VII. 87. Frank Seb., XVIII. 100; XX. 183. Franke G. XXXVII. 72. Franke Ja~ Nep., XXVII. 87. Frankel Z., IV. 181,. 184. Frankiewicz Al., czl. T. L., IX. 112. Franko Iwan, I. 16, 29" 30-32, 61, 119, 144, 152, 192; II. 8~, 88, 92, 93, 9'5, 277" 305, 306, 374; III. Ill, 92, 191; IV. 349, 350, 353; XI. 320. 321. 419; XVI. 33, 36, 39" 337, 338; XVII. 44; XVIJI. 237; XXVI. 118; XXVIII. 113, 206; XXX. 7, SI, 130; XXXVI. 3~, 38, 40. Franko Olga, czoł.T. L., I. 32. Frank.owska Mar:ia,XiXXVI. 316; 213. Folgar" .XI. 363. XXX,VII.406, 407.. 47'6; XXXVIII. Fo1tin, Fo1tyn, druk., XXXIX. 351. 147, 4:61; XXXIX. 60 8, 625. Fonferko, czl. T. L., I. 223" 224. Frankowska Marta z Rzewuskich, Fontan astrol., XVI. 54; XXVII. 85. XXVII. 188. Foras dr, IV. 3'56. Frankowski Eugeniusz, V. 98; XIX,I. Third C. H., XXXVIII. 3'94. 40,. 73, '1'5; XXI1. 83, 163, 164; Forde Daryll C,. XXiXV. 195. JCXIII. 50, 51, 150, 152, 156, 162; 'Forrer R., X:XXVI. 181; XXXVIII. XXV. 1()~. 1'06, 108, 142; XlXVI. 46, 47, 49. 125, 127, i2B, 130, 152; XXVII. Forster J., XXXVI. 352, 353,. 358. 150- 151,\ 170; XXVIII. 46; XXIX. Forster Wilhelm, I. 185. 160: 187, 200, 206; XXX. 4, ~, 7, Fortis Abat, IX. 46. 229; XXXI. 18, 165; XXXIII. 143" Fortunat Venantius, XiXI. 10~. 111. 150, 152; XXXV.173, 181; XXXVI. .Foss, VII. 33.9. 7,5, 180; XXXVII. 309, 340, 409, Foucart M., XXXVII, 395. 463, 474--476; XXXVIII. 02, 215, Fouillee Alfred, XVIII. 240. 217" 462, 461, 615; XXX.IX. l, 37, Fox N~, XX,X,VIII. 202. 100, 530. Fox,ius Marcin. astrol., XXXVII.85. Flajschhaus, Flajszhaus, V. VIII. 222; XXXII. 17£. . Flasiński Adolf. czl. T. L., III. 385. 388. Flasza Henryk, czl. T. L., IX. 310. Flavius Josephus, X. 264, 265. Fleming K. XXXVI. 95. Fletscher Gilles, XXXIII. 137. Fletscher R., VII-I. 207, Fleure H. S., XXiXVIII. 480. Flig-ier dr, IV. 7,6 78. F1izak Sebast., XXXUI. 21; XXXIV. 269; XXXV. 55. Flora Jan, XIII, 152. Florczak J., VIII. 335; XlIV. 164. FEo,rek JOl XXXVII. 448. Florek st, czl. T. L., VII. 112. Florian, Florianowa, druk'o·XXXVII. 289, 3ln; XiXiXVIU. 237. Florinsk-ij, VII. 98. Focillon H" X;XXVI. 180; XXXVIII. 614. Foerster F. W., XXXIX. 155. Foky1ides z Miletu', XXI. 210, 212, 1 �909 908 Francur W. A, XVII. 255. Franzos , IV. 97. Frasseti F., XXXVII. 360. Frauenstadt, X. 242. Frazer I. G,. X. 468; XII. 271, 272; XIV, 193; XV. 10;. XVI. 107; XVII. 6, 7, 9, 31, 32-56, 111; XVIII. 14-16-35-57,., 98,)0010'2, IDS; XIX. 153-171; XXII. 24, 148, 159; XXVI. 100, 101; XXVIII. 11; X.XIX.134; XXXIII. 10, 11. 18; XXXV. 198; XXXVI. 8, 148-150; XXXVII. 131-133, 135, 138; XXXVIII. 15, 277. 279, 283; xx..~IX. 60, 17,9, 335. Frąckiewicz M., I. 192. Frączkiewicz K,., czł. T. L., VI. 224. Fredro Aleksander, I. 20; XIII. 11; ·XX. 6; x,Y.lV. 97. Fredro J. M., XXXIX. 172. Frei K., XXXIX. 494. Frejlach Jozef, IV. 117. Freneil A, XXX. 246. Frenklowa Giza XXV. 135; XiXVI. 109, 121, 130; XX'I'X. 208; XXX. 237; XXXI. 160; XXXlU. 143; XXXIV. 266; XXXVII. 405, <¥.l'5; XXXVIII. 451. Frensdorf, XXXIx' 174. Frenzel, XXX. 246. F'reud Z. XVIII. 23,5; XX. 22'7, 228; XXIII. 54, 1715; XXx. 9. Freudensprung, XI. 366. Friderici, XXXVI. 355. Friedberg Ernest, V. 198, 200; XI. . 322. Friedlander M.. XXX VI. 336. Friedman, III. 200, 203, 211, 296, 300, 305, 306; IV. 5, 6, 15, 21, 27, 29; 120; 130, 137. Friedrich Ernst, I. 23. Friedrich Henryk, rX1XIX'V.181. Friedrichs, I. 68, 71, 76. Fries" XXI. 4. Frieschbier H., VIi. 95; X,XV. 68,69. Fritsch, I. 91. Fritsche Julia, of,jar., VIII. 112. Fritze" Xl'!. 340. FritzeI' K., XJXV. 124. Frobenius E., XXXVI.355; XXXVIII. 24, 202, 243; XXXIX. 92. Froissart Jehan, II. 120, Frohlich K., XVUI. 98; XXXIX.140, a6, 175. Frug Stanisł,aw, czł. T, L., II. 96. Frycz Karol, ofiar., XI. 32'7. FrycZi Modrzewski p. Modrzewski Frycz,. XliX. 87. Fryderyk I, XXXVI. 63. Fryderyk pruskd, XXXV. 16. Fryderyk Wielki, X:X:XVII. 267; XXXIX. 371. Fryderyk Wilhelm, XXXVII.. 141. Frydrychowicz Romuald, I. 221. Fuchs, XXXIX. 149. Fuchs K., III. 263; XXV. 5. Fularski M., XXXI. 165. Fulg1olZa,XIX. 94. Fu1iński, XXII. 162. Fundament S.,XXJXVIII. 45,1. Furdzik J., VoJI.2'24; :Xl.2'37, Furtwaengler A, XXXIV. 70, 74,94. Fustel de Culange, XXiX;IX. 176. Ftillbier Al., IV. 117,. 179, 23'7; V.l99. G G .. ' krY'i>t. I. 23. Gaal G., XVI. 356. Gabel F., XXXIII. 138. Gabel H., czł. T. L., IV. 238. Gabryczewski Ant.. ezł. T. L., VII. 112. Gabryl Fr., XXXV. 30. Gabus Jean, X;XXVI1I.464, 465, 469; XXXIX. 484, 498" 499. Gacki Józef, U. 199; XX<X,LX.170. Gadomski A, XXVII, 170. Gadomski K., ezl. T. L., VI. 224. Gaertner H" XXVII. 108; XXX.261; XXXI. 116; XXXVii. 74. Gaesacus, XXX,I. 129. Gaetano XXXVI'I. 377. Gafferb~l'ger E. W., XXXVIII. 351. Gagacki, XXVII. 61, 65. GaidaI' H" VII. 326; X. 369, 461. Gajek Józef, J. G., red. "LUDU", XXVI. 130, 131; XXVII. 192; XXIX. 184, 187; XXXI. 166; XXXIV. 266; XXXV. 173, 181; XXXVI. 13, 80-82, 84, 373, 404, 412; XXXVII. 335, 340, 448, 450, 471, 475, 476, 478; XXXVIII. 154, 202, 216, 223, 226" 289, 319; 319, 321, 329, 340, 341, 446,. 451, 452, 459, 460; XXXIX. 175, 531, 6oB, 611, 625. Gajkcwa Olga, O. G., XXXiV. 265; XXXVIII. 451; XXXIX. 532,625. Gajewska M., XXXIV. 298. Galante A•. XV. 146. Galas P. XXVII. 170. Galasiewicz I. K., XIX. 41; XXXIX. 587. Galatiną, VI,. 396. Gall, Gallus, kronikarz.., II. al; III. 84; VII. 163, 167; rx. 133, 339; X. 130, 247; XUI. 55; XIV. 217; ..xVI. 287; XIIX. 75; XX. 153; X;XV. 122. Gallas I. H., IV. 31. Galticz A, XVIII. 94. Galton Francis, XVIII. 230; XXIXIX. 424, 425. Galęzowska J., XXVII. 171. Gałowacki, IV. 5Q..159, 261. Gam, XV. 141. Gamelli, XXI. 270. Gamilscheg E., X!XV. 126. Gand Ferdyn., XV. 142. Gandefroy-Demobynes" XV. 142. Ganszyniee Ryszard, XXI. 183, 232, 245; XXII. 33, 147, Ha. 150, 153; XXIII. 1, 32, 35, 149.. 158, 159, 168 175, 17"1.,182, 184; XXiXIV. 125: 27:9, 2192; XX,XV. 181, 182; XXXVII. 136. Gans'zyniec Zofia., XXXVII. 127. Garay Narcyz, XXIX.204; X,XX.255. Garbaczyńska C" czł. T. L., VIII. 334, 33'5, 442; IX. 208; X. 238. 471; XI. 96. Garćević M., XXXVlI. 433. Gardeezka W., VIII. 224. GardeI' B. XIXXVIII. 396. Gardner P.' XX,XII. 95; XXXVUI. 396. Gaordziel Michał, e~ł. T. L., II. 9u. Gargas Zygm., I. 92; VI. 215; VII. 2,2,1,227 334, 340; VIII. 99, 220" 221 318' 33,0 421, 436; IX, 100, 425: 426; X. 117, 469; XI 72, 93. 3,24 345 41&-420 422; XII. 347. 34S'; XI{I. 75, 78. 168, 351; XIV. 195; XX. 155; XXXVI.42, 53. Galflieki T., .xx.. 14:5, 146, 154. Garstag, XV. 141. Gartner T., XXVII. 44. Garueci., VII. 2·99. Gassner A., XV. 145 Gaster 90. Gaster' M., XVI. 218. Gaszyński K., XXXI 126; XXXIX . x.~. 531. Gates R., XXXVIII. 400. Gatlik Feliks .. czl. T. L., X 470. Gatzka Pawe~, XXV. 110. Gaug,in, mal., X."'CXVIII. 278. Gaule I, XXXVIII. 386. Gaume, VI. 323. �910 Gaussin" I. 237, Gautsch v. Frankenhurn, czl. T. L., I. 28. Gavazzi Milovan, XJCII. 141; XJXV. 122; XXIX. 131, 132. 198, 200; XX,X. 248; XXXI. 166; XXXIII. 150; XXXIV. 87, 292, 298; XiXXVII. 428".438; XXXVIII. 26, 318, 361, 363, 366. Gawarecki H...XXXIX. 363, 337, 372. Gawełek Franc., X. 155; XIII. 144, 324; XIV. 156, 300; XV. 71.., 91, 152; XVI. 335, 336, 429; XVII. 15, 21, 30'1 31, 110, 112-115, 274; XLX. 37, 50, 51;X,X. 103, 155; XXI. 54; XXIII. 51,. 147, 157; XXV. 78; XXVIII l, 3, 4, 6; iX'XlrIX.120; XXX\. 77; X.XXI. 61, 62; x:x:xvr;r. 334; X.xXJVIII. 215, 216; Ixxxmx. 162, f:J77, 590, 603. Gawik Tom, I'X. 303. Gawiński.. IV. 42. Gawlik, IXiXlxirrK.163. Gawt10ński Antoni, Franciszek Rawita, I. 23, 30, 32, 62; II. 92, 93; III. 87, 91- 93, 190, 200: 287; IV 33, 814,235-7, 444, 450; V. 65, 89, 90, 177, 287, 294; VI. 97,. 224, 307, 402, 404; XI. 193, 206, 245, 321, 323, 417, 41fl.. 422; XlX. 68; XXI. 71, 75, 163; IXlIlI. 15i9; :XXVI. 115, 117; XXIX'. 179; XXXVI. 40, 74 75. GaździlCk,i Jan, XXXI. 166. Gavadas, XX-XVIII. 129. Gądzikiewiez Witold, XXV. 139; XXVI. 144. Gąsioro'wsld H" X.XVI. 127, 144; XXXV. 173. Gąsiorowski S. J., XXXIV. 273-279. Gbur Włodz. infor., XXXIII. 126. Gebauer Jan, X 137 138; XIII. 55. Gebel', P. Dzszafar alch., XXVII. 91. 911 Gebhard XXXIII, 11. Gee Mc, VIII. 207. Geib K., IV. 160. Geier, XXI. 229. Geiger K., czl. T. L, I. 111. Geiger Paul, XXX. 241; :X;XXI. 44, 148; XXXVII. 474; x:xxvm:. 151, 155. 187,. 198, 202, 468, 469; XXXIX. 485, :>03. Geigy R., XXXIX. 486. Geisler, XXXVII. 272, .274" 276. Geist O., XXJCVIII. 398. Gelb L, XXVII. 171. Gelin H., VII. 84. Gelling, XXXIV 130. Gener P., XXXII. 131. Geniusz Miecz., XIII. 145., 271, 277. Genna G., XXXVII. 360--362 Gennep Arnold van, XV. 142; XVI. 107; XVII. 48,. 112, 288; XXII. 159, 160; XXVII. 200; XX-X[. 159, 160; XXXV. 202, 200; XXXVIII. 158" 200, 471, 476; XXXIiX. 498. Gent Janus, XXXIX. 424. Georgi~,. I. 154. Georgius de Cracovia alch., XVII 96 Gerarnb Victor von, XXV. 124. Gerant V. von XXV. 124. Gerbert, papież, pakt z diabłem, XXVIII. 13,9. . GerbiJng L, XV. 144. Gerhard, VII. 298. Gerhoh z Reichsbergu, XIX. 32, 33. Gerland, I. 92. Gernard Fr., VII. 112 Gerson Wojciech, maI. typ. lud., XVI. 272; XXXIX. 590, 591. Gerus El, czł. T. L.,. III. 9'l, 96. Gervaniusz z FUbury, IV. 262. Gerzetic Nik •.. I. 221. Gesemann, XXIX. 112, 200; XXXIII. 143. Gessler E A., XXXIX. 494. Gessner K., IV. 37; XXXVIII. 240. Gębarbwicz, XXX. 6. Gębarski Stefan, II. 187. Gęrnbicki Jaehij, XXXI. 112. Giedzińskt Mik., XIV. 86. Giegużyński H., XXX. 84. Giejsztor Jakub, walczył o zniesienie poddaństwa, III. 120, Gierdz·iejewski .. maI typ. lud., XVI. 2'j10. Gieorgiewskij S., XVII. 24. Gierke O., XXXIX. 149, 1:>4. Gierstadt E., XXXIV. 69i, 95, 98, 106, ~7. . Giertowski JÓz., czł. T. L., VII. 112. Gierymski Ant, maI. typ. lud", XXXI:X. 592. GigU, VII. 00. Gillen F. I., XVII. 37-39., 42, 46, 49, 50. Gillieron J., XXXVI. 84... 408. Gil1iWrey I. Mac., .xVII. 6-8. Gi!I1czow, XVII. 28. GinZJburg W. W•. XXXIX. 7:9, 420 Gippius E., XXXIX. 28. Giraud-Teulon, I. 36, 39" 145; V, 84, 20\3; XIII 56. Giulini, XIX. 33. Ciżanka Barbara, XXVII. 104, 105. Giżycki, .xII. 171. Glapa Adam, Xx.x.IX. 524, 608. Glasenapp H v.~ XXXIV. 2. Glaser Karol, III. 387. Glatz Ludwik, I. 62. GI~ddon, XXXIX. 424. Gliksman Jerzy;, XXXIII. 150. G1iński A. I., IV. 156, 168, 169; V. 43,.. 182, 183; VI. 223; IX. 327; X. 379, 396~398; XI. 238; XXIII. 146; XXXII. 99, 101. Gliwiczowie, XXXIII. 157. Gloger Zygmunt, IV. 47, 49, 50, 154; V. 42, 378--380; VI. 27, 305, 319; VII. 96., 233, 237; VIII, 111, 211, 213, 220, 223, 336.., 439; IX. 138; 142, 225, 233; X. 127, 240, 451; .XII. 40, 136; XIII. 171, 173, 261; XIV. 192, 220, 316, 317; XV. 3945, 50,51, 288; XVI. 217, 229, 241-245; .xvrr. 2,. 15, 17'9;lXVIII. 104, 226; XIX. 143; .xx. 172, 173, 176,. 182, 196, 301; XXI. 130, 246, 258; XXII. 69, 114; XiXIII. 51; XXV. 2, 4; X:XVI. 102, 109; .x:XVII. 152; XXVIII. 27. 29; XX:IXl. 154; .xXXII. 32; .xxXIII. 11, 14; XXXIV. 268; XiXXV 17, 65, 69, 71, 74; X,XXVI. 9, 12; 23; XXcX.VIII. 215, 218; XXXIX. 589, 5:00.\603. Glukmann, XIXXVIII. 344. GluziiJ.ski Józef dr, czł. T L., I. 20; IV. 56, 260, 384.. 395--397, 399; V. 37, 38; XII. 156; XIII. 295.. 29'7; XXVI. 152; XiXXVIII. 451. Gluck G, czł. T. L., V. 198.,200. Gluck Leopold, I. 57. Gluck O., ,XXI. 242. Gładysz Bronisław, XXXV. 186. Gładysz Miecz., XXXIV 287, 298; XXXVI. 166-170. 288, 396, 405; XXXVII. 443, 446, 447, 476; XXXVIII. 217 440, 451. Gładyszowa M., XXXVII. 444, 445, 476; XiXXVIII. 451 Głago! S., XVIII. 229. GŁąbiński StaniS'~w, I. 32, 188; XX,XVI. 5. Głęblacki Kazimierz, ezl. T L., II. 96 Głogowczyk Jan, chirom., XXVII. 89 łogowski J, maI. tyP. lud., XVI. 268 Głogowski J., maI. typ, lud., XVI. 269. �912 Glowacki Michal, pseud. ŚWiętoGlowacki Stan. inform, XIV. 294. Głowacz J., czł. T. L•.. IV. 454. Gnatowski J., czl. T. L., I. 30... 32. Gnatowski Zygm. organ., VI. 182. 187. Gniedowskij I. 258. Gniewosz Wł., czl, T. L., V. 391. Gobinęau J. A,. ){,XIX. 139, 141, 142; XXXVI 353, 354; JGX:XIX. 425. Gbbllet d' Alviella, IX. 420, 421; XVI. 107, Goddard, XVH. 9. Godet Marce~, XXVIII. 15. Godlowski Tad., XXXIII. 150. Goedcke K., XVI. 321. Goethe Wolfg.ang Jan Amadeusz, I. 174; III 224; VII. 41; XII. 94; XVII. 58; XXI. 150; XXII. 38. Gogol M., XXXVI. 101. Golczewski K., czl. T. L., V. 200. Goldenweiser ... XIX. 169. Goldfmnk E, X:XXVIII. 3'96. Goldmann Em., XXVI. 00. Goldstein H., VIII. 223; IX, 29. 381. Goldstein Max, XXX. 23'5. Goldziher" XIX. 146. Goleniszczew Waldemar, XII. 333; XIII. 259. GbHub H., XXVI. 145. GoIther, X'x.'X.IT. 104', 111,.,119, 131, 141, 142, 149. Gołąbek J., XXVI. 128; XXIX. 166, 197; XXXI. 166; XXXII1.15O. GolębiowskiHieroni<nJ;, czł, T. L. II. 96, 151, 168; XXVIII. 38. Goliębiowsk,i Łukasz, III. 171" 350, 358, 362; IV. 159, 268; V. 143, 146; VII. 115; IX. 147, 210, 225, 229, 342; XlI. 169" 2,81, 285; XIV. 192; XV. 71, 72; !XlVH. 3'1, 36; XIX. 58, 113; XX'. 199; XXI. 181; XXVIII. 913 19" 21, 27; X:XIX. 65, 67, 69, 154; XXXIII. 11, 107; XXXV-I. 8, 93; XXXVIII. 238, 265; XXXIX. 329, 331" 340, 348, '574, 5'78, 581, 593. Golębiowsk~T. XXXVIII. 338. Goldwin, XI. 431,.',432. Golyszyn, XVIII. 140. Gombosz Z., XXXIV. 180. Gomme A. B." X;XXIII. 4, 17. Giamme G. L., VIII. 100, 426; X. 234; XI. 283; XIII. 119; XVIII. 231, 237; XXI. 92.; 125, 132. Gonnet Szymon, II. 62, 235, 331,.334; III. 77 8'1, 140, 142, 155; IV. 114, 117; V. 168; VI.3Q7, 3,20, 415; VII. 224; IX. 31, 189,. 208, 293, 408; X. 23, 220, 338; XI. 70, 195; XIII. 43, 44, 297; XIV. 297" 302, 368; ,XVI. 86, 304; XIX. 62; XX. 246; XXIII. 161; XIV. 98; XXXI 107; XXXIX. 5819. Gonzenbach, V. 181. Gopalrajm Henryk, XXXI. 166. Gordon, VII. 37. Gorecka Maria, IV. 40. Gorecki Stan., XIX. 127. Gerer G.,. XXXVII. 3,93. Gorkij Maksim., XXXVIII. 348, 352; XXXIX. 10, 11" 48, 5'7. Gorochow, XXXVII. 101, 116, 118. Gorodcew, XXXIX. 10. Gor1ani M." XX,Xv:rr:. 4125. Gorovei Artur, XXX. 249. Gorowiew A., IV. 94, 9~. 117. Gorzeńska Ad., czl. T. L. IX, 112. Gorzkowski Marian" IV. 2317 Gorzuchowski Stan., XXXIX. 251. -Gorzycki K. J., dr, II. 32,,92,93, 177, 178, 186, 244;, 286, 373, 374; III 83, 84, ~; 91, 92, 95, 176, 190, 284-286, 288, 376" 385; IV. 79, 106, 114, 115, 235., 236, 338, 341, 348350, 450; V. 88, 89. 90, 98, 195, • 196, 287; VI. 699; VII. 101; VIII. 111; liX. 86; XVIII. 237; ,XIX;. 1, 156; XXXVI. 53. GosJeniecki Wiktor, X. 464, 467; XXI. 80; XXXI. 166. Goski Kasper, XXV;I~I. 8'5. Goslawski M., IV 236; VIII. 209; X. 4Q5. Gostomski A., ,x:..XX,I.24; XXx:r.x. 354. Gostomski Walery,; X~ 416; XX, 153. Goszczyński Stefan, III. 264; IV. 44; V. 129, 194, 196; VI. 174; VJ[I. 209; X. 259, 4Q5; XI. 296" 302, 404; XII. 171, 174; XIII. 164; XVI. 21; XXV. 80; X;XXI. 67, 69, 147; XXXIX. 324, 345, 346, 583, 626. Gotkiewicz Mar., XXXIX. 427, 433. Gottfried Kaz., X,XXVI. 3193;XXXIX. 448. Gottheil Rysz., XV. 142. Gottland K. A•. XX.XIV. 284; XXXVI 314. Gottschalk, .xXXVII. 392. Gottwald, czł. T. L. I. 64 Goyski Maks., infQrm. XIV 183, 302" sf3'96,400; XXxIv. 268';X:X'x:rx. 588. Gouda, XXI. 231 Gozdawa M •• VI. 408; IX. 298. Gónnyey S., XXXVIII. 363. Góral E., XIII. 165, 166. Górecki Tad .., XXXV. 173. Górka' Jak., V. 391. Górnicki Łukasz, IV. '262; IX 286; X. 250, 252; .xI. 114, 2,99; .x.x. 116; XXVII, 98, 101" 100, 113, 115; XiXVIII. IW; XXiXI. 122; XXXIX. 304. Górski Ant., IV. 117; X. 224; XXI. ~1, 75; XiXVII. 149; XXiXV. 182. Górski J., XXXI 166. Garres Józef, XVI. 2'82; XiX. 2 18, 219" 223. Gathe p. Goethe Wolfang, IV, 45. 1 58 Lud - J '.'. ,,. '1 Tom XL Gatz Józef,. XVI. 161, 167, 168 Gatze A., XXI. 170, 176. Grabda Eug., XiXXIX. 461. Graber G •. XXV 128. Grabowiecki, XIX. 101; XX. 128, 132, 151. Grabowski Amb-roży, l. 20; UT. 259, 260, 384; VII. 236; VIII.264; XIII 61, 258; XXVIIII. 32, 133, 216; XXIX. 99,~ 100; XXX. 107; XXXV. 51; XX.XIX. 575, 577, 583, 590, 604. Grabowski Andrz. maI. typ. lud. .xVI. 2/70. Grabowsk,i Bronislaw, IV. 56; VII. 238~240; IX. 259; XIX. 108; XXVII. 18;XiXXIX. 4'62 Grabowski J" XiXXVII. 462. Grabowski M., VII. 22, 300; XVII, 245-248 Grahowski Tad~., VII. 238; XV. 243, 250, 253; XIX. 89; XiX. 59, 154, 17,5; .x.x:xVltI. 451. Graiblski A., XlIII56. Grabsk,i St.,. VIII. 111, 322. Graebner F., XXI. 16, 87, 92; XXXIV, 155; Xix:x.VI. 13, 112, 117-120, 129, 218, 348, 35i5, 356, 366; ,XiX:XVII 38, 43, 44, 58, 66; XXiXVIII.9, 24, 203, 223; XXXIX. 24., 92. Graesse Th., XXVII 28; XXXII. 4. Graewe Stanisław, ofiar. XI. 203; XXII. 117. Graf A., XJXVII. ~,99, 101; XXVIII. 131; XXXI 102. Gra-j)f V., de, XXI,X. 20'7, Graffenauer I. XXXVII. 435. Graffi B., XXXVII. 3160. Grajnert J6zet, 1. 168, 170; V. 36, 37; X. 40()....-405;.xVI. 37, 39-41, 258; XVII. 36; XXXI. 47, 48, 51" 107. Gralewski M., IV.- 383. �914 Grammont .. XX. 299, 3'00; XXXVII. 311, 313. Le Grand" XX. 89. Grant, XXXIX. 424. Grappin H., XXVII. 152. de la Grasserie, VII. 7:9. Gratian,XlXXVI. a6. Graul H., ,X1XXVII. 174, 175" 179, 1816. Le Graz Anat., VI. 204. Graziosi p.• XiXXVII. 360, 362. Grażyńska Stanis!." rys . .x...x:xV. 13. Grdanitschky...namaskin, XXV. 122. Gregor Cenek, II. 148' Gregor J., XI. 224, 343; XXXV. 4Q. Greglorovius, XiXI. 105. Gregory E., XXiXVII 376. Gr·ekow, XXiXIX. 10. Gre~owicz-Hammerowa M., XXX'I'IiI. 150. Gressmann, XXXIV. 129, 130. Greśniewski, XI. 366. Gretter B.• x:x:x.VlI. '}!)7. Greulich W. W., XXXVIII. 400. Grevenitz F. A" XX. 1'56. Grey O., XXXVI. 208. Grierson, XXiXIx" 132. Griesebach H., XXIII. 148, 154; XXXIX. ZSL Griffith, XII. 333. Gngoriew, XXX;XIV. 183. Gr,imm bracia, I. 9, 18; II. 376; III. 94, 3n; X. 242; XIV 49,54,61,66, 73, &1, 82, 85, 129, 177, 204, XV. 183, 184. 194; XVI. 3,5, 40, 110, 321, 354; XVII. 57; XIX. 137; XX. 207, 220, 244; XXVI. 100; XXVII. 2, 30; XXVIII. 120; XXX. 83; XXXI. 125, 128, 134, 151; XXXII. 88, 94,95, 112; XXXIX. 82, 177. Gr·imm Emil, XXJXI. 166; XXXIV. 292. 915 Grimm Jakub, I. 101, 155; li. 110; IV. 157. 168, 169, 260, 265; V. 36, 182, 271; VI. 298; VII. 119, 232; VIII. 14; IX. 282; X. 267; XI. 283; XII 167, 168; XIV. 403; XV. 27, 34; XVI. 110; XVII. 217, 220; XX. 218" 219, 242; XXI. 201, 23:9;XXII. 6, 3'3,. 148; XXUI. 30; :31, 36, 44, 48; .xXXVII. 297" 3U. Grim R., X. 249. Griimm Wilh. XX. 218-220, 223, 245; XXII 6, 14&. Gl1inkowa N. P., XXXIX. 34, 99.. Groblicki Błażej, czl. T. L. VII. 238 Grochowska Helena, X. 50. Grochowski,czl. T. L. I. 32; IX. 186, 292; XIX. 103. Grochowski M" XXI. 112; XX'X. 190. Grochowski Stan, XIX. 103; XX. 152. Grodecki Jan, XXXV. 47. Grodecki R., XXVI. 133, 145; XXXVI. 88. Grodwin, XII. 33. Grod~icki J., IX. 112. Grodzicki L., XXVI. 128. Grodziński Z., XXVII 163. Groffe, IX. 233. Grohmann. XVII, 36;XXXII. 133. Grohne E., XXXIII. 19; XXXIV. 67, 72-76, 98, 9~, 104, 129, 131, 132. Groicki Bartbom., XXXIX. 2196, 298. Groos K .•. X'I. 283; XXXIII. 3. Gross Feliks, XJXXV 173, 182; XXXVIII. 214, 277. Grosser H., XXXVII. 99. Gross.i Carmella, XXXIX. 167. Grote, VI. 240 Groth P., XXVII. 269, 270. Griotowska Helena, XXXI. 166; XXXIII. 150. Groto'wski A•. XIX 101. Grotowski Jan, XX. 92, 151. Grottanelli, XXXVII. 360, 362. Grottger Artur) maI. XVI. 272. Groza Aleks., X. 405. Grożkonow I., XXXVI. 62. Gro'ber G., XV. 174, 184; XVI. 321; .xVII. 275. Grober Karl .• XXVIII. 147. Grassl .Fr., XXIII. 19. Grube A. W., IV. 279. Grudzieńska Z., czl. T. L. XXII. 1.61. Grudzińsk.i St., V!. 27. Grunau, kronik, XXII. 1; XXXIX. 357. Grundmann G., XXV. 112. Gruntvig Swen., XVI. 177; XX. 223, 226, 245. Grundwald MO) XXV. 133, 134; XXX. 236. Gruppe O, XXXVII. 134. Gruszecki Artur" IV. 159; VI. 224; XVII. 21; XXIII. 54. Gruszewski Mi'ch., cz!. T. L, I. 32. Grunbaum, XVI. 32; XXXI. 22. Grunberg J., ezl, T L., IV. 238. Gruner S€lbast., VIII. 223; XXIII.19. Griinhagen, XIII. 61. Gruningen B, XXXIX. 492. Gryglaszewska M" XXVI. 129, 130; XXVII. 183; XXI,X. 140. Grynberg Zofia, II. 22, 288; III. 135; IV. 290, 2191; XII 142; XXVI. 156. . Grządziel Ign., czl. T. L., V. 295. Grzeb<ieniak, .xVI. 370 Grzegorz VI., XXVI1.10o. Grzeg101rzPaweł, XX. 12a, 127. Grzegorz z Nazianzu, XXI. 245. Grzegorz z Tours, .xVI 39; XXV. 7. Grzegorz z żarnowca, XX. 117. Grzegorzewicz W." VIII. 29, 30, 225; XVI. 235. Grzegorzewska S., x,xxI,X. 594 Grzegorzewski Jan, I. 53; IV. 345; VI. 99, 314; VII. 110, 112.. 234; 58" VIII. 99, 101; IX. 301; XX 293'; XXI. 270; JmaII. 151; XXXV. 182; XiXXVII. 164. Grzepski Stan., astrol,. XXVII. 86. Grzębski, X.xV. 22, 34-36. Grzybowski Józef, XXXI. 166. GrzY'bowski Konstanty, XXVII. 175. Grzybowski Stefan tX1X'Vn. 175. Grzymała Genow., .inform., XXI.1ZO. Gr,zymułtowski Krzysztof, XIII. 333. Guagnin P. Gwagnin Guarini, XIX. 49; XXII. 61. Gubernatig A., VII. 88; XV. 10; XVI. 355; ,XXV 51; XXiXJII. 83, 94, 95, 100, 102. . GubrYll/OWicz Broni'sł.aw, czł. T. L., I. 32; XX. 312" 314; XlXXVI. 66, Gubrynow:icz Wł.ad., CXX.313. Guczkow, ,XXXIX. 416. Gudmundsohn, XiII. 340. Gudziej N., XiXVII. 12; XXXI. 49. Gueranger, XXI. 112. Guhl, XI. 288. Guidonis Bernard, XXVI. 5. Gui,gnebert Ch., XXII. 159. Gukowskij., I. 258; Ul. 135, 212, 302, 305'; IV. 10, 12, 132, 133, 137, 145, . 148. Gulgowska Teodora" XXVIII. 3335, 37, 3,8. Gulgowski Ernst, XVIJ. 184, 185. Gulgowski Izyd., XXIII. 151; XXV . 142; XXVI. 152; XXVIII. 20, 22, 30, 34, 3~, 104; XXXIV. 268; XXiXV. 64, 69, 7.I" 74, 75. Gumowski M., XXXI. 166. Gumplowiez Ludwik, I. 36" 68, 227, 242; V. 293, 295, 391; VI. 223, 372, 4106; IX. 311; XVII. 265; XXI. 264; XXII. 145. Gum'Plowicz M., 277; VII. 78" 204, 237; VIII. 167, 220, 264, 330; IX. 311; X. 117. �. 9łi~"" 916 Gumlplowiez Wł. X:XVI, 152; XXXJII. 156. Gunckel Herman. X,X. 216. Gunda B., XlX,XVII. 351, 355-357; X.XXVIII. 361, 362. Gunin, :1'I.8. Guń~iewiez BoI •. V. 100, 291, 292. Guńkiewiez MaksymiliJan, ezl. T. L., IV. 451, 454; VIII. 333, 334 442; IX. 2Q7,208, 310; X. 11B. 119, 186, 187, 2311, 4176 471; XI. 96, 199; XX;XV.14. Guradze Fr., XX. 156. Guratowska Wanda, ezł. T. L.. IV. 114, 117, 342, 343. Gurgula Irena, XXV,I. 131; ,XXX!. 166. Gurowski, I. 195. Gurwicz I. S., XX.XVIII. 350. Gustawiez Bronisław, I. 120, 267; II. 20; IV. 47., 154, 454; V. 37, 195, 197; VI. 37, 80, 8'7, 157, 221" 257, 296; 200; 313-315, 318, 350; VII. ,fil" 103, 110, 111, 146, 234; 235; 237, 256; 285, 325, 338, 339; VIII, 21, 99--101, 109, 110, 221" 265; 331; 332; 335; 368; 3;92; IX 102, 103, 246; X.235-238, 259, 469, 470; XI. 320, 322; XII. 3, 4, 232, 276; XlIV. 346; XVI l-Hi ..133152, 242; XlVII. 22, 3:8; XIX. 52, 150; XX. 313, 320; XXV. 92; XXXII. 00, 93;· XXXV. 32; .xXXVI. 181; XXXIX. 611. Habura F., :pIictf •. V 289, 290, 295; VI. 316, 317, 318; IX. 262; XXXVI, 43. Hacquet B. podróżn., I 147; III. 267; X.X.XVIII. 290. Hadaezek KaroL. IX. 301; X. 126, 368; XII, 98, 193; XVI, 322; XIXV s. XrI; XXXIIi .. 148; XXXIV. IDO. Haddon A. C, V. 272; XVIII. 17, 19; XIX. 160,169; XXiXII I, 17. Hadźi Szapsza~. XiX:XI, 156. Haeekel E., VIII 96; XXXIX. 424. Ha,gen, kronik., I. 24. Hagen B., XXI. 16. Hagen P, XVI. 218. Hager G. D. dr, XIV. 340, 341, 344; :X1X. 69. Hahn Ed., XVI, 111; XXIII 43.. 48 419. Hahn J., XVII. 28, 90. Hahn Konrad, XXXV. 190. Hahn T.,. XXXVII. 89. Hahn Whktor, XIX. 154; X.xVIII, 15. Haile B, X.XXVII. 359. Haimendol"f Chr. V., XiXlXVIII. 222. Hajduk St.,X.XVI. 152. Hajek;, kronik, XIX. 206. Hajno Jordan,. XXVIII. 105. Haj'ota, V. 132. Hajus, inform., IX. 259. Halama Rich" X.XXIII. 150. Halaiia A., V. 308. Habel, II. 2. Hal'ban Leon, XXXVI. 79, 81, 82. 135; XX.XVII.402, 475; XXXVIII. 374 377, 453, 459, 460, 478, 613, 618; XXXIX. 148. Haleeki Oskar, XXVI. 123. Hallowell A. oI, lXI, 283; XXXVIII. 392. Haltr1ch Jos., II. 16. H Haario M., XXiXVIII 377. Haas A,. X.VIII. 235. Haas otto, dr, IV. 116. Haase K. E., I 136, 182. Haavio Martą XJX:XIV. 283. Haavis E.,XXiXlVII. 440. Haavis M., XXIXVII 440. Habdank Adam, XXX'!. 166. L XXVII. 124, 162; XXVIII. 215; :x.x.x. 36, 163; XXXI 108; XXXV. 13; XXXVI. 34, 4!}-47, 226, 242;XXX.IX. 589. Gustawicz Ma:rLa. ezł. T. L., VIII 335'. Gusic M., XXXVII. 437. Gutsehmidt Ar., I,X 132. Guttman B., III. 87; X.VIII. 229; XXXIII. 17. Gutzeit W., lingw., I 187. Guzik Kaz., XXXI. 166. Guzowska Angelina, XXXV. 182. Gunther H., X'XVII 35;. 60, 63-72; XXIX. 138-141, 143, 145, 146, 149, 152.. 153;XXlXIX. 174. Gunther Mayerow.a A., XX.XVI.369; XX.X:VII. 351. Gwagnin, Guagnin Aleks, mal~, IV. 25; LX. 413; X. 136; XVII. 260; XXII. 1; XXXVIII. 236; XXXIX. 294, 308--310, 314. 32~. 331, 342, 349, 354. Gwiżdż Feliks, XVIII 227; XXVI. 125. Gworek G. ezl. T. L., VIII. 335. Gyarffy Stef., XXV 132. Gy6mery, XXXVII. 353. Gy6rffy I., XXXVII. 337, 353-355. Gy6rgy L., XX!XVII. 3,55 Gysin F., XiXXI;X. 494. Gyulola Vargha, XXXII. 19, 20. Haberland Micha~) I. 24, 28, 92, 191, 223,224; IV. 440; VI. 392; X,I211; XII. 276; XIII. 68, 69; XVI. 115; XlX.. 189; XXII, 38; XXIII. 169172; XXV 121, 128, 129; XXVI. 152; XXX. 3 5, 80, 17~ 174, 181; Haltsonen Sulo, XX.xVII. 440.. 443;' X XJXVIII. 377, 378. HałuszezyńsM M., ezl. T. L., VI.224. Hambly W,. XXXVIII. 394. Hamerska-Kamieńska H., XXXV. 173. HamiOła Fr., IX. 358. Hamiseh E., XXVII. 152. Hammer Klem., XIII 164. Hammura!b:i XXXIX. 46, 56. Haneow V, XXV. 126. Handelsmann Ma.reeli, X. 472; XXIII. 1,64; XXVI 133. Handschin H., XXXIX. 500. Hanenko Maria, I. 147. Hanka Wacław;, II. 1, 5, 32 Hankiewiez prof., XI. 320; XXXVI. 35. Hannay 1. B., X.XIII 175, 17'6. Hansen, IV. fYl. Hansen J •. XIX. 118, 119, 132, 138, XXIII. 167; .XiXV 4, 6. Hanusch, Hanus, l. XIII. 70, 71,. 87, 88, 94,. 95; XIV. 3'1; XV. 212; XVI. 235, 416; .xVIII. 16, 20, 35 -37; XX. 1~5, 190 Hanusz Jan, VII. 97, 99; XII. 167. Han-Y,i-Feng, X:X,XVIII. 476. Hanwl~ .. XIX. 92. HapeHus, XXXI 12,6. Haraehinow J .• VIII. 109. Harasymezuk Roman, XXXIV. 142; XXXV.76. Har.asymowfez,. ezl. T. L, V. 196. Hardt E., XXXIII. 150. Hardtland S., XXXVII. 135. Hardung Siegf'ried, XXXIV. 281~ 283. Hardy E .., XXX,IV. 2. Hargaś M., V. 312, 317. Hargon, XIX. 154, Harhala WIad.. XXXIV. 292. HarEez:ek-Borowski, 1. 18-5. ?'\ "tr'(J ..~ / /" �918 ii ;. " ; -': Harmjanz Heinrich, XXXV. 203; XJXlXVIII, 203. Harnack, XXI. 107., 108. Harou A,VII. 80; X. 294. Harpe Jean, XXXV. 182. Harrach J., organ., II. 147, 148. Harsdorfer, XVI. ~21. Hartknoch K'fist, I. 121, 198; XIV. 32., 208; XXX.IX. 320, 323, 327. Hartleb Kaz., XXVII 84; XXXIX. 529. Hartmann, I. 55; VII. 238; XIX. 69. Hartung O., XVII. 261. Harva U., XXXVII. 439, 441. Hasden.. V. 369, 370; VII. 324. Hassencamp, XXVII. 63-70 Hassinger, XXJXVIII. 469. Hassr:ik R. B., XXIXVIII. 396. Hastings. XXXII. 95, 119; XXXVIII 212. Hatt, XXXIX. 92. Hatton, biskup, XXXI.x. 295. 295. HaudridOJUrt A G, XXXI,X. 110132. Hauffen Ad., III. 367; IV. 117; XV.47, Haug" XIII. 259. Haupt, XV. 204. Hauptmann G., V. 179; XX. 230, Haur I. K" II. 198; XII. 147; XiXVII. 57, 104; XXx. 209; XXXV. 63, 65. 67, 75; XXXVII. 292; XXXViIII. 2,33, 234,. 237, 240, 241, 246, 247, 251, 253, 257, 263" 268; XXXIX. 291, 294" 303, 307, 308, 337, 341, 342 354. Hausen I., XX 86, 155. Hauser Fr., XXXVII. 128. Hautala. Jusko, XXXVII. 440, 442; XXXVIII. 3717-380, 390. Hau1Jborn H, XXXVIII. 396. 919 Haxthausen, I, 150. Hiiberlin K., XVI. 112. Hiimiilainen A.,., XXXVII. 338, 34{), 341. Hiiusler A, I. 147, 151. Heath Cl., XXXVIII. 400. Heck K. J., V. 274; XIX. 128; XX. 154. Heck Walerian" III. 87, 95. Heckenbach, XXI. 194; XXII. 36; XXIII. 32; XXV. 00. Heckenwelder, XVII. 2, 11 Heczko Bogusław, czł. T. L.,' III. 100... 295. HeczIm Jan, czł. T. L, II. 96. Hefftner P., XlVII. 185. Hegel, I. 10; XXXVII. 141. Hegl Ro, VII, 154. Hehn Vi-ctor" 1. 111. Heiekel, IV. 447; XXXVIII. 360. Heideleck Fr., XX,XVII. 271, 276. Heidenstein, IX. 86. Heierli I. dr, XII. 268; XXXVI. 26. Heilig O. X.VI. 113. HeiJn Wilhelm, I. 130; IV 440. Heinzel R., XVI. 218. Hejnosz Wojciech, XXXV. 173; XXXVIII. 451. Helbig, XXI. 192. Held Fr., III. 87; XVII. 274. Helfert Józe!;, w1ceprez. Verein fUr Osterreichische Volkskunde, I. 28; VI.3'1'0 Heller B., XXX.VII. 248. Hellpach Willy, xx.XV. 2{)2. Hellwald, I. 36, 4(}" 44, 67, 154; IV. 97; XIII 292, 293; XXI.B7. Hellwing A., X. 243, 244; XXXIX. 297. Helm" XXXV. 196. Helm., .XVI. 15. Helm Karl, XV. 146; X,XV. 130. - Helm R., XXXVIII. 203. Helmhold, XIV 42" 4e--51, 54, 63, 188, 218; .x:vrr. 19~, 203; XIx. 190. He1molt, Xx.I. 87. Helmuth T., XXXVII. 289. Helvetius E A,. X!XX,VI. 144; XX!XIX. 153. Hempl Antoni, III. 176, 176. Hempler Franz., XJXlX, 243. Hemplówna Mada, X;I. 100-102 Heneken H., XXXVIII. 398. Hendryk N., XX-XVIL!. 68. Henaf Ie A, XXXIX. 155. Heinicke dr, I. 184. Hennenberger Kasper, III. 198; XJXXI'X. 350. Henninger J., X:XX,IX. 485 Henoch Aleks" XXXV. 13'. Henry W. E,. XXXVIII. 396. Hen,ryk Śląski., XIII. 59. Henryk Brodaty, II. 117, 120, 123; XIII 62; XXXJIX. 298. Henryk !Pooożny;, p. Henryk Bl'~~' daty, II. 121. Henryk sołtys, VIII. 2163. Hensel Antoni, I, 187 Hensel Witold, XXXVI. 374,. 377; X;XXIX. 282, 625. Henzel Tadeusz,XXVI. 130; XXVII, 192; XXXIV. 266. Herbelet B d', XXXVIII. 371. Herben, II. 33., 183. HeI'lberger" x.x,xI. 23. Herberstein Sig., XX'XIII. 137. Herbert Meyer, P. Meyer, XXVIII 97. Herbest. .xx. 163. Herbot, XIV. 37. Herburt, X. 206; XXXIX. 310, Herder J., IV. 31; liX. 32; XX. 217; XXI. 8~, 166; X;XIV. 91; XXXVI 89, 352. 353, 358. Herkely Józef, V. 254. Herlicus David astrol., XXVII. 87. Herrady de Landsberg, XIX. 4&, 49, Herrglotz Ant. inform., VII. 338, Hrmani VII. 339. Hermans C," XXXVIII 397. Herrnant Paul, XXVII. 153. Hermes Gert., XXXVIII. 4(}" 42, 43. Hermes Trismegistos, X.~IL 54 Herodot, I. 62; II. 97, 99, 105v 110, 321; IX. 285; X. 224, 339; XII. 334; XV. 27, 28; XVI 114; XVII. in, 172, 177, 183; XLX. 134; X;XII. 41; XXIV. 82, 84; XXV. ')\8 122' .X.X;VII. 127; XXXVIII. 50: 3150;'XXXliX 66, 30'6, 357. HeroU Jan, XXIX. 91. Herskovits M. S., XXXVIII. 351, 396, 47,9. Hertel I.,XVI. 114. Hertz Al., XXVI. 152; XXiXI. 166; XlXJXIII. 150; XXXIV. 2,92; XiXlXV. l'łS, 182. Hertz Amelia, XXXV. 173. Hertz R., XVI. 107. Hertz Wilh., XX. 241. Herves, VII. 339. Hervet, I. 62. Herzog, I. 183; XXXVIII. 85 Hesi~ Fr., XXX. 213. Hes,iodes, Hesnod, XXI. 188, 189; XXVIII. 187; x...X,XVII 138. Hetzer Hild, XXVII. 14&-148. Hausler Andre~. XX. 229, 231, 236, 240, 244. Hevitt I., XXXII. 106, 108, 109, 118, 119, 12ą, 121" 123, 124, 125 Heydrich M., X'XV. 126. Heydzianka-Pilatowa J., XXX. 9; XXXV. 173. Heyne H, XXXVII. 139, 140. Heyne M•. IV. 32. Hibben Frank, XXXVIII. 623. �921 920 Hickel WŁad., XII. 114, 115, 118--121, 443. Hielmsler L.. XiX'XVII. 315. Hieremias żywiec~i, kronikarz, XXXI. So--84, 86-88. Hieronim z Pragi, I:X. 413. HHariusz, I. 118. HHdebrand R •. V. 271, 272; XVII. 1; XXI. 167; .xXV. 130. Hildebrandt G., X!XiXVII 174. Hilferding, V. 321-330; VI. 82, 90, 98; VII. 97; lIX. 91; X:IT. 341; XXIII. 151; XXIV 99. Hillebrandt Alfred, I. 27; XJXXIV. 2. Hiller Bernard,. XXV. 131. Hilscher, III. 190 Himmelheber, XXXVII. 465. Hinzel, XXI. 167. Hipokrates, VIII. 98; XXVII. 100. Hirschbeng Al., VI. 223; XXXIX. 595 HJrschberg J., XJXiXV. 174; XXXVIII 25. Hirochler Mieczysław, czL T. L., III. 285, 290; IV. 34'2; XI. 322; ,XXV. 162; XXXVI 43. Hirt M.., XXViII. 415. His Rud" XXVIII. 250, 252. Hizke, II. 110. Hlohovac, II. 182, 183. Hlyński., I. 1'62. HŁaw1czka K., XXXVI 402. Hłynka Rom.. XIII. 233-235, 337. Hnatiuk Włodzimierz, I. 63, 143; II. 55, 64; III. 71, 75; IV 157; V. 42; VI. 413; VII. ~2, 277" 335; VIII. 168; X. 360--363; XII. 342; XIII. 296; XVI. 291; XXI. 213; XXVI. 94, 117-119; XXVII. 11, 24, 30; XXX. 82, 1~ 107, 126, 140" 143; XiXiXVI. 12. Hoaton XXXIX. 425. Hobbes T., II. 98; X,XXVI. 185; XXXIX. 176. Hock Stefan., XIII. 292, 294, 299; XiV. 42. Hockenbeck" XiXVII. 71 Hodel Fr., XXXVIII. 465. Hodge WeIJb Frederick, XXVIII. 11. Hodały Cz., czl. T. L., VI. 224. Hodur Jakub, czl T. L., X,. 470. Hodża M. M., VI. 280; VII. 204. Hoebel E. A., XXIXVIII. 393. Hoober K., XiXI 174. Hoelther G., XXXVII. 358. Hoenberg P .. VI. 320. Hoernes M" IV. 440; VIII. 96; XXI. 17, 18', 20; XlX:X'IV. 94. Hoesick Fr., XJXiX. 7,6, 79. Hoff BogumH. n. 128, 131, 13'9; XI. 110; X;XX.vIII. 299-308. Hoff F., XXI. 47. Hoffman, VII. 300; VIII. 223; XiXiX. 250; ~I. 144 Hoffman K., VII. 93; XV. 175; XIX. 55; XX. 241. Hoffman-Krayer E, XVI. 115; XXV. 140; XXVI. 88, 96; XXVII. 133" 142; XXIX. 12,1; XXXiI. 45; XXiXIV. 138, 279; XXXV. 200202; XXiXVII. 290; XXXVIII. 468, 469; XXXIX. 347, 488, 503" 505, 583. HoffIn.ann Jak., XXXIII. 150; .xXXIV. 266. HoffmaIllowa K VII. 214; XXXIII.' ~. Hoffory" III. 187. Hofman Rud., XVI. 38; XXV. 132. Hohenheim v Theoprastus Bombastus alch., XXVII. 90. Hojak cz. T. L., I. 64 Holbach., XXXIX. 176. Hołbein H., .xxXVIII 235. Hollberg. XXVI. 7,6. Holender Al., XXXI. 166. Holsten R., XXXVII. 276. Holtker, XXXIX. 486. Holtz Rud., XXXIX. 487. Holtzmann R., XXV, 125. Holuby J., V. 241, 242, 247, 253, 303, 308, 312, 313. HlOll.zmanKrescencja, I. 56. Ho~owackij J., 195; III, 287, 288; VIII. 210; XII. 342; XXVI. 94; XXVII. 1~. 15; XXXIII. 13. Hołowacz I, XXXVII. 214. Hołowiński, XX:X. 76, 98, 133, 135. Hołowkiewkzcz. T. L" I. 63. Hołub-Pacewiczowa Zofia, XXXIII. 150; XXXIV. 292, 293. Hołutow~cz lu VI. 416. Homant B., XXXIX. 69 Homer, IV. 331; VI. 21..202; V'lI. 232; XI. 429; XV. W6; XXI. 196; XXII 147; XXIII. l; XXXIV. 10. Homme Stan., czl. T. L., III 285. Hommel E., XXXII. 104, 105.,119..153. Hcmolacz, III. 260. Homolle T., x:x:n. 159. Honigsheim, XXXVIII. 11. Hon,ik T., XXX. 270. Hoops J, VII. 326. Hooton E. A., XXXVIII. 390. Hopfner' T., XXXVII. 133. Hoppkins E. W. XX'XII. 2,. 20; XXXIV. 110. Horacy,. XIII. 51; XXIII. 13. Horak J., XXVI. 128; xx..,XVII. 158, 352. Horna Rysz., XXXIX. 133. Hornbostel E., XIII. 172; XV. 145; X'VI. 160, 162 167, 174, 176; XXXVIII. 85 Hornig Ant., XXXVIII. 231. Horbszkiewicz, XXVIII. 170. Horos~kiewicz Jul., czl T. L., I. 144; VII. 237. Horowski Jan,. XXXV. 174 Horwath B., XXXIX'. 150. Horvarh Pal, XXXVII. 3'57. Hovorka O., XXXVII. 2&>. Hostinskid .Otokar, II. 147, 151; XIII. 172,. 188, 190, 196, 261, 262; XVI. 116, 160, 162, 165-168, 176. Hotteroth Fr, XXVIII. 172. Houton E. A,. XXXlVIII. 398, 400. Hovelacque, IV. 79. Hovels W. W, XXXVIII. 398. Hlowitt, IV. 358; V. 203; VII. 1, 3; XVII. 49; XXXVIII. 277. Hoyer E. prof., XXH. 160; XXVIII. 97 Hozeas2',. XIX. 91. Hofer A., I. 111. Hoffding H., XXXVI. 146 Hofler M., XIII. 20, 69; XVI. 111. Hormann KosIa, V. 137. Hornik Mich •. XXVIII. 105; XXX. 246. Hraban Maur., XXVIII. 100 Hrabec Ste.f., ~XXV. 44, 122. Hradecka Stanisł., czl. T. L., VII. 23,8; I!X. 68; X. 94; XI. 73; X.X!Xl~ 589. Hradski JÓz•. V. 242~244, 246. Hrdlicka A., XXXVII. 365. Hrebeniak, XXX. 190. Hrimm J. J, XIV. 48. Hrinczenko, XXXIV. 27, 29. Hrozincik I.. X'XX'VlII. 356. Hrozny, XXXVIII. 47. Hruby Max., XVI. 23. Hruschk K. A., IV. 335. Bruszewskij M., II. 187; VI. 401, 402; ~III. 61; XVII. 74-76,. 90; X1XiXIV. 30. Hryncenko, V. 182-184. Hryncewicz Talko Jul., P. TalkoHryncewicz, II, 187; IV. 62, 74, 116, 180, 453; VI. 402; VIII. 111, 162; IX. 298; XV. 151; XVII. n. �923 922 189, 267; ~VIII. 91, 231, 232; XXI. 65; XXII. 144, 145 153, 154. Hryniewiecki A, XXV. 3; Y.XXV. 66 Hryniewiecki BoI., XXVII. 149. Hryniewska Tekla, XXXIV. 292. Huber Eug., x..XXIX. 163. Hubert H., XXIII. 160; XXXVI. 158. Hubert ii Mauss, XVIII. 4{). Hubert stan., XXVI. 12. Hudek, Chudek JÓz., x..~XV. 174. Hufnagel F., XXX:I'X. 277. Hulsbus'ch, XII. 327. Humboldt, I. 243; XXXVII. 310312. d'Humiac Mlchaud, X. 127, 365. Hundrich, XXXVIII. 327. Hundt M., XII. 339; XXI. 4. 81. Hunfalvy, V 315; VI. 27<9;XXXIX. 87. . Hunt I., XXXVIII. 392. Huntington, XXXIX. 425. Hunyady Jan, XXV. 132 HuIJka Stan., XVIII. 1, 2217;XXXV. 19,,36; XXXIX. 2111,596.' Huppen, I. 20 Hura I., XXXVII. 204. Hurkiewicz, XXXI. 155. Hurwic~. II. 296 Hurynowic~ A, IV. 50; XXVII. 15,7. Hus Jan, II. 282. Husarski !{,ar., XXXIV. 293. HusaTski Wacław, XXXV. 182; X:X:XIX. 599. Husek Jan, XXVJ. 94-96.; 127; XiXVII. 1(12,199, 200; XXIX. 00. Huska M, XXXVII. 352. F!ussowczyk, XIX. 82; XX. 78,. 81, 82, 105, 114, 141, 150. Hussowianus Milklołaj.,IX. 6. Hussowski Mik., IX. 6; XIX. 126, 136, 146, 147, 150. Hutschinson R. W., XX;XIX. 288. Huverlin !p., XXJXIX. 179. Huxley, XXIII. 178. HUbental, XXI. 147. Hubner A, x..XJXVIII. 200. Hiippe S., III. 116; XX. 156. Hyros Stefan Mikołaj, VII. 74. I I. H. krypt., XXXIV. 293. L L. dr, V. 191 I. L., patrz L. I., I,X. 206. I. P. dr, V. 254" 301. Ibn Fadhan., Xx. 209. Ibn Rusty, XXXIX. Ibrahim 112. iljjn Jakub, IX. 212, 213" 217; XXVI. 85. Ickstatt, XXXVI. 145. Ides Isbrandt, XXXIII. 137. thnatowkz Jan, czł T. L,. II. 288; IV. 107, 23.5, 236, 450; V. 89, 90, 98; VI 313, 314; VII. 10. .Ilesic Franc., XXX. 265, XXXIV. 293; XXXV. 182. Bg Berta, XVI. 112. Ilić, V. 280. Ilinskiij G., XiXV. 122; XXVI. XXiX!II 150; XXXIV. 293, XXXV. 182. Illiak,. XXI. 204. !lwof Fr., V. 180. Imbelloni, XXXVII. 362. Imiela E., XXXI. 166. Incewicz L. A, IV. 165, 390. Indt I. M., LX. 110. Inglot S, XXVII. 171; XXXVI. XXXVII. 170; XXXIX. 595. 266; 145; 298; 378; Istomin, VIII. 325. Ivekovic F., XJXV. 95. Iwan Gf1otiny, III. 116. Iwanek Jan, .x.X}(i'lXl333. Iwanicki prof, XXII. 161. Iwanow S. W., XXXIX. 421, 422. Iwanowski Jerzy, XIX. 50, 51. Iwanowskij, XiXI. 242. Iwaszkow Michał, XXV. 96, 117" 120, 123, 162; XXVI. 114. Iwon, XJX,XI. 15. Ingram, III. 37,1; VII. 340. Inocenty III, XIX. 3'3; XXXVI. 146. Institoris Heinrich, XIX. 111; Xx,'I. 133. Ipolyi Arnold, XXIII. 168. Isaczenko Al., XXiXVIII. 358. Ischarkov,. iXX\VI. 128. Iselin L.. Em., XVI. 217, 218, 220; XXXIX. 488. Iseppi Ant., IV. 457; V. 197. Isodirus. XXXVIII. 246. J Jagic V., II. 83, 85; IV. 440; VII. J. B. p. B. J.,XtXIX. 195. 231,276" 2'7 7; X1V. 52, 53,226, 314; J D., XXVI. 140, 152. XVI. 416; XX. 158; x..XI. 121..162, J. J., XXVI. 150. 163; XXiII. 144, 145; XXV. 121. J. Z., VI. 367, 370 Jagiełło WŁadysŁaw, III. 106, 107, Ja:berg K., X!XXVIII. 158, 203; 111, 113; V. 102" 362; XIII. 117; XlXiXIIX.115, 132. XiX!. 228; ~XV. 132; XlXXVI. 4, Jabłoczyński J, XXVII. 69. 7, 78; X:XXVII. 1{)9. Jabłonow~kj" XXIV. 94. ,Jagła M., J:C.X;XVII.349. Jabłonowski A, badacz dziejów Jagódka inform., X:KIXIII. 25. . RusI, III. 368; IV. 448; XX. 156. Jahoda S. J., XXXI. 129 Jabłonowski Grzymała" XXX 181. Jahn, VIII. 3,15. Jabłoński Henryk, X. 394. Jahn M., X:XJXIX. W2 Jabłoński M., VII. 221. Jahn O., X:XII. 47. Jabłoński P" XXXIV. 2'93 Jahn Uk., XVIII. 93, 94-98" 100Jahlloińsl~i Wł., czł T. L., V. 200. 105 Jachimecki Zdzisław" XXLX. 131; Jakimow ~. W., XtXXVIII. 351. XXXVI. 88; XXXVII. 468. Jakimowkz Roman, XiXI.65, 70., 75; XXII. 156, 15'7; XXIII. 157; Jacob G. prof., I. 23. XXVII. 149; XXXV. 182; XXXIX. Jacobini E, X'XXVI. 398. Jacques de Vitry, p. de Vi1ry 264, 280. Jakimowski M., cz!. T. L•. I. 268. Jacques, III. 177. Jakowlew, XXXIX. 87. Jacyszyn Wasyl inform., XIII. Jakób Patriarcha 'I. 155. 233-~Q. 242. Jakób z Iłżyastrol., XXVII. 82, 83. Jaczewski Fr., XX. 274; XXVII. 149; Jakóbiec J., V. 101, 197, 286, 289, 367; XiXXIV. 299. VII. 92, 259, 323; VIII. 84, 424; Jadryncew, IV. 447. IX. 253, 254; XXXVI. 223, 226, Jadwiga Królowa, III. 106, 107. 242, 244, 2.46. Jadwiga Śląska, II. 121. i �924 JakU'\:;jz Kalinówki, XX. 126. Jakubowicz Abraham, XVII. 180. Jakubowski czł T L., I. 63. JakuJjowski J., XX,X. 260; XXXI. 126. Jakubowski Stan., XXXV. 14, 31. Jakubowski Z, XXXVI. 78. Jakubski Antoni,. XXIII. 157. Jakubski Leon, XXXIV. 265, 566. Jakuszkin, II. 101; XVI. 163. Jałowicz, XX,XVIl 204. JamblichQs. aut. star,. XVI. 320. Jamka Rudolf, XXJXLX. 270. Jan, biskup wrocławs~i, germanofil, II. 122. Jan X!X. XiXVII. 100. Jan XXII, papież, krucjata przeciw Litwie, III. 99. Jan Kazimierz, III. 104, 270; VIII. 171; XI. 402. Jan III Sobieski,. III. 107, 155. Jan z Bolesławia, p. Jan Nepomucen, V.356. Jan z Czarnkowa, IV. 42; XX. 210 Jan z Głogowa, astrol., XXVII. 81. Jan z Kolna. XI. 250. Jan z Klcszyczek, XXVII 6. Jan z Rybna, XIX. 121. Janacek, XVI. 167. Janczuk Mikoałj, XIX. 37; XXXI. 61. Janicki A, IV. 114. 117, 342; V. 99. Janicki Br .., cz. T. L., VI 320; X. 237. Janicki J., XXVII52. Jani.cki Klemens, XiX. 116; XXI. 189. Janiczek Wine,. mu~yk Iud., XIV. 373 Janiewicz Orest M., XVI. 320, 326, 413; XVII. 102. Janik Adam, XXXIII. 150. Janik Mich., VII 112; X. 4; XI. 95. 249, 323, 418, 422, 425; XII. 9496. 98, 99, 177, 190, 193, 336, 338, 342, 344, 347-8; XIII. 56, 58, 75, 925 xv: 76, 165--169, 253, 265, 266 347' XIV. 7, 19~, 195, 290, 3'10; 149, 224-228; XVI. 1719;XX. 57; XXVU 108; XXXII. 66; XXXIV. 200; XXXV. 174; XXXVI. 5,3"54; XXXVII. 159. Janikowski Leopold, XXI. 41, 42; X,XIX. 178; XXXVIII. 211; Janiszewski, VII. 237. Janiszewski J., XXXI. 166. Janiszewski Mat., XXX.III. 25 Janiszewski T,. XIII. 73. Janiszewski Andrzej, VII. 34. Janko J, XXI. 162, 163; XXXIV. 17'7. Jankovic M., XXXVII. 431. Jankowski czł. T. L., VII. 234; VIII. 330; IX. 100; X. 115. Jankowski" XIX 107. Jankowsk~ Cz, VI. 223, 410; XIIr. 149, 152. Jankowski E., XI. 106. Jankowski stan., XX. 155. Jankowski W., XXVII. 161" 171. Jankowski Wł., IV. 117, 235; VIII. 99, 141, 220; X. 472. Janota, XIV. 46. Janota Edmund, VI 36, 73, 75; VII. 325; XII. 136; XIII. 89, 90, 161; XVII. 21; XXXVI. 226, 242; XXXVII. 173; XXXIX. 339. Janow Jan, XXV 117, 118" 120; XXVI. 54, 60, 145; XXVII. 127; XXIX. 197; XXX. 76; XXXI. 12; :XXXIV. 293,. 299; XXXVI. 7'8. Janowicz Aleksander pr,. 1. 144; 'XVI. 416. JanlOlWski Al, VIII. 423; IX 299; XXI. 70, 75; XIXII. 117; XXVI 125, 128; XXVII. 149, 171 Janowski Benon. X. 350. Janowski M,. VIII. 220. Jantzen H, XV. 145. Jastrzębowski Wojciech, XXIX. 178. Janusz Bohdan XVII. 57, 178; XXV. s. XUI. XiXVI. 145; XXVII 137, Jastrzębski O., XXXVIII. 440. Jaszczurzyńsk,i Ch., III. 61; IV. 159; 16,1, 166, 171;XXIX. 181; XXX. V. 190 190. Jaszowskj, St., VII. 205. Janusz Fr .. XXVII. 163 Jaśkowski J. N., X 3~6--388, 395 Janusz Ignacy, XXVII. 110. Jaworczak Aleks., X,XXI. 53; Januszkiewicz A., XXXVII. 212. X\X'XIV. 300; XXXVII. 476; Janzen, XXXVII. 459 XXXIiX. 549. Jaqo.bi, XVI. 283. Japołł-Assanka Mich., X:XXI. 166, Jaworczak F., XXXVIII. 451. Jaworek I •. Xx...X, 258. 167. Jaworek P, czł. T. L., VI 416 Jaraczewska, XXXVII. 142. Jaworska Sabina, VII. 238; XXX. JarchQ A J., XXXIX. 79. 124, 125, 142. Jareck,i Henryk ez!. T. L., I. 224. Javorska ZJ::ifia, XXXV. 174. Jarecki Wład., XI, 351; X1X,. 125; Jaworski Ign., czL T. L" VII. 112. XIX 125; XXXIX. 589. Jaworski Jan, XiX. 313. Jarnuszkiewrcz St., czł. T. L., VI Jaworski Kornel, czł. T. L., II. 288; 416. III. 287, 384. Jarnuszkiewiczowa M., ofiar., XI 79. Jaworski Wład., XXXIII 151, Jaroch A., XXXVIII. 35'5. Jaworski Zygmunt czł. T. L., V. 296; Jarochowski, I. 168. VIII. 48 J.arocki St,. VIII. 43'9. Jaworskij Julian. IV. 116, 346, 453: Jarosiński Ant., XXXIII. 150. V 38'1; VI. 222; VII. 221, 281; J.arosz T., XXVI. 145. Jaroszewiez Flor,ian, III. 101" 105, VIII. 90, 91, 111, 210, 223; XXVII. 107, 109, 112., 117; V 79; XI. 402. 11, 2'3, 35; XXX 81. Jaroszewicz J .• XVII. 2157. Jażdżewsk~ K.. XXXIX. 254-256, JaIiQlszyńska M., czł. T. L., III. 290 2,60 2'69, 2,86. J.asensky Em., V. 303, 306. Jeans~n I. A., XXXIV. 71, 96 Jas1eńczyk XXVII In Jed1icz, VI. 316; XVIII. 227. Jasieński Feliks, X. 359, 460. Jedliński st, X!XVI. 152. Jasieński Henr., XX:XUI. 150: Jefimienkowa Aleks., IV. 4. Jasiński J., czł T. L., VI. 320. Jeleńska Emma,. I. 18; IV. 164, 396; Jaskłowski W., XXXIX. 586. VII. 230. Jaskólskoi J. XXVI. 145 JeUnek Edward, II. 5, 00, Hl, 89, 192; Ja skólsk i XXXVIII. 283. III. 192; IV. 59; VI. 2; VII. 95; Jastrebow W N., II. 18; X,XVI. 55, X. 340; XXI,X. 74. ijg.........{j3, 66. Jastrzębowski Szczęsny, V. 42, 2'94; Jelinek Fr, IX. 110. Jellinek Jerzy, XXXI'X. 149. VI. 411; VIII. 89; X. 240, 350; Jelski Aleksander VII. 230. XI. 201; XIX 37; XX. 193; XXIX. Jenc I. M., III. 374. 177, 178; XXX. 83· 84, 116; Jenicek V. V., VIII. 320. X XiXI. 60. T: L. �926 927 Jenike, VII. 2,27. Jenks A E., XXXVIII 399. Jennings, XXXVIII. 398. Jenny, XXXVII. 337. Jeremiasz prorok, XXXI. 46. Jerlicz Joachim. VI. 3Q7. Jerzmanowski JÓz., XlV. 398. Jesperson, X.XXVII. 79. Jezuppe, XVII. 265. Jezienicki Michał, X. 3'68. Jezierski A., cz!. T. L., IV. 114, 117. Jezierskil Michal, X. 38G-300 Jeż Teodor, p Milikbwski, XlII. 152. Jeżowski, V. 28. JędrzejewLczowa Cez., p. Ehrenkreutzowa de Baudouin, XXXIV. 265. Jędrzejewski 317 Jirasek J.~ czł. T. L ., V I. 316, Aleks, II. 35 JireC!ek H., X. 247', XVII. 27, 28; XX. 187; XlXII. 144. Job, XIX. 110. J()Ibbe-Duval, XXIX. 149, 150. Jochelson W., XXV. 2; XXXVII. 99-103, 108, 109., 113, 114, 120, 122, 126; XXXVIII. 346. Jodkowski JÓz.,.. .x.:x.r.x. 1'32; XXX. 210; :X;XXIV. 300; XXXV 191. Jodłowski K., czł, T. L., IV 4'54; VH. 338; I 2{)8. Jodłowski, Stan,; XXXI. 47; XXXIV. 300. Johansen K. F., XXI. 252; XXXV 196. Jlohn A., XV. 145 Johnson Johnson Johnson Johnston Jolly J., A" .xXXVIII. 279. Fr., XXXVIII. 397. John dr, VI. 23; XVII. 12. Harry, XXXIV 92, 125. I. 92; XVII. 262. Jones William, I. 98; XVI. 234 Joniesk T., IV. 94. Jonkówna Fr., XXXIV 300. Jonow, XXXVII. 125. Jonson dr, p. Jiohnson, II. 212, 291. Jonval Michel, XXIX. 1~, 164. Jordanes, VIrriI. 4341;lXJ. 267. Jorknice, II. 98. Jornandes, IX. 285; XIV. 64. Joseph Al., XXXVIII. 393. Jost Al., XXXI. 150 Jougan dr, IX. 1-99. Jouker O., XVI. 115. Józef II, XIII. 68; XXXVII. 267, 268. Józef W., XI. 197. Józef z nad Wiszenki, V. 346; VI. 198. Jucewkz Al., p. Ludwik z Pokiewa" I 168; VIII. 377, 445; IX. 151, 249; X. 110; XVII. 2,2, 36; XXVII. 61, 66; XXX. 220. Jud J., XXXVIII. 100; XXXIX. 115, 132. Ju1iuS'Z Cezar, II. 107; XVIII. 100. Jundziłł, :m. 20-22. Jungbauer,. XXXVII. 132, 133; XXXVIII. 203. Junge J •. XXXIV. 290. Jungschultz Joannes, XXIX. 56. Jungst, III. 379. Junior Jan, XXX 91. Jurkowie DUSan, XlII. 69. Jurkowski Bł., III. 91, 96; XlII. 258; XiX. 317. Jurowsky Ant., XXXIX. 427. Justyn Apologeta, II. 105. Juszczyk E, XXVI. 152. Juszkiewlcz Antoni, .In. 200, 206... 288; V. 79; VII. 236; VIII. 324. Juszyński Hieronim, XII. 405; XVI. 338. Juvenalis, VI. 114; XIX. 123. K K. C., XI 319. Kagarow Eugen, XXiXU. 180, 181; ·XXX~U. 138; XXXVII. 351; K. J., XXXIX. 333. )cxxVIII. 356. K K." XXIX. 182 Kahle Bern, XVI. 428. K. W., XI. 211. Kaindl R. ,Fryd." I. 23; II. 192,,"'07, Kabat Wł, XXXVI. 392; XXXIX. 210, 373, 376; III. 289; IV. 47, 59, 448. 95, 96, 99, 1~ .. 237; V. 36, 39, 185, Kacanowa D" .x:.xxVI. 407. 196; VI. 2; VII. 22'1, 237; VIII. Kacz Edward, I. 185. >43i6,437~Xr.II, ·~1.61,~OO~XlIV. 300; Kacz Franc" czł. 'P. T. L., I. 185. XV. 143', 145; )(."ill. 68. 92; XX:L"<:. Kaczanowska-Sągajło, XXXVII. 444; ;132; XXXIV. 268; xxxrx. 166. XXXVIII. 217. K.ajda, X,I, 317. KacZJkows~i Z., VII. 31, 35, 36, 38, 41, 42" 206, 209, 210, 213, 214; ,Kajka M., XXVII. 166. Kajzer Stan., XXXI. 16'7. IX. 149. Kalas Józ, XIII. H9. Kaczmarczyk, czł P. T. L., VII. 238. Kaleta Józef, X.XJJ{III. 151. Kaczmarczyk Jan, czł. P. T. L., VII. Kaletka A, ::l{IXlXIII.151. 340. Kaczmarczyk Kazimierz, VII. 235,. Kalina Antoni, red. "LUDU"" 1. 29 -32, 58; 61, 62, 144, 222; II. 75, 23-8,322, 339; VIII. 199; X. 9, 40; 85, 88, 00, 90, 92-94, 175, 282, XI. 418; XIII. 332; XIV. 181,253, 284, 235, 287, 374, 375; III. 64, 88, 254, 294; XV. 71; XVI. 50, 53; 91, Is&. 190, :t88; IV.101, -106-il.08, XiXiX. 220; XXXIX. 5>89. 114, 230, 235, 236, 341, 346, 353, Kaczmarczyk Wojciech, inform., V. 450; V. 42, 00., 90, 196,; 199, 276, 22>6. 2,87, 320, 370. VI. 6, 97, 218, 313, Kaczmarczyk Zdzrslaw, XJXJXV.174. 3HI" 385, 4113,414; VII. 97, 100, Kademus Aloisis, X:XXIX. 341. 102, 104, 106, 108, 110, 233, 338; Kadlec K., VI. 320; XIV. 84, 85, 87; VIII. 83, ~, 109, 220, 22'1, 330, XXVIII. 17'7; X:XXIV. 176, 177 427; IX. 91, 100, 103, 207, 302, 303, Kadłubek Wincenty, II. 81; III. 84; 3~ 319, 42.1, 426--428; X, 115TJ{. 12~, 132, 135, 136, 140, 209, 118, 120, 122, 126, 234, 461, 469; 212, 321, 329, 330, 34U, 344, 346; XI. 85, 32~, 323, 340, 417, 440; X Ill, 130" 131; XIII 137; XIV. IXU. HY7-1'12, 34!7; Xl1I. 69, 49, 215; XVI. 281" 232, 284; XVII. 78; XIV. 165; XIX. 89; XiXIII. 32; XX. 202, 203; XXXVI. 216; 174; XXVII. 4, 180; XXXII. 4; XXXVII. 303; XXXVIII. 38, 247; XXXVI. 10 33--42, 44-46, 48, 49. XXXIX. 295, 307, 314, 317. 51-55, 58, 60, 66, 6'7" 69, 71, 410 Kadyi Henryk, prof. czł P. T. L" I. Kalina Maria, V. 295. 144; XX. 313. Kalinka Joach., XXXr.X. 429. Kagan I., :X;XXVIII 356. Kalinowicz Wł., XJ{V 97. Kaganek Anton., IX. 2'59, n. wł. inf. �------_. ---------.-_._-, 928 Kalinowski KIJnstanty,. ~XI. 151. XII. 186; Kalita Józef, XXXI. 167. Kalityński Mieczysl, XVII. 109, 112. Kallenbach Józef, red. ,;LUDU", VI. 201, 204; VII. 112; VIII. 208; X. 461; XI. 95, 323, 325, 417, 419, 422-424; XII. 95, 96-99, 101, 103, 193, 347; XIU. 75-79, 81, 83, 168, 169, 265, 266, 351, 353, 355; XIV. 19-196; XVI. 109, 110, 234, 237, 326, 358; XIX. 75; XX. 154, 311, 314; XXIII. 175; XXXVI. 11, 37, 52-55, 57, 60, 66, 67, 88. Kallimach, XXVII. 77. Kalwin, XI. 213; XXXVI. 148. Kal,atalin, IV. 31 Kałusowski, V. 23. Kalużniack~ E., VI. 319; VII. 204; XIII 61; XIV. 403, 404; XiXI. 121. Kalwa Piott; XXXIX 180. Kamaryt Józef, II. 32. Kamenskaja M., ~'{XVIII. 349 Kamińska Helena, organ.,. XXI. 7'(}, 75, 42; XXVII. 18,0, 181; XXVIII. 91,. 92, 139, 142, H3 Kamiński, VIII. 209; XXVII. 157. Kamiński J. M., organ., XXI 41; XXIX. 178. Kamiński Ł...:XXXV:U. 451. Kaminski1j Wia,czesł.aw, XXVI. 106; XXVII. 152. Kamocki .J., XXX,VIII. 461 Kamockj S., XXV-I. 145. Kaudeter Fr. VI 36, 70. Kanitz F., IV. 96; XX. 187. Kanne, XX 219. Kant Emanuel, I. 3'9; XXI. 4; XXJXVII. 313. Kantak Kamil, XXXV. 174. Kantecki A, XX. 155. Kantor Józef, XIII. 164, 165; XVII. 80; XVIII. 68; XXI. 7'8; XXIII. 158, 161; XXIV. 108; XXVI 101; XXIX. 110; XXXIII. 7; XXXIV. 268. Kantor Mich., XXV. 132. Kantor-Milrski M., XXVII. 171; XXXI. 167. Kantorowicz Herm., X:X. 217. Kanzow Tomasz, XXVIII. 30. Kańs:ki W., czl. P. T. L., IX. 103. Kapała A, XXVI. 145. KapHński L" maI. typ. lud., III.28B; 'XVI. 270. Kappe M., czl. P. T. L., VIII. 335. Kappstein Thed., XX. 216. Kaprocki Wl, XXVII. 192. Kapuściński M., czl. P. T. L., 2Jhier. pieśnr Iud., I 144; II. ~. 340, 363, 365; III. 166; V. 64, 197; X.X.XIX. 589. Karadzic V. St.,.III 94; IV. 31,34; V. 36, 182, 183, 2~0; VI. 319; VIII. 218, 427; IX.32, 33, 45, 283; XVII. 103, 201; XVIII. 138. Karakulskr" czł. P. T. L., IX. 112. Karamsin, XVII. 3,6. Karanovic M., XXXVII. 430. Karaś B., inform" II. 354; IX:. 169. Karasek A, II. 182-184, 192; XXVII. 171; XXXIV. 293; X~VII. 253, 257-260, 2,62-264,. 268, 278. Karbowiak A, VII. 236; XIII. 61; X1XlXV.46. Karczewski Jul., mal. typ. lud., XVI. 2'69. Karczewski Wit., XIX. 90, 122 123, 136. Kar.czmar:czyk, XXVII. 62-72. Kardiner Abraham, XXXVIII. 354, 394. Kardos Arpad, XXV. 132. Karecka Zofią. inform., IX. 168, 258. Kargel A, XXII. 135. Karger W., XXXIV. 293, 300. Karlhlski L., czl. P. T. L., VII. 238. Karłowicz Jan, I. 19,. 29, 31, 63, 131, 195; II. 17, 90, 91, 95, 182, 201; III. 3" 86, 192; IV. 117, 170, 260, 2'66, 453; V. 43,.,181, 190" 3W, 370, 37!7; VI. 2, l3~, 223, 32'4"393; Vil. lI, 38, 79, 50, 92, 94,. 95, 97, 99, . 206, 231, 236, 324, 3'36; VIII. 212, 217, 219, 323, 395, 425, 426., 436; IX. 91, 198, 206, 311-319, 417, 428; X. 107, 127, 359, 368, 3~9, 37-1 3'82, 392, 398, 461-4!63; XI. 99,211, 32'1-323, 389, 340; XII. 272, 274, 323; XIII. 57, 58; XIV. 106,. 167, 294, 298, 3r18, 320, 359, 3,68, 400; XV. 48, 137, 138, 150, 209, 212; XVI. 63, 416; XVII. 16, 34, 35, 72, 101, 164, 178,. 217; XVIII. 112; XIX. 51, 90, 120,. 142; XX. 155, 200, 201, 295; XXII. 9; XXnI. 51, 112, 113,. 147, 174; XXIV. 97, 103; X;XV. 100; XXVI. 94; XlXVII. 9, 12, 25, 153, 178; XXVIII. 226; XlX]X. 17 8; XXX. 11" 77, 81, 82, 1'18, 135; X:XXI.76; XXXIII. 27, 29; XXXIV. 268; XXXV17, 71, 83, 65, 7'5; XXXVI. 35, 36, 38,. 44, 51, 52, 64; XXXVII. 155; XXX;I:X. 17,9, 360, 593, 627. Karmanowski 01brycht, XIII. 299, 300,. 301; XXIII. 113. Karniejew A., Xv. 28. Karnowski Jan, XXX,I. 167. Karol Wielki, V. 24'7; XVI 186; XVI. '. 42; XiXV. 10. Karolides X~II. 152. Ka~Oling~wie, XV. 186; X!XXIX. 56. KaroWS'ki del. Mal Sląsk, I. 191, .222.,224. Karpiniec Rudolf, XXVII. 17'5. Karpińska A., XXXIX. 27'8, 280. 0 1 - . .......JI ..... : 59 Lud - Tom XL Karpińsk;i Franc, IV. 37; VIII. 227; XXIII. 125. Karpiński Izydor, czl. P. T. L., III. 1,92, 286. Karpiński Platon,. czl. P. T. L., II. 376. Karpee S., V 269. Karre W., XJXV. 125. Karski E., XXVI. 97, 127. Karski, F., V. 300. Karski Stan., VI. 386----389. Karskilj E., X. 2140;XXVII. 156-158. Karsten, XVIII. 229. Karwowski Stanisław, dr, II. 125; 1912; XI. Ill; XJXVII. 50, 64. Kasich A, IV. 31. Kasparek Teodor, czł. P. T. L., III. 1,90, 2,90. Kasper, bakałarz, XlXVI. 18. Kasper de Gdana nekromanta, .X1XVII.95. Kasperberowicz, aIch., XXVII. 89, 92 Kasperowicz H., IV. 117, 235, 340, 341, 445, 450; V. 84, 195. Kasprowic21 Jan, poeta, ·czl. P. T. L, VII. 236; XiI. 104; XII. 54, 164, 263, 264; XXVI. 145; XXXVII 349. Kasprzy<:ka-Strauchowa, XXXVII. 159. Kasprzyk, inform., V. 226. XlV"II Kirejewski, . ~ .. 341', XX'I. 152, 153. Kato, XXXI. 13. K,atona Ludwik., XVI. 428. Katra T XXXVII. 443, 445 Kaufman K., XV. 150; XXI. 105108; XXX. 235. Kaufmann H. E., XXXVIII. 465. Kaukonen V. J., XXXV·II. 440, 442. Kau'Sch Józef, XVIII. 7; XXXIX. 57'2. �931 930 " Kautsky Kar, I. 34, 36, 65, 73, 75, 145, 227; II. 367, 372; IV. 449; IX. 303. Kauziński H., XXXVII. aB. Kavuliak Andrzej, XXXlX429, 430. Kawczyńsk,i M., IX. 300, 428; X.126; XI. 436; XX. 154, 165. Kawecka Zofia, XXV. 142. Kawecki Wł., XXXIII. 151. Kaye W. I., XXXIV. 75 Kayser, ,aut. Lexikonu, XIII. 73. Kazimierz II, II. 1419;XIII., 59. Kazimierz Jagiel., III. 112, 113, 115; XIII. 66; XlIX. 76; XXXiI:X. 170.. 37-1. Kazimierz Sprawiedliwy, IX. 129134, 209, 32'1; XIII. 61; XIX. 127. Kazimierz Wielki, IV. 333; V. 87, 363; VIII. 156, 173; IX. 86; XII 57; XUI. 64, 65; XXIV. 108; XXVIII. 125" 132; XXXIX. 170. Kazlouscyk, XXXIII. 151. Kazwini zachariasz, el, XXX. 106. KądZJi'ela TeoLil, XX;XUI. 151. Keane A. M., XXI. 83. Kebrle V., X. 138. Keesink F. M, XXXVII'I. 396. Ke.ffermiiller J., V. 99, 101. Kehre'~n I •. XVI. 15. Kehring Th, XXI. 4. Keiter F., XXXoIV. 290. Keith Art. XXXVIII. 399. Ke~br, IV. 339 Kelemina Jakób, XXX'. 212, 213. Keler Krzysztof, XVII. 137. Kelle Alb" X:VJ:II. 235; XXiv. 115; XXXI.45. Keller O.,. VII. 213, 220; XiX. 300. Kelley, alch., XXVII1.9O, 92. Kellner, XXI. 104, 105, 109, 110 Kelse. XXXoVII. 36B. Kempner L., ofiarod., VIII. 109. Kenarowa H XXXVI. 395. Kencho-Suyematsu, .xV. 146. Kennedy D., XXIX'. 207. Kennedy R, XXXVIII. 395 Keramopolus, .xXIII. 14~ 147. Kerden, von podróżnik, II. 105. Kern, XXXIV. 2. Kerner A., wytwórca zabawek glin., II. 2'18; V. 247. Ketlicz M., VIII. 58. Keuprulian-Wójcikowa Br." XXIX. 150; :xx.XoVIII. 21B. Keyha Z., XXVI. 128. Keyser Erich, XlXV. 142. Keyser K., XXIXVIII. 203. Kędzierski, XXXVIII. 297. Kędziora W., XXVI. 145. Kempini Szymon, druk., XXoVII. 104. Kętrzyński Wojciech, czl. P. T. L., I. 32; IV. 5'7; VIII. 321, 400, 432, . 434" 435; IX. 147; X. 134, 136; XII. 2,76; XlIII. 37, 38; XV. 209; XJXJI. 64; X1XXVIU. 339. K~ba Fr., inform., XXXVIII.127, 128. KiJbort I., IV. 100, 380, 390; VI. 412; VII. 93., 94; VEl. 88; X. 351. K,idd Benjamin, IV .. 448; XVIII. 229; XXXJ!II. 17; XXXIX. 424. Kidder, XXiXVIII. 398. K~ebzak Robert, czł. P. T. L., r. 32. Kiej.stut, Ill. 99, 102, 103; X:XVI. 72. Kickebusch A. XXXIX. 264. Kielar, VI. 70. Kielar, Vol. 70. Kielisiński Kajet.,> maI. tyP. lud., XVI. 270; XXXVI. 371.. 372; XXXVIl1. 242; XXX'IX. 5176,604. Kielski,czl. P. T. L." V. 289".296. Kiełczewska M., XXXoIV. 293; XXXV. 182. Kiepert H, I. 111; XI. 343. Kierasiński K., inform." XXXIV. 2165. Kierdej Jan, inform., XXXI. 113. Kiernik Fr., czl. P. Muz. Etnogr., XXXI.30. Kiersz Miecz.", czl. P. T. L., XIII 7'9. Kiesewetter C., XXVII. 101; XXX. 219; XX'X:! 1'03. Kieslinger A" XXV. 128. Kietlicz Henr., XIX. 33. Kietlicz M., IX. 170; V. B2.: 16,7. Kietlicz-'Rayski, mal." vn:I. 88; XXI. 80; XXVIII. 4; XXX. 14'5, 171. Kijeński Tad" XXX!. 167. Kikebosch Maciej, XXVI. 17. Kikiewiczowa M." czl. p. T. L., V. 101. n, "~. .<~ -<.,. J ;.;g.. ,~ KimbaU S.T., XXXVIItI 3'9'6. Kimelówna A.,.. XXXIV. 266. Kinch K. F., XXXIV. 77, 7~, 106108. King C. W., XXII. 57. Kinga księżna" VEL 263, 264. Kipa Emil, XI. 307; XVI. 179; XVII. 116. Kipling R, XXIX, 135. Kirchbach Wolfgang, I. 117. Kirchho~, T. 91. Kirchmann.,. XXII. 33'. Kirchnerowa Maria, XXXIV. 302. Kiriłow N., XVI.!. 267; XVILI. 8B. Kirkor A. H., XVII. 59,,62. 70, BO, 85, 86, 92; XXI. 257; XXH. 1'54; X)XN'.s. XlI. Kirschner KaroL. VII. 2'35. Kisa Anton.. XXXIV. 81, 114. Kiselew S. W., XXXIX. 77. Kisiel n. czl. P. T. L., XXX. 270. Kislakow M. A... XXXV!IU 351; XXXL'X. 96. Kiss Ludwig, XXv. 132. Kistiakowskij" IV. 23, 24;9. Kitowicz And., X'II. 40; iXlIV. 345; .-XIX'. 56",57,60; Xlx. 167, 170" 181; XX1V. 113; XXV. 17; XXVIII. 59" 170; X.XXI. 62; XXXIX. 315, 332, 573. Klaatsch K., IX: 196; XXI. 245; XXXVII. 72 Kla~ko', XX.VI.1 27. Klapper l." X1VI.417; XXII. 153; XXV. 142. Klaproth. 1. 108. Klaric J., V. 280. Klatecki I., XXXVIII. 219. Klaus'tin R, XXIX. 191. Klawe Janiną. XXII. 13'-2'5; XXIII. 149" 156'. Klebs E., lXV. 24, 25. Kleczkowski A., XXIX. 191]. Kleczyński, XXI. 80; XXXI. 14~, 148. Klein F. Ro, XXXIX. 149. Klei'1 Franciszek, inform. autor pamiętn., .TlI. 225'-228" ,2'4:3,245, 246, 2'50" 2'58, 2'~263" 264, 267; 200, 269" 271, 2:72, 273; XXX,. 7; XXXI. 149, 100. Klein W.,.,VII. 299 Kleiner Jul., XlIV. 204; XXXVI. 413, 41-7. Klemens Aleksandr., n. 105. Klemens V., XXVII. 100. Klemensiewicz JÓz<. VIII. 99, 112, 22Q; l'x. 100; X. 115, 121, 123, 249, 469; XI. 92.~. '94" 95, 422, 424; XII. 95. Klemm, XXII. 87. Klich E., Ill. 335; XXII'I. 153; XXVII. 23, 15ó7;XXX, 255, 258; XXXV1.21l. Klimaszewska Jadwigą, X.XXa:V 293; XXXV. 182; XXXVI. 241, 408" 400; XXXVII. 443-447, 476; XXXVIII. 2'17, 451,.,458; ~.xXIX. 454, 500" 600, 625. Klimaszewski inform .., IX. 185. Klimecki Z., XXXVI. 396. Klimek JÓz., XXXVI. 154. �I' 932 Klimek Stan,. XXVI. 129, 13L 132; XJ)WII. 183, 189, 190.,192; XXlX:. 138, ao" 143 149, 153, 161, 197; XXX. 254, 256; XXI~V: 182; XXXVIII. 150, 213, 214. Klinger Witold, IX. 310; XI. 436; XIII. 163; XV. 20, 188; XVI. 44, 112, 326; XVII. 24, 28, 101, 181 1\84,275; XXI. ~1, 121, 228; XXII. 13, 21, 25; XXIII. 160; XXVI. 141, 145; XXVII. 161, 163, 166, 171; Xi~X. 193, 237, 238; XXXI. 100, 167; XXXII. 101; XXXIV. 29\1,.300; XXXV. 174, 182; XXXVII. 2,21, 453; XXXIX. 610. Kniersa Isl'wan, XXXV. 182. Klonowicz: Sebastian, VI. 411; VI1I. 13,2; X. 4; ~I. 300; XVI. 180; XVIII. 133; XIX. 82, 84, 97, 100, 107. 100, 123, 124, 134-136, 143, 146; XX. 17~31, 33, 36, 39, 41, 53, 55, 63-6~ 74c-77, 81-83, 88, 89, 91, 93, 95, 100, 105--107" 110, Ill, 114, 11~ 125--132, 138, 13'9, 142, 143, 145, 146, 151, 15~ 177, 20.1, 204, 20~. 206, 208,209; XXVI. 88; XXXI. 1'33; XXXVII. 15; XXXVIII. 263; XXXlX. 312, 3'23, 354. Klonowiecki W" XXX .. 242. Klonowski St., czl. P. T. L., VI. 416. KIDden K., X'VI. 1.5. Kluckhorn C. XXXVIII. 383, 393, 395, 397. Kluczborski Wl., czł. p. T. L., VI. 416. Kluge Fr., XIV. 35; XVII. 220, 228. Kluger F., XV. 144. Kluger Wacl., XVII. 29. Klugmann rz .. czl. P. T. L., IX. 208. Kluk Krzysztof, III. 86; XXXV. 72, ~5; XX,X,VI. 210; XXXVIII. 45, 257; XXXIX. 292, 293, 312, 326. 933 Klus, XXXVII. 10. Klapkowski, czl. P. T. L., V. 196. Klobukowski Stanisław, czl. P. T. L., I. 321. Kłos Juljusz, XXVI. 125. Klosowsk,i JÓz. N., XXX·I. 167; XXXVI. 82. Klos" Ludwik, czl. P. T. L., I. 144. Kłl:\śnik Z" X. 240; XI. 340. Kmet Andrzej, II. 7'9, 80; V. 240, 241, 246; XVII. 19. Kmit I., XXXI. 155. Kmita B., XXXIX. 172. Kmita J. A, VII. 209; XIX. 101; X,X. 128. Knapiusz, XXXIX. 359. Knapowska W., XXXVII. 159. Knapp, Xx. 156. Knapski Grzegorz, I. 20; VII. 34; XIV. 317; XN.57" 58; XX. 195; XXIV. 97; XXXV. 60. Knaust H., XVI. 360. Kniazilołucki Zygmunt, VII. 147. Kniażyński A, XXXI. 155. Kniaźnin Fr., VIII. 127, 128, 129, 130, 131, 133, 141; XiXVII. 120, 1'21; XXXI. 126. Knight G. A F., XXXIII. 17. Knight Payne, XXIII. 175. Knoll M., XXXVI. 3'95. Knoop Otto, I. 183, 189; IV. 116, 117, 153". 154, 156, 171, 38.5; V. 100, 193, 195; VnI. 223; I~. 110, 244; XH. 232; XIII. 5,6; iX1VI.34" 35; XVII. 39; XXVIII. 125; X;XiXI. 95, 96, 100;XXXVII. 254, 258, 260, 264, 265, 267, 270. Knortz K., XXI. 92. Knosinger, XI. 366. Knot A, XXX,VII. 456. Knust, XXII. 71. Koat Gr., IV. 94. Koberstein A, XV. 47. Kobiela L., XX'VII. 166, 171; XXXI. 167; XXXIII. 151. Kobiielnik W. XXXI. 155. Koblar Ant., V. 85. Koch, :X;VIII. 229. Koch AI., IV. 185, 443. Koch G., XXV. 130. Koch H., XXXIV. 290. Koch Władysław, III. 385, 388; IV. 451; V. 99, 100, 291; VI. 318; IX. 422. Kochanowska Anna, XV. 145. Kochanowski Cyryl, czl. T. L., V. 101, 177. Kochanowski Jan. VII. 39; VIII. 227; IX. 199, X. 194, 200, 201, 204, 206; XI. 292, 29~ 296, 298, 299. 303-305, 34.2; XIII. 49, 299; XIV. 23, 2111; XIX. 64, 99, 100, 107. 115; XX. 15, 39, 48, 4~ 55, 64, 93, 99, 100, 102, 107, lOa 115, 116, 136, 140, 142, 14~ 150, 191-193; XXIII. 3, 114; XlXIV. 95; XXXIII. 8. Kochanowski Piotr, XIII. 54. Kochol W., XXXVIII. 356. KochiJ,wski Wes,pazian, X. 20a. 210, 211; XIV. 23, 210. Kociubiński, XXVI. 94. Kocka W., XXXVI. 374, 375, 377. Kocyan, VII .. 225. Kocyłowski A. czl. P. T. L., VII. 238. Koczorawska, XXXVIII. 445. Koczwara Jan, XVII. 60, 71, 233; X'VIII. 222; XXII. 162, 163; XX,XV. 64. Koczy Leon, XXXIV. 300; XXXVI. 375. Kodaly, XXXVII. 35:; 355. Koebert Józef, inform., VII. 303. Koebernick, XXXVII. 253, 254. Koegel P., XX. 238, Z3g 244. K'Jenigswald, XXXVIII. 357. Koehler Józef, dr, II. 189, 192, 376; III. 187; IV. Ile. 325; XI. 322. Koehler Klemens, czl. P. T. L., I. 63, 145, 219, 221; II. 39, 95; III. 191; V. 199, 370; VI. 222; VII. 236. 340; X'I. 322. Koehler R., XXXI. 128, 134. Koenne E., XXXVII. 241. Koffski Wine., alch., XXVII. 89~ 94. Kohl Fryd., XVI. 335, 411. Kohl J. G. XVII'. 15. Kohn, XliX. 46. Kahn F., XXXVII. 100. Koim Jan, inform., IX. 262. Koinyt, poeta gilacki XVII. 105. Kojalowicz, HI. 119, 198; XXI. 130. Kolago W., XXX,VIII. 451. Ko~berg Oskar, I. 2, 17, lIl, 20, 139, 156, 159, 163, 165, 167, 169, 188, 189, ,2017,2,12, 215 252; II. 16, 36, 7'6, 199; HI. 171, 348, 362; IV. 46, 49, 516,58, 153, 158-160, 167, 169, 265, 266, 2,68, 335, 341, 385, 386, 3~9...3,91, 3,96-401, 453; V. 21, 32, 36, 37, 42-44, 143, 181, 183, 184, 369; VI. 37:!, 402; VII. 82, 98, 2:33; VIII. 134-140, 23,5, 324, 328, 3.29, 445; rx. 138, 144, 151. 223, 224, 225, 230, 234,2'36 39, 246, 313, 331, 332; X. 197, 354 368, 372, 373, 382, 396, 403, 404 408, 419; XI. 98" 102, 104, 298. 4'29; XII. 45, 46, 136, 13'9,146" 147, 156-156, 166-168, 17'6, 17'9, 182 20~210, 225, 232, 27'5, 342; XUI. 2, 18 89, 90, 156, 171, 189 190, 197, 199, 200, 201, 261, 2 95, 296 300, 302; XIV. 70, 171, 192, 314-319 321; XV. 10, 38, 41, 44-46, 51 52, 7173, 136, 202 204, 2017 209, 212; XVI. 166, 250, 251, 253, 327 338, 1 �93'> 934 410; XVII. 4, 28, 29, 31, 33, 42, 47. 419,54; 55, 178; XVIII. 98, 100, lOB, 134; XIX. 37, 51, 52. 56-5B, 62, 105, 113; }Q)Q,. 170--172, 174, 182, 183; XXI. 29--31, 33, 36, 38, 95, 96, 125; XXII. 63, 64, 104; ~III. 51, 90, 110, 115, 117, 121, 123, 150, 174; XXIV. 9.7, 99, 10L 103, UD, Ul, 115,. U6; XXV. 39, 43, 45, 4B, 78, 80, 84, 88, U2; XXVI. U, 14, 16, 2ł, 23, 24, 26, 34; XXVIII. 22, 30, 124, 12,5, 132 -134,. 136, 137, 140, 142, 143, 173, 177, 178, 22'6, 227, ,2133;XXIX. 31, 59,65--70, 73,. 7'5, 76, 100--102, 105, 100, 150, 1514;XXX. 85, 86, 132, 134; XXXI. 12, 14, 15, 61, 93, 106, 108; XX.~II. 14" 410,41, 101" 100; .xXXIII. l, 7, 158; XXXIV. 268; XXXV. 12, 17, 20, 22, 67, 69, 71, 73, 75; XXXVI. 8, 9, 12, 402; 'XXXVII. 20, 21, 303, 340, 458, 41>'7,477; XXXVIII. 206, 215, 244, 24:8, 255. 270, 276, 299--308; XXXIX'. 17,9, 293, 300, 308, 317-319, 324, 343, 348, 349, 354, 3'6'9, 413,583,585,586,587, 591,593,607. Kolbuszewski E., I. 22, 29,. 30, 32, 61, 222; II. 92, 93, 163, 187, 287, 375, 3-74;III. 91,2'85,38'5; IV. 107; XI. 320, 321; XXXI. 13; XXXVI. 35; XXXIX. 443. Kolemann Jul., XXXIX'. 487. Kolessa Aleksander pr., I. 32, 63; III. 91, 94, 190, 286-28\8; IV. 107, 162,. 163, 235, 291, 392. 450, 453; V. 28, 196; VI. 218, 416; VII. 101, 227; VIII. 208; XVI. 160" 168, 169, 173; X!XVI. 128; XXVII. 200; XXXVI. 40. Kolessa Filaret, XXIX. 206, 207; XXXIV. 300; XXXV. 182; XXXVII. 445. . Koliński M., XXXVIII. 213. Kollaff K, XVI. 347. Kollar Jan, I. 195; II. l, 5, 32; IX. 3c:!;XVI. 232, 352. Koller J., XII. 98, 193, 348; XIII. 17'8, 17'9, 184--1'86, 265, 351; XIV. 195, 196; XVII. 289; XX. 314, 320; XX,XiVI. 66. Kio~mann, XVIII. 23'2. Kolski JÓz., VIII. 439. Kolumb Krzysztof, I. U; VI. 339; XXXVII. 200. Kołaczkowska J., XII. 190; XXVII. 161 Kołłątaj Hugo, III. 94; IV. 31; XII. 171; XVIII. 122--132; XXXIX. 586, 626. Kołodziej J., XXI. 216-218. Kołodziejczyk Edm.,. X'V. 107; XVI. 86, 109; XVII. 258; XX. 313, 3,20; XXVII. 157; ,XXXIX. 162. Kołodziej.czyk January, XXXI. 167; XXXIV.300. Kołodzińs~i W., XXVI. 145. Kołomyj P~~tr, XXXIV. 293. Kołowski Fl., VIII. 161, 335. Kołtatow S.. XXXVII. 444,445. Kołudówna, XXIX. 162. Komasówna Katarz." XXV'I. 110. Komeńsk~ J. Am., VIII. 222; XXVII. 156. Komoniecki, wójt żywiecki, II. 198. Komoniecki Andrzej, VII. 325; XXX'V. 44; XXXIX. 297, 3QS.343. Komornic~i . Stefan, IV. 117, 235; VIII. 218. Komorlo'wska Halina, XXX'IV. 300. Komowska N., XXXIX. 28. Konarski Kazim., XXXI. 167. Koncek WI., V. 318. Kondracki. XXXI. 150. Kondratowlcz Ludwik -- Syrokomla Wład., III. 92, 120; XU. 205, 206; XX·.103. I!i:'" , •:'",~,' .j l ;1",1 '., 'ł f Kaner, XI. 288, Kon-fu-ce, p. Konfuncjusz, XI. 337. Konfuncjusz, VI. 335; XI. 432; XiX:XVIII. 371, 373. Klonkz Tad., mal. typ.lud.,XVI, 267. Konieczny Feliks, III. 369; IX. 422; XXXI. 167; XXXVI. 5" 78. Koniś~ij Aleks., IV. 328. Konopka, czl. T. L., I. 194; VII 233; IX. 223, 224. Konopacki L., 'XXiII. 147; XX,IV. 95; XXXI. U5, U6. Konopka J., II. 198; XlIX. 35, 52; XXXV.12. Konopka T., maI. typ. lud., XXXIX. 579, 592. Konopnic~ Maria, IX. 102; XI. 104; XlI. 133-182" 198--211; XUI. '54; XXXVII. 330. Kontler, XXV. 122., Kontny Piotr, XXXI. 160; XXXIV. 260, 293; XXXV. 00. Kopacz Z., czl. P. T. L., VIII. 335. Kopczyńska B., XXXVII. 451 Kloipczyńsk~ Stan., XXXIII. 151. Kopeć Z., XXXVIII. 2'69. KOipf W., XXXIX. 596. Kopera Feliks, III. 189; XIII. 6'1; X:~nI. 187; X.x:XIV. 81; XXXV. 29. -Kopernicki Izydor, III. 266; IV. 62, 68, 74, 719,169, 1~0, 403, 406; VI. 373, 402; VIII. 218, 324; XI. 101, 102, 3,20; XV. 205; XlVII. 60, 63---'65, 68, 7,0, 711,80--82, 84, 85; XiVIII. 122, 134; XlX,!.97, 247, 248,257; XXII. 154, 155; XlXVI. 141;XXX'II. 101; XXXIII. 105; XX'XV. 64, 69, 72,.74, 75; XXX'VI. 34, 52; XXXVIiI. 161, 34(); XXXVIII. 301, 3M. Kopernik M., X'I. 435; XXI. 244; XXVII. 81; XXX'VII. 419. Kqpers~, inf.,. XXXIII. 4. Kopers~i F., XXXVI. 88. Kopitar Jemy, XXII. 144. Koppers Wilhelm, Coppers, XXI. 2,69; }{;X'X.254; XXXI. 152, 154; x,xxVII. 358; XXXVIII. 25, 37; ,XXXLX.. 485. 486. Korab Józef, XI. 428, 430. KoraJbiński, VI. 366, 370, 372. Koranyi Karol, XXIII. 169; XXV. 7, 97, 114--116, 142; XXVI. 1, 100, 103, 127, 131; XXVII. 57, 101, 111 112, 137, 143, 145. 146, 166, 171, 1,92; XXVIII. 99, 95, 101, 113, 254; XXIX. 150, 152, 159161, 171; XXX. 218, 220; XXXI. 44, 104; XXXIV. 200, 300; ~XVIlr. 249, 264, 451, 462; XXIXIX. 179, 529. KoraM, V. 303. Korbe A. A., XXXIX. 423. Klorbel, mieszko inform., IX. 259; X'I. 69. KOl1but, XXXI. 13. Korczak Chodorowski, XXII. 122. Korczak Paweł, XIV. 37'1. Korczak St.,. X,I. 3,40. Korczewski A., czl. P. T. L., VII. 238. Korczewski Wit., XX 73, 77, 79, 82, 94, 102, 107, 108, 111, 113, 114, 116, 117, 13,2, 150; XXV. 88. Korczyńs~i L., XXX.VII. 336. Kordek Ant. XXXlU. 151. Kordulba M.,' II. 37,6;VI. 404; XXXI. 151. Koriakow, XXXI. 153. Kornilatowski. XXI. 204. Korobka N." XXXIII. 93, 94. Korolenko Włod2J., VII. 237. Koropczewskij, XXVI. M. Korosteńska St., ofiarod., V. 294. Korosteński, czł. P. T. L., I. 32. �936 Korotyński Br., IX. 196. Korotyński Ludwik, VII. 93, 228, 22·9. Kio'rotyński Witold, p. Itajnold, XVI. 373. Korotyńsk,i WI.. XVI. 373. Korsak Jul., IV. 257. Korsch, XXIV. 818;XXXIV. 58, 178. Korsz Th., XiXI. 162; XXXIV. 173, 175--177. Korngutówna Sab., czL P. T. L., IX,. 200. Korumahn. XXXVII. 262. Kor)'lbutiak Z., XXVI. 145, 152; XX'VII. 171; XXX.2'72. Korytko, Zib'ieracz pieśni" IV. 444. KO'rzeniewicz Włodz., czl. T. L. I. 61 64. Korzeniowska Jadwiga XXX1V. 174. Korzen~owski Józef VI: 398; VII. 31. 2i12; VIII. 437; XIII. 151. Korzon Tadeusz, X. 461, 462; XIX. 15'6. Kofistka Karol, I. 53. Kos Fr., X•. 126. Kosack H. P., XXXVIII. 203. Koschowa, Koschówna, ofiarod .. XX'I. 79. Koscher W., XXV. 39. Kosela R., XXXV. 176. Kosiba Al., XXXV. 174. Kosiba Wawrzyniec, IV. 454; X. 219. Ki:JiSibowicz Ed., XXV. 142; XXVI. 152.. 159, 160. Kosinna G., XX:I. 18, 19, 28 2£2; XXIV. 83; X:XV. I-XVIrI; XXVI. 3'1 32,93; XXIX. 13'9; XXXv. 195; XXXVII. 325. Kosiński K., XXX. 139. Kosiński WI. pr .. IV. 268, 3097,3099; V. 37, 296; VI. 315,316, 414, 415; VII. 22;5, 235; VIII. 335; IX. 64; X. 126, 127, 463; XI. 107 210, 93't 340; XIII. 161, 48; XIV. 168; XV. 2i()3; XVI. 95, 101, 255, 304, 374; XVII. 26; XlIX. 67; XX. 301; XXIII. 153; XXIV. 102; XXVIII. 141. 140; XXX'. 220, 223; XXXI. 60, 108; XXXVI. 224; XXXVII. 27, 303; XXXIX. 589. Kosiński Z., XXXVI. 394. Kosko Felicja,czL P. T. L., XI. 202.. Kosko Jadwiga, czl., P. T. L. I. 32. Koskowski Bronisław, czł. P. T. L., III. 191, 192, 329; IV. 450; V. 89; VI. 223; VIII. 436; XXXVI. 40. Kosmak V., IX. 110. 427; ,X. 126. Kosmowska 11'., X1XV. 142; XXVI. 141; XXXI. 167; XXXIII. 151. Kosmowski I. W., XX.XIV. 293. Kossak Jul., maI. typ. lud." XVI. 271; XIXlXVII. 308; XXXIX. 523. Kbssowkz K., XiXI. 153. Kossowska Stefania, czł. T. L. I. 32. Kossowska J., czl. T. L., VI. 224. Kossowski St., czł. T. L., VI. 224; VII. 116; I'X. 31. Kostecki B., XXXIII. 151. Kostiala J., XIII. 68. Kostic L. M.,. XiXVI. 12·9. Kostkiewicz K., czl. T. L., VI. 224. Kostoiny Kolom., VI. 370. Kostomarow, IV. 159; XXVII. 9; x'XXiIII. 13. Ki:Jstórkiewicz Tad., XX'X.V. 74. Kostren, XXXI'X. 70. Kostrow, XXXVII. 101. 114, 116. Kostrzewski B., XXXVI. 377. Kostrzewski Fr., XVI. 272; XVII. 35. Kostrzewski Józef, III. 190; XVI. 272; XXI. 28, 64, 65, 71 253-255; XXII. 157, 165-167; XXIII. 160; XtXV. s. I, II-XVIII.; XXVI. 27, 29, 34 94, 145; XXXIII. 151; XXXly. 52; XXXVI. 280, 293298, 301, 374, 376, 377 382; XXXVII. 303, 331, 334, 337; XXXVIII. 313 314, 319; XXXIX. 254, 260, 261, 264, 267, 270, 272, 277-283. Koswen M. O. XXXVIII. 351, 355; XX;XIX. 30-3, 55. Kosztyla Ant., czl. T. L., V. 296. Koszuticz, X. 461. Koszysko Miecz., XXXIX. 295. Kościński Konstanty, XVIII. 135. Kościuszko Tadeusz w pieśni, II. 139; IV. 334; XXIV. 97 106; X,XXVI. 89. Kośmider Tom., czl. T. L., VIII. 112. KJolśmiński Pawel, XiV. 7. Kostal I" IX. 92; X. 2,32. Kostial I., XXXIV. 293. Kot Julian p. Ziółkowski Wiktor, XX!VI. 145. Kothe Julian, I. 221; III. 87. Kotiers F., czł. T. L., VI. 224. Kotiers Zdz., czl. T. L., V. 200. Kotkowska L., XXiXIII. 25. KotIarewski S.. XVII. 26·5. Kotlarewskij A, III. 288. Kotliński Ad., XXXI. 167. Kotnik Fr., XXXVII. 435, 436. Kotowski Florian, czl. T. L., XI. 96. KlOltsis Aleks.. mal. tyP. lud., XVI. 272; XIXX'I. 149. Kotula Franc., XXXVI. 393; X"XJXVII. 418, 419; XXXVIII. 451; XXXIX. 447, 524, 608. Kotula Rudolf, XXVIII. 16. Kotus Jan, X,XXIII. 151. Kotwicz WL XXV. 142; XXVI. 141, 145; XXXIV. 17'9, 180, 182; X!X:XVIII. 2'12. Kotwicz-'Samojłowicz, XXXIV. 182. Koudelka Florian, IX'. 418. Koula prof., II. 35. Kovacevicova-Zuffowa, XXXVIII. 356 357. Kwacs L. K." XXXVIII. 355, 357. Kovacs ·W., XXXVII. 358. :K'avalcik I., V. 303, 306, 318. Kovar Em. I. 223; II. 147. Kovats An., VI. 192; x.xXU. 17. Kowalczyk J., czl. T. L., VI. 224. Kowalczyk J., czł. T. L., XXXVI. 84; XXXVI!. 448; XXXVIII. 451. Kowalewska Zofia, V. 132; VIII. 218 Kowalewski .prof .. IV. 354-356. Kowalewski J., XXXVIII. 212. Kowalewski M., VII. 505, 57, 151, 168. Kowalewski Sylwester, XX,XV. 187.. Kowalewskij II. 102, 111; IV. 4; V. 82, 83, 84. Kowalewsky Max., XXXIX. 159. Kowaliszyn St., XXI. 65. Kowalska A, XXXVIII. 409, 458; XXXIX,. 530. Kowalski A., XXXVU. 417. Kowalsk,i Ihl., czl. T. L., VII. 112. Kowalski Fr., X. 37:7-380. Kowalski J., czl., T. L., V. 200; VI.. 224; XXI. 79; XXXVIII. 656. Kowalski aKr." XXVII. 175; XXXIV .. 300. Kowalski Tad., XXI. 70; XXIII. 162, 187; X:XVII. 137; XXX. 2'41; XXXIV. 173, 174, 181, 182; XXXV. 182, 187; XXXVII. 338; XXXVIII. 269. Kowalski W.. oHarod., X.XI. 79. Kowatsch Artur, czl. T. L., VII. 112. Kowerska Z., VI. 223, 411; VII. 93, 337; VIII. 220. Kownacki Józef, czł. T. L. III. 385,. 388; IV. 451; IX. 253. Kownacki Mieczyslaw, VI. 320; VIII. 333; Xi. 95, 451. Kowol A, XXXIV. 300. Koza Marian, XXXV. 183. Kozakiewicz Adam, XXX. 203. �939 ()38 Kozanecki Michał, czł. T. L., III. 85. KOlzarski J., inform., IX. 259. Koziarz St., czł. T. L., VI. 222. Kozierowski St., VI. 411; XXIII. 153; XXV. 142; XXVI. 89, 146; XXViI. 171; .xXXI. 167; XXXIII. 151; XXXIV. 64, 293; XXXV. 174. Kozioł Aleks" czł. T. L., IX. 208. K021iorowski Fr., czł. T. L., VII. 238. Kozłow A., XXXI. 168. Kozłow P., XXXIX. 34, 35. Kozłowska A, XXVI. 141; XXIX. 163. Kozłowska-Budkowa Z., XXXI. 162. K/ozłowski, IX. 2'10, 223. Koz~owski Edw., VI. 316,320. Kozłowski K." IV. 419, 153.. 16,6, 400; V. 36, 42'; X. 372. KozlowS'ki Leon. pr. dr, XXI. 66, 71, 75, 8'3, 255, Z66; XXII. 72, 157. 163-168; XXIII. 149; XX'V. s. XVIII.; XXVI. 26, 36, 92, 112. 130, 131, 141, 146; XXVII. 152, 191. 192; XXXIV. 51, 275; XXXVI. 5, 74, 7,5, 7B, 2,91, 2,9'4, 297, 382; XXXVIII. 319; XXXIX. 258,273. Kozłowski W" VII. 9i6; XXI. 83; XXVIII. 159. Koźma, Kosmas, Kozm.as z 'Pragi, kron., II. 100; V. 83; VII.. 162, 164; IX. 215, 326; XIII. 88; XVII. 3'6; XX'V. 122; XXXIII. 13. Koźmian Wł., IX. 299; XXIX. 187. Kożar, V. 308. Kohler, XXX'VII. 12. Kohler Carl, XXVIII. 168. Kohler G., XXVII. 25. Kohler R., VII. 41; XI. 418; XVI. 33, 34, 321. 356, 31'1, 372. Konig Edw., XV. 151. Korzschke R., XXXVII. 175. Kra·czkiewiczówna inofrm., XXI. 120. Kraeber, XXVIII. 4, 5. ~raft I., XXV. 129. Krahelska M., XXVII. 161. Krajewska Anna, XXXIV. 142. Krajewska Janina, XXXVI. 393, 399; XiXXVII. 451, 475, 476; XXXVIII. 451. Krajewsk,i, XI. 63. Krajewski Adam, ezł. T. L" II.. 376. Krajewski Marcin, XII. 41; XIX.lI5. Krajna-Wielatowski, XXiXI. 168. Kral, XXIX. 197; XXX. B. Kral I., VIII. 426, 430; XXXV. 183. Kralicek Ant., III. 376, 378. Kralik v. Richard, I. 24. Krall, XII. 333. Kramaren~o' A, II. 88. Kramsztyk Z., IX. 199. Krańska ZOfiJa, XXXIV. 142. KraS'ickr Ign., VII. 207; XIII. 50; XXXI. 133; XXIXlIX. 3511,412. ~r,asiński, XX. 153. Krasiński Ad. ofiarod., VI. 180, 187. Krasiński Franc., alch. i astrol., XXIX. 64-68, 119, 120. Krasiński Zygm .. XIII. 50, 54; XXI. 106; XXXI. 12,6,. Krasnucha E. M., XX!X'VIII. 351. Kraszeninnikow, XXXIX. 67. Kraszewsk,i J.. I., I. 20; III. 100; IV. 173, 257, 3'90, 396; VII. 33, 34, 42, 94, 210, 337; Xl. 110; XI. 164, 404; ·XIX. 33, 71, 72, 74, 88, 107, 134, 144; XX. 19, 145; XXI. 79, 127, 151; XXII. 2; XXVII. 99; XXVIII. 189; XXX. 255; XXXI. 12, 13, 14, 16, 20. 126; XXXVI. 9, 12; X.x:,XVII. 330; XXXIX. 393. Kraszewski Kajetan, II. 187. KrateS', XXIII. 6. Kratter Fr., XXXVIII. 289. Kraushar Aleks., X. 2'25; XXIII. 158; XXVII. 92. Krescentyn Piotr, p. Crescentyn, Krauss Friedrich S., I. 83, 183-185; IV. 180, 399; V. 39, 5Q, 190, 280; X.270. Kretschmer Al., XXVIII. 19; VII. 326; X. 461; XI. 13; XV. 33; XVI. 359; XVIII. 96, 104, 108; XXXVII. 29~; XXXVIII. 47, 48, 389. XIX. 133; XXX. 118; XXXII. 100. Kreutzer Fr., VII. 339. Kirawcow M. I., XXXVIII. 348. Kreutzwald Loewe, XXII. 54. Krawczyk Stan., XXXIII. 136. Kres, XIII. 97. Krayer E., VIII. 223. Krickenberg, XXXII. 100; Krayer H., p. Hoffman Krayer, XXXVIII. 25. XXX. 250; XXXI. 144. Kr.istiansen M., XX. 223. Krcek Franciszek, p. Krezek Fr., Kristic A, XXXVII. 42B. I. 32; III. 91, 94, 190, 2'84-286, 37:5; IV. 95, 107, 114, 115. 186, 2'35, Kriźan E. L., V. 303. Kriźko Paweł, V 241, 242, 251, 254, 236, 308, 327, 339, 341. 342, 346, 300.. 302, 313, 317, 318. 450, 453, 491; V. 82, 89-91, 98, Krman Daniel, XI. 307. 180, 189, 193, 195, 196, 269-274, Kroeber A L., XJXiXII. 100; 286, 287, 375, 378. 381, 385, 387; XXXVIII. 3,90, 391, 393. VI. 3, 4, 36, 96, 97, 195, 196, 218. Ę:rofey Szymon, V.327; XXX. 262. 219, Z68, 301, 305, 309, 313, 314, Krio\gman W. M., XXXVIII. 398. 3719, 395, 413; VII. 43, 100-103, 217.• 220, 233, 234, 338; VIII. 20B, Krogulski, czł. T. L.. VII. 112. Krohn Else, XXIX. 133, 213, 330; IX. 2!J3, 412; XI. 317Krohn Kaale, XXXVI. 315. 3210, 418; XUI. 160, 162; XlIV. Krohn kar., V. 181, 183; VII. 80; 300, 355; XV. 150, 153; XVI. 62, XII. 172, 181-183, 186; XXXII. 63. 112, 191, 257, 2193,294, 392; XVII. 26, 32, 97; XIX. 49; XX. 137. 7,0, 302, 313, 320; XXIII. 159; KrohnS' K" XXXVIII. 479. Kroll W., XX. 216; XXXVII. 124, XXIV. 93; XXX. 5; XXXVI. 35, 132-134, 136, 138. 3B; XXiXIX. 588, 589. Kroimus, II. 200. Krcekowa Aleks.. XI. 3118. Kromer Marcin, XIV. 23, 65.. 69, 86, Kremery St., XXXVIII. 357. 70, 72, 317; XIX. 113. 119; XIX. Krebs G., XXH. 140. ,92, 93, 108, 135; XXlXVII. 419; Krechowicz Józef, czl. P. T. L., I. 32; XXIXIX. 65, 329, 331, 358, 359. IV 107; V. 98; VII. 103, 107, 234; Krones, VII. 194. 196, 198, 200, 202. VIII. 99, 220; X. 234; XI. 93. 94, 323, 424; XII. 98, 193; XIV. 195. Kron E., XXX. 240. Krons I., XXXVIII. 479. Krechowiecki, III. 375. Kropaczek W., XXX. 260. Krehbil H. E., XVI. 164. Kropiński gen., XXXIX". 93. Krejczi, I. 92. Kropotkin P" XXXVIII. 282. Krek Grzegorz, XIV. 27. 42, 46, 48, 52,63,76, n, 82, 83, 199..226,227; Król W., XXXIV. 294. Królikiewicz L. XXXIX. 580. XX. 205, 209; XXX. 213; XXXIII. Królikowska Helena, XXXVI. 394. 11. �941 940 Króliki:Jlwska Stanisława, IX. 31, 32. Kryński. M. Z., XXX. 261. Królikowski O., XXX VIII. 86. Krysiński A, XXVII. 171. Króliński Kazim., P. Denes, XI. 94; Krystasiak St., XXVI 146. XIV. 3,97; XV. 67; XXXIV. 268. Kryster Arnold, XXV. 113. Królowa Z., XX VII. 171. Kryże WI., XXII. 155. Kr6lówna Magd .. XXlXIV. 300. Krzanowska M., czl. T. L., VIII. 335. Kruckner H., X~XIX. 496. Krzekotowski: S., XXX VII. 141 Krzemiński St., XVIII. 123. Kruczlldewicz B., XIX. 99, 146. Kruczkówna Stanislawa, XI. 186. Krzepela I., XXVI. 153,. Krukowski St., XXI. 65, 66, 248. 250, Krzycki, XIX. 82, 127; XXXI. 125. 252, 255; XXII. 157, 164, 167. Krzykała Stan.. XXXI. 168. Krzysiek J., czl. T. L., VII. 338; X. Krumbacher XXI. 107, 114. Krupa. II. 195; XIII. 157. 235. Krupińska Kl., czl. P. T. L., VI. 320. Krzyszkowski Wacław" czl. T. L., Krupsk,i Jan, X. 126, 127, 224; XI. VII. 112. . S •. czł. T. L., V. 391. 17; XlII. 149; XIV. 345; XIX. 37; . Krzysztalowicz XXVIII. 141; XXXVIII. 2'43; Krzysztof-Alchemik, XXiIX. 103; XXXVIII. 247, X'XXIX. 5'89, 590. Krzysztof J .. XXVI. 146. Kruse, XXrX. 143. Kruszka Wacław, XI. 25{); lXII. 18'7; Krzywicki Ludwik, I. 9, 225, 230, 234, 235\ 241; III. 175, 371. 373; 190. Kruszyński T., XXVI. 140; XXX. IV. 60, 62, 63, 64, 67-70. 76-78, 172; XXXI. 168. 114, 115, 117, 337 352, 3M, 448: VI. 9, 198; VII. 3, 336; VIII. 223; Kruzen Stern, XXXIX, 76. ;x'VlI. 1-18, 45, 112, 116; iXiXT. Krycińska M., XXVII. 163. Kryczewski E. L, XXXIX. 68. 13, 16, 70, 75; XXIII. 150, 155; XIXVI. 119, 133; XXIX,. 175; Kryczyński Bron., V. 164, 200; VI. X!X:X. 200; XXXVIII. 210. 213, 172; XlIV. 345; XIX. 36. Kryczyński J., XXXI. 60, 62, 157. 2'14, 222, 336, 33'8; XXXIX. 21:1, Kryczyński Leon, XXXI. 111, 113,114. 597, 627. Kryczyński Olgierd, p. N-ajman Krzyżanowski A, czl. T. L., VI. 224. Mirza, XIX'XI. 156. Krzyżanowski E. czl. T. L., V. 200. Krzyżanowski Julian, XXVII. 6, 7, Kryczyński Stan., XXXI. 109; 22; XXVIII. 186; XX:X. 217: XXXIV. 266. 300; XXXV. 174; XXXI. 118, 143, 152; XXXIV. XIX!XVIII. 453. 294, 300; XXXV. 174, 183; Krynick,i K., VII. 93. Kryński Al. Ant., VII. 98, 99, 100, XXXVII. 3 340; XXXVIII. 206, 218, 336,453; XXXIX. 609. 236; X. 127, 461, 462; XIII. 165; Krzyżanowski Stan., X. 242, 250, X'IV. 106; XV. 138 150, 152; XVI. 256 107, 234, 235, 237, 409; XVII. 72, 106; XlX. 311; XXIII. 51; XXIX. Kseni:Jil'ont, Xenofon, II. 297 298; 1.'7'8;XXXVI. 11, 37, 55 57, 59. VII. 339. Kserkses, XIII. 272. 62, 67. Książek Izyd., XXIII. 146. Kser Józ ,XXXIX. 42'7. KUlbala Ludwik, III. 330; XX. 303. Kuba Ludwik, XVI. 168; XXV. 105; XXVII. 200; XXIX. n, 203, 246. Kubary Jan, VII 63; XXVIII. 211, 453. Kubicki Marian, XXXIII. 152. Kubiczek A, XXXI. 168. Kubiak F., XXV'I. 146. Kubijowicz Wlodz., XV. 142; XXVI. 129, 146. 152; XXVII. 172; XXXI. 168; XXXVII. 189, 202 KU!b~n Józef, XXIII. 173, 174; XXV. 88. Kubiniski R, XXJX. 260. Kubisz Jan, czl. T. L., If. 96. Kubla Jan, XXXIII 152. Kuc Jan, czl. T. L. Kucharska I., XXXIX. 449" Kucharski Andrzej, II. 1, 5; IX. 259. Kucharski Eugen., XiXVI. 133; XXVII. 171; XXX 244; XXXIV. 152, 294. Kucharzewski F., wyd .. VII. 31. Kuehnel P., III. 86. Kuchta J., XXIII. 175; X!XV. 38; XXIVII. 7, 5, 124, 149;· x.,XVIII. 1J02r,103" 123, 134, 136, 142; X.XIX, 55, 59,67, 110, 111; X'X.X. 217, 219, 224; X'XX!I. 100, 168; X'XXIV 300; XXXVII. ;'02. Kucz M., VII. 224; VIII. 88, 218, 220; X'LX. 52; XXVII. 157. Kuczerówna M., czl. T, L., VIII. 335. Kuczkowski. XXXI. 166. Kuczyński Hieron, XXX. 203. Kuczyński Józef., X. 411, 412. Kuczyński Stefan, XXXUI. 152. Kudelka T., czl. T. L, V. 100. Kudla L., XXXVII. 480. Kuffner, .xXIV. 81. Kuftin B. A, XXXIX. 3, 99. Kuhacz Franc., XXIX. 75. Kuhac T., XXXVII. 427. Kuhn Adolf, I. 61, 64; VII. 326, 339; XiX. 296. Kuhn E., II. 95; VIII. 312; XXII, 18. Kuhn Fr., XVI. 15, 16. Kuhn M, V. 183. Kuhn W., XXVII. 172; XX!X. 251, 25,2. Ku-Hu Ming, XXVII. 166. Kukla Jan, X')CXUI. 152. Kula W., XXXVIII. 338. Kulbakin, XVI. 23;5. Kulczyck,i Romuald, Cj1;l.T. L., I. 32; II. 92; III. 91; IV. 108; XIII. 38. Kulczycki WI., X;XXI. 168. Kulczyńska J., XXXVI. 94. Kulczyński I, XXXVI. 94. Kulczyński S., XXII. 72; XXXIII. 18; :XXXV. 7'5. Kulda B. M .. II. 15 3'3; V. 184. Kulerski W., III. 387. Kulesza E., XXVII. 172. Kuligowski Mateusz Jan, XXiXI. 118 120, 124, 125-127, 129. 133, 135137, 139. Kulikowski B., czl. T. L .. VI. 224, 414, 415, KuHkowski G., X;XVIII. 9. Kulisz, P. Kulis, IV. 168; XV. 203. Kuliszer A. J .. III. 370; XXI. 93. Kulis P, V. 182. Kulke E., I. 184, 185. Kulwa Aibraham, reformacja, III. 108 Kułaczkowski, czl. T. L., I. 64. Kulakowski H., cd. T. L, V. 200. Kuncew~cz Iz., czl. T. L., II. 288 Kunicki L., XXIX. 154. Kuno~, XXXIX. 4 Kuntze Ed., czl. T. L., V. 200. Kunze E., XXXII 441. Kunzek R, czl. T. L., VI. 224. �94} 942 Kupka R., XXXIV. 74, 98 Kuraszkiewicz H., XXIX. 197; XXX. 242; XXXVI. 386, 388; XXXVII. 319; XXXVIII. 319 Kurczabiński Konst., czl. T. L., VII. 112. Kurdowski Leop:Jld, czl. T L., X. 470 Kurella, III. 371. Kurikka H., XXXIV. 300; XXXVII. 442. Kurka Antoni, III. 80, 86; VII 237, 276. Kurnatowski I., XXVI. 146. Kurne P., XXXVII. 351. Kuryłło Edw, XXXIII. 152. Kuryłowicz Ant., XIII. 246, 250. Kuryłowllcz Jerzy, XXVI. 117; XXVIII. 45, 53; XXIX. 197; XX-XIV. {H-65; XXXVI. 74,. 78 Kurzątkowski 1., XXXVII. 484. Kus-Nikolajew, XXIX. 200. Kuserer, V. 52 Kustosz, XVII. 16. Kuszelew-Bezborodko, XXXI. 18. Kuszelewski, XXXIII. 138. Kuszner P. I, XXXVIII. 203, 352; XXXIX. 42~. Kutrzeba stan., XIII. 61; XX. 156; XXXiV. 30; .xXXIX. 594 Kutrzebianka Anna, XXXI. 168; XXXIV. 294; XXXV. 36; XXXVI. 239, 378; XXXVII. 225, 444, 445, 476; XXXVIII. 216, 339, 451, 453" 457, 45e; X):XIX. 251, 232, 602. Kuzeba Z., XIII. 296. Kuzyk Andrzej, czl. T. L., VII. 112. Kuźmicz Bol., XXXVII. 475; XXXIX. 529, 537~540, 625. Kuźnicz Wiktor, XV. 151. Kuźniecow N., XXXIX. 12. Kużdubówna M., XXXIV. 294. Kuhn E., IV. 153. Kuhn Henryk, I. 224. Kiln Kaz., XXXVII. 412, Kunsberg Eberhardt, XXV. 114; XX'VI. 99; XXVII. 144-146; XXXIX. 140, 158, 159, 161, 166, 173, 175-17'1. Kwapi! Jar., II. 147. KwiatkJo,wska Mirosława, czl. P. T. L., XXX'VI. 451. Kw~eciński K., XXIII. 150; XXVI. a9. Kw,ieciński Z. M., XIXVII. 172. Kwiet Bolemir, VII. 239. Kwietniewski, A. J." XXV. 142. Kwitka, XXVI. 128. Kwiłko-Osnawienko G., XXXiI. 18. Kyriakides St., XXXVIII. 476 KyrIe G., XXXtIV 268. L L. L. L. L L. La Adam, XXXV. 199, 200. I. patrz I. L., IX 206. M., III. 142. SL XXXI. 168. W.• XXXIII. 153. Baume, XXV. 141; XXIV. 141; XVI. 146; XXXIX. 270. Labeo Notker, lXt. 132. Labuda Gerard, XXXIX. 115, 132. Lacau Piotr, XIV. 197. Lach St,. XX'VI. 146. Lach Szymon inform., XX,I. 214216. Lach Szyrma, p. Szyrma Lach, III. 94. Lachmann Karol, XiX. 220, 235, 245. Lachmudus, XXI. 229. Lacki pr., XXVII. 200. Lacroix, XX. 189. Lacny L., V. 254, 297, 303. Ladenberger Tad, XiXJXUI. 152. Laedrach Wilh ... XXXIX. 512. Laetus Jan, VII. 146-149. Laetus Jul. Pomponius, XXXIII. 137 La FaI'gue Oliver, I. 227; XXXVIII. 396. Lafferiere, II. 109. Lafiteau J. W., II. 97; XXI. g'2; XlXlXVI. 352, 3'53; XXXIX. 66. Lafontaine, II. 2; V. 374; XXXIX. 315. Lagenverantz Stuve, X1,XIXV .. 183. Lagreuse, II. 109. Lagrere, IV. 356. Lahn W., XVI. 1,5. Laibol (Somonsouris), XXXVII. 441. Laith/a L., XXXVII. 354. 355. Lajos A., XXXVII. 3,55. Lajta Laszlo, XXIX. 204. Lam, XIII. 53. Lam St., XX!III. 150; XXVIII. 18. Lam Wł, XXXV. 183. Lampe Franciszek, I. 62. Lamprecht K., XXI. 87. Land Eug., XX,XIII. 1512. Land Euz, XXXIV. 300. Landau Alfr., V. 293, 369; VII. 324; VIII. 445; XXVI. 120. Landau M., I. 136. Landau Wład .. XXXIII. 152. Landsfeld H., XXXVI. 369. Lang, XXXI. 124, 12'5; XXXVII. 253. Lang Andrew, I. 15, 16; III. 369, 371; VI. 15; VII. 340; VIII. 436; XIV. 193; XVII. 16, 48, 111. Lang C. N., XXI. 223. Lange Antoni, VII. 236; XIII. 149, 155, 156. Lange Józef, VII. 33. Langer A., XXI. 86, 92; XXIII. 149; XXX.7. Langer Joach.,. IV. 117, 235; V. 99. Langier, VI. 316. Langmann Jerzy, XXIX. 129; ·XXXVII. 444; XXXVI1144O .. Lankau Jan, XXVI. 125. Lano St., XXXVII. 355. Lao TSlChe,XXXVIII. 373. La Perouse, II 99; VIII. 98. Lapouge, III. 370; XXXI,X. 139; Larousse, I. 39. Larson, XiXXVIII. 387. Lasch R., XXXI 45, 46. Laskowski, XXI. 163; XXII. 6, 7, 10'.. Laskowski Kaz., X.1I3, 400; XII198; XIII. 158. Laskowski W. S., XXVII. 172; X,X!XL. 168. Lasocki Zygm., ·XiXIII. 152. Laszczka, XXX. 221. Latham R. G., I. 109, 110. Latos Jan, astrolog, XXVII. 86;. Latte K., XXXVII. 130. Lattermann A., XXXVII. 272, 276: Lau!be G. T., IX. 111. Laubert M., XXVII. 172. Laufer, XXIII. 45; XXX!IX 421. Lauferowski A, .X,XXIII. 322'-'324 .. Launis Arm., XlVI. 160. Laur E., XXXIX. 519. Lautenlbach I., XV. 146 Lauterer, X. 472. Laveley, I. 146. Lazarus M., I. 513;XXI 84, 91. Lawnsky Wł., II. 14'7, 151. Llimmerhirt, XXII. 15:2. Llimmle Ang., XXIX 127. Lebedewa N. I., XiXXVIII. 360; X'XXIX. 99. Le Bon, I. 150. Le Braz, III. 175. Leciej-ewski Jan, ezl. T. L., IV. 114" 117, 236, 341, 346, 445, 446, 452; V. 98, 195, 196, 284, 287; VI. :H8, �945 '944 313. 319, 413; "II. 100, 103, 233, 234, 236, 329, 331; "III. 93, 94, 99, 210, 220, 320, 330, 331, 440, 441; I}C. 92, 93, 100, 102, 202, 409; }C. 115, 118, 232, 233, 352, 469; }CI. 93; }ClI. 112; }C". 5, 159; }C"1. 184, 187, 235, 237, 415; }c}C"II. 180; }c}c}cVI. 51. Leclerq H, XXII. 33. Leeg L., czl. T. L., II. 173; III. 385; N.114. Leeuw van der, }cXXi\TI. 140. Lefebvre de Noettes, }cXXIX. 118, 126. Lefevre R, }C}C}c"II. 359. }CIXIX"III. 3,67, 368. .Lefflerowa, ". 132. Leginowa Wanda, czl. T. L., }C. 235. Lehman Alfred, X. 23'!; XXXVI. 158. 'Lehmann-Fi1hes M.. I. 56; X"" 144; }c"I. 111, 114. 359. Lehmann-Nitsche K, XXI. 16; XXX"I. 359. 'Lehmann O., XXIX. 201; XX}c"III. 615. Lehr I., X'XiXiIII. 48 'Lehr-SpŁawiński Tad", XXII. 162, 163; XX". 99; XiXIX. '197; }CX}C.262; XXJX:I". 46, 53-'55.. 65; XX}c" 183; XX}C"I. 74, 303, 318, 319, 325, 3,28, 378.. 381, 382; XXX"III. 203, 316-320, 353; XX~XIX. 81, 436-440. Le:/bni.z, 1.98; X"I. 11. 'Leichter K., XXXI". 286. Leichfried Franciszek, "II. 110, 112. Leighton D, X XX"I II. 393. Leinbock F., XX:VII. 200; XXL}C. 191:XXXI. 168; XXXI". 300; XXX"III. 203. Leitgeber, XXXI. 93. Leitner St., "TlI. 112. LekszylCki Ant., ". 296. Lelewel Joachim. L 168; II. 94; "II. 228, 2219,297-299; IX. 132, 339; }C. 237; XiI. 357; XI". 213; XVII 36; }C"III. 129; }cTX. 77; XiX. l; XXII. 2, 3; XX}CI}C.5Q11, 626. LeHgdowicz M., ". 391. Lempertówna G., XXIII. 179, 186; XX"I. 12'9; XX"II 189; XXIX. 149. Lenartowicz Teofil, I. 186; X. 405; XII. 171; XiIII. 154; }c"I. 258; XIX. 84; XX,X"II 145. Lencewicz Stan., XXXIII. 152; XXXVIII. 3120;X}C}CI}C.251. Lenczowski A., ". 2'96 Lenik W., drukarz, III. 156. Lenin Wł. n., XXXVIII. 286; xxxnx 2B, 2:9. 43-64, 425. Lenkiewicz W., }cXXIU. 152. Lenkowski St., ezł. T. L., XXVI. 131; }CXX". 174, 183. Lenoire R., XXXIX. 174. Lenormande, XXXI}C. 351. Lenter. XXIII. 9. Lenz dr, XX'I. 243- 245. Leńczyk Gabr., I1}C.112; X}cXIV. 300. Leo Jut PriOl£', XXX". 30. Leonard z Dobczyc, astrol., XL 434; XXVII.84. Leontowicz, "II. 56, 57. LeopoliJta 1.. XXXVIII. 273, 275. Lepaveova E., XXX"I. 407. Lepecki M. B, XX'VII. 166; X~XI. 168. Leppelmann Wilh., XX"II. 102; XX}C. 22:2, 223. Lepsz,y Leonard, III. 190; XlIX. 33; ,XiXIII 156; XXIX. 141, 163, 168. 172, 175, 207. Leroi-Gourhan A., }C}CX"III. 479. Lerouge R., XX,,!. 141. Leroy-Beaulieu, I. 1416,150; IV. 448. Lescarbot, "I. 229. .< Leser, }cXX. 227, 229, 230-232-233; XXXI". 183. Lesiecki Józef, y.xx:I. 67. Lesiecki Rud, XXX". 13.· Lesińska Jan., X}c}cIII. 152. Leski L, XXI. 43. Leski€n A., I. 104, 106; III 85; IV. 265; XVII. 103-106. Leskier. X}cXVII. 311. Lesman H., XXXII. 137, 151, 160. Lessa W. A., XXXi"III. 400. Leszcz, Xx}cV. 174. Leszezycki Stan, XiXXI. 149; XJXi}ClV. 294, 301; XXX\'. 174, 175, 183; X}c}c"I. 239, }c}c}c"II. 161, 162, 190, 444; }C}C}c"III. 203; }C}CXI}C. 251, 596. Leszczyński Jan, czl. T. L., III. 285, 290. Leszczyński Konstanty, "II. 238. Leszczyński Stanisław, król, I. 21. Leszek Biały, XIII. 62. Leszek Czarny, "II. 117; XIII. 59; XiXiXJVII.283. Leszek Krakowski, X!XXIX. 170. Leszków Pr., II. 114. Leśniak R, XXiX"I. 3'93. Leśniakowska Jó~efa, czl. T. L. ofiar. VII. 235. Leśniakowski Józef, czl. T. L., "II. VII. 235. Letki M., czl. T. L .. XXX"I. 82; Letourneau, I 150, 154, 155, 228; II. 99; III, 213, 217. 219, 221, 223. Lettner, 1. 63; I". 23'8. Leuman E., "II. 236. Leuman M., V. 84; "I. 7; "II. l; X"II. 31. Leunan T., XXX"I. 185. Leuzinger E., XXXIX. 493. Levee Fr., III. 387. Levellin K. M, XXlX"III. 393. Levy L., XiXX"II. 132. 60 Lud - Tom XL Levy P., XXI. 165; XXX 115. 116. Levy Bruhl, XXlIII. 54, 181; X}c"III. 10'1; XXXIX. 213,24, 37, 60. Lew I., ks. baHcki, X}C}CIII. 126. Lewandowski A., }CXXVII. 455. Lewi A., XXXIX. 161, 162. Lewi.cka Anna, czl. T. L., I. 32 Lewicki, czł. T. L., III. 91; VIII. 99. Lewicki B, czl. T. L., III. 287; I". 107, 108; ". 98, 296; VII. 103, 107; }C. 123; XII. 98,100; XIII. 79, 80, 352; XXXIX·. 575. Lewicki Kaz., }CX. 155. Lewicki Marian, XXXIV. 171. Lewicki Włodz., XXXI". 142. Lewin M. G ... XX}cVIII. 351, 354; X')GXI,X.2.6, 30, 7'9, 419, 420, 424 Lewina-Brzozowski, XXOCI.5. Lewis I., XXX:"III. 399. Lewis O., XXXVIII. 3196. Ley Leonard, czl. T L., 1.32. Leyen v. der F., XXVII. 2. Ley\{ I., XXXI". 265. L{~ger, I. 148; XXI. 162. Libelt K., X,)fX"II. 150, 157. Librecht F .. II. 110; X"I. 39. Licht de Franc., XXXI. 126, 127, 129. Lichtenberg I. M, XXXVIII. 352. Lichtenstein Alek,s., czl. T. L., "II. 112, 205 LLchwark Alfr., XXX". 29. Lichstern, II. 289, 2190. Lilcki B. A, H. 187, ~67~369, 371, 3~. LidZ'barski M., ". 181. 183. Lie'benov W., III. 87. Lieberman, XX". 13. Lieberman F., }C}CX'fI. ~96. Lielbirecht, I. 12; ". 370; X. 247, 249. Lie'brett .. II. 95. Liebrewski St., czl. T. L., II. 288. Li€stol K., X}C}C.253. �947 946 Linton R.. XXXVIII. 354, 392, 393, Ligęza J., XXVII. 172; XXXIV. 294; 396. XXXVI. 405; XXXVII. 444, 445; Lipiński Bronisław, czł. T L., III. XXXVIII. 440, 451. 286, 2:90. Ligęza Jul., XXIX. 192. Lipiński F., I. 20, 201,194. Ligęza Przecław, X\XV. 62. Ligoń St., XXVII. 172; XXXI. 168; Lipiński H., XXXIX. 592. Lipiński I., IV. 49; V 21; VII. 211, XXXIII. 157; XXXV. 183. 233; VIII. 445; XI. 298; XXI. 95; Likowski, I. 166; X XtIX. 176. XXtII. 121; X.XIV. 97, 9 9, 101. Likurg, II. 297. Lippert J., I. 36, 67, 68, 74, 153, 156, Liliencron Roch V., XXI. 167. 159; III. 371; VI. 7; IX. 232; XX. Liliencron, XiIII. 171, 172. 207; XXI. 194. Liliental Regina, VII. 337; VIII. 112, Liprecht, IV. 356. 218, 220, 353; lX.. 168; X. 368; XV. Liipska H, XXXIXi.592. 153; XVII. 220; ~I. 2319, 240; Liptak Fr., czł. T. L., VII. 112. XXII. 122, 123; XiXiIII. 152, 160; Lisauer. A., XXVIII. 9. XXV. 38; XXVI. 106, 119-121; Lisiewicz Edw., XXV. 142. XXVII. 155 166; JCiXVIII. 48, 49, 51; XX!X. 235; XXXII. 164, 16'7; Lisikiewicz I., XXXIX. 251. Liske K, XVII. 124; XXXIx' 2,99. XXXIII 152; XXXIX. 2'95. Lisowski Al., V. 200, 3'91. Lilka Em., V. 280, 281, 284. Limanowski Bolesław, III. 100, 105. Lisowsk.i Miecz ... XXXV. 183. Lissa Z" "'XXVII. 462: Limanowski Miecz .. XXII. 72; XXVI. Liszke Józefa, czł. T. L., III. 91, 96. 151; XXIX. 125. Littre E., VI. 399. Linas Ch. de, XXII 56. Litwinowa P., VII. 3,35. Li!neke dr, IV. 116. Lityński Leop .. czł. T. L, I. 32; XIII. Lindberg C., XXXVII. 442.. 78. Lind:blum A., XXXVI. 325. Livi 1., X.XXVII. 360. Linde Bogumił, I. 17; II. 198; III. 85.. Livret, XXVI. 153. 26'7; VI. 2,98; VII. 96, 27u; VIII. Liwiusz, XXXIII. 153. 217; l1Xi 136; XI. 279; XIII. 11; Ljackij E., XXVI1.156. XIV. 59, 71, 318; XV. 6, 56, 58; Ljubic S., XVII. 27 XVI. 286; XVIII. 133; XIX. 73; Ljubic T., XXXVII. 435. XX. 177; XXI. 719;XXIV 95, 97, Lloyd S., XXXVIII. 398. 100; .XXVIII. 160; XXXII. 97, 139; Lobech, VII. 339. XXXIII. 27; XXX'V. 63, 66, 69, Lobsinger-Dellenbach M,. XXXIX. 71, 74, 75; XXXVII. 304; XXXIX. 499. 299. Locher Jac. Phil., XIX, 85, 86; XX. Lindworsky, XXI. 270. 150. Linew Eug., XVI. 160-165. Locke AI., X;XXVIII. 396; XXXIX. Linneusz, XXI 4. 176. Loewenburg W., VII. 238, Linnowe A., XXXVII. 442. Logan Josias XXXIII. 137. Lintilhac, XIX. 69. i Lohmann, inform., V. 321. Lohmeyer K, XVI. 112. Loiodice E., XXXiVII. 424. Loiseleur~Deslongchamps, I. 12 Lombardini A., V.311, 313, Lombroso. III. 371. Lompa Józef, VII. 229, 2310; XVII. 128. Lonczar D, VIII. 440. Londzin I., VI. 319; VIII. 444; IX. 111; XI. 109.. 110; XXiVIII. 110; XXXI. 151, 168; XXXIII 15Q; XXXIV. 2094,300; XXXV. 40, 172. UongiChamps Wanda, III. 175. Looritz O., XXIX. 132; XXXIV. 272, 2813,2 86, 301; XXIXV. 175. Lopasova, XII. 88. Loram C. F., XXXVIII 396. Lorentowicz Jan. X. 12'8. Lorentz Fr., V. 32!5,326; VI. 89, 90; IX. 91; XXII1.153; XiXV. 143; X'XVI. 97, 146; XXX. 261, 262; XXXIV. 183; X!XiXVI. 6 30, 265, 276. Loria, XiXXVII. 423. Losch R, VII. 220. Loskiel, VII. 13, 21. Lossius Lucas, XlVI. 360. Loth Edw_. XXI. 8, 16; XXII. 163; XXXiI 168; XXXUI. 15-2. Loti Pierre, X. 346. Lovi~ R., XXXVI. 113; XXXVII. 36, 68; XXXVIII. 391. Loyas, XXXVII 377. Loyko, X'XJX.VII. 190. Lowr R .. XXXVII. 434, 436. Loschke, VII. 325. Lowinger Adolf, XXV. 13~. Lubbock J., I. 15, 17, 36. 3'7, 45, 66, 145; II. 97, 117, 195; XIII. 57; XVIII. 230; XIX,. 160. Lubecka Z., organ., XXXVI. 20. Lubelczyk Jakób. XX,VII. 108. 1 -..f. 60' Lubertowicz Z., XXXI. 150. Lubicz Raf., zob. Łopaciński Hiero'nim, IV 396; V. 377; VI. 27; VII. 99. Lubiński Czesław, p. Damroth, III. 378. Lubomirow, XXV. 126. Lubomirski, And., V, 269; XXXV 5. Lwbomirski T_, XX. 156. Luboradzki, I. 62. Lubowicz, XX. 1213,155. Lubrichówna Klara, XXXIII. 152. Lucas Karl, X;XIX. 127. Lucek Kwrt, XXXIV. 293; x..,'\.XV. 175. Lu~jan z Samosaty, III. 137. Ludkiewicz dr, V. 206. Ludkiewicz Z.. XXXIX. 251. . Ludwik z Pokiewia p. Jucewicz ks., III. 117; IV. 47, 158, 165, 168.,389, 391, 392, 396" 3'99; V. 36, 317,43; VIII. 3rT7,445; LX 286. Ludwin, ]X. 264. Lugossy E., XXXVIII. 362. Lukasova L., XXI. 164. Lukjan, VI. 202, 2,27; XiII. 92, 94; iX"V. 31; XVI. 18, 19, 27; XXII. 43; XXIII. 3; XXVI. 72. Luknin M.., XXlXJrx. 357. Lullier H., XiX. 2. Lullus Rajmon alchem, X'XVII. 90, 91. " Lund T." I. 19. Lundberg H., XX.XVIII. 62i3. Lupiesek M., IV. 94, 95. Luquet G. H., XXVII. 200. Lurdege, III. 102. Luschan F., XVIII 229. 240; XXVII. 55; XXIX'. 174; XXXVII. 350. Lusel, IV. 264; VII. 83; X. 370; XV. 38. �949 948 Luter Marcin, III. 108, 117; V. 271; XIX. 111; XJXlXVI.148; XXXVIII. 273, 275. Lutosław z Chruścielowa .. XIX. 75. Lux, VII. 208. Lubkers Fr., XlIII 92. Lubner XI. 288. Luck, Xx",{VII. 254, 260, 262., 264,275. Ludtke G., XIXXVIII. 263 Luko G., XiXXVII. 354. Lyall A. C., XiXII. 158. Lyon O., V. 271. Lynd H. M., XXJXVI. 154. Lynd R. S., XXXVI. 154. Ł Ła·baj Jan, I. 23 Ła'bęcki H., VII. 212; XXXIII. 260. Łabęcki R., cz]:. T. L., V. 2{}0. Łabędzki, III. 86. Łacki Teodor, astrol., XXVII. 94. Ładyżenski<j, XXXIX 3. Łaguna S., VII. 54, 150; XXXV. 63, 65, 6:6, 69, 71, 74, 75. Łakomy Ludwik, XXXIII. 153. Łańcucka M., XXXI. 168. Łapczyń~k,i, V'Ll. 225. Łasicki Jan, IV. 25, 35; IX. 413; X. 110, 113; XXII. 10. Łaski, XIX. 140; XXV. 47. Łaski alch., XXVII. 89, 92, 94. Łaski Jan, czl T. L., VIII. 334, 335; IX. 208; X. 118, 23 8, 450., 471; XI. 96. Łaski Ludwik, X. 85. Łaskówna Br, czl. T. L., IX. 208; X. 168. 238, 450; XI. 81. Łaszczyński St., XXXV. 42. Łatkiewicz M., XXVII. 163. Łatyszew, XXXIII. 137. Ławrow P. A., IX. 422;XXXIX. 421 Ławrowski!, II. 95; lU. 2,88 Łazarska Stef., ofiar., XXXV. 35. Łazarski Z, XXIII. 1516. Łazęga R., VIII. 426. Łącznowolski Jak6b, XXVIII. 21. Łągwa Ant., XXXIV. 294. Łebiński Władysław, czl. T. L •. II. 95, 276; XI. 322. 1 Łempicki St., XVII.113, 114; XX.215. Łempicki Zygmunt, XXI. 166; XXIII 160; XXXV. 175. Łepkowski L, czl. T. L, II. 218, 334; XIV. 398; XVI. 212, 285; XVII. 29; XXI 50; XXVIII. 132; XXIX. 99, 101; XXXV. 2:9; XXXVI1.155, 164, 170; XXXVIII. 584. Łęczy;canin Sebas1:., XXXII. 5. Łęczyńska A", XXXVI. :ro5. Łęga Wł., XXVI. 146; XXXI. 168; x..,"CXIV.294; XXXV. 17·5;XXXIX. 283. Łęgowski JÓz., XXVI 146; XXIX. 180. Łęgowsk,i-Nadmorski, XXVI. 141; XXX. 262. Łęgwa A., XXXI. 168 ŁO'baczewska Stefania, XXIX. 131. 15L ŁcYbiodaA M., VI. 416; XXVII. 2,9. Łokietek Władyslaw, II. 12,2; III. 99; VII.113, 114; XIII. 64. Łomnicki A, XXVII. 166. Łomnicki Jan, IX. 186. Łomnicki Jarosl., prof., XXII. 162. Łomnicki Marian, czl. T. L., I. 267; II. 96. Łomanosow, II. 2. 306. Łoniewski, XXX. 2'18. Łopaciński! Hier101l1im, p. LU'bicz Raf., II. 282, 283; IV. 300, 453; V. 189; vr. 411, 413; VII. 92, 94, 96, 99, 327; VIII. 220; IX. 196, 228, 299; X. 461, 462, 464; XI. 112, 280, 341, 418; XII. 331, 347; XIII. 58, 78; XVI. 235, 338; XVII. 162-164; XVIII. 113-139; XIX. 85, 107, 132; XX. 301; XXVII. 9, 25, 126; XXVIII. 214; XXX. 86; XXXI. 13, 92; XXXVI. 402; XXXIX. 179, 589. Łopatin, XXXIX. 421. Łosik, Józ, czl. T. L., V. 200; VI. 414, 415. Łoś I. L., VII. 111, 112; X. 462, 463; XI. 99, 340, 389; XIV 192; XVI. 235; XXVII. 137.17'7., 178; XXXV. 30. Łowmiańska Maria, XXXIII. 153. Łowmiański H, XXXI. 168; XXXIII. 153; XXXVI. 381. Łoziński Br., dr., II. 373. Łoziński E., cz. T. L., V'l. 224. Łoziński Wal., VII. 32. Łoziński Władyslaw, czl. T. L, II. 93,96; Ul. 287; VII. 32, :1,10,212; VIII. 445; X. 472; XX 313; XXI. 48; XXII. 113; XXVIII. 22, 27; XXXIII. 153; XXXV. 40 Łuckiewicz Ant., XXXV. 175. Łuciów Mikołaj., inform., XIX 42. Łuczkaj, II. 4; III. 2.87. Łuczyński Witold, XXVII. 183. Łuka R, XXXI. 155. Łukan R., XXXI. 155. Łukasiewicz Jan, czl. T. L .. V. 101; VI. 400. Łukasiewicz K, XXXVI. 376. Łukasiewicz WIad., czl. T, L., VII. 112. Łukaszewicz J., III. 107; XIX. 38. Łukaszewicz, XXXI. 168; XXXIX. 582 Łukomski Winc., XXXV. 41, 42, 43. Łukowski L., XXVI. 141. Łumiński Ernest, X 459. Łuskina Ewa, XXXI. 168, 169. Łuszczkiewicz Wład. czł, T. L., I 188, 219, 2,22. Łużan, III. 374 Łychowska S., XXXVI. 395. Łyp Fr. F., XXXIII 1513. Łysik st. XXVI. 146. Łyskowski Ign., czl. T. L., IX. 208. M Mackensen L., XXV. 116; XXXVII. M. XXXIV. 294. 236, 248-251, 253--265, 2US,271M. D.,.v 189. 276; XXXVIII ZOO. M. W. Marian Wawrzeniecki, XJX.l52.. Maarschalkerwerd P., XJXJXVIII 368. Mach Hem •. XJX:xr. 165; XXXIII. 153; X'XXIV. 301. Maas A, XXXII. 135, 172. Machado J., (Alvarez A), XiXI. 00. Maavo M., IX1XlXlVII. 438. Machal M., IX. 311. Mac Lennan I. F. I. IS, 37, 45, 145; MachaIski Er., X:xlX. 103, IV. 3316,354; XVII. 31. Mac Ritsche D., XiXIII. 48; XJXiXII. Machay Ferd., XXIII. 157; XXXV. 11; XXXIX. 428 103, 12:8, 159. Machczyńska Anna, czl. T. L .., I. 32. Macalister R. A S., XiXXIV. 73. Macaulay Hutscheson Gosnet, III. 2,13 Machiavelli, XXXIV. 284. Maciaszek Jan, inform., V. 228. Macdonnel A A.,. XiXJXIV.2. Maciągowski W., XXiXVIII. 269. Maciejczyk St., XXVIII. 136. �95f 950 Madej z Miechowa, Miechowita. Magierska Małgorzata, XiII. 330. kronikarz, II. 101; XI. 435; XIX. M,"gnickij W. K., XVII. 136. 112; XXVII. 7 9, 82, 83; XXXIII. Magnino C" XXXVII. 360. 137; XXXIX. 329. Magnus Adolf, XIX. 6. Maciej z Raciąża, Kaz., XIX. 76, 78 Magnus Albert, p. Albert Magnus, Maciejowski Marian, czł. T. L., III. XIlX. 144. 2815;IV 116, 3,96. Magnuszewski Dominik, XUI. 154. Maciejowski Wacław, A historyk., I. Magr A, XXVII. 152. 20, 168; II. 100, 114; VII. 75, 229; Ma'grys Franc .., XXX. 242. Maiden, XVII. 16. IX. 331; XVI. 22; XVII 100; ~IX. 34, 74, 119; XX. l, 153, 167, 190; Maier I., XXXVIII. 469. XiXI. 163; x;xrx. 103, 172; XXXI. Maine, II. 97, 98; III. 216. 103, 104; XXXVI 102. Maine Henryk, Sumner, I. 14, 145; Maciesza Al., XlXII. 142, 144; XXVI. II. 97, 98. 140; ~XVII. 172, 184. Maj J., księgarz krak., XVIII 122, Maciszewski M., X'VII 115; XXXIX. 128. 59'3, Majcher Kazim., XiXI,X. 89. Ma cka i" XXXVII. 136, 138. Majchrowicz W,o czł. T. L., VI. 220, Mackiewlczówna I., X!XXV. 183; 224. ;xxxrx 251. Majer Józef, antropolog, III. 188; IV. Macoszek A, X. 125.,126. 62, 68, 74, 7 &, ~8, 403, 406; XVII. Maczewski Przemysław, XV. 21t. 63, 68; ~XiI. 97. Maczobius, ·xXXVII. 128 Majer, XXV. 11. Madarasy Wład., XIXIII. 168. Maj era nowski Fr., XXIX. 60., 62: Madejski K., czł. T. p".' I'X. 112. Majersk'i, czl. T. L., XI 99, 343. MadernJo., rzeźb., XlXI. 112, 123. Majewski Erazm, I. 23; IV. 116, 447; Madey Jan, czł. T, L., VIII. 238. VI. 223; VII. 95, 96, 237, 337; Madlówna Nimfa, X. 438; XI. '3'12. VIII. 87-89, 111,210 ..217,2119,320 Macpherson, VI. 322. 321, 425, 42~, 439; IX. 196, 228; Maget M, XXXVIII. 476. X-. 12'3, 350, 461.,462; XI. 350, 417; Magier J., V. 289,. 296; VI. 292, 315, XVI. 20, 28, 155, 347, 351; XIX. 130; XXI. 5, 6, 65, .228, 251-253; 316, 414, 415; VIII. 110, 219, 220, 405; IX. 427; XIII. 24'3; XXXIX. XXII. 153, 164, 166; XX.vr. 111; XXVIII. 1, 2, 3, 6; XXXVII. ~03. 588. Majewski Alojzy, XlXiXI. 169; Magiera Waw., VII. 238. Magiera W" XXXVIII, 461. XiXOCIII.1513. Magi'erowski Leon, II. 257; III. 146, Majewski, XXXI. 93. 188, 189, 191; IV. 50, 116. 117, 195, Majewski K., XXXIV. 68 69,114, 129; 307,398,453; V. 176, 293; VI. 222; XXXV. 199. VII, 224; VIII. 62, 89, 183, 424. Majewski K. J., V. 289. Majewski M., inform., XXIX. 155. 425; lX. 89. Magierowski Ludwik, I. 192,264,268; Majewski WoO_ XXXVI. m. Majkow, XiXiXVII. 100. II. 156. 1 1 Malicki Longin, XXXIV. 268, 288; Majkowski dr, XV. 154; XVI. 415. XXlXVI. 3195;XXXVIII. 440, 443, Majkowski A red. Gryfu, XJXJ:II.148 444. Majkowski Edm., XXI:X. 57 Malinowski Bronisław, XVIII. 14; Majmonides Mojżesz, uczony .. II 296, XIX. 153-171; XXIII. 51, 158; 302. XXVI. 71, 110; XXX. 8; XXXVI. Major Jakób, inform., IX-. 259. 20, 110, 117, 125; XXXVII. 21, 42, Mak W., XXX. 240; XXXVIII. 328. 445; XXXVIII. 3--8, 210, 221-Ma,karczyk Janusz, XXXI. 169. 213, 277--288, 336, 337, 343, 344, Makarewicz J., IV. 446. 384, 305, 396, 453; XXXIX. 223. Maklakiewicz J'r XXX. 245. MałLnowski E., XXVII. 166. Makosińska J., XXXIV. 294. Malinowski Lucjan, 1. 64; II. 126,373; Makowiecka B.., XXX. 27'1. III, 3,; IV. 118,453; V. 189; VI. 27; Makowiecki L., ofi.arod., XiX!. 79. VII. 95, 98, 99, 222, 224; VIII. 48, Makowiecki R., czl. T L., V. WI. 166..214; IX'. 301, 30:2;XI. 110;XVI. Makowski, organ., XXXV.76, BG, 149. 3,6, 103, 106,. 235; XXV. 47, 111; Makowski Bol., XXXUI. 153. XXVII. 23,24; XXVIII. 71; XXX. Makowsk,i W, VIII. 218; XXIII. 158. 134,256; XXXI. 48,50.51; XXXIII Maksimow A., XVII. 265. 112; XXXV. 46. Maksimowicz Bożydar, XXIX. 198. Malinowski Wacław, XiXV .143; Maksymowicz. fiilolog, III 288. XXX. 259. Maksymowicz M., XXXVI. 97, 100, Malinowski Z, V. 292; XX'XIII. 153. 101. Makuch M., czl. T L .. VI. 219, 3.14, Malińsll'i J. czl. T. L., V. 101. 224; VII. 110, 235, 338; VIn. 221, Malisz Michal, czl. T L., X. 470. Maliszak St., czl. T. L., VIII. 112. 3'31; I'X. 103; X 237., 470. Maliszewsk'j, E, XXIII. 151; XXVI. Malarz Maciej, czl. T. L., I. 144. 141; XXX, 260. Malczewski, XlIIr.. 50 Mally Frietzi, X,XlXVII. 247, 276. Malecki, p. Sandecki. Malten I., XXXVII. 400. Maleczyński K., XXVI. 147. Marte Brun, XXXIX.· sao Malej Jakób, .II. 33. MaIz Dawid, czł. T. L.. IV. 238, 346. Malew.ic1J S., XiXU 137; XlXIII. 161; Małiachijew-Mirowicz, XVIII. 22,9. OCXVII. 157. Małachowsll'i-Łempicki St., X;XVI. Malewska Aniela, czl. T. L., VIII. 335. 147; XXXI. 169. Malewska Zofia, czl. P T. L.,X~'xlX .. Malecki Ant., Ul. 83, 84; VI 302; 325, 355, 3ro, 451, 459; Xx:x.rx. 64, VII. 237; VIII. 394; X'. 131, 141; lal., 418, 424, 426, 529. XXII. 10. Malewsk'ii Bronisław, XI. 202, 344; Małecki K, XXVI. 141; XXVII. 166, XVII. 31, 56, 74, 124; XXVIII. 13, 17'2; XXIX. 197. 169, 173, 175, 179. Małeck'i, Miecz., XiXX 257, 256-260; M.alewski Fr., V. 28; XXXVI. 94. XXXIII. 153; XXXIV. 294; XJXXV. Malicki Adam., XXXIII.153; XXXV. 72, 183; XXXVII. 444; XXXVIII. 1715;XXXVI. 82. 203. Malina I., XXXVI. 244. �952 Małkowski St., organ., XiX:I. 70; XlXVII. 149. Małys L .., czł. T. L., IX:. 103; X 470 Manavy D. I., XXXVIII. 3198 Mandybur Tym., czł. T. L., I. 32. Manes Józef, I. 2W. Manga I., XXXVII. 3[)7. Mankowski Herrmann, XVI. 111 114. Mannerhiem l. G. XXXVII. 442. Mannhardt W, I. 9, 131; IX. 15'3; X. 468; XUI. 164; XVI. 16; XVII. 19; XVIII. 95, 98, 102-107, 109; XXII. 2, 3; XXXiIII. 11, 18; XXXIV. 130. Mannheimer., IV. 181. Manninen I., XJXXVI. 374; XXXVIII. 203. Mannipg, XXVI. 128. Manouvrie L., XXI. 16 Mansikka I., XXiV. 121; XXXVII. 438; XXXVIII. 665. Manteuffel G., VI. 400; VII. 229; XVI. 233. Mantuana Bapty5'ta, XVI. 359, 360. Manugiewicz Żołna Jan, XXX. 238; X!XlXIII. 153; XXXIV. 265, 294, 301; XXXVI. 82; XXXVII. 412, 475, 476; XXXVIII. 214, 225, 451, 452; XXXIX. 530. MaIrialra J. J., II. 17; IV. 339; V. 184. Mańkowski B., czl, T. L., 1. 3·2. Mańkowski, XXXIX. 592. Mańk~ski. Alfons, XXIII. 153; XXV. 143; XXXIV. 294. Mańkowski Tad., XXXIV. 182i 301; XXXV. 17·5,195. Marburg, XV. 171. M:ar~ellus Ernp.iricus, XXII. 44, 45. Marchewka Z., XXXVII. 241. Marchocka Teresa, XI. 402, 404, 405. Marci, odkrywca katakumb, XXI.112. Marci F., XXX~X. 161, 162. Marcin z Bracara, XIXVIII. 100. 953 Marcin z Urzędowa, X. 273. 274; Xl. 299, 303, 304; XXXI. 98; XXXV. 65, 72; XXXVII. 298; XXXVIII. 262; XXXIX. 300, 304, 349. Marcin z Żurawnicy, XXVII. 81. Marcinkiewicz Wincenty, XU. 186; XiXI. 151. Marcinkowski Ant. p. Nowosielski XVI. 352. Marcinkowski K., XXXVII. 142. Marco Polo, podróżnik, II. 110; VI. 25; XiXXiIII. 137, 138; XXXVII. 287. Marconi Władysła.w, II. 189. Marczak Michał, XXIX. 110; XXXI. 164. Marczewski B, VI. 3,19. Marek Aureliu5z, VII. 8. Marek Wojdech .. ofia·rod., X. 325. Marek z Gdańska, astrol., ~VII. ag. Maresch Q, V. 101; XVI. 115. Maret P. P., XVII'I. 231. Maretic, XXIX .. 174. Marewicz, I. 20. Margraff, XIII. 61. Margulies, XXX. 262; XXXI. 100. Mariański Al., czł. T.L., rXi. 426. Marillier, VII. 79, 83, 84, 85. Mavin LolUis, XXVIII. 5. Maringer I•. XXXVII. 393, 394, 39'1, 399, 4(){)-402. Marinus Mbert, XX'LX. 204; XIXX. 249, 240; XXXVIII. 203, 374, 475. 47·2, 478, 616. Mark Juliusz XXXIV. 2'86. Markianowicz Stan., XII. 186; XXI. 147. Markielowska Mada, XXXV. 184. Markin P S., XXXVIII. 397. Markiewicz, IX. 4:2:5. Markiewicz J., XXVI·I. 172. Markleberg. XXII. 74. Markowkz Maria, XXVII. 19. Markowski M., czł. T. L., IV. 114, 118, 342. Markowski Stan. IX. 258. Marków Włodzim., XXVI. 66. Marks, XVI. 320. Marks A., XV. 198; XVII. 101. Marks Karol, 1. 10, 227; XXXVIII. 10" 11, 336; XjXXIX. 15, 16, 29, 52, 54, 56, 416, 627. Marks M., pamiętn., II. 18<3;XXI. 136, 141; XXIII. 152. Marlinengo Cesaresco, VII. 80. Marolt Fr~ XXJXVII. 426. Marot K., XiX,XVIII. 361. Marr N. I.; XXXVIII. 3158;XXXIX 14, 34-3.7, 40, 42, 81. Marreco B-F., XVUI. 230. Marrene Waleria.. X:X:VIII. 252 Marriot Al., XXXVIII. 3'94. Marschall A., XXXIX. 155. Marschall F. H., Xxn. 33, 48, 49; Marsh Anton, XJXlXiIII.137. Marsówna A., X:XJXIV.294. Martin E., X'VI. 218. Martin F. R, XXV. 1. Martin R E., XXXVI. 26; XXiXVIII. 21; XlXiXIX. 351, 494. Martin L. T., XVII. 16, 244; XXI. 8, 13, 16. MartiniJ, VII. 00. Martius· VII. 24. Martonne E. de., :X:XiXVII.225; . x:xiXIx'. 604. Maruszewski, XXVIII. 226, 227. Marzec Franc., XlXlXV. 10. Masaryk T. G., IV. 117, Mascagni Piotr, kompoz., XiXiIX. 201. Masenius. X:XXI. 129, 130, 137; XXXVII. 296. Masł<xwa G. S., XXXIX. 422. Masłowski R., XXXIV. 265. Masłowski St, XXVI. 153. Masovita, III. 86. Maspero Gaston, III. 177, 17,9; VII. 64, 65; XII. 332., 335; XiIII. 259; XlIV. 1907. Massari G , XXXVII. 3,60. Massalaka Helena, XXXVII. 174. Massalski Edm., XXXVII. 4170.. Massalski Wł., XXVI. 15~·. Massa Izaak, XXXIII. 137. Massaryk T. G., XXXIX. 427. Massonius M., X. 462, 463; XXX,. 270. Masudi, IX. 131. Maszkowski Karol, XiI. 100; XXVII. 166. Maślanka L., czl. T. L., VII. 112 Mataphrastes Simeon, XX[. 111, 114, 1211. Matejko Jan, VII. 117; XXI 5,5; XXIV. 106, 123; XXVIII. 19, 167; XXXIX. 591. Matejko Katarz. org., XXXIII. 142 Matiegka Indrich, XXI. 97-100. Matijesek N., IV. 94. Matlakowski Władysław, II 76, 77, 285; V. 265; VI. 175, 180, 182, 18t7, 305, 313, 384; VII. 29, 31, 100-1012, 2,2i5,2.26,1237,YIn. 111,219; X. 100; XlI. W3, 204; XII. 272, 274; XIII. 151, 164; XV. 1317;XVI. 349, 392; XVII. 1; XX. 16, 21, 38, 73, 193; X,XiI. 56, 57; XlXiII. 104, 106; XXIII 154; XXIV. 12; X;x,VI. 82; XXVIII, a, 109; X:X:X'. 4; XXXIV 268; XXXVI. 239; XXXVIII. 215; xx.xTXI. 251. Matow dr, 1. 192 Matusiak Szymon, red. "LUDU", V. 197; VI. 107; VIII. 217, 324, 403, 435; X. 129, 219; XI. 97, 270, 419, 420; XII. 95, 98, 348; XIII. 1, 35, 55, 74, 76, 78, 168, 265; XIV. 1, 6, 89, 130, 178, 194-196, 201, 235, 295, 299, 309, 310, 325, 337, 399, 403, �954 404, 407; XIV. 7, 53, 137, 150, 155; XVI. 109, 112, 181, 186,214,235,337, 285, 291; XX. 311, 314; XXI. 266268; XXIII. 159; XXIX. 1; XXXVI 11, 45, 5B, 66; XXXI'X. 593. Matuszewicz, XIII. 346. Matuszewski Ignacy, II 5, 187; VI. 223, 311, 3,13; XlIX. 47; XXVIII 133, 139; XXx. 219. Matuszewski W., XIII. 149, 153, 154. Matuszewski Zygm.. XXiX!III. 153 Matuszkówn.a Stanisl., XXX. 243; XXXIV.294. Matyas Karol, Matias Karol, I. 52, 61, 63, 6'! 129, 130, 186, 192; II. 90, 186, 257, 308; III. 330, 383; IV. 154, 167; VI. 3, 412; VII. 29, 31, 3'1l, 350; X. 11, 127, 228 229, 239; 'XI. 112, 27'4, 418; XlXJXcrX.589. Ma tynia L, X:XVI. 141. Matyskówna E•. XXVI. 147. Maurer G. L., XXXiIiX. 159, 160. Maurer Henr., XXXV 184. Maurer K., VII. 153, 154. Mauss I., XlX.XIX. 579. Mauss M. XXXVI 158. Maudzzio Adam, X. 318, 319; XXiIII. 155; XXVI. 89, 127, 147; XXVII. 172; XXXIV. 268; XXXV. 64, 66, 67, 75; X:XXVI. 66 68; XXXVIII 214, 405. Maurelle Ie Maire, XXXVII. 377 Mayer A, II. 103, 297. Mayer F., XI. 350. Mayer John, XIXXIX!. 503. Mayer Zygmunt· ezl. T. L., I. 224. Mayerowa - Giintherowa, XXXVIII. 357. Maykowski Edm., XXXV. 35. Maykowski Stan., XII. 138, 198. MayI' J, V. 296. Mazanek W., czl. T. L., IX. 112. Mazanowski Al. czl. T. L, I. 32. 955 Mazanowski Jozaia,t, III. 200. Mazona Andre, XX-V. 124. Mazowiecki Bron., XXXI. 169. Mazurowski, Z., XXVI. 153. Mazzini G., XXXVI. 148; XXXVII.358 Mazur Józef, IV. 118, 235, 453; V. 99, 197, 288, 294, 391; VI. 96, 99; VIII. 244; IX. 188; X. 23'9; XXXVI 43. Mączyński XXXV. 12, 22 Mączyski arch., XJXiXV. 34. Mąezyński J., XXIX. 5'9,101; XXXIX. 575, 5:83, 584. Mączyński Przemyslaw, VI 186; X. 460; XVII. 112; XXIV. 106. Mądrzyk And., inform.. I:X'. 166. Malzl, XXJI. 36 Machal H., VII. 231; XIV. 27; XXV. 43, 4'6. Machal Jan, XIV. 3'3, 39, 68, 70, 72, 73, 82, 83, 222, 13,2., 405, 407; IX. 199; xvrr 61; XIX. 112; X,XXII. 120, 144; XXXIII. 13, 17. Me Covn, XXXVIII. 399. Me. Curdy, XXXVIII. 398. Me. Gregor, XXXVIII. 3'96. Meat M ... XXXVIII. 393, 395. Meeherzyński, XI,x.. 108. Medaković, V. 280 Medveckij A K., V. 308. Medwecki W" XXXVIII. 45'1. Mediński A, czl. T. L., VI. 224; VIII. 96.. 101; VIII. a20, 438. Meertens P. I., XXXVIII. 476. Megenberg C., XXXVII. 2.90 Mehoffer I., XXXVI. 222. Mehring G., XVI. 110. Meier E, II. 16; V. 183, 184; VII. 39. Meier J .• XXI. 165, 168, 169; XXIX. 127. Meillet, XiXV. 120; XXVII: 45; XXXIV. 44, 45, 56, 65; XXXVII. 311, 312, 315 Meingard L. F,. XXXVIII. 54, 55. Meinhof C., XX'X!VII. 75, 89; XXXVlI'I. 54, 55, 113. Meiners, XXXVI 352, 353, 356. Meisinger O., XV. 146. Meissen Karl, XXIX. 127; XXXVI. 153. Meissner Fr., XXVIII. 104 Meissner R, XXV. 13. Meitzen J., VI. 4~5; XXV. 22. Mejzner J. VII. 42. Melanehton, XVI. 110, 3,5Q;XIX. 112; XXV 119. Melchior, balakarz, XVII. 89. Melgunow .J., VI. 163. Melieh J., XiXV. 124. Melicher . Th, XXXIX. 154. Melichercik A, XXXVIII. 356, 357, 471; XXXIX. 3'52, 427. Melik Ant., XXIX. 131; XXX. 247. Melioranskij P, XXXIV. UH,. 182. Mellerowa Z., XIX. 3fT. Melnyk S., XXXIV. 266. Memphitieus Jos. Barbatus, X,XU. 57 MEmdana, XXXVII. 377. Mendel, XXVI. 30. Mendel G., XXI. 244. Mendol T., XXXVIII. 361. Menecius Jan, XIX, 203, 205, 200. Menedez Pidal Rom., XV. 146. Menger Ant., XXXIx.. 149, 163 Menghin, XXI. 270. Meng-Tschke, XXXVIII. 372. MenkeS Bert., ezl. T L., VI. 224. Mensik J., IV. 265. Menze~ XVI. 359. Mercator Gerhard, XXIXIII. 137. Merck, XJXXVIl'I. 347. du Merille E., XXXVIII. 247. Mer,inger R" IV 44(); X!I. 212; XII. 272, 273; XIII. 69; XVI. 324. Merk W., XXXIX. 175. Mersmann, XXI Xi. 203 Merunowicz Teofil, czl. T. L. I. 266. Mervyn W. H., XVII 111. Merwart, XXXIx.. 3. Mesko Absolon, V. 316. Metafrast, Metaphrastus; XXXI. 49, 50. Metelka Jindrfch, IV. 117. Metelski Aleks., XXXIV. 294. Metoga Jan, czl. T. L., VIII. 112. Metraux A, XXXVI'!. 3,80. Metrodor, VII. 33,9. Meulen, XIV. 202. Meuli K., XXXIX. 485. Mey" XIX. 69. Meyer, V. 370; VII. 32, 99; VIII. 9396, 98 Meyer C., XVII. 27. Meyer E., XX. 184, 188, 235, 300; XXI. 87; XXXIV; 130. X:X'XVII. 129. Meyer Elard Hugo, XXXIx.. 166~ Meyer G., XJXVlI. 25. Meyer Herbert, XXVIII. 97; XXX. 262; XXXVII. 359; XXXIX. 140, 17i9. Meyer K. XXXIV. 294. Meyer Paul, XV. 143, 144. Meyer R, XVI. 113, 114. Meynen E., XX~IV. 268. Meyrac A, XXXIII. 6, 8. Mezer Józef.. II. 114. Mękieki Rud., ozl. T. L., XJXII. 16'1. Mely de, XiXlB. 59 Miarka Karol XI. 328, 344; XXXI. . ' 167, 169. Miarten I. XXXVII .~ 351; XXXVIII. 357. lVłi-askCIWskiKasper, liX. 210, 211; X. 196; XJrX. 51, 103; XX. 58, 129. 143, 152, 167, 170, 172, 180, 188, 194, 198. Miehajlowski, XXXI Xi. 44, 62. �957 956 Micha,lka Jan, czł. T. L., VII. 112. Michalski, XXXIX 44l. Michalski J., XXVI. 153. Michalski Stanisław czl. T. L., VII. 340; XXI. 70; XXXVI. 69, 72. Michał Gliński, III. 105. Michał z Janowca, kazn., XVII. 29. Michał z Królina, XXx.rx. 313. Michał z .Wrocław:a, XXVII. 82. Michałowski P., maI. typ. lud .. XVI. 270. Michałowski P., XXVII. W5, 120. Michejda Adam XXXV. 184. Mi,chejda Jerzy, czl. T. L., II. 96. Michelet, X. 249. Michna E., czł. P. T. L., XXXVIII.456 Michoj;ljeska S....IV. 95. Michon A., V. 293. Mickiewicz Adam, I. 4, 168 171, 192. 14, 202, 207; III. 77, 347; IV. 31, 32, 39--58, 60, 141, 256--274, l Wo-l54, 173, 181, 401; V. 21-45. 190; VI. 174, 202--204, 400. 401; VII. 87, 227, 230; VIII. 1 129, 209; lX. 90, 98, 290, 295; X. 3'75-377, 472; XI. 99, 214, 2:.25; XiII. 171; XIII. 39, 50, 514, 154; XIV. 224, 348; XVI. 251; XXiI. 126, 136, 151, 267; XXIII. 125, 159, 175; XXVIII. 139, 140; XX,X. 2~, 200, 268; XXXI. 125; XXXV. 11, 179, 100; XXXVI. 97; X'XXVIII. 142, 157, 158, 336. Mickiewicz Wład .. I'X. 90. Miczan Vlad., XXV. 106. MiczyńsM Seb., V. 200; XXV. 17. Midtun G., XXX. 253. Miechowita,. p. Maciej z Miechowa. Mieczyński T., XXX. 242. Mielczarska Wład., XXXIV. 294. Mielczarski W•. XXXVIII. 203, 218. Mielert F., XXVI. 147. . Mielke, XXIII. 43, 44. Mielżyńscy org,. XXIX. 177. Mierczyński Stan., XXXI. 146, 148, 149; XXXIII. 154; XXXIV. 30'1. Mieroszewski.' III. 86. Mierzyński Antoni, I. 19; II. 187; IV. 154; XI. 110; X,III. 164, 3,59; XX. 155; XXI. 2, 3, 6, 11. Mierzyński. E., IV. 3,5. Mieses Mat., XXV. 134. Mieszczaninow,. XXXIX. 34. Migacz J., XXVI. 153. Mitliński, IX. 426.. Mike Emil, XXXV. 184. Miketta Janusz, XXXV. 184. Mikkola Joas dr, II. 188; VI. 91; V. 323, 324,. 326; XVI. 416; XXXIV. 181. Miklavec P., VIII. 349; IX. 102. Miklosich Fr. R., MakIosic Fr., III. 380; V. 315; VII. 204, 330; VIII. 166; IDe 302; x.. 7'5, 140.. 141, 153; XI'll. 5, 51, 88, 96; XIV. 3(}, 32. 3·a. 61, 62, 66, 72, 75, 76, 79-81; 187, 191, 201, 203, 204, 210, 2ła, 222.. 224, 2:116,229-232, 2B6, 331, 334, 349, 362, 367, 401; XV. 150; XVI. 290; XVII. 106, 195, 208, 222, 2123, 2'62; X]X. 25; XJXII. 144; XXIII. HM; XOCIIX.112; XXX. 263; XXXIX. 1'80. Mikłucho Makłaj M., I. 6; .xXXVIII. 211, 351; XXXIX. 6, 7, 27. Mikołaj z Błonia, XX. 178. Mikołaj z Polsk,i, XiXJI.230; XXiII. 54, 59. Mikołaj z Poznania, XIX. 54, 77. Mikołaj -- sołtys, VIII. 263. Mikołaj z Szadka, astrol., XXVII. 82. Mikołaj z Tuliszewa, astrol., XXVII. 82. Mikołajenko. VI. 27·5. Mikołajevic, XXIX. 201. Mikstein Ant., czl. T. L., VIII. 334, 335, 442; IX. 208; X. 238; XiI. 96. Miksiiczek M., II. 33. Mikulski J., XXXIV. 294. Mikulski Tad., XXVII. 172; XXXV. 175. MiladinoviC, XXV. 43. Milewska Jadwiga, IX. 200; X. 400. Milewski, XXXVII. 304. Milewski A., XXXIX. 578. Milewski Ka,rql, XXVII. 59. Milewski Tad., XXVlI. 59, 60, 64-72; XXIIX. 197; XXXIII. 154; XXXIV. 294; XXXVII. 309--319; XXXVIII. 214, 381, 454, 453; XXXIX.' 524. Mi,licz' Jan, VIII. 444. Miliczević, V. 28.0. Miller prof., II. 29·7 Miller O. F., VII. 233. Miller Orest, XII. 341; XIII. 55, Miller Wsewołod, II. 103; XVII. :1165, 266; XXIX. 181. Milligan dr., VI. 321, 334. Milne pr., XV. 141. Milski B., III. 387. Milutinovic, XXX. 266. Miloradowicz W., V. 190'. Minasowicz, XXJx.I. 126. Minch, XXXVIII. 368, 371, 3'72. Młner H., XXXlVIII. 3'94. Minkowska Eug., XXVII. 188; XXIX. 141. Minnicki Miecz., czł. T. L., VII. 112. MinosoWlicz, XXXII. 126. Minticz J., czł. T. L., V. 101. Minzloff R, lU. 189. Miodoński M., czł. T. L., VI. 224; XIX. 313 Mirabeau H., XXX,VI. 141. Mirek Franc., XXXIII.l54; XXXVIII. 405. Mirek Kar., XXXI. 169. Mis~ewicz J., czł. T. L., V. 200. Misiórs~i zacheusz, XXXI. 169; XXXIV. 295. Miśkowiec Jan, inform., XXI. 216. Miilik Szczepan, V. 241--244, 25,1,254, 255, 297, 303, 304, 311. MitrowIcZ C., XXIX!. 198. Mitternzet'l dr., XI. 300. Mittermeier Anna, XXVIII. 36. Mizerski Ludw., XXVII. 120. Mladenov St., XXV. 124; XXXIV. 173, 177. Mlcoch Jan, czł. T. L., VII. 112. Mleczko Teofil, czl. T. L., III. 340; VI. 224; VIII. 56; XI. 94; 95, 318; XXIII. 131; XXIXI. 169; XXXIX. 589. Młodnicka W., ofiarod. V. 2'95. Młodnicki, K., maI. typ. lud. XVI. 272. Młodzianowski Czesł., XXVI 125. Młodzianowski T., IX. 199. Młynek Ludwik, III 91, !n, 96, 170, 171, 2'73, 284, 347, 384, 385; IV. 107, 115, 289, 335, 342--344, 4319., 452; V. 71, 91. 98, 9:9, 101, 104, 195, 280, 288, 29,1; VI. 3, 206, 224, 316--318.. 382, 416; VII. 180, 218, 2128;VIII. 35, 86, 89, 9,9, 155, 1~8, 159, 161, 168, 2-02, 219, 43.Q; IX. 1000,102.. 169, 263, 406, 42\3, 425, 42·7; XII. 322; XII. 67, ~; XlII. 34; XIV. 252; XVII.32; .x.x.xV. 27; XXXVI. 49; XXXIX, 588, 589. Młynek K. S., XXXVI. 43, 44, 47, 223, 242--244, 246, 248. Młynkowa Anna, czł, T. L, III. 286, 290; V. 290. Mober Iwan, XXXV. 184. Mochnacki M, IX. 155; XXXIX,S2l. Moczarski, xxx. 269. Moczulski, inform., IV. 26. Modelska M., cz!. T L., I. 224. �959 '958 ModEński J" czl, T. L" VI 224, Modrzewski Frycz, Andrzej, III.109. 110; X!X. 117, 118, 124, 153, 154 Mogileński N. M. XVIII. 137; XiXlXi. 200. Mogiła P, XXXI. 50. Mogk E., dr, IV. 117; XX. 222, 223, 245; XXIX. 169. Mohammed ibn Togluka, XXXIV.38 Mohylczenko M•. VI. 403. Mojżesz, IV. 290; VI. 17; IX. 71, 161, 162, 164; XI. 218; XX. 215; XXVIII. 50, 52; XXX. 102-107, 113; XXXI. 82. Mokłowski Kaz ... X. 127, 234, 353; XI 97, 2 03, 204, 32'3, 422; XII. 272-274; XUI. 3 4'2,343; XV. 137; XVI. 286, 288, 289; XVII. 1, 5, 11, .34, 171J; XVIII. 2, 8; XXXI. 68 Mokłowski Tad., XUI. 342. Mole M., XXXIX 000. Mole-Truffi.er, VII. SB. Molendzińska- Wernerowa L.. XXVII. 161. Molitor, XIX 144. Molitor Ulryk, XXVII. 97. Molnar I., XXX:VIII. 3,62. Mondalski W., IX 310; XXVII. 166. Monc, XIX. 69; XXi. 2n9, 219. Monmerque-Michel, XIX. 69. Moniuszko Stanisław;III 122;X. 405. Monseur Eugene, III. 387; IV. 453; V. 190, 284; VII. 84, 85, 88. Montandon G., XXXIV. 273. Montaigne XXI. 166. de Montaivan Juan Pereza, VII. 215. Montana Marcin, XII. 87. Montanus Jan dr, II 2'90; X,XXI. 23. Monllbaćh, XXVI. 8. Montelius Oskar pr., VIII. 440; IX. 298; XVI. 413; XXI 17. 20, 21; 64; XXV.s.VI; XXVI.27; XXXIV. 74; XXXIX. 19. 1 1 Montesqieux C. L., Monteskiusz, XXXVI. 141; XXXIX. 176. Mooney James, I 184. Moore George, VII. 297; XVII. 2. Moraczewski, XVII. 178. Morawski, XIX. 127; XXII 160; XXXI. 126. Morawski Fr .. VIII. 209, 264; X.378 Morawski K., XXVII. 80, 87, 95. Mocawski Mar~an, XXlXV 10. Morawski Szczęsny, VII.7·5, 198.. 199, 203; XiIII. 61; XXVII. 58, 59. Morawski Z., III. 86; IV 300; V. 3'7, 39,44. Morcinek Gustaw;, XXIX. 172; XXlXI. 169; XXXIV.294; XXXV. 175. Mordkowicz Aleks., XXXI. 154. Mordock G P., XJXXVIII. 391,392,395. Morelowska Z., czl. T. L., VI. 320 Morelowski Marian, XXXV. 34, 184, 191 Moret A., XXXIX. 174, 179. Morgan Levis H., I. 14, 36, 37-39,. 45 65, 67, 7'5, 92, 145, 227; II. 27, 286; IV 33'6, 351; V. 84, 186; XIV. 71, 94; XVI. 185, 355; XVIII. 51; XXXVIII.5, 10, 11, 15, 224, 346; XXXIX. 15-19, 21, 24. 422, 627. Morgenthaler ,XXXIX. 509. Mortini. XXXI. 134. Moroń Bog, XiXXIII. 1M. Morosi G., XVI. 356. Morozewiczowa Hel., XI. 327; XXVIII. 170; XXIX 79. Morozow, XIX. 50. Morozowa A. S., XXXIX. 422 Mors'elli E•. XXI. 16. Morsztyn Andrzej Michal, VII 116; X. 193, 203-205, 210; XXVII.105, 120. 236, 244, 272, 314, 318--324, 452, 453, 457, 618; XXXIX. 111-113, 118, 121, 123, 126, 127, 132, 439, 454, 599, 606, 610, 611, 625. Mościcki Aleks., XXXV. 175. Mousquet, XV. In, 184. Moller Ant., XXVIII. 26. Moller H, XIX. 94; XiX. 155. Moser I., XXXVIII. 298. Motefind H., XXI. 28, Mroczko Ksawery, Franc., III. 91, 92, 96, 375, 376; IV. 396. Mrongowiusz, V. 3 21" 329; VII. 96, 97; XXX.2'62. Mrowjan, III. 374. MrQlZówna .E., XXX. 257; XXXIV 295,. Mróz Kazim., XXXIII. 154. Mściwojewski, czl T. L., I. 32. 329. MuchlińskiJ A., XXXI. 112~114. Moszczeńska lza, X. 472. Muck Fr., IV. 3'36, 447; XXIV. 121 Moszkow W. A., VII. 94, 233. Moszyńska Józefa, IV. 168; VII.3o.2; Mucke R., II. 286. Muczkowski Józ, VII. 198; XXVII. XV. 205; XVI. 351. 79, 83; XXIX. 6'1"63. Moszyński A., IX. 2'86. Moszyński Edm, czł. T. L., III. 28'5, Muennich Aleks., XXXV. 184. lVIuka Ernest, III. 374, 387; IV 116, 290. 117; VI. 309; VII. 89; IX. 97, 110; Moszyński Kazimierz.. XXII. 164; X. 219; XII. 3318; XVI 185; XXIII. 38, 51, 152-154; XXIV. XXVIII. 105, 106; XiXX. 246. 83; X~. 4, 123, 143; XXVI. 125, Murkbech G., VIII 289. 127, 132, 153; JCJCVII. 4'1, 44, 52, Mulkowski, XXXJ1X. 582. 56, 138, 140, 141, 149--152, 172; XXVIII. 107; XiXiIX. 126.. 171, Muniz M. A., VIII. 204-208 191; XXX. 216, 229, 247; XJGXI. Munkacsy Bernart dr, IV. 117; XXIVII. 137. 32, 169; XXXII. 38; XXXIII. 18, M; XXXIV. 1, 46, 51,. 154, 172Murdoch, XXV. 3. Murko Mathj.as.. II. 75; III. 95; XII. 174, 177-1719, 183, 258, 26'3.. 273, 272; XVI. 326; XIX,. 112, 197, 199; 295, 301; XXXV. 17, 34. 64, 65, XXXt 158. 71, 72, 74, 75, 184; XXXIVI. 19, Murray Malg., XV. 141. 82, 84, 150, 151, 153, 158, 285, 288; Musans J. A., XXIII. 28. 303-306, 318, 382, 408, 409; Musiał P., XXIX. 172. XXXVII. 222, 227, 303, 333, 443 --449, 475, 476; XXXVIII. 150, Musiałówna J. czl. T. L., IX. 310. Musianowicz K., XXXiIX. 172. 168, 203, 204, 206, 210, 216-225. Morsztyn Jan, VII. 116. Morsztyn Jarosz, X'. 204; XXXI 133. Mcrrtensen J., XIX. 69. Mortęzka Magd., XI. 402 Mortiez, XXIX. 207. de Mortillet Adrian, VII. 84, 85, 355. Mortillet G, XXIX. 207. Motrkowicz Hanna, XXVI. 153; XXXI. 295. Morton, XXXIX, 424. Morwitz Z., XXXVI, 4. Mosal Małgorzata, XXVI. 23. Moser K., XV. 145; XVI. 114. Moses H., XXIII. W. Moskan A, XXXVI. 355. Moskorzewski, III. 99. MoskOjrzewski alch., .XXVII. 75, 94. Mostrrik Michał, alias Pontanus, V. 1 �961 Musiol L., XlX)cIV. 301 Muskata Jan, bp. krak., V. 245. Musonius Jan, astrol, XVII. 86. Mussafia. XXII. 7'0. Mustaffa Pasza Fehni, XIV, 197. MUJSzkowskiJan, XXVIlI. 15. Muszyński Henr, XXXIV. 142. Mucke, VII. 325. Muller Frauenreuth, XXVIII. 190. Muhlmann W. E., XXVIII. 2, 366; XXXIII. 144; XXXV. 199; XXXVI. 111, 112, 117, 118, 120, 127, 343. 359, 362, 363, 365-368. Muldner A, XXI. 53. Mullenhoff Karol, II. 11, 14, 115; XVI. 4, 359; XX. 221-2123., 230, 2'31, 234, 245; XXXIV. 48. Muller Franc., I 105; III. 186; IV. 282; XXI. 83. Muller, I. 92. Muller Court, XVI. 111 Muller-Bergstrom, XOOXI'X.178. Muller I., IX. 304. Muller K O., VII. 339. Muller Max, I. 36, 102; V. 374; VI. 12"l; VII. 7, 8, 21, 339; X. 114; XiI. 212; XV 10; XVI. 320; XXII. 18; XiXVI. lO!. Muller S., XXV. s. VIII, XI, XXJ{V 196. Muller W., XX. 221, 2122,245 Muller Georg, XXV. 126. MUnster Seb., XXXIX. 3114 Mycieiski Jerzy, XXXIV. 295. Mycieiski Józef, VII. 2,36, Mydlarski Jan, XXVI. 129; X,XVII. 149, 187; XXXVI. 82; XXXVIII. 1'50; XXXIX. 442. Myves I. L., XV. 141; XVIII. 230. Mysar Wład., czł T. L., VII. 112; XIII. 160. Myszka Tad, XXXI. 169. N N. W., XXVI. 141. Naborowski, 'XXlIl. 122. Nadeżdin, XXI. 160; X,X1IV.48. Dadeżdin, XXI. 160; XXIV. 48. Nadmorski dr, Łęgowski, III. 387; V. 320; VI. 81, 83, 84, 85-95; IX. 91, 296; XVII. 217; XXIX. 180. Nagel Bron., X.XOCV184. Nagełberg Akiba, I. 1S3; III. 190, 290. Nagłowski, IXi. 98. Nagórski Z)"gmunt, X 472. Najman Jakób, astrol,) XXVII. 87. Najman Mirza Kryczyński Olgierd, XXiXI. 156. Naliwkin, XXVII. 125 Nałęcz Dobrowolski M. p. Dobrowolski Nałęcz M., XXII1.156; Xxx. 82 Nałkowski Wacław, I. 2'67; VI. 412; VII. 93, 337; VIII. 811, 111, 219; XIII. 158; XVI. 427. N~myslowsk~ Bolesław, XlXVI. 141, 147; XXVII. 166; XXXIII. 154. Na.nde Gabriel, XVII. 7'6 Nandris Gr., XXXV. 175, 184. Nanke'i mal. lud., XXX 15Q. Nansen Fritiof, V. 132. Napierski Kostka, XXXI. 147. Napoleon Bonaparte, II. 94, 171, 173. w pieśni: 1I..l71; XXI.60; XXIII. 1813; XXV. 98; XXXVI. 91; XXXVII. 157, 2·68 Naprstek Vojtą .. twórca muzeum etnogr. w 'Pradze, I. 220; II. 34, 35. Naramowski A, XJ{VIII 126; XXIX. 56, 57, 59, 63. Narbut Teodor, II. 101; III. 103,106, 114, 115; IV. 25, 35, 357; V. 78, 79; VI. 200, W3; VIII. 13'1; X.ll0; XIII. 89, 90; XXII. 2; XXIII 164; xx;rx. 65, 00, 69. Naratowski Wacław, XIX, 71; XX 1-138; XXIII. 159. Naruszewicz Adam, III. 108; VII. 114; X 393; XIII. 20, 50, 96; X'IV. 51; XVIII. 127. Nasredin Chodja, I. 55; XXVII. 126. Nasyrow K., XVII. 25. Nasz Adolf, IX:X'2tVIII. 341, 342; XXXIX, 289. Natali G., XXXVII. 360. Natanson J, czl. T. L., VII. 102. Nauman H., IX. 2'89, 290; XX'V. 130. Naumienko, XXXVI. 101. Nawalany Julian, XIV 378. Nawojowski P" XXXVII. 170. Nawrat St., czl. T. L, VIII. 442. Nawra,til A, I. 266. Nawrocki S, XXXVIII. 451, Necham B. Al., IV. 262. Negelein, X:X, 206,. 214. Nehring Władysł,aw, czl T. L., I. 26, 28, 223, 224; II. 174" 373; III. 8'5, 300; VIII. 94; X. 472; XiII. 340, 342; XIII. 53,' 55, 56; XIV 75; XV. 1-5, 158; XIX. 33,.,. 78, 06; XIX. 99, 155, 165. Nenko FeLiks, V. 221 NepLach, kron., XVII. 28. Neschelówna A •..XXVI. 130 Nesselmann, IV. 57, 159, 160, 390; V.42. NesterolWskij, XXIV. 50, 66 Nestor" kron., I. 62, 146, 148, 149; II. 100; III. 84; V. 83; VI 281, 203; VIII. 200; IX. 86, 148, 215; X'. 136, 139, 1450-149; XIII 96; XI". 31, 51, 207, 208, 222, 224; 61 Lud - Tom XL XVII. 36, 177; 179; XXI. 163; XX". 122; XXXVI, 96. Netolitzky F., XXXVI. 300 Nettesheim v H. Agrippa, alch, X'X'VII. 90. NeuJbJauer I 'l IV. 3'99. Neuburger A, XXVI. 94. Neumann Anna, VII, 237. Neumann Ed., czl, T. L., V. 200. Neumannowa, IV., 448; VI. ,223. Neuzil, VI. 178..:191. Newberry, X'V. Hl. Neweklowski E., XXV. 128 Newermann H., XXX'V. 200. Neyman Jerzy, XXXV 175, Neymann S., IV. 260. Nemcowa Bo:ilena" II. 33; IV. 265; XI, 111; XXX 119. Niceforo, XXVI. 101. Nickel, XVI. 216. Nicolaides, VII. 80 Nider Jan, XIX, 111, 116, 118. 144; X!XVII. 97. Niebrzydowski Wład., XXVII. 149 Niebuhr B. G., XXXII. 104, 111, 141; XXXIV. 173. Ni,ećko J., XlXVI. 153 ,Nidecki St., czl. T. L, V. 290, 296. N!iederhoffer. XVI. 3121. Niederle Lubor, I. 191, 220, 223, 22l4; II 35, 36, 79-"80, 147, 186; III. 95, 179, 100, 289; V, 317; VIII. 91, 321, 440; IX. 1196,198, 199, 311, 421, 427; 'XVIII. 223~ 226; XXI. 28, 98, 160, 162; XXII 144, 162; x,xIV. 81--84, 87, 88, 90; XXV. 94., 99, 120-123; XXVI. 30, 94; x,x"II. 41, 143, 162, 177; XXIX'. 163; XXX 46, 213, 245.; XXXlV. 4'8" 51, 58, 59, 17-1, 173, 176, 177; XXXVI, 102, 362; XXXVIII. 663; XXXIX. 53, 78. Niederstet, XXI 229. �963 962 \. Niedojadło Wine., X. 450. Niedźwiecki Wł., VII. 236; XIV.106; X 138; XVII. 16, 21, 31, 72; XXIII. 5l. Niekrasow, XXV. 53. Niemcewicz Julian Ursyn, II. 366; VIII. 209; XiIII. 50; XIV. 348; XJ:X. 129, 131; XiXVII. 104; XXvm. 161. Niemcorwa Anna, VIII. 260. Niemcowa Bożena, XVIII. 138. Niemcówna St., XIXllII. 150; XXXI. 169. Niemiec Aleksander, czł. T. L., 1.30 -32, 61, 64. N.iemiec Jan, czł. T. L., I. 92; III. 91, 92; IV. 107, 108; VI. 218; VII. 101; IX. 100; XI. 321. Niemiec B, V. 98. Niemilowicz Wł. dr, czł. T. L., I. 222, 268; II. 92, 93" 374; IX. 100; XI. 320; XXXViI. ~5, 38. Nieminen Eino, XXX. 261; XXXIII. 154. Niemirycz, XXXI. 126. Niemojewski Andrzej;" VI>!. 237; .•... 418, 419, 422;XIIII. 149, 152, 154; XX. 127; XXIV. 95. Niemojewski L., XXVII. 149. Ni,e-Owidyus, VII. 39. Niesiecki. XIXVII. 122, 12,3. Niesiol:owski Feliks, II. 236; X. 472. Niesiołowski .J., XXXVI. 91. Niiesłan'ik Fr, XXXII1.153. Nietyksa Jan, czł. T. L., X. 460. Nietschke F., XXXVI. 146. Niewenhuu's .. XVIII. 229. Niewiadomski Stan., czł. T. L, I. 96; XXVI. 147. Niewiadomski M., czł T. L., VIII. 335. Niewolak Fr., czl. T.L., V 296. Ni.ezabitowski L. E., czł. ':':'. L., XXXVI. 377. Niezbrzycki, XXXIX. 251. Niezgoda Fr, czł. T. L., VII. 112. Nigra M., VI 395, 3 96; XXXVII.403. Nikiel Eman, XVI. 103, 104, 107"235. N,ikander G., XXXVII. 403. Nikiforow A J., XXVI. 87, 88. Nikiforowskij N., XXVII. 156, 157. Nikorowicz Ign., czł. T. L., I 32. Nikosiewicz Kaj., 32,6; XV'll. 32 Nikulin, II. 307. Nimets Akdes,. X'XXIV. 183. Nind, XVII. 7. Nirvi N., XXXVII. 442; XXXVIII. 378. Nisard Oh., XIX. 69. Niss1m rabi, XiXX. 76, 88, 104., 108, 113. Niścirata, XVI. 127. Niśpajn, poeta gilacki, XVII lOa. Nitabe InazQ, X'. 472. Nitsch Kaz .• IX. 91, 204; XI. 112, 419; XIV. 310, 336; XVI. 215, 235, 416; XVII. 162" 164, 2'57; VIII. 114; xx. 312-3~0; XiXI. 70, 90; XXII. 152, 153; XiXV. 94, 143; XXVI.91-94, 130,141, 153; XXVII. 5, 45, 172; XX.IX. 197; XXX. 77, 81, 8~, 25i6, 257, 259-262; XXXI. 170; XXXIII. 1514; XXiXIV. 57, 60, 295; X:XXV. 72., 174, 182; XlX:XVI. 55, 62, 64-70, 82, 378, 409; XXXVII. 17" 443, 476, 4811 XXXVIII. 16, 150, 203, 204, 220; XXXIX. 128, 129, 132., 175. Nittman K J., III. 87; XXVII. 152. Niziński, XXXI. 17,0. Noak K., XXV. 129. No<łzeński st., XXVIII 163" 166, 172, 173; XXXI. 170. NoelO. Fr., XXXVIII. 372 Nogmow Sz., XXXVIII. 349. 1 Noll Kar, XVI. 112. Nowakowski St., XXXIV 295. Nominchanow G. D., XXXIX. 90. Nowakówna Elźb., XXXIV. 154. Nopes Fr., XXIII. 168; XXV 128. Nowicka-Gajzlerowa, XXXVIII.451. Nowicki, XX. 156. Norblin Jan Piotr.. maI. typ. lud., Nowicki F., XXXVI. 5. XVI. 268; XXXV 36, 174, 180; Nowicki Fr., czł. T. L, III. 91, 96; XXXIX. 574, 604. Nordenskjold, XXXVIII. 25. V. 197,289. Noreen A, IV. 282. Nowicki M. E, XXXVIII. 451. Norwid K. C., XV. 140; XXXI. 126; Nowodworski, M." VI. 2'3'5. XlXJXVI. :n. Nowodworski W., IX. 422 Nosek Stefan, XXXVI. 229, 377; Nowosielski A, I. 168; III. 137; IV. X:XlXV1II.329,334, 476; XXXVIII. 159, 39~; VI 202; XXXlU. 13. 314, 451, 457, 460; XXXIX. 253, Norwotarski Wł., czł. T. L., II. 96. 266, 530, 625. NtOwotna A, XXXI. 170. Noskowski 'Jan, astrol, XXVII. 83. de Noze Alfred, XVIII. 93, 100, 106, Noskowski Z., VIII. 324, 328; IX. Noldeke, XVI. 283, 284. 1'36, 2'2~. . Numelin R, XXXVTI. 442 Nosowicz L., XXVII. IW Nussbaum Józef, czł. T. L., I. 63. Nott, XXXIX'. 424. Nussbaum M., VIII. 112 Novak Jan, V. 254. Nutt Alfr., XVI. 218, 428; XX. 230. Novak Kar, XVI. 23l. Nuzikowska Helena., XV 69; XVI. Nowaczyński Ad., XXXI. 12. 190. Nowak P., VIII. 335. Niirerrberg, VII. 237. Nowak R, IV. lI8, 235; VI. 70. Nyavy Alb., XX![I. 169. NowakowsM Kaz., XXXV. 184. Nyczka J B., III. 374. NQwakowski Julian, czł. T. L., N.ystrom, XXVI. 69. 223, 224; V. 200. o Oberhummer R., XXXII. 171. Obmiński.; XVII. 2 Oborski W., IX. 208. Obręb$ki Józef, X:XX.14, 59; XXXI. 170; XXXII. 154; XXXIV. 155; 156, 295; XXXV. 184; XXXVI. 82; XXXVII. 443...:.-445; XXXVIII. 204, 223, 336, 337. Obstowa St., czł. T. L., IX. 112. Obuchowsk·i I., X'XXVII. 409. Ocheńkowski, prof. XI 426. Oehler, XXXVII. 337. Ochrymowicz Wl., VI. 402; VII. 87 61" Ocapowski Jan, XXXIX. 315 . Oczykowski R., VIn 219; XIX'. 317; XXXI. 50, 6l. Oderic z Pordenone. XXXVI. 361. Odrzywolski S., X. 460. Odyniec A. E., V. 21, 27, 28; VIII. 209; XXX. 139. Odziemski, XXIV. 95. Oesterley H., XXVII. 4 21; XXXI. 23 Oetteking, XXIV. 290. Ogonowski L., czł. T. L., VII.38. Ogclńczyk St., VI. 222; XII 273. �964 Ohnefalsch Richter, XXXIV. 680..72, 98, 101, 102, 105, 107, 128., 133. Ojerzyńska Maria, XXXI. 170. Okładnikow A. P .. XXXVIII. 3,99; XXXIX. 7lt 95, -ł20. Okolski" XXVII. 122. Okrzyc A, X. 472. Olbrich Kar., II. 187. Oldenberg, XXXIV. 2, 4. Oldenburg-Siergejew, XXXVII. 101. Olderogge D. A •.. XXXVIII. 351; XXXIX. 26, 55. Oldfield, VI. 322. Oldradus de Ponte Laudensis, XXVI. 5. Olearius Ad., XXXIII. 137. Olechowicz Wł., ,I. 23, 187; III. 97; IV. 62 77; VIII 320, 42,6; IX. 298, 300; XVIII. 231. Olechowski Gustaw, XI. 334, 335, 338. Oleksin Edw., XXVI 130, 132, 153; XXVJI. 191. Oleś. organ., XXXV. 11. Oleśnicki Zbigniew, XXXVI 172. OłLzarowski T. A, XII. 139, 174; XIII. 296. Olrik Axel, XVI. 177; XX. 223-226, 234, 243-245. Olsvanger Immanuel, XXXIII. 142. Olszak Rafał, XXXV. 17'5, 184. Olszewicz B., XXVI. 153. Olszewicz W., XXVII. 173. Olszewski M., czł. T. L., VI. 416. Oltenau P., XXXVIII. 356. Ołpiński K., XXXVI. 371, 372 Ołtuszewski, III. 86. Onacewicz pr •. IV. 158 Ondruś J., V. 307. Opaliński Łukasz, XX. 6, 131 OpIel' M., XXX'VIII. 3193,395. Opolski dr, XXII. 162. Oppert G. XXXU. 171. 965 Optołowicz Janusz, czl. P. T. L., XXXVII 448; XiXlXVIII. 451; XXXIX. 526. Opuchows~i Łukasz, III. 114. Orańska L, XXXVI. 395. Oroelli I, XXXIX. 34. Orbok A., XXXVII. 355. OrchowicL';. XXXVII. 138. Orel B., XXXVII. 436, 437. Orelli C. v., XXII. 158. Od-gines, VI 121, 330; XXXI. 13 Orkan Wład., VII. 236; VIII. 166; XIII. 1511 164; XVIII. ~27; XXIX. 193; XiXXI. 147, 148, 150; XXXIV. 271, 200. Orlik Filip, II. 19'5; V. 176, 177. Orłoś J., czł. T. L'l IX. 112. Orłow S. P., XXIX 163; X.XXIII. 2, 17. Orłąwicz Miecz., XXIX. 121. Orłowski Aleks., maI. tyP. lud., XVI. 268. Orłowski Bolesław;. XVH. 287, 288. Orm'icki Witold, XX.XI. 170; XXXIV. 301; XXXV. 184; XXXIX 246, 251. Or-Ot, Artur Oppman, VII. 237. Oroszówna Janina, XXXIII. 154. Orsini-Rosenberg Stan., XXXIII.154. Orszański L.., XVIII. 229. Ort J, or·g·an., II. 147. Ortegay G., ,XXXVIII. 22. Ortitay (Ortutay), J., XXXVII. 354. 355; XXXVIII. 362 Orygenes, Origenes, XXXVIII. 365. Orynżyna Janina, XXV. 143; XXV:I. 125, 153; XXXI. 165...170; XXXV 185; XXXVII. 463. Orzechowski, III. 101, 110; IV. 114, 118, 342; V. 99; XIX. 87; XX. 117, 118. Orzechows~i K., XXXIII. 154. Orzechowski St., XXXIX. 338. Orzelski, XIX. 129, 130. Orzelsk~ Świętosław z Bożejowic, XXVII. 105. Orzeszkowa El., IV. 170; V. 42; XVI. 233,; XIX. 47; XXX. 20'7-211. Oriewski inform, xx.."CI. 31. Osenbruggen E. X. 242, 246, 249, 250; XVII. 321. Osika JÓz., XXXIII. 154. osińska, Maria inform., II, 9. Osińska K., XXX. 11. Osiporwicz, VII. 95; XXIV. 95. Osnawienko-Kwitko G., P. KwitkoOsnawienko, XXXI. 18. Osowiecki S, XXXVI. 22. Ossian, IV. 311. Ossoliński J. M., XXVII. 93. Ossowski A, XXXVlU. 33·8. Ossowski Fel., XXXV. 36. Ossowski Gotfryd, I. 18'7; VIL1. 321; XI.2OZ; XVII 59, 62.. 67, 69, 70; XXI. 257; XXII. 154. Ossowski Stan., XXXV. 184. O.taszewski-Barański K., czł. T. L., n 200. Ostaszewski K., czl. T. L., I. 31-32. OsWić T. IX. 199. Ostroróg Jan, XXXI. 24. Ostrowska Anna, XXXV. 175. Ostrowski Janusz, XXXIII. 154. Ostrowski T, XXI. 127. Ostrowski Witclld organ., XXXV. 34, 35. Ostrowski Włodz ... XXXIV. 142. Ostrowskij W, XXVI. 147. Ostrożyński Wł., czł. T. L., I. 32. Osuchowski, czł. T. L., V. 200. Oswald Richard, II. 77. Oszanin L. W., XXXIX. 79. Otrębski J" XXIX. 197. Otte H., XXII. 61. Otto dr, I. 267. Otton bamber ski, kronik., x;rV. 29, 37, 2,16, 308, 300. Otwinowski, X!XXI. 22. Ovary Zoltan, XXIII. 168. Ovidius Naso, p, Owidiusz, III. 185. Owen, XXXII. 123, 144, 162, 171. Owidiusz Nasqn, p. Ovidius, XI. 2'96, 302; XIV. 57, 72; XVI. 22; XXI 119, 197; XXnI. 11; XXVIII. 3. Ożga W., czl. T. L., IV. 451, 452; V.296. Ożakowicz, czl. T. L.. JX. 112. Ożana Jan, czł. T. L., III. 96. p P. H., II. 78. Paasonen H., XXXVII 440. Pa<:ewiczowa Zofia, p. Hołub-Pacewict:owa }Q{VI. 129, 130, 153; XXVII. 173. Pachman, IV. 23, 249 Paciorek T., czl. T. L., VB. 238 Pa<:zowskyj Mychajło, X. 231; XX 155, 200. Padalica Tad. XXVIII. 136. Padechowicz M., XXVII. 173; XXXI. 170. Padellaro N., XXIX. 205. Paderewski Igna<:y, .I1II. 122; XXXI. 150. Pagaczewski Jul., XIV. 345; XIX. 34; XXVI. 125; XXXI. 170. Pajączkowski Franc., XXXV. 185. Paj.ąk Al., czl. T. L., V. 101, 19!7; VI. 200. Pająk Jan, czt T. L, VII. 238. Pajek Joseph, VUI. 349; XXV. 40, 43'; XXXIII. 10. �967 966 Pajgert J K., XIII. 149\ 150, 152, 154, 155, 157, 160. Palaeky F., IV. 344-346; VII. 239. Pal'iardi J., XVII. 73 Palingeniusz, XX. 84. Palkij S., XXI. 216 Pallan S., XXXV. 10. Pa1kowiez, II. l. Palmgvist E, XXXIII. 137. Palotay G., XXXVII. 354; XXXVJII. 336. Pałezyko,w, XVI. 163. Pałkowska Po" ezl. T. L., VIII. 335. Paukówna P., ezl. P. T. L., ;XXXIX. 526. Paminik J., XXI 215. Pampil Opat, n. 101. Panfil I., XXVI. 143, 147. Panfusow" XV. 142 Pankiewiez J., XXVI. 128. Pankowski L, IX. 2'94. Pankrates EgilpC., XII. 94. PanzerFriedrich, XX. 225-227,,230, 236, 2:42,245. Papaehażi P., IV. 94. Papierm.ann M, XIXVII. 164. PapierkowlSki St., Xx.x~I. 170; XX!XIII. 155; XXXVIII. 365. Papierkowski Z" X,X.xVU. 475. Papini G., XXXVI. 357. Pappenheim, VII. 155; XXXIX. 174 Pappee Fr., I. 146; IV. 157; XIII. 61; XV. 5'3; XX. 156. Pappee Stefan, XXXV. 175. Pappuseh O., XV. 144. Paproeka Maria, VU. 94. Paproeki! Bartosz, L 117; X. 447; XIII. 149-151; .XIV. 22 9; XXVII. 122; XXXI. 126, 127; XXXVIII. 238, ~'50, 256, 257; XXXIX. 306, 316, 3'17, 330. Paprzyc.a H., DX. 98; XIX. 119, Papuziński St., ezł. T. L., VIII. 22~. 1 Paraeelsus, fil. alch., XXVII. 90; XXXVIII 274. Paradowski Józef, XXXV. 185. Paravieini E., XXXIX 488, 491. Parehomenko Vlad., X!XV. 123. Parezewska Melania, X. 351; XIII. 166; XIX 36. Parezewski A. J., V. 322, 323, 326, 3.57, 358; VI. 309, 379, 416; VII. 89, 90, 236,. 237, 329, 331; VIII. 89; TX 91, 311; XIV. 401; XVII. 251; XVIII. 136. Parenti R., XXXVII. 360. Parfanowiez W., ezl. T. L., V. 198. 200; XXXVI. 48. de Paris Gaston, XI. Ill; XV. 171174, 17B, 180, IBl, 184, 187; XVI. 43; X!X. 235; XXI. 167; X:XX. 89, 102-106, 115; XXXI. 20. Pads Pierre, XXXIII. 146. Parkinson John, XVII. Ill, 250, 263. Parkinson R, VII. 62, 00.. Parnell, XXX. 89. Parthey G., :X;X[. 185 Partseh J., L 267; ,ul. 85; XI. 343. Parylak, XIV. 310. Pasek J. Chryz., X. 137, 196, 203, 205; XXXVII. 3U. P.assarge Z., XXXVIII. 5. Pasternak I. dr, XXXIV. 68, 86; XXXiI,X. 288. Pasteur, XXXVII. 337. Pasth, ]X. 145. Pastor I., XJQCVII. 360. Pastrnek F., III. 290; VIII. 91; IX. 196, 199, 421. Pastuszkówna H., XXX. 259. Pastwa J., XXVI 129. Paszkiewicz G., VIII. 89. Paszkiewiez T., XXI. 80 Paszkowiez Ad., XXXIV. 301. Patera, XIX. 66 Paterek, p. Jan z Szamotuł, XXV.46. Pawlikowski Jan Gwalbert, III. 264; Pathe, XXI. 34. XXXI. 150; XXXVI. 74, 75 Patkowski Aleks., XXVII 149; Pawłow L, X!XXVI. 188, 190. XXIX. 182; XXXIV. 301; XXXV. Pawlowiez Bła'żej, El. 374; IV. 49; 185. VII 222; XXIXIX. 587. Patoek Jan, XXXV. 175. Pawłowski, III. 287. Patzelt E .. XXV. 129. Pawłowski B., XX.X!II. 18; XXXV. Paul, IV.312 282; XXXVII. 311,281, 75. Paul H., X!XI. 90. Pawłowski Stan. dr, ezł T. L., .xx. Paulaharjus, XXXVI. 314; XXXVII. 3121 314, 316, 3017; XXIII. 151; 442. X1XVI. 153; XX'X. 261; XXXV. Pauli Jan, I. 117; V. 88; XXXI. 20. 185; XiXXVI. 66; XX'X]X. 2218,251 Pauli Józef, III. 260; VII. 219. Payer Hugo, V 315; XEI. 73. Pauli Żegota, iI. 198, 199, 288; II. 23, 193-196; III. 259, 348; IV. 159, Pa2Jdr-clZ., 387; VI. 2~, 22'4, 27:6,413; VII. 100, 103, 2·36; VIII. 99. 261,400; V. 42, 120, 243, 269; VI Panini, VII. 40; XXXV111. 310. 304; VII. 218, 219; VIII. 136, 445; Pata JÓz., XXX. 246. IX. 2/J:7, 3ill; X. 25'1; XII. 342; Peabody, VII. 287. XV 46; XVI. 2157; XIX. 52; Pearson K., łX]X(l 16; XXVII. 47, 186; XXIII. 150; XXIV. 101; XXVI. XlXiXIX. 425. 14, 15; X'XVII. 125; XXX. 91, 96; Peate I. C., XXXVIIII. 476 XXXI. 76; XXXV 42, 178. Peck Ed .., II. 33. Paulin Jan, XXI. 229. Peeekel, XXX1I 9, 143. Paulidni Paweł, p. Paweł z Pragi. Peet S., VIII. 97; XV. 142. astr., XlXIX. 62. Peez Aleks., I. 62 Paulisz Zygmunt, ezl. T. L., I. 64 Peisker I., XXIII. 164; XXIV. 88; Pauly- Wissowa, XIXI. 106. XXXIV. 46, 17:2-175-, 178 Pausanias, XVI 41. Pekarskij, x.XXVII. 100, 105. Pavic, XX'LX. 174. Pelayo I., XV. 146. Paweł Diakon, XX.XIX. 347. Pelbart, xXX 91, 96, 98. Paweł z Krosna, XIX. 8:2. Pelcza,rski Józef, ezl. T. L., XI. 323, Paweł z Pragi, Paulirin;' Paweł, 423, 424; XII. 95, 96, 96, 101, lOa, X:Xr:X 61-63<. 143, 347, 348; XIII. 75, 78, 79, 81, Pa,weł z Przem.ankowa, VII. 114. 83,'85, 168, 2165,351, 353, 355; XIV Paweł z Pyszkowic. X.XV. 47. 195, 196; XVI. 2'317;XX. 311. Pawełek M., XXXVII. 487, 488. Pelliot, XXXIV. 171. Pawiński A., XXXVII. 170. Pełenskyj Iw., XXXIV 295. Pawiński Ad., ezl T. L., L 24; Ul. Pentianen I., XX:XVTI. 440. 369; V. 2m; XlX. 8, 156; XXVIII. Pepłowski Ant., ezl. T L.. II. 288. 254. Perdti,zet P., XXII. 54. Pawlic.a F., ofiar, XXI. 79. Peregryn, XIX. IW Pawlik M., czl. T. L., I. 32; XXXI.13. Peretiatkowiez Ja'nina, XXXV. 185. Pawlik S, XXI. 57-60, n, 200; Peretz V., XXV. 126. XXIII. 155; XXXIX. 596. �969 Perger, XV. 205. Pergoli B., X!X!XVII.424. Perkowski JÓz., XXIII. 156; XXXV. 175. Perls Henryk, dr, XXVII.192; XXX. 99, 240; XXXVI. 5, 7; XXXVIII. 217. Persowski F. R, XXVI. 101, 153; XXVU. 131. 133; XXXIX. 251. Perszyc A J .• XXXIX. 56 Peschel Oskar, I. 19; XVI. 130; XXI. 83; XiX!XIX. 357, 611. Pessler W., XII. 340; X!XVII. 93; XXVII. 15,1, 200; XX·IX. 207; XXX. 252, 272; XXXVI. 64; X!X!xvrrr. 16, 147, 150, 151, 153, 194, 04; X!XIXJ]X.176. Peszczanskyj W., X!XV. 143. Pes2Jczerowa M. E., XIX!XVIII. 351; )cxXIOC. 422. Peszke Józef, VII. 92', 101, 102; XIX. 36; X!XJX!I.60-62. Petak· Arthur, X. 367; XI. 212; XJXIXV.40. Petazzoni R, X:XViII. 164; XXXVII. 360. Petenz Ign., czł. T. L., II. 200. Peter I, cz1. T. L.. VIU. 335. Peters Stan., X!OCXV.18'5. Petersen, X:XII. 58. Petersen Ern .. XXXI. 170; XXXVI. 295; XXlX1IiX271, 272. Peterson P., V. 373-375. Petewa E., XXIX 207. Petit de Julleville, XIX. 69. Petkovi~ W., X,XiIIX.00. Petneki I.. XXXVII. 355. Petranov~ B., IV. 59, 170; V. 280. Petrarka, X. 366; XXWI. 100 Petri, XVI. 130. Petrie, XV. 141. Petrie FI, XXXII. 119. Pełrikowich J .. V. 2M. Petroniusz, VII. 8; XVI. 12. Petrovic M, XXXVII. 430. Petrovic Peter, X,X!XIV.295. Petrow V. 21, 42; XXXIX. 34. Petrow A, IV. 49, 1~, 168, 169, 392, 400; VII. 23<3;XIV. 349; XV. 209; XVI. 348; X:XVI. 94; XXXIII 8. Petrow N., XXVII. 9. Petrus de Monte Nioris, XXVII95. Petruszewicz K., XXI. 48; XXXI. 170. Petrycy Se::>.,III. 110; X'X 118. Petzner dr, V. 31233-25. Peuckert W. E., XVII 173; XX!XWII. 327. Peyrony, X:XXVIII. 31. Pfaler K A, XXXVI. 314. Pfeiffer L., XXXIV. 2-69. Pfeipfer kronik., XX. 180. Pfimlin A. XXXIX. 155. Pflandler, JL"'{I.164. Pherekydes, XXXVII. 131. PhiladelphulS Egipc., XXX~II. 271 Philomates Wacłiaw, VII. m. Phi egon z Tralles, XXlI. 38. Piaget I, ~XXVI. 165. PiaseckiE., XXIII. 162; XXXIII. l. Piasecki P., XVII. 24, Piasecki Z., XXXVIII. 218. Pi.aścik Franc., XXXv. 1715;XXXIX. 251. Piiątek Jan, czł. T. L., ViII. 238 PiątkQ\Wka Ign., IV. 164.. 170, 260, 435;· VI 119; VII. 95, 126; VIII. 202; XVlII. 104; XIX. 37; XXVII. 156; XXXIII. 157. Piątkowski I., XXVI 129. Piątkowski K., XXIII. 151. Picard Max., XXX. 152 Pictet Ad., I. 104, 108, 109, 111, 184, 187; XXXVIII. 26. Piczeta W. J., XXXVIII. 353. Pic, XXI. 18, 211;XXVI. 30, 32. Piechaczek Domin., XXXV. 185. Piechocka M, XII. 85. Piechówna Magda!., XXXIV. 295. Pieciukiewicz M., X'X!X. 272. Piekarski A, XX'XVI. 20. Piekarski Edw., XXV. 143; XXXI. 170; X.x'XVIIJI. 212. Piekosiński Fr., II. 189; III. 83, 84, 189, 190; V. 245; VII. 100; X. 217; XUI. 61; XVII. 259; XIX 145; X,X. 156, 160; XlXI. 130; XXIV. 105; X!XV. 23; XXXVII. 283. Piela Paweł, czł. T. L., IX. 208. Pieniążek JÓz. XXXIV. 295; XXXV. 185. Pieniążek S., czł. T. L., IX. 112 Piepes Jan, czł. T L., III. 285, 290. Pieradzka K., XXXVII. 162. 170, 172 Pieskówna L., XXXI. 170. Pietkiewicz Cz., XXVI. 147; XXVII. 138, 141, 173; XXX. 14; XXXI. 170; X,X!XJIII.155; XXXIV. 269, 295,. 301; XLXXVI. 3~7. Pietk1iew.icz Ka-zim XXXVI. 397; 412, 484, 486, 49(); XXXVIII. 451; XXXIX. 550-1$62, 568. Pietkiewicz M., XXV. 126 Pietkiewicz Zenon, X. 472. Pietraszewski J., XXI. 65; XXVI. 154. Pietrow A. L., I.X. 422; XVII 29 Pietruszyńska Jadw., X'XiXV. 185. Pietryko!Wski Tad, x,XVI. 147; XXx,I. 171. Pietrzykowski J., VII. 235, 23&. 338; VIII. 222; X. 23"1,470. Piette Ed., V. 293. Piękoś Dominik, inform., XIV. 171. Piętka czł. T. L., VI. 414, 415. Pigoń Stan, XX]X. 16'1, 162; ~X!XVI:I 329, 334; XXXVIII. 4'58. Pigorini, XXXVII. 423. xxxvtr. PikuIski Piotr, czł. T. L, 1.224. Pilat R, IV. 48, 154; XIX. 94; XX. 154 Pilawska Fr., XXXIV. 301. Pilchowski Dawiid, XXXI. 30. Pilchówna Maria" XXXV. 176 Pilk I., Ul. 374. Pilna cek, XXXIX. 426. Pinard, XXI. 269. Pinard de la Boulaye H., XXXVI. 138.. 148, 153; XXXVII. 38, 66, 3'98, 400. Pinches, XV. 141. Pinda'r, XXXVIII 127, 136-138. Pineau P" VII. 79. Pineau Leon, VII. 84, 85, 37. PiniJ Tad., IV. 238; V. 101; XI. 323. Pinkowska A, XXXV. 176 Pinoczi Hieronim (PoHarca Micigna) XXVII. 93, 94. Piosik, XXXI. ln. Piotr, IX. 58. Piotr Wielki, XXXIV.182; XXXIX.7. PtQtr z Rybna, Xr:X 12:2. Piotrowicz Stan., XIII. 129, 232, 255, 263. Piotrowska Maria, z1bier., XI. 421. Piotrowska Zofia. XXXv. 13. Piotrowski A, XlI. 1M, 205, 329. Piotrowski Jan, II. 276; VIII. 335; IX. 286. Piotrowski M., XXVII. 173. Piprek J.. XXI. 93', 94, 96; XXlU. 89, 184, 185; XXVHI.95; XXXIII. 155; XXXVII. 276. Pirchegger S, XXV. 125. Pirquet, XXI. 164. Pischel R., XXXIV. 2. Pisiewicz Teodor, VII. Ill; VIII. 224. Piskorska H., XXXVI LI. 452. Piskorski S.• XXIX. 91; XXXI. 49. Piskowski H., XIII. 155. Pisz J., wyd., XXXV. 10. �970 971 Pisz W., XXXVII"!. 266. Pit Riv., XVIII 230; XXI. 92. Pitagoras, VI. 114; XVI. 320; XXlI. 35. Pitolówna M., XXXIV 301. Pitre Giuseppe, VII. 82, 88; XVI. 355; XXI. 178; XXXIII. 17; XXXIV. 88, 117; XXXVII 422, 423. Pittard Eug., XXXVIII. 471; XXXIX. 484, 486, 49,9, 500. P1warski A., XXXVII. 371, 372 PiwQcki Ksawery, XXIX. 1, 191; XXX. l; XXXIV. 295; XXXV. 185; XXXVI 164, 165, 167, 172175, 179. 180; XXXVII. 463. Piwkowski A, ofiarod., V. 391. Piacjukevic Marian, XXXV 176. Plachtowicz, II. 2. Planżanka, XXXV. 185. Platon, m. 97; IV. 3\31; V 274; VI. 114; X]1X. 123; XXII. 40, 147; XXIII. 4; xxxvm. 3,10 Platter6wna Emilia, XII. 183-186; XX,I. 136, 147. Plautu,s, VU. 207, 208, 212, 213; XXI. 1 97; X,x.u. 6. Plechanow G., XXXIX. 2. Plenzat K, XXIX. 1217. Pleszczyńsk;. Ad., I. 188; IV: 260; V. 43; VI. 411; XII. 268; XV. 71; XVII. 33; XXIV. 99; XXXIV. 269; XXXV. 66--7:2, 74, 75 Pleszczyński K. H., VII. 94. PIes N., )QL~vn. 4135. PIewińska Zofia, XVI. 229. Plich6wna Maria, XXXV. 185. Pliniusz, Plinius, X. 263; XV 29; XVI. 17; XIX, 125, 148; XXI. 190, 196; X.XII. 35, 37-3~, 47; XXVI. 70; XXXViII 282, 290; XXXVIII. 233, 2'39, 246, 247; XXXIX. 308, 324, 300, 357. Plischke H. XXXVI. 351. 1 Ploix, VII. 83. Ploss H., I. 152; IV. 180; V. 51; ViI. 202, 227; VII. 63; XIII. 57 Plucińs'ki, XXXVII. 213. Plutarch, II. 298; III. 214; IV. 180; V. 51; VI. 2'02, 227; XVI. 320; XXIII. 13; XXXI1.10o, Plutyńsk1 Ant., czl. T L, V. 200. Płachetko, I. 63. PIatkowski J" XX,XI. 171. Plochocki M., czl. T. L., l. 32. Plug Adam, X. 395'-397, 399, 440. Pniewski Wład, XXx,. 260; XXXI. , . .C , ln. Pobło~cki G., V. 320; VI. 33, 84; VII. 96, 97; XVI. 416; XX 29 5; XXXII. 96. Poczęto wsk a J., czl. T. L., XXI. 71, 75. Podbereski, IV. 46, 383; V. 36, 190 Podczaszyński, XXXI:X. 580. Podenzana G•. XXXVII. 424 Podgóreczny I., X:XXVIU. 462. Podgórska Mar., XXXI\II. 155. Podgórski I., czl. T. L., VIII. 335. Podhorski K., X:XI. 42. Podkowińska Zofia, XXII. 155. Podlacha W., IV. 23,8; XXVI. 125; XXXIV. 277. PodhosJcl. JÓze(. :x.x.VI. 1215. p.o'dtatrańsky-Uram G., V_o242, 248, 25,2, 254, 297, 303, 3~.. 306. Podwórzecki Jan, astrol., X,XVII 60, 85, 86-00. Podżorski. Andr., XXXI'll. 155; XXXV. 176. Pogats'Cher H, XXI. 228, 229. Pogodin A., .III. 288; VIII. 223; XXI. 152; x:~X. 215; XXXIV. 48, 58; XXXVI 99, 100; XXXVIII. 349. Pogonowski J., XXXIX. 147.426,427, 443. Poitou, VII. 87. 1 , ' , ,, ", PokIateck'i Stan., XIX 111; XXVII. 78, 86, 9}, 96; XX!XVIII. 264, 271. Pokornowa W., .x;.X:XiVI.395. P,Q'korny R, XXX,VI. 384. Pokrowskij E. A., XXXIII. 11. Pokrzywnicki, inform., XXII. 118. Pol Wincenty, I. 62; III. 379; VII. 203; XI. 46; XlII 1711;XVI. 262, 269; XVIII. 134; Xx,. 293, 302; XXIII. 150; XXX. 193; XXXV. 2·2;XXXViI 22,3,,226,250; XXXVII 161; XXXVIII 306; x.."CXIX. 368, 584. Polaczek St., I. 188, 224; III. 289; IV. 346; V. 3'7" 182, 184, 197, 288:. 289; VI 219, 2:21, 314; VII. 110, 111. 234, 235, 338; VIII. 109, 110, 221, 331, 333, 390; IX, 103" 87; X. 235, 2:37,238, 470; XtXIiII. 152; XlXV. 48" 88; XXXV. 64, 74, 75; XXiXVI 47; XXXIX. 586, 589. Polaczek T., VII. 33.a. Polaczkówna H, XXII. 162; XXVI. 4 Polakiewicz M., XXXVIIII. 432, 45'1, 462, Polaszek Maria,XiXIX 163. Polek" I. 154 Polek Jak., czł. T. L., I 32 Polek Johan, XII. 336, Polewoj M·, XXXVI 97, 99. Polgar, wódz Cyganów" XXXVIII. 263. P~Ubjusz, II. 107. PoliJkowski I., XXlXVII 459,*170 Polikrates, XXI. 196; XXII. 41, 42. Poliszk<iewicz Wiktoria, XXXV 185 Polites,. XXIH. 14. Poliwka Jerzy" II. 9, 31, 95; nr. 288, 289; IV 115, 23'7, 346; V 88, 100. 185, 193; VI. 2, 223, 277, 320.,365, 368, 369, 370, 372., 412; VII.92, 93, 2118, 235, 237; VIU. 91" 212. 330, 444; IX 198, 199, 3'1l. 417, 421, 42'7; X 228,232, 239, 364, 461; )CI. 110, 322, 417, 43~, 437, 439; XII. 87; XVI. 113, 114; XXIII. 173-175; XXV. 88, 120, 122; XXVI. 110; XXVII. 2, 26, 30, 124, 194-197; XXVIII. 187, 207; XXIX. 126, 127, 132; X)cX. 83, 109, 128, 260; XXXI. 20. Polkowski Franc" XVI, 318-320; XXV:III. 175. Pollak Hans, XVI. 160, 162. Pollak Ludw, XX. 48 Pollak Michał, XXXV. 34. Pollak Roman, XXXV. 176. Pollaschek Kirchnerowa Maria, J{."CXV.14, Pollek Stan., XiXtXV. 13. Balluks, V, 17'9 Polonec A, XXXVII. 35:1; XXXVIII. 31'16,357. Polony Tad., czl. T. L., V. 200. Poloszynowicz, czl. T. L.,. IV. 118, 23:5. Połotnicki Tadeusz, czl. T. L., VII. 238. Połujański Al., XXXI. 114; XXXIX. 362, 365, 366, 37~, 37:8,385. Pommer Józef, XVI. 160, 161, 410; XXl. 36, 165" 168-<9. PommeroI dr, XiX. 225. Pomorski, XXVI. 141. Poniatowsk'l; Józef, II. 266; XXI. 140; 'XXXVI. 92. Poniatowski Stan., prof., XXI.16, 70, ~86, 912;XXIII. 19, 20, 25,' 27, 32, 413, 113, 149, 1517, 178, 180; }CXV. l, 143; XXlVI. 125" 1219,154; XXIX. 129,200; XXX. 238; XXXiI. 145; XXXIII. 155; XlXXIV. 269, 27g; X.XXV! 5, 19------23', 29, 32, 35. 107, 108, 115; XtXXVII. ~2, 4J..,42, 68; XXXVTII, 28, 204, 214, 216, ~l. 223, 452; XXXIX. 180,526, 600. �Ponikło Z., czł. T L., VIII. 335. Ponornarew, XXX. 90, 115 Pontanus Michał, V. 322, 329. Poole Stanley Zane, VII. 297 Popiel J., XXXIX. 594. Popiel Leon, XXXIV. 142, 154, 187; XXXVI. 7, 409; XXXVIII 217; XXXIX. 454. Popiesek S., IV. 94. Popiołek Franc, XXXIV. 295; XXXVIT. 2,26. Popiołek G. M. K, XJXIX. 172 Popiołek L., XXXVIII. :17 P::l'pliński I., XXXVII. 143. Popławski, xx: 305. Poplawski M. St., XX!I. 148, 150; XXXIV. 301 Popow A I., XXXVIII. 353. Popow M" IV. 31; IX. 283; XXXI. 170; XXIXVII. 3'51. Poratyński J., czł. T. L, XXI. 272276; XXXVI. 5, 66, 75. Porazińska Janina, X,XVI 110; XXXV. 11, 185. Porernbski G•. czł. T. L V. 101, 197. Porębowicz Ed., czł. T L., VII. 238; IX. 300. Porfirogeneta Konst., X. 132, 147150; XXXIV. 174. Porfiryusz,. XV. 190. PosejdO'nios, XXXV1.35O, 351. Posnansky, XVIII. 233, 234; XXX.9. Posner S...XI, 340. Posnet, IIii'. 213, 214. Pospech J., V. 308. Pospiszil Frant., XVII. 115; XXVI. 128; XXXI. 162; XXXIII. 155. Possel Joach •. lek. nadw. Zygm. III., XXVII. 105, 115, 121; XXVIII. 134, 135; XX]~. 58, 59. Post A H,,; I. 36, 39, 182; V. 84; xxxrx. 159. Postel Paw., XnI. 98. Postuła J., XXVI. 154. Pościorz Kazimierz, inform., IX. 258. Pośpiech AIL XXXV. 185. Potapow L. P., XXXIX. 90. Po'tebnia A, XVII. 2,1;XX. 187. Potechin I. I., XXXVllII. 343, 345; XlX:XI'X. 13, 26, 416, 417. Potkański Karol, red. "LUDU", II. 81, 83, 102, 374; III. 370, 387; IV. 336, 337; V. 239, 243, 296; VI. 130, 302; VIII. 172, 168, 394, 432, 434; IX. 253, 298; X. 3, 115, 131, 135-137, 142, 146, 218, 344, 447; XI. 51, 92, 195, 316, 317, 322, 440; XII. 97: XIII. 348, 349; XVI. 217, 281, 392; XVIII. 65, 224; XX. 156; XXIII. 150, 152, 160; XXV. 19, 20, 26-34, 39; XXVIII. 163; XXX. 9; XXXI. 85; XXXV. 11, 37; XXXVI. 40, 41,45,46, 53; XXXIX. 170, 595. Potken I., x/XiXVIII. 370. Potocki, I. 21; VII. 39. Potocki Adam, I. 195. Potocki Jan, TlI. 94; VIII. 211, 444. Potocki Wacław, I. 117; V. 39; VI. 325; IX. 145; XI. 280; XV. 59; XVI.42; XX.86, 177; XXIV.9496, 103; X;XXI. 121-126-127, 134; XiX/XIX. 3~9. Potratz, XXXVlIiL 38, 42, 43. Pottier E., X'XU. 100. Potworowskil. XXXVII. 157. de P~let, III. 119. Poulsen Fr., XXIlI. 47. Povell I. W., V. .293; VIII. 205; XVII.6. Powdermaker H., XlX:XVnI. 397. Powodowski Hier., XJX. 117; XXXI. 13, 20, 21. Poznański S" XIXVII. 137. Poznański Zygm., czł. T. L •. I. 32. Późniak Włodz., XXlXV. 185. ,.0;; . ...•..•... Pracki Witold, VII. 96, 224; XII. 275, 2?6; X.IV. 90, 201, 221, 306; XVI. 235; XViII. 1~1-13~; XVIII. 139. Pracz Iwan, XVI. 163. Pradel Fritz., XV. 144. Praetorius, XXII. 6. Pra,głowski Robert, XlIII. 263. Prahov, XX:IX. 199. Prasek V., VII. 98. Prato Stan., V. 369; VII. 80, 85, 3.24. Prawdzie Celestyn Aureli, XIII. 153. PraZak V., XXVI. 127; XOCVII. 199; X;XJIX.200; XXXVI. 369; XXXVII 351, 352; XXXVIII. 356. Preen H., V. 178; XV. 145; XXIII. 19. Prek Ksawery, maI. typ. lud., XXXI. 66, 70; XXXiVI. 371, 37.2; XXXIX. 576, 004. Prel du, XIV. 202. PrelleI', XXXIV. 13'1. Prenn H"l XX. 294. Preobrażeńskij, XXXIX. 3. Preston I. P., ~XX!I'X. 288. Presern, XXx. 265. PrettenhtO'fer E., XiXiV. 1209. Preuss K Th., X'XII. 149; XCXXV. 199, 200. BI1ęgowsk'i P., czł. T. L., V. 101. Pribula Jan, XXXV. 185. PriklonskiL XXXVII. 101. Princep James, VIII. 2'98. Pripuzów, XXXVI'I. 125. Priscian Teod., x...XIII. 12. Pritcha,rd E. E., XXXIX. 184. Proboszczowicz Piotr, astrol., XXVII. 84. Procajłowicz E., Xi. 324; XVII. 419. ProhaS'ka, III. 100; XIII. 61. Prokopius, VIII 343; IX. 285; XIII. 93; XIV. 63. Prokunin. XVI. 163. Prokwi,t M., XXXVII. 181. Propp W., XXXIX. 28. Proudhcn, XXXVIn. 10. Prousek, II. 76. Prohle, V. 182, 183. Prahle H., II. 11, Hi. Prus przezw. Janiszewski Mateusz, XXx.rn. 25. Prus Konst. .. XJXV. 112; XIXXI. 171; XXXIV. 301. Prusek W., czł. T. L., VIII. 335 Prusiewicz A, XXXI. 171. Prusik B., XIII. 158. Pruskówna M., rysown., IX. 207; XI. 171, 188; XII. 99; XXXV. 13. Pruszczyk F., XXVII. 147. Priifferowa-Znamierowska Maria, p. Znamierowska Priifferowa, .xXXVIl. 455, 456, 474-477; XXXVIII. 230, 464; XXXIX. 464, 53,1, 625. Pryhoda M., XiX,I,X. 163. Pryłucki, XXX. 235. Przestrzelska Zygmunta, XIII. 343. Przewalski. I. 6. Przeworski St., XXiVI. 127; XXXI. 17,1; XXXV. 185. Przeździecki A, X. 218; XIII. 14; XIV. 20, 64. Przyborowski JÓz., I. 219; V. 364; X1XJI.258; XXXIX. 413. Przyboś Jul., XXXI. 171. PrzY'byls}{liJacek, XXIX. 60, 61. Przybyła Jan, XXX,I. 171. Przybyłowski W" X. 421. Przybysławski Wł.;.. r. 63; II. 92, 93; III. 91; XIII. 262, 263; XVII. 70, 84. Przybyszewski st., VI. 399. Przyjemski F., XXXVIII. 4501. Przyłuski Jakub, III. 110; XX. 117; XXXIV. 4, 18. Przypkowski Jan, XX" 59, 127. PszczółkowS'ka Jadw., X. 352. �974 975 Ptaszycki st., VII. 30i IX. 422; X. 351; XIX. 92, 110; XiXVII. 3, 6. ptaś JÓz., XXX. 193. ptaśnik Jan, V. 365, 391; VII. 235, 236; VIII. 110; XIII. 61; XXIV. 105-6; XXVI. 141; XXIX. 178, 179. Ptolemeusz, 1. 112; lU. 376--378; XXIV. a2; XXVII. 83. Ptuj,., .XXX. 236. Pucci-oni, XXXVII. 362. Puczyński P., XiXV. 143. Pudłowski Stoka, XX. '128, 151, 163. Pufendorf S. von, XXXVI. 185. Pulido Angelo, XV. 146. Pulikowski Jul., XXXII. 196; XX-XV. 176. Puławski Fr., IX. 19'5. Pulawski Kaz., XiXVIII. 228. Pumierus A, I. 20. Puppe WI., XiX!. 42. Purkyne Cyryl, XXII. 162; XXXVII. 145, Pursglove Wiliam, XXXIII. 137. Puryszkiewicz, XJXXłX. 46. Pusborg, kronik., X. 111. Pusch Gotlieb, Pusz Jerzy, III. 264. PusS!rumn Krzysztof, XVI. 39; XVII. 191, Puszet Ludwik, X. 127; Xl. 203, 204, 327; XVI. .287; XVIII. 4; XXXVIII. 217. Puszet Z., X. 126. Puszkin Al., XXXVI. 101; :XXXVIII. 349. Puteo Paris de, XXV. 15. Puzynina G., XEI, 150. 156. Pużylow, Ill. 284. Py,pin A., I. 195; IV. 33; VI, 319; XXXiVI. 100. Pyrek I., VII.!. 335; XI. 197; XII. 249. Q Quatrefages, IV. 60; VI. 2 17; VIII. 9'5-97; Xx...'X,lX. 79, Querat Fr., XiI. 2'83. Quezon M., XXX.VII. 387. Quetelet L. A, IV. 67; XXXVI. 354. QUinet, VII. 80. Quiting Ar., XVI. 360. Quitzmann. XII. 3'39. Quizos, XXXViII. 377. 1 R Raabe Henryk, XXXVII. 475. Rabczańs'ki Włod., czl. T. L., VIT. 112. Rabelais, V. 373. Rabiej Zofia, ,X1XXIV. 301. Ra'binowicz M., XXXVIII. 204. Rabowski, Ferdyn., XXX. 201. Racan, XIX. 49. Raciborski Aleks. czl. T. L., I. 32. Raciborski Jan, czl. T. L., V. 200. Raciborski Ludw.,. czl. T. L., I. 144. Raciborski Marian, X. 458; XXI, 50. 51; XXXV. 33. Racki Fr., Ul. 378. Raczyńska Róża, org., VI. 180. Raczyński Edw., org., ,XXXVII. 142. Raczyński Jerzy, XXXIII. 155. Radczenkowa Z., XVII. 23; XXVII. 15.6. Rademacher, I. 184; XVI. 20. Radie Ant., III. 367; IV. 349, 445; XXXVII. 434. Radimsky I., XXXIX. 427, Radin, XXXVII. 3'8, 68. Radiszczew, XXXlX. 49. Radlicz Halina, XXXV. 185. Rad1ińska Helena, XX:~X. 125. Radliński I., IV. 447; VII. 336; VIII. RadlowW., IV. 447; XVII. 260; XXV. 4. Radolińscy, XXVIII. 2B. Radomski B., czl. P. T. L., XXXVIII. 451. Radomyska S., XXXIV. 302. Radon, VIII. 397, Radonic I., IX. 199. Radonovic V., XXXVII. 431. Radulesco Andr., XXXIX. 159. Radvanwic ' V., XXXVII. 437. Radwańska L., czl. T. L., VI. 224, 314, Radwański A., VII. 20. Radwański Jan, VII. 325. Radwański P., XXXIX, 580. Radymiński M., astrol., XXVII. 80. Radzikowski Eljasz, Walery, Stanisław, I. 53; II. 77, BO, 81, 84, 9tl, 122; III. 190, 288, 381, 384; IV. 235, 442; V. 89, 98, 179, 196, 255, 287, 288, 320; VI. 3, 96, 193, 196, 197, 198, 218, 219, 222, 314, 413, 277, 303; VIII. 99, 111, 161, 218. 220, 322, 32·3, 3.30; I,X,. 100; XII. 195, 196, 325" 327, 346; XV. 214; XVII. 20, 112; XVIII. 70; XXIV. 108; X,XV. 79; XXIX. 157; XXXI. 91, 149, 150; XXXV. 14; XXXVI. 2.23; xtX..'XiIX,590, 5191. Radzimińskj, J., XXXI. 171. Radziszews~i B., XXXVI. 76. Radziwiłł, XXXVII, 264. Radziwiłł Al., Stan., IV. 262, 264. Radziwiłł Albrecht, XXXI. 104. Radziwiłł Karol, XXXIX. 317. Radziwiłł Jerzy, XIX. 127. Radziwiłł Mikołaj Czarny, III. lOB, 109. 116. Rafaez Józef, XX. 303, 3-10; XXI. 78; XXIX. 110; XXXIX. 170, 596. Ragie A, XXXVIII. 3,64. Ragin T. XXXVIII. 395. Rainey Fr., XXXVIII, 39B. Rajaczye, IX. 233. Rajewski W" X!x:.XVI. 395. Rajewski Z. A., XXXVI. 376. Rajn, XV. 174. Reinold W. pseud. Korotyński W., XNI. 373, Rak, II. 309. Rakowiecki I., XXXVI. 102. Rakowski dr, XI, 187. Rakowski K., XX. 156. Ralston, VII. 83. Rampol1, XiXI. 106, Ramstedt 1. G., XXXVII. 442. Ramult Stef., I, 29, 30, 32, 61, 222, 2:23; fI. 89, 90, 182, 200, 287, 374; III. 89-92, 190, 38,5; IV. 106, 235; V. 199, 325; VI. 84, 95, 97, 310, 311; VII. 97, 3ero; IX. 9'1; XI. 321; XVI. 235~ 416; XIX. 313; XoXIX. 161; XXX. 2518; XXXIII, 155; Q{.,"OCV1. 35. Ramultowa Maria, czl. T. L., 1. 32. Ranft, XIII. 2,9:2. Rank otto, XVIII. 234; XX, 228, 22:9. Ranke Fr., XXXIX. 485. Ranke K., XXXVII. 4. Rantasalo V. A, x:."CXVII. 438, 441. Ra-packi1 I, 62. Rappaport Samuel, XXXI, 160. Rappold, XVI. 20. Raschke G., XXXIX. 282~ Rasmussen Knut, XXIX. 136. Raszi, XXI. 201. Raizel Friedrioch, XI. 34B; XV. 10, XJXI. 84, 91; XXIX,. 174; XXXII. 157; XXXVI. Ill, 218" 355, 356; �9?'l .'1 ", XiXXVII. 301; XXXVIII. 13, 14, 16, 17, 24, 2Q4; XXXIX. 2, 335. Ratzki Tcmasz, XIXVII. 93. Rau Charles, V. 293. Rau P'o XXIV. 130. Rautenstrauchowa Lucja, III. 260. Rawdon'i!kas W. I., XXXI.X. 51, 59, 60. Rawicz Witanowski, p. Wltanowski Rawicz, XIII. 263. Rawita Gawroński Franc., p. Gawroński Rawita, II. 94, 95; III. 61, 138, 149; VII. W3, 233; XI. 95. Rayski KietHcz Konst., mal. p. Kietlicz Rayski, XV. 71; XXX. 180; XXXVII. 222, 224, 230, 235: XXXIX. 589. Rebczyński Wł., czl. T. L., I. 82, II. 92, 93, 287, 374; III. 89, 90, 190, 284-286, 385; IV. 107, 114, 235, 341; V. 90, 196; VII. 234; XX. 313. Rechowicz Kazirn., XVII. 1. Redfield Robert, XXXVIII. 394. Regner, H. XXIX. 207. Rehman A., czl. T. L., I. 24, 30, 32, 61.. 2122; II. 91, 92; III. 91, 284, 385; IV. 2,3·5;VIII. 438; XI. 340: XiX. 313; XXI. 53; XXXVI. 4,0. Rehor, I. 223, 224; II. 146; XXIX. 109. Rehsener Marie, I. 56. Reichan J., maI. typ. lud., XVI. 267. Reichel Franc., rx. 2'6. ReicheI'M., XXX. 269. Re'i'chmanówna, czł. T. L.. II. 2Sl!. Reimann F., XVII. 19. Rein, I. 154. Rejnach A. J., XV. 142. Reinach Sdl., XVI. 159; XXI. 196; XXII. 41, 42; XXXII. 107, 108, UR., 128, 139, 158, 167, 172. Reinert, XXVI. 37. Reinferd, XV. 187. Reinfuss Roman, XXXIII. 82; XXXIV. 152; XXXV. 176, 185; XXXVI. 82, 222, 370; XXXVII . 160, 162, 172, 195, 225, 228, 348, 444, 445, 458, 475, 476; XXXVIII. 217, 331, 340, 342, 431, 451, 453, 458; XXXIX. 251, 524, 570, 600, 625. Reinhold J., XV. 169, 170, 171, 174; XVI. 215; XXIII. 157. Reinhold M., XXXVI. 315. Reinkens J., XVI. 16. Rein.nann F.o XVI. 16. Reinsberg-Dtiringsfeld, II. 201; VII. 325; XVI. 16. Reiske, XXI. 229. Reiter J., XVI. 335, 441. Reiter M., VI. 4116. ReLter P., XXX'VIII. 397. Reiterer Karl, XVI. U5. Reiterowski W., czł. T. L., V. 200. Reitzenstein R., XV. 29;' XVI. 26, 156. Reizes J., XXVIII. 53. Rej M. Rey, IV. 44; VII. 32, 36, 93, 146, 147; X. 200; XI. 16, 127, 128, 304, 305; XII. 327, 328; XIV. 7, 347; XIII. 10; XVII. 22, XIX. 54, 58, 91-96, 98, UO, '115; XX. 6, 10, 11-13, 14, 20, 38, 48, 60, 87, 88, 70, 92, 93, 100, 107, 109, 114, 116, 117, 119, 130, 132, 135, 140, 143, 150, 163, 169, 177, 188, 189, 193, 196; XXVII. 108, 110, 124, 127; XXX. 88, 91, 95-98; XXXI. 12, 13, 124, 126, 127; XXXVIII. 235; XXXIX. 309, 331. Rek I. S., II. 79. Reklewski, IV. 37. Reljkovic I., XXXVIII. 365. Rellini U., XXXVII. 360. Rembacz, czl. T. L., IV. 451, 452; V. 99, 100, 290-292; VI. 221, 318; VII. 238. Rembowski Jan, XXX. 162, 166. Remer I., XXXVIII. 440. Renan Ernest, I. 235. Renel Ch., XXXII. 107. Reszetucka Wł., XXXIII. 155. Rettinger" I. 62. Retzius A., XXI. 98. Reumann, I. 41; XXXI. 26. Reuschel Karl, x:...X. 216. Reuss A. L., V. 24!2,245. Reuter Fryder., XIII. 157. Rewakowicz - ofiarod., VII. 328. Reychman Jan, X:XX]!I. 154; XXIXlIV. 296; XXXVIII. 350,. 357, 300; XXXVIII. 3'57, 451. Reyman T" XXXNIL 47·6. Reymont Wł., L 18:6; XXX,I. 167; XXXV. 70; XXXVIII. 14. Ręgorowicz Ludw., XXXV. 176, 185.' Reville ALbert, XXLI. 158; XXV. 38. Rhamm K., XVII. 1~181; XXIV. 87. Rhamnik K., XVI. U5. Rhode I. G., I. 108; XXXV:I.I. 299. Rhys T. W., XXXIV. 2. RiabiniJn Jan, XXVII. lU. Richards A. I., XXXIIX,. 212. Richardson I., X:X:XVI:Il. 393. Richling, II. 1818. Richter, VI. 300. Richthofen B., XXXVI. 351; . XXXVII. 362. Rieder O., I. 131. Rieger L., Ul. 88. R'iegl Alois, I. 2'4, Riegler Ri'chard,xXV. 51. Riehl, I. 40. Ries I., XXXVII. 314. Riess Clara Ern., X:XIII. 3, Rietsch H., x...'X:I.178. Rieux-Pont A., X. 341. RiJmskij-Korsak()w;, XVI. 162, 163. Rinczen, XXXVUf. 3'W. Rindfleisch J., II. 283. 62 Lud - Tom XL Ringerblum E., XXXV. 185. Rink, XXI}G. 137. Ripley, XI. 84, 98. Riquet Mich., XXX!X,. 155. Ristelhlliber, VII. 80. Riitlich" I. 258. Ritter R." XX XVII. 129. Ritterhaus Ad., XVI. 3fi,9. Rivers, XVIII. 22-24, 231; XIX. 161, 169; XXI. 92. Riviere G. H., XXXVIII. 470, 471; .xXX'IX. 483. Rizner, II. 80; V. 315-317. Rizzi O. M.,.,XXXVIU.3n. Robak Tomasz, IX. 258. Robak'idze A. I., XXXVI'II. 349; ,XXXIX.96. Robert Mnich, XV. 181. Robertson Smith, XL'C. 169. Roberts W. E., XXXiVIII. 401. Roberts Frank Jun. XXXVHr. 624. Robespierre M., XXXVI. 141. Robinso)m I., I. 183. Rocco Alfred, XXIX. 201. Rochholz .. II. 100; V. 31711;XII. 339. Rodakowski H;, maI. typ. lud., XVI. 270. Rodenburg J., XVI. 359. Rodoczenko, IV. 341. Rodysowa Maria, X. 127. Rodowsky BaWOl', XXVI. UO. Rodziewicz E., XXVI. 147. RQediger E., XVI. U4. Roediger M" XV. 144. Roehl E., I. 266. Roepel, XlII. 61. Rogalius, astr., XXVII. 86. Rogala Fr., XXIII. 162. Rogalski L., IV. 35. Roger Jul., V. 21, 42; VI'!. 233; XI. 110; XVI. 103; XXiV. IlQ, Ul; XXXII. 4!1; XXXIII. 140. Roggevenn, XXXVII. 377. �978 Roginski!j I. I., XXXVIII. 354; 'XXXI-X. 424. Rogowski J., VII. 328; XXVI. 90, 147. Rogozmski I., zbiory, XXI. 53. Rohde E., XV. 21; XVI. 24; XVII. 101; XX. 207. Rohde O., XXX. 89,,:96. Rohrbacher, XXI. 111: Riahrer E., XXXIX. 496. Rohrer Józef, XXXVIII. 289, 290, 296. Rohsener Mar1ia, XVI. Ill. Rokicki! Jan, mal. Iud.., XXX. 152, 204; XX~~VI. 395. Rokossowska Z., V. 43, 44; VII. 223, 232; XX'XIrI. 28. Rolland E., VII. 82; XXXIII. 17. Rolle Karol, czl. T. L., II. 288. Rolle Michał, ezł. T. L." II. 96; X. 1:28. Rolny, ezł. T. L." VI!'!. 99. Rolny M., czł. T. L., I. 32. Rolny W., czl. T. L., V. 385; X'XI. 2'111- 17ti; XXXVI. 66."75 Romanes, IH. 220. Romaniszyn" XXXI. 150. Romankówna M., XiX'XVIII. 458; XXX]X. 412, 590. Romanaw E., IV. 33'9; V. 88; X. 37'5---376; XXVII. 157. Romano~icz, III. 198. Romanowska E., XXXVII. 455. Romanowska Maria, XOOXIV. 302; XXXV. 176. Romansky, XXVI. 127; Romaszkan, czł. T. L., l. M. Romer E., gr, IV. 235, 237, 238; V. 199, 286; VII. 95; XXII. 162, 163; XXIII.150, 151; XXVI. 96; XXVII. 185; XXIX. 198, 199; XXX. 261; XXXIV. 194; XXXVI. 40, 69. Ronge Emanuel de, II. 332. 9'79 Ronsard, X:lX. 114. Ropelewski T., organ., XXIX. 183. Rosacjus Adam" XILI. 150. Roschner, XXX:II. 119, 138, 145, 151. RosOQe I., XVIII. 44, 45. Rose Jul." XVIII. 234. Rosen, XXX. 106. Rosenbaum A., XV. 146. Rosenberżanka Anna, XlIV. 195. Rosenblatt J., XXVII.' 61, 67. Rosenmuller, XXI. 172. Rosenvinger KolderUJPP. XXXIX. ln. Rosmski BOlesł., XXVIT.!Y5,( 18'3" 187, 190; XXXlVI. 7,8; XXXVIII. 480. Roskoff, XIX. Ill. Ross E. A, XXXVI. 147. Rosseger, X. 2,79. Roshandler Salomon, ezł. T. L., X. 470. Rossi J. B., VII. 298; XXI. 105----108, 110-112. Rossieres R., VII. 85; XXII. 140. Rosso G., XXXVII. 358. Rossowski Stan, ezł. T. L., IV. 114, 118 Rostafińsk~ JÓz., I. 187; VI. 222, 320; VII. 31, 38; XI. 320; XIV. 225; XVI. 290; XVII. 19;XIX. lIS, 147; XXVI. 147; 'XXX. 207-210; XXXI. 93; XXXIV. 46, s.7 58; XXXV. 63, 00, 66, 70, 71, 72. 75; XXXVI. 34, 3'82; XXXVII. ISS, 282., 298; XXXVIII. MO, 318, 3-19. Rostowski Dymitr, XXXI. 50. Rostworowski A. 1l. V., .I'lL 189; XXII. 137; XXVIII. 214, 223; XXXiI. 66. Roszko Emanuel, XXXI. 171. Roth Walter E.,XIV. 311; XVII. 45. RiCltter, ezł. T. L., V. 195,\ Rotterdamezyk" P. Erazm z Rotterdamu, I. 20. or I Rouse Irw., XXXVIII. 396. Rousseau H., XXXVIII. 333. Rousseau Jean Jacques, rII. 185. 281, 283; X:IV. 187; XXI. 82, 166; XXX:VI. 89 141, 185, ~2; XXXIX. 153. Rousselot, V. 177. Rowid Henryk, XXIX. 109, 110; XXX. 245. Rowiński D., XXXI. 17. ,Royzjusz P., XIX:. 99, 146; XX. 90. 91, 1317, 15-1, 100, 189--191, 194, 195, 212. Rozdolski J., ezł. T.' L., I. 144; II. 88. Rozdzieński Walenty, XXXVII. 28, 29; XXXVIII. 40, 59, 261; XXXIX 319. Rozgon, astro!., XXVII. 81. Rozmarynawa K., czł. T. L.) V. 198. Rozmarynowicz Teof., czł. T. L., 1.64. Rozov Vladimir, XXV. 122. RozrażewskiJ (kodeks), XIV. 71,72. RozwadowskJi J., VI. 416; VIII. 99, 110; IX. 302; XlIV. 336; XV. 150; XVIU. 113, 114; XXI. 7Q; XXVI. 147; XXXIV. 46-50, 53-56, 5961, 64, 66; XXXVI. 382; XXXVIII. 70 . Różańska Janina, XI. 416. Różański Jakub, XXX. 193. Różniecki S., VIII. 88. Różycki W.,czł. T. L., IV. 454. Różycki Jerzy, XXXI. 171. Rohr Erich, XXJ>:V. 203, 204. xx:xyrrr. 155, 206. Rohrensehef St., ezł. T. L., VIII. 335. Rohrer I., XXXVI. 8. ROmer K., XVI. 281; XXVI. 111, 112. Rubi Chr., XXXIX. 512, 513. Rubrue G., XXXIII. 137. Rudański, XXVII. 26. Rudezenko, IV. 168; V. 18Q. 62· Rudenko S. I., XVIII. 13'7; XlXX:I1X. 3, 96. Ruding R., VII. 298. Rudnicki Mik., XXV. 143; xxvr. H8; XXVLI. 114, 173; 262; XXXI. 171; XiXXIII. 155, 1'56; XXXIV. 46, 54, 55, 2.96; XXXV. 186; XXXVI. 382; XXXVII. 337. Rudniew G., XlViII!. 137. Rudolphi, XX. 4. Rudomański, XXiI. 131. Rufa,ch v. Bolz, XXX. 171. Ruffer I., ezł. T. L., V. 200. Ruf In Akwil., XXXVII. 288. RU'isbrock, XXXVI. 351. Ru~z Aloj'zy, VII. 32,6. RuliJk,awski E., IV. 153, 266; V. 36, 39; XV. 184. Rummlówna A!., IX. 299; XXlIII. 152. Rumełówna A., x" 3'52. Rumszewicz St., XXXIV. 296. Rundo M., X. 370. Ruoppil V., XXXVII. 442. Rus Joze, XXXV. 186. Rusiajikina S. P., XXXIX. 422. Rusie Br., XXXVII. 311, 314. Ruskin John, VI. 185; XXXV. 29. Rusnak Jędrzej, XXXIII. 26, 27. Russel Frank, XV. 142 Russoeki Mich., astrol., :X:XVU. 88. Rusten Jan, maI. typ. lud., XVI. 268. Rutar S., m.387. Rutebeuf, truhad., X!XIl. 71. Rutimayer, XXXIX. 4eB. Rutkowski Jan, XXXV. 186; XXXIX 252. Rutkowski K., XXV-I. 154. Rutkowski L., VIII. 426, 439; X. 351, 368; XVIII. 2311; XXI. 65, 181; XXII. 144; XXXIX. 594. Rutkowski W., X. 460. xxx. �980 981 Rydzewska Stan., inform. ofiar. XXVI. 84. Rygiel" Michał, ezł. T. L., ~II. 276. Rylski St., ezl. T. L., I. 144. Ryma'I"kiewicz, XI. 293., 297; XI'X. 107; XXXVII. 144. Ryma'równa Z., xXXI. 165. Ryniewiez A, XV. 44. Rypińsk!i A, IV. 173, 396; V. 40; XXVI,I. 156. Rysiewicz Zygm., X,XXIV. ~. 171. Rysiński S., I. 21; XUI. 1~6; XXIV. 97, 98; XXVII~ 27; XXXIX. 172. Rysówna, XXXIII. 4. Ryszezewski, VII. 1,98. Ryszkiewiez J., XI. 331. Rytarowska M.. XXX. 262. Rytk6nnen A., XXXVII. 442. Rzączyński, XII. 293; XXXVI. 211; XXXIX. 3~. Rzechorz Fr., VI. 2. Rzeezniowski, XXXIX,. 368. Rzepeeki Stan., ezl. T. L., III. 96. RzeSi,ński I. K.,.' IV. 35. Rzeszewski Ign., ,IX. 258. Rzeszowski Leon. VII. 219,3 1, 225; XV.145. Rzeszowski Leon, ezł. T. L., V1.224; Rzeszódko St., ezł. T. L., VI. 224; VII. 335, 338; VUI. 221; X. 235, 237, 47(). Rzewuski, V. 23; VII. 40, 42. Rzewuski Paweł, 111. 4. Ruckert H., XVI. 16. Rudiger, I. 24. Rus, VH. 7. Rvacovsky, XX. 174. Ry1backi E,. ezł. T. L., VI. 220, 224; VI[. 111. Rybakow, XXXIX. 77. Ry.blarski F., VII. 146. Rybczyński Julian, ezl. T. L., VII. 200. Rybiński, X,IIX. 101; XiX. 101, 128, 158. Rybn:ilkow, XII. 341; XJXXI. 152; XXXII. 89, 138, 160, 172. Ry1bowSki Mik ezł. T. L., I. 2 9, 30, 32, 144, 222; II. 92; V. 195; VI. 196, 197, 3Q4; IV. 346; VII. 31, 103" 107, 208; VIU. 2.9, 220; DX. 100, 425, 426; X. 115, 116, 469; XI. 92, 95., 321, 323, 419, 4'24; XIII. 95, 98, 193, 232; XIII. 75, 168, 178"2 65; XIV. 195; XV. 159; XIX. 113; XX. 320; XXXVI. 35, 1 1 38, 51. Ryehlak J., II. 374; III. 184, 186, 281. 1 Rychlewski Jul." ezl. P. T. L., V,rr. 112. Ryehliillski St., 'XXXI.V. 302; X}d{vm. 336, 338. Rydel Lu~jan, X. 41&--4.18,453, 472; ·x,r. ·99; XXVI'll. 139; XXXV. 16; XXXIX. 592. s Saad Zaglul pasza, XIV. 197. Saadi. XXX,I. 2Q. Saavedra, XXXVII. 377. Sabatier, VII. 298. Sabatowski J., ezl. T. L., III. 91, 96, 190. Sabin-us Jerzy:: Xr:X,. 134. Sacchetti A, xXXVIII. 360. Sacchetti F., XX'X,I. 122. Saehanev V., XXVII. 199. Sachs Filip, medyk, II. 2190. Sachs Hans, XV'I. 300; XX. 183; XXVIII. 204; XXX. 83, 91; XXXI. 23. Sadero Gemi, XXIX. 204. Sadkowski J., X. 352; XXXVII. 291. Sadowników, IV. 339. Sadowski B., ezł. T. L., ViI. 224; ViII. 7 5. Sadowski J., Xl. 7'6, 171; XXVI. 154; XXXIX. 586. Sadyk Pasza p. Michał Czajkowski, XXXVII. 157. Sadziak J., XXXIII. 156. safo, iIII. 222. saint-FaLx, VI. 125. Sajdak, prof., lXIX. 3'17. Sakowski, VII. 95. Sala W., IV. 94. Salminen W., XX'XVII. 438, 440, Salmonowiez Ant., XXXIV. 296. Sa1cl,mon, XlrII. 272. Salomon z Bassory, XVI. 221. Sal'oni Aleksander" . VII. 94, 336; \TFII. 88; IX. 112, 200, 307, 310; XII 61; X\T. 152; XIX. 62; XXIII. 152; XXVIiI. 30; XXX. 200. Salvini Luigi, XXXII. l, 15; XXXII. 14J3; XXXV. 17!6; XXXVII. 352. Sal!ZIIIlanSandor, XXX. W2,. 182. Samlicki M., org., XlliI. 307. Samokwasow, XVI. 413; XVII. 167, 168, 178. Samsonowic~; XXII. 154. Sam ter, XXII. 193. Samuely, XIII. 67. SanJbra Kahany, ezl, T. L., IX. 112. 8,anda Fr., XX,I. 270. Sandeeki J., p. Malecki. XXV<II.7,8. Sandeezanin Jan, XXXV. 10. Sanders, XXXVI'I. 459. 8an<Mus, XV. 251. Sande, XXX. 180. Sandłowski Ed., ezl, T. L... IX. 112. Sandwik O. M., XXx" 253. 1 Sanguinetto Dalla Torre de P., XXXVLIr. 368. Sandkowski J.,. ezł. T. L., IX. 1L2. Santandrea S., XXXVII. 359. Santoli X:X:XVoJI.4Q2, 403. Sapieha, II. 188; XII. 171. Sapieha Kaz., Nestor, XV. 138. Saipieha Leon, XXXIII. 156. Sapieha Wład., XV. 136. Sapir E., XXXI. 153. SllIPOtówna, XXIX. 17'3·. Saraja SzapS'za~) X-XXVLI. 26. Sarasin Paul i Fritz, XVII. 9; XxXIX. 487, 488, 491. Sarallqwicz Janina, XXXIII. 156; XXXV. 186. sarmatiuk Konst., czl. T. L., UI.289. Sarna Władysław, I. 61, 64; II. 281, 339; Ul. 7'2, 157; IV. IW, 4J5i3;V. 8:;-.00; XIV.245, 348, 35(); XXVII. 1~8; XXXV. 63, 69, 75. Sarnecka· M., VI. 224; X. 240. Sarnicki Klem., ezl. T. L., 1. 32. Sarnicki, kron., XLII. 93; XIX. 58. Sarnowska H., VIol. 912;VIII. 220. Sarnowski K., IV. 167. Sartori P .., I. 136; XV. 143; XIX. 116; XX. 88, 155, 2017,208; XXV. 184. Sas-Zubrzyeki J., XXXI. 167. Sasinek Fr., II. 78; V. 241, 254., 299, 300, 303, 306. Saternus J., XXVoI. 148. Satke Wł. U. 280, 200; lU. 88. Saturski Mikoła1. ezl. T. L., VII.23'8. de la Saussey Chantop, XXII. 158. de Saussure F., XXXVII. 3313, 315; XXXVIII. 380. Sauter R., XXXIX. 499. sauwe, VI,I. 83. Sauve L. F., XXXIX. 172. Savage Landler,. X'VUI. 88. Savigny, XXXIX. 154. v... �982 sawaryn Grzegorz, XXXIII. 126. sawczyński H., I. 90. sawicka r., Xx'!. 253; XXVI. 154. sawicki Aleks., XX. 313. sawicki Jan Nep., II. 25. Sawicki Ludomir, XViI. 425; XXI. 62, 63, 65, 70, 2501; XXII. 154157, 164, 1661 167; XXIII. 149; X}GVII. 176;xxrX. 198. sawicki Ludwik, XXV. Ul, 112, 129; XXXI. 171; XXXV. 16; XXXVII. 226, 444sawilcki Piotr. XXXV. 186. Sawiński W" V. 2Q0. saxon Gramatyk, saxo Grammaticus, I. U7; ~IV. 36, 50, 88, 214; ,XVII. 202-205; Xx:. 23; X:XXVUI. 23>9. sayce A H., VI. 218; X,v. 14,1. sayse M. W., XXXV1JI·r. 476. Saizonowa M. W., XXXIX. 422. Sąsiedzk,i A., V. 2194. Sągajło M., XXXVLI. 446; XXXIX. '590. SChafer dr, XXII. 160. Schaffer Fr., I. 223. Schall J., XVI. 114. SChambach-Muller, XXIII. 3'1. Scharf, XXXVoIII. 337, Schayer St., XXXV. 186. Schebesta P. p. Szebesta, XXXVIII. 12. Scheftelo;witz J.) XX. 296. Scheffler, XX,I. 167. SCheible J., XX1LI. 19, 168. Schelling, VI,I. 339. Schemann, XXIX. 143, Scherer W., XXI. 167. Schermann L.. I. 136; V. 193. Scherr J., XX. 155. SCheuer, XXXVII. 3'94. Scheve H., XXI. 172. Schieffner, XVII. 17. 983 Schier B., XXXVI·I. 276, 3e1. Schiff Fr., XXXVIII. 400. Schiller, L 77; IV. 45; Ul. 185, 283; XIXI, 41; XXII. 41. Schiller K., XXVI. 16. Schiller L., XXX. 245. Schiltberger, XXXHI. 137. Schinkel Wilh., XU. 340. Schlager B., XX}GII1. 156. SchIaginhaufen O" XX!. 16. Schlegel Aug. Wilh., XX. 219, 238, 244, 245. Schlegel Fr., I. 98,. 99; IV. 44; VII. 339. Schlekher ·Aug., I. 101-103, 106; IV. 390; IX, 302; XVI. 416; XXVII. 45; x:x:x.vn. 3U, 312. Schleiermacher F. E. D., XXXVI. 156. Schlenger H., XXVIII. 155,; 177,178, 205, Schlesinger, XXiI, 164. Schleyen A, IV. 114, U8. Schlimmann Henryk, VII. 286, 297" 298; XV. 18; XXXIV. 69, 94, 98, 100, 101. Schliz, XXIII. 47. Schlosser A'l III. 349; IV. 279. Schlitter, XXVII. 129. SChmanck, V. 242. SChmederer Max., ~bier., X,IV. 339. Schmeller Ch" x...'{. 296. Schmeller J., V. 370; XVI. 234. Schmid H. F ... XXV, 124, 125. Schmidt B., VI. 153~155, 162. Schmidt E., Xx.I. 16. SChmidt H., XXXIV. 72, 98. Schmidt Joh., I. 63, 103, 1M, 106; II. 100, UO; XX}GVIJ:I. 15. Schmidt Karol, IV. 357. Schmidt M. G., XXXIII. 145. Schmidt Max., XVIII. 233. Schmidt p., XXXIV. 180. ';;' ,'J . I r , 'j Schmidt W., XIX. Hrol; XXI. 16, 92, 269; XXVI. 135; XXVII. 159; X'XX. 255; XXXVI. 112, U3, Uli, 129, 217, 356, 363, 366, 3'67; XXXVII. 3'8, 43.. 44, 72, 313, 3,57, 394, 448; XXXVIII. 3-9, U, 15, 19, 25, 2~3~, 302,35-49, 205, 22'5, 228, 365, 468; XXXIX. 24, 62, 485., 4861.,505. Schmidt Wł., V. 182,391; X. 122; XU. 00, 100; XIII. 719, 80, 352; XXI. 13'3; XXII. 19; XXIII. 32, 44, 48, 178. Schmitt Henr., XVIII. 122. Schmoller Gust., XiXiXI~X.148. Schnaider JÓz., IV. 23'8, 453; V. 154, 195, 198, 2194.. 345, 395; VI. 160, 224, 267,3'61; XII. 27rt; ~III. 211, 3'6, 98, 2Q.2"243, 341; XVI·I. 138; XVIII. 141. Schneeberger A, XXXVIII. 24{). Schneeweiss E., XXV. 126; XXVI. 127, 128; XXVIH. 240; XXXIX. 240; XX,{x. 200; XXX. 224; :XXXIV. 200, 290. Schneider H., XX. 2'31. Schneider Józef, VII. 7,3, 176, 238, 272; VIII. 100, 112, 187; )C. 239; )CI. 418; )cVII. 138, 161. Scholten, XXXVII. 377. Schoneus Andr., XX. 213. Schopenhauer, XXXLV. 10. Schorr M., XXVI. 148, SChott, V. 183; XV. 203. Schottky" XU. 340, Schoułtz-Adajewska E., VIlI. 324, 326. Schomer Rosa, XXV. 128. SchOn F., XVI. 113. Schonbach, XXX. 89. Schonbach A. E., XV. 144. Schonwerth F" XU. 167. Schnopf, V. 370. Schrader O., I. 109, 111, U3-ll5; XII. 340; XVI. 113; XVIlI. 225; XXI. 200; XXIII.. 47; XXV. 138; XXVIII. 113; .. XXXHI. 13, 18; }G}GXNII.26; XXXIX; 82. Schrameck Józef, XI. 211. Schrammówna Helena, X1X'VI. 125, 148, 154; XlXVH. 1&7,173; XXI)C. 1,91; XXXI. 171; XXXIII. 156; XXXV. 186. SchranH, XXIX. 200. Schrei'ber M., XlX. 69. Schreiber WitoLd, IX. 303. Schreiner Fl!'itz, XV. 18. Schrenk L., XVI·I. 10; XVIII. 86; XXIII. 33', 34. Schneider M., XX~V. 199. Schneider St., IV. 2'38; VII. 234; XV. Schreuer H., XXXVII. 93. i217----J220; XVI. 17, 153--'1519; Schrijner, X:XI. 270. XVII. 106; X:X. 3:20; XXI. 228., Schr.o'eder, I. 95; XVIII. 225; XXXII. 2129;XXI.!. 4; xxrn. 158. 140, 150, 157. Schneidewin, XVI. ~20. SChroeter,. XIX. 108. Schneller, XI. 364. Schroller Fr., II. 188. SchnippeI Emil, XVI. Ul; XXXIV. SchrOder Edw., XX. 23,1, 300; }G}GXVIl.491; XXXVI,II. 3'&7,300, 2169. SChnurr BaIt., XVI. 360, 373. Schrutz dr, V. ~78. SChnu!l"-Pepłowski, VII. 237. Schubert,. X. 203. Scholensack O., VIlt. 97. SChuchall'dt K.. XXI. 20; XXIII. 35; Scholiasta.; XXIII. 12. XXV. 121, 125; XXXIV, 131. Schoeppsius K. G., XVII. 21. �985 Schuh Emil, III. 192, 285. Schulenburg, I. 18; IV. 171,266,391; XX. 174; XXIII. 29. Schulien M., XXXVII. 359, 360, 362; XXXVIII. 3'68. Schullerus A, IV. 117. Schulten, XXXLU. 144. Schultke, XVIII. 229. SchuHz A, VII. 39, 287; XlX. 183, 213; XXIII. 148. Schultz-Ewerth E" XXXIII. 144. SChultz R.. XXXVII. 240. Schultze-Galler, XXV. 126. Schultz A, XVII. 136. Schumacher Gn" XXVI. 32; XXXIV. 7'3. Schumacher P., XXXVII. 358. SChumann C., I. 1B4. Schumann Hugo, III. 189; XXI. 254. Schurz H., XXI. 84. SChutte O,) XVI. 114. Schutze H., XXVI. 142. Schrveda V., XXXVII. 27:1, 275. SChvindt T., XXXVI'I. 4140. SChwalbE., VII. 7,6. Schwalb H., XXXVIII. 469. Schwalbe G., XXI. 16. Sohwartz Er •.., XXV. 1'24, 125; XXXIV. 290. Schwartz H., XXXIX. 494. ."schwartz W., I. 92; III. 167; XV. 34; X,XIII, 2. Schwederle, XXVI. 93. Schwegler A, XXXVII. 135. Schiweinfurt, podróżnik, I. 6. SChwerdfeger, IV. 3i4tl. Schwerin Klaud •.. XXV. 116; XXVI. 99; XX]X. 1'51; XXXIX. 140. Schwidetzky J., XXXIII. 144. Schunemann H. K., X'X·XIIX. 69. SCialoja Wiktor, XXXIX. 161. SCialoja Antoni, XXXI'X:. 160. Scioano T., XXXVIII. 370. SCoolcraft, I. 14. Scotus Michał, alch. X,XVII. 90. Selberym, LI. 3. Sebestyen Jul., VII. 83, 85. Sedlaczkówna Janina, XXXV. 10. Seehansen, XXX. 180. Seeland dr, IV. 65. Seemann B.\ XVI. 16. Segel B. W., III. 49; X'XVIU. 48, 54. Seger H., XXXI. 196; XXXIX:. 258, 259. Seigndle Claude, XXXV. 203. Seingdle Jacques, XXXV. 203. Seignobos C" XXXVI. 156.. Seiler Fr., I. 266; XXIV. 93; XXXVI,I. 339. Seklucjan Andrzej Samuel, XXVII.7. Seklucjan Jan, V. 3 80; XXVII. 7. Seklucjan O., VU. 31. Sekułówna Pel., XXXIV. 296. Se~bor, czł. T. L., LI. 96. Seler Cecylią, XVI. 113. Seligman C. G., XVI. 413; XVII. 11.1; XVrI:I. 20; XXI. 161; 229; 245; XXII. 33; XXXIX. 179. Seliszczew A., XXx:. 246. 8elnecer N., XVI. 360. Semayer, XVII. 26. Semiblritzki, VIII. 95. Sem:brzycki Jan, VrI. 96; XV. 71; 1 XXXVlLI. 339. Semenovic A, IV. 260. Semkowicz Władysbaw" V. 101; VI. '391; VIn. 220; X. 154; XIV. 131, 158, 100; XIX. 311, 50; XX. 160; XXIII. 153, 158; XXVI. 129, 142; XXVIlI. 65, 167; XXiX. 271; XXXIV. 296; XXXV. 34, IW; XXXVI. 88; XXXIX. 43Q, 502, 589, 603. Seneka, 119; XXXI. 13. Senkal Ludwika, XV. 220. Sepet M.. XIX. 69. .xxI. '''1 Sera G. L., XXXVII. 360. Serapion, XXXVII. 296. Serawej M" XXV. 122. Sengi Giuseppe., XVIoII. 240. Sergi S., XXXVI1.36O. Sergiusz-Armeńczyk, r. 117, 118. Serner Arvid, XXXV. 195-199. Servius, XXI. 191; XXXVII. 132. Serwatowska J., czl. T. L., VflI.33'5. SetiHii E., XXlX,I. 157; XXXVI. 3'15. Seton, alch., XXVII. ~3. Severin Mlodszy, XXVI. 109. Serverin Paweł z Kapihory, XXVI. 109. Seweryn Tadeusz, red. "LUDU", XXIII. 155, 156, XXV. 143, 144; XXVI. 89, 142, 148; XXVII. 158, 161, 164, 167, 173, 193; XXVIII. 17, 226; XiXIX. 116, 117, 154, 155, 192, 208; XXX. 145, 148, 153, 172, 179, 182, 193, 267; XXXI. 24, 162, 171, 172; XXXIII. 156; XXXIV. 296,302; XXXV.29, 34, 36,176,186; X,XXVI. 170, 172, 231l,~370, 393, 402; XXVII. 23,4, 27'7, 33-8, 350, 360, 463. 465, 475, 476; XXXVIII. 229, 244, 3:311""-:3316, 440, 451, 457, 45&, 618; X:XXIX. 291, 3~32,502, 524, 531, 5198,599, 608, 625. Seyfarth C., XXI. 229; XXII. 57, 62. Sędzicki Fr'l XXXIII. 156. Sędziwój, alch., XXVII. 89, 92-94. Sęk, XXXIV. 200; XXXV. 176. SebillQt P., LI. 9; V. 269; VIII. BO,81, 8,\, 85, 87; XV. 143, 144; XVII. 93, 95, lm, 105-107, 109; XXI. 167; XXII. 140. Shapiro L., XXXVl'II. 398, 400. Sheldon W. H., XXXVIII. 389, 401. Shelley. III. 223, 224. Shirokogorow, SZirokogQl'ow, XXXVI. 3'65. ShoO'k, XXXVrII. 398. Sh<>rt, II. 106. Shorte, II. 303. Shaway Jol., XX. 293. Siacke Ern., XiXV. 413. Siarczyński Fr.\ XV. 71; XXVII.108. 112, 115; XXVIrI. 134; XXIX. 59 -61, 69. Siarkowski WI IV. 160, 159, 260, 392; V. 42; VII. 29, 3.1, 225, 2'32; XJ. 104; X,IV. 166; XVII. 124; X'!X. 89, 90; XXVII. 60, 63, 65; XXlXU. 90; XXXIX, 313,6,587589. Sichel'. XXXLX. 326. Siciński, V. 23'-"2Q1276; XII. 255. Siczynskyj Wołod., XXV. 144; X'lXVII. 200. Sieeke, XXXII. 119, 141-143, 156. Siedlak, II. 354. Siedlecka MariJa, XXXV. 11. Siedlecki Franc., XX:Xi[.l,I. 156. Siedlecki M., XX.XVI. 88. Siegerland, XXX. 228. Siemieński J., czl. T. L., I. 64; V. 40. Siemieński L., IV. 47,518, 2'60,,,265, 2'66, 2168,390, 3,91; V. 3'6, 154---'15,6,. 166, 171, 1716;VIII. 2109;XV. 38, 4U.. 41, 202; X,VI. 258; XXV. 45, 49; XXVIII. 134; XXIX. 59; XXIXVII. 155. Siemiradzki J., I. 144; IJII. 175; XXIII 163; XXVII. 192; XXXVI. 40; XXXVI'!. 213. Sienicki Ant., czl. T. L., II. 96; IV. 114, 235, 236, 400. Sieniewiez M., ezl. T. L., V. 296. Sienkiewicz fl., II 177; XIII. 50; XXX. 7'6, 77, 719,80, 84, 87~ 116, 139; XXXIV. 293; XXXV. 11; XXX'VlIl. 168. Sienkiewicz Jadw., ofiarod., XXI.79. Sienkiewicz Kar 'l XXXVI. 93. Sieńkowiez, XIII. 290. �986 o, J; Siergiejew M. A, XXXVIII. 351. Siennicki, czl. T. L., III. 91, 94, 100, 284-287. Siennik Marcin, I. 123; X. 273; XXVII. 104. Sieroszewski S., VI. 26, 193, 328, 331, 1334; XIII. 154; XV. 142. .Sieroszewski Wacl. V. 98; VI'I. 1, 2, 2Ą, 79, 237; VIn. 4'3'9; XVII. 15; XVIII. 9,1; XX!I. 7~; xxnI. 150; XXXVII.. 101---'12'5; XXXVIII. 212. Sierpiński Z. S., X!lX. 3'8. Sierzputowski A K, X\~III. 137; XXVII. 157. Sievers E., IV. 282; Xx. 231. Siewiński Aleks., VI'!!. 180. Siewiński Antoni, czł. L., II. 62, 96, 171, 256, 274; I'I!. 142, 152, 289; IV. 306; V. 199, 274, 375; VI. 224, 397; VII. 238; IX. 85; X. 59; XII. 263; XIV. 220. Sikora F., XJXiVII. 17'3. Sikora Ant., XiXI. 80. Sikora Jan, X:XJXI. 172. Siko'ra W., V. 101, 1917,229, 289. Sikorski M., XlXIX!VlI. 43. Sikorski Nar., czł. T. L., I. 64; VI. 316, 3'17, 383. Sikorzanka, XlXiI'X. 173. Silentiarios Paw., XXIII. 3. Silva Taroneca, II. 148. Sirnche Z., XJX.VI'I.l7'3; XXXIII. 15t>. Simel Fr., IV. 33u, 449. Simko Wojdech, II. 2. Simmel G., IV. 449. Simoni P. K., VII. 276. Simonicz Er., X. 239. Simonides z Amorgos, XXI. 210. Simonis Men., XV. 224. Simon6wna Alicja,. XVI. 113. Simons L., XXXVIII. 395.· 987 Simonsuri, XXXVILI. 379, 300. Simrock K., XVI. 16; XXXVIII. 275. Singer S., XXV. 121. Sinko T., XV. 250; XX. 154; X!XI. 210; XVII. 126; XXIX. 55, 60-62, 172. Sippko G., XXXI. 302. Sirelius U. T., XXXIV. 82. Sitnik, x.xrX. 155. Sitowsk~ Jan, X'XIV. 97. Sittono G., XXXVII. 424. Siwak Micha~. czł. T. L., I. 162; IX. 100, 112, 425, 426; X. 115, 2'34, 469; XI. 92, 94, 95, 324, 417, 419, 423; ,XII. 95, 96, 98, 193, 340,347" 348; XIII. 57, 68, 6~ 75, 78, 168, 263. Siwy Fr., XXVII. 167. Skalska, XXX. 196, 197. Skałkowski Adam, czł T. L., III. 285" 290. Skałkowski Bron., zbier., ~I. 274. Skarga PiJotr, XlII. 50; XIV. 171, 213; XV. 2205;XIX. 58; XX. 117, 153; XXI. 105, no, 111, 115, 116, 121; XXVII. 34; XXXI. 4'8, 50. Skihiński J., Ill. 200. Skierkowski W., XXVII. 174; XXVUl. 104; XXIX. 195; XXXV. 1716,186. Skinner, XXXII. 126. Sklarczyk Aleks., czł. T. L., II. 96. Skłodowski J., ofiarod., XX'I. 79. Skoczylas Wł., mal., XXI. 80; XXXV. 176. Skolarska W" XXV1.154. Skop Jan, zwany Tłuk, XXIX. 172. SkO'piiJlski Wilhelm,. IV. 3!26. Skopowski Cz., XXXVUr. 463. Skorski Aleks., czł. T. L., I. 32.. Skorupiński B., XXVI. 148, 150. Skorupski H., XXXVI. 394. Skoryk M., XXXI. 155. .:1: Skoryna Franc., III. 104. Skowroński J., czł. T. L., V. 196, 197, 200. Skodl Hannes, XXV. 123. Skrochowski Kazimierz, organ., XXXV. lI. Skrzencki A, I. 136. Skrzynecki Ant., XIX. 37. Skrzyńska K., IV. 260; XVI. 43. Skulski Jul., XXXI. 172; XXXIII. 156. Skurpski H., XXXVII. 415, 42'1; XXX'VlII. 339, 444. SkufiI, XXXIX. 426. Skwirut6wna, XXXIX. 5'88. Slama Fr., n. 126. Slaski B., XXX. 262; XXXVII. 457, 475. Slepcow, XXXVII. 125. Slizowski Stan., ~I. 148. Slaiboń P., XXVII. 154. Słapa Al.,XXIII. 161; XXXI. 147. Sł:awiczek J'l XXVII. 174; XXXV. 17'6. Sławkowski, pr., LI. 4. Sł:awutiński, J1H. 198. Słobo!dówna, III. 91, 96. Słomka Jan, XXIV. 112, 113; XXXIX. 3221 597. Słotwiński Eug., czł. T. L., X. 235. Słowacki J., XUI. 50, 54; XIV. 224; XVI. 29, 118, 153; XVII. 106, 107. Słupeck~. XXV. 17. Słupski, XIX. 102. Słuszkiewicz Eug., XXVII. 174; XXXI. 172; XXXIII. 156; XXXIV. l, 65. Słuszkiewicz Wł., czl. T. L., V. 101. Służewski W., IV. 93, 114, 118. Smal-Stocki S., XXVII. 44. Smirnow A P., XXXIX;, 97. Smirnow-Boyr, XVIII. 110. Smirnow S. R., XXXIX. 56. Smith C., XXII. 48. Smith Parcy., XXXIX. 87. Smokowski, maI. typ. lud., XVI. 269. Smoleński Jerzy, XXVI. 127, 148; XXXV. 34, 176. Smoleński Tad., XII. 272, 335; XIII. 149, 259, 260; XlIV. 193, 198, 295, 311, 405; XV. 140, 142, 143, 150; XVI. 107, 115\ 1'16; XVI.II. 122, 130; XIX. 143. Smoleński Wł., Xx:. 155, 156. Smoler I. A, XXX. 2146. Smolik Przecław, XXV. 144. Smolka F,r., VII. 35; XIX. 74. Smolka St... XXXIx. 596. Smolski Grz., VIII. 112, 218; XII. 323, 355, 417, 419, 420; XIII. 66; XVI. 229; XVII. 77, 277; XVIII!. 226. SmO'lwchowski M., XXI. Hi. Smołka I., V. 290-292, 29'6; VII. 327. XVI. 268. Smulikowska Jadw., XXXV. 186. Smuts S'I\XXXV]!II. 344; XXXIX.25. Snakenburg Antoni, kron., XVI. 10. Sdbczak Jan., XXXIII. 1516. Sobierański W., czl. T. L., IV. 114, 118; I,X. 100. Sobieska J:, XXiXVII. 466. 467. Sobieski Jan, IV. 3314,44'5; V. 362; VI. 406; VIII. 22'0; XlI. 258; XlXNII. 120; XXXI. 131, 158. Sobieski Marian, XXXVII. 462, 466, 467" 470; XXXVIrI. 462. Sobieszczański, XI. 63. Sobolewski, XXVI. 94; XXXIV. 58; .xxxIX. 81, 82. Sobolewskij A J., IX. 422; XXV. 125. SobO'lski Konst., XXV!'I. 183, 188; XX1'X. 14'1. Socha Szcz., XXVII. 169; XXXI. 172; XXXIV. 296. �988 Sochaniewicz Kaz,. XVHI. 131, 227, 239, 240; XX. 271, 318; XXUI. 151, 159; XXV. Hl, 23, 35, 3,6; XXVI. 80; XXVIII. 14'5, 158; XXIX. 181; XXX. 242; XXXI. 172; XXXVI. 68. Sochan Paweł, V. 241, 246, 312, 316, 317; XU. 88; X1XJX1VII.351. Soerensen A., II. 188. Soergel, XX;II. 7-3. Sofokles, HI. 217; VII. 200; XIV. 72; XVI. 2,5, 27. Sokalski, czł. T. L., I. 32; III. 91; V. 96, 195; VI. 21a. 228 Sokalski B., X1X1I,II.51; X:XVI. 47, 48, 86; X1xr~. 178. Sokalskij P.; X. 128. Sokolik A, V. 241. Sokolow Borys, XXIX. 181. Sokolow Matwij, XXI'X. 18L Sokołowicz, XXXIX. 433. Sokołowski J., maI. typ. lud., VI. 268. Sokołowski Marian. VI. 184; VII. 195; X:II. 274; XIII. 61; XVI. 287; XXXV. 64, 66. SokołowsMj, IV. 4. Sokrates, VLI. 3'3,9; XXII. 147; XXXI. 1,3"125. Solarz I., XXVI. 148; XX!IJC. 125. Solarzowa Z., XXXIII. 157. Soldan-Heppe N. G., XIX. 137, 138; XJXVII. 89; XXXVI'I. 154. So'leski Jan, czł. T. L., III. 96, 190; V. 98,. 195; VI. 219, 413; VU. 100, 103, 2134;VIIilI. 99; IX. 100. Sollas, XXXVIIiI. 29. Solan, IT. 298; X,IV. 189. Solymo!~sy Alek., XXIII. 168; XXV. 131; XX'VlIII. 253. Sołowiew, VII. 80; X. 462; XXVII.12 Sołtykow, Ul. 93. Sołtykowicz Józef, XiXVII. 81" 8Q. 84, 85. 989 Sołtys, prof., V. 195. Sołtys Mieczysław, czł. T. L., 'I. 32, 126, 1421 222; III. 284, 286, 287, 385; IV. 107, 114, 235, 236; VI. 3; VII. 100, 234; VIII. 99; IX. 100, 425, 426; X. 469; X:X;XVI. 40. Sołtys Henryk" II. 120, 92, 93, 375. Sombart Serner, X. 22,2. Sondheimer Z., XIX. 69. Sonnaburg-Hclbenstreit Hanna, XXXV. 14. Soński Wiktor, Dl. 192, 283; V. 294. Sorel G., XXJXVI. 147. Sosenko Ksen, X1XV. 116; X1XVI. 113. Sosnowski Kaz.,., XJXLII. 151. Sosnowski O., XlXVI. 134; XX,XiIX. 252. Sotain, XXXVIII. 308. Soucek J., Im. 387. Soukoup Jan, VITI. 440. Soureka K., XXIXVI. 3'68. Sowiński, VII. 205. Sowiński JÓz., maI. lud •., XXlX. 153. Sowiński Leonard, Zdanowicz, IV. 33,49. Sowmski M., X:XXIX. 596. Sozański Antoni, XXVLI. 81. Sozonowicz, V. 29; VI. 223; VII. 231-233. SOderblom" XXXVI. 149. Spammer A, XXIXVI. 181. Spann O., XXXVI. 150. Spanner A., XXV. 1OO. Spausta Wł., XXJCV. 66. Speiser F., XXXVLII. 468; XXXIX. 485-488, 491. Spektorskij E., XXLX. 198. Spence L.• XXXII. 139. Spencer Baldwin, XV. 10. Spencer Herbert, I. 15, 3'5. 36, 45, 66, 70. 73, 145, 156, 227; rr. 104, 106, 286, 3W; Ul. 376; IV. 336, ł ! ·1 A I 337, 354; VI. 7, 9, 10-12, 14, 15; VII. 339; r:x.. 304, 313; XI. 283; XIII. 293; XVII. 37-39, 42, 43, 46" 49, 50; XIlX'. 160; XXII. 13, 14, 16-20, 25; XXX. 12; XXXVI. 140; XXXVIII. 10, 277; XXXIX. 26. Spengler H., XXXV'III. 3,28. Sperenskij, XII. 333; XXI. 162. Spesz A, XXXVILI. 2'57. Spett J.,. XVU:. 2'54; X1X1XVnI. 235. Spicyn, XXI. 64. Sp;iczyński H., XIiX. 115; XXXVI,I. 284, 200, 290, 296-298; XXXVII·I. 240, 252, 2713; XXXIX. 304.. 305, 311. Spiegel Fr., VII. 61. Spier L., XXXV!IU. 392. Spiess Karl, XXVIII. 45. Spietzer, X.x.XVII. 315. &pitzer-Willerowa Olga" XXI. 67; XOCLX.186. Spławiński Lehr Tadeusz, p. Lehr 'Spławj,ński Tadeusz. Sprecher M., IV. 23'8. Sprenger Jak., XlIX. Ill, 144; XXI. 13'3; XXVII. 97, 101, 103. Spychalski Jan, XXXI. 1712. SpytkowS'ki I., XXXVIII.. 457, 458. Srebrny St., XXXIV. 2'9'6. Srezniewski, III. 288; XIV. 223. Sroczyński M., czł. T. L., VIII. 335; XXX. 163. Sroka M., XXI. 214, 215. Srokowski Stan., XXXI. 172. Stach z N.aściszo.wy..pseud., III. 387. Stachiewicz, XXX. 77, 83. Stachowicz M., maI. typ. lud., XVI. 268; XXIV. 113; XX.'>aIX. 574. Stade dr, I. 235. Staden Henr., XXXIII. 137. Stadnikiewicz Alfred, czł, T. L.., VII. 112. Staff Leop., XXXIX. 306. Stahl, I. XXX. 157, 163, 164. Staich Wład., XXVII. 174. Stalin J. W.,' XXXI,X. &' 11, 14, 15, 1'8, 20, 28, 29, 34-45, 49- 54, 57, 63, 64 67 7 3" 416---418. Stallewski J., czł. T. L., II. 288. Stamler W., XXXIX. 174. Stamm E., XXVII. 166; XXXV. 187. Stammler R, XXXnc, 155. Stampach Franc., XJXiX. 226.. 235, 238, 2139,255. Standmeier, XXTII. 182. Standlin, XXXVI. 156. Standt Ad., IV. 238. Staniewicz ,Emeryk, IV. 35. Staniewicz Wit., XXXI. 172. Stanisław z Rawy, astrol" XX VII. 86 Stanisław August, nI. 263; X.IX. 25; XXIV.97. ,Stanisław ze Szczodkowic, XIX. 89; x,'X. 213. Stanisławski Karol, czł. T. L., II. 3'16 Staniszewska Zofia, Lx.. 299; XVI. 373; XVI'H. 108. StaniS'zewski W" XX. 2'27. Stankiewicz A, XXVI. 14'8. Sllankiewicz Zofia, XVI. 61. Stanuchowski Karol, II. 3'3,5. Stapilńska Aniela, XXXV. 177; .XIXiXiVII.4:65. Starcke, I. 145. Starcke C. N., :x)UI. 57. Starczewski Feliks, X. 462,. 463. Starczuk Jan, XXX!UI. 147; XiXiXIV. 2'96; XXXV. 177. Starka Józef, czł. T. L., VII. 112. Starkar, XV. 253. Starkel Jul., org., I. 32; XXXI. 172. Stanlścik L., XVI. 103. Starowolski, IX. 199; XiI. 403; XIII. 54; XX. 6. Starr, VII. 2'87. 1 �990 Staruchowski Kar., ezl. T. L.., I. 32. Starzeński Edm., XIII. 263. Starzewski Leopold, ezl. T. L., VII. 238. Starzyński F., ~XXVIII. 291. Stasow, XIII. 55; XV.III. 139; XXX. 108. Staszel WaL, ezl. T. L., II. 288; XI. 212; )Q{:I 80. Staszewsk~ Kaz., XXXI. 172. Staszic St., I. 162, 163; I'EI. 253; IX. H9; XlI. 17'1; XUI. 164; X,X:I. 263; )CX1XrvL8, 89. Staszkiewicz I., ezl. T. L., V. 198. 200. Statius, XXXVII. 130. Stattlerówna Helena, IX. 299; XX.XIX. 588. StauffIer, XXXVliI. 3137. Stawarzówna, inform., XIV. 182"183. Stawirej, X,XXIliL 4. Stawowezykówna, XIV. 297. Stawoż, inf., X. 94. Stąezek A, ezl. T. L .•, VII. 112, 235, 338, 339. Steckin Konst., XI!]I. 29,5; XXI. 70; XXIII. 156; XXX. 146, 152, 162, 163, 164,\166, 168, 162, 180, 181. Stede W., XXXIV. 2. Steensby, XXI!X. 137; XXXI. 153. Steere Edward, VII. 221. Stefanic V., XXXVII. 434. Stefanowski, inform., ofiarQd.. III. 289. Stefański H., XXXVII. 410. Stefański S., XXXVI. 393. Stefczyk Fr., IV. 52. Steffen A, XXXVII. 4014. Steffen Aug., XXXIV. 296; XXXV. 187. Stegensek A, XV. 145. Stegger da Morris, XXXV1II. 400. Stein, X:XIH. 153; XXXV. 16. 991 Steinborn, XXiXVIII. 435. Steiner, Xx:..XU. 120, 142, 143, 160. SteineweI, XIII. 157, 158. Steinmann Alf., XXXV1IlI. 468; XXXIX. 493. Steinmetz S.R., I. 183; X. 244; XIII. 56; XXXVlH. 13, 14. Stei!nitz W., XXXVIlI. 205. Stein, LV. 339. Stelczyk Kazim., ezl. T. L., VII 238. Steller. XXXIX. (;7. Stelmachowska Bożena, xx.VIJ:. 174; XXXI.16o-16~, 172; XXXIII.152, 1'56; XXXV. 64, 7',1,714,177, 1817; XXXVI. 82; XXXVII. 236" 454, 455; XXXVHI. 218, 451, 462; XXXIX. 3 3'9,540, 62'5. Stemler J., XXXI. 172. Stempowski St., XXXVIII. 338. SteIlib I., XI. 366. Stenz E.• xxxvtI. 337. Stenzel, lI. 119, 120, 122; III. 379; XIII. 61. Stephan L., XXII. 48. Stepovic A I., XXIX'. 74. StercuIa Eug., XXiI. BO. Sterez Johannes, astroL, XXVII. 81. Sterling, lU. 325. Stern B. I., XXXVII. 40. Sternal TotIn., ezl. T. L., I. 32. tern bach, XIV. 246. Sternberg Leo, XXXV. 187; XXXIX. 421. Sternberg L. J., Szternberg, VII. 105, 226; XVIII. 86, 228; ..XXXIX. 3, 50, 421. Steuer Feliks, XXXV. 187. Stevens S. S., XXXVIII. 401. Stewart I., XXXVIII. 3'91, 3,95. Stewart Karolina,. XX. 179. Sterzenbach Th., 218. Stępień Józef, ezl. T. L., LX. 310; XX. 313. r 1 .:f • I 1 I Stępień Maria, ezl. T. L., IX. 310. Stiebel, WI. 80. .. Stieber Z., XXVII. 166; X'xx. 257, 258; XXXIII. 15'7; XXXVII. 162. Stiedy, I. 91. Stiefel A L., XV. 144. Stieler, VII. 80. Stiepanow I., XVLI. 22. Stigelius JÓz., XVI. 359. Stocki Smal St., JCX'V. 123. Stoczek J.~ XVII. 20. Stoeber A" XXXl:I[. 11. Stoilow A P., VII. 340; VIII. 22,3; iX. 467, 468; XX. 155; X,XVI. 128; XXViII. 181; XXXI. 165. Stojanowski Kar., XX:III. 127; XXV. 135; XXVIII. 187-1'8~; XXXVIII. 4152. Stojeński Piotr Statorius, XIX. 100; :XX'. 132, 151. Stoken Whitley, II. 102. Stoklosa I., V. 296; VI. 295; xrn. 313; XIV. .:?>5Z,263, 355; XVI. 291-293; XXIII. 155; XXVI. 125, 142; XXXVII. 2112. Stolarczyk Zygm., X. 53; XXX. 76; )ill{XI. 85. Stolarski Blażej" XXVI. 142; XXXVIII. 269. Stoll O" XXXVI. 26; X:XXVIU. 469; XXX[X.494. Stolz Fr., XlI. 339. Stolyhwo Kazim'j;erz, llX. 427; X. 126, 2J4O; X,VI. 347; XVII. 268; XXJ. 252, 255; X:XI1. 163, 164; x:x:rV. 179, 180; XXVI. 148; lXXXVI. 26" 217,W, 32; XXXVIII. 361, 351, 452, 480. Stołyhwo E., XXXVIII. 451, 457. Stołyhwowa, XXVI. 129; X.XX. 242. Stopa Roman, XXXV. 35; XXXVII. 69,) 79, 89; XXXVIII. 50, 5'8,59, 61; XXXIX. 530. Stopka Andrzej, V. l(H, 197, 288, 289; VI. 314-.316, 414; VII. 223; LX. 293; XII. 27~; XIII. 149, 150,)164; XVII. 115; XXX. 77-80, 87; XXXVII. 13. Storch, XXI'Ll. 54. Storożenko And., VI. 410. Strabo, Straibon, II. 97, 99, 105; XVIiI. 173. Stralllberg, XXIX. 1313,2<J.7. Strańska DrahO'Inira, XXV. 123; XXVI. 127; XXVLI. 200; XXIX. 200; XXX. 24'6, 247; X1XX'IV. 302; XXXVIiII. 459. Straskircher J. J." XXI. 229. Strassburger Edward, VII. 3'36. Stratanowiez G. G., XXXIX. 423. Strauch Ph., XXI. 17'8. Strausz, XX. lB7. Straża J., XXVII. 169. Sb!Wiewiez, XXX. 208. Streeke C. N., XIII. 57. Stredowsky J. G'l XIII. 96; XIV. 206, 207. Streng, XV. 247. Strehlow C., .xVII. 317-.39. Strelnikow, XXXII. 113" 148, 149, 153",155, 156. Stricker J., XlV. 1701;XVI. 360. Strimmer H., XX. 155. StrohaI, XXX. 118. Stronczyński K., VII. 298, 299; ,XXXIX. 299. Stroner Wlad,- ezl. T. L., XI. 95; XXXI.68. Strumieński O., VII. 31; XIX. 105. Strunz, XXI. 184. Struś Józef, lekarz, XVII. 84. Struwe P., XXXIX. 46, 55, 62. Stryjeńska Zofia, maI. XXXI. 173; XXXVII. 348; XXXVIDr. 286. Stryjeński Tad., XXXI. 173. Stryjkowski, II. 3'66; IV. 154-156, �992 993 396; IX. 413; X. 110; XIII. 89, 90; XIV. 22, 6~: 6'5, 317; XX. 205; XXIT. l, 3. Strzelecki A., I. 22, 29, 30, 32, 53, 62, 63, 78... 93, 131, 138, 144, 157, 185, 188, 189, 192, 196, 220; II. -38,. 89, 93, 97'1175-017'7, 180, 186, 222, 2·n, 287 305, 319, 375; III. 91, 95, 191" 285; IV. 101, 350-353; VI. 410; VII, 92, 007; VIII. 88; XI. 321; XVI'II. 236-233; XXIII. 147; XXVII'!. 113, 115. Strzelecki Henr., I. 3'1, 32, 56, 63, Strzetelska Grynberg, p. Grynbergowa, V. 13'6, 372; VI. 199, 222, 39,7. Strzonk Michał, czł. T. L., VII. 112. Strzygowski J., XXV. 1212, 128; XiXX. 3; XXXI. 17'3; XXXVI. 180; XXXVII. 257, 2160,264, 275. Strzyżowski Wł,., XXVI. 148. Stuart R., XXXVIII. 392. Stuchrath Otto, 127. StudniCka Am., V. 296. Studnicki WI., czł. T. L., VI. 316, 3120. Studyński K., VII. 277; XXXVI 40. Stur J .. XXV. 25. Studziński Cyryl dr, czl. T. L., IX. 100, 112, 425, 426; X'. 155, 234; XI. 92, 95; XII. 95; XXIX. 197. Stut7,. XXVIII. 95. Stwosz Wit., stosz Wert, II. 365; XX:XVILI. 23'5, 265. Stylites JO'zue, XVI. 221. Styś W., XXXVIl'I. 309, 311, 3,13. Suboczowa Marią, XXXVI. 405; 'XXXVI. 443, 445, 476; XXXVIII. 3129,451; XXXIX. 532. Suchten, aIch., XXVII. 89. Suchystaw, XIII. 67, 68. Suidas, XIII. 10; XVI. 320. Sujkowski Wł., XXVII. 174. Suk V., XXI. 246-248. xxrx. Sukertowa-Biedrawina E., XXVI. 148, 151; XX'VII. 174; XXXV. 266, 302; XXXVIII. 332. Sulatycki Paweł, XXXUl. 157. Sulkiewicz Al., XXXI. 157. Sulimirski Tad., XXVI. 101, 130, 131, XXIXI. 35; XXXIV. 296, 302; XXXV. 177, 187; XXX'VI. 291; XXXVIII. 480; XXXIX. 261, 273, 286. Sulisz Józef, XII. 57, 309, 33'6; XlII. 28-2; XIV. 171Q, 182, 27·7; X'XIlI. 12'7. Sumców N., III. 61, 137; IV. 116, 154, 159; VI. 223, 404; VII. 233; Xi. 46'1; XI. 342; XVI. 413; XXV. 42; XXVI. 4,9, 53, 56, 6:1, 66; XXVII. 27, 29; XXXII. 138; XXXIII. 27, 3'0; XXX. 4, 90. Sunthemiu8', XV. 17'8. Surowiecki Ant., I. 144. Surowieck] Lorenz,. :nI. 17,9. Surowiecki W., IV. 314; XII. 171; ~XXVI. 8, 12; XXXIX. 357. Surzycka J., ofiar., XXI. 79. Surzycki Stefan, XXx.rX. 596. Suski, XXI:V. 95. Suszil F., II. 32,133; XVI. 2'57. Sutermeister, V. 1m. Suwada K., of~rod., XXXV. 31. Siitterli L., XX. 299. Svatopluk Jazek, XXXV. 177. Svenson Sigfried, XXXIV. 2'86; XXXVIJI. 36'0. SverdruPl XXXV. lo96. Svjencickij H., XXV. 95. Svoboda, XXIX. 197. Svoboda Karol, 'LII. 387. Swaczyna Eug., XXXV. 187. Swan I. G., V. 293. Swanton I., XXXVlU. 391, 40l· 403. Swedenborg J., XVI. 2,9. Switlic J., XVIII. 139. i ,ł " l l , ! I J Sworacki, XXIV. 95. Sworakowslq Wit., X:X!XV.187. Sydenham, XXXVII. 337. Sydow, III. 227,.258,2159,263.2166,270. Sydow Marian, XXXI. 173; XXXV. 187. Sydow von Alb., VI. 3'66. Sygański, X. 242; XXVII. 59, 69. Sylwan, XXXV. 69" 71, 72; X{X1XVLl. 289; XXXIX. 3'68. Sylwester H. astrol., XXV1I. 89. Sylwestrowicz Dowojna, IV. 154, 170, 401. Symfoziusz, XV. 27. Symons B., XX. 242. Synowiec K .. XXVI. 149. Syrenjusz Szymon, Syreński, Sirenius, I. 123; X. 264, 278, 274; XIX. 115; XXXV. 65; XXXVII. 298; XXXVLII. 233, 262, 360; XXxrx. 300, 304" 338. Syrokomla, p. Kondratowmcz Ludwik, XLI. 171, 268; X1.X. 80; XX. 17; XXXI. 167. Syrowski-Gal1bner Mik., III. 3,69. Syfiste Fr., XXVI. 127. Sytniansky, VI. 280. . Szablowski I., VI. 314; XlXlXIV. 302. Szabó Kalmfm, XXI!II. 168. Szachmatow A., IX. 4l22; XLII. 137; XXI. 160, 162; XXV. 120; XXXII. 97; XXXIV. 50, 59, 64, 177; XXiXVI. 3'82; X.XXIX. 81. Smchówna Maria, XXXIII. 157. SzafarkiewIc~, XXXI. 93. Szafarzik I. P., Szafa,rzyk, II. 4, 3'2; III. 179, 3'118;IV. 3'1, 153; VI. 278; IX. 3Q, 1~'2, 3GI. 3157;X. 148; XV. 40; XVII. 251; XXIV. 92; ~V. 48; XXXVI. 101, 102; XiX:XVII. 145; XXXIX. 66. Szafer Wł., X.XII. 7,2; XXVI. 142; XXXIII. 12, 18; XXXIV. 57; 63 Lud - Tom XL xy..xV. 34, 63, 6~6, 69, 71, 72, 74, 7'5; XXXVII. 76. Szaferowa I.• XXVI. 149. Szaflarski J., XXXIV. 29'7. Szafran Tad., XXILI. 155; XXX. 150. Szajnocha, l. 268; II. 120. Szajnok inż., czł. T. L., XI. 427. Szaliński Tad., XXX. 241. Szamed Izyd., czł. T. L., IV. 118, 2G5. Szandor, II. 4. Szaniawski Br., V. 293. Szapil'ówna L., 270. Szapszał Hadżi Saraja, p. Saraja Szapszał Hadżi, XXXV. 187; XXXVII.26. Szarajewska B., XXXIX. 31, 32. Szaraniewicz Iz., I. 62; IiII. 190; XIII. , 61; XVII. 90. Szarffenberger, druk., XXXVII. 302, 303; X:XX~I. 229, 275; XXXIX. 3146. Szarzyński, XIII. 149, 150. Smrzyński Sęp, xrX. 103; XX. 128, 152. Szaszkiewicz, l. 195. Szczepanowski St., XXXIX. 594. Szczepańska Maria, XXXV. 177. Szczepański, XXXVIIII. 338. S~czepański org., XIII. 330. Szczepański Alfred" X:r:x:.37. Szczepański J., X:XXIX. 6'03, 6M. Szczepański Ludwik, X. 458. Szczepańsk,~ W., XX'I. 70. Szczepka Henr., ezl. T. L., VII 112. Szczerbakiwskij V., XXVII. 200; XlXlIlX.20111207. Szczerbiński Jan, czł. T. L., VII. 112. Szczęśniak Ambroży Józef ,inform. X.292. Szczodrkowic Stanisław, XX. 12, 62, 132, 150. xxx. �9Y4 Szczotka Stanislaw, XXXIV. 157; 157; XXXV. 41; XXXVIII. 89, 457. Szczudlo, IX. 262. Szczudlo Jan, XXXV. 187. Szczukin, XXXVII. 101, 116. Szczurkiewicz Tad., X'XXVIII. 336. Szczygielski T., XXX:IX. 266. Szeffer P. N" IX. 199. Szejn P. W., XXIII. 119; XXIV. 102; X!XVII. 156; XXXIII. 6. SzekfU G., XXXVII. 355. Szeląg P., XIXVI. 154. Szelągawski Ad., VI. 405; IX. 155; XVIII. 14; XX. 157, 160; XXIII. 159. Szeliga Z., XI. 69, 42'9; XIII. 61. Szeligowski T., XXXVI. 417. Szelutta Marcin, XXVII. 105, 119; XXIX. 67, 68. Szembera, XV. 137; XVll. 20. Szemłej JÓz., XXXUl. 27; XXXVII. Hi2. Szendrey Zygm., XXIII. 168, 169; XXV. 132. Szenkwicowa K, XXVI. 142. Szeptycki org. X;X'I. 48. Szewc B., XXIII. 157. Szewczenko Taras, n. 88; IV. 162; liX. 426; XXI. 48, 214. Szi1ling E., XXXIX. 31, 3'2. Szinagel Radwański, XXXVIII. 479. Szipot Comeral, II. 200. Sziszkow St., XVI. 415. Sziszmanow D. J .. VII. 231; 27~. Szkaradek R., XXXVI. 394. SzkoPQwski, XXXI. 17,3. Szkultety A. H., XVIII. 138. Szlachtowsk'i: Jan, XXXVII. 169; XXXlX. 173. Szlanga, XXXIII. 15'7. Szlebinger J., IX. 199. Szlemkiewicz, ofiarod" lII. 289. 995 Szlichting Jerzy, XIII. 299, 302; ~XnI. 113. Szklarczyk Józef, XIV. 372, 376. Szmit Z., XXI. 63, 253; XXII. 155. Szmotolocha G... XXXIV. 265, 266. Szoner St., IX. 2918; XXIIX. 197. Szostkowski R, XX~I. 173. Szrajberówna Wanda, XXX'I. 173; XXXIII. 157; XXXIV. 2·94. Szramek K, XX.VII., 174; XXXIII. 140. Szromba JÓz., czl. T. L.• VI. 416. Sztech V. V., XXXVI. 369. Sztychowski Woje., XIX. 62. Szty'rmer N., XiIII. 263. Szu:bert dr, 'II. 37,38, 146, 147, 150. 151. Szuchiewicz Wlodzim., I. 63; VJ:I. ,,334; VUI. 43'6; IX'. 94, 9~'1415417; X. 458, 472; XI. 421; XIII. 25·; XVIU. 100, 103; XX. 208; XlX1. 45; X\XlI. 68, 104, 106; XV. 5; XiXVI. 54, 56-66, 82. XXVII. 11:19,25,29; XJX!IX.154; XXX. 5; XXX:IlI. 1316; XXXIV. 00, 151, 152, 269. Szujski J., IV. 2,57; XIlI. 61; Xl~X. 313, 7'6; XlXiX:I,X.593. Szukiewicz Maciej, X. 414. Szukiewicz T., .xXV'I. 154. Szukiewicz Wandalin, V. 2'88; VI. 218, 3Q7; VEl. 211, 32{), 439; IX. 195; 259, 352; XI. 283; XV. 151; XVI. 232; XVIII. 96, 103, 139; XiX'XV. 31. Szula, Jexr£lI. 161. X. Szul~'1 XV. 2112. Szulc K., XVII. 16, 36; XX.xVII.155. Szulc Rogozirński, podróżnik, pt. Rogoziński, XXXV. 33. Szulc Stefan, XVII. 40, 58. Szulczewski J. W,. XXXI. 93, 96, 99; XXXIV. 302. Szulewski Pawel, XX::X. 202. Szulcówna M., XIII. 277, 278. Szuman Stef., XXV. 144; XXVI. 148, 162, 174, 200; XXVIII. }Ol, 102; XXIX. 124 ,125; XXX. 5; XXXI. 166, 173. Szwaibi, XXII. 148. Szwajcar St., XXVI. 154. Szwejkowski, XXX. 260. Szwernicki K, XXXVIII. 212. Szwjela Bogum., III. 374. SzydelskJi S., XXVII. 174. Szydlowski Józef, czl. T. L., VII.101. 112; XlXVII. 1516. Szydlowski Tad., XXXIV. 294; XXXIX, 434. Szygowski Juliusz •. XXXV. 177. Szyjkowski M. XXIII. IW; XXIX. 197. Szylko Edward, XXXV. 176. SzyBer Stet, XXIII. 154. Szymanowski, VIII. 134. Szymanowski I., XV. 243. Szymanowski Karol, XXV. 144; X,XXI. 150, }7;3; XXXV. 3{). Szymanowski Wac!., XIV. 345. Szymański A.; XlII.15,9; XXXVII.8. Szymański Wł., czl. T. L., I. 224. Szymczenko, II. Ba. Szyrtlko'Wicz Tembruk, XXXI. 156. Szymon Mag., XXX. 218. Szymon z Gindburga, astrol., XXVII. 84. Szymon z Łowicza. XXXlX. 3'43. Szymon z Łowicz.a, astrol., XXVII. 89. Szymanowicz J., czl. T. L., I. 63. Szymcnowicz Szymon, IV. 3,7, 42; IX. 209, 222. 2·27,2317;X. 137, 194, 195; XIII. 54; XIX. 100. 103, 120, 127, 129-13Q; XX. 42, '55, 74,. 85, 63' 86, 93, 96, 97, 99, 104, 129, 131, 132, 139, 140, 144, 143, 152, 154, 194, 197, 199; XXI. 189; XXiXV. 72. Szymu]ewiczówna J .. XXVI. 154. Szynkiewicz J., X:X'X'I. 156. Szyperski Alfons, XXXIII. 157. Szyrma Lach Kr" IV. 34, 35, 37; V. 27, 32, :H; VIII. 90, 209; XXVII. 89. Szyrwid, III. 200. Szyszkowski Wł., XIX::. 104; XX.161; XXIII. 159. Szyt1er J.an, XXXI. 30. Ściborowski WI., III. 188. Ścislowski J'l III. 210, 285; IV. 342. Ślaski R., XVI. UH, 214; XXIII.1515. Ślązak St., XIXVI. 142. Śli!rz JÓz., XXXIV. 302. Śliwa A., XXXVIII. 339. Śliwick~ XIX. ~ .. Śliwina Wanda, XXVII. 154, 174. Śliwiński Józef, infor., III.273; V.99. Ślusarczyk S" XXVI. 154. Śmialkowski, XXI. 219. Śmierniak K., XXXiVmI. 4H2. Śmieszek Ant., XXV.144; XXXIV. lO. Śmiglecki, X,X. 153. Śmiszko Marc., XXXIV.67, 261, 266. Śmiszko O" XXVI. 130; XXVII. 192. Śmfszkowa z Geldów Antonina p. Antoszka. Śniadeck'i Franciszek, VI.!. 94. Śniadecki Jan, IV. 37, 38; XIII. 159; XIV. 401; XVIII. 126; XXXVII. 336. Śniadecki Śniegocka Śniegocka Śnitko J., Śreniowski Jędrzej, XXXIX. 315. Cec., ofiarod." XXXV. 31. K., XXI. 50. VLrI. 222. St., XXXIX. 594. �996 Świaniewicz Olga, XXX.272; XXXI.7. Świątkowska Chełmińska Jadw., ~XXVr. 22, 32; :x.XXVII. 451, 454; XXXIX. 455, 54·±' ŚwiątkowskJ± Wad., XX:XI. 173Świba K., czł. T. L., IV. 454; VIII. 333, 3,34,442; IX. 208; X. 118, 119 238, 470, 47'6; XI. 96. Świ'bówna Ernest., XXXI. 173; XXXIV. 302; XXXV. 177, 187. Św±der Andrzej, XXXIV. 296. ŚwiderS'ka, czł. T. L., III. 286, 290. Świderska H., ~X!X. 251l. ŚwiderskJi Bron., ~XVIII. 103. Świderski Zdzisław, II. 126; XI. 110. Świdnicki Br., I. 64; II. 280; III. 154.. 289; V. 170; VI.3'97. ŚwiechowskJi M., :x.XIII. 151. Świer.czyński T., VIII. 336; X. 95. Świerkosz AUr., ~XXI. 173; XXXV. 177, 187; xx:xnI. 157. Świerz L., I. 53. Świerz St., X:XiVII. 167; XX'XI. 67. Świerzbińskli, XVII. 16. Świey}m'Wski Emanuel, X. 101; XIV. 345. Świeżawski Ernest, 'IV. 262; IiX. 87, 148, 24{),349; XVII. 100; X'XVIII. 126. Świeży Janusz, XXXIV. 287; XXkVI. 32, 3,70; XXXVIII. 451, 457, 460; XXXIX. 529. Święcitcki J. A, XIII. 259, 260; XX. 118, 100; XXI. 4:8; X:XVI. 125, :128; nvn. 1~7, 15ill"199. Święcki Tomasz, XXVII. 119. Świętek. Jan, 1.64; II. 195, 373; III. 171, 273,348, 3~a., 362; IV. 46, 49, 57, 115, 260, 3'29, 330, 33'3, 335; V. 37, 39, 104, 144, 146, 197, 258, 280, 288, 289, 360, 367; VI. 107, 315. 316, 320, 325, 33"\, 317,6,411, 414; 997 VII. 222, 223, 228, 235, 33lt 339; VIII. 99, 110, 257; X. 126, 128; XI. 202,. 273, 322, 323, 371, 419; XIII. 88, 90, 96, 161, 297, 345; XIV. 48,63, 77" 171, 172, 177, 220; XV. 7.2; XVII. 28, 31, 38; XX:II. 65; XiXIII. 120; XXIV. 101; XXV. 8, 84, 88; ~XVI. 117; XXVII. 26, 155; XXXI 152; XXXII. 61; ~IV. 269; XXXVI. 45" 47, 49; XXlX.VIII. 215; XXX:IX. 587. Świętkówna, XXXIII. 15,7. Świętochowski Aleksander, VII.228; XXXIX. ~94. Świętopełk pseud. Pauliego Józefa, VII. 2'18, 219. Świstek J., XXXVI. 322. Świtkowski WI., XXVI. 149, 1'511,154. Świtniewski S., X:XXVrII. 4,:n. Sarekelji K., III. 387; IV. 444; X. 293. Sauwowa lza, XX.iX. 191. Sebestova A, VIII. Ill. Sejn, V. 181. Sembera, II. 183; VI. 272, 358; VII. 3'61, 3'67, 368, 370, 317:2; X. 141. Siehara Fr., V. 199. Siilmcik A, XXX:VIII. 3'16. Sipka Samo. V. 242. Sirola B. XXIX. 200; XXX. 248; X'XXVLI. 427, 428, 433. Sismanow J. D., XXVI. 127. Skultety Józef, II. 3'f6; IV. 312, 314, 315; XXx,r. 165. Stefanicz Józe~, V. 254. Stepanek Jaroslav, XXXV. 187, Stepan I., XXXIII. 11. Subert F., I. 2.20,223. Sujanskij Fr., V. 313, 3,17"3,18. Sulek Samuel, ks., II. 2. Svam:bera W., XXII. 162; XXIX.198. T Tabeau Ferd., ezl. T. L" II. 200. Tabeau L, ezl. T. L. V. 296; VI. 320. Tabeński Stan., ofiargd" XXXV.36; XXXIX. 251. Tabor WiJhelm, XXiX:IV. 142; XXXV. 76. Tacyt, I. 107, 112; III. 363; V, 237; VIn. 435; X. 110, 267; XVII. 222; XXI. 200; XXIV. 83. Taczanowski W., X. 462, Taganyi Kar., XIX:IH. 187. Tagliavani G., XXXVH. 360, 362. Tagore Rabintlranath, XXV. 44; XXVI. 117. Taine Henryk, IV. 61. Tais-cher, IV. 33'5. Tajnowskij. V. 3'12. Talko. Hryncewicz J" II. 373; VII, 95; X. 128; Xl. 201; XXI. 49, 97, 243, 245. 246; XXIII. 87, 156; ~XVI. 149; XXXI. 137; XXXV. 30. 33" 69, 7;1, 7-2, 74, 75. Tallgren A. N" XXV. 1. Talmgren, XXI. 64, Talowski, VI. 186. Talvic, IX, 32. Talvj, IV. 260, Tampere H., XXXIV. 2'86. Tan p. Bogora7" XX!XlX. 2, 63. Tański, XXiV. 95. Taraszkiewicz J., XXXI. 17'3. Tarczyński Fr., VIII. 320, 440, 459. TarezyńS'ki W., XXI. 253. Tarde. IV. 336. Tarkiamen V., XXXVII. 441. Tarnaeki JÓz., XXXV. 177. Tarnowska M., ofiarod., XXI. 79. Tarnowski, II. 176, 177, 17H; XIX.75; XX. 154; XXXVII. 410. Tarnowski Iz. III. 289. Tarnowski Stan., I. 24, 186. Tarnowycz, XXXVII. 169. Taroni FeL, ezł. T. L., IV. 454; V. 291; VIII. 333, 3'34, 442; IX. 207. 208; X. 118, 119, 176, 177, 181,238, 452, 470, 471; XI. 9ą 97-164, 273; XXXV. 14, 30, 32. Taroniowa Helena, XI. 316. Tasman, XXXVII. 377. Tasso Torquatto, IV. 161. Taszycki W., XXVI. 149; XXVII. 164, 166; XXX. 260, 262; XXXI. 162; XXXV. 71, 187. Tatiszczew, II. 114. Tatomir, L 63,; XJXIXI,X.593. Taubenschlag R, XXXVIII. 287. Tawenson, IX. 46. Taylor Isa.ak. I. 260. Taylor R, XXX'lI. 172. Tchirkel W., XlII. 68. Tchórznicki J., II. 374; XX. 3>13. Te Rangi Hirva, p. Buck p, H .• XXXVII. 376. Teogenes, fil.' gr" VII. 339. Techmer,\ L 106. TeiJchmeier, XIXI. 4. Teisseyra, X:XII. 162, 163. TeliS'zewski, czł. T. L., IV. 114, 118. Temesvary R, XXIII. 21. Temper K., XXXVIII.52, 58, 85, 87, 98. Teodoryk kl'. Ostrogotów, XXVI. 3. Teofil z Samosaty, IX'. 131. Teofrast, X. 263; 38. Teokryt, XLX. 12'9-131; XX. 85, 13,9. Teolin, V. M. Teophilus, XX. 295. Tepa Franc.. mal. typ. lud., XVI. 259-280. Tepcow, VII. 58. Ter W., :x.XXIH. 157. Terezjasz, XV. 190. Terlecki T., XXXVII. 159. xxn. �991; Terlik Paweł, czł. T. L., II. 96. Terra Helmut de, XXXVIII. 398 3911. TertuHan, VI. 203, 33<0; XXIII. 11, 17. Tesdorpf, I. 222. Tetmajer Kazirn., XI. 329; XUI. 149 150, 151, 164; ~VI. 222--,224, 399; ,XVIII. 227; XIXI'X. 110; XXX.198; XXXI. 150. Tetmajer Włodz., czł. T. L., VI. 3'16,. 391; VII. 224; X. 324; XVI. 419; .xXIX. 110; XXXV. 30, 31; :XXXVIII. 286; XXXIX. 588, 591, '592, 594. Tetzner E., VI. 88, 90-92; VIII. 219; XVII. 184. . Teyseur Jul., organ., XJXXV. 10, II. Thalbitzer, XX liX. 137. Theen-Soby H., I. 182. Theodoretus, .xIII. 88. Thevet A.. XXXIII. 13łl. 'rhiele I. M., XVI. 3'59. Thilenius G., XiXI. 92. Thime A:dolf, XVII. 5:8; XXVIII.235. Thiersot Jul., XUI. 172; XVI. 174; ,XXI. 167, 17'8; XXIX. 151, 204. Thietmar,. II, 115; XH'I. 7, 8; XIV. 42, 48, 66, 218; XVII. 194, 202. Thomas Hel'b., X:XXVIIII. 400. Thomas N. W., VII. 83; XVIII. 98, r02. l Thome,X. 269. Thompson, xxxvn. 4, 10, 340. Thoms W. L, XXI. 85. Thomsen, IV. 447. Thugutówna, X,XIX. 13'1. Thuissen, XXI. 112. Thuven Hjalmar, XVI. 160, 174, 177. Thurnwald R., XXXV. 173, 199.200; XiX:XVI. 127; XXXVIII. 8, 27, 453. Ticinensis Johann ,alch., XXVII.90. Tichonrawow, XXVIT, 17. 999 Tichy Karol, XXVI. 125; XXII. 199. Tiele K. P., XXXVI. 149. Tilbiury Gerw., XXII. 22. Tilke M., XXVI. 149. TiU Stan., XXXV. 15. Tille A, XXII. 57. Tille W. dr., XI. 97, 417; XVI. 43; XXV. 106, 122. Tischendorf, XVI. 36. Titow, XXVI. 87. Tkalcic, VI. XXII. 141. Tlemsen, XVI. 3<11. Tłuk p. Skop Jan, astrol. To'bler A, XX. 185; XXXI. 20; XXXIX. 488. Todorowa R., X,XXVI. 407. Toeppen W., V. 184; IX. 144, 230; XIII. 297; XVII. 56; XIX. 134; .'XXXVIII. 339. Tokarew S. A, XXXIX. 31, 32, 65, 00, 9~, 610. Tokarski, II. 316. Tokarz Petro, VI. 274. Tokarz W., XXVIII. 122, 130. Toldo Pietro, XVI. 417. Tołstoj L., III. 368; VII. 94; XXX. 76, 87, 88, 90, 116, 137-140, 142; XXXI. 12, 14, 15. Tołstow S. P., XXXVIII. 343, 352; XXXIX. 8, 15, 17, 2(),\25, 29-32, 36, 41, 43, 82, 9()" 610. Tomanek L., XXVIII. 167, 174; ~XI. 151, 17~. Tomasz z Akwinu XIX.138; XXVII. 101, 90; XXXVIII. 271. Tomasz z Piotrkowa, astrol., XXVII. 86. Tomasz ze Szczytnego. VIII. 441. Tomaszewski A, XXVII. 166; XXX. 257, 258; XXXIII. 157; XXXIV. 302; XJX'XV. 187. Tomaszewski M., XXVI. 155. Tomasziwskij., XXVI. 94. Tomcsanyi Janos, XJx:xv. 186. Tomerle Zofia, org., XXXIX. 550. Tomicki, XXIV. 82. Tomkiewicz, VI.70. Tomkiewicz Wład., XX,XV. 177, 188. Tomkowicz Stan.) XI. 4'14; XIII. 61; XXXV. 39. Tompson Laura, XXXVIII. 393, 396. Toncic, XXXVII. 433. Topinard Paul, I. 92, 232; IV. 63, 67, 79,) 404, 406; XV. 10; XVIII. 232; XXI. 8, 16; XXXIX. 78. Topolecka L., czł. T. L., VI. 219, 224; VII. HO. Topolnicka J., czł. T. L., VIII. 336. Topolski, XII. 183; iXXI. 145-147. Toschi, XXXVII. 3'60. Toppen M., IV. 1M, 169; X. 3<71. Toth-Pauliny Z., V. 30'3, 300. Tracz F., XXVII. 154. Trail H. D., VI. 209. Trajan, VIII. 171. Tramper W., VI. 224. Tranczyńska Helena, czł, T. L., VII. 112. Tranda W" ofiar., XXI. 79. Trankfurt, XXI. 229. Trapellas. VII. 80. T,raugmann R., XXVI. 97. Trautmann, XXX. 213; XXXIV. 61. Trąba Mikołaj, XIX. 140; 141. Treblin M., XXXVIII. 328. Treichel, I. 183, 184; XXXV. 64, 69, 75. Trembecki Stanisław. VII.223; XIII. 50; XXIII. 122; XX,IV. 99; XXXIX. 573, Trentowski, XXIV. 94; XXXVII.145. Tretiak J., IV. 162, 163, 168, 171, 263, 27'6,.387; V. 45; VI. 406; XVI. 248, 256; XXX. 223. Tretiakow P. N., XXXIX. 00, 99. Treter Mieczysław, czł. T. L., XI. 85. 93,\ 95, 3<23,324, 325, 343; XII. 86, '905-98, 112, 193, 270, 274, 3'25,347; XIII. 75, 7'9, 168, 264, 343-347, 301; XIV. 195, 345; XV. 151; XVI. 226, 22:7,233, 259, 290, 32(), 3,23, 411, 414; XVII. 110; .XiX. 311; XXI. 248; XXVI. 125; XXVIII. l, 3" 4, 6; XXXI. 172; XXXVI. 11; X,XiXIX. 434. Trębacz, XXXVII. 168. Trifo'now, XXlXVIII. 349. Tr~gault O. N., XXXVIII. 371. Trithemius Joh., alch., XXVII. 90, 100. Troelsch E., XXXVI. 153. Troickaja A. L., XXXVIII. 347.' Trofimowa P. A, XXXIX. 79. Trojak, XI. 70. Trojanowicz Sim., XU. 273. Trojanowski Edw., XI. 108. Trojanowski W., XXIII. 157, 160. Trojnar JÓz., czł. T. L.,. XII. 98, 193; XIII. 75, 7,9. Tromatore Ant., V. 190. Trom:batti, XXXVII. 74. Troszczanskyj, XXXVII. 100-105, 108-111, 117" 118, 122, 123, 126. Tro'Yes Chretien de, XVI. 218. Trubecki, XXXVII. 3014. Trubn Ibn Foszlan, IX. 321. Tru<:hlarz, XIII. 153, 158. Truchly Stefan, II. 79. Truhelka C., XXXIV. 71, 94, 126. Truhlava Ant., VII. 207. Trutowskij, XVI. 163. Tryplin, XXVII. 50, 61, 66-72. Tryszczyła Franc. J" XIV. 246. Trzcieniecki r., XXVI. 149. Trzepaczówna M., XXXVII. 160,191, 192, 2'23; XXXVIII. 451, 458. Tscheraz Minas, VII. 85. Tschich K •. XII. 340. �1000 Tschinkel W., XI. 211; XV. 145; XXIII. 18. Tschiswitz L., XVI. 16. Tschudi F., xxxrx. 4186. Tschumi D., XXJ1X. 152; XXXIX. 496. Tsigara-Samureas M., XVII. 200. Tuci G., XXXVII. 3'60, 362. Tuczyński Ksaw .. XXVIII. 142. Tudebodus, XV. 181. TudecliJus S. A, XX,I. 229. Tuhan Baranowski, XXXI. 111. Tumy J., XV. 145. Turajew, x.x:..XII. 104, 121, 122. 123, 125, 126, 142, 143, 144" 146, 153, 172. Turchi N,., XXXVII. 360. Turczański ofiarod., III. 28'9; XI. 32~. Turczynowicz M., XXXVII. 466, 467; XXXVIII. 299. Turcin R., XXVI. 127. Turjański K., XXXI. 155. Tu,rkowski L., XXX. 2~'1, 292; XXXI. 7. Turnau I., XXXVIII. 33~. Turner, XVIII. 29. Turnsk M", XXXVII. 435. Turowiczówna Jadw., XXXIII. 15'7; XXXV. 177. Turowskil VI. 38, 70; XIX. 84, 103, 123, 150. Turowski K.. VIII. 445; XIII. 150. Tuszkówna Janina, XXXIV. 26:5, Tuszkó\vna Bron., XXVIII. 33, 34. Tuwanówna Janina, XXXIV. 265, 266; X'XXVIII. 480; XXXIX. 467'---483, 605. Tuwim Jul., XXIII. 159, 166; XXV. 78; X'X'VI.149; XXVII.104; XXXV. 188; XXXVII. 291 309. TwardOWSki dr, VIII. 99, 224. 1001 Twardowski Ant., czl. T. L., VII. 112. Twardowsk;i Kacper, IX. 138, 4115; XXI. 91; XXVII. 12'2. Twardowski Kaz., prof. XXII. 26; :X:XVII. 124. Twardowski Samuel XXVII. 106, 121, 124. Twardowski Wawrz., XXVII. 123. Twarecki Tad., XXXIV. 142; XXXVI. 7. Tworzymir, IV. 111, 272. Tyczyński St., IV. 118, 235. Tymeus4, II. 107. Tylor E. B., I. 15" 92; III. 85; IV. 3'36, 337, 396; V. 2{n~204; VI. 7, 1315, 16-18, 20" 22, 24, 113-124, 225, 227, 245, 32,1, 340; VII. 1--28, 94; XI. 283". 284, 285, 291; XIII. 56, 57, 164; XVI. 27; XVIII. 230, . 231; XIX. 154; XX. 190, 213; XXI. 4, 13, 83" 182; XXII. 13--20" 25, 27, 158; XXVI. 101; XX,x. 8; XXXIV. 4:1; XXXVI. 18~. 354, 3'55; XXXVII. 3'8, 68, 69, 165; XXXVIII. 15, 224, 283; XXXIX. 661. Tymieniecki K., XXVI. 133, 149; XXVII. 143, 174; XXXV. 188; XXXVIII. 3'9'2. Tyne BaL, IV. 451, 454; V. 99, 100, 291; VI. 318; VIE. 333, 442; XI. 2,12, 2,20. Tyne St., XXIIX. 166. Tyndar.. XXXVI. 181. Tyrszowa Renata, organ., II. 34, 3'5; XXVH.200. Tysowicz Maria, XXXIV. 142. Tyszkiewic7J E., organ., V. 205, 206; XXVII. 156. Tyszyński VII. 227. Tyzenhaus, XXXV. 181. Tzsehope, II. 120, 122; III. 379. u Uchtomskij, XlVIII. 137. Udalcow A D., XXXIX. 72, 82-'84. Udziela sew., red. "LUDU", I. 61, 64, 188, 192; II. 373; III. 285, 289; IV. 59, 83, 100, 299, 344, 345, 348, 451, 452; V. 36, 42-44, 91, 99, 100, 147, 235, 266, 276, 277, 278, 280, 290, 292, 294, 369; VI. 4, 112, 221, 315, 318, 319, 324, 326, 336, 384, 412; VII. 95, 208, 227, 233, 237, 275, 323, 336--338; VIII. 89, 100, 110, 144, 157, 170, 198, ~19--224, 262, 333, 334, 432, 443, 445; IX. 94, 102, 178, 197, 207, 301, 310; XI. 17, 96, 98, 100, 110, 200,214, 306, 312, 320, 327, 341, 342, 389, 394, 410, 418, 419, 422; 424, 440; XII. 42, 97, 190, 219, 220, 232, 268, 275; XIII. 43, 44; XVI. 222, 328, 347, 422; XVII. 128, 267; XIX. 148; XX. 298; XXII. 122; XXIII. 51, 115, 116, 124, 126, 146, 151-·156; XXIV. 116; XXV. 49, 60, 110, 111, 113, 144; XXVIII. 58, 136, 215; XXIX. 157, 192, 193, 208; XXX. 10, 36, 249, 267, 268; XXVII. 155, 156, 160, 169, 174; XXXI. 68, 86, 173; XXXIII. 95, 140,151; XXXIV. 265, 297; XXXV. 5'---41.)66, 69, 71, 7'2,74, 75, 168, 177, 188; XXXVI. 12, 34, 40, 41, 414--47, 53, 2123--226,242, 2'43, 250, 402; }(}CXVII. 161, 284, 303, 340; XXXVIII. 215, 304; XXXIX. 316. 587, 588, fj89. Udziela Sew., junior, XXXVU. 445, 446. Udziela Helena, organ... XXXV. 14. Udziela M., VI. 410; IX. 417, 427. Udziela Zofia, organ., XXXV. 14. Uhland I., XVI. 16; X'X. 220, 245; XXI. 166; XXII. 148. Uhlemann. XXXVI'I. 253. Uhlenbeck, XXXVIII. 46, 49. Uhma Rom., Xx. 155. Uhorczak F. prof., XXXIV. 302; XXXVII. 476. Uhowiee J., V. 85. Ujazdowski Tad., XVI. 252, 254. Ujejski Kornel, XXXIX. 355. Ulanowsrot B., X. 136; XIII. 60; XIX. 121., 141; Xx.. 156, 164, 197, 199; XXII1.158; XXVI. 5, 8; XX:VU. 101, 145; XXXVIII. 200, 2'1'1. Ulanowska Stet, I. 19, 187; IV. 46, 153 156; V. 22, 43; VII. 3U, 226, 23~; XU. 79; XVI. 350; XVII. 32; XV,mI. 108; XXXIX. 586, 589. Ulbrich-Kudelska 11'., XXVII. 189. Uldall Kaz., XXXIV. 283. Ulenieeki JÓz., ezł. T. L., I. 96. Ullmann, XXII. 6. Ulpian, XXXIX. 1'50. Ułaszyn H., III. 385, 300,; IV. 114; V. 289; VI. 4414, 415; VII. 100, 224, 2:26, 240; 336, 3138,339; VIII. 90, 92, 94, 210, 211, 214, 22'2, 2,23, 424, 440; IX. 190, 19 9" 422; X. 240, 352, 374; XI. 4<39;XU. 196, 3'3'8, 345; XIII. 70-74, 166" 167; XXXIII. 157. Ungar dr, I. 63. Ungarelli G., X.XXlIII. 17. Ungler F. druk., XXXIX. 324. Unterforseher, XI. 366. Urbańczyk Fr., ezl. T. L ... VI. 224. Usener Henryk, X. 114; XVI. 41; XX. 230; XXII. 2, 3, lO, 11. Usuąrd, XX,I. 109. Uwarow., XXI. 64. Uzdowski M., XXVI. 155. Uziembbo Henryk, X. 352. Uznański J., ofiar. XXI. 79. 1 �1002 Vaclawik Antoni, V. 183, XXVII. Venedykova V., XXXVI. 407. 199; XXIX 118, 200; XXx. 182; Venillot Ludw., II. 108; IV. 356. XXXVI. 369; XXXVII. 350; Ventzel H., XXI. 17'6. X,x,x,VIn. 3'57. Vergilius Maro, p. Wergiliusz. WirVache de Lapouge, XXXIX. 424. 'giliusz, XXXVII. 129, 130, 132, Vaihinger H., XXI. 184; XXXVI. 359. 1M., 136. Vaillant I., XXXVIII. Vernala Ken., XVI. 354. Vainov, XXVUI. 20. Vernean, I. 91, 240. Vaikai A., XXXVIII. 361. Verniet Ruiz, Jean, XXXIX. 483. Vakarelski Krist., XXX. 249; X'XXVI. Vers<:hner O. V..,X.XXIII. 145. 406, 407; XXXVII. 4<37. Veselowskij N. p. Wesełowskij N., Val Fontanalba. XXX. :'29. 'XXXIV. 182. Valentini G., 'X. 2712; XIV. 403; Vespu<:jusz, XXXIX. 34(J.. XX:XVIrI. 359. Vico G., XXXVI. 185, 352. Vallee-BO'Ussin de la, XXXIV. 2. Vidal de la Blanche, XX.XVIII. 205. Vambery H., VII. 55; XXIII. 46. Vidossi R... XXXVII. 362. Van der Ven, XXX. 252. Viellemarque, VB. 83. Vandal, XXXVI~iII.239. Vierkandt Alfred, VII. 220; XiXII I. Vanel, VI. 365. 182. Vanicelli L., XXXVII. 360, 362. Victor N. druk., X,XIXIX. 346. Vulkasovic T., XXXVII. 436. Vikśr Bela, VI. H~8. Vaphio, XXXVII. 289. Vilkuna Kustaa, XXXIV. 283, 285; Va'ragnac A., XXXVIII. 205. XiXiXVI,I.438, 441. Varigny dr, II. 99. Villard de Monneret, XXXVIII. 3u7, Varon Terene, XXXVII. 12,9. 368. Varro, XXI. 191. Villiere de Lille Adam XVII. 23. Vasmer M., XXV. 1,23-126'; XXVI. Vinson, VII. 85. 97, 1312,149; XX'X'IV. 46, 50, 56, Virchov Rudolf, I. 91; VIII. 321,440; IX, 2.98; XlXVIIrI. 9. 67, 60.. 62, 63, 177, 296; X:X1XVI. 3,81;.ixxvu. 82; XXXVIII. 319. Viski Kar., X!XiXIV. 297; XXXVII. Vasil: Alojzy, x X.XIX. 427. 3'55,3'54. Viterbo Gottfryd, XV. 178. Vavrousek Bohumil, XXIX. 165, • 6. Vaisanen O., XXXVII. 438, 441.. Vitiazewskij S., XX.XIII. 158. Vaananen L XX.XVII. 441. Vitry de Jacques, XXVII. 125; XXX. Veckenstedt E., IV. 59, 391; XV. 27. 91, 108, 113; XXXI. 17 142. ViV'iJanmistrz, XXVIII. 205. Vedel Valdemar, XX. 233, 236" Vedr, XXXVIII. 52. 68, 98. Vlachovic Mitar, XXiIX. 132; XXX. Veegtius, XXXVII. 138, 140. 248. Veleva M., XXXVI. 407. Vlastan B., XXXVIII. 357. Yen van der, XXIX. 134 203, 204, Vlislocki H. von, V. 37. 207. Vodicka K. St .., VII. 238. 1003 Vornander, XXXIX 87. Voges Th., I. 186. Vosler, XlXXVII. 315. Vogt Fr., XIB. 56; XI·X. 69. . Voyt F'l I. 25, 27. Voigt, VII. 210. Vries Jean de, XXXVUl. 149, 205. Vojenskij I., IX. 110. Vdatsky, V. 254, 303, 307, 317. Volf J., V. 314, 3,18. Volksmann., I. 184. Vrtel S", XVI. 2'32, 417; XiX. 314. Vollgrat K •• XXI. 83. Vrtel-Wierczyński, ~X;X. 82. Vuk, X'XX'III. 11. Vollschwitz J., XX'I. 172. Vuk St. K., IV. 59. ValneY,XJXII. 147. Vukasovic T., XXXVII. 436. Voltaire, p. WoIter, I. 55; XXX. 141; Vukasovic V. V., XXXIV. 124. X'XXVI'II. 3~1. Vulpesco Miichel, XXV. 138. VoItel', XXXIX'. 17:6. Vu1pius Chr., XXII. 168. Vołkov P. M. XXV. 123. Vurnik Stanko, X.Xx. 248; XXXV. Voragine de Jakób, XV. 22; XXVI'I. 17'3. ,lO, 11. Vutelic- Vukasovic, VII. 83. Vordemfelde Hans, XXVIII. ioo. Voretsch, XV. 174; XX'. 235-240. Vyskow, II. 150. w Wacław z Oleska, p. Zaleski Wacław .. I. 194; III. 128; IV. 49, 57; 394;' VII. 134-140; IX. 144, 223; XI. 293; XII. 342; XV.208; XXXI. 129; XXXVIII. 206. Wach I., XXXVI. 153. WachC'lz Leon, X. 225. W.achowski K., XXIII. 160. Wackernagel H. G., IX. 132; XVI. 321; X'ViII. 13'6; XXXIV. 131; XXlXVI.. 311; XXXVIII. 469; ·XJXXIIX'.485. Wackernell, XXI. 167. Wacławski, XliX'. 37. Wad deI L. A., XXXIV. 2. Wadowita Marcm, XliX. BO. Wadowski S., V. 3,91. Waffen'tlach., XlXVI. 5. Wagilewicz, I. 195; II. 280; III. 287; VI. 304. Wagner, XliX. 69. Wagner P., VII. 77, 194, 195, 199-203; XVI. 174. Wahle E., XXXHI. 145. Wahlenberg J., Hr. 267; X'II. 4. Wahylewicz D. J'l XVII. 162. Waitz Theod .• I. 154; II. 107, 110; IV. 3'56; VI. 24, 2~8, 24'3, 244; VII. 24; XV. 10; XXI. 83. Waizer R., XVI. 156. Wajs, VI. 38. Wajs Mikol. astr., XXVII. 86. Wakar Wł., xXrn. 150. Wakarelski Chr., XXVI. 128; XXVII. 182; XXXI. 173; XXXIV. 83, 297; XXXVIII. 205. Walczyński S, I. 64; V. 289; X.XXVI. 43. Walde A., XXI.119; XXII. 6; XXXVI. 3'84. Waldis B., XVI. 321. Waldstein Ch., XXII. 48. Walentyn Basilius, alch., XXVII. 90, 91. Walewska Cecylia, X. 127, 364. Walewska Maria, XXXIX. 525. �1004 Walewski.; III. 210. Walicki A., I'X. 314. Walicki Mich., xrxVI. 155; XXXI. 172,173; X.XXIV. 297, 303. WalLgórski Andrzej, XXXVIII. 211; XXXIX. 181..4'3'9,625. Wallace, I. 74. Wallas AItwood, XXXV. 179. Waller E.. XXXVIII. 468. Walles, II. 99. Wallis, podróżnik i odkrywca, XXXVII. 377. Wallis Ł.. XX'II. 64; X;XHI. 118; XXV. Hl; XXXIII. 140. Wallis St., XXVII. 174; XXX. 241; XXXI. 173; XXXIII. 158; XX'XVIII. 440. Wal1i:sch H., XXXlII. 158. Walters H, B., XXXIV. 69, 95, 120. Wałach Mich., czł. T. L., I. 268; V. 197, 288, 289; VI. 315; XX. 311. Wałecki A., XXXVI. 198. Wałęga Leon. I. aD, 63; XI. 321; XJXIXVI.40. Wałtari.a-Woślieanski Jan, III. 387. Waniek Gustaw. VII. 97. Wanke Ant., inform., XIXJXIII. 5. Wansowa T., V. 381. Wańtuła Andrz., XXXV. 177, 188. Wańtuła Jan, X,XX:IV. 300. Warchał Józef, infor., VII. 178. Warchałowska Helena organ., XXXV. 13. Warchałowski Jerzy, IX. 299; X. 98, 103, 231, 324. 368; XI. 108, 20a, 321, 418; XVI. 419; XX. 31; XJXI. 54; XXVI. 125. Warchoł St., czl. T. L., XXII. 161 Wargocki" X:III. 11. Wargowski M., XXVII. 166; XXXI. 174; XXXIII. 158. Warmiński I., XV. 249; XXVII. 7, 62, 68. 1005 Warmski M., czl. T. L., II. 28a. Warner L., X:XJXVIII. 397. Warschauer, X'iXVI. 4. Warsicki I., XXVI. 149. Warski, IV. 448. Warszewicki, III. 110; XX. 117. Wasiewicz Z., ofiar., XXI. 7.9. Wasilewski Edm., X. 383-386, 406. Wasilewski Leon, III. 189; VII. 223; VIII. 199, 200., 218; XVII. 251; XXV. 144; XIXVI. 155; XXVII. 157, 164, 166, 174; XXIXV. 177. Wasilewski Tad., XIiII. 155. Wasilewski ZygmUJnt, I. 152 188; IV. 49, 169; VI. 20; VII. 96; XI. 95, 320; XIV. 3·67, 3,68; XVI. 3i5; XVIII. 108, 136; XllX. 3'5; XXIII. 51; XiXIV. 99; XXIXVI. 35; XXXIX. 587. Wasilij Al., IV. 94. Wasilkowski Eustachy, XXI. .270; XXVI.83; XXXI.174; XXXIV.303. Wasiutyński B., XlXI'X. 148; XXXIII. 158. Wasylewski Edm., XXXIX. 578. Wasylewski Stan., XIII. 2,91; XIV. 195, 1.96; XVI. 110, 236,' 237,. 247, 3518, 371; XX. 31; XXIII. 168; XXXI. 127; XXXVI. 37, 54. Wassan Girej Dżalbagi, XXX'I. 156. Wasser Oz". IV. 238. Wasserschleben F. H., XXXI. 46. Wast Teod., XXV. 111. Wasung M., dr czl. T. L., VIII. 112, 221; XII, 98. Waszyn H.. X. 3'51. Watzinger C., XXXIV. 133. Wawrzeniecki Marian, VII. 94, 337; VIIT. 88, 89, 320, 439; IX. 299..301; X. 240. 351; XI. 20i, 202, '418; XVI. 3,36,412, 414; XVII. 29; XlXI. 43, 70; XXII. 1M, 113; XiXIII. 51, 158, 159, 187; XiXIV. 112, 116; XXV. 6; XXVI. 7{}-73..84; XXVII 62, 65; XXIX. 1B?-; XJXXI. 174; XXXVI. 5; XXXVIII. 269; XXXIX. 587-589, 591. Wawrzewski, II. 195. Wazowa E.,XXVII. 2'00. Wąs Stefan, XXV. 1~. Wąsowicz Dunin, VI. 224. Wąsowicz J.", XXVI. 96, 129, 149, 155; XX-X. '260; XXXIII. 156; XXXV. 177, 188; XXXVIII. 325, 326. Wąsowicz-Sopoćko M. mal., XXXVIII. 451. Wątor Michał, XU. 2'19. Waber Johann, XXXIX. 496. Wdowin I. S., XXXVlU. 346. Webb C. J., XXXVI. 148. Weber, I. 95. Weber A, VH. 40, 3126;XV. 197. Weber M., XXXVI. 145. Webiger A, XXV. 129. Webster H., XVI. 107. WecherHn" etnogr. muzyk, XIII. 172. Weddansi, I. 70. Wedderk,o'Pf Th., XV. 47. Weddingen, XXI. 167. Wedte Jan inform., VIII. 3'12. Weege F., XXXVH. 130. Weegli O., XXXIX. 496. Wehrhan Kad, XV. 257, 259; XVI. Ul; XiX. 216; XXrx. 127. Wehrli H. J., XXXIX. 494, Weidig, XLX. 69. Weier, XliX. 144. Weigel T., VI. 320. Weinhold Karol, II. 110; IV. 96; VII. 152--<154, 3'216; X. 24'5; XVII. 128. 261. Weinreich D., XX,XVII. 133. Weisbach, XJXI. 242. Weiser, XXVIII. 142. Weiss Rich., XlXlXVIII. 151, 15~, 187, 198, 202, 205, 468, 469; XXXIX. 48~l 503. Weisenberg S., XXIII. 33. Weissmann, IV. 448. Weitzel Aug., XXiXV. 188. Weliehowski J, ezl. T. L., I. 63; V. 195; VrI, 2134. Welcker G. F.., XVI. 320; X':X!II.47. Weller I. Th., XXXI. 18. Wellman I., XXXVIII. 361. Wells C., XXXVI. 210. Wells Jan' z Poznania, wychow. synów Kaz. Jagiell., XiXI:X. 62, 63. WeItzel, II. 193. Wełyczka Samuel, I. 162;X:XVII. 120, 121. Wendlinger E., XVI. 115. Wengrzenowski S." V. 189. Wenjaminow I., VII. 15~. Wenker, VI. 3,719. Wenker G., XXXVIII 15. Wenlersse G., X. 128. Wepnikówna W., XXXVIII. 461. Werchratski., XXVIl 16, 27; XJX.X. 117, 126, 127; XXXVIII. 165. Werczewic Wuk., XVIII. l3s---,g. Werdum Ludw., XXXIX. 572. Werdum M., XXXIX. 2'99. Werdum Ulryk, XXVI. 71. Wereńko F., II. 373, 374, 374;V. 37; VII. 222; XXVII. 157. Wereszczyński Jak, XXVII. 119; X!XTX. 64-66, 68; XXXI. 127. Weretelnyk' Andrzej, VII. 335. Wergili, Wergiliusz, p. Wirgiliusz, Vergilius Maro, XIX. 130, 133; XX. 85; XXI. 187; XXVI1.10o; 129, 130, 132, 134, 136. Werner A, XIV. 311; XV. 249. Weryha, VIII. 212; IX. 293. Weryha Wład., II. 17; IV. 50; V. 81. Weryho W., XXVII. 15'7. �1006 1007 Wesełowski A. N., XVI. 218; XX. 178; XXVII. 24; XXX. 115, 116; XiXXIV. 182; XXXVII. 7; X,X'XVIII. 352; XXXIX. 22, 28. Wesley, VI. 114. Weslowsky E., XV. 145. Wesselofsky, V. 369. Wessels E., XXX. 166. Wesselski A., XXVII. 2, 24, 35; :XlX,x, 83,; 95, 128, 141; XXXI. 17, 20-22. WeS'Sely A., XVI. 16. Westermann D., XXXV. 2'0. Westermarck E., I. 36, 40, 43. 68, 7'4-77, 145, 150, 151, 154; IV.336, 357-359; !lX. 304; :X:III. 57; XV. 27; XIX. 154-155; X,XIX. 134; XX.XVIU: 64, 277. Westrup C. W., XXVIII. 97. Weule, XVIII. 226. Wewiórski J., III. 91, 96; IX. 178. Wexówna M. rys., IX. 207. Weym.ann, XVI. 283. Weyssenhoff, II. 373. Węclewsk1'; XLX. 103, 128" 131, 151. Wędkiewicz S., X~XI.70; XXXIV. ID. Węgierski Albert, VII. 149. Węgierski Andrzej, VII. 146. Węgrzynowicz J •., VII. 37. Węgrzynowicz L., XXI. 70, 246; XXVI. 142; .XXVII. 174, 193; XXX. 184; XXXI. 174; XXXIII. 158; XXXIV. 2,97; XXXV. 16, 31; XIXXVI. 82, 327; X:XXVII. 475. 47,6; X.xXVIII. 162, 451, 457; XXXIX'. 600. White L. A., XXXVIII. 3.74,369. Whitting I., XX:XVIII. 393. Withe K, XVII. 260. Wiąz<l'wski K,X,."XVI. 129. Wiekram, XII. 3<28;XXVII. XXXI. 23. 125; Widajewicz JÓz., XXV. 144; XXVI. 155; XiXXI. 174; X!XXV. 178, 186. Widder,. X. 24'5. Widekind, X. 145, 150. Widmann K, VII. 3'5; XVI. 110; XIX. 124. Widżaja, V. 285. Wieczorowski T.ad., XXXVI. 376. Wiedemann kron ..., I. 116, 13'6, 184; :xX. 183. Wielhorski Wł., XXVI. 149. Wielkowiczowa-Motyczkowa, inform. XXX.2oo. Wielkowski, II. 195. Wielog~owS'ki Walery, XIX,XIX. 004, 585. Wielopolska Marianna de la Grange, VIII. 323. Wiener A.,' XXXVIII. 400. Wiener Leo, IV. 346; XV. 146. Wiener M., X. 3l7'0. Wiercieński Henryk, VI, 410; VBI. 111; X. 461; XVII. 255; XXVIII. 168. Wierczyński Wrtel Stef., XXVIII. 15; XXXVI. 66,.7,5. Wierusz-Kowalski Alfr., XXXIX. 592. Wieruszewski A., XX:VI. 149. Wierzbicki, X'XEX. 154. Wierzbicki D., XIII. 161. Wierzbicki Ludwik, czł. T. L., IV. 107< 235; V. 196; XX. 3'13. Wierzbowski, X.193, 199; XIJX. 98, 10Q, 105, 132. . Wier~bowski Erazm.; XXVIII. 176. Wierztbk>wskiTeodor, X. 240; XXIII. 114; XXv. 31; XXVII. 82-88, 89. Wierzchowski Zygm., I. 63, 64; IV. 393; V. '3,7; I,X. 302. Wiese, XXXVII. 40. Wieseman. XXI. 168. Wiesłowski El., IV. 94. Wiesner, XXXVIII. 38, 40, 42, 43. Wietor druk. p. Vietor,. XIX. 8,1, XXXI;X. 346. Wiewiórski Jan, III. 190. Więckowski M., XXiXIII. 158, Wiggers J., X:XXVI. 156. Wihtol Józef, XXXV. 178. Wijk N. van, XXV. 123. Wikman Rob. XXx. 253. Wiktor Jan, XXIII. 156; XX!X. 145, 147, 162; XXXIV. 297; XXXV. 188; XXXVI. 347. Wiktorowicz inform., IV. 376. Wilamowitz U., XV. 2,1; X:X. 220. Wildegahs., II. 291. Wilhelm Fryd., XII. 339; XV. 145. Wilhelm z Holandii, xrx~ 126. Wilk Bal., XXXV. 188. Wilke G., XX'!. 28; XIXXV. 195, 198. Wilken E., XIX. 69, 160. Wilkocki, X1\X. 130, 1413. Wllman-Grabowski, XXXV. 188. Willsein, XIV. 335. Wllmotte, XIX. 69. Wilson Th., VU. 2.87; XV. 10 Wincenty z Beuvais, XIX. 119. Wincenty z Szamotuł, XUI. 349. Windakiewicz St., VII. 30; VIII. 417, 431, 448; J{. 128, 193; XIII. 61; 'XVI. 254; XIlX. 50, 55-, 70, 80, 105; XOC.7.'1,154; XJXIU. 113-"114, 117, 1~; XXVIIi!. 108, 110; XXXIII. 158. Windakiewiczowa Helena, VII. 94, 340; VIII. 4; 3129,4117;IIX. 97~102; X. 211; XIII. 299;XV. 152; XLX. 105; XXII. 66, 7(Y, XXIII. 113; XXVII. 110; XXIX. 1~1, H)(), 1511; XXXV. 178, 188; XXX'!tX. 589. Windisch E•• XIX. 301, Winiarz Alojzy, I. 186; III. 87; VII.31. Winkowsk'i Franc.; nI. 192, 285; V. 284. Winogradow, XXVI. 87; XXXVII. 3'15; XiX:XIX. 36. Winter M., XVII. 261; XXX. 252. Winter Zy.gm., XVIU. 23'9. Wintera Wawrzyniec, J{'l. 317. Winternitz M., I. 93; XXI. 84, 92. Winzer Joh.) XVI. 3>58. Wińcza Henryk, XI. 418. Wirgiliusz, p. Wergiliusz, VergiHusWergili, II. 2; XIII. 92; XV. 42; XIX. 130, 133; X.x. 85; XXVII. 100. Wirtz) Paul, XXXVI'll. 465; X~X.:r~. 486) 491. Wiseman, XXI. 119. Wisk owa tyj Kon., X!XiXI. 158. Wislocki H., XlII. 161, 162; XXII. 4(} Wisłocki WIad., III. 228, 254; VII. 30, 31, 219; XVI. 42; XIX. 99, 160; XIXVII. 79, 89, 95, 96; XXXIX. 611. Wissler Cl., XXIX.138; J{J{XVIII.17. Wissowa, P. Pauly- Wi'ssowa. W:szniewski M., IV. 1:14 118; V. 43; X. 204; XIiX. 74, 102; XX. 15e; X,XVII. 84, 85, 91. Wiślicki J., VU. 112; XXXIX. 583. Wiśniiak I., XXJ{IV. 265. Wiśniewska, XXXI. 174. Wiśniewska Felicja,. czł. T. L'., liX. 208. WiśniowS'!ti Tad., czł. T. L., VIII. 336. Witenes, LII. 98, 106 Witanowski Rawicz Michał, czł. T. L., IV. 153, 260; V. 42, 293; VI. 198, 411; VII. 337; VIII. 88, 219, 440; IJ{. 294, 310; X 472; Xl. .,340; J{III. 337; XVI. 250, 414; XXVIII. 249; XXXI. 152, 156; XXXIX. 586.. Witaszewski'j, XXXVI1.10o. �l00~ 1009 Witek Jan, V. 50; IX. 303; X-XlXIX. 569. Witkney W. D., I. 110. Witkiewi'cz Ign., XXIX. UO. Witkiew~cz K., XXIII. 1:Ni; XIXVI. 12'5, 155; XXXV. 34; XXXVI. 394. Witkiewicz Stanisław, III. 626; IV. 279; VI. 17.5~1719,192, 183, 185, 319; VE. 191; X. 109, 240, 324, 460, 4.'63, 464, 4167; XII. 203, 204. 3127;XII. a3; x.rmI. 164; XVI. 62, 392; XVII. 1; XVIII. 70; XXI. 80; ,XXX. 7'6, 7'7, 81., 82, 98, 135-140; XXXI. 85, 150; XXXIV. 271; XXXVIII. 286. . Witkiew~cz. Stan., syn (Witkacy), XlXiXVIU. 285. Witkowski, VII. 2'34. Witkowski L., XXXVII!I. 46. Witkowski St." x:x.. 152 XXV. 144; XiX:VI. 1402, 149, 15·5; XXXIII. 100; XiXXV. 173. Wi:tlitz, U. 119. Witold W. Ks., LU. 99---,101,103, 100, 107; X'X. 278, 279. Witort Jan, I. 223, 224, 2162,26B; II. 9, 46, 97, 186, 1'97, 2017,277, 304, 13108365, 37'6; III. 6, 127, 13,7.,1711, 172: 181, 213, 224, 3'13', 3'70, 374; IV. 30, n6, 150, 2:56,3100.,3 81,449, 4513; V. 20, 25, 719, 100, 120, 18'5, 11819, 2104,208; VI. 26, 120, 213, 245, 340-, 410; 'VLT. 29, 94, 337; VIII. 21, 84, 100, 408; IX. 86, 174, 303; iXlI. 93, 95, 323; XVI. 217; XIX. 146; XXVII. 157; XXVIII. 113; 1 XXX. U. Witoszyński, V. 295. Witowt W., X. 352; XII. 268; XVI. 96; XVII. 74. Witryol Ar., IV 238. Witschel Leo, XXV. 144. Witsen Nicol., XXXIII. 137. Witte Hans, XXV. 125; XIXVI. 150. Wittyg W., wyd., XIX. 96, 117. Witwicki Stefan, VIII. 209; XVI 258; XlX1X.88, 91, 98. Witzig E., XXXIX. 519. WiJzel Adam, VI. 400. Wjela Rad. Jan, IX. 96; XII. 338. Wlis'locki H., I. 1317; IV. 200; XXXVII. 293. Władimirow, XXXI. 50. Władyczanka Maria, XXXIX. 600. Władysław leI, X,III. 59" 61. Władysław IV, III. 263" 266. Władysław król, II. 11'6. Władysław Łokietek, Xl'll. 59. Władysław Warn., HI. 112, U5; XIXV. 46; XXiX:I. 158. Własnowolsk,a Anna infor., VII. 177. Włodek L., X. 462, 4163. Włoideński Błażej, 1,1.218. Wodeckjj Hip., I. 64, 131. Wodzicki st., XlVII. 21; XX!I'X. 100. Wodziczko Feliks, cu. T. L., VU. 112. Wodzinowski Wine., mal. typ. lud., organ., X~V. 30; XXXIX. 592. WoelffHn H., Xxx. 9. Wohleb JÓz., XXIX. 127. Woilt Jacobus, XXIX. 56. Woj:ciech z Brudzewa, XI. 435. Wojciechowski, I. 2128; III. 369; V. 255. WQj~iech.owski F., VJI. 155, 161, 162, 164--166; VI'I:I. 2U. Wojciechowski Kar., XIII. 151. Wojciechowsmt T., XVI. 286. Wojciechowski Z., XXVII. 166, 175; XXXVIIiI. 300; XXXIX. 594. Wojdyła W., V. 200., 280. Wojewódzki B., XXVI. 150. Wojkowski A., XXXVII. 147, 159. Wojnar Kasper, I. 144. Wojnarowska J., V. 391. Wojniakowski Kaz.o maI. typ. lud., XVI. 267; XXVlU. 169. Wojnicz, I. 1218. WojnowskojjStan., X. 23 5. Wojtarowicz Ludwika, XXXV. 188. Wojtecki A., XXVI. 155. Wojtyga Franc., XXXV. 1'88. Wokroj Franc., XXXIV. 142; XXXVIII.309. Wolan, XX. 117, 153. Wolanowski Igna·cy, VI. 411; IX. 299; XLx.. 36, .w; Xx...x.I. 61. 1 Wolf G., IV. 181; XXI. 2,29. Wolf J" Xi£. 349. Wolff Fr. A., XX. 235. Wolfgang Wesely,' IV. 182. Wolfram z Eschenbach, XV. 184. Wolfsgruber, XILI. 69. Wolhaupter E., XXXIX. 160. Wollner W., VII. 231; Xx. :?i3O. Wolniewicz, VI. 224. Wolnik, I. 181. Wolny Wł., V. 101, 197, 289; VI. 315, 316, 414, 4115;VII. 23'5, 3i38, 339. Wolska M., IV. 107, 118, 235; V. 90, 195; vm, 2318;XXX VI. 40. Wolski Milk. aIch., XXVII. 94. Wolski Włodz." XI. 405, 4017;XII. 174. Wolski Z., ~xxvrl[. 299. Wolter A., p. Voltaire, VI. 415; VUI. 111; XVIII. 97. Wolter E., XXXII.103. Wolters P., XXII. 36. Woltmann, XXIX. 1503. Woltner., XXV. 124. Wołkow T. K., I. 96, 149, 183; II. 6, , 7, 8; VI. 400, <W3; VII. 81, 87; XVII:I. 13,7;XXI. 247. Wołłosowicz S., XXVI:. 142. WołłQ'Wicz I., XXXVII. 155. Wołos'zczuk JÓz., XXIX. 154. 64 Lud - Tom XL Womela Stan., czł. T. L., I. 63. Wondaś A., czł. T. L., V. 200. Woodbridge Wavis, VI. 217. Worbs J. G., II. 115. Wordsworth, VII. 7. Wormacki' Burchard. p. Burchard z WormacjL Worms E., XxXVII. 353, 359. Worobiew E. I., XXXIX. 96, 97. Worringer W., XXX. 8. Wosińsky M., XXXIV. WosIicański-Wabtaria Jan. p. Wołtaria- Woslieanski Jan, Ill. 387. Wotwiński, XIX. 273. Wowk Chwedor, VII. 334. Woynarowski St., czł. T. L., II. 288. Wozaczyńska Antonina, XXXVII. n. 47;Q Wozaczyńska Maria, czł. P. T. L., XXX:VUI. 451. Woźniak, XiXIX. '155. WoźniakowskiiI M.• XXVII. 175. Woźnowski M., XXVI. 155; XXXIII. 15:8. Woźnowski St., czł. T. L., VII. HO; X.470. Wójcicki K. W., I. 20..\ 21, 123, 168, 194, 195; IV. 4B, 49, 57, 93, 157,. 159, 171, 262-2·70, 300, 388, 396; V. 36, 37, 39, 40, 43; VI. 35; VII. 23'3; VIiIoI. 141, 223" 33'1; X. 193, 242, 252, 257, 289, 337, 372, 376, 3092;XI. 210, 300., 404; XlilI. 152, 153, 156, 157, 2164,295, 296 298; XIV. 342; XVI. 40, 45, 50, 51, n, 202, 208, 209; X:VII. 36; XVIII. 99; XIX. 47, 55 m, 59, 61, 63, 145; XX. 198; X:XIII,: 3'1, 174; XXIV. 101; XXV. 49; XXVII. 15, 66, 105.,' U9; XXVIII, 131-133, 137, 140, 142; XXIX. 64, 68-71. 109; XXX. �1010 1011 217, 220, 221; XXXI. 101, 102; XXXII. 94, 100, 1712;XXXIII. 13, 14, 158; XXXV. 69, 74, 76; XXXVI. 210; XXXVII. 145, 146; XXXVIII. 243; XXXIX. 17'3,.329, 1344,383, :ł85, 575,583. Wójcik A, XXXVI. 370, 37:2, 373. Wójcik KeurpruHan p. KeupruHan Wójcik Br., XX'DX. 130, 100, 154; XXXIV.3I03; XXXV. 188. Wójcikowski K. W., XXXVI. 97. Wrczevic, V. 280. Wright A R., XVI. 2184;XXrx. 134, 207; XXX. 96; XXXI. 21. Wr·ona WŁad., czł, T. L., VIII. 336. Wroński Ad., czł. T. L" I. 64; X. 234. Wroński M., czł.T. L., V. 101; VI. 320; VII. 100, 110; IX. 425, 426. Wroża L., XXXIV. 2,97. Wróbel Jan, czł. T. L., DX. 208. Wróbel ZdzisŁaw, XXVLI. 17'5; XXIX. 110; XXXI. 174; XXXV. 1!88. Wróblewski, Wróblewski XX'I. 79. Wróblewski Wróblewski Wujek Jak. ks., III. 200; X. 279; XX 117; XXXIX. 305. Wundt, IX. 291; XI. 283; XVII. 182, 183, 287--288; XX. 216, 217, 243; XXI. 91, 168; XXII. 21; XXX. 11, 12; XXXII. 102, 172; XXXVII. 312. Wurrn M., X. 369. Wutte M., XV. 145. Wuttke, I. 18; V. 3~1;XVII'I. 93-95, 98, 100, 103. Wunsch R., Y.XU. 36. Wiinsche A.., X VI. 32; XXII. 54; 'X~I:II. 32. WurZ'bach Konst., .XXXVnI. 29,1; XXXIX.1'/13. Wybranowski A, XXXIX, 594. WyhliJdal Jan, X. 240. Wyleżyńska Aurelia, XXXVII. 158. Wyrembek Anna, XXXV. 100, 188. Wyrolbek Em., XXVII. 16'2, 165, 167; XXX!. 17'4. Wyrobek P' XXXVLrI. 4511. Wyrostek K., XXXlrI. 158. Wysłouch Ant., VI. 4101. Wysłouch BoI., T. L., I. 64; XXX'VI. 75. Wysb)uch Sew", XXX. 27 1; XXXII'!. 158; XXXIV.303. Wysłouchowa Maria, I. 64; II. 14'1, '3'7'5; IIiI. 89, 95; IV. 116; VII. 100; XI. 103, 110; XV. 137. Wysocki Alf., XXXV. 188. Wyspw.ński Stanisław, XI. ~7; XIII. 165; XXX VII. 158, 159; XXXIX. 592, 604. Wyżyoki Gerald J., n. 21; VII. 148. j czł. T. L., 1. 64. J., czł. T. L., lX. Kaz., X. 126; XIII. T., XXX VIII. 461. 112; 78. 1 Wrz,es'iński Juliusz, czł. T. L., VII. 112. Wrześniowski Ay.gust, ViI. 225. Wrzosek Ad., XXI. 50, 7.8; XXXI. 85; XXXV. 35, 178; XXXVI. 73. Wszak, XX. 236. Wszelaczyński Wł., czł. T. L., I. 64. Wścieklica Wład .. IV. 4102,403, 404. y Yang M., XXXVIII. 394. YShrant Ides, X'XX'III. 13'7. Yule, XXVII. 44. z Z. C., I. 144. Zabagło JÓz., XVI. 224. Zabłocki Fr., XIX. 55; XXXI. 126. zabłocki J., XXXVIII. 462. zabłocki Lada Tad., XlI. 186; X1H. '50, 151, 152, 154., 157; 'XIXI. 147. zabłotny, XXIV. 94. Z<l'borowski M., IX. 298. zaiborski, II. 186, 187; III. 85; IV. 347--3518; VI. 411.6. Zaborski Bogdan, XXV. 144; XXVI. 100; XXVII. 128, 175; XXXV. 183; XXXVII. 225; XXXIX. 252. Z<l'brocki LudWik, .XXXV. 188; XXXV]!. 474. za'ch J., czł. T. L., VII. 238. Zacharia Theod., XV. 144; XVI. 111, 417. zachariewicz I., V. 195; XVII. 1. zacharow A, Vii. 62. zachemski A. inform., XXI. 219; XXIX. 95; XJL"<III. 157. zacher K., pr., IX. 4127. zachorowski, XXXVII. 173. za'czek dr" V. 321. zagórska El., czł. T. L;, VIII. 313.6. Zagórski W~odzmerz, X. 412-.....4i14. Zagrodzki, czł. T. L., I. 224. zahn, XlIiI. l n, laD. ZahO'rski Wład .• XIV. 402; XVI. 347; X!X:V.144. zahradnik I., XXIX. 172; XXXIII. 158; XXXIV. 29'7. zaj.ączkowska Hel., czł. T. L., organ. IX. 207, 208; XI. 99; XiXlXV.13, 98 Zajączkowska M., czł. T. L., organ., VII. 238; VITI. 334, 336, 442. zajączkowska Marcelina" organ., XXXV.13. 'Zajączkowski Ananiasz, XXXIV. 303; XXXV. 188. 64· za·jączkowski Włodzimierz, XXIXVI'I. 338. zajczyk Szymon, XXXI. 174. zakrzewska MilrosŁawa, XXXVIII. 459; XXXIX. 525. zakrzewski A., II. 317,3;IV. 62, 406409; XXXI. 174; XXXVI. 64. zakrzewski S., VIIJI. 4'3'2; XIII. 351; XX. 3Q5, 314; XXXVI. 66; XXXIX. 596.. zakrzewski Z., X'XI. 66; XXII. 157; XXXV. 178. Zaleński J., XXXI. 17'4. zaleski Bohdan, I. 1 95; IV. 41, 235; V. 411;VII. 227; VIII. 209; IX. 31, 291; X. 405; XII. r~l, 198. Zaleski Jul., czł. T. L., XX. 3U. Zaleski K., VI. 4112;XIX. 62. zaleski Stefan, VIII. 196; XlXJIlI. 150. Zaleski Wacław, p. Wacław z Oleską, rx. 2;2{j. zaleskij W. F., IX. 111. Zaleski dr, III. 288 ,300; X:XX:rX. 582. zaleski A, V.200, 2194;VIII. 204. zaleski Bron., XXXVIII. 212. zaleski K., XXIV. 98. Zallinger, XXVIII. 97. Zaloczecky W. R, XXVI. 150. zaŁatuchin, VIlli. 21. załęska H., XXXVI. 394. załęski Witold, VII. 226, 236, 237. załuski.> XIII. 150, 155, 158; XIV. 247. zamarski R., IV. 393. zambrini, XVI. 320. zamenhof L., III. 289; XVIII. 240. Zamorowski H., czł.P.T.L.,XXXVVII. 47'5; XXXVIII. 456. zan Tomasz, IV. 4!2. 256; V. 28; VIII. 209. i �1013 1012 Zanazw Giggi, XIII. 347. zanderew J., ViII. 238. zan'iJbal R•• XXXIV. 2917,303. Zarewicz dr, czl. T. L., XX. 3'18. Zaremba A, XXXlV. 297, 303. Zaremba Jan, A, XX.XI. 140, 150. zaręba WI., XXXIV. 297. Zariezny Mich., XXVII. 36. zarych Miron, XXXV. 188. Zarzy.cki 1., XXVII. 175. zarzycki Wiesław, .xXX. 163. zathey Al .• ofiar., czl. T. L .. I. 268; V.294. zatureckjJ A. P., V. 309; IX. 96. zaucha Jan, czl. T. L., V. 101, 197. zawacki T., VII. 31; XIX. 102. Zawada Paw., XXXIV. 2'69, 297, 303. zawadzka Maria, XXXV. 178. zawadzki Stan., XXVIl. 87. zawadzki Teodor, XXXIX. 330. Zawierucha Ja,cek, XXXV. 189. za wieysk i Jerzy, XXIX. 206, 207. żawilliJński Rom., I. 62, 64; II. 284, 288, 373; IV. 115, 171, 399, 454; V. 4tl, 2'64; V·I. 2:2.3,303, 3'15, 378, 379; VII. 222, 232; VIII. 89, 161, 214; IX. 301; XlI. H2. 202; XIV. 3110;XVI. 22i2,235, 35:1; XVII.80, 127, 251, 2'54; XVIIiI. 136; XI:X. 51, 87; xx;rU. 51, 1M; XXVHI. 6; XXXIV. 297, 300; XXXVI. 46. zawistowicz Kazim., p. ZawistowiczAdamska, Zawistowicz-Kintopfowa, XJXV1. 155; XXVII. 175; XXVIII. 94; XXJcr. 174, 175; XiXXIII. 158, 159; XXXIV. 297, 298; XXXV. 178, 189; XXXVI. 22, 82; XXXIX. 600, 610, 625. Zawisza J. z Kroczow.a, VII. 31; XlII. 346, 347; XXI. 2517. Zawisza Oskar, XXXIV. 303. Ząbiński, XIX 12:2. Ząbkowic, XliX. 111, 116; XXI. 133. Zbinden Hans XXXIX. 502. Zborowski Juliusz, XXI. 31, 60, 71, 75, 203, 204; XXII. 138; XXIII. 153, 155; XXV. 98; XXVII. 175; XXVIII. 106, 214; XXlX.98, 121, 128; XXX. 76, 200, 201; XXXI. 65, 145, 15il, 175; XXXIII. 159; XXXIV. 2.98,303; XXXV. 41, 42, 48, 178, 189; XXXVI. 82, 399, 403; XXXVII. 288, 458, 475; XXXVIII. 4'40. Zborowski M., IX. 00. Zbrożek Aleks., XII. 100; XiXl. 147. Zbyl'iitowski Andrzej, XIX. 102; XX. 38, 54, 55, 91, IZB, 139, 142, 143; 151; XXXIX. 309. Zbylitowski Piotr, XIX 102; XX. 38--411,11'3,128, 132, 13'9, 151, 177; XXVIII. Ul. Zdziarski Stanisław, II. 263; IV. 173, 236, 274; V. 45,-00, 12l, 190, 195, 196, 233, 2710,27'5" 287, 305, 309, 373, 377; VI. 3, 97·, 200.. 201, 311, 313, 314, 3119,37'5" 398, 401, 413, 414; VIiI. 100, 102, 110, 21&.,230'237, 33'8; VIII. 95, 99, .Ill.. 161, 200, 208, 209, 213., 214, 221, 330, 385, 4!2i7,432, 43'6".<M4; rx. 97, 100-10'3, 110, 198, 200., 207, 299, 300, 302, 3,06, 3U,. 3118,415, 417, 423, 425--4Z8; X. 110, 1140-118, 1261 2'28, 229, 234, 2,39, 352, 363, 364, 379, <122, 4'69; XI. 93, Ill, 432; XlI. 142, 175,; 268; XV. 44, lJ1, 248; XVI. 2'2, 24'8; XVIU. 123; XXVII. 179; XX.XVI. 53, 403. Zdziebłowski, nakładca, III. 156. Zed1er, XXI. 2'32. Zedzianowski Jęd., astro!., XXVII. 87. Zeeland dr, XVIII. 86. Zeiss'berg, IX. 146, 347; XVIII. 130. Zejszner Ludwik, I. 17, 194; II. 219, 262, 265; VI. 367, 372; V. 122; VI. 262, 265; IV. 367, 372; V. 122; VI. 76, 149. ZelenLn Dym., XVrIl1. 136; XXV. 123-125; XXVI. 97, 98; XXVII. 141; XXVIII. 240; XXIX. 108; XXX. 213; XXXIII. 28, 159; XXXIV. 89, 112" 114, 258; !XXXVIII. 351, 354, 378; XXXIX. 3,7,60. Zełga B., XXXIV. 265, 266. Zemrich, XIII. 69. Zenobius, XVI. 321. Zenze informat., I. 56. Zeumer J., XXV. 11-13. Zeuss, XXXIV. 48. ZiarkiewiJc.z W.. cz!. T. L., III. 285, 290. Ziarnko I., XXXVII. 304-306; XXXVIII. 2418,249, 264. Ztbrt Cenek, I. 191, 223; II. 33, 36" .200; ITI.. 95, 191; V. 100, 191, 1,92, 378; X. 462; XII. 27,6;XIII. 18-20, 87---89, 93; XIV. 221, 222; XVI. 230; XVII. 19., 23, 27, 3-7; XX. 116, 175, 183, 203, 204, 206; XXVI. 109, 110, 150; XXVIII. 152, 15'5; 156; XXVIII. 100. Zkhy K, XXVII. 200. Ziegler, I. 145. Zieleniewski, I. 123. Zielińska E., XXXV. 13. Zieliński E., XXVI. 150. ZieN,ński G •. IV. 257; V'IiI. 94; VI'll. 88, 2:19. Zieliilski K., XX.. 298; XXVI. 150. Zieliński L., XXXIX. 500. ZieHński O., XVII. lOa.. Zieliński R., czł. T. L., V. 290-292. 296; VI. 318, 411. Zieliński Tad., XV. 21; XXII. 147, 148, 159; XXXI. 175; XXXIV. 277. Zielonka Bonifacy, XXXVIII. 462. Ziemba J. S., I. 64; VI. 27; VII. 34, 96. Ziembicki Witold, XXXV. 1811. ZiemkiewiJcz R., XXVI. 125. Ziemiwwicz, XXXIX. 582. Ziemnowicz Mieczysław, czl. P.T.L., XXXVII. 475; XXXVIII. 453, 457. XXXIX. 529. Zienkiewicz Flora, XXVIII. 1. Zienkiewicz Roman, ViI. 416; XU. 186; XV. 46; XXI. 147. Zierhoffer A, XXII. 162. Zięba Jan, cz!. T. L., VII. 112. Ziębowicz Z., XXXIV. 266. ~lilmann Fr., XXI. 172. Ziłynskyj, XXXVII. 160, 164, 165. 173. Zimmer, VII. 207; XXXII. 104, 105, 153.,172. Zimmerowa N., II. 373; VII. 222. Z'imorowicz Szym .. IV. 37, 42; IX. 136, 137, l4'1, 2:22.;327, 3'30; X. 205; XI])II.54; XXIV. 95. Zingerle Oswald V., XII. 3'39; XV. 145; XVI. 19. Zink L., XXXV. 195. Zi!nkiewicz Włodz., XXXV. 179. Ziółkowska Wanda in£.. XXXV. 10. Ziółkowski Wiktor, pseud. Kot Julian, XXXVI. 82, 3,92. Zirkler Alb., XXIX. 127. Złotnik Iszaje, XXXIII. 159. Złoza Jan, VII. 225. Zmorski Rom"j I.. 168; IX. 31, 293; X. 332, 405. Znamierowska-Priifferowa Maria, p, Priifferowa-Znamierowska M., XXIX. 126; XXX. 270-272; XXXI. 1, 6, 10, ·175; XXXII. 21; XXXIII. 159; XXXIV. 156. 266, 303; XXXV. 179, 189; XXXVI. 373; XXXVI1.455, 465, 4740-478; �1015 1014 XXXVIII. 336, &'l8, 34(), 432, 437, 4>39, 450-452, 462; XXXIX. 455. ~. . Znaniecki F., XXXVEl. 40; XXXVIII. 336. Zniński Zenon, XXVI. 125. Zoch Stan., V. 300. Zoder Rajm., XV. 144. Zograf, IV. 68, 77 Zoller I., XXV. 134. Zołotarew A. M., XXXIX, 3, 71, 94. Zołotn:ik:kij, VII. SS. Zontak Wlad., ezł. T. L .., I. 96. Zautek Adolf, czł. T. L., X. 2135,237. Zollner, XXXIX.572. Zubaty J. prof., VIII. 91; IX. 198, 199; XXIX. 197. Zuber, XXII. 162. Zak6wna Mira, XXXIII. 159. Zardecki B., czł. T. L., IX. 112. Zarnowski J., XXVI. 155. ~bikowski Ant..~ XXXlII. 159. Zdanko T. A, XXXIX. 422. Zdanow A, XXXVl'II. 343; XXXIX. ~16. . Zubrzycki Jan Sas, XXVrL. 175; XXVIII. 132; XX.IX. 55. Zubrzycki Michał; VI. 186; VII. 335. Zwierzycki J., XXVI. 142. Zwinger Józef, I. 64. Zwolakiewi!cz H" XXV1II, 175; XXXI. 175; XXXIII. 157; XXXVII. 475. Zwongow A, IV. 156. Zyblikiewicz Józef, XXXIII. 126. Zych Franc., czł. T. L., lU. 285, 200; IV. 218, 342, '34l6;V. 99, 197, 2f75, Zygmunt !'III, król, III. 252; XXXIX. 358. Zygmunt August, III. 112, 114; VII. U5; XIX. ~9, 127, 129; XXVI. 70; lXXVII. 104, 113; XXIX. 58. Zygmunt Stary, Ul. 2.63', 266. Żernicki Emi!lian Szeliga, XXVII. 123. Zeromski Stefan, XIII. 55; XV. 201; XV'I. 258; XXXVIT. 29. Żganec V", XXXVII. 437. Zirmunskij W. M., XXXNII. 315; XXXIX. 51. Zebrowski Sl1częsny, XXVII. 719,817. Zmigrodzki Michał, I. 36, 92, 144, 190, 191; n. 176,321; IV. 2.60,3.98; Zegiestowski K, czł. T. L., VII. V. 3,6, 252; VI. 222, 3,06, 384; VII. 112. 89, 286, 3Q2; IX. 3'10.. 420; XIV. Zeg1llcki, I. 20. 185>---187,191; XV. 9, 19; XVIII.. Zegocki Krzysztof ofiar., III. 191. 225; XX. 1'97, 198; XX VII. 153; Zegota Pauli, p. Pauli Zegota, III. X!X;VfII. 96; XXXVIII. 218. 190; XlI. 298; XXXI. 66, 80; Zołna-Manugiewicz p. ManugiewiczXiXJXIVI.38; XXXIX. 582. Zołna J., XXXVI. 82. Zelichowski, . II . .20. Zółtaszek J., XXVII. 175. Zeleński Boy Tad., XXIV. 102; Zółtowska Halina, XXXIV. 298, 303. XXXVIII. 285. Zukowski O. M., IV. 100; V. 185. Zełechiwskyj, XXXIII. 27, 29. Zukowskij I., V. 21, 2B, 30, 31, 34; Zemela Demko, infOTm., II. 157. XXXIX. 2,52. Zera, XXXI. 124, 126. Zuławski J., XXXVIII. 285, 286. Zuławslq W., x.xxVII. 469. Zuławski Z., XXX\7lIlI. 285.• 286. Zunkowicz, XXIV. 81. Zupanic N., XXI. 240-242; xxn. 144, 145; XXXVII. 4126,346. Zurawski K, XXXV. 30; XXXVI,I. 410. Zurek J .., XXXV,I. 377. Zurowski JÓz., XXI. 65, 66, 70, 75, 252; X,\X.II. 157; XXIII. 137. Zurowski K, XXXIV. 266. Zyranik Bogdan, XXXII. 82; XXXIV. 303; XXXV. 179. Zywirska M., XXXVIII. 451. �1017 - INDEKS AUTORÓW "LUDU" Z ZEST AWIENIEM BIBLIOGRAFICZNYM - A recenzja, zawistowicz-Kintopfowa K"I Zawarcie małżeństwa prze~ kupno w polskich . obrzędach weselnych ze szczególnym uwzględnieniem roli orszaku pana młodego. Kraków 19129,Prace Komisj1i etnograficznej Nr 10. Lud XlX,vr:II., s. 94-98. AHerhand M.r Przysięga kobiety ciężarnej u Żydów. Lud IV., s. 180-184. - zapiski ludoznawcze z życia Żydów. (Wiara w znaczenie imion). Abraham Wi" Lud V., 23&--238. s. 50-52, 131-133, ALme Wanda, Święto "lata" w Skandynawii. Lud XXVI. 73-76. - recenzja, BoUnder G., N'iezwykłe ludy środkowej Europy. Stokhoilm 1928. Lud XJX,vII'I. 249-250. Auerbach W., recenzja, Danzel Th. W., Kultur und Religion des primiti'Ven Menschen. Stuttgart 1924. Lud x:x:rII.~ s. 177-178: AureHy Kazimierz, Powracanie zmarłych. Lud X, s. 44!8. - - - B. J., Siede)lldziesięciolecie prof. Wł. Demetrykiewicza. Lud XXIX. s. 193. B. J. K. z Gniezna, Wzm1lanki o zabobonach w książce ks. Marcina Krajewskiego "Nabożeństwo parafialne" z 1800 r. Lud XI, s. 63-66. - Używanie cymbałów w muzyce i piosntn< białoruskich na dwo. rach polskich w 17:~0r. Lud Xl, s. 181-182. . - Odczynianie uroków w 17:92 r. Lud XlI, s. 182. - Sobótki w mieście Wałczu w XVII wieku. Lud Xil, s. 183. - Wzmianka o "Monumenta historica dioceseos Vladislaviensis". Lud XI, s. 1'84. - "Latawiec" w XVII wieku. X:I, s. 402-405. B .braj z Lipnicy, Lud X, s. 448. Konie w dzień Lud X, s. 450. Bachmann - - Jan, Św. Szymon legenda. - Lud św. A. (Bachman Szczepana. A.), Biblio- grafia Ludoznawcza za rok 192'5. Lud XXV, s. 140--144. Bibliografia Ludoznawcza za lata 1925-1927. - Lud XlXVI.. s. 140. - Bibliografia Ludoznawcza za lata 1925-1928. Lud XJXrv;LI,s. 161203. Bibliografia Ludoznawcza za rok 1929. Lud X1XlX.163~175. Bibliografia Ludoznawcza za r·ok 1930. Lud XIXOCIII. 1417-159. Bibliografia Ludoznawcza za la ta 19311-1932. LudXiX~IV. 291-303. BubJ.iografia Ludoznawcza za lata 193J--..1934. Lud XJXJXV.172"-189. II zjazd Słowiańskich Geografów i Etnografów w Polsce w r. 1927. Lud XJXVI. 126. I Międzynar. Kongres sztuki ludowej w r. 192,8.Lud XJX'VliI.198. recenzja, Halberlandń M., EinfUhrung in die Volkskunde. Wie_ deń 1924. Volkstilmliche Biicherei. Herausgegeben vom Verein fUr Volkskunde in W]en. l Band. Lud XJXlIII, s. 1~172. recenzja, Chętnik A., Kurpie. Biblioteczka geograficzna "Orbis" seria HI, t. 4. K,raków 1924. Lud 'XJXiUI, s. 172-17(3recenzja. Ethnologischer Anzeiger, Jahresbrbliographie und Berkht tiber die volkerkundliche Literatur. t. I, z. l i 2. Stuttgart 1006. Lud X1XlV,s. 126---'128. recenzja, Bastrzykowski Aleksander, Monogra,fia historyczna parafii' Jankowilce Kościelne Sandomierskie. Nakładem autora. Warszawa 1927. Lud .XXV, s. 13'5. recenzja, Stojanowski Karol, Rasowe podstawy eugeniki. Nakładem Księgarni M. Areta. Poznań 1927. Lud xxv, s. 135-6. recenzja, Udziela Seweryn, Z podań i dziejów Ziemi bieckiej. Nakładem Księgarni geograficz- nej "Orbis", Kraków 1926. Lud XXVI, s. 89. - recenzja, Seweryn Tadeusz, Chrystusie frasobliwym. Nakładem Księgarni "Orbis". Kraków 1926. Lud XlXVI, s. 8!J.---.90. - recenzja, Rogowski Jan, Mazurzy Pruscy. Wydawnictwo zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Lwów - Warszawa - Kraków 192u. Lud XXVI, s. 90. - recenzja, Persowski Fr., Osady na prawie ruskiem, p:J'lskiem, niemieckiem i wołoskiem w ziemi lwowskiej. Studium z dziejów osadnictwa. Lwów 1927. Lud XXVI, s. 101. - recenzja, Bystroń J. S., B~bliografia etnografii polskiej I. Biblioteka "Ludu Słowiańskiego" nr 1. Kraków 1929. Lud XXIX, s. 120-121. _ recenzja, Materiały do monografii przemysłu i sztuki ludowej w Polsce. Warszawa H~30. Lud .xXIX, s. 153~154. Badura Wincenty, Naśladowanie gł,osu zwierząt. Lud VnI, s. 393- ° 394. Husów, wieś powiatu łańcuckiego, zarys etnograficzny. Lud IX,. s. 1-18, 113--123, 268--280, 360 . -368; X. s. 31. - Życzenie zdrowia przy napoju. Lud L}G,s. 89. _ Dni feralne. Lud I'X. s. 89. _ Łamanie się opłatkiem. Lud rx, s. 89. - Błogosławienie wina w dzień św. Jana Ewang. Lud LX, s .90. - "Czterdzieści i cztery". Lud I:X, s.90. - Pisanki. Lud LX, s. 189. _ �1018 - Dyngus. Lud IX, s. '100. Jasełka. Lud IX, s. 189. CelLbat księży. Lud IX', s. 190. Błogosławienie ziół w dzień Wniebowzięcia NMP. Lud IX. s. 295. - Błogosławienie owsa w święto św. Szczepana Męczennika. Lud LX, s. 294. - Potrójna procesya w czasie rezurekcyi. Lud IX, s. 2195. - Świteź. Lud EX, s. 2195. - Kola{:ya. Lud IX, s. 296. - Wiejscy lekarze. Lud lXI s. 296. - Leczenie wścieklizny. Lud' IX. s. 296, 4i09. - Chleb św. Agaty. Lud IX, s. 410. - W Śródpoście. Lud IX, s. 410. - Obchody i strojenie grobów wielkopiątkowych. Lud IX, s. 410. - recenzja, Udziela St., Topograficzno-etnograficzny opis wsi polskich w Galicji. Lud IX, s. 197. - recenzja, Saloni A., Lud łańcucki. Lud IX) s. 200. - recenzja, Udziela M., Z ludowej weterynaryi w Bośni. Lud IX, s. 417. - recenzja, Kondelka Flori.an, Lidove le~eni dobytku. Lud IX, s. 4,18. - recenzja. Baruch Maksymilian, PaJbianice, Rzgów i wsie okoliczne. Lud IX, s. 419. - recenzja, Młynek L., "Konik", "Turoń", "Mi.ś") "Koza", "Bokkus". Lud iiX', s. 42;3. Barowa Irena, Bibliografia etnografii polskiej za rok 1947. Lud XX'XVIII, s. ~83-609. Batowski Henryk, Siedemdziesięciolecie Prof. Macieja Murki, Lud XXX, s. 263-,2,65. 1019 - Sześćdziesięciolecie Prof. Franciszka Hesicia. Lud XXX, s. 265 - recenzja, Miczan Vladimir, Obrazky z Horni a Dolni Lużice. Lud XXV, s. 108. - recenzja, Kuba Ludwik, Czteni o Luźici. Lud. XXV, s. 105. Bąk Stani~ław, Chata wiejska w okolicy Tarnobrzegu. Lud XXIX, s. 1~54. Biedrzycki Stefan, Kijanki. Lud XVIII, s. 115--121. Bieleś J., Zwyczaj chodzenia "po Grzegorzu" w Jordanowie i oko'licy. Lud X, s. 93. Blumówna Helena, recenzja, Seweryn Taideusz, Sztuka ludowa w Polsce - Malarstwo - rzeźbagrafika. Lud XXXVIII, s. 3'31. Błachut Augustyn, Zwyczaje dawniej'sze w Kamieniu powiat krakowski. Lud Xl, s. 196. 92. - Uroczystość poświęcenia pól w Kamieniu. Lud XiI, s. 196. Bogatyński Władysław, Nowotarszczyzna. Lud XV'III, s. 58--78. Bojko Jakób, Starodawna modlitwa wie{:zorna. Lud IX, s. 88. - Nie zginęŁo "czędo". Lud IX, s. 88 Brajerski Tadeusz, recenzja, Diamond Jennes, Canada's Indian problems. Lud XXXVII, s. 367310m. Breżgo Bolesław, Zwierzęta w wierzeniach Białorusinów guberni smoleńskiej. Lud XXV, s. 52-60. Bruchnalski Wilhelm, Dyabeł w Okszy 1649 roku. Lud VII, s. 146-150. - Pióro jako ozdoba wojaków i junaków i tzw. prośba o pióro. Lud Xl, s. 225--242. - Emilia Platerówna jako folklorystka. Lud XlI1 s. 183-186. - Z "Pamiętnika" M. Marksa, Witebszczanina. Lud XXI, s. 136153. - Jeden z niezapisanych przesądów myśliwskich ,i rybackich. Lud XXIV, s. 41-43. BrUckner Aleksander, Starożytności słowiańskie. Lud XXIV, s. 81-184. - i Matusiak S., recenzja. Berneker Erich, Slavisches ethymologisches WorteI1buch. Lud XV, s. 150, 362----264. recenzja, Czasopismo "Rocznik slawistyczny", tom I-II. Lud XV, s. 3m-----362. - recenzja, W sprawie rocznika slawistycznego. Lud XV, s. 361362. - recenzja, Rozprawy Akademii Umiejętności Wydz. BioI. t. 46. Lud XVI, s. 215. ,.. recenzja, Dąbkowski - - - - - P.rzemysław, Prawo prywatne polskie. Lud XVI, s. 216. recen2Jja, Rhamm K., Ethnographische Beitrage zur germanischslavischen Altertumskunde, II. 2. Lud XVII, s. 178. recenzja, KUnger W., Ziwo1moje w anti{:znom sowremiennom sUjewierii. Lud ~VII, s. 181. recenzja, Seefried-Gulgowski Ernst, Von einem unibekannten Volke in Deutschland. Lud XVII, s. 184. recen~a, Niederle Lubor, Slovanske Starozitnosti. Dil Kulturni. Lud XVIII, s. 223. recenzja., Szelągowski Adam, Wici i topory. Lud X.X, s. 157. - recenzja, Ciszewski Stanislaw, Prace etnologiczne t. 1. Lud ,X!XJ:U,s. 163-166. - recenzja, Moszyński Kazimierz, Kultura' ludowa Słowian., część I. Kultur.a materialna. Lud XOOX, s. 213-216. recenzja, Bystroń J. St., Przysłowia polskie. Lud XXXII, s. 174. recenzja, Fischer A., Etnografia słowiańska. III. Lud XJXfX'II, s. 177. Bryk Jan, Scytyjski kurhan w Kaczanów{:e. Lud XiXiX, s. 187-202. Brynerówna Halina, Pieśni łódzkich pracownic, z tekstami, Lud OCX:X;UI, s. 38-.....64. Brzega Wojciech, Materyały do poznania górali tatrzańskich. Lud ,X,VI" s. 62, 191, 294, 3192. - Materyały do poznania górali tatrzańskich. IV. Symcio Tatar. Lud XVII, s. 97-100. Bujak Franciszek, Przyczynek do kwes,tii "Lachów": i "GÓral'i". Lud VIII, s. 161-168. - Materyały historycz:ne. Lud X, s. 8'7-32'8. - "Odpowiedź" czyli "wrażda" u ludu w XVII w. Lud XI, 179-184. - Dwa świadectwa o zmuszaniu woźny{:h do zjadania pozwów. Lud XII, s. 82-84. - Śledzenie złoczyńców za pomocą czarów. Lud XVI, s. 54-56. - Przesuszanie się pieniędzy. Lud ,x,V'I, s. 516--58. - sty,pa doroczna, Lud XVI, s. 5859. - Kołtun. Lud XVI, s. 59. - Dwa bóstwa prusko-litewskie "Kurche" "Okopirnus". Lud XXU, s. 1-12. �1020 1021 - Wymuszanie urodzaju na drzewach owocowych. Lud XVIU, s. 92-111. - Okręcanie się obrzędowe. Lud XiXI, s. 93-96. - Czarność obcych. LudXX,I, s. 1719-182. - Pieśń o dziewczynie i prze.woźniku. Lud XlXn, s. 63-71. - Obcy jako ludożercy. Lud XlXII, s. 138--J.40. - Międzynarodowy Zjazd historyków religii. Lud XXII, s. 15&-160. - Wpływy pieśni szlacheckich w poezji ludowej. Lud XXIII, s. 112 -126. - List do RedakcJi "Lud" we Lwo_ wie. Lud XXIII, s. 187-188. - Kilkanaście. przyslowi. Lud XX,IV, s. 93-103. - Pieśń o spo'tkaniu się rodzeństwa (z tekstami). Lud XX.XJliI,s. 40--47 - O psie, kfórego uczono mówić. Lud IXXX'I'I, s. 48--50. -- recenzja, Barthel de Weydenthal Maria, Uroczne oczy. Lud XXI, s. 16'1-162. - recenzja, Fischer A,. Nazwiska polskie. Lud XXV, s. 13~138. Edward, Pamięci wybitnego etnologa polskiego prof. dr Stanisława Poniatowskiego. Lud XXXVI, s. 19-32. - Wykaz ważniejszych prac etnograficznych Sto Poniatowskiego. Lud XXXVI, s. 28~29. - Sprawozdanie z roczników "Annales lateranensi" za lata 1939~ 1946. Lud XXXVII, s. 357-'360. - recenzja, Gąsiorowski S. J., Le probleme de la classification ergologique et la relation de Fart a la culture materielle. Lud XXXJIV, s. 27,3.-279. - recenzja, Wilh. Miihlmann; Methodik der VOlkerkunde. Lud XXXVI, s. 34&-368. - recenzja, Hiroa Te Rangi - Buch P. H., An Introduction to Polynesian Anthropology. Lud 'XXXV.Il, s. 376-380. - recenzja, Schmidt Wilhelm. Rassen und V,(jlker in Vorgeschichte und Geschichte des Abendlandes. Lud XXXVIII, s. 365. Bystroń Jan, Gaiczek śląski. Lud X,VI, s. 98. Bulanda c C. Stefan, Nazwy topog'raficme. Lud :XiI, s. 190--.192. Cercha Stanislaw, Dzwonki gliniane i siekierki drewniane z kiermaszów krakowskich. Lud II, s. 217 --1220. Ch., Materiały do etnografii Żydów polskich. Lud IV; s. 436. Ch. A., p. Chybiński Adolf, Ottokar Hostinsky, nekrolog. Lud XVI, s. 116. Z lecznictwa ludowego w Łowickim. Lud X.X.XIII, s. 80-82. Chodzidlo Teofil, Mieszkanie u Jakutów. (8 jednobarwnych rycin). Lud XX XVII, s. 97-126. - Etnografia i etnologia w SZJWajChmieLińska Aniela, carii w latach 193~1947. Lud XXXVIII, s. 464. Cholewa M. Cz., Stroje ludowe Ziemi Sądeckiej. Rozwój stroju lu- dowego i jego zasięgi terytorialne Lud, XXX VI, s. 2'56--17'8. Chorowiczowa Anna, Problemy i me_ tody badań nad pieśnią ludową. Lud XXI, s. 16~178. Chybiński Adolf, O metodach zbierania i porządkowania melodii ludowych. Cz. I z 2 tablicami .Lud XIII, s. 111-,201. - Etnografia muzyoU1a na III międzynarodowym kongresie muzycznym w Wiedniu. Lud XVI. s. 160-178. - O organizację pracy nad melodiami ludowymi. Lud XXI. s. 29-39. - recenzja. O. Hostinsky, Ceskii svetskii pisen lidova. Lud XIII, s. 261. Chrzanowska Paulina, Muzeum w Tarnowie. Lud .xxxtr.X:, s. 444. Ciechanowska E., Pieśni ludowe ze wsi Wierzbicy w pow. miechowskim, gub. kieleckiej. Lud 'X. s. 7·5. Cieplik Józef, Boże Narodzenie w Rabce i w okolicy w powiecie myślenickim. LuCI X, s. 280. Ciolek Gerard, Wpływ środowiska geo.graficznego na formy osadnictwa i budownictwa wiejskiego w Polsce Lud XXXIX, s. 2213--252. Cislo R., Pochodzenie głazu na szczycie Jaworzyny. Lud VII, s. 22{). Ciszewski StanisŁaw, O atałykacie. Lud VII, s. 54-65., 150-168. - Grób królowej polskiej na cmentarzu żydowskim w Pradze Czeskiej. Lud VII, s. 91. - Czaszki ludzkie z kłódkami. Lud XVII, s. 19-30. - - - Anonimowa zapiska etnograficzna o góralach beskidowych z r. 1786. Lud X.VII. s. 125. W sprawie spuścizny naukowej po J. Lampie. Lud XVII, s. 128. Coby robił chłop, gdyby został królem. Lud XVII, s. 13'3. "Polski most". Lud XVII, s. 135. Przyczynek do słownika gwary mazowieckiej. Lud XVII; s. 161. Trepanowanie i skrobanie w celach leczniczych czaszek na Kaukazie. Lud XVI,I, s. 242~250. Samur. Lud xvn, s. 259. 270. "Sin po grijehu". Lud XVII, s. 261. Do bulli gnieźnieńskiej. Lud .xVIII, s. 112-114. Masło maślane. Lud XVIII, s. 138-140. Anonimowa zapiska o Górnoślązakach z 1783 r. Lud XXXIII, s. 112-117. Czaja Sta.nislaw, Wiara u ludu. Lud - iX, s. 434. Szopka krakowska. Lud XI, s. 17.,-5Q, 130~163. Święty Stanisław Szczepano'Wski. _ Lud XI, s. 83, 198, 317. Pierwszy grzmot. Lud XI _ 199, 317, 318. Krcek Fr. i K. C., Maj, gaik, Lud _ - - s. 84, XI, S, M, 199, 3UI, 319. zapusty. Lud XlI, s. 36-56, 122137. recenzja, D'Humiac L. Michaud, Wielkie legendy ludzkości. Lud X, s. 3164. recenzja, Henryk d'Almera5', Małżeństwo u różnych narodów. Warszawa 1004 r. Lud XI, s. 220------.224. �102> 1022 - "Ognisko" 190213. Lud X, s. 222, 3139. - recenzja, "Ognisko'.... Warszawa 1903/4 r. Lud XI, s. 428. CzapHcka M. A., recenzja, Myres J. L., B. F. Marreco i inni, Notes and Queries on Anthropology. Lud XiVHI\ s. 231. Czarnocki Napoleon, Betlejak (szopka). Lud X1XVI, s. 66-69. Czekanowski Jan, Antropologia, etnologia, prehistoria. Lud XXI, s. 3-16. - Jindrich Matiegka. Lud XXI. s. 97-102. - W sprawie artykułu P. Kazimierza Stołyhwy: W sprawie metod prof. Jana Czekanowskiego oraz recenzji j€go z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt.: "Podłoże rasowe kultur zasadniczych. Lud XXIV. 46--49. - - - - - Metoda analizy typów antropolo_ gicznych p. Kazimierza Stołyhwy w świetle kryterium niezależności. Lud XXIV, s. 49-74. Sprawozdanie z działalności naukowej zakładu AntropologicznoEtnograficznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie za rok szkolny 1'92M5.Lud ~:XIV, s. 190 ~193. W odpowiedzi p. K. Stołyhwie i Dr st. Poniatowskiemu. Lud 'XXIV. s. 22S-2e8. Na marginesie recenzji p. Moszyńskiego o książce: "Wstęp do historii Słowian". Lud XXVII. s.41-56. Z działalności zakładu Antropologicznol..etnologicznego U. J. K. - we Lwowie 1914/1928.Lud XXVII, s. 183. - Półwiecze "Towarzystwa Ludoznawczego". Lud xDcXVI, s. 33-88. - recenzja, Spitzer- Willerowa Olga, Przyczynek do badań antropologicznych dziewczynek krakowskich. Lud XIX!, s. 67-69. - - - recenzja, Niederle L., Pocathy karpatske Rusi. Lud XXI, s. 160. recenzja, Lukasova L., Vliv vślky na tiHesny vyvoj prazkych ucnu. Lud XXII, s. 164. recenzja, Suk V", Prispevky k anthtropologii podkarpatskych Huculu. Lud XXI, s. 246- 248. recenzja, Poniatowski S., Podłoże rasowe kultur zasadniczych. Lud XX:III, s. 118-181. - recenzja" Wincenty styś: "Drogi postępu gospodarczego wsi". studium szczegółowe na przykładzie zbiorowości próbnej wsi Husowa. Lud XXXVIII, s. 30~113'. Czerkawski Włodzimierz, Ludność Galicj1i wschodniej według wyznania i narodowości 1000 r. Lud DX, s. 190. Czortkower S., recenzja, Rocznik Tatarski, I. Lud XXXI, s. 155-157. Czubryński Antoni, Podania domu "Krzysztofory" na rynku krakow_ skim. Lud XXIX .. s. 99. Czyżewicz Stanisław, Trzy formuły - zamawiania. Do wierzeń s. 184. Lud VIII, s. 86. ludowych. Lud IX, zabawa we wójta w Sterkowcu. Lud XI, s. 72. Wiązanka wierzeń i przesądów ludu z okolic Buczkowo-Okulic, tudzież Mokrzysk - Bucza. Lud XIII, s. 324-330. Cwikowski Jan, Stroje ludowe w pa_ rafii Łącko w powiecie Nowo- sądeckim. Lud XI, s. 5~2. D • D. J., p. Dembińska Jadwiga, cenzja, Whiting Biskop Carl, Beginnings of Civilization in stern Asia. Lud XXXVII. s. -365. - recenzja, Hrdlicka reThe Ea362 Ales, The Es- kimochild. Lud XXXVII, s. 3653,67. - recenzja, Densmore Frances, The Study of Indian Music. Lud XXXVII. s. 37'2<-.375. - recenzja, Mebraux Alfred, Easter Island. Lud XXXVII. s. 380-386. - recenzja, Krieger Herbert W., Peoples of the PhiUipines. Lud XXXVII, s. 386- 393. D. M., recenzja, Witort Jan, Prawo pierwotne. Warszawa 1899. Nakl. Redakcji "Głosu". Lud V, s. 185189. D. T., p. Detimat Tadeusz. Indeks nazwisk, miejscowości, rzeczowy. Lud XXXVI. s. 471-493. - Wyciąg ze sprawozdania. z konferencji naukowej P. T'. L. w sprawie Polskiego Atlasu Etnograficznego. Lud XXXVII. s. 476 --481. - Wyciąg z protokołu z XXIII Walnego Zgromadzenia P. T. L. Lud XXXVIII, s. 451 Dąbrowski Stanisław, Czapka i kapelusz w Lubelskim. Lud XXVIII, s. 167-185. - Wystawa regionalna w Piotrkowie. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach. Wesele piotrkowskie. Lud XXIX, s. 187. Dąbrowski Tadeusz, Z dziejów poezji ludowej, I. Lud XVI, s. 337346. Delimat Tadeusz, Sprawozdanie z XXI Walnego Zebrania T. L. Lud XfXiXVI, S.. 413--417. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii i Etnologii Uniwersytetu im. M. C.-Skłodowskiej w Lublinie, za rok akad. 1946/47. Lud X:X1XVII,s. 4i48--450. - Muzeum Morskie w Szczecinie. Lud JCXlX'IX.s. 461---46'7. - recenzja, KutrzE!bianka Anna, Etnografia polskich grup ludnościowych na zachodzie (Prusy i Kaszuby). Lud XJXIX'VI,s. 379381 Dekowski Piotr J., Muzeum Regionalne w Tomaszowie Mazowieckim. Lud XJXlXVI,s. 4'00-401. Dembińska J., recenzja, Chamblis Ch. E., The Botany and History of Zizania Aquatica L. Lud XIXJXVUr, s. 405. - recenzja, Kennedy Raymond, Contour of Culture in Indonesia. Lud XJXJXVIII, s. 409. - recenzja, Deignan H. G., Siam Land of free Men. Lud XXXVIII, s. 412. �1025 i024 Dobrjański Kalist71at, w Samborskiem. s. 117-126. Humor i dowcip w Polsce X VI wieku. Lud }CI, s. 1-16, 113-129. .- Ludność w Soootce Kochanowskiego. Lud XI, s. 292-305. Domagalska Maria, Chrzestnik. Lud 'X, s. 94. Drozd F. A., Zagadka o św. Stanisławie Biskupie. Lud XiIII: s. 36-38. Drzażdżyński Stanislaw, Słowiańskie nazwy rniej:scowości na Śląsku pruskim. Lud XIX, s. 1~30. - recenzja, Hefftner P., Ursprung der Ortsnamen im Stadt- und Landkreise Breslau. Lud XVII. s. lS5. Dybowski Benedykt, Komety meteory, areolity. Lud XV, s. 290294. - recenzja.: Radli;ński J. M., Przeszłość w teraźniejszości, tom I. Lud YIU, s. 95-98. Znachorstwo Lud XXXIII, Dobrzycki - Bractwo kawalerskie im. Św. Mikołaja w Starym Samborze. Lud XXXHI, s. 126-136. Dobrowolska Agnieszka, recenzja, Seweryn T. i Stryjeńska T., Polish Peasants Costumes. Lud XXXVII, s. 348-349. A., Lud hrubieszowski. Lud I, s. 157-1{)7, 207-218, 244- Dobrowolski 256 Kazimierz, Seweryn Udziela, jako badacz kultury spo- Dobrowolski łecznej ludu mało'polskięgo. XXXV, s . .20-28. Lud - Zderzenie kultur. Streszczenie. Lud XXXIX. s. 102-109. Dobrzycka Eleonora, Maj. Lud XI, s. 67. Stanislaw, E E. St., Najdawniej1sze ślady złodziejskiej s. 257. Józef, Wę.gierskie melodie w naszej pieśni ludowej. Lud XIV, s. 326-32'9. Erich Robert W., recenzja, Nowe kierunki antropologii kulturalnej.: archeologiii i antropologii fizycznej. Lud xxxvm, s. 381. Estreicher Stanislaw, Wypraszanie od kary śmierci w obyczaju naszego ludu. Lud X.. s. 241. - Do Mstoryi drzewka Bożego Narodzenia. Lud XI, s. 69. gwary Ekkert w Polsce. Lud XIII, Cezaria, Święta Cecylia. (Przyczynek do genezy apokrY'fów). Lud XXI, s. 103-124. Materiał naukowy ,i przedmiot etnologii. Lud XXII, s. 26-32. Ehrenkreutz - Ludwik, Kronika etnologiczna (ś. p. Paweł Vinogradoff). Lud XXIV, s. 189--190, Ehrlich J F f. p. Fischer Adam. recenzja, Vlachović S. M. Lużicki Srbi i njichova domovina. Lud XXIX, s. 132. - recenzja, Jodkowski ludowy J., Przemysł w pow. sokólskim. Lud - recenzja, Gavazzi M. Jadvanska "Lira" i "Lirica". Lud XXIX, s. 132. - recenzja, Calvaruso M. G., 'U baccagghiu. Lud XXIX, s. 133. - recenzja, Corso-R., Tradizioni popolari meridionali relative luoghi e paesaggi carattel"istici. Lud XXIX, s. 162. F(ischer-Adam), K,atedra etnologii w uniwersytecie lwowskim. Lud XVI,s 331. - Powiat Swiętochłowicki. Lud XXX, s. 2411. - recenzja., Matuszkówna S., Zdobnictwo kobiecego stroju żywieckiego. Lud XXX, s. 243. - recenzja, Kucharski E., Pani Pana zabiła. Lud XXX, s.. 244. - recenzja, L. Schiller i Maklakiewicz J., Pastorałka. Lud XXX. s.245. - recenzja, Bystroń J. St., Socjologia. Lud XXX, s. 24'5. - recenzja, Czekano'Wski. J., RóiJllicowanie się dialektów prasłowiańSKich w świetle kryterium ilościowego. Lud XXX, s. 246. - recenzja: Sirola B. -·GavazZ!i M., Muzi!kolosklirad etnografskog Museja u zagrebu. Lud X)X!X, s. 248, - recenzja, Vlahovic M., Sredacka zupa. Lud XXX, s. 248. - recenzja, Djoudjeff S., Rythme et mesure dansla musique populaire bulga.ire. Lud XX:x, s, 249. - recenzja, Marinus A., Le neofolklorisme. Lud Xxx., s; 249. - recenzja, Vakareleszky K., BO'lgar ekevasak es csoroszlyak. Lud XlXJX1 S. 249. - recenzja, D. J. Van der Ven, Le jeu du drapeau. Lud XXX, s. 252. XXIX, s. 132. 65 Lud - Tom XL - recenzja, K. Rob. V. Wikman. JaruI. Acta Academiae Aboensis Humaniora VII, Anno 1931, s. 34. Lud XXX.\ s. 253. - recenzja, Klich Edward, Cygańszczyzna w "Chacie za wsilą" Kraszewskiego. Lud XXx., s. 255. - 'recenzja, IOimek Stanisław, Contributo all' analiSi raziale della seriIe craniologica dei Samoied.i. Lud XXX, s. 256. - recenzja, Frankowskii Eugeniusz, A caba~. Lud XXXIII, s. 143. - recenzja, Chmielińska A., Z życia Księżaków. Lud }cXXIII, s. 143. - recenzja, Salvini L., La Polonia nei canti popolari magiari. Lud XXXIII, s. 143. A. F., p. Fischer Adam, Latviesu Folkloras Kra tuves , Teiikas par Dievu. Lud XXix, s. 132. - Stanisław Ciszewski. Lud XXIX, s. 174. - Helena Cichowiczowa. Lud XXIX, s. 116. - Jan Ptaśnik. Lud }c}cIX, s. 178. - II Międzynarodowy Kongres Sztuki Ludowej. Lud XXIX, s. 2{)6. - recenzja, Sochaniewdcz K., Terminologia czerwonoruskich miar nasypnych (zbożowych) w XV i XVI wieku. LudXJXIV, ~. 188. - recenzja.. Tablice metrolo~icznonumizmatyczne. Lud XXIV, s. 1818. recenzja, Kultura wsii. Biuletyn XIII Konferencji Oświatowej poświęconej zagadnieniom kultury wiejskiej 'w Polsce. Lud XJXlX, s. 125. �1026 Adam, recenzja, Roy·aume de Jougoslavie. Aper~u geographique et etnographique. Lud XXIX, s. 131. - recenzja, Straubergs K. Le1tische Trachten. Lud X:XIIX, s. 133. - recenzja, Krohn E, Die Eheschliessung bei den Rumanen. Lud XXIX, s. 133. - recenzja, Pigoń S., Do źródeł Dziadów kowieńsko-litewskich. Lud XuCJIX"s. 161. - recenzja, Ramul:t S., Gwara ślemieńska I. Lud XXIX, s. 161. - recenzja, Dzwon, Pilsmo uczennic Państwowego Seminarium Naucz. Żeńsko im. A. Asnyka we Lwowie. Lud XXIX, s. 162. - recer zja, Orłow P. S., Hry a pisne deli slovanskych. Lud XXIX, s. 163. - recenzja, Udziela S., Polskie hafty ludowe. Lud XXIX, s. 163. - recenzja, Vavrousek B., Kostel na dedine a v mestecku. Lud XXIX., s. 165. - recenzja, Gorovei A. Descfmtecele IRomanilor. Lud XXX, s. 249. - Kalendarz Ilustrowanego Kuriera Codziennego na rok 193:3.Lud XXXI, s. 162. - Gennep van Arne'ld, Le Folklol'e de la Flandre et du Hainaut Fran~ais. Lud XXXV, s. 202. - recenzja, Hel1pach Willy, EinfUhrung in di~ Volkerpsychologie. Lud XXXV, s.\202. - recenzja, Seignolle Claude et Jacques, Le Folklore du Hurepoix. Lud XXXV, s. 203. Falkowski Jan, Gliniane paleniska i naczynia piecyk owa te. Lud X.X'XII., s. 5~66. A. F., Fischer 102'7 - Dziesięciolecie zakładu Etnologicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1924--1934); Lud XXXII, s. 183. - Przyczynek do zagadnienia naczyń pierścieniowatych. Lud XXXJI:II, s. 19--21. - Inkluz-Diabełek. O sposobie uzy_ skii'wania dj'<l!bełka z jaja. Lud XXXIII, s. 78-7.9. - Ze wschodniego pogranicza huculskiego. Lud XXXIV, s. 42-156. - Przyczynki do mniej znanych narzędzi rolniczych. Lud XXXIV, s. 100-1>86. - O wewnętrznym ukłiadzie prac etnograticznych. Lud XXXV, s. 162--168. -recenzj·a, Wiener Zeitschrift fur yolkskunde. T. XXXI. Lud XIXV, s. 1218-12'9. -. re.cenzja, Hessische Blatter fur Volkskunde. T. XXIITI. Lud XXV, s. 1219--131. - recenzja, F,rankowski Eugeniusz, Sochy, radła, płużyce i pługi w Polsce. Lud XXIX, s. 1616. - recenzja, Zaran!ile śląskie, kwartalnik, rok ViI, zesz. 2. Lud 'XXIX, s. 17'2. - recenzja, Stampach Fr., Hejcedlo, studie o rozSireni primitivni keWbky. Lud XXX, s. 226--22'7. _ recenzjoa, Leser P., Entstehung und Verbre'iItung des Pfluges. Lud XXX, s. 227--.233. _ recenzja, Stampach Fr.) Zakłady narodopisu cikanu v CSR. Lud xxx., s. 2'38--239. - recenzja, Fischer A., Etnografia słowiańska. Lud X.XX, s.' 239. - recenzja, Litopys Bojkiwszczyny. Lud XXXI .. s. 154--155. _. Zei'tschrift f. Rassenkunde und ihre Nachbargebiete. Lud XXXIII, s. 144; XXXIV, s. 290. Fischer Adam, Ludowy p:osennik Ed·warda Porębowicza. Lud XV, s. 3&-5'2. - Wątek odkwitającej gałęzi. Lud XV, s. 200-210. - Pieśn'i o żołnierzu tułaczu. Lud XV, s. 24·7-248., 355--356. _. Uzupełnienie Dahnhardta. Lud XV, s. 32.0-3319. - Do wątku odkwitającej gałęzi. Lud X.VI, s. 3'3--34. - Zygmunta Glogera nekrolog. L~d XVI, s. 241-246. -' Basń o Krakusie. Lud X'VI, s. 281-285. - Bajka o kozie obdartej. Lud XVI, s. 347-3'57. . . Wątek nierównych dzieci E~. Lud XVI., s. 358-364. _. Jeszcze piLeśńo żołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 31711-373. - Polskie widowiska ludowe. Lud XIX, s. 31-~0. -. Znaczenie etnologii dla innych nauk. Lud XXI, s. 8l-m!. - Szymon Matusiak, nekrolo-g. Lud XXI, s. 266_268. Dziesięciolecie ludoznawstwa poL sldeg-o 1914-1924. Lud XXIII, s. 147-163. - Opowieści o czarownicach z doliny nowotarskiej. Lud XXV. s. 78-94. - Upiór, strzygoń czy wieszczy? Lud XXVI, s. 84. - Hnatiuk Włodzimierz, nekrolog, Lud XXVI, s. 117. - SWiętek Jan, nekrolog. Lud XXVI, s. 117. __ o 65' - - -. -. - - - -. - - Antoni P. Stoiłow. Lud XXVII, s. 181. Siedemdziesięciolecie prof. Jerzego Polivki. Lud XXVII, s. 194. Siedemdziesięciolecie prof. Ernesta Muki. Lud XXVIII, s. 105106. III Zjazd Słowiańskich Geografów i Etnologów w Jugosławii w 1930 r. Lud XXIX, s. 198. Międzynarodowa Konferencja Kom~sji Sztuki Ludowej. Lud XXIX, s. 201. Kiilka wyjaśniei'l w odpowiedzi na uwagi krytyczne prof. Kazimierza Moszyńskiego współredaktura "Ludu Slowiańskiego". Lud XXXI, dodatek, s. 4. Zasługi S. UdzieH na polu badań nad kulturą duchową. Lud XXXV. s. 23-28. S. Udziela lako współpracownik "Ludu". Lud XXXV, s. 37-41. Drzewa w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego. Lud XXXV, s. 60-76. Zorian Dołęga Chodakowski. Lud XXXVI, s 89~106. Ryszard Wincenty Berwiński (1819-187<0). Lud XXXVII, s. 14>1 -1159. Prace etnograficzne Józefa Rohrera. Lud XXXVlI'I, s. 289--298. recenzja, Romania. 37-e annee (1908). Lud XV" s. 143. recenzja, Czasopismo "Zeitschrift des Vereins fi.ir Volkskunde 18 Jahrgang 1908. Heft IV". Lud XV, s.143-144. recenzja, Czasopismo ,,~tudien zur vergleichenden Literaturgeschichte, t. 8-~. J. 1908-1909". -Lud XV, s. 145-146. �1029 Adam, recenzja, Czas.: "Zeitderer Rucksicht auf T;huanacu. schrift fUr romanisohe Philologie", Lud XVIII, s. 233. 1908,XXXII Band. Lud XV, s. 146. recenzja, Rose Julien, Die deutrecenzja, Euphorion, Jahrgang schen Volkstrachten zu Beginn 1909. Heft I". Lud XV, s. 146. des 20 Jahl'hunderts. Lud XVIII. recenzja, Czas.: "Literaturbiatt s. 234. fur germanische und romanische -recenzja, Hartland Edwin Sidney, • Philologie XXX Jahrgang 1909. Primitive Paternity, the Myth of Nr 2". Lud XV, s. 146. supernatural Birth in -Relation to recenzja, Wehrhan Karl, Die the History of the Family. Lud sage. Lud XV, s. 25,7-260. XVIII, s. 234. recenzja, Zeitschrift des Vereins recenzja, Rank Otto, Der Mythus fUr Volkskunde 19 Jahrgang von der GeiJ:lurt des HeIden. Lud 1909, z. 2, 3, 4. Lud XVI, s. 110XVIII, s. 235. 114. ~. recenzja, Haas A., Pommel'sche recenzja, Zeitschriit fUr ostersagen. Lud XVl1II, s. 235. reichische Volkskunde XV Jahr-. recenzj.a, Keller Albrecht, Die gang I-II. Lud XVI, s. 114-115. Handwerker. im Volkshumctr. recenzja, Iselin L. E., Der morLud XVIII, s.' 235. genUindische Ursprung der Gralrecenzja, Eisner Paul, Volkslielegende. Lud XVI, s. 217. der der Slaven. Lud XXV, recenzja, Ziemia 1910, Nr 1-26. s. 108-109. Lud XVI, s. 2127. . -- recenzja, Bystroń J. St., Nazwiska 'recenzja, Janiewicz Dr., objapolskie. Lud XXV ,s. 136-138. sOlenia legendy o "Ibikowych - recenzja, Vulpesco Michel, Les żurawiach". Lud XVI, s. 320. Cou tumes Roum,alina3 P,eri<r recenzja, Worter und sachen. diques. Lud XXV'l s. 138-139. Band II, z. 1. Lud XVI, s. 32,3. -. recem;ja, Gądzikiewicz Witold, recenzja, Blummel ,E. K.. - Kohl Strój górali podhalańskich pod Franz Fr. Reiter Josef, Die względem higienicznym. Lud Volksliedbewegung in DeutschXXV, s. 13'9-14'0. osterreich. Wien 1910. Lud XVI, ~ recenzja, Volkskundł1che Biblios. 411. graph'ie fUr das JaM 1920. Lud recenzja, Studien zur vergleichenXXV, s. 140. den Literaturgeschichte, 9 Band, - recenzja,AJbraham WładysŁaw, 1909 z. II, rH, IV. Lud XVI, zawarcie małżeństwa w pierwoL s. 417. \ nym prawie polskoim. Studia nad recenzja, Hryncewicz Talko J., historią prawa polskilego IX. Szlachta litewska. Lud XVIII, s. 231. Lwów U~5. Lud XXVI, s. 85. - recenzja, Nikiiorow A. L, Etnorecenzja, Posnansky Arthur, Das grafia w szkole. Moskwłl-LeninTreppenzeichen in den Amerikanischen Ideographien, mit besongrad 19~. GOs'udarstwiennoje Fischer - - ~ - - _ - - - - Izdatielstwo. 88. Lud XXVI, s. 87- Adam, recenzja, Volkskundliche Btbliographie 1921-19~2. Berlin-Lipsk 1927. Wyd. E. Hoffmann-Krayer. Lud XXVI, s. 88. - recenzja, Czekanowski Jan. Wstęp do historii Słowian. Lwów l'!ló27. Nakład K. S. Jakub:}wskiego~ Lud XXVI, s. 9~94. recenzja, Husek Jan, Narodopisna hrenice mezi Slovaky a Karpatorusy Bratislava 1925. Lud XXVI, s. 94-96. recenzja, Hoffmann-Krayer E. Bachtold-Stau'bli H., Handworterbuch des deu tschen Aberglau_ bens. Berlin-<Lei>pZiigH~2'7. Lud XXVI, s. 96-97; :;~XVII. 133136. recenzja; Zelenm Dmitrij, Russische (Ostslavische) Volkskunde. Berlin~Leipzig 1927. Lud XXVI, s. 97-99. recenzja, Zibrt Cenek" Staroceske umeni kuchafske. Praha 1927. Nakł. "Stare gardy mistru kuchafu ". Lud XXVI, s. lO9. -. recenzja, Polivka Jifi, Vybor ludovych rozpravok. V Turcianskom Sv. Martine 1927. Lud XXVI, s. 110. recenzj.a, Porazińska Janina, Wesele Małgorzatki, w Wojtusiowej izbie Pastereczka. Warszawa. Lud XXVI, s. 110. _ recenzja, Bajr:aba'sz St., 'Sztuka ludowa na Podhalu. Cz. I-II. Spisz i Orawa. Lwów-Warszawa 1928. Książnica Atlas. Lud XXVI, s. 114. recenzja, Koranyi Karol, Ze studiów nad wierzeniami w historii Fischer prawa karnego. LJd XXVII, s. 1'37. - recenzja, Janusz Bohdan, Karaici w Polsce. Lud XXVII, s. 137. recenzja, Moszyński Kazimierz, Polesie Wschodnie. Piletkiewicz Czesław, Polesie rzeczyckie. Lud XXVII, s. 138-142. _. recenzja, Muzea regionalne, ich cele i zadania. Lud XXVII, s. 149. - recenzja, Biegeleisen Henryk, Wesele. Lud XXVII, s. 153. recenzja, Hermant P. Boa•... mans D., La medecine populaire. Lud XXVII, s. 153. -. recenzja, Sliwina W. J. F. Tracz, Ziemia Lubartowska. Lud XXVII, S, 1514. - recenzja, Bolinder Gustaw, Underliga Folk Europas mitt. Lud XXVII, s. 155. recenzja, Zi!brt Cenek, Ohlas obfadnich pisni vel'iikonocnieh o lidovem podani. Lud XXVII. s. 155. - recenzja, Karskij E., Geschichte der weissrussischen Volksdichtung und Literatur. Lud XXVII, s. 156-158. recenzja, Seweryn Tadeusz, Krakowskie skrzynie malowane. Lud XXVII, s. 158. -. recenzja.) Kosiobowicz Ed., Pro •... blem ludów pigmej'sk'ich. Lud XXVII, s. 1~9. recenzja, Antoniewicz Włod., Metalowe spinki góralskie. Lud XXVII, s. 159. _. recenzja, Świdersroi Bronisław, Ilustrowany opis Leszna i Ziemi Leszczyńskiej. Lud XXVIII. s. 103 �1030 - - - - - -' - - - 1031 recenzja, Pomorska sztuka ludowa zesz. l. Ceramika kaszubska. Lud XXVIII, s. 103-104. recenzja, Skderkowski Władysław, Puszcza Kurpiowska w pieśni. Lud XXV'III, s. 104-105. recenzja, Ehrenkreutzowa Cezaria" Ze studiów nad obrzędami weselnymi ludu polskiego. Lud XXVIII, s. 254-'255. recenzja, Baralbasz St., Sztuka ludoNV'a na Podhalu. III. Lud XXVI:IJI, s. 255. recenzja, Bogatyrew P., Actes magiques., rites et croyances en Rus'sie s4bcarpathique. Paryż 19219.Travaux publies par l'Institut d'etudes slaves Xl. Lud XXIX, s. 107-109. recenzja, Ckhowiczówna Wiesława, K,rótkd: zarys historii koronkarstwa, Lud XXIX, s. 111. recenzja, Murko M., La poesie populaire epique en Jougoslavie au debut du XX s'iecIe. Paris 192:9. Travaux pubłies par l'Institut d'etudes slaves X. Lud XXIX, s. 112-113, recenzja, Dobrowolski T., Śląska rzeźba ludowa w drzewie. Katowice 1930. Wydawnictwo Muzeum Śląskiego vi Katowicach ,dz. I, t. I. Lud XlXDX, s. 113-115. recenzja, Dobrzyck'i st., Kolędy polskie a czes.kie, ich wzajemny stosunek. Poznań 1930. \ Odbitka z IV t, Prac Komisji Ftl.ologicznej Poznańsk'iego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Lud XiXIX, s. 115-116. recenzja, Seweryn rzenice góralskie. Tadeusz, PaKraków 1930, - - - - - Nakładem Muzeum Etnografi'Cznego. Lud XXIX, s. 116-117. recenzją. Vaclavik A, Luhaeovske Zalesi. 1930. Nakł. Musejni Spolecnosti v Luhacovicich. Lud XXIX, s. 118-120. recenzj.a, Antoniewłcz W., Archeologia Po~ski. Warszawa 1928. Trzaska, Ewert i M'ichalski, Lud XXIX, s. 124. recenzja; Szuman S., Dawne kilimy w Polsce oj na Ukrainie. Poznań 192,9. Lud X;X:IiX, s. 124. recenzja, Polivka J,,) Supis slovenskych rozpravok. Lud XiXlIiX, s, 12:6-127, recenzja, Znamierowska - Priifferowa M., Rybołówstwo jezior trockich. Wilno 1930. Rozprawy i materiały Wydziału I Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. III, z. 2. Lud XXIX, s. 126. recenzja; Me'ier J., Lehrproben zur deutschen Volkskunde, Lud XXIX, s. 127. - recenzja, Hoffmann-Krayer E. Bachtold-Staubli H., Handworterbuch des deutschen Aberglaubens. Lud XXIX, s. 121; XXX, s. 249; XXXI, s. 144-145; XXXII, s. 182; XXXIII, s, 139-140; XXXIV, s. 279-281; XXXV, s. 200. - recenzja, Z!blorowski J., Moda i wieś góralska. Lud XXIX, s. )28. - recenzja, Batky Z., Pasztor ivópoharak. Lud XXIX, s. 12.8. - recenzja, Poniatowski S., Geneza łuku tryumfalnego. Lud XXIX, s. 129, - recenzja, DobrowolskJi T.. Działalność Muzeum Śląskiego w Katowicach, Lud XXIX, s. 129. Adam, recenzja, Gavazzi M., Kulturna analiza etnografji Hrvata. Lud XXIX, s. 131. recenzja, Wdght R. A", English Folklore, Lud xxtx, s. '134. recenzja, D. J. Van der Ven, Heemschut, Volkskunst en de drooglegging der Zuiderzee. Lud XXIX. s. 134. recenzja, Byhan A., Europa. Lud Fischer - XXI~ s.135. recenzja, Czekanowski Jan, zarys antropologii Polski, Lud XXIX, s. 1413. T., Pokucka recenzja, Seweryn Lud XXIX, majolika ludowa. - s. 154, _ _ _ _ _ _ - - - recenzja, Vurnik S., Slcxvenska panjske koncniice. Lud XXIX, s. 15'5. recenzja, Vurnik S., Kmecka hisa Slovencev na juznovzhodnem pobocju Alp. Lud XXIX, s, 1-56. recenzja, Udzii€la Seweryn, Ludowe stroje krakowskie ich krój. Lud XXIX, s. 157. recenzja, W,ilno i ziemia W'itleńska. zarys monograficzny. Lud XXTX, s. 1518. recenzja, Chmiełińska A" Księżacy i ich strój. Lud XXIX, s. 158. recenzja, KQranY'i K., Podstawy średniowiecznego prawa spadko·W€go. Lud XXIX, s. 159, ['ecenzja, Corso R., Sopra i motivi ornamentali de'i tessuti popolarl italiani. Lud lXXIX, s. 162. recenzja, Jonval M" Les chansons mythologiques lettonneSi. Lud XXIX, s. 163. recenzją, Biegeleilsen H., Lecznictwo ludu polskiego. Lud ,x,XitX, s. 164. - recenzja, Tync S. i Gołąbek J,; BeSkid zachodni i Podhale. Lud XXIX, s. 168. - recenzja, SchneeweLs E.,j Feste und Volksbrauche der Lausitzer Wenden. Lud XXX, s. 224-226. - recenzj,a, Marilnus A., Folklore hrstorique et folklore sociologique. Lud XXX, s. 240. - recenzja", Byhan A. - Kron E .. Europa, Lud .xxX, s. ,24O--,24l. - recenzja, P. Geiger, Volkskundliche Bi'bliographie fUr die Jahre 1925-1926. Lud XXX, s. 24l. _ recenzja, Ignacy Czuma, Monografia statystyczno - gOlspodarcza woj, lubelskiego. Lud ,xXX, s. 24:1-J2'42. ~ recenzja, Kutrzebianka A., Budownictwo ludowe w zawoL Lud XXX, s. 242. _ recenzja, Franciszek Magryś, Żywot chłopa działacza. Lud XXX, s.242. recenzja, Chętnik A., Z kurpiowskich borów. Lud XXX, s, 24'3. _ recenzja, Hempler Fr .. Bsychologie des Volksglaubens insbesondere der VolksllimHchen Natur- und Heilkunde des Weichsellandes. Lud XXx, s. 12'43. _ recenzja, Barabasz Stanisław, Sztuka ludowa na Podhalu. Lud _ _ XXX, s. 2M, recenzja, Rowid H., Szkoła twór- cza. Lud XXX, s. 2~. recenzja, Pata J<l Krótki pfehlad łużiskoserbskeho narodopisneho dźeła. Lud XXX, s. 246. _ recenzja, Niederle L., Rukovet slovańske archeologie. Lud XXX, s. 245-246. _ �1032 103J Adam, recenzja, Melik A., Kozolec na Slovenskem. Lud XXX, s. 247. recenzja, Stranska D., Lidove abyteje hospodiirske. Zvyky pfi seti. Lud XXX, s. 24'6-247. Fischer - - - recenzja. Vurnik S'" Studija o glasbeni folklori na Belokranjskem, Lud XXX. s. 248. - recenzja, Seliszczew M. A., Sławjanskoje nasjeljenije w Albaniji. Lud XIX1X,s, 248-2ł9. - recenzja, Caravaglios C", Voci e Igridi dri venditori in Napoli. Lud XXX, s. 2"1!9. - recenzja, Kuhn W., Die jungen deutschen Sprachinseln in GaliZ'ien. Lud XXX, s. 2'5Il-252. - recenzja, Pess.Jer W., Niedersach_ sische Volkstrachten. Lud XiXX, s. 2:>2. - - recenzja, Pessler W"" KuIturkreis und Kernland Niedersachsen. ihre Bedeutung und Erforschung. Lud XXX, s. 252. recenzja, Sandvik M. O., Forening for norsk Folkekunst. Lud X:X,X, s.253. recenzjąl Czekanowski Jan, Rasy i ludy. Lud XXX, s. 253-254. - recenzja, Falkowski Jan, Narzędzia rolnicze typu ,rylcowego. Lud 'XJxtX, s. 254. recenzja, Koppers W., Die Frage eventueller aIter KuIturbeziehungen zwischen dem siidlłchsten Siidamerika und Siidostaustralien. Lud XXX, s. 254-255. - recenzja, Stampach Fr., Kulturni primitivismus a civilisace. Lud XXX, s. 255. - - - - - - - - - - - recenzja, Geiger Paul, Volkskundliche Bibliographie rur das Jahr 1927. Lud XXXI. s. ł48-149. recenzja, Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskilm Lud XXXI, s. 151. ' recenzja, Wiskowatyj Konstanty, Pogłosy historii polskiej w epoce jugosłowiańskiej. Lud :X1xxr, s, 158-159. recenzja, van Gennep Arnold, Le fo1kloTe du Dauphine (Ilsere). Lud XXXI, s. 159-160. recenzja, Stelmachowska Bożena, "Podkoziołek" w obrzędowośeoi zapustnej Polski Zachodniej. Lud XXXI, s, 16~161. recenzja, Bystroń Jan, Przysłowia polslde. Lud XXXI, s. 161-162. recenzja, Pospisil Franciszek, Etnologicke mateI'i-alie z jihOlZapadu USA. LudXXXr, s. 162. recenzja, Stelmachowska Bożena, Rok obrzędowy na Pomorzu. Lud XXXI, s. 162. recenzja, Bystroń J. St., Pieśni ludowe z Polskiego Śląska. Lud XXXIII, s. 140. recenzja, Chętnik Adam, Spław na Narwi. Lud XXXIII, s, 141. recenzja, Dynowski W., Barwne kufry chłopskie z okolic Wileń,.. szczyzny ·i Polesia. Lud XXX:IrII, s, 141-142. recenzja, Gesemann G., Der montenegrinische Mensch. Lud XXXIII, S. 143. recenzja, Gładysz M., Góralskie zdobnictwo drzewne na Śląsku. Lud XXXIV, s. 287. recenzja, Dąbrowski H., Pisanki lubelskie. Lud XXXIV. 287-288. Frankowska Maria, Regionalne murecenzja. Malicki L., zarys kultury materialnej górali śląskich. zea ludoznawcze w Polsce. Lud XXXVI, s. 3:I&---J47. Lud XXXIV, s. 288. - recenzja, Bystroń J. St., Kultura - Problemy atlasu etnograficznego. ludowa, Lud XXXIV., s. 288-283. Lud XXXVI'll. s. 147-205. FrankOWSki Eugeniusz, Zbiory etno- recenzja, Schneewe'iJs E., Grundgraficzne w Polsce. Lud XXI, riss des Volksglaubens und Volks_ s. 4()......J56. brauchs der Serbokroaten. Lud Kronika Polskiego Towa.rzystwó XXXIV, s. 289-290. Etnologicznego. Lud XXI, s. 70- recenzja, Preuss K. Th., Lehrbuch 77. der VOlkerkunde. Lud XXXV, - Wycinanki i ich przeobrażenia. s. 199. Lud XXI:I, s. 182-12'8. - recenz]a', Hal1mjanz Heinrich i - zabieg! magiczne przy pc>życzaniu. R6hr Erich, Atlas der deutschen kupnie i sprzedaży li ludu polVolkskunde zesz. 1-4. Lud skiego, Lud XXIII,S. 50-111. XXXV, s. 203. Sprawozdanie Oddziału poznańFlizak Sebastian, N·otatki etnograskiego P. T. L. Lud XXXVIII, fiezne z okolic Mszany Dolnej. s. 4tH. Lud Xx...XlII. s. 21-27. - Etnografia radziecka. L:.Id XXXIX - Ekspansja podhalańskiej kultury s. i-4i2. ludowej. Lud XXXIV, s. 269- recenzja, Bystroń J. St., Wstęp 2711. do ludoznawstwa polskiego. Lud - Dziadowskie obiady. Lud XXXV, XXV, s. 99-105. s, 513~55. - recenzja, Tilke Max" Osteuropa'- Moda w nadawaniru imion chrzestische Volkstrachten in Schnitt nych u górali pod Gorcami. Lud und Farbe. Lud XXV, s. 106. XXXV, s. 55'-59. recenzja, Bossert H. Th., VolksNekrolog ks. Władysława Makunst in Europa. Lud XXV, giery . Lud XXXVII, s. 534-535. s. 106-108. - Sprawozdanie Oddziału P. T. L. Friinklowa Giza, (Frenklowa G., w Mszanie Dolnej. Lud XXXVIII, Fraenklowa G.), Lilientalowa Re-· s.460. gina. Lud XXVI, s. 119. Franko Iwan, Najnowsze ,prądy w _ Wycinanka żydowska w Polsce. ludoznawstwie. Lud I. s. 4-16. Lud XXV·IU, s. 40-57. - "PsiJakrew" i "psi,a wiara". Lud - Muzea etn~graficzne we WłoI, S. 115-119 . szech. Lud XXXVII, s. 421- 425. _ recenzj.a, Mitteilungen zur jiidi- recenzja, Potkański K., Postrzyschen Volkskunde, t. 29. Wiedeń żyny u Słowian i Germanów. 1926. Wyd. dr M. Grunwald. Lud Kraków 1895. Rozprawy Wydz. histor.-filozof. Akademii Umiej. XXV s. 132-135. LHientalowa Regina, w Krakowie, t. XXXII. Lud IT, - recenzja, Dziecko żydowskie. Kraków 1927. s. 81---83. - �1034 1035 Nakład Akademii Umiej. Prace Komisji etnogr. Nr 3. Lud XXVI, s. 106-109, Friinklowa Giza, recenzja, Bałaban M., zabytki historyczne Zydów w Polsce. Lud XXX, s. 233-237. - recenzja, Kontny Piotr, Oaza srebrnych kw~atów. Lud XXX1, s. 160. - recenzja, Olsvanger I., Rosinkess mit Mandlen. Lud XXXIII, s. 142 -143. - - recenzja, Swieży Janusz, Ubiór i haft krzczonowski. Lud X.XXVl. s, 3li'0. recenzja, Santolj Vittorio, Die Sammlung Barb. italienischer Volks-lieder. Lud X:XXVII, s. 4'02 -405. • Fii.llbier A, B., Piosenki Jabłonowskie: 1. "Lamenta Jackowe", 2. W dzień św. Grzegorza Wielkiego. Lud IX, s. 174--176. G " G. F. R., Materiały ukraińsko-mśkoi etnologii. Lud V'1, s. ~'2-404. - recenzja, Zapysky naukowoho Towarzystwa imeny Szewczenka. Rocznik IX. Lud VI, s. ~Ol-402. J. G., p. Gajek Józef, recenzja, Kalendarzd1a Mazurów. Nakł. ;Instytutu Mazurskiego. Rocz. xvn i XVIII. Lud XXXVIII, s. 339. - recenzja, Reiinfuss Roman, Zagadnienia i potrzeby etnografii na Śląsku Śrcidkowym i Dolnym. Stan i potrzeby nauki polskiej na Dolnym ŚląS'ku. Lud XXXVIII, s. MQ. - recenzja, Znamierowska-Priifferowa M., Ochrona zabytków kultury ludowej. Lud XXXVII.!, s. 340. - recenzja, Rospond Stanisła'w, Stan i potrzeby językoznawstwa polskiego na Śląsku'1 ze szczególnym uwzględnieniem Dolnego Śląska. Lud XXXVIII, s. 342. - recenzja, Skurpski Hieronim, Uwagi ,o byłych muzeach na obszarze województwa olsztyńskiego. Lud XXXVIII, s. 444. O. G., Wyciąg z protokółu z X:X:IV Walnego Zgromadzenia P. T. L. w Torun~u w dniach 11-1'4. VI, 1949 r. Lud XXXIX, s. 52~532. - Konferencj'a etnografów w Krakowie. 17-1'9. II. 1951. Lud XXXIX, s. 624. Gajek Józef, Sprawozdanie z czynności "Koła Naukowego Antr." Stud. U. J. K. za 1928/29 r. Lud XXVII, s. 191. - - Dział 'etnograficzny na Wlsta'wie Regionalnej w Łowiczu 1929 r. Lud XXIX ,s. 182. Wystawa etnograficzna P. W. K. l.929 r. Lud XXIX; s. 184 Ś. p. Profesor Dr Adam Fischer. Lud XXXV!, s. 6-13. Wykaz ważniejszych prac etnograficznych A. F~schera. Lud XXXVI, s. 13-18. Na marginesie programu badań etnograficznych na Ziemiach Odzyskanych. Lud XXXVI,s. 403404. Polski Atlas Etnograficzny. XXX,VI, s. 408--412 .. Lud - C. I. A P. Information. Lud XXXVIII, s. 470. Gajek Józef, Commission Internationale des Arts et Traditions papulaires. Lud XXXViIII, s. 472--478. - W sprawie C. I, A P. oraz wystawy sztuki ludowej w Bernie. Lud XXXVIII, s. 614-622. - Zadania P. T. L. w okresie najblilŻiSzego 6-lecia. Lud XXXIX, s. 606-611. - Sześcioletni plan pracy P. T. L. (szczegółowy). LudXX'KI!X, s. 6.l2 ----624. - recenzja, Wójcik Adam, Strój Pogórzan, Lud XXXVII, s. 37'D--373. - recenzja., Znamierowska-'Priifferowa A M., Ości rybackie. Lud XXXV'!, s. 3Ii'&-374. - recenzja, Pigoń St., Główne problemy Hteratury ludowej. Lud XXXVII, s. 32~3030. - recenzja, Pigoń St., Z Komborni w świat. Lud X,X;XVH,s.3134-335. - recenzja, ZajączkQwski Włodz., PrzysłQwia, powiedzenia i for_ mułki Karaimów trockich. Lud XXXVII, s. 338-340. - recenzja, Mos(l~ński K., Z za,gadnień pochodzenia języka słowiańskiego. Lud XXXVIII, s. 3183'19. - recenzja, Czekanowski J., Polska synteza slawistyczna w perspektywie ilcściowej. Lud XXXVIII, s. 3,19. - recenzja, Czekanowski J., Perspektywy antropologiczne i etnograficzne ·woj. lubelskiego. Lud x,x:XVIII.. s. 320. Ganszyniec Ryszard, Czynnik racjonalny w wierze i w obrzędach. Lud XXI, s. 183-=202. - - - - - - - - O koronach żmijowych. Lud XXI, s. 228--2.~. Pierścień w wierzeniach ludowych starożytnych i średniowiecznych. Lud XJXU, s. 3,3~2. Pas czarowny. Lud XXIII, 1-31. recenzja, Lilientalowa Regina, Kult ciał niebieskich u starciŻytnych Hebrajczyków i szczątki tego kultu u współczesnego ludu żydowskiego. Lud XXI, s. 239. recenzja, Seligmann S.. Ananisapta und Sator. Lud XXI, s. 245. recenzja, Antonios Keramopullos~ Lud XXI, s. 146-147. recenzja, Fischer A, Święto umarłych. Lud XXII, s. 150-153. recenzja, Konopacki L., Misterium wiosny. Lud ;XXII, s. 147. recenzja., Zieliński T., Irezyona. Klechdy attyckie. Lud XXI'I, s. 147-114<8. recenzja, Poplawski M., Bellum Romanum. Lud X,XII, s. 148--150. recenzja, Tuwim Julian, Czary i czarty polskie oraz wypisy czarnoksięskie. Lud XX[!I'I, S. 166-168. recenzja, Kallenblach Joseph, Les surv·ivances traditionnelles du cuIte des ancetres dans la poesie de Mickiewicz. Lud XXIII, s. 175. recenzja, Hannay J. B., Sex Symbolism in Religion. Lud XXIII, s. 175>--177. recenzja, Danzel Th. - W., Die psycholog~S'che Bedeutung magischer Brauche. Lud XXIII, s. 181 -182. recenzja, Danzel Th. - W., Magie und Geheimwissenschaft in ihrer Bedeutung fill' Kultur und Kul- �103? 1036 turgeschichte. 184. Lud XXIII. s. 182- Zofia, Noszenie jednego buta w starożytności. Lud XXXVII, s. 127-14:0. Gargas Zygmunt, Statystyka samobójstw a pojęcie czci u ludów pierwotnych. Lud va s.220-2.21. - Kwestionariusz w sprawie zwyczajów spadkowych ludności włościańskiej. Lud VHI, s. 41:8-42.1 W sprawie badań nad sprawnością ekonomiczną szczepów' ludowych. Lud XI, s. 345-354. recenzja, Bucher Karl, Arbeit und Rhytmus. Lud VI, s. 213-2:15. - recenzja, Zalęski Witołd, Królestwo polskie pod względem statystycznym. Lud VII, s.. 226-227. recenzja, Bujak Franciszek, Maszkienice. wieś powiatu brzeskiego. Stosunki gospodarcze i spo'łeczne Lud VII, s. 3,3,1. - recenzja, Bujak Franciszek, Limanowa, miasteczko powiatowe w zachodniej Galicji, stan społeczny i gospodarczy. Lud VIII, s. 317-318. - recenzja. Koskowski Bronisław, Finlandia. Lud VIII, s. 436. Gavazzi MHovan, Dział etnograficzny Chorwackiego Muzeum Narodowego w zagrzebiu. Lud XXlI, s. 140--141. - Ludoznawstwo w Jugosławii (l939-UW7). Lud XXXVII, s. 426 --438. - recenzja, Moszyński Kazimierz, Kultura ludowa Słowian. tom II. Kultura duchowa. Lud XXXVIII, s. 3J.4-318. Gawelek Franciszek, Zwyczaje świąteczne w Radłowie (z tekstami) Ganszynie~ w pow. brzeskim. Lud XIII, s. 130 -144. - Wesele "staroświeckie" w Radłowie (pow. brzeski). Lu!! XIII, s. 313-{324. Boże Narodzenie w R21dłowie. Lud XIV., s. 131-156. - Dwie legendy w Kalwarii. Lud XIV, s. 3'00. - Przyczynek do czarów. Lud XV, s. 356--357. - W sprawie bibliografii etnografii polskiej. Lud XVI, s. 429. Palma, jajko i śmigus w praktykach wielkanocnych ludu polskiego. Lud XVIl., s. 15~39. recenzja, P.ospiSil Fr., Mecovy ta_ nec na slovanske pilde. Lud XVII, s. 115. 'recenzja, Czarnecki W...Gogolewo. Lud XVII, s. 27'1. Gawelek Józef, Z Jaworza na Śląsku austriackim. Lud XV, s. 6991. Gawroński - - - Franciszek Rawita Szczedrówkl z Tarnawy (Powiat Dobromilski). Uwagi wstępne + 10 pieśni. Lud IV, s. 84-93. Szczedrówki z Michowy. Lud V, s. 6~78. Sobótka w południowej Słowiańszczyźnie i w Grecji. Lud V, s. 17'6-177. Geneza legendy o smoku w związku z istnieniem człowieka czwartorzędowej epoki. Lud XI, s. 243248. recenzja, Andrejew Włodzimierz, Russkije swadiebnyje pieśni abriady. Lud IV, s. 444. recenzja, Bruckner A., Mitologia słowiańska. Lud XXI, s. 162-163. Polemika (Z. Glogel' contra A. Zdziarski). Lud VIm, s. 3316. Go~dstein Henryk. Szewc - krawiec w ustach ludu. Lud IX, s. 186. - recenzja, Ada~berg S., Przyczynki do "Księgi przysłów, przypowieści wyrażeń przysłowiowych polskich". Lud IX, s. 47, 368. Daszyńska-Gotińska Zofia, Badania nad alkoholizmem w zachodniej Galicji. (Odczyt wypowiedziany na pc'Siedzeniu Tow. Ludoznawczego we Lwowie 7 grudnia 1901 roku). Lud VIII, s. 62-7'7, 11312,6. Golqbek Józef, Dziady białoruskie. Lud XXIV, s. 1-40. Golębiewski, Zwyczaj wykupywania panny młodej na weselach. Lud n, s. 264---266. Gonet Szymon, Kilka szczegółów z wierzeń ludu z okolicy Andrychowa. Lud II, s. 62-63, 221228, 331-334. _ Dowcipne pytania i zag.adki. Lud II, s. 2213---<2i31. _ Kilka ,QlJ;yginalnychwyrazów. Lud II, s. 23,1-232. _ O cudownych listach. List z nieba. Lud II, s. 2'3~5. _ Sen Najśw. Panny Maryi (O cudownych listach). Lud II, s. 23'5. _ Odczyniani€ uroków. Lud II, s. OO(}.-3':3'1 . .:.-.Rękawka i skały Twardowskiego G~oger Zygmunt, - w Podgórzu. Lud III, s. 77.' Język polski w wojsku. Lud III s. 78-81. Szczegóły z gwary ludowej. Lud III, s. 138. Szcregóły z wierzeń ludu .• Lud III, s. 140. - _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Strzygonie. Lud III, s. 154-155. Powstanie grzybów. Lud V, s. 167 -168 Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia (Sucha, pow. żywiecki) Lud IX, s. 19. Wstępy do listów wiej!skich. Lud IX;, s. 188. Szczegóły z gwary ludowej z oko_ licy Andrychowa. Lud 1'x., s. 287. Herb szewski. Lud IX, s. 293. WY'oor burmistrza. Lud IX, s. 219'3. zagadki ludowe z okolicy Andrychowa. Lud IX, s. 406. Widowiska w czasie świąt- Bożego Nar<adzenta w Suchej, w pow. żyw,ieckirn. Lud X, s. 23. Przedrzeżnianie pacierza. Lud X. s. 220. List pisany przez dziewkę do parobka. Lud x., s. 337. Nazwiska w InwałąZ'ie. Lud XI, s. 69. Wierzenia ludu w okolicy Andrychowa. Lud Xl, s. 194-195. polowanie .Z nagonką. Lud XlV, s. 2\91&-2197. Litania dla młodych panien. Lud XIV, s. 2197. (Rozmaitości) Uwa'gi z powodu "F,iglików" Reja. Lud XIV, s. 302. .~ozmaitości) Wierzenia o gradzie. Lud XIVl s. 302. Rozmaitości ludQznawcze na Suchej (powiat Zywi~c). Lud XlV:. s. 3,68-37'6. Kurski pacierz. Lud XIV, s. 377 -378. Śpiewk.i z okolić Andrych'orw:a. Lud XV, s. 108-136, 22~7, 340--355. _ Wierzenia ludowe ze Suchej. Lud XVI, s. 86. _ �103tl 1039 "l' - Gadki z Inwałdu w okolicy Andrychowa. Lud s. 246-270. Gorzycki Kazimierz J., O antropologii etnicznej (na podstawie "Ludów" Krzywickiego). Lud I, s. 225-244. -,....Przyczynek do kwestii "lewiratu" na ziemiach polskich. Lud II, s. 277-27'8. - recenzja, Strzelecki Adolf, Ludoznawstwo i Zibieranie materiałów ludoznawczych. Odbitka ze "Szko_ ły" Lwów 1895. Lud II, s. 175177. recenzj,a, Licki B. A., Narodowość współczesna. Petersburg 189:6.Lud n" s. 367~373. recenzja, Konopnicka Maria, Nasz lud. Z odczytu M. K. w lwowskiej saLi ratuszowej dn. 27. XI. 1896. Lud III, s. 81--83. - recenzja, Małecki Antoni, Lechici w świetle historycznej krytyki. Lwów 1897. Lud III, s. 83-84. - recenzja, Hempel Antoni, Polacy w Brazylii. Lwów1894. Wyd. "Kurier Lwowski". Lud III, s. 175176. - recenzja, Longchamps z Dybowsk.ich Wanda, Pierwsze polskie usiłowania kolonizacyjne w Stanach Zjedn. Lwów 1895. Na.kł. ,,Przegląd Wszechpolski". Lud Ill, s. 17'5-17'6. - recenzja, Czerkawski Włodzimierz, Wielkie gospoda-rstwa, ich istota i znaczenie K~aków 1897. Rozprawy Ak. Umiej. Wydz. hist.filozof. Ogólnego zbioru t. XXXIV. Lud lU) s. 2'713'-2.80. - recenzja, Mroczko Fr.,Śniatyńszczyzna. Lwów 1897. Odbitka z Przewodnika Nauk. i Liter. Lud III, s. 375. - recenzja, Krzywicki Ludwik. Kurs systematyczny antropologii. 1. Rasy fizyczne. WarS'zawa 1897. Druk. K. Kowalewskiego. Lud IV, s. 60-7'9. - recenzja, Daszyńska Zofia, Zarys • ekonomii społecznej. Lwów 1898. Nakł. Księgarni Polskiej. Lud IV, s. 231-235. - recenzja, Potkański Karol, Kraków przed Piastami. Kraków 1,897. Rozprawy Wydz. hi,st.-filozof. t. XXXV. Nakł. Ak. Umiej. Lud IV, s. 336-338. - recenzja, Sarna Władysław, Opis pow. krościeńskiego pod względem geograficzno - historrycznym. Przemyśl 1898. Lud V, s. 85-88. - recenzj:a, Krzywick.i Ludwik, Historya rozwoju społecznego. (historia kultury). Lud VI, s. 1981199. Gotkiewicz Marian, recenzja. G6rn,a Orawa w pracach słowackiego etnografa. (na ma,rgines'ie II tomu Slovenskej vlastiJvedy. Slov._ Akad. Ved. a Umeni w Bratyslavie 1943 r.,. Lud XXXIX, s. 427 -435. Gottfried Kazimierz, Muzeum w Jarosławiu. Lud XXXIX, s. 447448. Goyski Marian. Dziecko urodzone w wilię Bożego Narodzenia. Lud X,IV, s. 302. - Odpowiedzi na pytania. Lud XIV, s. 396. - Rozmaitości. Lud XI'V, s. 400. Grochowska Helena, Podania, wierzenia i zwyczaje we wsi Tro- ściańcu. w pow. Śniatyńskim. Lud IX, s. 381. - Srul Rabi Bal-Szim. Lud X, s. 50. Grochowski Mieczysław, Przyczynek do znajomości wyro!bów garncarskich krajowych. Lud IX, s. 185. - O naśladowaniu śpiewu słowika. Lud IX, s. 289. Gumplowicz Maksymilian, Polacy na Węgrzech I. II. Lud VI, s.277-200. - Polacy na WęgiI'zech" Studium etnograficzno - statystyczno - historyczne. Lud VII, s. 74-78, 192-204. Gusfawicz BronisŁaw, O ludzie Pod_ duklańskim w -ogólności, Iwon'iczanach w szczególności, Lud VI~ s. 36----00,126---'167,245-25'7, 340-350. Lud VII, s. 43-54 (część wtóra). Lud VII, s. 128146, 241-256. - Rozmaitości. Kwestyon:aryusz w sprawie ludowych nazw miejscowych w powiecie chrzan,owskim. Lud VI, s. 200-'297. - Prima ApriHs. Lud VI, s. 297299. - Zabobony myśliwskie. Lud VI." s. 262-285. - Gregoryanki czyli gregoły. Lud vn s. 3M-025. - Lis mikita w ,bajce i wierzeniu ludowem wschodn'ieh Azjatów. :(Odezyt miany na posiedzeniu naukowem. Chrzanowskiego OddZWu Towarzystwa ~udoznawczego w Krzeszorwicach dn. 214. :LII.1900 tudzież na Walnem Zgromadzeniu Oddz. Tow. Ludozn. w Wieliczce dnia 11. IV. 1900 r.). Lud VIII s. 5--21. - Kilka szczegółów ludoznawczych z powiatu bobreckiego. Lud VIII, s. 265--274, 363----3'92. - O korzeniach czarodziejskich w lecznictwie ludowem u nas a indziej. Lud X, s. 258. - O góralach podblabiogórskich. Wra'Żenia i swstrz€Żenia ludoznawcze. Lud .x,rr, s. 3---34. - O zwyczajach świętomarcińskich. Lud XV, s. 217\5-2189. - Z życia Seklerów. Lud XV, s. 30i2-319. - Gniotek. Lud XV, s. 358-360. - O zwyczajach święt8marcińskich. Lud XVI, s. 1~li6. - Z życia Seklerów. Lud XVI, s. 13-3-15~. - KwestionariU'sz ginekologiczny. Lud XVI, s. 209-212:. Gross Feliks, Bronisław Malinowski Lud XXXVIII, s. 277~288. Grossowa - Baidoff P." Norweskie Muzeum 00 wolnym powietrzu w Bygd6. Lud XXXV, s. 168-l 'Ill. Strzetelska-Grynbergowa Zofia, Przypowiastka w swej wędrówce. Lud II, s. 22---30. _ Melodie niektórych ,pieśni ludodOlwych (Usta moi rużowiji, jak wy sia tułyły). Lud III, s. 134. - Polski brat. Lud V, s. 134-136. - Podanie o Uryczu i Korczynie., Lud V, s. 311---3'm. - Jeszcze jedna zwrotka do pieśni ruskiej "ZaŻtiryw sia czołowik". Lud VI, s. 397. Grzebieniak Władysław, Chaty włościańskie okolic Duibiecka w pow~ przemyskim. Lud XVI ,s. 364370. �1040 . 1041 H potrzebie etno-socjololgicznych nad .Halban Leon, O badań religij- nością. Lud XXXVI, s. 135-162. - Statut Komisji Międzynarodowej dla Spraw Sztuki Ludowej i Folkloru. Lud XlXXVIII, s. 610. .-:- Znaczenie zwyczajów prawnych i ich badanie. Lud XXXIX, 8. 14&-180. - Sprawozdanie z działalności P. T. L. za rok 19418.Lud XXXIX. s. 500-5219. - recenzja, Annali Lateranensi Publicazione del Pontifizio Museo Missionario Etnologico, tom XI. - Lud XXJXVIII, S. ~7. recenzja, M-arinus Atbertr Le milieu social. Lud XXXVIII, s. 374. recenzja.l Maringer Johannes, Menschenopfer im Bestatungs- brauch Aiteeuropas. Lud XX/XVII, s. 3'00-402. Haltsonen Sulo, O jednym z fińkich znaków ma,gicznych. Lud X:x,xVI, s. 313'---~H5. - Przegląd badań ludozna wczych w Finlandii po r. 1.939. Lud 'XlxrxVII, s. 4(ł&---44i3. - V. J. Mansikka. Lud XX:XVIII, s. 665. Klemens, recenzja, Klinger Witold, Ambrozya i Styks a woda żywa i ma'rtwą.. Studium mitoo1.-porówn. Lud XIU, s. 163164. Hammer Harasymczu.k bor Roman, Wilhelm, huculskich. Władz. Etnografia i Ta- połonin Lud 'XXXV, s. 76. I Malowanki ludowe w powiślu Dąbrowskim. Lud XIII, s. 113-121. Hn;atiuk Włodzimierz, Poszukiwania I. pług. Lud I, s. 1413. - Podanie o skale. Lud II, s.53--{)5. - Czy je prauda na świti? Lud II, s. 64. - FrycówKa. Lud IIiI; s. 70-701. - Pieśni rekruckie. (Waryant 1, 2 Szczisływa jim taj doroha). Lud III, s. 74-75. Horna Rys:zJa.rd,C.S.R., FOI1klorejuridiqu.e. Spolszczy): dr Jerzy Pogonowski. Lud XXXIX, s. 133147. Hradecka Stanisława, Przyczynki :io wierzeń ludu w Wier7Jbanowej, pow. Wieliczka. Lud IX, Hickel Władysław, s. 64. Legenda o budowie kościoła w Gdowie. Lud x., s. 94. -zagadki z Wierzbanowej, Lud 'X,I, s. 73. Talko-Hryncewicz J., recenzja, Zupanić A. Chrwaty. Lud XXI, s. 243. - recenzja, Baur-'F.ischer-Lenz. Grundriss der menschlichen Erb_ lichkeitslehre u. Rassenhygiene. Lud XXI, s. 243-245. - recenzja, Maciesza A., Puszcza-o nie przasnyscy. Lud XXII, s. 142 - -144. recenzja, Zupanić N., Bela Srbija. Lud XXII, s. 144-145. Hupka Stanisław, Z bada'ń nadrozwojem ludo:wego budownictwa drzewnego. Lud XVIII, s. 1-13. - Fr., recenzja, Kelemina J., Bajke in pripovedke slovenkega ljudstva. Lud XXX, s. 212-213. Iwaszków Michał, Ślady pobytu południowych Słowian na północ od Dniestru. Lud XXV'I s. 94--96. - recenzja, Sosenko Ksenofont. Pro mistiku hiajiłok. Lud XXV. s. 1-16-117. - recenzja, Slavia - Czasopis pro slovanskou filologii Red O. HuI!esić - - jer i M. Murko. Rocznik I, Praha 1922-23. Zeszyt 1-4. Lud XXV, s. 120---'123. recenzja, Zeitschrift fUr slavische Philologie. T. I-In, z. 1-2. Lud XXV" s. 123~126. recenzja, Sosenko Ksenofont. Prazereło ukrajińskoho religijnoho svitohladu. Lud XXVI, s. 113. J Kalenda'rz staropolski. Lud XlIII, s. 25,5-257. Ja(nik) M., Z przysłów flisackich. Lud XIIIl s. 258. Jakóbiec Jan, Dyabel w pojęciu ludowem. Lud V, s. 365-367. - Przyczynki do rozmowy z głuchym. Lud VII, s. 91~2. - Przyczynek do oznaczania granicy La chów. Lud VII, s. 2156-272. - Przyczynek do "mętowania". Lud VII, s. 3~~23. - Przyczynek do "Prima -aprilis". Lud VUI, s. 83-.84. Janasz Ignacy, Motyw Rejowski w opowiadaniach ludowych. Lud XXVII, s. 107. Janiewicz Orest, Mistrz Twardowski. Lud XVII, s. 100. Janik Michal, Flisacy. Lud X, s. 4. - Ludność polska w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Lud XI, s. 2<419-269. - Zbytek w pismach Mikołaja Reja. Lud XIV, s. 7-18. - Z dziejów miasteczka polskiego w wieku XVIII. Lud XIV, s. 286 -290. J(anik) 66 Lud - M., Tom XL - Menonici w Galicji. s. 224-.......22J8. Lud XV, Cech rotmański i sternicki w Ulanowię. Lud XXXII, s. 66-77. - recenzja, Poliwka Jerzy. Eine aite Schulanekdote und ahnliche Volksgeschichten. Zeitschrift fUr osterreichische Volkskunde 1905. Lud XII, s. 87-91. - recenzja, Kruszka W., His,toria Polska w Ameryce. Lud XU, s. 187-1'9:2. - recenzja, Diterich Karl. Aus neugriechischen Sagen. Lud XII, s. 336. - recenzja, Polek J'ł Die Armenier in Bukowina. Lud xI:I, s. 336-337. - recenzja, HnatiukWlodymyr, Kołomyjki. Lud XU, s. 34tl-344. _ recenzja, Nehring Wł., Die russische Volksepik. Lud XII, s. 340; - recenzja, Kaindl F. R, Neuere Afibeiten 'zur Volkerkunde. VOlkerbeschreibung und Volkskunde von Galizien. Russisch-Polen und der Ukraine. Lud XIII, s. 58. - recenzja, Kantor Józef, Czarny Dunajec. Lud XIII, s. 1M. �1042 1043 - recenzja, Ułaszyn K., Jakub Ciszyński, poeta łużycki. Lud XIII, s. 166--167. - recenzja, Łoziński Władysław, Życie polskie w dawnych wiekach. (XVI-XVIII w.). Lud XIII, s. 345. - recenzja, KencholSuyematsu, The ethics of Japan. Lud XV, s. 146 -149. Jankowski Władysław, Pierwiastek ludowy w poezji F. D. Kniaźnina. Lud VIII, s. 127-141. Janowski Al., Z poezji przedmiejskiej. Lud VIII, s. 421-423. Janów Jan, Żródła niektórych baśni ludowych w Polsce i na Rusi. Lud XXVII, s. 1-~. - Kaznodzieja z capią ,brodą. Lud XXVIl.\ s. 1.24--127. - "SaJbarowa bajka" H. Sienkiewicza. Legendy o dziwnych sądach bożych. LudX:X,X, s. 76-144. pów i sobrania XVII, s. 167. Lud Aleksander, Szopka w Dąbrówkach, pow. Łańcut. Lud XiXXI ,s. 53-65. Jaworski Zygmunt, Pasterstwo w Jaworczak Tatrach polskich. s. 36--48. Lud VIII, Julian, Polski Zibi6r swahelskich ludowych powieści. Lud VII, s. 221. Kumać po lembersku. Przyczynek do słownika lwowskiej gwary złodziejskiej. Lud VII, s. 276 -281. Jaworskij - Edward, Andrzeja Kucharskiego ,relacja z naukowej podróźy po SłowacH (Spiżu) 182.8roku. Lud n.l s. 1-5. Jodkowski Józef, O czarowniku Zna_ ku na inkwizycji w Grodnie w 16911roku i o ziołach czarodziejskich. Lud XXX, s. 202---211. Jelinek - Exemplum o czarcLe wiodącym do:z;brodni przez opilstwo. Lud XXXI, s. 12-23. - recenzja, Iwaszków M., Gwara małoruska Moszkowic i Siwki naddniestrzańskiej. Lud XXV, s. 117-120. Janusz Bohdan, Typy etniczne i kulturalne w prehistoryi Galicji - drewnostej. Stanisław, Święty Marynus. Kościelno-ludowe podanie o dziewicy-zakonniku. Lud XXXI, s.47-52. Jodłowski Józef z nad Wiszenki, II'zenia ludowe Niektóre wie- w Rudkach. Lud V, s. 34'~57. - Uroki Lud VI, s. 198. Jurkowski Wsch. Lud XVII" s. 57-94. recenzja, Samokwasow D., Opisanie archeologiczeskich rasko- B., Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Lud XV, s.357 -358. K K. E., Gwiazdy i grzyby w podaniach ludu. Szkic etnologiczny. Lud I, s. 168--178, 197-207. Krótki opis Tatr. (Zwyczaje mieszkańców). Lud III, S. 228-232. K(lein) F(ranciszek), K. J., recenzja, Journal de la Societe finno-ougrienne. XLII. Lud XXXI, s. 157-158. K. K. + Kazimierz Sochaniewicz. Lud XXIX, s. 181. - + Rajmund Fryderyk Kaindl. Lud XXIX, s. 182. - + Karol von Amira. Lud XXIX, s. 182. K. W., Przepowiednia pogody. Lud :f{HI, s. 161. Kabat Wł., Muzeum w Zamościu. Lud XXiXIX, s. 448. Kaczmarczyk Kazimierz, Proces o "czalrostwo" w r. 1688 i 1689. Lud VII, s. 301-322. - Przyczynki do wiary w czary. Lud XIII, s. 3'31J.--332. - Dwie baśnie na tle lenorowem z Mikluszowic powiat Bochnia. Lud XIV, s. 181. - Wesele w Przy'borawie parafii szczepanowskiej. Lud XIV, s. 253 -2e2. Kagarow Eugen., recenzja, Festschrift fUr S. F. Oldenburg. S. F. Ol'denburgu k pjatidesiatiletiju nauczno-obszczestvennoj dejatelnosti 1882,.......193,2. Sbornik statej. Lud XiXiXU\ s. 178. - recenzja, Zelenin K. D., Imusz- . czestvennye zaprety kak pereżitki pervobytnogo komunizma. Lud X,XXII, s. 180. - recenzja, Zelenin D. K., Totemiczeskij kult derev'ev u russkich i belorussov. Lud XX:XII, s. 181. - recenzja) Bykowski S. N., K vopro'Su o totemisme. Lud XXXII, s. 181. - recenzja, Aleksiejew M. P., Sibir w izvestjach zapadnoje jevropej66' skich puteszestviennikow i pisatielej, Lud XXXIII. s. 137-138. Kaind~ Rajmund Fryderyk, Pastersterstwo i wierzenia pasterskie u Hucułów. Lud II, s. 201-210. - "Perepiczka" jako środek przy zamawianiu gradu. Lud VII. s. 2.21. Kalina Antoni, Wiadomości z dziedziny ludoznawstwa. Lud I, s. 27-28. - Poszukiwania. I. Pług. II Niecenie ognia za pomocą krzesania lub tarcia. Lud I, s. 28-29. - Poszukiwania. IV. Wybór imienia. Lud I, s. 57. - Brogram sekcji językowej. Lud I, s. 58-61. - - - - - O ludach aryjskich i o pierwo'tnej ich ojczyźnie. Lud I, s. 97115. Z puszczy kurpiowskiej (Pieśni weselne ze wsi Obierwi" paraf. Ostrołęcka iz okolicy Myszyńca). Lud III, s. 64--69. Polemika. Lud IV, s. 3'4!7-3'53. Pierwsze pięciolecie. Lud VI, s.1-7. Ludoznawstwo na III zjeździe historyków polskich w Krakowie. Lud VI, s. 37.2--.385. Ś. p. Jan Karłowicz. Lud IX, s. 312. recenzja, Zeitschrift fUr osterreichische Volkskunde (1895 1 zeszyt). Wiedeń 1895. Lud I, s. 24-25. recenzj.a, Mitteilungen der Schle_ sischen Gesellschaft fUr VoIkskunde (1894/95 - 1 zeszyt). Wrocław 1895. Lud I, s. 25--26. �t044 recenzja, Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego (1894. Tom XV). Kraków 1894. Lud I, s.52-53. recenzja, Zeitschrift des Vereins rur Volkskunde. Berlin 1895. Lud l, s. 53-56. recenzja, Winternitz M., Da's altindische Hochzeitsrituell. Wiedeń 1800. Lud I, s. 93-96, t:H13'5. recenzja, Koehler K., Przyczynek do kwestyi wyrytych stóp na ka_ mieniach. Poznań 1895. Rocznik T-wa Przyjaciół Nauk Poznań. t. XIXI. Lud I, s. 2118-219. recenzja, Erzepki B., BI"óbkigwary mazowieckiej z końca XVII i początku XVIII wieku. Poznań 1895. Rocznik T-wa Przyjaciół :t,auk Pozn. t. XXI. Lud I, s. 264 -266. recenzja, Blatt G., Kleine Beitrage zur slavischen Lautlehre. W sprawozdaniu c. k. gimnazjum w Brodach za rok 1895. Lud II. s. 74-715. recenzja, Radzikowski Eliasz, Tatry Bielskie. Kraków 1894. Pamiętnik T-wa Tatrzańskiego, t. XlV--XV. Lud II, s. 84--85. recenzja, Bruckner Aleksander, Kazania średniowieczne. Kraków 1895. Rozprawy Ak. Um. seria U, t. rx. Lud II, s. 8,5-88 recenzja, Dżaźdźyński Stanislaus, Die slavischen Ortsnamen Schlesiens. W sprawozdaniu Król. Katal. gimnazjum w Głupczycach za rok 1895/6. Lud II, s. 173-175. recenzja, Satke Władysław, Powiat tarnopolski pod względem geograficzno-statystycznym. Tar- 1045 KaLi~a Antoni, - - - - - - - - nOipOl 1895. III Rocznik kółka naukowego tarnopolskiego. Lud II, s. 280-282. recenzja, Sański Wiktor." Z przeszłości Szląska. Wydawnictwo "Kat lik" i górnośląsk. T-wa literackiego 1'895. Lud II, s. 2813284. recenzja, zawmński Roman, Przyczynek do etnografii górali polskich na Węgrzech. Kraków 1896. T. I, Dz. II Materiałów antrO'pOl.-archeol. i etnograf. Ak. Umiej. Lud H, s. 284-285. recenzja, Erzepki B., Masovita. Poznań 1896. Rocznik T-wa Przyjaciół Nauk Poznańskiego, tom Lud III, s. 94-85. recenzja, Niederle Lubol', O puvodu Slovanu. Praga 1896. Lud III, s. 179--184. recenzja, Koehler K., Osady z epoki kamienIa w W. X. Poznańskim. Kraków 1896. Nr 4 (2'Jb. ogólno 30) "Wiadomości Numizm.Archeologicznych". Lud III, s. 187'-188.' recenzja, MagierOIWskiL., Trwanie życia w JaĆmierzu. Kraków 1897. T. II Materiałówantropol., archeol. i etnograf. Ak. Umiej. w Krakowie. Lud III, s. 188. recenzja, Udziela Seweryn, Tyniec pod względem topograflczno-etnograficznym. Wieliczka 1897. Lud IV, s. 100--101. recenzja, Zych Franciszek, Zelman Wolfowicz. Lud V, s. 275-276. recenzja, Baudouin de Courtenay Jan, Wskazówki dla Zapisujących materiały gwarowe na obszarze językowym polskim. Lud VIII, s. 77~3. xxn. - - - - - Antoni, recenzja, Materiały antropologiczno-archeologiczne i etnogra~iczne. Lud IX, s. 300-302. recenzja, Materiały i prace komisyj językowej Akad. Umiej. Lud IX, s. 302. - recenzja, Zmigrodzki M., Przegląd archeologii do historii pierwotnej religii. Lud IX, s. 420. Kalinowicz Władysław, Nocna warta w Samborze. Lud XJXV, s. 97. K<tLityński M., recenzja, Schneider Stanisław. Badania nad źródłami twórczości Słowackiego w ostatnim okresie życia. Lud XVII. S. lOB. recenzja, Man. vol. XI Nr 1. Lud XVII, s. 111. KaUas Aniela, Garść zapisków z Bolestraszyc. Lud Xl, S. 411. Kamińskyj W., recenzja, Fischer Adam, Lud polski. Lud XXVI, s. 104. Kapral, Wojskowa uroczystość zmieniania stówki. Lud X:IY.,s. 178180. Kaputciński M., Piosnki ludowe z pO'W'iJatukrakowskiego. Lud II, s. 85'-74, 340-361. - Pałac podwodny, baśń z Łagiewnik przy-Podgórzu. Lud II, S. 361 -363. - O Michasiu głuptasiu. Lud II, s. 363~3fi4. - Pieśni dziadowskie o św. Helenie. Lud III; s. 161-162. - Pieśń o pustelniku z ptaszkiem. Lud III, s. 162--'1,63. - Niektóre imiona chrzestne. Lud III, s. 1m3-164. - Niektóre nazwy mleJ'scowe, nazwy miejscowe zagraniczne. Lud III, s. 164--165. Kalina - Słowniczek języka dziecinnego. Lud III, S. 16~16B. - Słowniczek gwary ludu krakowskiego (z okolicy Czernichowa). Lud V, s. 63-----64. Kaczmarczyk Kazimierz. Legendy o wieczności, Lud XIV, s. 291-294. - Ze starych aktów. Lud XVI, s. 45-53. Kaczmarczyk Zdzislaw, Przyczynek do gospodarki rolnej XVIII wieku w "Państwie Łodygowi<:kiem". Lud XXiXII, s. 78-81. Karłowicz Jan, Deska grobowa. Lud I, s. 16---19. - Gregorjanki. Lud U" s. 196--201. - Mycie nóg. Lud X, s. 369. Karwowski Stanisław, O zniemczeniu Szląska. Lud II, s. 1015-125. - .Nazwa i ludność miasta Koźla na Szląsku. Lud II, s. 193--195. - Choroby i medycy na Szląsku w XV!'! wieku. Lud II,- s. 289-292. Kasperowicz H., F·oilklorystyka w Rosji. Lud IV., s. 339~40. Biełorusskoje Polesie. Lud IV. s. 340-341. recenzja, Kautsky K., Entstehung der Ehe und der Familie. Lud IV., s. 44!9. recenzja, Simmel G., Zur Sociologie del' ReHgilon. Neue Deutsche Rundschau 1898 Nr 2. Lud IV, S. 449-450. - recenzja, Kovalevsky M., Tableau des origiJnes et de l'evolution de la familie et de la propriete. Lud Y. s. 82.-84. Keur Dorota L., Stan obecny archeologii północno-amerykańskiej. 'Lud XXXVIII, s. 622-635. Kietlicz M., Szczooraki w Krotoszynie. Lud III, S. 160--161. �1047' 1046 - Mętowanie. Lud V, s. 82. Przyczynek do terminologii garn_ carskiej Lud V, s. 166----167. - Lecznictwo ludowe. Lud Vln. 5.57-58. - List niebieski. Lud IX, s. 170. Kipa Emil. Nieznana piosnka flisacka z XVII weku. Lud XI, s. 30&-307. - recenzja, Maciszewski Maurycy, Brzeżany w czasach Rzeczypospolitej Polskiej. Lud XVII, s. 115. Klawe Janina, Teoria animistyczna w etnologii. Lud XIXII.. s. 13--.25. Kleiner Juliusz, Ślady animizmu w porównaniach ludowych. Lud XIV, s. 202-204. Klimaszewska J., Sprawozdanie z działalności Seminarium Etnologii i Etnografii Słowian Uniw. Jag. w Krakowie od 1925-1935 oraz od 1945-1947. Lud XXXVII, s. 443-44'8. Klimek St., recenzja, Matiegha J ... Lebky a hosti ze staroprazskych hi'bitowu. Lud XIXIV, s. 180-188. - recenzja, Birket-Bmith K., Ueber die Herkunft der Eskimos und ihre Stellung in der Zirkumpolaren Kulturentwieklung. Lud :x,Xl:X, s. 135. - recenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde des deutschen Volkes. Lud XXIX, s. 138. - 'l'ecenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde des judischen Volkes. Lud XIX;I'X,s. 145. - recenzja, Gunther R F. H., Rassenkunde Europa·s. Lud XXIX. s. Uł2. - recenzja, Koppers Wilhelm, Der Hund in der MythoIogie der Zi.r- kumpazifischen Volker. Lud XXXI, s. 153-1'54Klinger Witold, Do wpływów starożytności na folklor. I-III, 20. Lud XV, s. 1'88-199. - Do legendy o pochodzeniu kobiety. Lud XXI, s. 209. Koch Aleksander, Poświęcanie pól. (Ze zwyczajów Wielkanocnych). Lud IV, s. 184-185. - Święcenie wieńców zbożowych. Lud IV, s. 443 Koczwara Jan, Wierzenia ludQwe w Małych Kończycach koło Zębrzydowic na Śląsku. Lud XVII, s. 6(}-7:1. - Kilka wyrażeń ludowych z Małych Kończyc koło Zebrzydowic. Lud XVIII, s. 217. Koehler K., Czy prawda, ż·e srebrniki małe, w ziemi znajdywane, . są główkami św. Jana Chrzciciela? (Chmielowski Benedykt X. "Nowe Ateny", s. 47). Lud IV, 5.325. Kolbuszowski E., RoślilIly w wierzeniach ludu. Bez. Lud I, s. 119--'12(3- Grzyby w wierzeniach ludu. Lud II, s. 18-Z2. - Materiały do medycyny i wierzeń ludowych. Lud II, s. 157160. - Z wierzeń ludowych. Lud II. s. 160-163. Kołodziejczyk Edmund. Zwyczaje, obrządki, zagadki i pleśni ludu kaliskiego w okolicach Wielunia. Lud XV, s. 91----.107. - Z Andrychowa. Lud XVI, s. 79. - Podanie o księdzu, którego dyabeł do Rzymu zaniósł. Lud XVI, s. 100. Karol, Czary w postępowaniu sądowym. Lud XXV, s. 7-18. Czy tortury są dalszym ciągiem sądów Bożych? Lud XiXV, 5.96-97. Cza:ry i gusła przed sądami kościelnymi w Polsce w XV i pierwszej połowie XVI w. Lud XJXVI, s. 1-25. Łysa Góra. Lud X;XVII ,s. 57-74. Beczka czarownic. Lud XXVII, s. 110. Wypraszanie od kary śmierci. Lud XXVII, s. 111. "Snochactwo" we Włoszech północnych IX wieku. Lud XXVIII, s. 113~122. O pochodzeniu zwyczaju tzw. "oślego pog·rzebu". Lud XXXI, s. 44--4'7. recenzja, Nepelet t. I-m, (Az "Ethnographia" harmadik folyama) A Magyar Neprajzi Tarsasag KJ6zlonye liII/XXXIV! XXXVI Evf. 1-6 Filzet. Lud XXIII, s. 168-169. recenzja, Barwińskl B., Wypraszanie od kary śmierci w dawnem prawie polskiem w XVIXIX w. Lud XXIV~ s. 174-178. lI'ecenzja, Solymossy sandor. A Javaria - mese es a midasmonda. Lud XXIV, s. 178-179. recenzja, Prohrammy do z,byranni a materjałiw zwyczajewoho prawa. Lud XXV, s. 113-1,14. recenzja, KiinsS'berg von Eb€'!'hard, RechtSbrauch und Kinderspiel. Lud XXV" s. 114-115. recenzja, Keller Albrecht, Der Scharfrichter in der deutschen Kulturgeschi~hte. Lud XXV, s. 115-116. Koranyi - - - - - _ _ _ _ _ - - _ - _ _ - _ - recenzja, von Schwerin Claudius Frh., Die Formen der Haussuchung in indogermanischen Rechten. Lud XXV, s. 116. recenzja, Etnographia. Nepelet, a magyar neprajzi tarsasag folyokata es a magyar nemzeti muzeum neprajzi taranak ertesitoje. XXXVII evfolyam, 2 szam. Lud XXV, s. 131-132. 'recenzja, Fehr Hans, Gottes:' urteil und Folter. Lud XXVI, s. 99. recenzja, Biegeleisen Henryk, Matka i dziecko w obrzędach, wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego. L'.ld XXVI, s. 102. recenzja, Weiser, Blocksberg. Lud XXVII s,. 142. recenzja, Tymieniecki Kazimierz Społeczeństwo Słowian Lechickich. Lud :,{XVII, s. 143. recenzja, Kilnssberg von Eberhard, Deutsche Bauernweistumer. Lud XXVII, s. 144. recenzja, Kiinssberg von Eberhaird~ Rechtssprachgeographie. Lud XXVII, s. 145. recenzja, Bruck Eberhard Friedrich, Totenteil und Seelgeriit im griecMgchen Recht. Lud XXVIII, s. 98-9. recenzja, Boudriot Wilhelm, Die altgermanische ReHgion in der amtlichen Literatur des Abendlandes vom 5. bis 11. Jahrhundert. Lud XXVIII, s. 99-101. recenzja, His R, Der Totenglaube in der Geschichte des germanischen Strafrechts (Schriften der Gesellschaft zur Forderung der WestfaliSchen WilhelmsUniversitiit zu MUnster, Heft 9). �I' ,~ I, f-r·; i 104H Lud XXVIII, s. 250-254. recenzja, Jobbe-Duva1 E., Les idees primitives dans la Bretagne contemporaine. Lud XXIX, s. 14-9. recenzja, Carusi E., Folkloristica giuridica e storia deI diritto. Lud XXIX! s. 151. - recenzja, Mogk E" Der Drsprung der mittelalterlichen Siihnenkreuze, Lud XXIX, s. 169. - recenzja, Hardung S., Die Vorladung vor Gottes Gericht. Lud XXXIV, s. 281-283. Kosiba Wawrzyniec, W,Y'bór Ojca św. Lud X, s. 219. Kosiński Władysław, Szewc-kJrawiec w ustach ludu. Lud IX, s. 5-9. - Zycie i pisma Jana Karlowicza. Lud X, s. 461. - Legenda o Matce Boskiej. Lud XI, s. 1m-1OO. - Przymówki i przezwiska rymowane do imion, Lud XlII, s. 2430245. - Nazwiska i przydomki mieszkańców Skawiny. Lud XIV, s. 1601,64. - Legendy Chrystusowe. Lud XIV, s. 1'64--0168. -' Jajko w trumnie. Lud XV, s. 356. - Bocian. Lud XV, s. 357. - Nazwiska mieszka,ń·ców Poronina. Lud XVI, s. 92. - Widowiska świąteczne w Makowie, Kalwaryi i Zebrzydowicach. Lud XVI, s. 304. 3,74. - recenzja, Tygodnik Ilustrowany, Warszawa 1-904r. Lud XI, s. 104, 205, 329. 1049 - recenzja, Nasze kłosy, Warszawa 1904 r. Lud X, s, 210. Koskowski Bronisław, O mieszkańcach i 'żywieniu się Żydów małomiasteczkowych w Królestwie Polskim. Lud III, s. 314-329. Kostrzewski Józef, Przyczynek do dawności niektórych wytworów polskiej kultury ludowej. Lu1 XXXVI, s. 280-288. Kotula lFranciszek, Muzeum miasta Rzeszowa. Lud XX1XVU, s. 418419. - Muzeum w Rzeszowie. Lud XXXIX, s. 44&--447. Kotowski Floryan, O ludności mieszkającej po prawym brzegu Wisły w ziemi krakowskiej. Lud VIII, s. 160-161. Kowalska A., recenzja, Gilltn John, Moche a Peruvtan Coastal Community. Lud XXXVIII. 5. 407. Kowalski A.,Powiaiowe muzeum regionalne Ziemi Międzyrzeckiej w Międzyrzeczu. Lud XXXVII, s. 416-417. Kownacki M., Chleb, Lud X, s. 95. - Łąka "Swińska krzywda" Lud X, s. 4511. Kozlowski Leon, Prablem etniczny w prehistorii. Lud XXI .. s. 17-28. - prof. Erazm Majewski, nek'rolog. Lud XXI, s. 256-266. - Stosunek zlodowaceń do wędrówek kultur paleoHtycznych i rozwoju cyklów kultufOlWych w paleolicie Europy. Lud X,XII, s. -m---a{). - W od,powiedzi p. L. Sawickiemu. Lud XXII, s. 167-168. List otwarty do Dr Zygmunta Zakrzewskiego. Lud XXIV, s. 75-80, Leon, Preblemat rozwoju formy w prehistorii. Lud XXIV, s. 149-164. _ N,iektóre zagadnienia polskiego neolitu. Lud XXV, s. I-XVIII. - Metoda kartograficzna w prehistorii, Lud XXVI, s. 26-45. - recenzja, Wiadomości Archeologiczne VI 1921. Lud XXI, s. 61- recenzja, Wiadomości Archeologiczne. Lud XXI, s. 248-255; XX 153-157. - recenzja. Sawicki LudwiJk, Jaskinia Nietoperzowa pod wsią Jerzmanowice. Lud XXVI, s. 111. Kohler Klemens, O belemnitach. Lud II, s, 39. Krajewska Janina, Sprawozdanie z Miejskiego Muzeum Etnogr. w Łodzi. Lud XXXVI, s. 396. - Sprawozdanie z dz·iałalności Muzeum Etnogr. w Łodzi.' Lud XXXIX, s. 4'48-455. Krawczyk Stanislaw, Dziergieniec. Lud XXXIII, s. 135-13,6. Krćek Franciszek, Pisanki w Galicyi, Zestawienie materyału, zebranego w r. 1897 star.aniem Towarz. Ludoznawczego. Lud IV. s. 18&-23{). - Sobótka w Galicyi. Lud IV, s. ~!24. - Kwestyonaryusz sobótkowy, Lud IV, s. 3,23-324. - Folklore polonais, folklore de la vallee de Resia. Paris 1898. Lud IV, s. 338-9. - Towarzystwo dla ludoznawstwa austryackiego (Verein f. osterf. Volkskunde). (Sprawozdanie z walnego zebrania). Lud IV, s. 440-441. Kozlowski - - - - Muzeum antropologiczno-etnograficzne w Petersburgu. Lud IV, s. 4'41. List do św. Piotra - białoruski. Lud v., s. 7·9----80. Zamawianie chorób. Lud V, s. 80. Z dawnych rad gospodarskich. Lud V, s. 00. Na bolenie zębów. Lud V, s. 80. "Ba·ba u farosa". Lud V, s. 81. Krew lekarstwem na "wielką chorobę. Lud V, s. 81. Jednorożec lekiem. Lud V, s. 81. Fonograf na usługach ludoznawstwa Lud V, s. 177-17'8. Zabawa w kota i myszkę u Greków starożytnych. Lud V, s. 178. Chińska paralela konia trojańskiego. Lud V, s. 178. Do pierwotnego oświetlenia chałup. Lud V, s. 178, 37,8. Dzwon zatopi~my. Lud V, s. 179. Zabawa w żółwia dziewcząt greckich w sta'rożytności. Lud V, s. 179. Podobieństwo z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud V, s. 179. Zwyczaje styryjskie równoległe do naszych. Lud V, s. 180. Kołysanka: Jedzie, jedzie pan. Lud V, s. 81-82, s. 270. Głos Pusz.czyka. Lud V, s. 267. Z mowy ludowej. Lud V, s. 268. Do botaniki ludowej. Lud V, s. 268. Na febrę. Lud V, s. ~69. Do sobótki. Lud V, s. 269, 379-380 Sobótka na Korsyce. Lud V, s. 269. Pijany jak Polak. Lud V, s. 270. Ślimak, ślimak wystaw rogi. Lud V, s. 270. Śwlątniki. Lud V, s, 271. �1050 1051 Franciszek, Do obrzędu "Dzia_ dów". Lud V, s. 271. Krcek - - - - Do rozmolWYz głuchym. Lud V, s. 271-2,72. Do rozmowy z głuchym. Rozmaitości. Lud XIV, s. 300. Zdobnictwo przedmiotów do użytku codzi~mnego. Lud V. s. 2.72-273. - Kurza ślepota. Lud V, s. 273. Lekarstwo na oczy. Lud V, s. 273. Bretońska paralela do opowieści polskiej 'Lud V, s. 273. - Buzumczycy bretońscy. Lud V, s. 274. - Do obrzędów wigilijnych. Lud V, s. 27<4. - Do zabaw dzieci w dawnej Grecji. Lud V, s. 274. - W sprawie anegdoty o Stańczyku. Lud V, s. 375-376. .- W sprawie "bajeczki a pastuszku". Lud V, s. 373-375. - Z gwary złodziejskiej. Lud V, s. 376. - Do genezy mętowania "Ekite pekite". Lud V, s. 37,6. Podobieństwa z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud. V, s. 377. Mowa zwierząt. Lud. V, s. 377. Kołtun lekiem Lud V, s. 377. Do genezy wyrażenia, mieć kogo za cztery litery. Lud Y, s. 377. Lekarstwo na jad żmii. Lud V, s. 3178. Zamawianie chorób. Lud V, 378. Młócka z użycLem bydła zamiast rąk ludzkich. Lud V, s. 378'---'379. W sprawie "bożej krówki". Lud V, s. 37,9. Do Sobótki. Lud V, s. 379. - Chodzenie Po kolędzie. Lud V, s. 31810. Wzór słowników gwarowych. Lud V, s. 380. W sprawie "domowika". Lud V, s. 3,81'---'382. Ciekawy zabobton polski. Lud Vi s. 382. - - - - Do przesądów myśliwskich. Lud I V, s. 382. Kwestionariusz w sprawie gwiazd. Lud VI, s. 95--96. W sprawie piosnek i zabaw dziecięcych. Lud VI, s. 194-195. Do dziejów zabaw i gier dziecinnych. Lud VI, s. 195-196. Pisanki z IV w. po Chr. Lud VI, s. 1,96. Rozmaitości. Odezwa ludoznawców do fotografów. Lud VI .. s. 392'---'395. Młócka z ulżyciem bydła. Lud VB, s. 220. W sprawie "Hagady". Lud VII, s. 324. Lek na chor'obę skórną. Lud VII, s. 3::!6. Pierwotne usuwanie części kości czaszkowych (trepanacja) w Peru. Lud VIII, s. 204--208. Pieśń ku poświęcaniu organów w Ustroniu 1842. Lud IX, s. 410. Czaja St. i K. C., Maj. gaik. Lud XiI, s. 84, 199, 318, 3119. Nowe przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberga. Setka 1. Lud XIII, s. 149-160. Podobieństwo z dziedziny lecznictwa ludowego. Lud XI'll, s. 161. Jeszcze w sprawie bajeczki o pastuszku. Lud XIII, s. 161. Franciszek, Do wędTówki dowcipów. Lud XIII, s. 162. - Do brzozy gryżyńskiej. Lud X.III, s. 162. - Nowe przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów". S. Adalberga. Lud XIV, s. 23'6-246. 346-355. - Uwagi nad "Pieśniami dziewcząt jurgowskich na Spiżu". Lud XVI, s. 291-293. - Notatki etnologiczne. Lud XX, s. 293. - recenzja. Łuzica 18l/6. XV Rocznik. Lud III, s. 374-375. - recenzja, "Sezatoarea". 1897, wyd. Artur GoroveL Lud IV, s. 94-95. - recenzja. de Mortillet Gabryel: Napoje wyskokowe w czasach przedhistorycznych - W "Les boissons fermentees" (Revue de l'Ecole d'anthropologie 1897). Lud IV., s. 327. - recenzja. Blach Adolf. Typ wielkoruski w Bulletin de la Soc. d'anthrop. de Paris 1897. Lud IV, s. 327'---'328. - recenzja, Cornelissen J., Bezeichnungen der Trunkenheit in der Sprache des Volkes. Pijany jak Polak z "Ons Volksleven". Lud IV, s. 441. - recenzja, Ehrlich J., Polska w piosnce żydowskiej. Z Der Urquell 1897 r. t. I. Lud IY, s. 441---442. Krcek - - recenzja, Łopaciński H, Lucjan Malilnow,ski. Wspomnienia pośmiertne, Kurier Niedzielny Warszawa 1898. Lud V, s. 189. recenzja, Czenek Zibrt. Literatura kulturne-historycka a etnogra- - - - - - - - - _ _ ficka 1897-1898. Praga 1898. Czeski Lid t. VII. Lud V, s. 1!H193. recenzja, Monseur E., L'Inde et 1'0ccident. Bruksela 1898. Revue de l'Univers. de Bruxelles t. III, Lud V, s. 284-287. recenzja, Romer Eugeniusz, Spis prac odnoszących się do fizyograf H ziem polskich za lata 1891-95. Lwów 1898. Odbitka z "Kosmosu". Lud V, s. 2186-287. recenzja, Siewińsk1 Antoni, W sprawie "bajeczki o pastuszku". Lud t. IV, s. 305 i V, s. 374, s.373-375. recenzja, Bruckner Aleksander, Drobne zabytki języka polskiego XV wieku. Pieśni.-Modlitwy. Glosy. Kraków 1897. Rozprawy Ak. Umiej. Wydz. Filologiczny t. XlXV. Lud V, s. 318i2~385. recenzja" RaIny W., Dwie taksy towarów cudzozi€mskich z r. 1633. Kraków 1897. Archiwum Komisji prawn. t. V. Lud V, .s. 385--3'87. recenzja, Przyczynl}i do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberga. Setka pierwsza. Lud VI, s. 27-36. Lud VII, s. 29-43, 205--217; IX, s. 149, 240. recenzja, Rękopis z zakł. Ossolińskich z poł. XVIII w. Kpiny 'z Ma·zurów. Lud VI, s. 200-301. recenzja, Gloger, Mowa zwierząt. Nawoływanie zwierząt. Lud VI ...s. 305---306. recenzja, Casopis Maćicy Serbskeje. Lud VI, s. 309. recenzja, l) Pazdro Z., statut czeladZi kupieckiej krak'owskiej z XVII w. 2) Łopaciński H., Z dziejów cechu mularskiego i ka- �1053 1052 mieniarskiego VI, s. 413. Kręcichwost w Lublinie. Katarzyna, Lud - Lubczyk. - Lud X, s. 97. Stanisława. Opis wese_ la serbskiego. Lud IX, s. 3l. Króliński Kazimierz, Odpowiedzi na zapytania. Lud XIV, s. 397. - O muzyce ludowej i jej kapłanach. Lud XV, s. 61-67. Kruczkowska Stanisława, Gromnice w Opatkowlcaćh. Lud XI, s. 185. Kryczyński Bronislaw, Śpiewy haiłkowe z Podhorzec: Lud VI, s. 16'1-172. - Szopka w Podhorcach. Lud V, s. 154-164. Kryczyński Leon, O Tatarach rzemieślnikach w Polsce. Lud XXXI, s. 111-117. Kryczyński Stan., Materiały etnograficzne: 1) Święcenie wody i soli w dawnych cza'rach mieszczań'Sk·ich. 2) UbiJory ludowe w Mieleckiem w XVIII w. Lud XXXI, S. 109---11101. Kryński A. A., recenzja, N,ikel E., Die polnische Mundart des Oberschles]schen Industriebezirks. Lud XVI, s. W3. - Leskien A., Ueber Dialektmischung in del' ser'bischen Volkspoesie. Lud XVIII s. 100. Kryński Mirosław, Macica. Lud XVI, s.400. Krzywicki L., Początki własności indywidualnej. Lud XVII, s. 1-18 Krzyżanowski Julian, Peregrynacja Maćkowa (szkic z dziejów romansu staropolskiego). Lud XXVIII, s. 186-213. - Facecje, zagadki i bajki ks. L Kuligowskiego. Lud XXXI, s.118-139. Królikowska Morfologia s.3-3l. bajki. Lud XJXXVII , Bajka ludowa, jako wyraz wzajemności słowiańskiej. Lud XXXVIII, s. 206-209. - recenzja, Zaremba J. A., Stare pogodki góralske łod Żywca. Lud XX XI., s 140-1413. recenzj,a, Anderson W.alter, Del' Schwank vom alten Hildebrand. Lud XXXI, s. 151-152. Kuba Ludwik, Moje styky s Oskarem Kolbergiem. Lud XXIX, s. 73-77. Kuchta Jan, Polskie poda.nla ludowe o człowieku na księżycu. Lud XXV, s. 38-51. - Nauki tajemne w Polsce w XV XVI wieku. Lud XXVII. s. 75:--107. Historyczność postaci Twardowskiego w świetle źródeł. Lud XXVII, s. 112-124. - RodlZime wątki lokalne w podaniach o Miistrzu Twardowskim. Lud XXVIII, s. 1211-144. Zabytki i tradycje historyczne po Twardowskim. Lud XiXIX. s. 55-712. - Motyw Matki Boskiej - Ucieczki grzesznych - w podaniach ludowych o czarnoksiężniku Twardowskim. Lud XXXI, s. 100-109. - recenzja, Polivka Jifi - Kubin Josef. LidQve Povidky oz: ceskeho Podkrkonośi. Podhori zapadni. Lud XXIII, s. 173-175. - recenzja, Hetzer Hildegard. Das VolkstUmliche Kindersplel. Lud xxvn" s. 146. - recenzja, Szuman Stefan, Wpływ bajki na psychikę dziecka. Lud XXVIII, s. 101-10Q. recenzja, Madeja Józef, Czytanka. Lud XlXVIII, s. 102-103. - recenzjal Rowid H., Psychologia pedagogiczna. Lud x,x.tX, s. 109. - recenzja, Wróbel Z., Zbójnictwo na Podhalu. Lud XXIX, s. 110. - recenzja, Czubryński A., Mistrz Twardowski. Lud XXX. s. 2172'24. Kuczerówna Maria, WróiJby z kichania. Lud X, s. 22l. Kuraszkiewicz Wł., recenzja, LehrSpławiński Tadeusz, O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian. Lud XXXVI, s. 381~86. - recenzja, Lehr-Spławiński Tadeusz, Początki Słowian. Lud XXXVI, s. 386-3,88. recenzja, Milewski Tadeusz, zarys języ'koznawstwaog6Inego. Lud XXXVII, s. 309-319. Kurylowicz J., Gawro,ński Andrzej, nekrolog. Lud XXVI, s. 115. Kutrzeba Anna, Sprawozdanie z dzilałalności Oddziału Krakowskiego PTL. Lud XXXVIII, S. 457. - Rozwój badań etnogr. Ziemi Kra_ kowskiej. Lud XXXIX, s.569-604. - recenzja, Inglot Stefan. Kolonizacja wewnętrzna, a napływ Niemców do Polski od XVIXVIII w. Lud XXXVI, s. 378. - recenzja, Bujak FrancilSzek, Ogólny zarys historii osadnictwa niemieckiego na .achodni<:h ziemiach Polski. Lud XiXXVI, s. 37'8. - recenzja, Nitsch Kazmierz, Polskie gwary ludowe ziem zachodni,ch. Lud XXXIVI, s. 378-379. - recenzja, Lehr-Spławiński Tadeusz, Zagadnienie kaszubskie a plemiona słowiańskie na wschodillim pograniczu w wiekach średn~ch.Lud XXXVI, s. :ł78-3'79. - i Turnau I., recenzja, Przegląd socjol<Jgiczny. Kwartalnik Polskiego Instytutu SocjOl1. t. VIII i IX. Lud XXXVIII, s. 335. Kuźmicz B., Przemówienie delegata p. K. P. G. na Zjazd PTL w To'l'Uniu. Lud XXXI'X, s. 537-540. Kwiatkowska Mir., Sprawozdanie z prac w bibliJotece PTL. Lud X:X'XI'X,s. 532-53;6. L J. L., Przyczynek do zamawiania chorób. Lud v.. s. 177. - recenzja, Izw~stija muzejskego drustva za KranjlSlko. Rocznik V, VI, VII. Lublana 1695-1897. Wiadomości T-wa muzealnego dla Kramy. Lud V, s. 85. - recenzja, Lisowski I., Letopis matice srpska. Lud v., s. 19L Landau Alfred, Uwagi do "Hagady" (Wyjątki z listu. Tłomaczył Kalina). Lud V, s. 369. Jan, Wróżenie z miecza. Lud VII, s.217. Chrzest "Żyda". Lud IX, s. 408. Ś. p. Antoni Kalina. Wspomnienia pośmiertne. Lud XII, s. 107-112. NehTing Władysław, nekrolog, Lud XV, s. 1-5. Jesza, Jasza czy Jasz? Lud XVI, s. 181-184. recenzja,> Strekelej K., Slovenske I1aIroone pesml. Lud IV, s. 444445. Leciejewski - - �1054 1055 Jan, recenzja, Radić A., Osnowa Ui sabirańce i proc~łVanie gradże o narodnom zivotu. Lud IV, s, 445-446. recenzja, Glasnik zemaljskog muzea. Lud V, s. 2B0-284. recenzja, Dobrzycki Stefan, O tak zwanym mazurowaniu w języku po~skim. Lud V.II, s. 328. recenzja, ParczeWS'ki Alfons, Swanty Wid. Zywa nazwa w mowie ludu kaszubskiego. Lud VII, 's. 329. recenzja, Bieńkowski P., De simulacris barbararum gentium apud Romanos. Lud VIII, s. 92"93. recenzja, Dobrzycki St., Studya nad średniowiecznem piśmiennictwem polskiem. Lud YIn, s. 94. ~ecenzja, Dobrzycki Sł.,Polska poezja średniowieczna. Lud VITI, s. 94. recenzja, Zdziarski StanEsław, Pierwiastek l\łdt>wy w poezji polskiejXI1X w, Lud VIn, s. 2082110. recenzja, Ceskoslorvenske letopisy musejni. Vestnik musei a archeologii ceskoslovanskYch. 1902. Zeszyt 1-2. Lud VUI, s. 320. recenzja, Loncar Dragotin, O gostoti prebivalstwa in krajev na Krajnskem. Lud VIII, s. 440. Leciejewski - - - - - - - - recenzja, Soukup J., Staroceske vyrocni obyceje, slavnosti, povery, Cary a zftbavy prostolIlarodni ve spisech Tomase ze Sztitneho. Lud VIII, s. 440-441. - -recenzja, Nitsch Kazimierz, studya kaszubskie. Lud IX, s. 91. - recenzja, Kostal J., Lidova mluva na Bydzovsku. Lud IX, s. 92. - recenzja, Farnik Ernest, O poezji ludowl!j na Śląsku Cieszyńskim. Lud IX, s. 423. - recenzja, Paczkowskyj Mychajło, Narodnyj pochoronnyj obriad na Rusy. Lud X, s. 231. - recenzja, Kostal J., Zal'ikavani pri nemocech. Lud X, s. 232. - recenzja, Rodopski Postęp. Rocz-nik VII" 1909110,Lud XVI, s. 415. L~eg Leonard, Pieśń o Napoleonie I. Lud n, s. 171-173. Lempert Gizela, recenzja, P1prek J., Slavische Brautwerbungsund Hochzeitsgebrauche. Lud XXIII, s. 184-186. Lewicki Marian, Z 'rozważań nad kontaktem Słowian z ludami ałtajskimi. Lud XXXIV, s. 171-183. Lilientalowa Regina, Zycie pozagrobowe i świat przyszły w wyobra_ żeniu ludu żydowskiego. Lud VIII, s.350-3-53. - Legendy żydowskie o wyjściu Zydów z Egiptu. Lud IX, s. 160. Ł Łaska Bronislawa, Włosy rude. Lud XI, s. 81. - Powitanie księżyca na nowiu. Lud XI, s, 81. Łaski Jan, Błędny ognik. Lud X, s. 449. ludowe ! powiastki (z Prus Królewskich 1 Poznańskiego). Lud II, s. 274-.:....276. Łempicki Stanislaw, recenzja, Morawski Szczęsny, Aryanie polscy. Lud Xv, s. 249-257. Łebiński Wł., Piosnki recenzja, Grabowski Tad, Literatura aryańska w Polsce 15601660.Lud XV, s. 249-257. - recenzja, Biegeleisen Henryk, Aryanie polscy. Krytyka. Lud XV, s. 249-257. recenzja, Gawełek Fr,,. Konik zwierzyniecki. Lud XVII, s. 112. - recenzja, Gawełek FI", Przesądy, za'bobony, środki lecznicz"! i w;ara ludu W RadłJ:wej, tenże Czarownik z Rzącilowej. Lud XVII, s. 113. Łempicki Zygmunt, Podania a bohaterach. Lud XIX, s. 215-245. Łobaczewska S., recenzj<1, WójcikKeuprulian B., Melodyka Chopina. Lud XXIX, s. 130. recenzja_ Księga pamiątkowa ku czci prof. A. Chybińskiego. Lud XXIX, s. 150. Łopaciński Hieronim, Próba wyjaśnienia początku jednej z zapomnianych gier dziecięcych. Lud XI, s. 280-291. - Uwagi z powodu Figlików Reja. Lud XU, s. 327-331. Łoś _Jan, recenzja, Zmigrodzki M., Lud Polski i RUsi wśród Słowian i Aryów. KS'ięga I. Obrzędy weselne. Lud XIV, s. 185-192. Łukasiewicz Jan, recenzja, Przybyszewski Stan~sław, Przyczynek do psychologii czarownicy. Lud VI, s. 3 !}9-400. 1 M recenzja, Rapaport Samuel, Aus dem ostjiidischen Volksle'ben. Lud XiXiX!, s. 160. M. L., Przyczynek do artykułu Witorta: Godła rodowe chłopów archangielskich. Lud II, s. 365-366. - Gdy kura kwocze. Lud II. s. 366. - Rzucanie zębów. Lud II, s. 366. - O płanetnikach. Lud II, s. 366. Mandlówna Nimfa, Topielec w Czeladzi w pow. będzińskim w gub. piotrkowskiej, Lud X, s. 438. - Topielec w Czeladzi. _Lud XI, s. 311. Magiera Jan, Początek kowalstwa w Sułkowicach. Lud VI.~s. 2902:92. ~ Przezwiska rymowane do imion, Lud VIII, s. 403--405. Magierowski L., Pieśni z miasteczka Jaćmiet'za i Posady j'3ćmiórskl-ej M. A., , -, - - w pow. sanockim. Lud I, s. 262264. Leki używane przez lud polski we wsi Wesołej w pow. brzo:?JOlWSkim. Lud II, s. 155--15,6. Kichanie, świąd i dzwonienie. Lud II, s. 256-257. Przyczynek do wierzeń ludowych. Lud III, SI 142. Słowniczek gwary ludowej ziemi sanockiej. Lud IV, s. 307. Bajki. Lud V, s. 170-176 Kilka wierzeń ludowych. Lud VIII, s. 61-62. Bajki z okolicy JaĆmierza. Lud VIII, s. 1,BO-183. Sobótka. Lud VIlIs. 424. Dlaczego pieS' nie lubi kota? Lud VIII, s. 424. Przyczynek do rozmowy z głuchym. Lud VIII, s. 424-425. �1056 105'2' - ° gradzie. Lud IX, s.89. Malicki Longin, recenzja, Dział etnoK. W., recenzja. Acta graficzny Muzeum Śląskiego w ethnologica. I. Kobenhavn 1936. 2o-lecie założenia instytucji. Lud (Levin und Munksgaa'rd). Lud XJXiXVIII, s. 439. XXXIV, s. 283-286. Malinowski Bronislaw, TotemiJZm - recenzja, Serner Arvid, On "dyss~ i egzogamia. Lud XVII, ~.3156; XVIII, s. 14-57; XIX, burial and beliefs about the dead s. 153-171. during the stone age with speManiecki, Wywoływanie dyabła. Lud cial regard to south Scandinavia. Lud XXXV, s. 195. X, S. ~6. Manugiewicz J., recenzja, KlingerW .• Majkowski Stanislaw, Lud w poezji Doroczne święta ludowe a traM. Konopnickiej. Lud XII, s. 138dycje grecko-rzymskie, Lud XXX, 182, 197-'---211. s. 237---.;238. Maksonowa, Uroki. Lud X, s. 96. Mankowski TadeuBz, recenzja, Rahm - Dusza po śmierci. Lud Xl.. s. 316. Konrad. Ostpreuslsische BauernMalewska Zofia, Indeks nazwisk teppiche, Lud XXXV, s. 190, nazw etno-geograficznych, czaMarków Włodzimierz, Słownik nazw sopism i wydawnictw. Towai przezwiSk ruskich grup plerzystw i Zakładów Naukowych. . miennych i lokalnych. Lud XXVI, Lud XXXVII, s.575-619. s. 46---66. - Indeksy. Lud XXXIX, s. 741-800. Matusiak Szymon, Piaście. Lud - recenzja., Lauferski Antoni, LudVIII, S, 394-403. ność wiejska pow. pyzdrskiego - Lech czy Lęch? Lud X, s. 129. w świetle zapłsek sądowych XIV, - Piast, Krak i Popiel. Lud X, i XV w. Lud XXXVIII, s. 322. s. 219, - recenzja, Etnografia w Z. S. R. R. zbieraniu imion własnych. Lud 3 Zeszyt "Sowieckiej Etnografii" XI, s. 27i1~279. za r. 1948. Lud XXXVIII, s. 343. - Sobótka. Lud XIII, s. 1-20., 87 - recenzja, Stranska Drahomira, ~97. Zivotky a kabatky Slovenskych Dlaczeg()l zajmujemy się ludo_ kraju. Lud XXXVIII .. s. 359. znawstwem? Lud XIV, s. 1-7. - recenzja, Instytut Etnogr. im. Mi- Olimp polski podług Długosza. k!'llcho-Makłaja AN, Z. S. R. R. Lud XIV, s. 19-89. "Kratkije Soobszczenija" V i VI. 1949 r. Lud XXXIX, s. 4'19--424. - Dodatek do "Olimpu polskiego". Lud XI·V, s. 20s-.235. - recenzja, Lewin M., Roginskij J., - Co myśleć o Kraku? Lud XIV, Czeboksarow N., Anglo-ameri_ s. 128--130. canskij rasizm. Sowietskaja Et- Święty i przeklęty. (bocian). Lud nogr. z. 1. 1949 r. AN. Z. S, R, R, XIV, S, 17()'-178. Lud XXXIX, s. 424--426. - Piorun a Per kun. Lud XI v.., s. 198 Malewicz S., "Betleem" na Białej Rusi. Lud XXII, s. 12.9-140. -2IH. Majewski ° -° Szymon, Poszukiwania, Lud XIV, s. 298-299. - "Tria idola" na Łysej Górze. Lud XIV, s. 313---<325. - Olsza czy Olza? Lud XIV, s. 330 -337; XV, s. 355. - Rozmaitości. (Wypis z książki: Ułamek z podróży archeologicznej po Galicji w r. 1849 przez Józefa Łepkowskiego i Józefa Jerzmanowskiego). Lud XIV, s. 399. - Estreicher Karol. (Nekrolog). Lud XV, s. 6--18. - Wieliczka i Bochnia. Lud XV, s. 5'3-60. - Jaryneć. Lud XV, s. 138-137. - Soboty. Lud XVI, s. 212. - Kasztan czy kostań? Lud XVI, s. 200-291. - Wieszczba czy źreb? Lud XVII, s, 193-241. - recenzja, Materiały antrop01logiczno-arc.heologiczne . i etnograficzne t. V. Lud VIII, s. 214-217. t. X. Lud XV, s. 151-52. - recenzja, Karłowicz Jan, Słow. nik gwar polskich I-II. Lud VIII, s. 323-<324. - recenzja, Rozprawy Akademii Umiejętności, wydiiJal histc~ycznofilozoficzny, serya II, tom XVIII. Lud VIII, s. 4302---4135. _ recenzja, Bruckner Aleksander, Dzieje języka polskiego. Lud XIII. s. 49----55. -"ecenzja, Pracki Witold, mowie wsi Turowa. Lud XIV, s. 306309. - recenzja, zaranie śląs'kie, Kwartalnik liter. Lud XIV., s. 300. - recenzja, Rocznik Towa.rzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. Tom 1. 1907. Lud XIV, s. 401--403. Matusiak ° 67 Lud - Tom XL - recenzja, Emil Kałużniacki, Ober Wesen und Bedeutung del' Volksethymologischen Attribute christlichel' HetHger. Lud XV, s. 403oW4. - recenzja, Machal Jan, Bajeslovi slovenske. (Mitologia słowiańska). Lud XIV, s. 405---4{)7. - recenzja, Krymki Ad. Ant., Języki słowiJańskie, ich rozwój i stosunki wzajemne. Lud XV, s. l5~1513. - recenzja., Krcek Franciszek, Teorya Peiskera o niewoli prasłowiańsk~ej w świetle krytyki. Lud XV, s. 153. - recenzj,a, Lilientalowa Regina, Święta żydowskie w przeszłości i terażniejoszości. Lud XV, s. 153 -1514. - recenzja, "Gryf" pismo dla spraw kaszubskich. Lud XV. s. 154-155. - recenzja, Saloni Aleksander, Lud rzeszowski. Lud XV, s. 364-365. -- recenzja, Roczniki Tcrwarzystwa Przyjadół Nauk Poznańskiego. Tom XXXIV 1908. Lud XVI, s. 107. zapust-Popielec- Wielkanoc. Kilka zwyczajów ludu w Tarnobrzeskim. Lud l. s. 4852, 79-89. Kilka zwyczajów wielkanocnych w Tarnobrzeskim. Lud I, s. 129- Matyas Karol, - - 130. Ludowe nazwy miej\scowOści w powiecie Brzeskim w Galicj i. Lud I, s. 123-129, 179-182. II, s. 257-264, 308-320; III, s. 330346; IX, s. 123, 263, 350; X, s. 12. �1058 Józef, Kołowrot czyli krutyło zabawa ludowa. Lud VI, s. 96. - O miłości u ludu w życiu i pieśni. Lud VIII, s. 225-244. - "Posła baba do farosa". Lud IX, s, 187. Mqczewski Przemysław, Konik zwierzyniecki w Troi. Lud XV, s. 211 .-216. Medyński A., recenzj.a, Czermiński M., Z Grecji i Krety. Lud VIII, s. 319-320. - recenzja, Materyały do ukraińsko-ruskiej etnololgii. Lud VIII, s. 436-438; IX, s. 94. Miklavec Piotr, Zwyczaje, zabawy i zabobony ludu słowiańskiego w południowej Styryi. Lud VIII, s. 3'37-349. Milewski Tadeusz, recenzja, Studia fennica. Revue de linguistique et d'ethnologie finno1ses. T. V. Lud XXXVIII, s. 377. Mirek Fr., recenzja. Swaton John R, "The ewolution O!fnations", Are wars inevitaJble? Lud XXXVIII, S. 401--405. "Misiewicz Jan, Muzeum Ziemi Sanockiej. Lud XXXV,I, s, 398--400. Mleczko Teofil, Świat zmarłych, .Zwyczaje i zapatrywania ludu Polskiego w Galici'i zachodniej. Lud VIII, s. 48-56. - Olsza. Lud X, s. 94. - Chleb. Lud X, s. 95. - Ogień. Lud X, s. 95. Młynek Ludwik, Pół godziny szkoły po egzecyrce Lud III, s. 273. - Polemika. Z powodu recenzji "Raj i upadek pierwszych ludzi w podaniach narodów. Lud III, s. 282 -284. 1059 Mazur - - - - - - Uwagi nad pieśniami ludu wielickiego. (Pieśni weselne). Lud III, s. ~368. Dodatki i: uzupełnienia. Lud III., s, 384. Zycie sierskich pasterzy przed 2'0 laty. Lud IV, s. 279-289. Przyczynek do polskiej "Hagady" "Stworzył Pombóg gruske" ["Łoracyjq"l, Lud IV, s. 438, 439. zarYs pierwotnej rel:gii Lachów na tle podań ludowych. Lud V, s. 53--56. Pisanki wielkanocne w Zachodniej Galicji. Lud VII. s. 176-180, Do pisanek w Zachodniej Galicji. Lud LX, s. 168. .za·bawy sierskich pasterzy przed 20 laty, Lud VI'll, s. 22-35, 141159, Odezwa w sprawie nazwy ludowej "lach" i jej pochodnych form. Lud VIII, s. 84-86. W sprawie "Lachów" . L'ud IX, s, 2'5'3, Kilkanaście p]eśni z Wadowickiego. Dud IX, s. 391. Głupi Maciuś. Lud XII, s. 31932(}, recenzja,. Witort Jan, Kucya na Litwie. Lud III, s. 171·-175. recenzja, Rychlak J" Raj i upadek pierwszych ludzi w podaniach narodów. Kra,ków 1896, Sprawozdanie gimn. św. Anny, Lud mI, s, 184-187, recenzja, Świętek Jan, Lud Nadrabski. (Od Gclowa po Bochnię). Lud IV, s. 3219--335. recenzja, Udziela Seweryn1) Dwa_ naście legend i podań z pod Kra- kowa. 2) Z podań i dziejów Ziemi Bieckiej. Lud V, s. 27:6-280. recenzja, Kallenbach Józef, Tło obrzędo,we "Dziadów". Lud VI s. 201-206. - recenzja, Bruckner Aleksander, Powieści ludowe. Lud VIII, s. 427 -430, -. recenzja, Włndakiewiczowa H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud IX) s. 97. .Moszyński Kazimierz, O wewnętrznym układizie prac, obejmujących całokJształt kultury materialnej. Lud XXIII, s, 38--42. - 1 ryc" Chrapki z Siemienia, do art. Chrapki - PoniatowskI Stanisław. Lud XXV, s. 5. Zasługi S. U. na polu badań nad kulturą materialną. Lud XX!XV, s. 17-20. _. Ewolucjonizm krytyczny na tle innych kierunków etnologii. Lud XXXVIII, s, 3-27. - Stan i zadania etnografii polskiej. Lud XXXVIII ,s. 210-·228. Musiał Szczepan, Do obrzę<low wigilijnych. Lud IV, s, 325-326. Mydlarski, recenzja, Czekanowski J, Polska - Słowiańszczyzna, perspektywy antropologiczne. Bitbl. Wiedzy o Polsce t. III, 'Warszawa 1948. S. Arzt. Lud XXXIX:, s. 438 -,-442. Mysor Wł., Zwyczaj przedwIelkanocny w Krakowie. Lud XIII, s. 1600. N N. Fr., Do artykułu o przysiędze kobiety ciężarnej u Zydów, (Lud IV.1 s. 180). Lud IV, s. 442-443. Nadmorski, Słowińcy i szczątki ich języka Lud -Y, s. 320-3>3'6, Nartowski Wacław, Stan włościański w utworach poetyckilch' pisarzy polskich doby renesansowej ~XVI w.). Lud XIIx., s. 71-103; XX, s. 1-157. Nawalany Julian, Opis wesela w Juszczynie (powiat Myślenice). Lud XIV, s. 378-396. Niedojadło W. zapadnięta karczma w Wierzchosławicach. Lud X, s. 450. Nikosiewicz Kajetan, W sprawie pisanek i Wielkiejnocy. Lud IV, s. 326--327. NitschK., Polemika (Z Leciejewskim). Lud ~X, s. 202. . 67' Znaleziska w Biskupinie a współczesna kultura ludowa Słowian. Lud XXXVI. Nosek. Stefan, - - s.289-312. Lubor· Niederle. Lud XXXVIII, s. 663. Przedhil5toryczne budownictwo mieszkalne na ziemiach polskich. (Referat wygłoszony naW. Z. PTL w Toruniu 19.49),Lud XXXIX, s. 200-290. recenzja, Gniezno w zaraniu dziejów (od VIII do XIII w.) w świetle wykopalisk. Praca zbiorowa pod redakcją J. Kostrzewskiego. Lud XXXVI, s. 374-377. recenzja, tura Kostrzewski Józef. Kul- prapolska. s. 330-334. Lud XXXVIl, �1060 1061 ......,recenzja, Leht-Spławiński Tadeusz, O pochodzeniu i praojczyźnie SłowiJan. Lud XXXVII, s. 319--328. - recenzja, Kostrzewski Józef, Pra_ słowiańszczyzna. zarys dziejów i kultury XXXVIII, Prasłowian, Lud s. 313-314. Nuzikowska Helena, Kometa r. 1812 w Muszynie. Lud XV, s. 67-69. - Andrzej Suleja, chłop - poeta. Lud XVI, s. 187-190. o E.. Koło nauk antropologicznych U. J. K. we Lwowie. Lud XXVI, s. 130. O~eksin Kazimierz Marian, Runy sbowiAńskie u ludu. Lud XV, s. 22()....-..,223. Osiński p P. K., recenzja, Stoilow A. P., Le. geń grad w jugosławiaskata narodna poezya. Lud X, s. 4674168. - recenzja, Stoiłow A. P., Brada na niwa ta. Zetwarsky obred, Lud X, s. 468. Papierkowski S., recenzja, Ga vazz i Milovan, Przegląd etnografii Chorwatów, t. I. Lud X'XlXVHI, s. 3'63. Parczewski Alfons, Badanie kresów polskich. Lud ViII ,s. 89--90. Pawlik Stefan, N,azwy krów w początkach XlViu wieku. Lud XJXI, s. 203--209. Pazdro Zbigniew, Proces o "perepiczkę". Lud V,I, s. 2'68--276. Perls H., recenzj.a, Mak W., O akademiach pedagogicznych w Prusiech. Lud XJX'.x, s. 240. Persowski, recenzja, zabors,ki Bogdan, O kształtach wsi w Polsce i ich rozmieszczeniu. Lud .xXVII, s. 1~8---13:3. Piasecki Eugeniusz, "Jaworowi ludzie" Studium z po,granicza fol- kloru i pedagogiki, Lud XXXIII, s. 1-19. Piątkowska Ignacya, Obyczaj~ ludu ziemi sieradzkiej. Lud IV, s. 410 435. - Zamek Sieradzki w historii i powieści ludowej. Lud VII, s. 113 -128. ......,W sprawie piosnek i zabaw dziecięcych. Lud V'1'1'I,s. 20{}--4.02. Pierzchała Ludwik, Wierzenia ludu, Lud II, S. 3350--338. - zagadki ludowe. Lud II, s. 33.'8 -339. - Piosenki mazurskie w Krośnieńskiem. Lud HI, S. 156--160. Pietkiewicz Czeslaw, Hig.jena w źyciu Poleszuków. 'I1ud XXX, s. 14-35. Pietkiewicz Kazimierz, stan muzeów i Zbiorów etnograficznych w Polsce. Lud XXXVI, s. 3893'96; Lud XXXVII, s. 409-412. - Wystawa sztuki ludowej. Lud XXXVII, s. 484-486. - Zniszczenie w architekturze ludowej w woj. Pomwskim. Lud XXXVII, s, 487-481. Kazimierz, Komunikaty. Badania w zakresie ceramiki ludowej. Lud XXXIX, s. 549-550. Wystawy i konkursy sztuki ludowej Min. Kult. i Sztuki w 1946 r. Lud XXXIX, s. 002-568. Piłsudski Bronislaw, Szamanizm u tubylców na Sachalinie. Lud XV, 261-274; Lud XVI, s. H7-132. - Poezja Gilaków. Lud XVII, s. 95 -123, - Dział etnografii na XII zjeździe rosyjskich przyrodników i lekarzy w Moskwie. Lud X.VII, s. 264. - W sprawie zjazdu .etnografów polskich. Lud XVII, s. 267. - Trąd wśród Gilaków i Ajnów. Lud XV'HI, s. 79-'91. Prace rosyjskieg';} Towarzystwa geograf-icznego. Lud XVHI, s. 136-138. - recenzja, Talko-Hryncewicz J., Materyały do etnologii i ant'ropologii ludów Azji Środkowej. Lud XVII. s. 189, _ recenzja, Charuzina W. N., otczot' o letn'iej pojezdkie w Germaniju. Lud XVIII, s. 22'1, - recenzja, Hupka St., W sprawie muzealnictwa etnograficznego zagranicą i u nas. Lud XVIII, s. 227. - recenzja, Sternberg L., Muziej antropologii i etnografii imiena Impieratora Piętra Welikago. .Lud XVIII, s. 228, - recenzja, Igruszka, jeja istoria i znaczenje. Sbornik statiej pod redakcjo N. D. Bartrama. Lud XVIII, s. 229. Piotrowicz Stanislaw, Znachorka i wróżka Jewdokia Bojezuk. Materiały folklorystyczne ze wsi Pietkiewicz Bartnik na Pokuciu. Lud XIII, s. 118-129, 216--232. Przyczynek do zwyczajów prawnych ludu polskiego przy końcu XV'III stulecia, Lud XIII, s. 254 -255. recenzja, Przybysławski Wł., Reperto,ryum zabytków przedhistorycznych na obszarze 16 powiatów Gali<:ji Wschodniej. Lud XIII, s. 262. Piwocki Ksawery, Zagadnienie metody w badaniach nad sztuką ludową. Lud XXX, s, 1-13. Plezia Marian, Ś.p. Jerzy Kowalski. Lud XXXVUl, s. 656-660. Pobratymiec, Zagadki ludowe z okolicy ~yślenic. Lud II, s. 40-43. - Godka. Lud II, s. ~. - Środki lecznicze ich nazwy aptekarskie u ludu. Lud V, s, 164-166, Pogonowski Jerzy, recenzja, J. Filirp; Pocatk,y slovansk.eho osidlene w Ceskoslovensku. Praha 1946. Spolecnost pratel staroźitnosti, S. 96. Lud XXXIX, s. 426. - rece~zja, Casopis vlasteneckeho spolku musejniho w Olomouci. Roc. 58, 1949 r. v. I Oddil duchovedny w Olomouci 1949. Lud XXXIX, S. 426-427. - recenzja, Batowski H., Zwięzły zarys dziejów Słowiańsz<:zyzny. Kraków 1948 r. Czytelnik s. 198. Lud XXXIX, s. 442-44'3 . Polaczek Stanislaw, zwYczaje, zabobony, przesądy i wierzenia ludów słowiańskich przy budowlach. Lud IX. s. 200, Polivka Jerzy, My trzej bracia. lUrywek ze 'studiów nad podaniami ludowymi). Lud II, s. 9 �1062 1063 Jerzy, Odmianka anegdoty "Ka;pucyn z capią brodą". Lud .VIT, s. 217-218. Polivka Karol, Materyały historyczne. Lud X. s. 217-2'18, 44i6447. Potkański - recenzja, Gotthelf Bronisch, Kaschubische Dialectstudium. Lipsk 1896. Lud V, s. 180-185. Poniatowski Stanislaw, Przyczynek do genezy pierścienia. Lud XXIII s. 32-37. ' - - •- - Z wierzeń i przesądów ludu na Podhalu. Lud XI, s. 51-54. - Wiatr. Lud XI, s. 195. - Sprowadzanie deszczu. Lud XI, s. 316. Prac ki Witold, Gwara ślesińska. Lud XlV, 90-127. Bańka. Lud XVII, s. 131-133. Znamierowska-Priifferowa M., Dział etnograficzny Muzeum Miejskiego w Toruniu. Lud XXXVIII, s. 432. - Organizacja działu etnograficznego Muzeum w Rapperswilu. Lud XXXVIII, s. 445. - Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Lud. w Toruniu. Lud XXXViIII ,s. 462. ' - Muzeum etnograficzne w Toruniu. Lud XXXIX, s. 45'~1. - Ludoznawstwo i ochrona kultury ludowej w Szwajcarii. Lud XXX:IX, s. 484-5'19. ptaśnik Jan, Podania i wierzenia kaszubskie' a nasze. Lud V s 3,57-365. " . s, O pochodzeniu zwyczaju siedzenia z cpuszczonymi nogami. Lud XX1II, s. 43-49. -18. W sprawie polemiki pomiędzy p. J. Czekanowskim a p. K. Stołyhwą. Lud XXIV, s. 200-202. Chrapki.. 17 ryc. LUd XXV , s . l -6. - Mahavrata, Metoda badania genezy wytworów kulturowych w etnologii. (Część I "Mahav,raty). Lud XXXVI, s. 107~134. Fakty etnologiczne i metody ich badań. Lud XXXVI~. s. 32-68. Zagadnienie paralelizacji kultur paleolitycznych z kulturami etnologicznymi. Lud X:X:XVIII, s. 28-34. Leon, Stępa w Polsce. 26 map l tablica, l tabela. Lud XX'XIV s. 187-269. Porębowicz Edward, Berta z dużemi stopami i Rycerz z łabędziem. Lud XV, s. 169-187. Popiel Trzy podania z powiatu bocheńskiego. Lud V, s. 360-,3'65. Pyrek Jan, O księdzu i parobku. Lud XI, s. 186. - Piosnki żołnierskie. Lud XII, s. 233-249. R Korzeniowski Józef, O Hucułach. Lud VI, s. 398399. Radzikowski Eljasz Stanislaw Polscy Górale tatrzańscy czyli PodR-r. J., recenzja, - halanie i Tatry na początku wieku XIX. (Wstęp). Lud III, s. 225 -228. Z folklory'styki słowackiej. Lud V, s. 23'8-255. 297-320. siens. Wyd. w 1896 r. Lud III, s. 378-381. - recenzja, Gwiazdka Cieszyńska z 1895 r. Nazwy słowiańskie w cieszyńskiej ziemi. Lud III, s. 3,81-384. - recenzja, Hauptmann. "Dzwon zatopiony". Lud IV. s. 442. - recenzja, Firla Józef, Nazwy słowiańskie w ziemi cieszyńskiej. Lud V, s. 8&-lł9, Rafaez Józef, PodJej.rzenie o. czary w Krościenku. Lud XX, s. 302. - Z dziejów zbójców podtatrzańskich. Lud )GX, s. 303. Ramult Stefan, Kilka słów o Słowieńcach pomorSkich. Lud VI, s. 81-95. _ recenzja, Czartoryski Zy,gmunt, O s'l;y1lukrajowym w budownictwie wiejskim. Poznań 1896. Lud II, s. UI()-Jl00. _ recenzja, Karasek Józef, Postorna, Novaves, Hlohovec. Wiedeń 1895. Lud II, s. 162-184. recenzja, Łopaciński Hieronim, DyalektolOgia czeska na Wystawie ludoznawczej w Pradze 1895 r. Warszawskie "Prace filologicz18!l5. Lud II, s. 77-80. ne" t. V. 1896.Lud n, s. 282-283. recenzja, Jelinek Ed., Pohledy do Rawita Fr., p. Gawroński, Rawita Litwy. Praga 1895. Lud II, s. 80. Franciszek, Ze Z'bioru apokryfów. _ recenzja, Jelinek Ed., Listy o Lud III, s. 61. rzeczach morawskich pisane _ Pobratymstwo i posestrie. Lud przez Czecha. Kraków 1894. OdIII, s. 137-138. bicie z "Czasu", Lud II, s. 81. _ recenzja, Clouston W. A., Narod~ _ recenzj.a, Kralicek: Anton, Die ni kazki ta wyhadki, jich wansarmatischen Berge, del' Berg driwki ta pereminy, perełoż. Peuke und Karpates des Claudius A. Krymskij, Lwów 1896. Lud Ptolomaeus. Kromierzyź 1894/95. III, s. 176-179. Rechowicz Kazimierz, Sztuka budoLud III, S. 316-378. wania z drzewa w okolicy Sko- recenzja, Damroth Konstantin, lego Lud XVII, s. 1-14. Die iilteren Ortsnamen Schle- Eljasz Stanislaw, "Wilcze zęby" czy Smocze zęby? IJud VI, s. 96. - styl zakopiański. Lud VI, s. 172 -193, - Źródła lecznicze w folklorze. Lud VI, s. 197. - Fonograf na usługach ludoznawstwa. Lud VI, s. 198. -, Lachy w Polsce i na Słowaczyźnie. Lud VI, s. 301-,303. - Świętopełk, autor "Mojej podróży do Karpat", z r, lIlGO. Lud VII, s. 218-219. "Zakopiański". Lud XU, s. 323325. - Jaworzyna Spiska, Zbójnik. Krudynhop a Madej Zbój. Lud XII, s. 325--327. - Jeszcze w ollionie wlJasnej. Lud XII, s. 346-34:6. - recenzja, Prousek Jan, Dfevene stavby starobyle orou'bene i lidoVy nabytek v severo - vychodnich Cechach, Praga 1895. Lud II, s. 75--77. _ recenzja, Osvald Richard, Tovarystvo. Sbornik literarnych prac. Radzikowski �1064 Fr., Poświęcenie mieszkania ruskiego w Galicji (z okolic Żydaczowa). Lud II, s. 141-146. Reinfuss Roman, Budownictwo ludowe na zachodniej Łemkowszczyżnie. Lud XiXXIII, s.84'-112. - Po,granicze krakowsko-góralskie w świetle dawnych i najnowszychbadań etnograficznych. Lud XXXVI, s. 222-255. - Próba charakterystyki etnograficznej Rusi Szlachtowskiej na podstawie niektórych elementów kultury materialnej. (28 ryc. jednobarwnych). Lud XXXVII, s. 160---.235, Rehor - !I: :i- fi' Etnografia w produkcji Filmu Polskiego. Lud XXXVII, s, 34Q348. ...,.... zakład Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Lud' XXXVII, s. 4!Y5-458, - Stan muzealiów etnograficznych w woj. wrocławskim. Lud XXXVIII, s. 416-431. ~ recenzja, Gaj'ek Józef, zarys etnograficzny zachodniej części Podola. Lud XXXVIII, s. 329. - recenzja., Nasz Adolf, Opole. Lud XXXVIII, s,3I41. Reychman Jan, Z nowszej literatury etnograficznej srowackiej. Lud XXXVI'I, s, 350-353. - Literatura etnograficzni! węgierska z lat 1939-194'4.Lud X;X'XVII. s, 353-357. recenzja, Umeni na Slovensku Odkaz zeme a lidu. Dzieło :lJbiorowe pod red, K. Soureka. Lud XXXVI" s. 368-369, - recenzja., Narodopisny sbornik Rocznik VI-VII z. 1~2 i 3-4; rocznik VIII, z. 1 i 2, Lud XXXVIII, s, 355. - recenzja, Narodopisny sbornik. Casopis \ Narodopisneho Odboru Matice Slovenskej. Roczn. vn, z. 3. Lud X'XXVIII, s, 357. - recenzja. Węgierskie wydawnictwa etnograficzne z lat 19451M7, Lud XXXVIII, s. 361. Romanówna Eugenia, Sprawozdanie z ekspedycji Pomorzoznawczej w lecie 1948 r.' Lud XXXIX, s. 540 -544. Janina, Uroczystość św. Jana Nepomucena. Lud XI, s. 416. Rybowski Mikolajl Sopleńce. Lud VI, s. 196, - O latawcu. Lud VI, s. 19&--197, - Rokita czyli iwa. Lud VI, s, 197. - Gościec. Robaki w zębach. Lud VI, s. 303-304. - Diabeł w wierzeniach ludu polskiego, Lud XII, s. 212--232. Rych~ak J., Polemika nad recenzją "Raj i upadek pierwszych lu.dzi w podaniach narodów". Lud III. s. 200--282. Rysiewicz Zygmunt, O praojczyźnie Słowian. Lud XJXXIV, s, 46-66. Różańska s S. Justyna, Pisanki we wsi Mołodycz. Lud XI, s, 188-190, S. K., Pierwszy powszechny kongres ras w Londynie. Lud XVIII, s.23.9, - Dr Zygmunt Winter-nekrolog. Lud XVIII, s. 23,9. Doroczne zgromadzenie Towarzystwa "Gesellschaft f. Physi- Sawicki Ludwik, W odpowiedzi p. sche Anthropologie" 1929 r. Lud L. Kozłowskiemu. Lud XlXII, s. XXIX. s, 196. S. T., recenzja, Jagła Michał, Chłop16&-166. ska kultura - uwagi nad krzepSchmidt Withe~m, Pochodzenie Innącą kulturą wsi. Lud XXXVl.l, doeuropejczyoków i ich pierwsze S. 3'49--3'50. przybycie do Europy. Lud St(rze~ecki) A(doU), recenzja, NieXXXVIIIl s. 35-49. derle Lubor. Pravek zemi cesSchnaider (Sznajder, Szneider) Jókych na narodopisne vystave zef, Z kraju Hucułów. Lud V, ceskaslovanske, Praga 1895. Lud s, 507-62, 147-154', 207-220, 336 II, s. 186. .~ -345; VII, s. 65-73, 169-176,. - recenzja, Spis rzeczy z drugiego 259-272. pięciolecia "Przeglądu Powszech- Z kraju Hucułów. Legendy, ponego" 1890----1895.Kraków 1896. dania, klechdy i baśnie. Lud VI, Lud II, s. 186, s. 157-160, 257-267, 351-361. Saake W" 28 kongre3 międzynaro-- Jeszcze o Hucułach tatarowskich. dowy amerykanistów. Lud Lud XIII, s. 338-341. XXXVIII, s. 480. _ Wśród mar. Lud VIII, s. 183-187_ Sadowski Jan, Lanie świec wosko_ Lud Peczeniżyński, cz, I, Lud wych w Witanowicach, Lud XI, XU, s, 27,7-308. s. 7,9, - Baśń o trzech braciach; dwóch - Młocka w powiecie wadowickim. mądrych, a jednym głupim. Lud XI, s. 17'1-178. - Podanie o Doboszu opryszku. Saloni A" Polemika (z W, Badurą). Lud IX, s. 306-307. Lud XIII, S, 34-36, Salwini Luigi, polska w ·ludowych _ Garść podań, zebranych w popieśniach madziarskch. wiecie dolińskim i kałuS'kim. Lud XJXx:II, s. 1-21, Lud XIII, s. 23'3-2'43. Sapieha Wladysław, Wystawa etno- Z życia górali nadłomnickich, graficzna, Lud XV s. 13,7-138. Lud XVII, s. 138; XVIII, s. 141. _ Poszukiwania. Lud XV, s. 138. Schneider Stanislaw, Sowij SoSarna Wladysław, Obrzędy weselne fija. Lud XV, s. 217-220. w Jaszczwi Lud II, s. 23~251. _ Król wężów, Studyum etnologicz._ _ Zwyczaj wykupywania panny ne. Lud XVI, s. 17-32. młodej w Korczynie pod Kros_ Bóg domowy. Z ludowych wienem, Lud II, s. 339. rzeń u Słowackiego. Lud XVI, s. - Kolęda. Lud In, s. 72. 153-Irl>9. _ Pieśń ludowa religijna o odsieczy Sehulien p, M. Sprawozdanie z ruWiednia przez Jana III, Lud III chu naukowego w dziedzinie ans. 156-157, tropologii, etnografii i etnologii Sawicki Ludomir, Nowe muzeum podczas wojny we Włoszech. Lud etnograficzne na ziemiach pJIXXXVII, s. 360--362. skich. Lud XVI, s. 419. �W66 Wierzenia i lecznictwo ludowe Zydów. Lud III, s. 49-6l. Semkowicz Władysław, Dwa przyczynki do historii wierzeń ludowych. Lud VI, s. 385-39l. - Boże Narodzenie w Radłowie, pow. tarnowski. Lud X, s. 154. - zagadki ze wsi Łoniowy w powiecie brzeskim. Lud XIV, s. 156--158. - Dwie legendy. Lud XIV, s. 159160. .Seweryn Tadeusz, Hafty opoczyńskie. Wzory haftów białych. Lud XXIV. s. 128-148. - Kaszubskie złotogłowie nowe hafty wdzydzkie. Lud XXVIII, s. 17-39. - O śpiewaj,ącymzbóju. Lud XXVIII, s. 226-239. - Technika malowania cbraZJków na s~kle (8 ryc. jednobarwnych 6 ryc. kolorowych). Lud XXX, s. 145-18,6. - Łowiectwo ludowe na Wołyniu (4 ryciny jednobarwne). Lud XXXI, s. 2·4--35. - Seweryn Udziela 1857-1937. Lud XXXV, s. 5-17. - Seweryn Udziela jako twórca MIHeum Etnograficznego w Krakowie. Lud XXXV, s. 29-37. - W nauce u zwierząt. Lud XXXVI. s. 185-2,19. - Ikonografia etnograficzna. Lud XXXVII, s. 27-308; XXXVIII, s. 229-276; XXXIX, s. 291-354. - recenzja, Alek.sandrowicz J., Z zagadnienia współczesnej bioklimatyki lekarskiej. Lud XXXVII, s. 336-338. Sienie ki Antoni, Czy się wyradzamy? Lud IV. s. 4(}l~9. 1067 Segel, Antoni, Bajka o wężowym królu Lud n, s. 56-62. Bajka o trzech zaklętych królewnach. Lud II, s. 163-17l. Wierzenia (o chowańcu, farmazonach, płanetnikach. miesięcznikach i błędach). Lud II, s. 252 -256. Do pieśni o Napoleonie I, str. 17. Lud II, IS. 366. Bajka o Wojtku. Lud III, s. 146 Siewiński - "- ---,l5i2, - Bajka o ciekawej bahie. Lud IV. s. 299-304. - Bajeczka o pastu'szku. Lud IV, s. 305-306, - Legenda o zameczku w Bełzie. Lud VIII, s. 171-180. - Bajki, legendy i opowiadania ludowe, zebrane w pow, S'okalskim. Lud IX, s. 68. - Opis wesela w Liskach. Lud X, s. '59. - Opowiadania ludu w powiecie sokal:skim i buczackim. Lud~IL s. 250-276. Siwak Michał, recenzja, Zeitschrift rur osterreichische Volkskunde. Lud XII, s. 339-340; XIII, s. 68 -69. - recenzja, Kuwada. Lud XIII, recenzja, lwowscy i XVII w Cisrewski Stanisław, Studyum etnologiczne. s. 56-57. Majer Bałaban, źydzi' na przełomie XIV Lud XIII, s. 67-68. Skopi7l.ski Wilhelm, Do zwyczajów wielkanocnych. Lud IV, s. 326. Skurpski H., Muzeum skansenowskie w Olsztynku. Lud XXXVII, s. 412-415. _ Muzeum mazurskie (wojewódzkie) w Olszty·nie. Lud XXXVII, 419----4Q,1, Eugeniusz, O duchach, duszach, djabłach i demonach indyjskich. Lud XXXIV, s. 1-46. Służewski W., Powinszowanie na nowy rok w Buczaczu. Lud IV, Słuszkiewicz s.93. Tad., Dodatek do Słownika Języka Polski'ego Kartowicza. Kryńskiego Niedżwiedzkiego. Lud XIV, S'.294-295. _ recenzja, Revue des Etudes Ethnographiques et Sociol>o.giques. Paris 1908. Lud XIV, s. 193, 31l. _ recenzja, Ahmed Bey Kamal, Livre des perles enfouies et du mystere precieux au sujet des indii:cations des cachettes. des trouwailles et des tresors. Kair 1907. Lud XIV, s. 404-405 Smoleński Tadeusz, Z egipsko-arabskich opowieści ludowych o Panu J'ezusie (z tekstami). Lud XIII, Smol - - s. 144-14'9. Analogie "BoS'kiej Komedii" w Egipcie i Persyi. Lud XIII, s. 259. "Kto. daje i odbiera ten się w piekle poniewiera". Analogia ~ndyjiska. Lud XIII, s. 25!}.-260. Lud górno-egipski. Lud XIII. s. 267-291. U: Międzynarodowy Kongres Archeologrczny. Lud XIV, s. 197198. Dodatek do słownika Języka Polskiego Kartowicza, Kryńskiego i Niediwiedzkiego. Lud XV. s. 138-140. - recenzja, Frazera, Dzień Zaduszny. Lud XII, s. 271-272. - recenzja, Maspero G.. Les Contes populaire de l'Egypte ancienne. Paris 1906. Lud XII, s. 332-334. - recenzja', CzasopilSIllo amer.: "Annals of A!rcheology and Anthropology, issued tby the Liverpool Institute of Archaeology". LLverpool 1908, Lud XN, s, 141-142. -- recenzja. Czasopismo amer.: "TwentY~Sixth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution". 19041905. Lud XV, s. 142. _ recenzja, Revue des EtudeS' Ethnographiques et Sociolog:ąues. Nr 6-7, 8, !}.-10. Lud .xV, s. 142-143. _ recenzja, Falls Ewald J, C.., "BeduLnen-Lieder der libyschen WUste". Lud XV, s. 15<l. _ recenzja, Arnold van Gennep, Les 'rites de passage. Lud XVI, s. 107. Smolka Jan, ,J~onik Zwierzyniecki" .'I zabawy ludowe Indyan boliwijskich "Aimara" i "Laniacos" . Lud VII, s. 32'6--327. Smólski Grzegorz, Ze zbi'Cru podań. opowie~ciL baśni kaszubskich. Lud VIII, s. 27,5-316. _ Ślady słowiiańskie na ziemia;ch dawnej Recyi i Windelicyi. Lud XI, s. 3~5-370. _ Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatra'ch i Besk:dach. Lud XVII, s. 77. _ recenzja, Kaindl R. F., Geschichte del' Deutschen in del' KarpathenHindern. Lud XIII, s. ~8-66. �1068 Marian, zachodnie Archiwum Fonograficzne w Poznaniu. Lud XXXVII, s. 458-462. Sochaniewicz Kazimierz, Gustawa Smólsk~ego nekrolog. Lud XVII, s. 277. - Kołłątaj jako pierwszy metJdyk etnografii. Lud XVIII, s. 122-132. - S. p. Adolf Strzelecki, nekrolog. Lud XVIII, s. 236. - Stosunki narodowościowo-wyznaniowe w dyecezji podlaskiej w roku 1863. Lud XX, s. 271. - Przyczynek do czarów na Żmudzi w XVII wieku. Lud XXI, s. 125-135. 1069 Sobieski - O potrzebie systematycznego wydawnictwa materiałów do historii procesów o czary w Polsce. Lud XXIV, s. 165-169. - Miary roli na Podhalu w ubiegłych wiekach. Lud X:XV, s. 19-37. - W sprawie zwyczaju tatuowania Lud XXVI, s. 77. - Miary i ceny produktów rolnych na Podolu w XVI w. Lud XXVIII. s. 143-166. - Held, Bajki murzyńskie. Lud XVII, s. 274. - recenzja Smólski Gustaw, Gwara tatrzańska i jej piśmiennictwo. Lud XVIII, s. 22fj. Soltys Mieczysław, Program sekcji muzycznej. Lud I, s. 138-142. Stankiewiczowa Zofia, Swięto M. B. Zielnej na Mazurach. Lud XVI, s. ~1. Karol, Piosnka o koLud II, s. 334-335. Starczuk J., recenzja, Deedes C. N,., The Double headed God. Lud XXXIII, s. 145-147. Stanuchowski marze. Stawoż, Księżyc i gwiazdy. Lud X, s. 94. Bożena, Na. drodze do teorii s'ztuki ludowej, (Szkic informacyjny). Lud' XXXVI. s. 163-184. - Etn:grafia Polski w planowaniu niemieckim. Lud XXXVII, s. 236 276. - Sprawozdani,e' z działalności Zakładu Etnologii i Etnografii U. M. K. w Toruniu. LudXXXVII, s. 454-455. Stoklosa Józef, Za'b1awy mlodzieży męskiej w Jurgowie na SpiJiu. Z 2 ilustracjami. Lud XUI, s. 305-313. - Pieśni dziewcząt jurgowskich na Spiżu. Lud XIV, s. 262-277. - Budownictwo i zdobnictwo w Jurgowi'e na Spiżu. (Przy.czynek do budownictwa podhalańskiego (20 rycin). Lud XIV, s. 355-368. Stołyhwo Kazimierz, W odpowiedzi p. L. Kozłowskiemu. Lud XXII, s. 164. - W spra'wie metod prof. Jana Czekanowskiego oraz recenzj i jego z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt "Podłoże rasowe kultur zasadniczych". Lud XXIV. s. 4445. - Odpowiedż p. Czekanowskiemu na jego wyj,aśnienia w sprawi; recenzji z odczytu Stanisława Poniatowskiego pt. "Podłoże raSowe kultur zasadniczych". Lud XXIV .. ~1%. . Stelmachowska - W sprawie badań nad podłożem rasowem populacyj antropJlogicznych. Lud XXIV, s. 202-225. Stopa Roman, Archaizm kultury buszmeńskiej (z 7-ma jednobarw_ nymi ryc.). Lud XXXVII, s. 6996. - Hotentoci, kultura, język, baj~ ki, pieśni. Lud XXXVIII, s. 50--,146. Strzelecki Adolf, Poszukiwania, do-tyczące obrzędów Wielkanocnych. Lud I, s. 29. - Sprawozdanie z pierwszego Walnego Zgromadzenia. Lud 1,5.29-30. -- Z dziejów pierwotnej rodziny. Lud I, S. 3-431 65-78. - PoS'Zukiwania: V tatuowanie. Lud I, s. 5'7-58. - i Wodecki H., Do "deski grobowej". Lud I, s. 130-131. - Fragment z dziejów rodziny. Lud I, s. 145-157. - Poszukiwania: I Pług. Lud L s. 188. II Niecenie ognia za pomocą tat·cia. Lud I., s. 189. III Wiara w znaczenie i moc imion chrzestnych. Lud L s. 189. - Żegota Pauli. Lud I. s. 193-196. - Bibliografia. Lud I, s. 23-24, 185, 188, 21-222, 266-268; II, s. 89, 187-189, 373-377; III, s. 85-88', 189-190. . _ Wystawa etnograficzna w Pradze. Lud II, s. 30-38, 146-154. _ Odpowiedź. Lud II, s. 178-180. -recenzja, Adalberg S., Księga przysłów. Warszawa 1889-1894. Lud I. s. 19-22. _ recenzja, Finkiel Ludwik Bibliografia historii polskiej. Kraków 1895. Lud I, s. 9(}-93. _ recenzja. Am-Urquel1 (1895, 1, 2. 3, 4, 5 zeszyt). Wiedeń 1895. Lud I, s. 135'--138, 182-185. - recenzja, Narodopisna Vystava ~eskoslovanska w Prare 1895. Lud I. s. 22(}-221. - recenzja, Etnohraficznyj zbirnyk. Lwów 1895. Wyd. Naukowego T-wa im. Szewczenki t. 1. Lud II, S. 88----89. - recenzja, Cybulski N., Próba badań nad żywieniem się ludu w Galicy'j, Kraków 1894. Nakł. T-wa "Opieki i Zdrowia". Lud II, s. 18>4--1186. - recenzja, Badeni J., Między Słowianami. Kira!ków 1800. Lud U. s. 186. Strzelecki Henryk, Poszukiwania. Niecenie ognia za pomocą krzesania lup tarcia. Lud I, s. 56, 143. Suboczowa Maria, Sprawozdanie z działalności Komisji Etnograficz_ nej Instytutu Śląskiego w Bytomiu. Lud XXXVI, s. 4040--405. - recenzja, Wąsowicz Józef, Stosunki językowe na Slą;sku w świetle nauki niemieckiej. Lud XXXVIII, s. 325. SulimiTski Tadeusz, Rytbołówstwo na górnym Sanie (6 rycin jednobarwnych). Lud XXXiI, s. 35---44. _ recenzja, Corso Raffaele, Folklore. Lud XXVl, s. 100. _ recenzja, Van Gennep A., Le Folklore. Lud XXIV, s. 17'9-<180. SulisZ Józef, zapiski etnograficzne z Ropczyc. Lud XII, s. 57---811. _ Zwyczaje wie]k,anocne w Sanockim. Lud XII, s. 309-318. _ Kilka zapi!sek z Sanoka. Lud XIII s. 38---4<3. _ Tyrawa Solna. Przyczynek do historii prawa niemieckiego w Polsce. Lud XIII, s. 282--2190. _ Przyczynek do "mętowania" i do zabaw dziecinnych w Ropczyeach. Lud XIV, s. 168--170. �10,0 - Rymowane ImIOna z Ropczyc. Lud XlV, s. 182. - Ce~h tkacki w Ropczycach. Lud XIV, s. 277~286. - Szk'oła w Ropczycach. Lud XV, s. 295--301. Szczotka Stanislaw, Żywot zbójnicki Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim. Lud XXXIV., s. 1571710. - Materiały do dziejów zbójlnictwa w Żywiecczyźnie. Lud XXXV, s. 41-53. Szemlej Józef, Przyczynek do wielkopostnego pieczywa ludowego. Lud XXXIII, s. 27-31. Szuchiewicz, 1 ryc. "Raky" huculskie, do artykułu "Chrapki" Poniatowskiego Stal11isława. Lud XXV, s. 5. Szukiewicz Wojciech, Wydawnictwa Smithsonian Institution w Washingtonie. Lud VI, s. 215-218. - Muzeum W. Fiedorowicza w Miń. sku. Lud VI, s. 3'O~307. Szulc Stefan, Przeżytki w baśniach. Lud XVII, s. 40--59. Szulczewski J. W" Rośliny w mianownictwie, .przesądach i lecznictwie ludu wielkopolskiego. Lud XXXI, s. 93-100. Szyszkowski Wladysław, Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XN i XVI w. Lud XIX, s. 1Q4:-152. XX, s. 161-214. Ślqski Boleslaw, Z legend, przysłów i piosnek flisackich. Lud XVI, s. 179----181. - Przyczynek do przysłów Adalberga. Lud XVl., s. 214. Zwierzeń i gwary ludu wodnego. Lud XVII, s. 74. 1071 - Z gwary i obyczajów ludu wodnego. Lud XVIII; s. 132-136. Ślqzak, recenzja, Orędownik językowy dla wychodżtwa polskiego w Ameryce 1906. Lud XIII, s. 165-166. Śliwina J. Wanda, Lud lubartowskL LudXXlOC., s. 78. Śliwiński Józef, Przygoda Szymka z dyabłem. Lud I'X, s. 175. Smiszko Marcjan,' Naczynia pierścieniowate. (8 tablic, 2 mapy). Lud XXiXJV, s. 67-141. Swiqtkowska Jadwiga $ka-Swiqtkowska (Chelmiń- J.), Sprawozda- nie z dzia'lalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Lud XXXVII, s. 451--45'4. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego 1945~1948. Lud XXXIX, s. 5144-549. Świdnicki Bronislaw, Korespondencja. Lud II, s. 271~280. - Opowiadanie o dyalble. Lud III, s. 152~154. - Przyczyna burzy i niektóre wyobrażenia ·reli:gijne. Lud V, s. 116~170. - Kartki korespondencyjne z widokami a ludoznawstwo. Lud VI, s. 3'96-397. Świerczyński Teofil, Służba. Lud X, s. 95. - Zmarły bierze cząstkę z' g~sp. Lud X. s. 97. Świeżański Ernest, SIady historyczne świekrostwa na Litwie itd. Lud IX, s. 86. - Z przeszłośCi ludoznawstwa polskiego. Dyalog pogrzebowy tzw. Kadłubka na cześć Kazimierza u - Z nad Wisłoka, rysy etnograficzne ze wSi Białobrzegi w pow. łańcuckim. Lud Vln, s. 24>5--257, 354-368. - Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach, mistycznych praktykach. i w zwyczajach ludowych. Lud XI, s. 371-3'88. _ recenzja, Młynek L., 2a-rys pierwotnej religii Lachów na tle podań ludowych. Lud VII, s. 228. Sprawiedliwego. Lud IX, s. 129, 200, 321. Swieży Janusz, Sprawozdanie Oddziału Polskiego Tówarzystwa Ludoznawczego w Lublinie 1947 r. Lud XXXVIII, s. 459. Świętek Jan, Odpowiedź p. L. Młynkowi. Lud V, s. 101-104. - Sobótka. Lud V, s. 256-258. - Przyczynek do "Hagady" Lud V, s. 367-369. T Feliks, ·w nowo zbudowanym domu. Lud X, s. 452. - Kapliczk'f i krzyże przydrożne na Spiżu. Lud XI, s. 164-170. Taraniowa Helena, Opowiadania z pod Krakowa. Lud XI, s. ~12. Taszycki W., Diallektologioa Polska w w,tach 1915--19'30. Przegląd bibliograficzny. Lud XXX, s. 256-2'62. Tokarew S. A., Zagadnienie etnogenezy w etnografri. (SowetJskaja Etn(\gr. zesz. 3. 1949 - tłum. za zgodą atltora Malewska Z). L\ld XX'XlX, s. 65--113. ToZstow S. P., W. J. Lenin i aktualne zagadnIenia etnografii (w 25lecie zgonu) Sowetskaja Etnogr. zesz. 1. 19ot9.Wyd. AN ZSRR tłumaczyŁa za zgodą autora Malewtska Z. Lud XXXIX, s. 43---64. Treter Mieczysław, Przegląd treści dziesięciu roczników czasoprsma e~nogrąficznego pt. "Lud" (18951904). Lud XII, s. 1-50. _ "Redde quod debes" ("Urodzony Jan Dęboróg" WI. Syrokomli a wątek szwajcarskiej pieśni lud,owej). Lud XII, s. 268--270. Tarońi - _ - - _ _ _ - Typy ludowe Franciszka Tepy. Lud XViI.,s. 215'9----280. Zbiór szopek w bawairskiem muzeum narodowem w Mona,chium .. Lud XIV, s. 338-345. Znaczeni,e wyrazu "Soboty" w architekturze. Lud XVI, s. 285- 290. recenzja, Łopaciński! Hie,ronim, SIady powodzi u nas. Warszawa 1904 r. Lud Xl, s. 34>1-343. recenzja, Piechota Maria. O czci ludu do NajiŚwiętszej Maryi Panny. Lud XI,I, s. 85--86. recenzja, Udzfela Seweryn, Hafty ludu krakowskiego. Lud XJI, s. 190-'192. recenzja, Murko M., Zur Geschichte des volk.sti1mlichen Hauses bei Siidslaven. Lud XII, s. 2712-273. recenzja', Ogończyk St., Wszystko się poma'łu traci. Lud XII, s. 1'm>-274. recenzja, Ka~prowicz J" Bajki,. klechdy i baśnie. Lud XIII, s. 263. recenzja, Przestrz'elska Zygmun~· ta, Zwierzęta w kolędach, wróżbach i przesądach. Lud XIII,. s. 342. �1072 1073 recenzja. Mokłowscy Kazimierz i Tadeusz, Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem komisyi w roku 1904 w celu badania sztuki ludowej. Lud XUI, s.342. recenzja, Bren:stej'n Michał, Krzy_ że i kapliczki żmudzkie. Materyały do sztuki ludowej na Litwie. Lud XIU, s. 344. recenzja, Giggi zanazzo. Novelle favole e leggende romanesche~ Lud XHI, s. 347. Treter Mieczysław, '- '- - kiej, Piotrkowskiej... Warszawskiej, części Siedleckiej i Luibelskej, Lud XVI, s. 412. - recenzja, Witanowski-Rawita Michał, Przewodnik po dawnem opactwie Cystersów w Sulejowie. Lud XVI, s. 4114. - recenzja., Wawr:reniecki M., Dr Włodzimierz Demetrykiewicz. zarys życia i prac. Lud XVI, s. 414. - recenzja, Gawełek Fr., Nowe Mu zeum w Krakowie. Lud XVlI~ s. 110, Tryszczyła Fr., Muszyna w powiecie Nowo-Sądeckim. Lud XIV .. s. 246--253. ' recenzja, Konig Edward, "Ahasvel', »der ewLge Jude«". Lud XV, s'. 15'1. '- recenzja, Ubiory ludu polskiego. 1. Krakowskie. Lud XVI, s. 222. recenzja, Sztuka stosowana, z. 13. Lud XVI, s. 226, z. 19. Lud XVII, s. 110. - recenzj1a; Kwartalnik litewski _ marzec uno. Lud XVII, s. 232. '- recenzja, Polkowski Fr., Krzyże na Li.twie. Lud XVI, 8.318. '- recenzja, Hadaczek K., Cmentarzysko ci'ałopalne koło Przeworska. 'Lud XNI. s. 3'22. '- recenzja, KoLberg Oskar, TarnÓw-Rzeszów. Materyały etnografi.czne. Uporządkował i wydał Seweryn Udziela. Lud XVI, s. 410. - recenzja, Wawrz~ni.ecki M., WiSpó.l'C1JeSnezewnętrzne strony życia ludu w ,guberniach: Kielec_ Maria, BagumLł Hoff stosunek do Oskara Kolberga. Lud XXXV:III, s. 200-308. Tuwanówna Janina, Kongres nauk antropologicznych i etnograficznych. Bruksela 15---;23 sierpnia 1946. Lud XXXVIII, s. 479. - Zarys organizacji muzeów we Francji ze specjalnym uwzględnieniem muzeów etnograficznych. Lud XXXIX, s. 467-483. - Kongres Towarzystwa Etnografii Francuskiej. Paryż 18-20.' VII. 1949. Lud XXXiIX. s. 604-605. Tync Bolesław, recenzja" Zeitschrift fUr oesterreich. Volkskunde, Wien 1904. Lud XI, s. 211. s. 96. Bajki i opowiadania ludu kowskiego: 1. Wędrówka po śmierci. - i jego - recen>zja, Stahel Ka'rol" Wspomnienia o Słucku. Gniezno 1905. Lud XI, s. 212-220. M., Gry i zabawy dzieci w Bośni. Lud V, s. 137-147. Przyczynki do medycyny ludowej. Lud XI, s. 3'94--401. Udziela - - - ! ! - - kra- 2. Djabeł i niedźwiedź. 3. Jak można pozyskać mleczność krów. 4. Dlaczego szewcy piją w niedziele i poniedziałki. Lud IV, s. 80--83. Turczynowicz u U. S. L., Illustracya polska (1901). Lud X, s. 4!58-400. Ul. W., Gościec - Kołtun. Lud X. Seweryn, Poszukiwania, I. Pług. Lud I, s. 188. Udziela - Strój świąteczny wieśniaka w Po_ degrodJziu. Lud XI, s. 195. - Od5zczekmanie obmowy, Lud Bajki i opowiadana ludu kraXl, s. 306. kowskiego. Lud VIU, s. 518--~il, - O potrzebie zestawienia i upoHagada. Lud IV, s. 200-299. rządkowania opowiada,ń ludoO miastach zapadłych, kościowych. Lud XI, s. 389-393, Łach, dzwonach i karczmach. Lud - Z Łęk • .(5 TYC.). Lud Xl, s, 406. V, s. 2W-l2~'5. -Budownictwo. 3 ryc Lud XI, Wzory ludowego haftu białego. s 4114-416. Lud V, s. 265---J266. - Z kronik kościelnych, I. KroniWzory haftu białego krakowka .w Milówce. Lud XXI, s. 153'skiego. Lud VI, tab!. V-V'III. 159. Cepy, Lud VII, s. 2'12-27'3. 1. Przemysł domowy. Lud XXI, Czy jest prawda na świecie. Lud s. 233-236, VIII, s. 16&--'170. - II. Opowieści o istotach nadprzyDożyyvocie w Jazowsku w powjecie nowo-sądeckim w XVIII wiel'odzonych. Lud XXI, s. 23'6-2137. - III. Nazwy topograficzne. Lud ku. Lud VIn, s. ~57-262. XXI, s. 237-;238. Dwie bajki ze Sławkowa w Kró- Ocieka, pow. Ropczyce. Lud lestwie Polskiem •. Lud ~X, s. 178. K. Potkański, Od redakcji. Lud XXIII., s. 127-146, X, s. 1-3. - Pasy wieśniaków polskich użyPoezya na wsi. Lud X, s. 39. wane w południowej części MaZ 'aktów i rozpraw sądowych. łopolski i na Sląsku Cieszyńskim. Lud X, s. 83, 214, <M4. ryc. 8. Lud XXIV, s. 104---127, Powołanie. Lud, s, .2.2:1. - Z Przesławia, 2 ryc. Lud XXV: Mureum Etnograficzne w Kra,s. 60-77. kowie. Lud x., s. 322. - l ryc. Chłopcy z gwiazdą w PrzeCygani. Lud X, s. 4'51. . cławiu do art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 61. Odmiany wilków. Lud X, s, 452. - l ryc. Turoń w Przecławiu, do Sen i loterya. Lud X, s. 452. art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 62. Słowo polskie 1904 Lud x., s. 453. 68 Lud - Tom XL - Kilka słów o strojach, budowlach, sprzętach i naczyniach w Sądeczyźnie. Lud X, s. 168, 299.\ 423. Szachy. Lud XI, s. 70. KUlka zapisków ze Starego Bystrego. 3 ryc. Lud XI, s. 7,6----81. CZarownica w8i.eprawiu. Lud XI, s. 192---,194. �1074 Udziela Seweryn, zabawki z roślin. Lud :xxvnr, s. 58-70. - Sprawozdanie z działalności Muzeum Etnograficzneg,o w Krakowie za ostatnie trzy lata 1927, 1928 i 1929. Lud XXIX, s. 190. - Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. Lud XXX, s. 36--75. - recenzja, "Wisła". Miesięcznik geograf-etnograf. Tom X. Lud VI, s. 410-412. Tom XI, XII. Lud VII, s. 92-336. "Wisła" 1899. TOql XIII. Lud VIII, s. 87-89. "Wisła" 1900. Tom XIV. Lud VT I, s. 217-220. - recenzja, iBadura Wincenty, Chów drobiu i bydła oraz weterynarya ludowa w wioskach parafii Pobiedr i Krzęciu. Lud IX, s. 93. - recenzja, PoiskaJ 8z'tuka Stosowana. Materiały, zesz. I, IT, III, IV. Kraków 1002, 1900, 1904. Lud X, s. 98, 352. - recenzja, Materiały Towarzystwa "Poiska Sztuka Stosowana", zesz. V i VI. Kraków 1904 i 1905. Lud XI, s. 108, 341. - recenzja, Głosy katoliokie. O przesądach i zabobonach. Lud X, s. 3,53. - recenzja, Petak Arthur, Grabschlriften aus Oesterreich. Lud X.. - - s. 367. recenzja, Witkiewicz Stan., Styl zakopiański. Z. 1. Pokój jadalny. Lud X, s. 463. recenzja, Lond2lID Józef, Bibliografia druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r 1716 do 1904. (2 ryc.). Cieszyn 1904. Lud XI, s. 109-111. 1075 recenzja,. Gregor Józef, Mapa Górnego Szląska z uwzględnieniem stosunków językowych. Mikołajów 1904. Lud XI, s. 343. - recenzja, Dónaj Herman, Kolędy górnośląskie czyli opis zwyczaj i ludowych w czasiJe Bożego Narodzenia oraz32 starych kolęd górnośląskich Z melodiami zeibranych 2l ust ludu. Lud XXV, s. 1~110. , - recenzja, Gatzka Paweł, Zbiór starych górnośląskich pieśni ludowych z nutami według dr med. Rogera. Lud XXV'I s. 110--111. - recenzja, Dolina Jan, Pieśni ludowe Górnego śląska z melodiami. Lud XXV, s. Ul - recenzja, Aus dem Beuthener Lande. Heimatkundliche Beilage der Oberschlesischen Zeitung. I Jahrgang 1924 - Bytom. Lud XXV, s. lU-113. Ulaszyn Henryk. Bronisław Grabowski,Ą nektrolog. Lud VII, s. 238-24'S. - OdJpowiedrź: p. Stanisławowi Eljasz-Radzikowskemu. Lud XII, s.. t95. ~-.~ - (Polemika). Druga' i óstatnia odpowiedź p. Stanisławowi EljaszRadziroowskiemu z powodu Jego "Obrony", rozpoczynaj·ącej się od słów: "Sprawa dość dawna". Lud XliI, s. 7'0-74. - recenzja, Prace filologiczne. Lud VII, s. 95. - recenzja, Materiały antropologicZlllo,archeologiczne i etnograficzne (tom I-IV). Lud VII, s. 22,1---.224. - recenzja, Sprawozdania komisji językowej Akademii Umiejętno- ści (tomy s. 2.24-226. - - - - - - I-IV). Lud VII, - recenzja, (Gargas ZY'gtnunt), Materiały do ukraińsko-ruskoi etno_ logii. Lud VII, s. 3G'ł'--33a. recenzja" Dropiowski Wł., Pierwsze ślady zajęcia się twórczością ludową w literaturze polskiej XIX w. Lud VIII; s. 89-00. recenzja, Jaworskij J. A, Oczerki po istorit russkoj narodnoj sliowiesnosti. Lud VITI; s. 90--91. recenzja, Vestnik slovanske starozitnosti, tom l, 1901. Lud VIII, s. 91-92. recenzja, Zdziarski Stanislaw, Na Babią Górę. Lud VIII, s. 9495. - - - - recenzja, Jaworskij J. A, K istoril halicko-russkich koliadok. Lud VIU, s. 210. recenzja, Światowid tom I, 1899. Lud VIII, s. 210-211. Światowid tom II 1900. Lud VII, s. 320-322. Światowid tom III, s. 439-440. Światowid. Lud IX, s. 195. recenzja, Zdziarski Stanisław, Gruzya Gruzini. Lud VIII; s. 2'14" recenzja, Grabski Stanisław, Słowacy. Lud VIII, s. ~2. recenzja, Pamiętniki T'Owarzystwa Tatrza;ńskiego 1001 tom XXII. LucI VIII, s. 322-32.'3. recenzja, Radyserb Wjela Jan, Metaforiske Hrona. Lud XII, s. 338. v Vrtel S., roeeen2lia,Cesky lid. R. XIX, N,r 1--8. Lud ~, s. 230. - recenzja, Gryf R. IiI z. I-VIII. Lud XVI, s. 415-417. Vakarelski Chr., Etnografia bułgarska po 1944 roku. Lud X,XXNI, g. 4000---4(}7. w W.r recenzja, Janiewicz Orest, K woprosu o proszłom goroda Czernigowa. Lud XVI, s. 413. W. Józef. Garncarstwo w KclJaczyeach. Lud XI, s. 196--197. .' Walewska M., Sprawozdanie z prac nad uporządkowaniem archiwum PTL. Lud XXXIx, s. 536. Waligórśki A., Gleboznawstwo pierwotne. Rozpoznanie i wybór gleb pod uprawę wśród nilockich Luo. Lud XXXIX, s. 181-2.27. - recenzja, Raymond Firth, Malay Fishermen: Their Peassant Eco68' nomy. London 1946. Kegan Paul s.12+354. Lud XXXIX, s. 345-438. Warchalowski Jerzy, Wzory haftów polskich. Lud X, s. 229. Wasilewski Leon, Najnowsze przyczynki do polskiej mapografii etniczno-językowej. Lud; XVII, s. 251-258. Wasilkowski Eustachy, Rozeta w zdobnictwie ludowem. Lud XXVI, s. 81. Wasylewski Stanislaw, W sprawie wampiryzmu. Lud XIII, s. 291298. �1076 t077 - Pieśń o zołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 247-2518: - Strzelec czarownik w Łukowie w r. 1840. Lud XXXIII, s. 35-37. - Jak się śpiewało Tadeusza. Lud X:XxIII, s. 37-38. - recenzja, Lament chłopski na pany. Wyd. J. Kallenbach. Lud XVI, s. 109. Wawrzeniecki Marian, Dwa procesy o czary z 1684 r. Lud XXIV, s. 1170_17~. - Przyczynek do procesów o czary. Lud XXIV, s. 173. - Szkoła Magii w Krakowie. Lud XXVii, s. 69-'-70. -.:: Rytuał picia. Lud XXVI, s. 70. - Jak konstruowano u nas stos do palenia czarownic. Lud XXVI, s. 711. - Namaszczanie się czarownic. Lud XXVI, s. ,7.2. - "PaŁamarka". Lud XXVI, s. 83. - Szczęsny Jastrzębowski. Lud XXIX, s. 177. Wewiórski Jan, Pieśń lirnika 'o Kamieńcu Podolskim. Lud IX, s. 177. Windakiewicz Stanislaw, Pieśni i erotyki popularne z XVII w. Lud X, s. 193. Windakiewiczówna H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud VIII, s. 1~. - Czaty. Lud VIU. s. 4. ~ Switezianka. Lud VIII, s. 4. - Pieśni ludowe z Dobczyc. Lud VOil, s. 4{)8-'4!r7. - Wiersze Olbrychta Ka·rmanowskiego, Jerzego Schlichtinga i inne z "Wirydarza Poetyckiego" zachowane w tradycji ustnej + teksty. Lud XIII, s. 299--<304. Windakiewiczowa A., recenzja, Juszkiewicz Antoni. Melodie ludowe litewskie. Lud VIII, s. 324~ 329. Rawicz- Witanowski Michal, kwestionariusz Q Kaziimierzu-królu "chłopków". Lud VI, s. 198. - Podania o śpiącym wojsku. Lud IX, s. 293. - Ze starego manuskryptu. Lud XIII, s. 333-33'7. .... - recenzja, Ba5tr.zykowski Aleks .. Monogra:fiia historyczna parafii Jankowice Kościelne Sandomiei·skie. Lud XXVIII, s. 248--249. Witek Jan, "Zwodzenia", zagadki, facecye u dzieci ludu. Lud, V, s. 45-50. Witort Jan, Ludność polska w gub. K.Qwieńskiej. Lud l,. s. 256-262. - Godła 'rodowe chłopów archangiel:skich. Lud II, s. 5-9. - Autor nieznany ,nadesłał Witort Jan, Bajka o dziesięciu braciach. Lu<t II, s. 46-5'3. - Jus primae noctis. Lud II, s. 97115. - Przyczynek do historyi przesądów (Rozstrzelanie cholery na Syberii w 1892 r.). Lud II, s. 195~197. - Przeżytki starożytnego światopoglądu u Białorusinów. Lud II. s. 210. - Przyczynek do artykułu: "Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu". Lud li, s. 277. - Przyczynek do dziejów rodziny (Lewirat). Lud 11, s. 292-304. - Kilka słów o świekrostwie. Lud II, s. 305-308. - Kucja na LitwiE!. Lud III, s. 1-6. - Zarysy prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Wstęp. Rozdz. 1. - Prawo familijne. Rozdz.' 4) Lud III, s 97---'121,193~4" 293-313. Witort Jan, zarys prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Rozdz. 2. Prawo rzeczowe - Rozdz. 4. Prawo zwyczajowe karne). Lud !IV, s.1-30, 119-150, 239-256,359-3811. - Przyczynek do przeżytków kulturalnych. (Pismo ol:razowe). Lud Ill. s. 135. - Etnografia i najnowsze studya na literaturą. Lud III, s. 213-,224. - Polemika z powodu "Uwag do artykułu J. Witorta »Kucya na Litwie«". Lud III, s. 384-385. - Odpowiedź ks. W. za·oorskiemu. Lud IV, s. 353-358. -Ze stepów Azyi Srodkowej. (Szkic etnograficzny). Lud V, s. 1~20, 105---.120. - "Kunigowanie» na Litwie. Lud V, s. 78--7.9. - Statystyka a etnografia. Lud y. s. 201-204. _ Przyczynki kulturalne. (Przeżytki kultu wody i kamieni). Lud V, s. 204i--206. _ Filozofia pierwotna. (Animizm). Lud VI, s. !7-26, 113"""';126, 225245, 3'2:1-<331.Lud VII, s. 1-219. Zamówienie s. 21. od sądu. Lud VlII., - Opowiadanie z Poniewieża. Lud VIII, s. 405-408. Lud IX, s. 172. - recenzja. Ateneum tom LXXXIII i LXXXIV za rok 1896. Lud III, 368-370. Ateneum, 1897. Lud IV, s. 446-449. Ateneum z roku .1898 -1899. Lud VI, s. 206-213, 405410. - recenzja, Prawda za rok 1896. Lud nI, s. 37lQ-374. Witowt W., Leki ludowe (pow. radzyńskiego). Lud XII, s. 264-267. - Z przysłów kujawskich. Lud XVI, s. 96. - Bugaj. Lud XVII, s. 72-74. Wolkov T., Poszukiwania. VI. Nowonarodzone dzieci ·(kształt głowy). Lud I, s. 96, Wozaczyńska Antonina, Stan badań w zakresie etnografii muzycznej w Polsce. Lud XXXVII, s. 466470. Wyslouchowa M., Przyczynki do opisów wsi Wisły w Cieszyńskiem. Lud 11, s. 126-141. - Z ust górala zakopiańskiego. Lud VII, s. 181...,.192. z Z. C., Poszukiwania. IV. Wiara w znaczenie' i moc imion chrzestnych. Lud I, s. 143-14'4. Z. F., Swińskiebagno, Lud X. s. 97. Z. St., Z nad Buga. {Szkic etnograficzny). Lud lU, s. 7--46. Zalewski A., Przyczynki dl) Hagady. Lud VIII, s. 2{)2~204. Zalewski Stefan, Bajki i opowiadania z okolicy Krzeszowic. Lud VIII, s. 1ij1~198. Zawiliński Roman, Sprostowanie. Lud IV" s. 454. Przy,czynek do twórczości ludu myślenickiego. Lud V, s. 258-264. Zborowski Juliusz, Nazwy krów w 'XVIII wieku. Lud XXI, s. 56 -60. - �1D79 1078 Pieśń o Napoleonie. Lud XXI, s. 60. - Kronika etnograficzna z Podhala. Lud XXI, s. 77-80. - Zapiski z powiatu limanowskiego. Lud XXI, s. 214--219. - Przezwiska górali powiatu nowotarskiego. Lud XXI, s. 219-22.7. - Opowieść o synu Napoleona na Podhalu. Lud XXV, s. 98. - Pieśń o standrechcie i Proćpakowej bandzie w roku 17195.(przy_ czynek do dziejów zbójnictwa w Żywieckiem). Lud XXVIII, s. 7193. - Ludność góralska w powiatach limanowskim i nowotarskim w r. 1813. Lud XXVIII, s. 214-2.25. - Przy(:zynki do zwyczajów na Boże Narodzenie na Podhalu. Lud XXIX, S. 95. - Drobne notatki z Podhala. Lud XXX, s. 192~200. - Powstanie węgierskie w pi€Śniach góralskich. (Tekst: Na wysokim wirsku ... ) Lud XXX, s. 200.-202. -,.. Ludoznawcze przyczynki z góral. sz.czyzny. Lud XXX'!, s. 65-9!2. - Nowe przyczynki z góralszczyzny. .Lud XXXIII, s. 3'1--3'5. - O zapomnianej twórczości Żegoty Paulego. Lud XXXII, s. 77-78. - Odszukanie teki ,podhalańskiej Oskara Kolberga. Lud XXXVI, s.402-403. - recenzja, Murczyński St., Muzyka podhalańska. Lud XXXI, s. 146 -148. -' recenzja, Wierchy t. X. Lud XXXl, s. 149-1511. ZbOTowski M., Dwie małoruskie wersye lenorowe. Lud IX, s. 87. ZbOTowski Juliusz, Pierwiastek ludowy w poezyj A. Mickiewicza. Lud IV, s. :U-60, 150-173, 256-274, 381-401. (Dokończenie). Lud V, s. 21-45. ZdziaTski - Stanislaw, Wstęp dlo artykułu "Przyczynki do etnografii tatrzańskich górali>.. Lud V, s. 1200--121. Sobótka w Korsyce. Lud V, s. 2'69 -2.7'0. - Dwa' moty'wy bajeczki Q pastuszku. Lud V, s. 274--275. - Z ziemi pagórków leśnych, z zie_ mi łąk zielonych. Lud VI, s. 400 ---4101. - - - - - - - W sprawie baśni lenorowych. Lud VIl, s. 218. ' Przyczynki· do ha,śni lenorowych. Lud VIII, s. 198>----200. Klemens Koehler. Lud VII, s. 340. Polemika (St. 'Zdz'iaI"ski contra Z. GIoger). Lud VIIl, s. 336. Ludowy waryant komedyi BarykL Lud :X, s. 3'33. Ludowość w poezji polskiej XLX wieku. Lud X, s. 374. recenzja, P'oIivka Georg, Seit welcher Zeit werden die Greise nicht meh[' ,getotet? Lud V, s. 88. recenzja, Kijewskaja Starina 1898. Tom 62-63. Lud V" s. 189-191. recenzja, Asmus F .. Knoop O., Sagen und Erzahlungen aus dem Kreise Kolberg - Karlin. Kolberg H198. Lud V, s. 193'-1,95. ·recenzja, Strzetel!Ska - Grynbergowa, Staromie}skie, ziemia i lud_ ność. Lud VI, s. 199-200. recenzja, BaygerJan Aleksander, Powiat trembowelski. Lud VI, s. 200-201. Stanislaw, recenzja, Żegota Pauli Cyganie w Galicji. Lud VI, S. 304--305. recenzja, List niebieski, List Pana Jezusa Nazareńskiego, króla Juckiego. Sen Przenajświętszej Panny. Lud VI, s. 307-309. recenzja, Ramułt Stefan, statystyka ludnośCi kaszubskiej. Lud VI, s. 31()...-,311. recenzja, Matuszewski Ignacy, Dya'beł w poezji. Lud VI, s. 311 --313. recenzja, Ciszewski Stanisław, Bajka o Midasowych uszach. Lud VI, s. 3197'--3'98. recenzja, Kolessa Aleks,ander, Ukraińska rytmika ludowa w poezyach Bohdana Zaleskiego.· Lud VII, s. 227~2:2<8. recenzja, Księg·a pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. I-II. Lud VII, s. 228--.230. recenzja, Klechdy czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku. Lud VIl, s. 230~231. recenzja, Sozonowicz J., K woprosu o zapadncim wlijanii na sławjanskuju i russkuju poezioju... Lud VII, s. 2:n-233·. recenzja, Federowski M., Lud białoruski na Rusi litewskiej., t. II. Lud VIII, s. 211-213. Lud oX, s. 2:27. .recenzja, Gloger Z., Obrzęd weselny polski z pieśniami i przemówieniami. Lud VIII, s. 213. recenzja, Goldstein H., Przyczynki do "księgiprzysłJÓW» S. Adaiberga I-III. Lud VIlI, s. 213. recenzja, Wisła, 1901, tom XV. Lud VIII, s. 425-427. Wisła 1902, Zdzia.rski - - - - - - - - - - tom XVI. Lud IX, s. 297. Wisła, 1903. Lud X, s. 345. recenzja, Windakiewicz SL, Teatr ludlowy w dawnej- Polsce. Lud VIII, s. 431-432. recenzja, Udzłela Seweryn, Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Lud VIII, s. ~32--435. - recenzja, Cerny Adolf, Isioty mityczne Serbów łużyckich. Lud VIII, s. 436'-436. - recenzja, Wjela Radyserb J., IPi'isłowa a pi'isłowne hroncka a wusłowa Hornojołuziskich Serbów. Lud IX, s. 96. - recenzja, Bruckner Aleksander, Z dziejów języka polskiego. Lud IX, s. 197. _ recenzja, Vestnik slovanske filologie a starozitnosti, tom II. Lud _ IX, s. 198. recenzja, Kawczyński Maksymilian, Folklor a historya literatury. Lud IX, s. 300. recenzja, Schreiber W., Małżeństwo i jego dzieje. Lud IX, s. 303. _ recenzja" Bruckner Aleksander, Literatu,r.a religijna w Po'lsce średniowiecznej. Lud Ix', s. 413. _ recenzja, Szuchiewicz Wł., Huculszczyzna. Lud IX, s. 415. -.recenzja, Polivka GeOl'g, Slavische Sagen vom Wechselbalg. _ Lud IX, s. 417. recenzja., SŁawianowiedienije w 1901 godu. Lud IX, s. 42<1. _ recenzja, Karłowicz J., O człowieku pierwotnym. Lud X, s. 107. - recenzja, Bruckner Aleksander, Starożytna Litwa: ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Lud X. s. 111. _ �1080 1081 StanislaU?, recenzja, Matyas Karol, "Z życia Cyganów" "Boski policyon". Lud X, s. 228. - recenzja, Hnatiuk Wł., "Ruski oseli w Bac ZJe]" "Słowak i czy Rusyny" - "Rusyny priasziwskoi epaa'chii i ich howory" , "Uhroruski duchowni wioszi" - "Lirnyki". Lud X, s. 31Y9, - recenzja, Polivka Dżuro, "Paralele narodnim pripovijetkama u Strohalovu iborniku. II. Lud X, s. 364, - recenzja, Bolivka Jerzy, Zu der Erzahlung von der undakbaren Gattin, Berlin 1'903.Lud XI, s. Ill, - recenzja, Polivka Jerzy. Pohadkoslovne studil, Praga 1904. Lud :XI, s, 435-43,9, Zdziarski Flora, Projekt i uzasadnienie skorowidzów do wydawnictw etnograficznych Akademii Umiejętności. Lud XXVIII, Zienkiewiczowa s. 1-16. Znamierowska-Priifferowa Maria, p. Muzeum Etnograficz- Priifferowa, ne U. S. B. w Wilnie i jego przyszłość '(5 rycin jednobarwnych). - Lud XXXI, s. 1-11. Rybołówstwo w okolicach - skienik. Lud XXXII, s. 21-35, Paski w okoHcach Druskienik. Lud XXXII, Zwolakiewicz Dru- s. 35-309. Henryk, Pauli, Przyczynek do etnografii tatrzańskich górali. Lud V, s. 120-I::ł1. Żmigrodzki Ukraina. Michal Lud II, s. ~1- 329. _ Kongres - odczyty - Folklorystów w Paryżu, 1900 r, Lud VIII, s, 78-39. Historya pierwotnej religii. Dwa na kongresie Folklory- stów w Paryżu s. 2,86---299. 1900. Lud VII, Szemat tablicy przedstawionej archeologic:lcnej na kongresach w Krakowie i Paryżu 1900 r. Lud VII, s. 2'39. s. 661. - O megalitach w Europie. Lud VII, s. 2:99--302. - Totemizm, Lud XV, s. 9----'19. Żurowski O, M., recenzja, Kaindl. Reimund Fryderyk, Rozprawy odnoszące się do etnografii Bukowiny i wschodniej Galicji. Lud IV, s. 95'-100. - recenzja, Kaindl Raimund Fryderyk, Ethnographische Streifzuge in den Ostkarpathen. Wiedeń 1898. Lud V, s. 185. Żyranik Bogdan, Przeciwieństwo bóstwa drzewa i 'bóstwa kamienia, w wyobrażeniach ludowych. Lud rxxXII, s. &2-170, WYKAZ INSTYTUCYJ AKADEMIE, INSTYTUCJE, American Acad. of Arts and Sciences. VI. 319. NAUKOWYCH 182. Akademia Krakowska ści. Nauk, p. Akad. Umiejętno- - Lubrańskiego" XV. 200. Nauk Artystycznych, XXXIX. 9. Nauk w Petersburgu, XXXVI. _ 95, 97. Nauk w Pradze, VII. 234. Nauk w za'grzebiu, XXXIX. 160. "Nauk Z. S. R. R., .XXXVIII. 343. Polska Akademia Umiejętności:- XXVII. p. Akademia Umiejętności w Krakowie. - Umiejętnośąt w Krakowie, III, 273; IV. 62, 335, 3'36, 405; VI. 223 320, 325; VII. 236; VIII. 193.. 324; X. 126; XIII, 56, 149; XVII. f»l; XXI. 53, 57, 98; XXII. 137; XXIII. 147; .XXV. 50; XXVI, 13tl; XXVln tl, 12; XXXV. 11, ~'9;. 3'2. 35; XXXVI. 37, 39, 45, 48, 74; XXXVIII. 318. 319; XXXIX. 102, 416, 5019, - Vied a Umeni. XXXIX. 427. - Wszechzwiązkowa Akademia Nauk, XXXIX. 12. Biblioteka Jagiellońska, III. 225; .xVI. 3!8; XXXV. 42. - Narodowa, XXXVI. 22. _ Pawlikowskich, XIII. 68. ~ Pwbliczna w Petersburgu., X.XXVI 100; XXXVIII. 560. TOWARZYSTWA I INSTYTUCJE Amer. Academ. of Arts and Sciences, VI. 3109, Amer. Anthrop, Assoc., XXXVHf. 33'5. Anthropos Institut, XXXIX, 485. Bund fur Schwyzer Dutch., XXXIX. NAUKOWE 453, 470-478; XXXVIII. 470; 614-622; XXXIX. 165. Del' Verein Deutsch-Schweizeri:scher Bienenfreunde, XXXIX. 509. Fińskie Towarzystwo Sta,rożytności, XXXVII. 4319. Bureau of Ethnologie., IV. 238. Centralny Instytut Kultury. ..XXXIX. 400, 461; XXXVII. 406, 462-'46tl, Genossenschaft Schweizer Heimatwerke, XXX rX. 513, 514 . Geographisch Commerziele ~sellschaft, XXXlX. 509. 476, 480, 482., 484. Ceska Spolecn. nauk., Geographisch Etnographische schaft in Basel, XXXIX. 519. III, 290; V. 199. cercle liJnguistique de Prage, XXXVII. 314. Ciba Aktien GeselLschaft, XXXIX. MUZEA I TOWARZYSTWA Bułgarska - S,P. Walerian Batko, Lud XXXVIII, ż Żegota Cesarska Akademia Umiejętności w Petersburgu, VII. 236, Fińska Akademia Umiejętności, XXXVII. 439 .. Akademia Górnicza, XXXVI. 378. - Historh Sztuki, XXXIX, 9. - Jugoslav. Akad. Znanosti i umj. IV. 237; VIII. 293, - Jugosław Akad. Nauk Sztuk, XXXVII. 427. 509. Qommision Internationale des Arts et Traditions Popula,ires, XXXVI. GeseIl509, GeselIschaf f. Schwiezerische Theaterkultur. GeseIlschaft f. Forderung Kunst Deutsche Wissenschaft u. Literatur, III. 387. Heimatschutz Trachtenvereinigung, XX.XIX. 5H. �1082 1083 Histol'isch. Gesellscha.ft im Warteland, XXXIX. 2.76. Hrvat. Airch. Drustwo u Za.grebu, IV. 238. Instytut Antropologiczny Uniw. Rzym. XXXVII. 361. - Antr-opologiczny Uniw. Neapol.. X.XXVIII. 361. - Anthropos Institut, XXXIX. oW5. - Badania Sztuk.i LudQwej, XXXVII 462, 4172;XXXIx.. 460. - Badawczy, XXXIX. 9. ~ Bałtycki, XXXVI. 7, 12, 403; XXXVU. 450, 4172, 4189. - Carnegie ~XXXVIII. 400. - Etnograficzny im. MikłuchoMaiklaja, XXXIX. 419, 607., 625, 628. - Etnologiczny, XXXV. 7,6. - FiJmowy, XXXIX. 341. - Folklorystyczny" XXXVII. 42.6, 4139. - Geograficzny, XXXIX. 3. - Hungarystyczny, XXXIX. 3~5. - im. Miklucho- Makłaja, XXXIX, 27. - Jafetycki, XX.XIX.. 3. - MazurskL Naukowy Naukowy OddZltalu Orjental., Północy, - Sewera, XXXIx' 4. p. Instytut Północy. Słowiański w Pradze, XXiX.. 264; 'XXXI. 159; XXXVI. 6. - - XXXVII. 421. Zydowski, XXX. 271. judaistycz., XXX. 233. Nauk Społ., ,XXXIX. 9. XXVI. 117. XXXIX 4. Służby Społecznej, XXXVII. 453. Smithsonian Institut, IV. 347; V. 293; VI. 215, 221, 319; VIII. 223; XXXVIII. 401, 407. Śląski, XXXVI. 404, 405; XXXVII -M-3,456, 477; XXXVIII. 340, 342. Volkspolitisches Instit., XXXVII. 236,266. Współpracy Intelektualnej, XXXVI.7. - Zach'Odnio Słow .., XXXVII. 473, 474. Instytucje etnograficzne, XXXIX. 625. Kasa im. Mianowskiego, 1. 19,22; XXIV. 44, 46, 47. ;I·~ . .. ' ," '~If~:' ,. o" ",.'';l" ,~:j,,,' ';,', 'I" '?i~' ,:';:~~~;; ;. "",~:ł}:' MUZEA Muzej Slovens,ke Spole~nost w Turc. sv. Martinie, III. 388. Muzeum Akademii Nauk Z.S.R.R. XXXIX. 3, 4, 33. - A!kademii Umiejętności w Krak., XXI.66. - Alpejskie, XXXIX. 497. - Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielk., XVIII. 228; XXXIX.7. - Baskijskie, XXXIX, 472. - Bazylea Gewerbe Museum, XXXIX. 492. - Bawarskie, XIV. 343. - Bernisches Historisches Museum. XXXIX. 4196,'507. Bi:shop Museum, XXXVII. 3763'1.6. Bośni i Herz.egowiny, XXXVII. 430. - Brytyjskie, XXII. 47, 46; XXXVII 289. - Budapeszteńskie, XXV. 106. - Bytomskie, XXXVIII. 449, 493. - Czartoryskich, III. 263, 266. ~ Etnograficzne, II. 30; X 322-327, 332, 338, 419, 420; XVIII. 227; ::t~ .• XXI. 29, 33, 34, 37, 33, 42, 4'3, 00; XXII. 85, 121, 122.,126; XXV. 103; XXVII. 181; XXVIII. 210; XXIX. 178, 182, 190, 192, 198; XXX. 175, 235, 2146, 266,. 2170; XXXI. 2, 32, 164, 173; XXXIV. 87; XXXV. 7, 20, 29; XXXVI. 7, 225., 226, 230, 237, '371-313; XXXVII. 407, 421, 4241 425, 430, 431; XXXIX. 348. - Etnograficzne papieSklie, XXVI. 135. - Etnologiczne, XXI. 200. - Fedorowicza, VI. 306. - Finlandzkie, XXXV. 36; XXXVII. 439. ~ fUr Volkerkunde w Dreźnie, XXV. 127. _ fiirVolkerkunde und Schweiz. Mus. fUr Volkskunde, XXXIX. 482. - fUr VOlkerkunde w Hamburgu, _ XXXIV. '11, 91, 185. fUr VOlkerkunde w Wiedniu, _ _ -, _ _ _ XXXIV. 84, 86. _ Frankfurckie, XXXIV. 76. _ Hamburskie, XXV. 106. _ Historii religii A.N. Z.S.R,R., XXXIX. 3, 33. - Historyczne, XXXV. 36. _ Histor. .archeolog., XXXIV. - _ _ im. Szewczenki, XXXIV. 83, 91; XXXVI. 481. Kaszubskie, XXXVII. 410. , Kostromskie, XXV. 127. Kirajowe w Kamieńcu, XXXIV. 91. Krajowe w Szczecinie, XXXIX. 464. Krajoznawcze, XXI. 37; XXXIV. 114. Kralośtwi Ceskeho, X. 239. Kultur Ludowych, XXXVII. 412. Kunstgewerbe Museum Zurich, XXXIX.495. Kurpiowskie, XXX. 243; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXVII, 412; XXXIX. 292, 3·75,37:6. Landesmuseum w Zurichu, XXXIX. 494, 495. Literackie w Moskwie, XXXIX, 9. Lotaryńskie, XXXIX. 472. Luibels'kie, xxx.. 23'5; XXXVII. 472; XXXVIII. 4490-4'54. Ludoznawcze, XXIX. 177; XXXVI 418,316, 392. MazurS'kie, XXXVII, 419. Narodnopisne Cesko Slov., XXII. 140 Na.;odowe, X. 119, 239; XII. 121; XVI. 422, '4l23; XXI. 40, 417, oW, 2'62; XXX,. 2'35; XXXV. 29, 37, 192, 194; XXXIX. 468. _ Narodowe Chorwackie, XXII. 141>. _ Narodowe stan. Zjedn. XXXVIII. _ 90, 122. _ Histor. etnogra.f., XXXV. 36. - Histor. i etnograf. NormandiH, XXXIX. 472. _ im. Baranieckiego, XXI. 40, 51 -54. - im. Dzieduszyckich, I. 63; VIII. 17.1; X. 115; XVI. 278; XXI. 4046, 49, 64; XXIX. 178; XXXIV.83. - im. Majewskiego Er., XXII. 155. - im. Matejki, XXXVII. 410. - im. Ossolińskich, XIII. 7'8. 3'75. _ Narodowe w Krakowie, XXI. 40, 47,48. _ Narodowe Węgierskie, III. 388. _ Narodów Z.S.R.R" XXXIX. 33. - Naturhistorisches Museum, XXXIV. 70. - Nordiska Museet, XXXVI. 326. - Norsk Folken, XXXVI. 333. �1085 1084 - Olsztyńskie, XXXVIII. 448. Pigorini, XXXVII. 360. Pocztowe w Bernie, XXXIX. 497. Podolskie, XXIX. 209; XXX. 268. Polskie w Rappe~swille, XXXIX. 501. - Post Museum w Bernie, XXXIX. 497. Poznańskie, XXXVII. 2:44; XXXVIII. 448. ProwincjonaIne, XXXIX. 470. Przemysłowe, XXL270; XXII. 121; XXIII. 148, 1516;XXX. 175; 235; XXXV. 1'5, 1'93. Przemysłowe w Bazylei, XXXIX. - - 4!92i - Szczecińskie, XxrXVII. 411; XXXVIII. 448; 'XXXIX. 494, - Sztuk i Tradycji ludowo w Paryżu, XXXVI. 318. - Szwajcarskie, XXXIX. 490. - Śląskie, xxrx. 129; XXX. 156, 183; 'XXXI.67, 165; XXXIV. ~66; XXXVIII. 43e. - Świętokrzyskie, XXXVII. 410. - Tatrzańskie.. XXI. ~, 31, 7"8-80; XXVI. 142; XXVIII. 108, 109; XXXI. . 174; . XXXVI. 393; XXXVIII. 449. -.:....Techniczno-przemysł., XXXV. 29, 3·6. 493. - Przemysłowe w Chrudzinie, III. 3:86. - Przemysłu Artyst. ·,XXI. 40, 46, 4i7; XXXIV. 83; XXXV. 192, 194, - Przemysłu artyst w Zurichu, XXXIX'. 4'95. - Przemysłu i Rolnictwa, XVI. 4i20; XXI. 42, 7'6; XXXVI. 27. - Raetisch Museum, XXXIX. 501. - Regionalne, XXVII. 149, 151., 172; XXIX. 191, 209; XXXI. 1,64; XXXV. 17'2; XXXVI. 3'18, 32'1, 325..,328. - Retyokie Museum, XXXl!X. 501. -;' Schlo.ssmuseum w Berlinie, lXXXIV. 76. - Schweizerisches Alpin Museum, XXXIX. 497. - Skandynawskie, XXI. 37; XXVII. 15'1. - Skansenowskie, XXVII. 151; XXXI. 10; XXXV. 16, 34, 168; XXXVI. 333; XXXVII. 406, 407, 412; XXXIX. 501. - Słowackie, II. '80. - Starożytności w Łowiczu, 'XXI. 253. - - - - -' - - - St. Army Medical Museum, VIII. 205. U. St. N,atiolloal Museum, VIII. 205; XXXVI. 27. w Aquilei, XXXVII. 130. w Bazylei, XXXVIU. -re6. w Belgradzie, XXXVII. 4i31. w Białogl'odzie, XXXVII. 411. w Burgdorfie. XXXVIII. 466. w Cambridge, XXXVII. 381. w Cassel, XXXIV. 79. w Chorzowie, XXXVIII. 444. Częstochowie. XX,XVII. 412; XXXVIII. 4148. w Derłowie, XXXVIII. 448. w Friedbergu, XXXIV. 76. w Gdańsku, XXXVIII. 448. w Glilwicach, XXXVII. 443; XXXVIII. 44'9. w Grudziądzu, XXXVIII. 448. w Jarosł:awiu, XXXIX. 447. w Karlsruhe, XXXIV. 76. w Katowicach, XXXVIII. 439, w Kielcach, XXXVIII. 448. w Kopenhadze; XXI. 38. w Krakowie, XXI. 22, 31, 4{), 49, 52, 65; 'XXXIV. 265; XXXV. s.. 14, 15, 29, 30, 37; XX,xVII. 160, U. 22:2.\295, 444, 445, 473; XXXVIII. 449. .-: w Lublanie, XiXX 160. - w Łodzi, XXXVIII. 448; XXXIX. 448. - w Łomży, XX.XIX. 352. - w Międzyrzeczu, XXXVII. 416, 417; XXXVIII. 448. - w Moskwie, XVII. 167. - w Neuchątel, XXXIX. 498. - w Olsztynku, XXXVII. 415. - w Ołomuńcu, II. 35. - w Opalu, XXXVIII. 449. - w Rabce, XXXVIII. 449. - w Radomiu, 'XXXVIII. 448. - w Rapperswilu, XXI. 53; XXXVIII. 4450----447.450. - - - - - - w Rzeszowie, XXXVII. 4'58; XXXVIII. 449; XXXIX. 445-447. w Salem, XXXVII. 381. w San Martino, XXXVII. 425. w SkopIu, XXXVII. 431, 436. w Słupsku, XXX.VIII. 448. w Szafuzie, XXXVIII. 466. w Tarnowie, ,xxXIX;. 444. w Tivoli, XXXVII. 361. w Toruniu, XXXVII. 455; XXXVIII. 432, 433, 436-438, 448; XXXIX. 45l>-461. w Trewilrze, XXXIV. 76. w Wałbrzychu, XXXVII. 410. w Wilnie, XXXVII. 459. - w Warszawie, XI.40, 41; XXXIV. 265; XXXVI. 7; XXXVIII.448. - w Włodoawkui XXXVIII. 448• - w Wrocławiu, XXX.VIII. 449. - w zagrzebiu, XXXIV. 8'7. - w Zakopanem, XXXVIII. 449. - w Zamościu, XX.XVIII. 449. - w Zurichu, 'XXXIX. 493, 494. - we Florencji, XXXVII. 422. - Wi'elkopolskie, XXIX. 177; XXX. 170, 235. - wojskowo medycyny st. Zjedn., VIII. 205. - wołyńskie, XXXV. 185 Muzeum zaszeregowane, XXXIX. 468, 4169. Muzeum Zemedelskie w Bratysławie, XXx.. 182. - Ziemi Bytomskiej, XXXVII. 410. - Ziemi Zbąsk~ej, XX.XVII. 412., - Ziemi Żywieckiej, XXV. 2'9, 36. - Żydowskie we Wrocławiu, XXX. 23,5. - Żytomierskie, XXXIV. 90., 112.' Musee des Arts et Traditions Populaires, XXXIX. 467. - de I'Homme, XXXIX.468. - de Valere, XXXIX. 000. - de Vieux Lozanne, XXXIX. 500. _ Ethnogra,fique de la ville de Geneve, X:XXIX. 499. - H~rique de NeuchateL XXXI. 468. TOWARZYSTW A . Towarzystwo, Historii i Starożytności rosyjskich, XXXVI. 9. - Historii we Lwowie, XXXVI. 6. - im. Kopernika, V. 286. - im. Szewczenki, VI. 320; VII. 236; X. 359: 360; XXVI. 118; XXXVI. 101. - Krajoznawcze, XXIU. 148; , XXVII. 17'6; XXXVI.49; XXXIX. 460. -.:. Król.-Czeskie Tow. Nauk., IV. 116; VI. 319. - Literackie im Ad. Mickiewicza, XXXVI. 6. �1086 1087 - Literatury fińskiej, XXXVII.434, 439. -,. Ludoznawczel IV. Hn-106, 117, 342, 345, 34B: 451, 452; V. 89-91; VI. 1-6, 373-375, 383; VIII. 418; XII. 110; XXXVI. 9'--11., 33 -411, 43, 45-49, 54, 50, 61, 64. 65; 10,. 72, 719,81-83, 85-87, 412415. pt. P a l s k i e T a war z ystwo Ludoznawcze od 1945 r. - Ludoznawcze Bułgarskie,XXXVI. 406, 407. - Ludoznawcze Fińskie, XXXVII. 440. - Ludoznawcze Szwajcarskie, :XlI. 268; XXXVIII. 467; XXXIX, 508. - Ludoznawcze Węgierskie, XXIII. 168. - Miłośników HistoriD i zabytków Krakowa, X. 1206;XXXIX. 590. - Miłośników Przyrbdy., XVII. 190. - Muzealna S10venska Spolecnost, V. 240. - Naukowe we Lwowie, XXVI.115; XXXVI. 43. - Naukowe Warszawskie, X_XXVI. 27. Polskre Towarz. Językoznawcze, XXVI. 117. - Towarz. Ludoznawcze, !p. Towa1"z. Ludoznawcze, XXXVII. 446, 476, 478, 484; XXXVllI. 353, 450, 4:53464; XXXiIX. 460, 464, 609, 610, 611, 625. - Towarz. Orjentalistyczne, XXVI. 115; XXXVI. 27. Societe du Folk'lore Walion, III. 388. Schweizer. Gesellschaft f. Anthropol., Ethno1. u. Urgeschichte, XXXIX. 509. - Trachtenverein, XXXIX. 517. - Troppen Inst~tut, XXXIX. 486. Szwajcarski Związek Chłopski, :X.X.."TIX.514. Szwajcarskie Towa,rz. Ludozn.a,wcze, XXXIX. 502. The American Folk-Lore Society, IXXXIX. Tow. Prehistoryczne, XXXVI.6, ~74. - Przyjaciół Ossolineum, XXXVI.6. - PrZJyjaciół Nauk w Lulblinie, iXIXVI. 1'38; XXXVI. 370. - Przyja'ciół Nauk w Poznaniu; IV. H6; V. 200. - Przyjaciół Nauk w Przemyślu. 'XXV.141. - Przyjaciół Nauk w Warszawie, XXXVI. 94; XXXIX. 262. - Brzyjaciół Starożytności Czeskich III. 289. Towarzystwo szowskiej, l1owarzystwo XXXVIII. Reg~onalne Ziemi RzeXXXVII. 41'8. Socjalne Lond., 309. WYKAZ ILUSTRACYJ, MAP, RYCIN I TABLIC Anioł i antychryst, drzewor .., 'XXXVIII. 275. Bachleda Marcin, fot., XVI. 398. Bańki ze słomy, XVII. 132 fig. 1 i 2 schemat. Bazyliszek, drzewor., XXXVIII. 247. Beczka do robienia masła., XXXV. 93, ryc. 16. Belek przy dachu sztychowym, 'XXIX. 29, ryc. 63. Berbenyc'a, XXXV. 95, ryc. 17. Berwiński Ryszard Wincenty, XXXVII. 151, wg drzeworytu. I ~. Betełew, x..."'CXV.96, ryc. 18 A, ryc. 18 C, 18 D, 18 E, 18 F'l 18 G, 1&H. Bieda z nędzą, drzewor.,XXXIX.344. Bieguniec, sieć do bródkI, XXXI. 40, ryc. 4B.elenie płótna, miedzior., XXXIX. 327. Biesiada czarownic, sztych, XXXVIII. 249. Bodnarka, XXXV. 112,.ryc. 52. Boruta w starej wierl)bie, litogr., XXXIX. 348. Boże drzewkQ, (Artemisia Abrotanum), drzewor., XXXIX. 316. Braj., XXXV. f11, TYC. 23. Brama w Karłow~e na Huculszczyznie, XXIV. 143, tabl. I, ryc. Brama zagrody seklerskiej, XV. 202, 313. Brama z dasZJkiem w Jurgowie, XIV. 362. Brony" XXXI. 4, ry'c. 2. Bróg, drzewor., Xx..."'aX. 309. Bruclik góralski z Istebnej, XXXVI. 235, ryc. 2c. Bucz na ryby, XXXIl. 31, ryc. 3. Budynek gospodarczy,,, XXXVII. 194, tabl. II, ryc. 8. Bunt, XXIX. 30, ryc. 65. Bursztyn, jak powstaje, drzewor., ,XXXVII • .296. - o węższym końcu. używany do leczenia oczu, ,XXXIX. 300, ryc. 5, nr 29. Bursztyniarz, spod Myszyńca, XXXIX. 332, ryc. 7. - XXXIX, 3'61.l ryc. 1. Buszmen, z ,plemienia (A)in. XXXVII. 80, ryc. 4. - z płdn. zach. Afryki, XXXVIII. 70, ryc. 1. Buszmeni przed pontokiem, XXXVII. 81.) ryc. 5. -, ze szczepu Bakalahari, XXXVII. 82, ryc. 6. -, ze .I1ZczepuNaron, XXXVII. 84, tryc.7. Buszmen wchwiliJ wymawiania mlasku wargowego, XXXVUI.65. Bykl "babl~l" rasa radowiecka. XXXV. 719,ryc. 2. ----lIrasy .szwajocaTskiej, XXXV. 80, ryc. 3. - rasy mieszanej, ,XXXV. 00, ryc.4. Bylica, (Artemisa Vulgaris), drzewor,_ 'XXXVIII. 262. Ceramika hueulska, na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 421. Cerkiew drewniana wOrawie, ,XVI[. 3. Charaktery przeciw morowemu powietrzu, drzewor. ludowy,. XXXVlII. 266. Chata bielona u .góry, część dolna malowana niebiesko, szczyt pokryty grzebieniem, DlŻurów, XXXIV. 147'1ryc. 4. - kaszubska, XXXIX. 247, ryc. 23. - kurpiowska, XXXIX, 247, ryc.22. - kultury ceramiki malowanej, XX!X:Vl. 2,91.1tab1. I, ryc. 1. - kultury ceramiki sznurowej, XXXVI. 291, tab1. L ryc. 2. - kultUiry ceramiki siwej, XiXjXVI. 297, tab1. 5, ryc. 2.,3. - kultury łużyckiej, XXXVI. 200, tab1. II, ryc. 1.1 2. - kultury łużyckiej, XXXVI. 294, tabl. III, ryc. 1 i 2; XXXIX .. 265, ryc. 6. tab1. III, ryc. 1 i 2. XXXIX. 265, ryc. 6. - kultury lipickiej, XXXVI. 297, tabl. IV,\ ryc. l. - kultury wenedzkiej, XXXVI. 295, tab!. IV. �L088 - z okresu wczesnohistorycznego, XXXVI. 299, tabI. VI., ryc, 1, 2. Chaty w XVI w., drzewor., XXXIX. 3'31. Chata góralska, VI. 178... ryc. - łowicka, XXIX. 183, - malowana w pary, XXXIII. 105, Q·YC. 5. - w Łękach. XI. 406. w Piekielniku, XI. 330. - w Piotrkowie p. Lublin, XXIX. 189. - wiejska na podmurów.ce, II. 134. - wnętrze, XXXI.II. 1M, ryc. 11. Chlew na nierogaCiznę, ,XXXIV, 145, ryc. 2. Chłop z Potu~zyny w k'ożuchu, XVI.27<7Chłopcy z gwiazdą w Przecławiu. XlXV. 61, ryc. 1.s. Chodzenie z niedżwiedrz:iem. i kozą, drzewor., XXXVIII. 242. Chołośnie, krój, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 3. Chrapki, czuk()ckie, XXV. 2, ryc, 8. - eskimoskie., XXV. 3, ryc. 10. - huculskie p. Raky, XXV. 5, ryc. 16. - koriackie, XXV. 3, II'Y'C. 9. - 'rumuńskie, XXV. 5, ryc. 17. - z delty Woł~i, XXV. 3, ryc, 11. - z Michałowa Starego, XXV. ryc. 14. , - z nad Narwi, XXV. 4, ryc. 12, 13. - z Siemienia1 XXV. 5, ryc. 15, Cichowiczowa Helena, f()t., XXLX. 176. Ciszewski Stanisław, fot, XXIX. 174. Cyganie, drzewor., Xx.,XVIII. 263. Czajka, XXJXH. 33. Czapka., barania w XV w., XXXVIII. 2S5. - batorówka, XXVIII. 171, ryc. k,l. 1089 - kuczma, XXXVIII. 172,'ryc. a-e. kowadło, XXVII.!. 17'l. g, h. męska w krakowskim, XVI. 227,' H-pn. - rogatywka, XXVIII. 171, ryc, i, j. -', - rozłupa, XXVIII. 171, ryc. b, 172, 1-3. ~ ślachmyca, XXV1II. 17'1, ryc, d, e, f. - staroświecka w lu'oortowskim, X!XI:X. 80. Czarna msza, XXJEVII. 306, wg drzewor, Czarownice jadące na diable, sztych XXXVIII. 264. Czart, wypędzony z człowieka, drzewor., x.,'CXVII.. 291. Czółno na Niemnie, XXXII, 33, ryc. 5. Cztery bestie, drzewo r., XXXVII, 28'1. Czwórka, drzewor., XXXVII, 300. Dach krokwiowy, XXLX, 27, 'ryc. 5i3; XXVII. 199, tabI. III. ryc. 3. - na stolce, Xx.,'CVI'L 199. ta'b!. Ul, ryc. 4, - sztychowy, XXIX. 30, ryc. 65. - z balkonem, XXXVII. 194, tab!. II. ryc. 6. - z koszyczkiem i pazdurem, XXXVII. 1i94~taibI, II, ryc, 5. Delfin, drzewor., XXXVIII. 252. Deszcz kamienisty i ognisty, drzewor., XXXVIII~ 239. Diaber skrzydlaty, drzewor., iX.XXVIII. 273. Dijnyc'a (dojnica).; XXXV. 123, ryc. 69. Dolina Wisły, iI., II. 127. Dom modlitwy muzuhnański, XXXI. 112, ryc. l, 1'16, ryc. 4. - podcieniowy w pow. Rawa. Xl. 109, Dom w czasie budowy, XXXVIII. 194, tab!. II, ryc. 9. - z wyżką w Piekielniku, ryc. XXXIX. 434. Dyl drewniany do wiercenia otworów w bursztynie, XXXIX. 379, ryc. 4, nr 18. Drzwi, biegunowe, XXIX. 41, ryc.98. - cerkiewki, XVII. 8, ryc. - dworku, XI. 333, - gontowe, XIV. 364, ryc. - góralskie, VI. 177, ryc. - kościelne, XI. 335, ryc. - podwójne chlewu, XIV. 364, ryc. - przy szopie. XIV. '3'63,ryc. 10 i 11. - śpiehlerza, XXXIII. tabI. IV. ryc. 4. Dworek w Giżyeach p. Kalisz, XI. 334. Dzbanki z Sądeezyzny, X. 428. Dziergniee, XXXIII. 136, ryc. 1. Dziewczyna z wiadrami, XVI. 2'67. Dziki mąż, drzewor., XiXiXI:X.321. Dziw morski, drzewor., XXXIX.324. Dzwon na kuropatwy, miedzior., XXXIX. 3'26. Dzwonek gliniany, II. 217, iI. - loretański drzewor., XXXVII. 285. Dzwonica cerkiewna w Stynawie WyŻI1ej, XVII. 10. Elbelan, ;XXXVH. 119, ryc. 8. Facjat prosty, XXIX. 32, ryc. 73. - promienisty, XXIX. 33, ryc. 74 i 75. - wklęsły, XXIX. 314,ryc. 76 i 7'7. tylny z drzwiczkami, XXIX. 35, ,ryc. 78. - wycięcia ozdobne, XXIX. 35, ryc. 81, str. 36, ryc. 82 i 83. Faj'ka bursztynowa, ryc., XXXIX. 392. 69 Lud - Tom XL Figurki z szopki, x.,'CXI. 55. ryc, V -IX. Folusz, XXXIV. 151, tabl. nI, rye.5. Fragment osady kultury łużyckiej z chatą słupową, XXXIX. 267, ryc. 7. Futryna okienna, XXIX. 20, ryc. 40. Gadej.a Tomasz, fot., XVI. po stron. 64. Gagatek, drzewo!'., XXXVII. 200. Galar na Wiśle, miedzior., XXXIX. 322. Gazda ze starego Bystrego, Xl. 77. Gazda podegrodzki, XXXVI. 259. Gaż·dzina ze Starego Bystrego, strój głowy, XI. 78. Głowae, XXIX. 37, ryc. 86; XXIX. 381 ryc. 91; XXIX. 39, ryc. 92, Gont, ryc. XXXVII. 199. Gospodarz w płaszczu ty;pu śląskiego, XXXVI. 243, ryc. 4. Górale pytace od Łącka, XXXVI. 267. Górnik, drzewor., XXXVIII. 260. Grabcie, (grabie) do grzebania w ziemi bursztyn'odiajnej., XXXIX. 363 ,ryc. 2, nr 10. Gra:bie drewn., x.."CXVI.284, ryc. 2. Grządka do wieszania uhrań, XXIX. 48, ryc. a9. Gunia, XXXVI. 237, ryc. 3e. Gurmana - sukmana z Moszezenicy, X. 17·5. - z przodu, z tyłu, rozłożona, X. 176, 177; XXXVI. 237, ryc. c. Guz1k bursztynowy, ryc., Xx.,'<IX. 392. Gwiazdy, drzewor., XXXIX. 343. Haft., szlaczek do fartuszka, V. tab!. I; VI. tabI. VIII. - róg chustki, V. tabl. :II; VI. tabl. V, VII; X. 188. - róg fartuszka, V tab!. III. !; �1091 1090 - szyjka do koszuli, V. tabl, IV; VI. tabl. VI. - kołnierz koszuli, XII. 114. Haft na gurmanie, ,X. 178-180. - na koszuli X. 171, ryc. 1-3. - na poduszce, XII. 115. - na spodniach, koszuli, X. 173. - opoczyński, XXIV. 132., ryc. 10. Hafty kolorowe opoczyń., XXIV. 136, rys. 14, 15. - krzyżykowe opoczyńskie, XXIV. 133. 134. 135, rys. 11, 12, 13. Haft motywy na spodniach góral., XXXVI. 271. - z laj:byka męskiego, XXXVII.2'17, tab!. IV, ryc. 6. Hak, na którym osadzone są drzwi, XXl,X. 40, ryc. 96. Hanka Krochmaluczka z Hołubicy .. XVI. 271. Holowanie ~odzi, miedzior., XXXIX. 323. Iglice do wyrobu sieci, XXXrI. 43. ryc. 6. Jasła; do karmienia owiec w zimie, XXXIV. H~l, tabl. Ul. ryc. 3. Jednoróg, drzewor., XXXIX. 3()8. Jeleń z krzyżem, drzewor. XXXVIII. 2'68. Jupa lubartowska, XXIX. 83. Jurta w zimie, XXXVII. 110, ryc. 4. - wewnątrz, XXXVII. 113, ryc. 5. -:- przekrój podłużny, przekrój poziomy, XXXVII. 116, ryc. 6 i 7. Kadłub na żródle, X,X,XIV. 151, tabl. HI, ryc. 4. Kadź, do kwaszenia skór, XXXI.l13. ryc. 2. Kaftan męski z okolic Krakowa, , XXXVI. .23'5,ryc. 2a. .:..:... męski ze wsi Dobra p. Limanowa, XXXVI. 235, ryc. 2b. - męski z boku, z tyłu, X. 181. Kalenica, XXIX. 39, ryc. 93. Kalina Antoni, fot., XII. 107. Kałyman, XXXVII.' 106, ryc. 2. - wewnątrz, XXXVII. 107, ryc. 3. Kamier}. smoczy, drzewor., XXXVII. 282. - żabi, drzewor., XXXVII. 287. Kamizela i pas z Podegrodz,ia, xxiv. 107, ryc. 1. Kamizelka góralska, X. 174. Kapelusz męski w krakowskim, XVI. 229. Kapelusze plecione, XXVUI. 175. ryc. 45a, b, c, d, e; XXVIII. 177, ryc. 46a, b, c, d; 182, ryc. 48a, b, c, d, e, f, g, h. - kawalerskie.,' ze słomy, XXVIII. 181, ryc. 47, a. - z psiarki, xXVIII. 181, ,ryc. 47b, c, d. Kapliczka z Poronina .. XI 110. - murowana z Jarzębiny na Spiżu, XI. 166. - murowana z Hopgartu na Spiżu, XI. 1.67. - murowana z Sadku na Spiżu, XI. 167. - murowana z Nowej Lubowni na Spiżu, XI. 168. - murowana z Kezmarku na Spiżu', Xl. 169. - na murze z Jurgowa, XIV. 367. - koło Brzostówki woj. Lubelskie XXIX. 91. Karabuszka, XXXV. 00, ryc. 27. Kartka z dzieła Codex Byzantinus, X.266. - z elementarza dla dzieci hotentockich, XXXVIII. 75. Karykatury ludowe Stolarskiego Błażeja, XXXVIII. 269. Kaszubki, rys. Dan. Chodowieckieg'o, X...•. "{XVIII. 267. Kij próbny do poszukiwania bursztynu, XX,.XIX 363, ryc. 2, nr 6. Kijanki drewn., XXXVI. 284, ryc. 9a i 9b. Kleć tatarska, drzewor., XXXVIII. 272. Klepki drewniane, XXXVI. 284, ryc. 14a. Klepki i dno wiadra wczesnohistor. , XXXVI. 284, ryc. 12. Kleszczki drewniane, XXXVI. 284, ryc. Ha. _ drewniane współcz., XX.XVI. 284 ryc. 14b. Klitoczka z dógami, XXXV. 113, ryc. 61. Klamki, XXIX. 43, ryc. 105, 107. Klucz drewniany, XXIXA5, ryc.113. _ żelazny, XXXVI. 284, ryc. 3. Kłódka, ryc. XXXVII. 199. Koszerka, XXXV. 96, ryc. H~A, 19B. . Kobyłka, przyrząd do obróbki skóry XJXIX.I. 115, ryc. 3. Kohucik, aplikacja, XXXVII. 217, ta·bil. IV. ryc. 7. Kołatka" iI., II 217. Koto, promienisto-szprychowe, (ułamek.) X,XlXVI. 284, ryc, 10. _ tarczowate przedhist., XXXVI. 303, ryc. 2. Kołtun, sztych, X,.XXl X. 3'15. Kołyska na biegunach, X,XXIII.lOO, ryS. 6, tabl. III. _ wisząca, XXXIII. 100, ryc. Ba. Komin na chacie w Karłowie i Widynowie, XXXIV. 143, tab!. 1. ;~ ., ryc. 2. Komora z podcieniem, XXXIV. 147. Konstrukcje chaty, schemat, XVI. 366. - ślegowa kleci tatarskiej, XXXVIII. 272. Koń rasy huculskiej, Xx"'{V. 82, ryc. 6. Kopystka, XXXV. 98, ryc. 25. Korale bursztynowe, ryc., XXXIX. 390. Koromesło XXXV. 115, ryc. 65. Korowód sobótkowy, drzewor., x:x,XIX. 3f49. Kosa, XXXV. 81, ryc. 9. Kosz na rY'by otwarty, XXXII. 33, ryc.7. - na ryby zamykany-, XXXlI. 33, ryc. 8. Kosze używane do płókania błota bursztynowego, XXXIX. 363, ryc. 2, nr 13.' Koszera z szałasami dla cieląt, X'XXV. 114, ryc. 63. _. i zawatra, XXXV. 101" ryc. 34. Ko'sznica, XXXIV. 143, ryc. 5. - XXXIV. 150, ryc. 6. _ XXXIV. 151, ryc. tab!. 3, ryc. 2. Koszule męskie, kJrój, X.XXVII. 217, tatbl. IV, ryc. 2. Kościół drewniany, XXXV. 169, ryc. l, _ drewniany w Dzierzbriiku p. Kalisz, XI. 332. _ drewniany w Korzennej, x,I. 414. _ drewniany w Sękowej .., XI. 415. Kożuch, z Łęk, przód i plecy, Xl. 408. Krikwa, X,X'XVII. 199, ryc. Krokodylej drzewor., XXXVIII.251. Krokwie, XXIX. 28, ryc. 61; XXIX. 29, ryc. 62, 64; XXIX. 30, ryc. 66, 67; XXIX. 31, ryc. 68, 69, 70, 71; XXIX. 39, ryc. 92. Krowa rasy mieszanej, X,X:XV. 81, . ryc. 5. Kruh, XXXV, 98, ryc. 25. KrLlżo~{ podstawka drewn., 98, ryc. 26. XXXV. �!: , l~'., I i.·1· I .' 1092 1093 Krzesiwa żelazne, XX X VI. 284, ryc. 4a, b, c, d'l e, f. Krzyziak, XXIX.. 4, ryc. 4, 5. - XXIX. 39.. ryc. 93·, 94, 95. Krzyż z krępaku na Spiżu. X,r. 159. Krzyżyki magiczne, fotogr., XXXlX 339. Kuchnia czarownicy, rys. ołówkiem Ociepki Teofila, XXXVIII. 276. Kulka na ptak, XXXI. 25, 'ryc. 4. Kuna i k~oda; miniat., XXX.LX. 299 Kurnik, XXXi V. 143, ryc. 4. . Kuźba, Ci, huc.), przyrząd do zawieszania kotła, X XXV. 109: ryc. 52 i ryc. a3. Kuźniki uboże, drzewor., XXXVII L 261. Lajbyk, krój, XXXV£!. 217. tab!. IV., ryc. 5. Lew i słoń, drzewor., XXXIX. 306 Lewiatan. drzewor., XXXVII. 302 . Lis w stępicy, drzewor., XX.XVII. 2~3. List z nieba, reprodukcja. XXXIX. 313. Listewka do okna z wyżłobieniami XXIX. 23, ryc. <t7-49. ' - do zatykania szpar w facjacie, XXIX. 35, ryc. 79. Lu!l)czyk, drzewor., XX.X.IX. 300. Ludzie z długimi uszyma, drzewor., XXXIX. 294. Łata, ryc. XXXVII. 199. Ława z Podegrodzia,. X. 424. Łodzie rybackie, XXXI. 30, ryc. 3. Lopata do chleba, XXXIV. 284, ryc. 5. - do poszukiwanLa bun:ztynu, XXXIX. 363, .yc. 2 nr 3. Łowienie ptaków na lep. dr;:ewor., XXXVII. 301. - na poły, drzewor., XXXVIII. 245. • -- na sidła podrywane, drzewor., . XXXVII. 302. Łowy na słonie, drzewor., XIXXIX. 341. Łóżko składane, XIV. 359. Łuk Mordwinów drzewor .xXXVIII 236.' " Łyżka próbna do poszukiwania bur sztynu, XXXIX. 363, ryc. 2 nr 9~ Łyżkaj, XXXV. 97, ryc. 21. Łyżnik rzeŹJbiony z Zakopanego. XI. 1M. . - z Jurgowa, XIV. 366. Łzy Matki Boskiej, (Kręczynka jesienna), Spirantes Spkalis, XXXVII .. 307. Magnes drzewor., XXXVII. 288. Maj, ił., XI. 6B: Malowanki z pow. Dąbrowa, XII. 11B, 119, 1.20. na piecu w Zalipiu, XII. 121. Malowidła wapnem na wrotach drzwiach w pow. Gorlice. XX.XIII. 106, tabl. IV. ryc. l-lh. Mandragora, x,. 267, 269, 2'H. - samiec, samica, drzewor., XXXIX 304, 305. Mapa, zasięgu ~tępy mechanicznej., X.XXIV. 247. - zasięgu dawnych stęp, XXXIV. 249, 25~, 253. - syntetyczna róz...c"Yych odmian stępy w Polsce, XX:XIV. po s. 264. - rozmieszczenia budynków drewnianych i glino'bitnych na wsi, XXXIX, 246, ryc. 21. - rozmieszczenia typów konstrukcji drewnianych ścian, XXXIX. 248, ryc. 24. - rozmieszczenia pokrycia dachowego, .xx....•UX. 249, ryc. 25. - terenów bursztynowych, XXXIX. 265, ryc. 3. - zalesień w Polsce. XXXIX. 245, ryc. 20. _. zasięgu haftów opoczyńskich, XXIV. 130, ryc. 9. Mapka l. Wykaz miejscowości polskich góralszczyzny, :x1XXV. 229. - 2. Ubiory lud. na pograniczu góral. krakowskim, XXXVI. 245. 3. Granice góralszczyzny polskiej, XXXVI 249. - 4. Zasięgu grup etnicznych i typów stroju, XXXVI. po s. 272. - deformacji wsi łańcuchówki, .xXXIX. 231, ryc. 2. - miast posiadających muzea etnograficzne, XXXVI. 391. rozpowszechnienia naczyń pierścieniowatych od czasów najdawniejszych dQ okresu wędrówki ludów, .xXXIV. 1'34. _. rozprzestrzenienia naczyń pierścien~owatych od okresu wędrówki ludów do czasów najnowszych, ,XXXIV. 13,5. _ rozmieszczenia osadnictwa na równinach, XXX VII. 232, ryc. 3. _ ,rozmieszczenia osi€d1i w krajobrazie wyżynnym, XXXlX. 233, ryc.4. Ruś szlachtowska i jej sąsiedztwo, XXX.VI. 163, ryc, l. _ Biała Woda p. N. Targ, XXXVII, _ _ 183, ryc. 3. Jaworki p. N. Targ, XXXVII. 178, ryc. 2. _ rekonstrukcja pierwotnego podziału gruntów w Białej Wodzie. XXXVII. 185, ryc. 4. _ zasięgu świerka, linia Tornquista rubież antrogeograficzna, - XXXIX. 230, ryc. l. zwartość i rozproszenia osiedli w zależności od form terenowych w górach, XXXIX. 234, ryc. 5. Maść czarownicy. sztych, X XXVIII. 248. Maślnica, XXXV. 96, ryc. 18 B. Medaliony bursztynowe, XXXIX. 386, ryc. B nr 61-67. Medalion srebrny z dwoma osobami, XIV. 79. Międlenie lnu, drzewo!'.. XX:XIX. 29,1. Międlica, XXXI. 7, ryc. 4. Miotełka do mycia naezyń, XXXV. 99, ryc. 30. Miski z Sądeczyzny, :x. 427. Młocka... drzewor., XXXLX. 3i37. Młynek Stopki w Zakopanem, vr. 1'82, iI. Most drewniany w górach, V. 306. Motyka do poszukiwania bu.rsztynu, 'XXXIX. 363, ryc, 2 nr 7 i 8. Motyw farbiarski z zapaski druko-wanej, X.XXVII. 2l7.~ taihl. IV" ryc. 8. Myska, .xxXV. 98, ryc. 28. Myszy jedzą Popiela, drzewor., XXXIX.314, pożerają 'biskupa Hattona, drzew. XXXIX. 295, Naczynial do przyrządzania sera,. XXXV. 98, ryc. 24. - pierścieniowate, XXXIV. 9'5. tabL 1, ryc. 1-11. 1, ryc. 1-11; str. 99, tabl. 2,ryc. 1-12; str. 103, tabl. 3. ryc. 1-7; str. 107, tabI. 4, ryc. 1-11; str. 111, tab!. 5, ryc. 1-12; str. 115, tabl. 6, ryc. 1-11; str. 119, tabI. 7, ryc. 1-13; str. 123, tabl. 8, ryc. - 1-10. Nakładanie siana na XXXV. 87., ryc. 12. ostrewkę, �10,0 - Rymowane ImIOna z Ropczyc. Lud XlV, s. 182. - Ce~h tkacki w Ropczycach. Lud XIV, s. 277~286. - Szk'oła w Ropczycach. Lud XV, s. 295--301. Szczotka Stanislaw, Żywot zbójnicki Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim. Lud XXXIV., s. 1571710. - Materiały do dziejów zbójlnictwa w Żywiecczyźnie. Lud XXXV, s. 41-53. Szemlej Józef, Przyczynek do wielkopostnego pieczywa ludowego. Lud XXXIII, s. 27-31. Szuchiewicz, 1 ryc. "Raky" huculskie, do artykułu "Chrapki" Poniatowskiego Stal11isława. Lud XXV, s. 5. Szukiewicz Wojciech, Wydawnictwa Smithsonian Institution w Washingtonie. Lud VI, s. 215-218. - Muzeum W. Fiedorowicza w Miń. sku. Lud VI, s. 3'O~307. Szulc Stefan, Przeżytki w baśniach. Lud XVII, s. 40--59. Szulczewski J. W" Rośliny w mianownictwie, .przesądach i lecznictwie ludu wielkopolskiego. Lud XXXI, s. 93-100. Szyszkowski Wladysław, Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XN i XVI w. Lud XIX, s. 1Q4:-152. XX, s. 161-214. Ślqski Boleslaw, Z legend, przysłów i piosnek flisackich. Lud XVI, s. 179----181. - Przyczynek do przysłów Adalberga. Lud XVl., s. 214. Zwierzeń i gwary ludu wodnego. Lud XVII, s. 74. 1071 - Z gwary i obyczajów ludu wodnego. Lud XVIII; s. 132-136. Ślqzak, recenzja, Orędownik językowy dla wychodżtwa polskiego w Ameryce 1906. Lud XIII, s. 165-166. Śliwina J. Wanda, Lud lubartowskL LudXXlOC., s. 78. Śliwiński Józef, Przygoda Szymka z dyabłem. Lud I'X, s. 175. Smiszko Marcjan,' Naczynia pierścieniowate. (8 tablic, 2 mapy). Lud XXiXJV, s. 67-141. Swiqtkowska Jadwiga $ka-Swiqtkowska (Chelmiń- J.), Sprawozda- nie z dzia'lalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Lud XXXVII, s. 451--45'4. - Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego 1945~1948. Lud XXXIX, s. 5144-549. Świdnicki Bronislaw, Korespondencja. Lud II, s. 271~280. - Opowiadanie o dyalble. Lud III, s. 152~154. - Przyczyna burzy i niektóre wyobrażenia ·reli:gijne. Lud V, s. 116~170. - Kartki korespondencyjne z widokami a ludoznawstwo. Lud VI, s. 3'96-397. Świerczyński Teofil, Służba. Lud X, s. 95. - Zmarły bierze cząstkę z' g~sp. Lud X. s. 97. Świeżański Ernest, SIady historyczne świekrostwa na Litwie itd. Lud IX, s. 86. - Z przeszłośCi ludoznawstwa polskiego. Dyalog pogrzebowy tzw. Kadłubka na cześć Kazimierza u - Z nad Wisłoka, rysy etnograficzne ze wSi Białobrzegi w pow. łańcuckim. Lud Vln, s. 24>5--257, 354-368. - Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach, mistycznych praktykach. i w zwyczajach ludowych. Lud XI, s. 371-3'88. _ recenzja, Młynek L., 2a-rys pierwotnej religii Lachów na tle podań ludowych. Lud VII, s. 228. Sprawiedliwego. Lud IX, s. 129, 200, 321. Swieży Janusz, Sprawozdanie Oddziału Polskiego Tówarzystwa Ludoznawczego w Lublinie 1947 r. Lud XXXVIII, s. 459. Świętek Jan, Odpowiedź p. L. Młynkowi. Lud V, s. 101-104. - Sobótka. Lud V, s. 256-258. - Przyczynek do "Hagady" Lud V, s. 367-369. T Feliks, ·w nowo zbudowanym domu. Lud X, s. 452. - Kapliczk'f i krzyże przydrożne na Spiżu. Lud XI, s. 164-170. Taraniowa Helena, Opowiadania z pod Krakowa. Lud XI, s. ~12. Taszycki W., Diallektologioa Polska w w,tach 1915--19'30. Przegląd bibliograficzny. Lud XXX, s. 256-2'62. Tokarew S. A., Zagadnienie etnogenezy w etnografri. (SowetJskaja Etn(\gr. zesz. 3. 1949 - tłum. za zgodą atltora Malewska Z). L\ld XX'XlX, s. 65--113. ToZstow S. P., W. J. Lenin i aktualne zagadnIenia etnografii (w 25lecie zgonu) Sowetskaja Etnogr. zesz. 1. 19ot9.Wyd. AN ZSRR tłumaczyŁa za zgodą autora Malewtska Z. Lud XXXIX, s. 43---64. Treter Mieczysław, Przegląd treści dziesięciu roczników czasoprsma e~nogrąficznego pt. "Lud" (18951904). Lud XII, s. 1-50. _ "Redde quod debes" ("Urodzony Jan Dęboróg" WI. Syrokomli a wątek szwajcarskiej pieśni lud,owej). Lud XII, s. 268--270. Tarońi - _ - - _ _ _ - Typy ludowe Franciszka Tepy. Lud XViI.,s. 215'9----280. Zbiór szopek w bawairskiem muzeum narodowem w Mona,chium .. Lud XIV, s. 338-345. Znaczeni,e wyrazu "Soboty" w architekturze. Lud XVI, s. 285- 290. recenzja, Łopaciński! Hie,ronim, SIady powodzi u nas. Warszawa 1904 r. Lud Xl, s. 34>1-343. recenzja, Piechota Maria. O czci ludu do NajiŚwiętszej Maryi Panny. Lud XI,I, s. 85--86. recenzja, Udzfela Seweryn, Hafty ludu krakowskiego. Lud XJI, s. 190-'192. recenzja, Murko M., Zur Geschichte des volk.sti1mlichen Hauses bei Siidslaven. Lud XII, s. 2712-273. recenzja', Ogończyk St., Wszystko się poma'łu traci. Lud XII, s. 1'm>-274. recenzja, Ka~prowicz J" Bajki,. klechdy i baśnie. Lud XIII, s. 263. recenzja, Przestrz'elska Zygmun~· ta, Zwierzęta w kolędach, wróżbach i przesądach. Lud XIII,. s. 342. �1072 1073 recenzja. Mokłowscy Kazimierz i Tadeusz, Sprawozdanie z wycieczki odbytej kosztem komisyi w roku 1904 w celu badania sztuki ludowej. Lud XUI, s.342. recenzja, Bren:stej'n Michał, Krzy_ że i kapliczki żmudzkie. Materyały do sztuki ludowej na Litwie. Lud XIU, s. 344. recenzja, Giggi zanazzo. Novelle favole e leggende romanesche~ Lud XHI, s. 347. Treter Mieczysław, '- '- - kiej, Piotrkowskiej... Warszawskiej, części Siedleckiej i Luibelskej, Lud XVI, s. 412. - recenzja, Witanowski-Rawita Michał, Przewodnik po dawnem opactwie Cystersów w Sulejowie. Lud XVI, s. 4114. - recenzja., Wawr:reniecki M., Dr Włodzimierz Demetrykiewicz. zarys życia i prac. Lud XVI, s. 414. - recenzja, Gawełek Fr., Nowe Mu zeum w Krakowie. Lud XVlI~ s. 110, Tryszczyła Fr., Muszyna w powiecie Nowo-Sądeckim. Lud XIV .. s. 246--253. ' recenzja, Konig Edward, "Ahasvel', »der ewLge Jude«". Lud XV, s'. 15'1. '- recenzja, Ubiory ludu polskiego. 1. Krakowskie. Lud XVI, s. 222. recenzja, Sztuka stosowana, z. 13. Lud XVI, s. 226, z. 19. Lud XVII, s. 110. - recenzj1a; Kwartalnik litewski _ marzec uno. Lud XVII, s. 232. '- recenzja, Polkowski Fr., Krzyże na Li.twie. Lud XVI, 8.318. '- recenzja, Hadaczek K., Cmentarzysko ci'ałopalne koło Przeworska. 'Lud XNI. s. 3'22. '- recenzja, KoLberg Oskar, TarnÓw-Rzeszów. Materyały etnografi.czne. Uporządkował i wydał Seweryn Udziela. Lud XVI, s. 410. - recenzja, Wawrz~ni.ecki M., WiSpó.l'C1JeSnezewnętrzne strony życia ludu w ,guberniach: Kielec_ Maria, BagumLł Hoff stosunek do Oskara Kolberga. Lud XXXV:III, s. 200-308. Tuwanówna Janina, Kongres nauk antropologicznych i etnograficznych. Bruksela 15---;23 sierpnia 1946. Lud XXXVIII, s. 479. - Zarys organizacji muzeów we Francji ze specjalnym uwzględnieniem muzeów etnograficznych. Lud XXXIX, s. 467-483. - Kongres Towarzystwa Etnografii Francuskiej. Paryż 18-20.' VII. 1949. Lud XXXiIX. s. 604-605. Tync Bolesław, recenzja" Zeitschrift fUr oesterreich. Volkskunde, Wien 1904. Lud XI, s. 211. s. 96. Bajki i opowiadania ludu kowskiego: 1. Wędrówka po śmierci. - i jego - recen>zja, Stahel Ka'rol" Wspomnienia o Słucku. Gniezno 1905. Lud XI, s. 212-220. M., Gry i zabawy dzieci w Bośni. Lud V, s. 137-147. Przyczynki do medycyny ludowej. Lud XI, s. 3'94--401. Udziela - - - ! ! - - kra- 2. Djabeł i niedźwiedź. 3. Jak można pozyskać mleczność krów. 4. Dlaczego szewcy piją w niedziele i poniedziałki. Lud IV, s. 80--83. Turczynowicz u U. S. L., Illustracya polska (1901). Lud X, s. 4!58-400. Ul. W., Gościec - Kołtun. Lud X. Seweryn, Poszukiwania, I. Pług. Lud I, s. 188. Udziela - Strój świąteczny wieśniaka w Po_ degrodJziu. Lud XI, s. 195. - Od5zczekmanie obmowy, Lud Bajki i opowiadana ludu kraXl, s. 306. kowskiego. Lud VIU, s. 518--~il, - O potrzebie zestawienia i upoHagada. Lud IV, s. 200-299. rządkowania opowiada,ń ludoO miastach zapadłych, kościowych. Lud XI, s. 389-393, Łach, dzwonach i karczmach. Lud - Z Łęk • .(5 TYC.). Lud Xl, s, 406. V, s. 2W-l2~'5. -Budownictwo. 3 ryc Lud XI, Wzory ludowego haftu białego. s 4114-416. Lud V, s. 265---J266. - Z kronik kościelnych, I. KroniWzory haftu białego krakowka .w Milówce. Lud XXI, s. 153'skiego. Lud VI, tab!. V-V'III. 159. Cepy, Lud VII, s. 2'12-27'3. 1. Przemysł domowy. Lud XXI, Czy jest prawda na świecie. Lud s. 233-236, VIII, s. 16&--'170. - II. Opowieści o istotach nadprzyDożyyvocie w Jazowsku w powjecie nowo-sądeckim w XVIII wiel'odzonych. Lud XXI, s. 23'6-2137. - III. Nazwy topograficzne. Lud ku. Lud VIn, s. ~57-262. XXI, s. 237-;238. Dwie bajki ze Sławkowa w Kró- Ocieka, pow. Ropczyce. Lud lestwie Polskiem •. Lud ~X, s. 178. K. Potkański, Od redakcji. Lud XXIII., s. 127-146, X, s. 1-3. - Pasy wieśniaków polskich użyPoezya na wsi. Lud X, s. 39. wane w południowej części MaZ 'aktów i rozpraw sądowych. łopolski i na Sląsku Cieszyńskim. Lud X, s. 83, 214, <M4. ryc. 8. Lud XXIV, s. 104---127, Powołanie. Lud, s, .2.2:1. - Z Przesławia, 2 ryc. Lud XXV: Mureum Etnograficzne w Kra,s. 60-77. kowie. Lud x., s. 322. - l ryc. Chłopcy z gwiazdą w PrzeCygani. Lud X, s. 4'51. . cławiu do art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 61. Odmiany wilków. Lud X, s, 452. - l ryc. Turoń w Przecławiu, do Sen i loterya. Lud X, s. 452. art. Z Przecławia. Lud XXV, s. 62. Słowo polskie 1904 Lud x., s. 453. 68 Lud - Tom XL - Kilka słów o strojach, budowlach, sprzętach i naczyniach w Sądeczyźnie. Lud X, s. 168, 299.\ 423. Szachy. Lud XI, s. 70. KUlka zapisków ze Starego Bystrego. 3 ryc. Lud XI, s. 7,6----81. CZarownica w8i.eprawiu. Lud XI, s. 192---,194. �1074 Udziela Seweryn, zabawki z roślin. Lud :xxvnr, s. 58-70. - Sprawozdanie z działalności Muzeum Etnograficzneg,o w Krakowie za ostatnie trzy lata 1927, 1928 i 1929. Lud XXIX, s. 190. - Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. Lud XXX, s. 36--75. - recenzja, "Wisła". Miesięcznik geograf-etnograf. Tom X. Lud VI, s. 410-412. Tom XI, XII. Lud VII, s. 92-336. "Wisła" 1899. TOql XIII. Lud VIII, s. 87-89. "Wisła" 1900. Tom XIV. Lud VT I, s. 217-220. - recenzja, iBadura Wincenty, Chów drobiu i bydła oraz weterynarya ludowa w wioskach parafii Pobiedr i Krzęciu. Lud IX, s. 93. - recenzja, PoiskaJ 8z'tuka Stosowana. Materiały, zesz. I, IT, III, IV. Kraków 1002, 1900, 1904. Lud X, s. 98, 352. - recenzja, Materiały Towarzystwa "Poiska Sztuka Stosowana", zesz. V i VI. Kraków 1904 i 1905. Lud XI, s. 108, 341. - recenzja, Głosy katoliokie. O przesądach i zabobonach. Lud X, s. 3,53. - recenzja, Petak Arthur, Grabschlriften aus Oesterreich. Lud X.. - - s. 367. recenzja, Witkiewicz Stan., Styl zakopiański. Z. 1. Pokój jadalny. Lud X, s. 463. recenzja, Lond2lID Józef, Bibliografia druków polskich w Księstwie Cieszyńskim od r 1716 do 1904. (2 ryc.). Cieszyn 1904. Lud XI, s. 109-111. 1075 recenzja,. Gregor Józef, Mapa Górnego Szląska z uwzględnieniem stosunków językowych. Mikołajów 1904. Lud XI, s. 343. - recenzja, Dónaj Herman, Kolędy górnośląskie czyli opis zwyczaj i ludowych w czasiJe Bożego Narodzenia oraz32 starych kolęd górnośląskich Z melodiami zeibranych 2l ust ludu. Lud XXV, s. 1~110. , - recenzja, Gatzka Paweł, Zbiór starych górnośląskich pieśni ludowych z nutami według dr med. Rogera. Lud XXV'I s. 110--111. - recenzja, Dolina Jan, Pieśni ludowe Górnego śląska z melodiami. Lud XXV, s. Ul - recenzja, Aus dem Beuthener Lande. Heimatkundliche Beilage der Oberschlesischen Zeitung. I Jahrgang 1924 - Bytom. Lud XXV, s. lU-113. Ulaszyn Henryk. Bronisław Grabowski,Ą nektrolog. Lud VII, s. 238-24'S. - OdJpowiedrź: p. Stanisławowi Eljasz-Radzikowskemu. Lud XII, s.. t95. ~-.~ - (Polemika). Druga' i óstatnia odpowiedź p. Stanisławowi EljaszRadziroowskiemu z powodu Jego "Obrony", rozpoczynaj·ącej się od słów: "Sprawa dość dawna". Lud XliI, s. 7'0-74. - recenzja, Prace filologiczne. Lud VII, s. 95. - recenzja, Materiały antropologicZlllo,archeologiczne i etnograficzne (tom I-IV). Lud VII, s. 22,1---.224. - recenzja, Sprawozdania komisji językowej Akademii Umiejętno- ści (tomy s. 2.24-226. - - - - - - I-IV). Lud VII, - recenzja, (Gargas ZY'gtnunt), Materiały do ukraińsko-ruskoi etno_ logii. Lud VII, s. 3G'ł'--33a. recenzja" Dropiowski Wł., Pierwsze ślady zajęcia się twórczością ludową w literaturze polskiej XIX w. Lud VIII; s. 89-00. recenzja, Jaworskij J. A, Oczerki po istorit russkoj narodnoj sliowiesnosti. Lud VITI; s. 90--91. recenzja, Vestnik slovanske starozitnosti, tom l, 1901. Lud VIII, s. 91-92. recenzja, Zdziarski Stanislaw, Na Babią Górę. Lud VIII, s. 9495. - - - - recenzja, Jaworskij J. A, K istoril halicko-russkich koliadok. Lud VIU, s. 210. recenzja, Światowid tom I, 1899. Lud VIII, s. 210-211. Światowid tom II 1900. Lud VII, s. 320-322. Światowid tom III, s. 439-440. Światowid. Lud IX, s. 195. recenzja, Zdziarski Stanisław, Gruzya Gruzini. Lud VIII; s. 2'14" recenzja, Grabski Stanisław, Słowacy. Lud VIII, s. ~2. recenzja, Pamiętniki T'Owarzystwa Tatrza;ńskiego 1001 tom XXII. LucI VIII, s. 322-32.'3. recenzja, Radyserb Wjela Jan, Metaforiske Hrona. Lud XII, s. 338. v Vrtel S., roeeen2lia,Cesky lid. R. XIX, N,r 1--8. Lud ~, s. 230. - recenzja, Gryf R. IiI z. I-VIII. Lud XVI, s. 415-417. Vakarelski Chr., Etnografia bułgarska po 1944 roku. Lud X,XXNI, g. 4000---4(}7. w W.r recenzja, Janiewicz Orest, K woprosu o proszłom goroda Czernigowa. Lud XVI, s. 413. W. Józef. Garncarstwo w KclJaczyeach. Lud XI, s. 196--197. .' Walewska M., Sprawozdanie z prac nad uporządkowaniem archiwum PTL. Lud XXXIx, s. 536. Waligórśki A., Gleboznawstwo pierwotne. Rozpoznanie i wybór gleb pod uprawę wśród nilockich Luo. Lud XXXIX, s. 181-2.27. - recenzja, Raymond Firth, Malay Fishermen: Their Peassant Eco68' nomy. London 1946. Kegan Paul s.12+354. Lud XXXIX, s. 345-438. Warchalowski Jerzy, Wzory haftów polskich. Lud X, s. 229. Wasilewski Leon, Najnowsze przyczynki do polskiej mapografii etniczno-językowej. Lud; XVII, s. 251-258. Wasilkowski Eustachy, Rozeta w zdobnictwie ludowem. Lud XXVI, s. 81. Wasylewski Stanislaw, W sprawie wampiryzmu. Lud XIII, s. 291298. �1076 t077 - Pieśń o zołnierzu tułaczu. Lud XVI, s. 247-2518: - Strzelec czarownik w Łukowie w r. 1840. Lud XXXIII, s. 35-37. - Jak się śpiewało Tadeusza. Lud X:XxIII, s. 37-38. - recenzja, Lament chłopski na pany. Wyd. J. Kallenbach. Lud XVI, s. 109. Wawrzeniecki Marian, Dwa procesy o czary z 1684 r. Lud XXIV, s. 1170_17~. - Przyczynek do procesów o czary. Lud XXIV, s. 173. - Szkoła Magii w Krakowie. Lud XXVii, s. 69-'-70. -.:: Rytuał picia. Lud XXVI, s. 70. - Jak konstruowano u nas stos do palenia czarownic. Lud XXVI, s. 711. - Namaszczanie się czarownic. Lud XXVI, s. ,7.2. - "PaŁamarka". Lud XXVI, s. 83. - Szczęsny Jastrzębowski. Lud XXIX, s. 177. Wewiórski Jan, Pieśń lirnika 'o Kamieńcu Podolskim. Lud IX, s. 177. Windakiewicz Stanislaw, Pieśni i erotyki popularne z XVII w. Lud X, s. 193. Windakiewiczówna H., Ballady Mickiewicza wśród ludu. Lud VIII, s. 1~. - Czaty. Lud VIU. s. 4. ~ Switezianka. Lud VIII, s. 4. - Pieśni ludowe z Dobczyc. Lud VOil, s. 4{)8-'4!r7. - Wiersze Olbrychta Ka·rmanowskiego, Jerzego Schlichtinga i inne z "Wirydarza Poetyckiego" zachowane w tradycji ustnej + teksty. Lud XIII, s. 299--<304. Windakiewiczowa A., recenzja, Juszkiewicz Antoni. Melodie ludowe litewskie. Lud VIII, s. 324~ 329. Rawicz- Witanowski Michal, kwestionariusz Q Kaziimierzu-królu "chłopków". Lud VI, s. 198. - Podania o śpiącym wojsku. Lud IX, s. 293. - Ze starego manuskryptu. Lud XIII, s. 333-33'7. .... - recenzja, Ba5tr.zykowski Aleks .. Monogra:fiia historyczna parafii Jankowice Kościelne Sandomiei·skie. Lud XXVIII, s. 248--249. Witek Jan, "Zwodzenia", zagadki, facecye u dzieci ludu. Lud, V, s. 45-50. Witort Jan, Ludność polska w gub. K.Qwieńskiej. Lud l,. s. 256-262. - Godła 'rodowe chłopów archangiel:skich. Lud II, s. 5-9. - Autor nieznany ,nadesłał Witort Jan, Bajka o dziesięciu braciach. Lu<t II, s. 46-5'3. - Jus primae noctis. Lud II, s. 97115. - Przyczynek do historyi przesądów (Rozstrzelanie cholery na Syberii w 1892 r.). Lud II, s. 195~197. - Przeżytki starożytnego światopoglądu u Białorusinów. Lud II. s. 210. - Przyczynek do artykułu: "Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu". Lud li, s. 277. - Przyczynek do dziejów rodziny (Lewirat). Lud 11, s. 292-304. - Kilka słów o świekrostwie. Lud II, s. 305-308. - Kucja na LitwiE!. Lud III, s. 1-6. - Zarysy prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Wstęp. Rozdz. 1. - Prawo familijne. Rozdz.' 4) Lud III, s 97---'121,193~4" 293-313. Witort Jan, zarys prawa zwyczajowego ludu litewskiego. (Rozdz. 2. Prawo rzeczowe - Rozdz. 4. Prawo zwyczajowe karne). Lud !IV, s.1-30, 119-150, 239-256,359-3811. - Przyczynek do przeżytków kulturalnych. (Pismo ol:razowe). Lud Ill. s. 135. - Etnografia i najnowsze studya na literaturą. Lud III, s. 213-,224. - Polemika z powodu "Uwag do artykułu J. Witorta »Kucya na Litwie«". Lud III, s. 384-385. - Odpowiedź ks. W. za·oorskiemu. Lud IV, s. 353-358. -Ze stepów Azyi Srodkowej. (Szkic etnograficzny). Lud V, s. 1~20, 105---.120. - "Kunigowanie» na Litwie. Lud V, s. 78--7.9. - Statystyka a etnografia. Lud y. s. 201-204. _ Przyczynki kulturalne. (Przeżytki kultu wody i kamieni). Lud V, s. 204i--206. _ Filozofia pierwotna. (Animizm). Lud VI, s. !7-26, 113"""';126, 225245, 3'2:1-<331.Lud VII, s. 1-219. Zamówienie s. 21. od sądu. Lud VlII., - Opowiadanie z Poniewieża. Lud VIII, s. 405-408. Lud IX, s. 172. - recenzja. Ateneum tom LXXXIII i LXXXIV za rok 1896. Lud III, 368-370. Ateneum, 1897. Lud IV, s. 446-449. Ateneum z roku .1898 -1899. Lud VI, s. 206-213, 405410. - recenzja, Prawda za rok 1896. Lud nI, s. 37lQ-374. Witowt W., Leki ludowe (pow. radzyńskiego). Lud XII, s. 264-267. - Z przysłów kujawskich. Lud XVI, s. 96. - Bugaj. Lud XVII, s. 72-74. Wolkov T., Poszukiwania. VI. Nowonarodzone dzieci ·(kształt głowy). Lud I, s. 96, Wozaczyńska Antonina, Stan badań w zakresie etnografii muzycznej w Polsce. Lud XXXVII, s. 466470. Wyslouchowa M., Przyczynki do opisów wsi Wisły w Cieszyńskiem. Lud 11, s. 126-141. - Z ust górala zakopiańskiego. Lud VII, s. 181...,.192. z Z. C., Poszukiwania. IV. Wiara w znaczenie' i moc imion chrzestnych. Lud I, s. 143-14'4. Z. F., Swińskiebagno, Lud X. s. 97. Z. St., Z nad Buga. {Szkic etnograficzny). Lud lU, s. 7--46. Zalewski A., Przyczynki dl) Hagady. Lud VIII, s. 2{)2~204. Zalewski Stefan, Bajki i opowiadania z okolicy Krzeszowic. Lud VIII, s. 1ij1~198. Zawiliński Roman, Sprostowanie. Lud IV" s. 454. Przy,czynek do twórczości ludu myślenickiego. Lud V, s. 258-264. Zborowski Juliusz, Nazwy krów w 'XVIII wieku. Lud XXI, s. 56 -60. - �1D79 1078 Pieśń o Napoleonie. Lud XXI, s. 60. - Kronika etnograficzna z Podhala. Lud XXI, s. 77-80. - Zapiski z powiatu limanowskiego. Lud XXI, s. 214--219. - Przezwiska górali powiatu nowotarskiego. Lud XXI, s. 219-22.7. - Opowieść o synu Napoleona na Podhalu. Lud XXV, s. 98. - Pieśń o standrechcie i Proćpakowej bandzie w roku 17195.(przy_ czynek do dziejów zbójnictwa w Żywieckiem). Lud XXVIII, s. 7193. - Ludność góralska w powiatach limanowskim i nowotarskim w r. 1813. Lud XXVIII, s. 214-2.25. - Przy(:zynki do zwyczajów na Boże Narodzenie na Podhalu. Lud XXIX, S. 95. - Drobne notatki z Podhala. Lud XXX, s. 192~200. - Powstanie węgierskie w pi€Śniach góralskich. (Tekst: Na wysokim wirsku ... ) Lud XXX, s. 200.-202. -,.. Ludoznawcze przyczynki z góral. sz.czyzny. Lud XXX'!, s. 65-9!2. - Nowe przyczynki z góralszczyzny. .Lud XXXIII, s. 3'1--3'5. - O zapomnianej twórczości Żegoty Paulego. Lud XXXII, s. 77-78. - Odszukanie teki ,podhalańskiej Oskara Kolberga. Lud XXXVI, s.402-403. - recenzja, Murczyński St., Muzyka podhalańska. Lud XXXI, s. 146 -148. -' recenzja, Wierchy t. X. Lud XXXl, s. 149-1511. ZbOTowski M., Dwie małoruskie wersye lenorowe. Lud IX, s. 87. ZbOTowski Juliusz, Pierwiastek ludowy w poezyj A. Mickiewicza. Lud IV, s. :U-60, 150-173, 256-274, 381-401. (Dokończenie). Lud V, s. 21-45. ZdziaTski - Stanislaw, Wstęp dlo artykułu "Przyczynki do etnografii tatrzańskich górali>.. Lud V, s. 1200--121. Sobótka w Korsyce. Lud V, s. 2'69 -2.7'0. - Dwa' moty'wy bajeczki Q pastuszku. Lud V, s. 274--275. - Z ziemi pagórków leśnych, z zie_ mi łąk zielonych. Lud VI, s. 400 ---4101. - - - - - - - W sprawie baśni lenorowych. Lud VIl, s. 218. ' Przyczynki· do ha,śni lenorowych. Lud VIII, s. 198>----200. Klemens Koehler. Lud VII, s. 340. Polemika (St. 'Zdz'iaI"ski contra Z. GIoger). Lud VIIl, s. 336. Ludowy waryant komedyi BarykL Lud :X, s. 3'33. Ludowość w poezji polskiej XLX wieku. Lud X, s. 374. recenzja, P'oIivka Georg, Seit welcher Zeit werden die Greise nicht meh[' ,getotet? Lud V, s. 88. recenzja, Kijewskaja Starina 1898. Tom 62-63. Lud V" s. 189-191. recenzja, Asmus F .. Knoop O., Sagen und Erzahlungen aus dem Kreise Kolberg - Karlin. Kolberg H198. Lud V, s. 193'-1,95. ·recenzja, Strzetel!Ska - Grynbergowa, Staromie}skie, ziemia i lud_ ność. Lud VI, s. 199-200. recenzja, BaygerJan Aleksander, Powiat trembowelski. Lud VI, s. 200-201. Stanislaw, recenzja, Żegota Pauli Cyganie w Galicji. Lud VI, S. 304--305. recenzja, List niebieski, List Pana Jezusa Nazareńskiego, króla Juckiego. Sen Przenajświętszej Panny. Lud VI, s. 307-309. recenzja, Ramułt Stefan, statystyka ludnośCi kaszubskiej. Lud VI, s. 31()...-,311. recenzja, Matuszewski Ignacy, Dya'beł w poezji. Lud VI, s. 311 --313. recenzja, Ciszewski Stanisław, Bajka o Midasowych uszach. Lud VI, s. 3197'--3'98. recenzja, Kolessa Aleks,ander, Ukraińska rytmika ludowa w poezyach Bohdana Zaleskiego.· Lud VII, s. 227~2:2<8. recenzja, Księg·a pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. I-II. Lud VII, s. 228--.230. recenzja, Klechdy czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku. Lud VIl, s. 230~231. recenzja, Sozonowicz J., K woprosu o zapadncim wlijanii na sławjanskuju i russkuju poezioju... Lud VII, s. 2:n-233·. recenzja, Federowski M., Lud białoruski na Rusi litewskiej., t. II. Lud VIII, s. 211-213. Lud oX, s. 2:27. .recenzja, Gloger Z., Obrzęd weselny polski z pieśniami i przemówieniami. Lud VIII, s. 213. recenzja, Goldstein H., Przyczynki do "księgiprzysłJÓW» S. Adaiberga I-III. Lud VIlI, s. 213. recenzja, Wisła, 1901, tom XV. Lud VIII, s. 425-427. Wisła 1902, Zdzia.rski - - - - - - - - - - tom XVI. Lud IX, s. 297. Wisła, 1903. Lud X, s. 345. recenzja, Windakiewicz SL, Teatr ludlowy w dawnej- Polsce. Lud VIII, s. 431-432. recenzja, Udzłela Seweryn, Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Lud VIII, s. ~32--435. - recenzja, Cerny Adolf, Isioty mityczne Serbów łużyckich. Lud VIII, s. 436'-436. - recenzja, Wjela Radyserb J., IPi'isłowa a pi'isłowne hroncka a wusłowa Hornojołuziskich Serbów. Lud IX, s. 96. - recenzja, Bruckner Aleksander, Z dziejów języka polskiego. Lud IX, s. 197. _ recenzja, Vestnik slovanske filologie a starozitnosti, tom II. Lud _ IX, s. 198. recenzja, Kawczyński Maksymilian, Folklor a historya literatury. Lud IX, s. 300. recenzja, Schreiber W., Małżeństwo i jego dzieje. Lud IX, s. 303. _ recenzja" Bruckner Aleksander, Literatu,r.a religijna w Po'lsce średniowiecznej. Lud Ix', s. 413. _ recenzja, Szuchiewicz Wł., Huculszczyzna. Lud IX, s. 415. -.recenzja, Polivka GeOl'g, Slavische Sagen vom Wechselbalg. _ Lud IX, s. 417. recenzja., SŁawianowiedienije w 1901 godu. Lud IX, s. 42<1. _ recenzja, Karłowicz J., O człowieku pierwotnym. Lud X, s. 107. - recenzja, Bruckner Aleksander, Starożytna Litwa: ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Lud X. s. 111. _ �1080 1081 StanislaU?, recenzja, Matyas Karol, "Z życia Cyganów" "Boski policyon". Lud X, s. 228. - recenzja, Hnatiuk Wł., "Ruski oseli w Bac ZJe]" "Słowak i czy Rusyny" - "Rusyny priasziwskoi epaa'chii i ich howory" , "Uhroruski duchowni wioszi" - "Lirnyki". Lud X, s. 31Y9, - recenzja, Polivka Dżuro, "Paralele narodnim pripovijetkama u Strohalovu iborniku. II. Lud X, s. 364, - recenzja, Bolivka Jerzy, Zu der Erzahlung von der undakbaren Gattin, Berlin 1'903.Lud XI, s. Ill, - recenzja, Polivka Jerzy. Pohadkoslovne studil, Praga 1904. Lud :XI, s, 435-43,9, Zdziarski Flora, Projekt i uzasadnienie skorowidzów do wydawnictw etnograficznych Akademii Umiejętności. Lud XXVIII, Zienkiewiczowa s. 1-16. Znamierowska-Priifferowa Maria, p. Muzeum Etnograficz- Priifferowa, ne U. S. B. w Wilnie i jego przyszłość '(5 rycin jednobarwnych). - Lud XXXI, s. 1-11. Rybołówstwo w okolicach - skienik. Lud XXXII, s. 21-35, Paski w okoHcach Druskienik. Lud XXXII, Zwolakiewicz Dru- s. 35-309. Henryk, Pauli, Przyczynek do etnografii tatrzańskich górali. Lud V, s. 120-I::ł1. Żmigrodzki Ukraina. Michal Lud II, s. ~1- 329. _ Kongres - odczyty - Folklorystów w Paryżu, 1900 r, Lud VIII, s, 78-39. Historya pierwotnej religii. Dwa na kongresie Folklory- stów w Paryżu s. 2,86---299. 1900. Lud VII, Szemat tablicy przedstawionej archeologic:lcnej na kongresach w Krakowie i Paryżu 1900 r. Lud VII, s. 2'39. s. 661. - O megalitach w Europie. Lud VII, s. 2:99--302. - Totemizm, Lud XV, s. 9----'19. Żurowski O, M., recenzja, Kaindl. Reimund Fryderyk, Rozprawy odnoszące się do etnografii Bukowiny i wschodniej Galicji. Lud IV, s. 95'-100. - recenzja, Kaindl Raimund Fryderyk, Ethnographische Streifzuge in den Ostkarpathen. Wiedeń 1898. Lud V, s. 185. Żyranik Bogdan, Przeciwieństwo bóstwa drzewa i 'bóstwa kamienia, w wyobrażeniach ludowych. Lud rxxXII, s. &2-170, WYKAZ INSTYTUCYJ AKADEMIE, INSTYTUCJE, American Acad. of Arts and Sciences. VI. 319. NAUKOWYCH 182. Akademia Krakowska ści. Nauk, p. Akad. Umiejętno- - Lubrańskiego" XV. 200. Nauk Artystycznych, XXXIX. 9. Nauk w Petersburgu, XXXVI. _ 95, 97. Nauk w Pradze, VII. 234. Nauk w za'grzebiu, XXXIX. 160. "Nauk Z. S. R. R., .XXXVIII. 343. Polska Akademia Umiejętności:- XXVII. p. Akademia Umiejętności w Krakowie. - Umiejętnośąt w Krakowie, III, 273; IV. 62, 335, 3'36, 405; VI. 223 320, 325; VII. 236; VIII. 193.. 324; X. 126; XIII, 56, 149; XVII. f»l; XXI. 53, 57, 98; XXII. 137; XXIII. 147; .XXV. 50; XXVI, 13tl; XXVln tl, 12; XXXV. 11, ~'9;. 3'2. 35; XXXVI. 37, 39, 45, 48, 74; XXXVIII. 318. 319; XXXIX. 102, 416, 5019, - Vied a Umeni. XXXIX. 427. - Wszechzwiązkowa Akademia Nauk, XXXIX. 12. Biblioteka Jagiellońska, III. 225; .xVI. 3!8; XXXV. 42. - Narodowa, XXXVI. 22. _ Pawlikowskich, XIII. 68. ~ Pwbliczna w Petersburgu., X.XXVI 100; XXXVIII. 560. TOWARZYSTWA I INSTYTUCJE Amer. Academ. of Arts and Sciences, VI. 3109, Amer. Anthrop, Assoc., XXXVHf. 33'5. Anthropos Institut, XXXIX, 485. Bund fur Schwyzer Dutch., XXXIX. NAUKOWE 453, 470-478; XXXVIII. 470; 614-622; XXXIX. 165. Del' Verein Deutsch-Schweizeri:scher Bienenfreunde, XXXIX. 509. Fińskie Towarzystwo Sta,rożytności, XXXVII. 4319. Bureau of Ethnologie., IV. 238. Centralny Instytut Kultury. ..XXXIX. 400, 461; XXXVII. 406, 462-'46tl, Genossenschaft Schweizer Heimatwerke, XXX rX. 513, 514 . Geographisch Commerziele ~sellschaft, XXXlX. 509. 476, 480, 482., 484. Ceska Spolecn. nauk., Geographisch Etnographische schaft in Basel, XXXIX. 519. III, 290; V. 199. cercle liJnguistique de Prage, XXXVII. 314. Ciba Aktien GeselLschaft, XXXIX. MUZEA I TOWARZYSTWA Bułgarska - S,P. Walerian Batko, Lud XXXVIII, ż Żegota Cesarska Akademia Umiejętności w Petersburgu, VII. 236, Fińska Akademia Umiejętności, XXXVII. 439 .. Akademia Górnicza, XXXVI. 378. - Historh Sztuki, XXXIX, 9. - Jugoslav. Akad. Znanosti i umj. IV. 237; VIII. 293, - Jugosław Akad. Nauk Sztuk, XXXVII. 427. 509. Qommision Internationale des Arts et Traditions Popula,ires, XXXVI. GeseIl509, GeselIschaf f. Schwiezerische Theaterkultur. GeseIlschaft f. Forderung Kunst Deutsche Wissenschaft u. Literatur, III. 387. Heimatschutz Trachtenvereinigung, XX.XIX. 5H. �1082 1083 Histol'isch. Gesellscha.ft im Warteland, XXXIX. 2.76. Hrvat. Airch. Drustwo u Za.grebu, IV. 238. Instytut Antropologiczny Uniw. Rzym. XXXVII. 361. - Antr-opologiczny Uniw. Neapol.. X.XXVIII. 361. - Anthropos Institut, XXXIX. oW5. - Badania Sztuk.i LudQwej, XXXVII 462, 4172;XXXIx.. 460. - Badawczy, XXXIX. 9. ~ Bałtycki, XXXVI. 7, 12, 403; XXXVU. 450, 4172, 4189. - Carnegie ~XXXVIII. 400. - Etnograficzny im. MikłuchoMaiklaja, XXXIX. 419, 607., 625, 628. - Etnologiczny, XXXV. 7,6. - FiJmowy, XXXIX. 341. - Folklorystyczny" XXXVII. 42.6, 4139. - Geograficzny, XXXIX. 3. - Hungarystyczny, XXXIX. 3~5. - im. Miklucho- Makłaja, XXXIX, 27. - Jafetycki, XX.XIX.. 3. - MazurskL Naukowy Naukowy OddZltalu Orjental., Północy, - Sewera, XXXIx' 4. p. Instytut Północy. Słowiański w Pradze, XXiX.. 264; 'XXXI. 159; XXXVI. 6. - - XXXVII. 421. Zydowski, XXX. 271. judaistycz., XXX. 233. Nauk Społ., ,XXXIX. 9. XXVI. 117. XXXIX 4. Służby Społecznej, XXXVII. 453. Smithsonian Institut, IV. 347; V. 293; VI. 215, 221, 319; VIII. 223; XXXVIII. 401, 407. Śląski, XXXVI. 404, 405; XXXVII -M-3,456, 477; XXXVIII. 340, 342. Volkspolitisches Instit., XXXVII. 236,266. Współpracy Intelektualnej, XXXVI.7. - Zach'Odnio Słow .., XXXVII. 473, 474. Instytucje etnograficzne, XXXIX. 625. Kasa im. Mianowskiego, 1. 19,22; XXIV. 44, 46, 47. ;I·~ . .. ' ," '~If~:' ,. o" ",.'';l" ,~:j,,,' ';,', 'I" '?i~' ,:';:~~~;; ;. "",~:ł}:' MUZEA Muzej Slovens,ke Spole~nost w Turc. sv. Martinie, III. 388. Muzeum Akademii Nauk Z.S.R.R. XXXIX. 3, 4, 33. - A!kademii Umiejętności w Krak., XXI.66. - Alpejskie, XXXIX. 497. - Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielk., XVIII. 228; XXXIX.7. - Baskijskie, XXXIX, 472. - Bazylea Gewerbe Museum, XXXIX. 492. - Bawarskie, XIV. 343. - Bernisches Historisches Museum. XXXIX. 4196,'507. Bi:shop Museum, XXXVII. 3763'1.6. Bośni i Herz.egowiny, XXXVII. 430. - Brytyjskie, XXII. 47, 46; XXXVII 289. - Budapeszteńskie, XXV. 106. - Bytomskie, XXXVIII. 449, 493. - Czartoryskich, III. 263, 266. ~ Etnograficzne, II. 30; X 322-327, 332, 338, 419, 420; XVIII. 227; ::t~ .• XXI. 29, 33, 34, 37, 33, 42, 4'3, 00; XXII. 85, 121, 122.,126; XXV. 103; XXVII. 181; XXVIII. 210; XXIX. 178, 182, 190, 192, 198; XXX. 175, 235, 2146, 266,. 2170; XXXI. 2, 32, 164, 173; XXXIV. 87; XXXV. 7, 20, 29; XXXVI. 7, 225., 226, 230, 237, '371-313; XXXVII. 407, 421, 4241 425, 430, 431; XXXIX. 348. - Etnograficzne papieSklie, XXVI. 135. - Etnologiczne, XXI. 200. - Fedorowicza, VI. 306. - Finlandzkie, XXXV. 36; XXXVII. 439. ~ fUr Volkerkunde w Dreźnie, XXV. 127. _ fiirVolkerkunde und Schweiz. Mus. fUr Volkskunde, XXXIX. 482. - fUr VOlkerkunde w Hamburgu, _ XXXIV. '11, 91, 185. fUr VOlkerkunde w Wiedniu, _ _ -, _ _ _ XXXIV. 84, 86. _ Frankfurckie, XXXIV. 76. _ Hamburskie, XXV. 106. _ Historii religii A.N. Z.S.R,R., XXXIX. 3, 33. - Historyczne, XXXV. 36. _ Histor. .archeolog., XXXIV. - _ _ im. Szewczenki, XXXIV. 83, 91; XXXVI. 481. Kaszubskie, XXXVII. 410. , Kostromskie, XXV. 127. Kirajowe w Kamieńcu, XXXIV. 91. Krajowe w Szczecinie, XXXIX. 464. Krajoznawcze, XXI. 37; XXXIV. 114. Kralośtwi Ceskeho, X. 239. Kultur Ludowych, XXXVII. 412. Kunstgewerbe Museum Zurich, XXXIX.495. Kurpiowskie, XXX. 243; XXXI. 174; XXXIII. 141; XXXVII, 412; XXXIX. 292, 3·75,37:6. Landesmuseum w Zurichu, XXXIX. 494, 495. Literackie w Moskwie, XXXIX, 9. Lotaryńskie, XXXIX. 472. Luibels'kie, xxx.. 23'5; XXXVII. 472; XXXVIII. 4490-4'54. Ludoznawcze, XXIX. 177; XXXVI 418,316, 392. MazurS'kie, XXXVII, 419. Narodnopisne Cesko Slov., XXII. 140 Na.;odowe, X. 119, 239; XII. 121; XVI. 422, '4l23; XXI. 40, 417, oW, 2'62; XXX,. 2'35; XXXV. 29, 37, 192, 194; XXXIX. 468. _ Narodowe Chorwackie, XXII. 141>. _ Narodowe stan. Zjedn. XXXVIII. _ 90, 122. _ Histor. etnogra.f., XXXV. 36. - Histor. i etnograf. NormandiH, XXXIX. 472. _ im. Baranieckiego, XXI. 40, 51 -54. - im. Dzieduszyckich, I. 63; VIII. 17.1; X. 115; XVI. 278; XXI. 4046, 49, 64; XXIX. 178; XXXIV.83. - im. Majewskiego Er., XXII. 155. - im. Matejki, XXXVII. 410. - im. Ossolińskich, XIII. 7'8. 3'75. _ Narodowe w Krakowie, XXI. 40, 47,48. _ Narodowe Węgierskie, III. 388. _ Narodów Z.S.R.R" XXXIX. 33. - Naturhistorisches Museum, XXXIV. 70. - Nordiska Museet, XXXVI. 326. - Norsk Folken, XXXVI. 333. �1085 1084 - Olsztyńskie, XXXVIII. 448. Pigorini, XXXVII. 360. Pocztowe w Bernie, XXXIX. 497. Podolskie, XXIX. 209; XXX. 268. Polskie w Rappe~swille, XXXIX. 501. - Post Museum w Bernie, XXXIX. 497. Poznańskie, XXXVII. 2:44; XXXVIII. 448. ProwincjonaIne, XXXIX. 470. Przemysłowe, XXL270; XXII. 121; XXIII. 148, 1516;XXX. 175; 235; XXXV. 1'5, 1'93. Przemysłowe w Bazylei, XXXIX. - - 4!92i - Szczecińskie, XxrXVII. 411; XXXVIII. 448; 'XXXIX. 494, - Sztuk i Tradycji ludowo w Paryżu, XXXVI. 318. - Szwajcarskie, XXXIX. 490. - Śląskie, xxrx. 129; XXX. 156, 183; 'XXXI.67, 165; XXXIV. ~66; XXXVIII. 43e. - Świętokrzyskie, XXXVII. 410. - Tatrzańskie.. XXI. ~, 31, 7"8-80; XXVI. 142; XXVIII. 108, 109; XXXI. . 174; . XXXVI. 393; XXXVIII. 449. -.:....Techniczno-przemysł., XXXV. 29, 3·6. 493. - Przemysłowe w Chrudzinie, III. 3:86. - Przemysłu Artyst. ·,XXI. 40, 46, 4i7; XXXIV. 83; XXXV. 192, 194, - Przemysłu artyst w Zurichu, XXXIX'. 4'95. - Przemysłu i Rolnictwa, XVI. 4i20; XXI. 42, 7'6; XXXVI. 27. - Raetisch Museum, XXXIX. 501. - Regionalne, XXVII. 149, 151., 172; XXIX. 191, 209; XXXI. 1,64; XXXV. 17'2; XXXVI. 3'18, 32'1, 325..,328. - Retyokie Museum, XXXl!X. 501. -;' Schlo.ssmuseum w Berlinie, lXXXIV. 76. - Schweizerisches Alpin Museum, XXXIX. 497. - Skandynawskie, XXI. 37; XXVII. 15'1. - Skansenowskie, XXVII. 151; XXXI. 10; XXXV. 16, 34, 168; XXXVI. 333; XXXVII. 406, 407, 412; XXXIX. 501. - Słowackie, II. '80. - Starożytności w Łowiczu, 'XXI. 253. - - - - -' - - - St. Army Medical Museum, VIII. 205. U. St. N,atiolloal Museum, VIII. 205; XXXVI. 27. w Aquilei, XXXVII. 130. w Bazylei, XXXVIU. -re6. w Belgradzie, XXXVII. 4i31. w Białogl'odzie, XXXVII. 411. w Burgdorfie. XXXVIII. 466. w Cambridge, XXXVII. 381. w Cassel, XXXIV. 79. w Chorzowie, XXXVIII. 444. Częstochowie. XX,XVII. 412; XXXVIII. 4148. w Derłowie, XXXVIII. 448. w Friedbergu, XXXIV. 76. w Gdańsku, XXXVIII. 448. w Glilwicach, XXXVII. 443; XXXVIII. 44'9. w Grudziądzu, XXXVIII. 448. w Jarosł:awiu, XXXIX. 447. w Karlsruhe, XXXIV. 76. w Katowicach, XXXVIII. 439, w Kielcach, XXXVIII. 448. w Kopenhadze; XXI. 38. w Krakowie, XXI. 22, 31, 4{), 49, 52, 65; 'XXXIV. 265; XXXV. s.. 14, 15, 29, 30, 37; XX,xVII. 160, U. 22:2.\295, 444, 445, 473; XXXVIII. 449. .-: w Lublanie, XiXX 160. - w Łodzi, XXXVIII. 448; XXXIX. 448. - w Łomży, XX.XIX. 352. - w Międzyrzeczu, XXXVII. 416, 417; XXXVIII. 448. - w Moskwie, XVII. 167. - w Neuchątel, XXXIX. 498. - w Olsztynku, XXXVII. 415. - w Ołomuńcu, II. 35. - w Opalu, XXXVIII. 449. - w Rabce, XXXVIII. 449. - w Radomiu, 'XXXVIII. 448. - w Rapperswilu, XXI. 53; XXXVIII. 4450----447.450. - - - - - - w Rzeszowie, XXXVII. 4'58; XXXVIII. 449; XXXIX. 445-447. w Salem, XXXVII. 381. w San Martino, XXXVII. 425. w SkopIu, XXXVII. 431, 436. w Słupsku, XXX.VIII. 448. w Szafuzie, XXXVIII. 466. w Tarnowie, ,xxXIX;. 444. w Tivoli, XXXVII. 361. w Toruniu, XXXVII. 455; XXXVIII. 432, 433, 436-438, 448; XXXIX. 45l>-461. w Trewilrze, XXXIV. 76. w Wałbrzychu, XXXVII. 410. w Wilnie, XXXVII. 459. - w Warszawie, XI.40, 41; XXXIV. 265; XXXVI. 7; XXXVIII.448. - w Włodoawkui XXXVIII. 448• - w Wrocławiu, XXX.VIII. 449. - w zagrzebiu, XXXIV. 8'7. - w Zakopanem, XXXVIII. 449. - w Zamościu, XX.XVIII. 449. - w Zurichu, 'XXXIX. 493, 494. - we Florencji, XXXVII. 422. - Wi'elkopolskie, XXIX. 177; XXX. 170, 235. - wojskowo medycyny st. Zjedn., VIII. 205. - wołyńskie, XXXV. 185 Muzeum zaszeregowane, XXXIX. 468, 4169. Muzeum Zemedelskie w Bratysławie, XXx.. 182. - Ziemi Bytomskiej, XXXVII. 410. - Ziemi Zbąsk~ej, XX.XVII. 412., - Ziemi Żywieckiej, XXV. 2'9, 36. - Żydowskie we Wrocławiu, XXX. 23,5. - Żytomierskie, XXXIV. 90., 112.' Musee des Arts et Traditions Populaires, XXXIX. 467. - de I'Homme, XXXIX.468. - de Valere, XXXIX. 000. - de Vieux Lozanne, XXXIX. 500. _ Ethnogra,fique de la ville de Geneve, X:XXIX. 499. - H~rique de NeuchateL XXXI. 468. TOWARZYSTW A . Towarzystwo, Historii i Starożytności rosyjskich, XXXVI. 9. - Historii we Lwowie, XXXVI. 6. - im. Kopernika, V. 286. - im. Szewczenki, VI. 320; VII. 236; X. 359: 360; XXVI. 118; XXXVI. 101. - Krajoznawcze, XXIU. 148; , XXVII. 17'6; XXXVI.49; XXXIX. 460. -.:. Król.-Czeskie Tow. Nauk., IV. 116; VI. 319. - Literackie im Ad. Mickiewicza, XXXVI. 6. �1086 1087 - Literatury fińskiej, XXXVII.434, 439. -,. Ludoznawczel IV. Hn-106, 117, 342, 345, 34B: 451, 452; V. 89-91; VI. 1-6, 373-375, 383; VIII. 418; XII. 110; XXXVI. 9'--11., 33 -411, 43, 45-49, 54, 50, 61, 64. 65; 10,. 72, 719,81-83, 85-87, 412415. pt. P a l s k i e T a war z ystwo Ludoznawcze od 1945 r. - Ludoznawcze Bułgarskie,XXXVI. 406, 407. - Ludoznawcze Fińskie, XXXVII. 440. - Ludoznawcze Szwajcarskie, :XlI. 268; XXXVIII. 467; XXXIX, 508. - Ludoznawcze Węgierskie, XXIII. 168. - Miłośników HistoriD i zabytków Krakowa, X. 1206;XXXIX. 590. - Miłośników Przyrbdy., XVII. 190. - Muzealna S10venska Spolecnost, V. 240. - Naukowe we Lwowie, XXVI.115; XXXVI. 43. - Naukowe Warszawskie, X_XXVI. 27. Polskre Towarz. Językoznawcze, XXVI. 117. - Towarz. Ludoznawcze, !p. Towa1"z. Ludoznawcze, XXXVII. 446, 476, 478, 484; XXXVllI. 353, 450, 4:53464; XXXiIX. 460, 464, 609, 610, 611, 625. - Towarz. Orjentalistyczne, XXVI. 115; XXXVI. 27. Societe du Folk'lore Walion, III. 388. Schweizer. Gesellschaft f. Anthropol., Ethno1. u. Urgeschichte, XXXIX. 509. - Trachtenverein, XXXIX. 517. - Troppen Inst~tut, XXXIX. 486. Szwajcarski Związek Chłopski, :X.X.."TIX.514. Szwajcarskie Towa,rz. Ludozn.a,wcze, XXXIX. 502. The American Folk-Lore Society, IXXXIX. Tow. Prehistoryczne, XXXVI.6, ~74. - Przyjaciół Ossolineum, XXXVI.6. - PrZJyjaciół Nauk w Lulblinie, iXIXVI. 1'38; XXXVI. 370. - Przyja'ciół Nauk w Poznaniu; IV. H6; V. 200. - Przyjaciół Nauk w Przemyślu. 'XXV.141. - Przyjaciół Nauk w Warszawie, XXXVI. 94; XXXIX. 262. - Brzyjaciół Starożytności Czeskich III. 289. Towarzystwo szowskiej, l1owarzystwo XXXVIII. Reg~onalne Ziemi RzeXXXVII. 41'8. Socjalne Lond., 309. WYKAZ ILUSTRACYJ, MAP, RYCIN I TABLIC Anioł i antychryst, drzewor .., 'XXXVIII. 275. Bachleda Marcin, fot., XVI. 398. Bańki ze słomy, XVII. 132 fig. 1 i 2 schemat. Bazyliszek, drzewor., XXXVIII. 247. Beczka do robienia masła., XXXV. 93, ryc. 16. Belek przy dachu sztychowym, 'XXIX. 29, ryc. 63. Berbenyc'a, XXXV. 95, ryc. 17. Berwiński Ryszard Wincenty, XXXVII. 151, wg drzeworytu. I ~. Betełew, x..."'CXV.96, ryc. 18 A, ryc. 18 C, 18 D, 18 E, 18 F'l 18 G, 1&H. Bieda z nędzą, drzewor.,XXXIX.344. Bieguniec, sieć do bródkI, XXXI. 40, ryc. 4B.elenie płótna, miedzior., XXXIX. 327. Biesiada czarownic, sztych, XXXVIII. 249. Bodnarka, XXXV. 112,.ryc. 52. Boruta w starej wierl)bie, litogr., XXXIX. 348. Boże drzewkQ, (Artemisia Abrotanum), drzewor., XXXIX. 316. Braj., XXXV. f11, TYC. 23. Brama w Karłow~e na Huculszczyznie, XXIV. 143, tabl. I, ryc. Brama zagrody seklerskiej, XV. 202, 313. Brama z dasZJkiem w Jurgowie, XIV. 362. Brony" XXXI. 4, ry'c. 2. Bróg, drzewor., Xx..."'aX. 309. Bruclik góralski z Istebnej, XXXVI. 235, ryc. 2c. Bucz na ryby, XXXIl. 31, ryc. 3. Budynek gospodarczy,,, XXXVII. 194, tabl. II, ryc. 8. Bunt, XXIX. 30, ryc. 65. Bursztyn, jak powstaje, drzewor., ,XXXVII • .296. - o węższym końcu. używany do leczenia oczu, ,XXXIX. 300, ryc. 5, nr 29. Bursztyniarz, spod Myszyńca, XXXIX. 332, ryc. 7. - XXXIX, 3'61.l ryc. 1. Buszmen, z ,plemienia (A)in. XXXVII. 80, ryc. 4. - z płdn. zach. Afryki, XXXVIII. 70, ryc. 1. Buszmeni przed pontokiem, XXXVII. 81.) ryc. 5. -, ze szczepu Bakalahari, XXXVII. 82, ryc. 6. -, ze .I1ZczepuNaron, XXXVII. 84, tryc.7. Buszmen wchwiliJ wymawiania mlasku wargowego, XXXVUI.65. Bykl "babl~l" rasa radowiecka. XXXV. 719,ryc. 2. ----lIrasy .szwajocaTskiej, XXXV. 80, ryc. 3. - rasy mieszanej, ,XXXV. 00, ryc.4. Bylica, (Artemisa Vulgaris), drzewor,_ 'XXXVIII. 262. Ceramika hueulska, na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 421. Cerkiew drewniana wOrawie, ,XVI[. 3. Charaktery przeciw morowemu powietrzu, drzewor. ludowy,. XXXVlII. 266. Chata bielona u .góry, część dolna malowana niebiesko, szczyt pokryty grzebieniem, DlŻurów, XXXIV. 147'1ryc. 4. - kaszubska, XXXIX. 247, ryc. 23. - kurpiowska, XXXIX, 247, ryc.22. - kultury ceramiki malowanej, XX!X:Vl. 2,91.1tab1. I, ryc. 1. - kultury ceramiki sznurowej, XXXVI. 291, tab1. L ryc. 2. - kultUiry ceramiki siwej, XiXjXVI. 297, tab1. 5, ryc. 2.,3. - kultury łużyckiej, XXXVI. 200, tab1. II, ryc. 1.1 2. - kultury łużyckiej, XXXVI. 294, tabl. III, ryc. 1 i 2; XXXIX .. 265, ryc. 6. tab1. III, ryc. 1 i 2. XXXIX. 265, ryc. 6. - kultury lipickiej, XXXVI. 297, tabl. IV,\ ryc. l. - kultury wenedzkiej, XXXVI. 295, tab!. IV. �L088 - z okresu wczesnohistorycznego, XXXVI. 299, tabI. VI., ryc, 1, 2. Chaty w XVI w., drzewor., XXXIX. 3'31. Chata góralska, VI. 178... ryc. - łowicka, XXIX. 183, - malowana w pary, XXXIII. 105, Q·YC. 5. - w Łękach. XI. 406. w Piekielniku, XI. 330. - w Piotrkowie p. Lublin, XXIX. 189. - wiejska na podmurów.ce, II. 134. - wnętrze, XXXI.II. 1M, ryc. 11. Chlew na nierogaCiznę, ,XXXIV, 145, ryc. 2. Chłop z Potu~zyny w k'ożuchu, XVI.27<7Chłopcy z gwiazdą w Przecławiu. XlXV. 61, ryc. 1.s. Chodzenie z niedżwiedrz:iem. i kozą, drzewor., XXXVIII. 242. Chołośnie, krój, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 3. Chrapki, czuk()ckie, XXV. 2, ryc, 8. - eskimoskie., XXV. 3, ryc. 10. - huculskie p. Raky, XXV. 5, ryc. 16. - koriackie, XXV. 3, II'Y'C. 9. - 'rumuńskie, XXV. 5, ryc. 17. - z delty Woł~i, XXV. 3, ryc, 11. - z Michałowa Starego, XXV. ryc. 14. , - z nad Narwi, XXV. 4, ryc. 12, 13. - z Siemienia1 XXV. 5, ryc. 15, Cichowiczowa Helena, f()t., XXLX. 176. Ciszewski Stanisław, fot, XXIX. 174. Cyganie, drzewor., Xx.,XVIII. 263. Czajka, XXJXH. 33. Czapka., barania w XV w., XXXVIII. 2S5. - batorówka, XXVIII. 171, ryc. k,l. 1089 - kuczma, XXXVIII. 172,'ryc. a-e. kowadło, XXVII.!. 17'l. g, h. męska w krakowskim, XVI. 227,' H-pn. - rogatywka, XXVIII. 171, ryc, i, j. -', - rozłupa, XXVIII. 171, ryc. b, 172, 1-3. ~ ślachmyca, XXV1II. 17'1, ryc, d, e, f. - staroświecka w lu'oortowskim, X!XI:X. 80. Czarna msza, XXJEVII. 306, wg drzewor, Czarownice jadące na diable, sztych XXXVIII. 264. Czart, wypędzony z człowieka, drzewor., x.,'CXVII.. 291. Czółno na Niemnie, XXXII, 33, ryc. 5. Cztery bestie, drzewo r., XXXVII, 28'1. Czwórka, drzewor., XXXVII, 300. Dach krokwiowy, XXLX, 27, 'ryc. 5i3; XXVII. 199, tabI. III. ryc. 3. - na stolce, Xx.,'CVI'L 199. ta'b!. Ul, ryc. 4, - sztychowy, XXIX. 30, ryc. 65. - z balkonem, XXXVII. 194, tab!. II. ryc. 6. - z koszyczkiem i pazdurem, XXXVII. 1i94~taibI, II, ryc, 5. Delfin, drzewor., XXXVIII. 252. Deszcz kamienisty i ognisty, drzewor., XXXVIII~ 239. Diaber skrzydlaty, drzewor., iX.XXVIII. 273. Dijnyc'a (dojnica).; XXXV. 123, ryc. 69. Dolina Wisły, iI., II. 127. Dom modlitwy muzuhnański, XXXI. 112, ryc. l, 1'16, ryc. 4. - podcieniowy w pow. Rawa. Xl. 109, Dom w czasie budowy, XXXVIII. 194, tab!. II, ryc. 9. - z wyżką w Piekielniku, ryc. XXXIX. 434. Dyl drewniany do wiercenia otworów w bursztynie, XXXIX. 379, ryc. 4, nr 18. Drzwi, biegunowe, XXIX. 41, ryc.98. - cerkiewki, XVII. 8, ryc. - dworku, XI. 333, - gontowe, XIV. 364, ryc. - góralskie, VI. 177, ryc. - kościelne, XI. 335, ryc. - podwójne chlewu, XIV. 364, ryc. - przy szopie. XIV. '3'63,ryc. 10 i 11. - śpiehlerza, XXXIII. tabI. IV. ryc. 4. Dworek w Giżyeach p. Kalisz, XI. 334. Dzbanki z Sądeezyzny, X. 428. Dziergniee, XXXIII. 136, ryc. 1. Dziewczyna z wiadrami, XVI. 2'67. Dziki mąż, drzewor., XiXiXI:X.321. Dziw morski, drzewor., XXXIX.324. Dzwon na kuropatwy, miedzior., XXXIX. 3'26. Dzwonek gliniany, II. 217, iI. - loretański drzewor., XXXVII. 285. Dzwonica cerkiewna w Stynawie WyŻI1ej, XVII. 10. Elbelan, ;XXXVH. 119, ryc. 8. Facjat prosty, XXIX. 32, ryc. 73. - promienisty, XXIX. 33, ryc. 74 i 75. - wklęsły, XXIX. 314,ryc. 76 i 7'7. tylny z drzwiczkami, XXIX. 35, ,ryc. 78. - wycięcia ozdobne, XXIX. 35, ryc. 81, str. 36, ryc. 82 i 83. Faj'ka bursztynowa, ryc., XXXIX. 392. 69 Lud - Tom XL Figurki z szopki, x.,'CXI. 55. ryc, V -IX. Folusz, XXXIV. 151, tabl. nI, rye.5. Fragment osady kultury łużyckiej z chatą słupową, XXXIX. 267, ryc. 7. Futryna okienna, XXIX. 20, ryc. 40. Gadej.a Tomasz, fot., XVI. po stron. 64. Gagatek, drzewo!'., XXXVII. 200. Galar na Wiśle, miedzior., XXXIX. 322. Gazda ze starego Bystrego, Xl. 77. Gazda podegrodzki, XXXVI. 259. Gaż·dzina ze Starego Bystrego, strój głowy, XI. 78. Głowae, XXIX. 37, ryc. 86; XXIX. 381 ryc. 91; XXIX. 39, ryc. 92, Gont, ryc. XXXVII. 199. Gospodarz w płaszczu ty;pu śląskiego, XXXVI. 243, ryc. 4. Górale pytace od Łącka, XXXVI. 267. Górnik, drzewor., XXXVIII. 260. Grabcie, (grabie) do grzebania w ziemi bursztyn'odiajnej., XXXIX. 363 ,ryc. 2, nr 10. Gra:bie drewn., x.."CXVI.284, ryc. 2. Grządka do wieszania uhrań, XXIX. 48, ryc. a9. Gunia, XXXVI. 237, ryc. 3e. Gurmana - sukmana z Moszezenicy, X. 17·5. - z przodu, z tyłu, rozłożona, X. 176, 177; XXXVI. 237, ryc. c. Guz1k bursztynowy, ryc., Xx.,'<IX. 392. Gwiazdy, drzewor., XXXIX. 343. Haft., szlaczek do fartuszka, V. tab!. I; VI. tabI. VIII. - róg chustki, V. tabl. :II; VI. tabl. V, VII; X. 188. - róg fartuszka, V tab!. III. !; �1091 1090 - szyjka do koszuli, V. tabl, IV; VI. tabl. VI. - kołnierz koszuli, XII. 114. Haft na gurmanie, ,X. 178-180. - na koszuli X. 171, ryc. 1-3. - na poduszce, XII. 115. - na spodniach, koszuli, X. 173. - opoczyński, XXIV. 132., ryc. 10. Hafty kolorowe opoczyń., XXIV. 136, rys. 14, 15. - krzyżykowe opoczyńskie, XXIV. 133. 134. 135, rys. 11, 12, 13. Haft motywy na spodniach góral., XXXVI. 271. - z laj:byka męskiego, XXXVII.2'17, tab!. IV, ryc. 6. Hak, na którym osadzone są drzwi, XXl,X. 40, ryc. 96. Hanka Krochmaluczka z Hołubicy .. XVI. 271. Holowanie ~odzi, miedzior., XXXIX. 323. Iglice do wyrobu sieci, XXXrI. 43. ryc. 6. Jasła; do karmienia owiec w zimie, XXXIV. H~l, tabl. Ul. ryc. 3. Jednoróg, drzewor., XXXIX. 3()8. Jeleń z krzyżem, drzewor. XXXVIII. 2'68. Jupa lubartowska, XXIX. 83. Jurta w zimie, XXXVII. 110, ryc. 4. - wewnątrz, XXXVII. 113, ryc. 5. -:- przekrój podłużny, przekrój poziomy, XXXVII. 116, ryc. 6 i 7. Kadłub na żródle, X,X,XIV. 151, tabl. HI, ryc. 4. Kadź, do kwaszenia skór, XXXI.l13. ryc. 2. Kaftan męski z okolic Krakowa, , XXXVI. .23'5,ryc. 2a. .:..:... męski ze wsi Dobra p. Limanowa, XXXVI. 235, ryc. 2b. - męski z boku, z tyłu, X. 181. Kalenica, XXIX. 39, ryc. 93. Kalina Antoni, fot., XII. 107. Kałyman, XXXVII.' 106, ryc. 2. - wewnątrz, XXXVII. 107, ryc. 3. Kamier}. smoczy, drzewor., XXXVII. 282. - żabi, drzewor., XXXVII. 287. Kamizela i pas z Podegrodz,ia, xxiv. 107, ryc. 1. Kamizelka góralska, X. 174. Kapelusz męski w krakowskim, XVI. 229. Kapelusze plecione, XXVUI. 175. ryc. 45a, b, c, d, e; XXVIII. 177, ryc. 46a, b, c, d; 182, ryc. 48a, b, c, d, e, f, g, h. - kawalerskie.,' ze słomy, XXVIII. 181, ryc. 47, a. - z psiarki, xXVIII. 181, ,ryc. 47b, c, d. Kapliczka z Poronina .. XI 110. - murowana z Jarzębiny na Spiżu, XI. 166. - murowana z Hopgartu na Spiżu, XI. 1.67. - murowana z Sadku na Spiżu, XI. 167. - murowana z Nowej Lubowni na Spiżu, XI. 168. - murowana z Kezmarku na Spiżu', Xl. 169. - na murze z Jurgowa, XIV. 367. - koło Brzostówki woj. Lubelskie XXIX. 91. Karabuszka, XXXV. 00, ryc. 27. Kartka z dzieła Codex Byzantinus, X.266. - z elementarza dla dzieci hotentockich, XXXVIII. 75. Karykatury ludowe Stolarskiego Błażeja, XXXVIII. 269. Kaszubki, rys. Dan. Chodowieckieg'o, X...•. "{XVIII. 267. Kij próbny do poszukiwania bursztynu, XX,.XIX 363, ryc. 2, nr 6. Kijanki drewn., XXXVI. 284, ryc. 9a i 9b. Kleć tatarska, drzewor., XXXVIII. 272. Klepki drewniane, XXXVI. 284, ryc. 14a. Klepki i dno wiadra wczesnohistor. , XXXVI. 284, ryc. 12. Kleszczki drewniane, XXXVI. 284, ryc. Ha. _ drewniane współcz., XX.XVI. 284 ryc. 14b. Klitoczka z dógami, XXXV. 113, ryc. 61. Klamki, XXIX. 43, ryc. 105, 107. Klucz drewniany, XXIXA5, ryc.113. _ żelazny, XXXVI. 284, ryc. 3. Kłódka, ryc. XXXVII. 199. Koszerka, XXXV. 96, ryc. H~A, 19B. . Kobyłka, przyrząd do obróbki skóry XJXIX.I. 115, ryc. 3. Kohucik, aplikacja, XXXVII. 217, ta·bil. IV. ryc. 7. Kołatka" iI., II 217. Koto, promienisto-szprychowe, (ułamek.) X,XlXVI. 284, ryc, 10. _ tarczowate przedhist., XXXVI. 303, ryc. 2. Kołtun, sztych, X,.XXl X. 3'15. Kołyska na biegunach, X,XXIII.lOO, ryS. 6, tabl. III. _ wisząca, XXXIII. 100, ryc. Ba. Komin na chacie w Karłowie i Widynowie, XXXIV. 143, tab!. 1. ;~ ., ryc. 2. Komora z podcieniem, XXXIV. 147. Konstrukcje chaty, schemat, XVI. 366. - ślegowa kleci tatarskiej, XXXVIII. 272. Koń rasy huculskiej, Xx"'{V. 82, ryc. 6. Kopystka, XXXV. 98, ryc. 25. Korale bursztynowe, ryc., XXXIX. 390. Koromesło XXXV. 115, ryc. 65. Korowód sobótkowy, drzewor., x:x,XIX. 3f49. Kosa, XXXV. 81, ryc. 9. Kosz na rY'by otwarty, XXXII. 33, ryc.7. - na ryby zamykany-, XXXlI. 33, ryc. 8. Kosze używane do płókania błota bursztynowego, XXXIX. 363, ryc. 2, nr 13.' Koszera z szałasami dla cieląt, X'XXV. 114, ryc. 63. _. i zawatra, XXXV. 101" ryc. 34. Ko'sznica, XXXIV. 143, ryc. 5. - XXXIV. 150, ryc. 6. _ XXXIV. 151, ryc. tab!. 3, ryc. 2. Koszule męskie, kJrój, X.XXVII. 217, tatbl. IV, ryc. 2. Kościół drewniany, XXXV. 169, ryc. l, _ drewniany w Dzierzbriiku p. Kalisz, XI. 332. _ drewniany w Korzennej, x,I. 414. _ drewniany w Sękowej .., XI. 415. Kożuch, z Łęk, przód i plecy, Xl. 408. Krikwa, X,X'XVII. 199, ryc. Krokodylej drzewor., XXXVIII.251. Krokwie, XXIX. 28, ryc. 61; XXIX. 29, ryc. 62, 64; XXIX. 30, ryc. 66, 67; XXIX. 31, ryc. 68, 69, 70, 71; XXIX. 39, ryc. 92. Krowa rasy mieszanej, X,X:XV. 81, . ryc. 5. Kruh, XXXV, 98, ryc. 25. KrLlżo~{ podstawka drewn., 98, ryc. 26. XXXV. �!: , l~'., I i.·1· I .' 1092 1093 Krzesiwa żelazne, XX X VI. 284, ryc. 4a, b, c, d'l e, f. Krzyziak, XXIX.. 4, ryc. 4, 5. - XXIX. 39.. ryc. 93·, 94, 95. Krzyż z krępaku na Spiżu. X,r. 159. Krzyżyki magiczne, fotogr., XXXlX 339. Kuchnia czarownicy, rys. ołówkiem Ociepki Teofila, XXXVIII. 276. Kulka na ptak, XXXI. 25, 'ryc. 4. Kuna i k~oda; miniat., XXX.LX. 299 Kurnik, XXXi V. 143, ryc. 4. . Kuźba, Ci, huc.), przyrząd do zawieszania kotła, X XXV. 109: ryc. 52 i ryc. a3. Kuźniki uboże, drzewor., XXXVII L 261. Lajbyk, krój, XXXV£!. 217. tab!. IV., ryc. 5. Lew i słoń, drzewor., XXXIX. 306 Lewiatan. drzewor., XXXVII. 302 . Lis w stępicy, drzewor., XX.XVII. 2~3. List z nieba, reprodukcja. XXXIX. 313. Listewka do okna z wyżłobieniami XXIX. 23, ryc. <t7-49. ' - do zatykania szpar w facjacie, XXIX. 35, ryc. 79. Lu!l)czyk, drzewor., XX.X.IX. 300. Ludzie z długimi uszyma, drzewor., XXXIX. 294. Łata, ryc. XXXVII. 199. Ława z Podegrodzia,. X. 424. Łodzie rybackie, XXXI. 30, ryc. 3. Lopata do chleba, XXXIV. 284, ryc. 5. - do poszukiwanLa bun:ztynu, XXXIX. 363, .yc. 2 nr 3. Łowienie ptaków na lep. dr;:ewor., XXXVII. 301. - na poły, drzewor., XXXVIII. 245. • -- na sidła podrywane, drzewor., . XXXVII. 302. Łowy na słonie, drzewor., XIXXIX. 341. Łóżko składane, XIV. 359. Łuk Mordwinów drzewor .xXXVIII 236.' " Łyżka próbna do poszukiwania bur sztynu, XXXIX. 363, ryc. 2 nr 9~ Łyżkaj, XXXV. 97, ryc. 21. Łyżnik rzeŹJbiony z Zakopanego. XI. 1M. . - z Jurgowa, XIV. 366. Łzy Matki Boskiej, (Kręczynka jesienna), Spirantes Spkalis, XXXVII .. 307. Magnes drzewor., XXXVII. 288. Maj, ił., XI. 6B: Malowanki z pow. Dąbrowa, XII. 11B, 119, 1.20. na piecu w Zalipiu, XII. 121. Malowidła wapnem na wrotach drzwiach w pow. Gorlice. XX.XIII. 106, tabl. IV. ryc. l-lh. Mandragora, x,. 267, 269, 2'H. - samiec, samica, drzewor., XXXIX 304, 305. Mapa, zasięgu ~tępy mechanicznej., X.XXIV. 247. - zasięgu dawnych stęp, XXXIV. 249, 25~, 253. - syntetyczna róz...c"Yych odmian stępy w Polsce, XX:XIV. po s. 264. - rozmieszczenia budynków drewnianych i glino'bitnych na wsi, XXXIX, 246, ryc. 21. - rozmieszczenia typów konstrukcji drewnianych ścian, XXXIX. 248, ryc. 24. - rozmieszczenia pokrycia dachowego, .xx....•UX. 249, ryc. 25. - terenów bursztynowych, XXXIX. 265, ryc. 3. - zalesień w Polsce. XXXIX. 245, ryc. 20. _. zasięgu haftów opoczyńskich, XXIV. 130, ryc. 9. Mapka l. Wykaz miejscowości polskich góralszczyzny, :x1XXV. 229. - 2. Ubiory lud. na pograniczu góral. krakowskim, XXXVI. 245. 3. Granice góralszczyzny polskiej, XXXVI 249. - 4. Zasięgu grup etnicznych i typów stroju, XXXVI. po s. 272. - deformacji wsi łańcuchówki, .xXXIX. 231, ryc. 2. - miast posiadających muzea etnograficzne, XXXVI. 391. rozpowszechnienia naczyń pierścieniowatych od czasów najdawniejszych dQ okresu wędrówki ludów, .xXXIV. 1'34. _. rozprzestrzenienia naczyń pierścien~owatych od okresu wędrówki ludów do czasów najnowszych, ,XXXIV. 13,5. _ rozmieszczenia osadnictwa na równinach, XXX VII. 232, ryc. 3. _ ,rozmieszczenia osi€d1i w krajobrazie wyżynnym, XXXlX. 233, ryc.4. Ruś szlachtowska i jej sąsiedztwo, XXX.VI. 163, ryc, l. _ Biała Woda p. N. Targ, XXXVII, _ _ 183, ryc. 3. Jaworki p. N. Targ, XXXVII. 178, ryc. 2. _ rekonstrukcja pierwotnego podziału gruntów w Białej Wodzie. XXXVII. 185, ryc. 4. _ zasięgu świerka, linia Tornquista rubież antrogeograficzna, - XXXIX. 230, ryc. l. zwartość i rozproszenia osiedli w zależności od form terenowych w górach, XXXIX. 234, ryc. 5. Maść czarownicy. sztych, X XXVIII. 248. Maślnica, XXXV. 96, ryc. 18 B. Medaliony bursztynowe, XXXIX. 386, ryc. B nr 61-67. Medalion srebrny z dwoma osobami, XIV. 79. Międlenie lnu, drzewo!'.. XX:XIX. 29,1. Międlica, XXXI. 7, ryc. 4. Miotełka do mycia naezyń, XXXV. 99, ryc. 30. Miski z Sądeczyzny, :x. 427. Młocka... drzewor., XXXLX. 3i37. Młynek Stopki w Zakopanem, vr. 1'82, iI. Most drewniany w górach, V. 306. Motyka do poszukiwania bu.rsztynu, 'XXXIX. 363, ryc, 2 nr 7 i 8. Motyw farbiarski z zapaski druko-wanej, X.XXVII. 2l7.~ taihl. IV" ryc. 8. Myska, .xxXV. 98, ryc. 28. Myszy jedzą Popiela, drzewor., XXXIX.314, pożerają 'biskupa Hattona, drzew. XXXIX. 295, Naczynial do przyrządzania sera,. XXXV. 98, ryc. 24. - pierścieniowate, XXXIV. 9'5. tabL 1, ryc. 1-11. 1, ryc. 1-11; str. 99, tabl. 2,ryc. 1-12; str. 103, tabl. 3. ryc. 1-7; str. 107, tabI. 4, ryc. 1-11; str. 111, tab!. 5, ryc. 1-12; str. 115, tabl. 6, ryc. 1-11; str. 119, tabI. 7, ryc. 1-13; str. 123, tabl. 8, ryc. - 1-10. Nakładanie siana na XXXV. 87., ryc. 12. ostrewkę, �1095 ·1094 N.amiot Kanibalów, drzewor., XXXVII. 280. Narożnik dachu, XXIX. 36, 37, ryc. 84, 87. Narty Permiaków, drzewol'. XXX.VIII. 236, Naszyjnik bursztynowy z medaljonem, ryc. XXXI x.. 3'94. Niecki gliniane do prażenia zboża XXXVI. '24, ryc. 6 a. b. ' Nosorożec, drzewor., XXXVIII. 256. Noże do czyszczenia bursztynu. X:XXIX.379, ryc. 4 nr 14-15. Nożyce żelazne wczesnohistoryczne, XXXVI. 284, ryc. 16 a. - współczesne, XXXVI. 284, ryc. 16b. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach, XXIX. 188. Obhoniaczka, narzędz~e do oczyszczania skóry, .x:XXI. 115, ryc. 3. Obierze, (sieci), drzewor., X.xXVII. 289. Oblewanie wodą przodownicy u Seklerów., XVI. 14'2. Obraz, podhalański Matki Boskiej, XXX. 149, ryc. l. - św. Anny i M. B., XXX, 154, ryc. 2a. - podhalański na szkle św Anny i M. B., XXX. 155, ryc. 2b. - św. Weronika, XXX. 158, 159, ryc. Sa, 3b. - eglemizowany, zdjęcie z krzyża, X.XX. 165.,ryc. 4. - podhalański M. B: z Dzieciątkiem, ,XXX. 169, ryc. 5. - Janosikowa freirka, XXX. 173, ryc. 6. - Adam i Ewa, tabI. barwna, XXX. ryc.7. - Chrystus na krzyżu, tabl. barwna, XXX. ryc. B. - w grobie, tab!. barwna, XXX. ryc. 9. Obrazek kaS'zubski, św. Rozalia, tabl. barwna, XXX. ryc. 10. - Chrystus na krzyżu, XXX. ryc. 11, tabI. barw. - św. Ignacy, tabl. barwna, XXx. ryc, 12. Obrazy rzeźbione na skałach, XXXVII. 76, ryc. 2. Ocap, XXIX. 23, ryc. ~O, 5'1. - xxrx. 24, ryc. 5~54. Odpoczynek podczas powrotu z połonin, XXXV. 117, ryc. 68. Odrzwia, XXIX. 41, ryc. 99. - zakopiańskie, VI 173, iI. - XXIX. 8, ryc. 15 i 16; XXIX. 9, ryc. 16 i 18, str. lO, ryc. 19. - XXXV 108, ryc. 418. Odzież kobieca z Białej Wody, (chustka, czepiec, hunka, g,o'l'set,spódnica, zapaska), XXXVII 221, tab!. V, ryc. 4, 5, 6. - męska z Białej Wody., (huńka, hunia, spodnie, czapka, kapelusz), XXXVII. 221, tabI. V, ryc. L 2 3. - męska w Widy.nowie, XXXIV. 146, ryc. 3. - i ceramika w sali etnograficznej Muz, Narod., X. 3'26. Ofiary z ludzi, rys. XXXIX.. 297 Okienko nad drzwiami. XXIX. 41, . ryc. 101; XXIX. 42, ryc. 102. Okiennica, XXIX. 18, 19, ryc. 35, 36. Okno w starej chacie,- :DX.1'9,ryc. 41. Okrąglaki, łączenie przy pomocy węgła, XXIX. 15, 16, ryc. 27,28, 30. Olejnica, XXXIV. 148, tabl, II, .rye. 4. Oman, (Jnula Helenium), drzewOl'., XXXVII. 298. Opasek, (trzos), krakowski, XXIV. 115, ryc. 4. Orka, drzewor" XXXlX, 354. Ornamenty na siekierkach drewn .. II. 217, iI. Ostrywjanyća, ostrewka, XXXV,87, ryc. 11. Oś wozu, XXX VI. 313. ryc. 2. Oś wozu wczesnohistor.. współczesnego, XXXVI. 284, ryc. lla, b. - współczesnego, XXXVI. 284, ryc. llb. Otwór okienny, XXIX. 19. ,ryc. 37, 21, ryc. 42 i 43, 22, ryc, 44. - w powale do komina od świecaka, XXIX. ryc. 7. Owalnice, skupiają się nad sadzawkami, XXXIX. 239, ryc. 11. Ozdoba na szczycie dachu, XXIX. 36, ryc. 80. Paciorki Ibursztynowe, XXXIX. 387, ryc, 9 nr 68'-74. Para góralska z Sidziny, X XXVI. 23'3, ryc. 1. Pas krakowski XXIV. 109, Ul, ryc. 2,3. - gÓl'alski, XXIV. 120, ryc. 5. - srebrny spod Cieszyna, XXIV. 126, ryc. 7.' - z Jabłonkowa, XXIV. 127, ryc.~. Paski z okolic Druskienik, XXXII. 37, ryc. 2, ryc. 3. . Pasterz, drzewor, XXXIX. 345. PastuS'zek, repr., XVI. 27,5. Peczytło, do znakowania koni, XXXV. 142, ryc. 71. Pejzaż, drzewol'. z XVI w., ,x,X XVII. 278, Peki cementowe, XXIX. 5. ryc. 9. Pętle z włosia na kuropatwy, XlXXI. 25, ryc. 3. Piec bity z gliny, XXXIII. 102, ryc. 10. _ z okapem, XXXVII. 199 tabl. III, ryc. 7. _ z u.rządzeniem do odprowadzania dymu wykonanym z worka, XXXVII. 19, tabl. Ul, ryc. 8. _ ze świ.ecakiem, XXIX. 49, ryc. 120 _ bez św~ecaka XXIX. 50, ryc. 121. _ w kuchni z ogniskiem, XIV. 357, fig. 2. _ w izbie głównej, XIV. 357, fig, 3. _ w kurnej chacie, XXIX. ryc. 3. Piecyk do prażenia nasion na olej, XXXIV. 143, tabl. II, ryc. 3. Pies owczarski wóroch., xxXV. 84, ryc. 18. _ wyry.wa mandragorę (z zielnika Syreniusza), X, 264. Pidplatow, ryc. XXXVII. 199. Piwnice. z kamienia polnego, XXXiVII. 194, tabl. II, ryc, 2. _ X:X,XIU. 106, tabI. IV, ryc. 2, 3a, 3b. Plan chałupy podlaskiej. ,X,XiXIX, 242, ryc. 15. _ chaty kultury łużyckiej, XXiXIX, 268, 269, ryc. 8, 9, _ chaty pomorskiej, XXXIX. 270, ryc. 10. chaty z okresu wpływów rzymskich .•,X.XXIX. 2'72, ryc. 12. _ budynków z okresu późno-lateńskiego, XXXIX, 271, ryc. 11. _ cha,ty z okresu wędrówek ludów, XXXIX. 275, 276, ryc. 14, 15. _ odkopanej części osady z okresu wędrówki ludów, .xXXIX 277. _ _ _ _ _ _ ryc. 16. odkopanej części osady w Lisewie, ,XXXIX, 283, ryc. 19. koszery, XXXV, 102, ryc. 361. zagrody w Ju.l'gowi!e, XIV. '361. zagrody w okolicy Tarnobrzega, XXIX. 2, ryc, 1. pieca w dymnej chacie, .xXIX. 3, ryc. 2. �1095 ·1094 N.amiot Kanibalów, drzewor., XXXVII. 280. Narożnik dachu, XXIX. 36, 37, ryc. 84, 87. Narty Permiaków, drzewol'. XXX.VIII. 236, Naszyjnik bursztynowy z medaljonem, ryc. XXXI x.. 3'94. Niecki gliniane do prażenia zboża XXXVI. '24, ryc. 6 a. b. ' Nosorożec, drzewor., XXXVIII. 256. Noże do czyszczenia bursztynu. X:XXIX.379, ryc. 4 nr 14-15. Nożyce żelazne wczesnohistoryczne, XXXVI. 284, ryc. 16 a. - współczesne, XXXVI. 284, ryc. 16b. Obchód Wniebowstąpienia na Krzaczkach, XXIX. 188. Obhoniaczka, narzędz~e do oczyszczania skóry, .x:XXI. 115, ryc. 3. Obierze, (sieci), drzewor., X.xXVII. 289. Oblewanie wodą przodownicy u Seklerów., XVI. 14'2. Obraz, podhalański Matki Boskiej, XXX. 149, ryc. l. - św. Anny i M. B., XXX, 154, ryc. 2a. - podhalański na szkle św Anny i M. B., XXX. 155, ryc. 2b. - św. Weronika, XXX. 158, 159, ryc. Sa, 3b. - eglemizowany, zdjęcie z krzyża, X.XX. 165.,ryc. 4. - podhalański M. B: z Dzieciątkiem, ,XXX. 169, ryc. 5. - Janosikowa freirka, XXX. 173, ryc. 6. - Adam i Ewa, tabI. barwna, XXX. ryc.7. - Chrystus na krzyżu, tabl. barwna, XXX. ryc. B. - w grobie, tab!. barwna, XXX. ryc. 9. Obrazek kaS'zubski, św. Rozalia, tabl. barwna, XXX. ryc. 10. - Chrystus na krzyżu, XXX. ryc. 11, tabI. barw. - św. Ignacy, tabl. barwna, XXx. ryc, 12. Obrazy rzeźbione na skałach, XXXVII. 76, ryc. 2. Ocap, XXIX. 23, ryc. ~O, 5'1. - xxrx. 24, ryc. 5~54. Odpoczynek podczas powrotu z połonin, XXXV. 117, ryc. 68. Odrzwia, XXIX. 41, ryc. 99. - zakopiańskie, VI 173, iI. - XXIX. 8, ryc. 15 i 16; XXIX. 9, ryc. 16 i 18, str. lO, ryc. 19. - XXXV 108, ryc. 418. Odzież kobieca z Białej Wody, (chustka, czepiec, hunka, g,o'l'set,spódnica, zapaska), XXXVII 221, tab!. V, ryc. 4, 5, 6. - męska z Białej Wody., (huńka, hunia, spodnie, czapka, kapelusz), XXXVII. 221, tabI. V, ryc. L 2 3. - męska w Widy.nowie, XXXIV. 146, ryc. 3. - i ceramika w sali etnograficznej Muz, Narod., X. 3'26. Ofiary z ludzi, rys. XXXIX.. 297 Okienko nad drzwiami. XXIX. 41, . ryc. 101; XXIX. 42, ryc. 102. Okiennica, XXIX. 18, 19, ryc. 35, 36. Okno w starej chacie,- :DX.1'9,ryc. 41. Okrąglaki, łączenie przy pomocy węgła, XXIX. 15, 16, ryc. 27,28, 30. Olejnica, XXXIV. 148, tabl, II, .rye. 4. Oman, (Jnula Helenium), drzewOl'., XXXVII. 298. Opasek, (trzos), krakowski, XXIV. 115, ryc. 4. Orka, drzewor" XXXlX, 354. Ornamenty na siekierkach drewn .. II. 217, iI. Ostrywjanyća, ostrewka, XXXV,87, ryc. 11. Oś wozu, XXX VI. 313. ryc. 2. Oś wozu wczesnohistor.. współczesnego, XXXVI. 284, ryc. lla, b. - współczesnego, XXXVI. 284, ryc. llb. Otwór okienny, XXIX. 19. ,ryc. 37, 21, ryc. 42 i 43, 22, ryc, 44. - w powale do komina od świecaka, XXIX. ryc. 7. Owalnice, skupiają się nad sadzawkami, XXXIX. 239, ryc. 11. Ozdoba na szczycie dachu, XXIX. 36, ryc. 80. Paciorki Ibursztynowe, XXXIX. 387, ryc, 9 nr 68'-74. Para góralska z Sidziny, X XXVI. 23'3, ryc. 1. Pas krakowski XXIV. 109, Ul, ryc. 2,3. - gÓl'alski, XXIV. 120, ryc. 5. - srebrny spod Cieszyna, XXIV. 126, ryc. 7.' - z Jabłonkowa, XXIV. 127, ryc.~. Paski z okolic Druskienik, XXXII. 37, ryc. 2, ryc. 3. . Pasterz, drzewor, XXXIX. 345. PastuS'zek, repr., XVI. 27,5. Peczytło, do znakowania koni, XXXV. 142, ryc. 71. Pejzaż, drzewol'. z XVI w., ,x,X XVII. 278, Peki cementowe, XXIX. 5. ryc. 9. Pętle z włosia na kuropatwy, XlXXI. 25, ryc. 3. Piec bity z gliny, XXXIII. 102, ryc. 10. _ z okapem, XXXVII. 199 tabl. III, ryc. 7. _ z u.rządzeniem do odprowadzania dymu wykonanym z worka, XXXVII. 19, tabl. Ul, ryc. 8. _ ze świ.ecakiem, XXIX. 49, ryc. 120 _ bez św~ecaka XXIX. 50, ryc. 121. _ w kuchni z ogniskiem, XIV. 357, fig. 2. _ w izbie głównej, XIV. 357, fig, 3. _ w kurnej chacie, XXIX. ryc. 3. Piecyk do prażenia nasion na olej, XXXIV. 143, tabl. II, ryc. 3. Pies owczarski wóroch., xxXV. 84, ryc. 18. _ wyry.wa mandragorę (z zielnika Syreniusza), X, 264. Pidplatow, ryc. XXXVII. 199. Piwnice. z kamienia polnego, XXXiVII. 194, tabl. II, ryc, 2. _ X:X,XIU. 106, tabI. IV, ryc. 2, 3a, 3b. Plan chałupy podlaskiej. ,X,XiXIX, 242, ryc. 15. _ chaty kultury łużyckiej, XXiXIX, 268, 269, ryc. 8, 9, _ chaty pomorskiej, XXXIX. 270, ryc. 10. chaty z okresu wpływów rzymskich .•,X.XXIX. 2'72, ryc. 12. _ budynków z okresu późno-lateńskiego, XXXIX, 271, ryc. 11. _ cha,ty z okresu wędrówek ludów, XXXIX. 275, 276, ryc. 14, 15. _ odkopanej części osady z okresu wędrówki ludów, .xXXIX 277. _ _ _ _ _ _ ryc. 16. odkopanej części osady w Lisewie, ,XXXIX, 283, ryc. 19. koszery, XXXV, 102, ryc. 361. zagrody w Ju.l'gowi!e, XIV. '361. zagrody w okolicy Tarnobrzega, XXIX. 2, ryc, 1. pieca w dymnej chacie, .xXIX. 3, ryc. 2. �1096 - rozmieszczenia mebli w izbie, XXIX. 47, ryc. 118. Plany wnętrz, XXXIII. 100, ryc. 5a-5f, tabl. In. Plecionki ze słomy żytniej, XXXVIII. 173, ryc. a, b, c, d. - z psiarki, XXVIII. 173 ryc. f. - z sitowia, XXVIII. 173, ryc. e. Płanetnik, maI. olej. XXXVIII. 255. Płatow, ryc. XXXVII. 199 Płatwie, XXIX. 27, 28, ryc. 57, 58, 59. - przekrój poprzeczny, XXIX. 28, ,ryc. 60. - łączenie z krokwią, XXIX. 32, ryc. 72, Płoty płecione, .xXXIII. 106. tabl. IV. ryc. B-I0; XXXIV, 143, ryc. 3; XXXIX. 296. - żerdziowe, XXXIII. 100, tab!. IV, rys. 6, 7. - do bielenia przędziwa, XXXIV. , 14'3, tabl. 1, ryc. 6. Płozy sa,ń wczesnohistorycznych, XXXVI,2,86, ryc. 18. Płóciennica, płótnianka z Łęk, XI. 407, Pochówek bez trumien. drzewor., XXXIX. 303. Podcienie cerkwi w Orawczyku, XlVII, 6. - jako ochrona przed deszczem i wiatrem, XXXIX.244, ryc. 18, 19. Podrywka, x,xXI. 41, ryc. '5. Podwórze huculskie, XXXlV 150, ryc. 6, Pogłębiacz żelazny do poszukiwania bursztynu, XXX>IX. 363, ryc, 2, Polonnyk, XXXV. 97, ryc, 20, Połów ryb na sznury, XXXII. 29. ryc. 2. - na bródkę, XXXI. 35, ryc. 1. Popereczka, ryc. XXXVII. 199. Portret A. Kaliny, .xU, 107, 1097 Potrzask na ptaki, XXXI. 25. Potwór wodny,drzewor., XXXIX. 347. Próba, rekonstrukcji wyglądu osady neolit., XXXIX. 257, ryc. 2. Prządki, fot., XIII. po stron, 304. Przekrój, przez konstrukcję dachu i górnej części zrębu. XX;XVII. 199, tabl. III, ryc. 1. - przez budynek gospodarczy z priczyną, XXXVII. 199, tabl. III. ryc.2, Przekrój szopkI, :x.x\Xr. 53, ryc. 1, 54, ryc. II, 54, ryc. III i IV, - figurki czarownicy z masielnicą, XXXI. 5'6, ryc. 21. - przez zrąb; stodoły z występem, XXXIII. HJ6. Przenoszenie jagniąt, XXXV. 115, ryc. 66. - siana za pomocą noszaków, XXXV. 86, ryc. 10. Przód gorsetu z Gostwicy, X, lB6, l8!7. Plecy gorsetu z Gostwicy., X. 186, -8f7, Przyciesie, XXIXi, 5, ryc. 8. - łączenie za pomocą węgŁa w zamek, .xXlX. H, ryc, 20. - podłużna, poprzeczna, XXIX. 12, ryc. 22, 23, 24; XXIX. 15, ryc. 26. Przygartaczka, sieć do podrywki, XXXI. 41, ryc. 5. Przyrząd .do młócenia kukurydzy, XXXIV. 1418,tab!. II, rye, l. Puszczanie krwi, drzewor., :XXiXIX. 311. Rachwa na masło, XXXV, 98, ryc. 29. p, chrapki huculskie, XXV,5, ryc. 16. Rama okienna XXIX 22, ryc, 45, 46. Raszpla do czyszczenia bursztynu, XXX[X. 379, ryc. 4 nr 17. Rataj, drzewor., XXX VIII. 23'5, Romowe, drzewor., XXXIX. 350. Raky, Rozbijacz żelazny używany przy poszukiwaniu bursztynu.. .xXIXIX. 363, ryc. 2 nr 4. Rozjazd, sieć na ptaki, drzewor., XXXVIII. 257. Re,zmieszczenie v.'ysokości opadów atmosferycznych i średnich izoterm zimowych w Polsce, XXXIIX. 240, ryc. 12. Rozs'Zczep na kuny .. XXXI. 25, ryc. 8. Ruta, drzewor" XXXVIII, 233. Rybaczki gdańskie, drzewor., XXXVIi. 299. Rydel do kopania bursztynu, XXXIIX. 3·00,'ryc, 2, nr 2, Rygiel, XXXVII. 199. Rysunki Buszmenów, XXXVII. 77, .ryc, 3. RzeiJba na dolnej ścianEe tragarza, XXXVII. 199, tab!. III., rye. 5, - na bocznej ścianie tragarza, XXXVII, 19, tabl. HI, ryc, 6. _ w drzewie, góralska, VI. 184. Samojedż ,drzewor. XXXVII, 281. samołówka stróżykowa, tzw. tuleć, Sąd sołtysi, miniatura, XXXIX. 298. Sen, drzewor., XXXVIII. 271. Serce Tursasa, p. tursaasydiin, znak magiczny, Sianokosy, drzewor" XXXIX. 336. Sidła nadrzewne na jemiołuchy i drozdy, litogr., XXXIXI. 301. - na kuropatwy. XXXI. 25, ryc. 5. Sieci rybackie, X.XXI. 9, ryc. 5. - n.a zające, XXXI. 25, ryc. 6. - przewieśna na dzikie kaczki, XXXI 27, ryc. 11. - podrgubna na kuropatwy. XXXI. 29, ryc. 12. - wleczona (rozj.ezd), na przepiórki, XXXI. 31, ryc. 3. Sieć na przepiórki, drzewor., XXXVIII. 244. - pojazdowa) XlXXI 37, ryc. 2. Siedmiogłowiec rogaty, drzewor., x:x.x.V:H, 27'9. Siekierka drewniana, ii. II. 217. 185, n. Sień prz~budowana, XJV. 364, - Brzegi, XVI. 62, Sier:pżelazny, XXXVI.Z84, ryc. 1. Rtodkiew samica, drzewor., XXXVII. 284, Siew i: bronowanie" drzewor., Rzuty poziome cerkwi, XVII. 4. XXXIX,. 294, Siodło drewniane obite skórą (przód) Rzut poziomy domu słupowego, XXXI. 284, ryc, 17, XXXIX. 27'9, ryc. 17, Skarbnik, rysunek Ociepki Teofila, Rzuty poziome domów trapezowatych, XXXIX, 256" ryc, l. XXXIX. '319. - i profil ziemianki kultury trzciSkobel, XXIX. 4:2, ryc, 103, 104. Skrzynia malowana z Podegrodzia. nieckiej, XXXIX. 263, ryc. 5. XI. 426, Rzut poziomy domu w Jurgowie, - ze Świniarska, XI. 42 .6 XIV. 356, Skrzynka okrenna, XXIX. 19, ryc. Sabat czarownic, XXXVII. 304. Sadzka na ryby, XXXI. 41,. ryc. 5. 38 i 39. - na narzędzia druciarskie, Salamandra ogniista, drzewor., XXXVII. 217, tabl. IV, ryc. 1. XXX VIII. 246. Slupy w przyciesi, XXIX. 5, ryc, 10. Samcis, (j. lit.), czerpak, XXXI. 131, Sm:k i lampart, drzewor., XXXIX. ryc. 4. 307. Samojed, drzewor., XXXVIII 253. �1098 - zasłania słońce, drzewor., XXXVII. 293. - zi:emny, drzewor., XXXVIII. 253. Socha) XXXII. 4, ryc. 2. Sochar, (drabina), XXXV. 111, ryc. 57. Sokół myśliwski, drzewor., XXXVIII. 2'37. Sosrąb w chacie góralskiej, VI. 180, 181, il. Spaga, która łączy deski drlJWi, XXIX. 41, ryc. 100. Spal' na ptaki, miedzior.. XXXIX. 292. Spodnie górals'kie z Podegrodzia, X. 173. Sprzęty i narzędzia rybackie, XXXII. 27, ryc. la-p. Staja, XXXV. 105, 106, 107, ryc. 42, '13, 44, 45, 4.6, 47. -- plan, XXXV 108, ryc. 51, 110, 54. - z iwą, XXXV. 110.. ryc. 55. Stajnia dla bydła, XXXIV. 151, tabl. III, ryc. 1. Stara Hotentotka, XXXVIII. 57. St.ary dom w Białej Wodzie, XXX VII. 194.. tabl. II, ryc. '3. - Hotentot, XXlXVUI. 53. Starzec 11o-letni z okolic Krakowa, XVI. 273. Stępa, XXXIV. 148, ta,bl. II, ryc, 2; XXXIV. 267, ryc. 3 9. - meehan., xx.x::rV. 267, ryc. 7 i 8. _. nożna, XXXIV. 151, tab!. III, ryc. 6; XJXJXIV.267.,tabl. ryc. 4 i 5 Stępor, XXXIV. 267, ryc. la, ib, 2; XXXVI. 284, ryc.7. Stodoła w Widynowie, XXXIV. 145 ryc. 1. - z chlewem w Jurgowie, XIV. 364. z dobudowaniem, w Jurgowie, XIV. 360. z występem, XXXIII. 110, ryc. 16. 1099 Stojak do świecenia,. X.XIX. 4, ryc. 6. wisnyj, XXXV. 112, ryc. 60. Stolec, XXXV. 103, ryc. 38 A i 38 B. . St:łki z Sądeczyzny, X. 425. Stoły w Jurgowie, XIV. 358,.ryc. 4 i 5 Stóg ogrodzony, XXXV. 88, ryc. 13. Strącenie do piekieł, drzewor., XXXVII. 303. Strój, chłopów polskich w XV w.. XXXVIII. 232, w XVI w., XXXIX. 346. Stolec - dru2ibów weselnych S'pod Star. Sącza, XIV. 122, ryc. 6. - dziewczęcy, X. 184; XlV. 78. 80, 82, 84, 86; XXIX. 87. - gazdy z Podegrodzia, XXXiVI. 259. - góralek i górali sądeckich, X. 182; XI. 56, 59, 79; XXXVI. 267, 277.. -kobiecy letni i zimowy z Łęk, XI. 409, 41Q. - kobiecy z Giehułtowa, XiVI. 225. - kolędników j Jaworza na Śląsku, XV.90. - Lacha Sądeckiego, XXXVI. 257, 263. - Laszki sądeckiej, XXXVI. 275. - męski w Jaworzu na Śląsku, XV. 74, 76. - w Krakowskiem, XVI. 223. - z Haczowa, XXXV. 13, ryc. 4. - z Podobina, XXXIV. 270, ryc. 1, 2; XXXIV. 271, ryc. 3. - państwa młodych w Jaworzu na Śląsku, XV. SB. - seklerS'ki kobiecy i męski. XVI. 146. Strunka, XXXV. 102, 103, ryc. 36, 37. Strychowiec ,narzędzie do rozciąganila skóry, XXXI. U5, ryc. 3. Strzecha od wewnątrz. XXIX. 39, ryc. 92. "i·'''' Studnia z żórawiem, XiIV. 301. Sufit, XIV. 367. Sukmana biała, XXXVI. 237, ryc. 3a. - lubartowska, XXIX. 79, 80. Sumiec, X1XIX. 7, ryc. 12; XXIX. 18, ryc. 34. _ okrąglak, XXIX, 7, ryc. 13, s. 8, ryc. 14. Swynynec, XXXV, ryc. 64. Syrena, drz~wor., .xXXIX. 317. Szałas pod Baranią, il. II. 132. Szafka z Jurgowa, XIV. 367. Szczotka na krety i starki z koziołkami miedzior., XXXIX. 293. . Szeski'r~a, . (cyrkiel drewn.), XXXV. 113, ryc. 62. Szkło do szlifowania bursztynu, XXXIX. 380, ryc. 5) nr 2,7, 28. Szlaki druciarzy, xx.xvn. 208, ryc. 5. szlifka, kółlko do obróbki skÓ'l'y. X!x,x\I. 115, ryc. 3. Szmaragd. drzewor., XXXIX. 325. Szopka z 1837 r. akwaf., XXXVIII. ~43. SztukH podhalańska na Wystawie Etnograf. we Lwowie, XI. 422. Szufla drewniana do poszukiwania bursztynu, XXXIX. 3 63, ryc. 2. Szymon Tatar1 rzeźba Brzegi, 'XVII. 1 po stron. 96. Ściana, dzieląca izbę od S'ieni, XXIX. 46, ryc. 117. _ tylna, XXIX. 6, ryC. 11. _ szczegóły, XIV. 365, ryc. 14, 15,16. Śmierć grzesznika, drzewor., XX},."VII. 286. Śpichlerz z. r, 1739, rys. XXXIX. 328. _ klasztorny na Zwierzyńcu w Kra_ _ _ kowi€. Xl. 415. w Mlliku, XXXIII. 109, ryc. 14. w Muszynce, XXXIII. 109, ryc. 15. z piwnicami, XXXIII. 108, ryc. 13. Świderki do borowania w bursztynie. XXXIX. 4, nr 19, 20. Świnie starej rasy otworów 379, ryc. huculskiej, XXXV. S3. Tabela l. podział melodii, XIII. Tabela 2. nuty, XlII. Tabela stosunku pomiędzy Słowianami a uprawą kartofli, XXVII. 44. Tablica godeł rodowych chłopów archangielskich, II. 8. - narzędzie do watkowania skóry, XXXI. 115, ryc, 3. Tablica 1. plany zagród. budynków gospodarczych i domów miesz,. kalnych w Białej i Czarnej Wodzie i w Sz,lachtowej, XXXVII. 191, ryc. 1-12. Tablica I. przeciętnych różnic czaszek staropraskich, XXIV. 182, _ II. wskaźniJków długości i szerokości czaszek, 'XXIV, 18'5. - III IV i V. wskaźników długości i ;zerokości czaszek, XXIV. 18.6. _ graficzne przedstawienie przeciętnych ,różnic, XXIV. 1M, I i II, zestawienie 12 układów skorowidzów do wydawnictw etnogr ..\ XXVIII. _ właściwości języków iudo-europejskich, lXXVII. oW, _ zestawienia stopnia powinowactwa międz·y językami gockim i staro-cerkiewna-słowiańskim, - XXVll.47. I i II powinowactwa języków indoeurop., XXVII. 49, 50, 51. _ stat. ludno w Husowie, VIII. 113. _ pomiarów antropometr. ludności w Husowie, VIII. 114, 115. - �1101 1100 I , zes ta··Wienie znalezisk roUbiory ludowe z Wisły, II. 138. ślin hodowanych w czasach Uczesanie w czub, XXIX 81 przedhistorycznych. XXXVI 305 Udziela Seweryn, fot., XXXIV 1 n, zestawienie roślin zbier~nych - wśród członków Zjazdu . ~łoi użytkowanych przez człowieka dZ.ie~y Krajoznawczej, .xXXV. 7,.. . przedhistorycznego, XXXVI. 307. - wsrod członków obozu krajoTablica właściwości bóstwa dodatznawcz., XXXV. 9, ryc. 3. niego, 'XXXII. 129. - wśród ludu haczowskiego, - zdobin na haftach opoczyńskich XXXV. 13, ryc. 4. XXIV. 1-36. ' Ulei drzewo"., .xXXVIII. 234; Tablica z rysunkami symbolicznymi .xXXIX. 330 352 . religii pierwotnych, VII. po stroUrasa, .xXXVII~ 104: ryc. l, nie 240. Wa~ik na sarny, XXXI. 25. ryc, 10. Tabele z wyliczeniem ilości pożyWajdelota z kozłem ofiJarnym, drzewienia Zydów, III. 389 wor., XX.XIX. 321 Talizman, drzewor., XXXVLI. 295. Walka kogutów, litOg;., XXXIX 333, Tanir, ozdobiony haftem, X.XXVII, Walka kozaka z tygrysem, drzewor., 217, ryc. 4. XXXIX, 33'3. Targ w mieście Sepsi-Szent-Gyi:irgy, Warsztat tkaoki, XXXI. 7, ryc. 4. XVI. 139. Wąż, drzewor., XXXIX. 342. Tebel, XXlXi.1'3, ryc, 24. - miedziany, drzewor., XXXIX. 335. Terchacz z jukami, XXXV. 116. r. 67. Wbudowanie domu we wnękę skalną, Tłuczenie bryndzy, XXXV. 92, r. 15. .xXXIX, 235, ,ryc. 6. Tokarka do ibursztynu, XXXIX, 18il, Wędka na dzikie kaczki, XXXI. 25, ,ryc. 6. ryc. 2. - drążkowa do :bursztynu, XXXIX Węgły lekko ukośne, XXIX. 12, 3 8(J, ryc. 5 nr 216, ryc, 23, - pecLał!owa, XXXIx.. 379, ryc. 4 - na obłap, XXIX. 17, ryc. 31; 18, nr 23. ryc. 3,2. - smyczkowa, XXXIX. 379, ryc, 4, - w rybi ogon, XXIX. 13, ryc, 29; nr 22. Xx,rX. 18, ryc. 33. - sznurowa do bursztynu, XXXIX. - utworzone przez ~biełkl poprzed300.,ryc. 5, nr 24. cznej ściany wewn., XXIX, 14, - wiatraczkowa do bursztynu, Xx...'XIK. 380, ryc. 5, nr 25. ryc, 25. Topielec, olej XXXVIII. 254. - w chacie z okrąglaków, x...XIX. Topielica, rysun. o ciepk i TeofHa. 15, ryc. 2.6; XXIX, 16, ryc. 29.. XXXIX. 3,18. Węże w zaczarowanym kręgu, drzeTunguzka na renie, drzewor., wor" .xXXIX. 340. X.XXVIII. 259. Wiązanie bierwion w uchły, (na węTuroń w Przecławiu, XXV, 62, ryc. 19. gieł.), X,XXV, 105, ;ryc. 41. Twardowski w Rzymie, litogr., Wiązanie bierwion w uhły, XI. 410. XXXIX. 334. W..eszczka, drzewor., XXXVIII. 274. Wieśniaczka . .xVI. 269. Wilcze płotki, miedzior., XXXIX.3l2. W:T powietrzny, zwany diabli taniec, XXXIX. 329. Wisiorki bursztynowe, XXXIX. 388, ryc. lO, Wiszka, XXXV. 97, ryc. 22. Włók, w leg. o św, Jadwidze, miniat. XXXVIII. 230, Worota, XXXV. IQ{), ryc. 31. - XXXV. 101, ryc. 32, ryc. 33, Wozy, .xXXI. 3, ryc. 1. Wóz w XlIV wi'eku, miniat., :XXXVIII 231. Wrota przedhistoryczne, X-XXVI. 301, ryc, 1. Wróżby, fot., XIII. po stron. 3'06. Wróżenie ze snów, litogr., XXXI,X. 351. Wrzeciona z glinianymi przęślikami, XXXVI. 284, ryc. l3a. _ współczesne, 'xXXVI, 284, ryc. l3h. Wulkany, drzewor., .xXXVIII. 250. Wybieranie wurdy z kotła, .xXXV. 9'1, ryc. 14, Wycięcia ozdobne na belkach, XXIX. 25\ ryc. 55a-h; XXIX, 26, ryc. 56a-m. Wycinanki kurpIowskie nagrodzone na konkursie w r. 1'948, Il'yc. XXX,IK.. 556, Wycinek ozdoby na gorsecie, XXXVII. 217, tabl. IV. ryc. 9. Wylot czarownic na Łysą Górę, 'xXXVII. 3'05. Wyrób pasków nicielnic, XXXII. 36, Ta:.ela .<.: " ·1 1 ~ I ryc. l. Wyściigi Leszka nad Prądnikiem, drzewor., XXXVIII. 238. Z kogutkiem, drzewor., XXXIX. XXXIX. 332. zabawki z roślin, XXVIII. 59, 60, 63, 68, 69. Zabudowania jako ochrona podwórza przed wiatrami zach. XXXIX. 241, ryc. 13. Zagroda czworoboczna, XlXX;VII. 194, tab!. II, ryc. 1. Zagroda góralska, VI. 178 ił. - jednobudynkowa, x,xxrx. 194, tabl. II, ryc. 4. norweska, XXXV. 170, ryc. 2. - podhalańska, .xXXIX, 241, ryc. 14. - seklerska, XV. 313. Zając morski, drzewor.. XXXIX, 353. Zakończenie dachu, XXIX. ryc. 90 i 91. Zakośnik czyli zakos, XXIK 36, ryc. 85; XXIX. 308,ryc.90. Zakrętka drewniana, XXXV. 108, ryc. 50. - przy drzwiach, XXIX. 44, ryc,l09. Zależność kierunku osuedli od rzek i strumieni. XXXIX\ 238, ryc. 10. _ nachylenia dachów od wysokości opadów atmosf., XXXIX, 243, ryc. 16. wysunięcia okapów od wysoko 'opadów atmQsf., XXXIX. 244, ryc. 17. _ osadnictwa od gleby, XXXIx.. 235, ryc. 7. _ rozbudowania zagrody od urodzajności gleby, 'XXXIX, 236, ryc. 8, 9. Zamek drewniany, XXXV. U, ryc.58. Zapaska wyszywana, .x.. 185. zapusty, iI., .xII. po stronie 122. Zarys chaty neolitycznej kultury ceramiki wstęgowej ... .xxXIX. 259, _ ryc.3. _ chaty słupowej, XXXiIX. 260, .ryc. 4. _ chata z późnego okresu wpływów rzymskich, .xXXIX. 274, ryc, 13. �1102 .Zasuwa drewniana, XXXIII. 1OD, ta'bl. III. rys. 2. - przy drzwiach, XXIX. 44, 45, ryc. 110-112, 114; XXIx.. 46. ryc. 115 116. . , Zatalek, XXIX. 38, ryc. 88 i 89, Zawatra, XXXV. 104, ryc. 39, zawias u drzwi, 'xXLX. 40, ryc. 97. Zawiasy drewniane, XXXV. 108, ryc. 49. Zaworotna kosa do falcowania skóry XXXI. 115, ryc. '3. ' Zbiór wycinanek na Wystawie Etnograf. we Lwow~e, XI. 423. Zielarka, drzewor., XX,XVIII. 240. Złota baiba., drzewor., X.XXIX. 4'10. Znak magiczny tursaasycii:in, ,XXXVI 313, ryc. 1. . Znaki własnościowe na uszach owiec XXXV. 141, ryc. 70. ' Znaleziska minusińskie z epoki bronzu, X1XV. 2, 3, ryc. 1-7. Zrąb chaty z Opola" XXXIX 28'1 ryc. 18. . . ' Zwózka zboża w Jaworzu X~ W, H. na Śląsku ' OA ~ymarka XXXV. 111, ryc. 56 Zródło ogrodzone ' XXXV 104 , ryc. . . '. 40. Zarna w w. X'IV., miniat. lXXXVIII 27Q ,. nonbCKoe typu B. (forma.), XXXII. 54, tabl. II. rys. 1-23. - typu B. (forma b.), XXXII. 58 tab!. III. rys. 1-11 ' - typu C,''' :XXXlII .. 61, tab!. IV. rys. 1-14. ~niwa, drzewor., x...XXVII. 292. o~~. Tatarów, drzewor., Xx..XVII. 3THorpaepl14eCKOe 1945 - 6nl1HCKOM Zarownie typu A. XXXII. 52., tabl. I. rys. 1--6. 1951" - HMelOT Konb6epra, ~" 4aTI1 KynbTypbl nepeA 06nHKoM B "n10- B nonbCKoro MOHorpaepl15łMI1, B03C03AaHI1eM pa60T 3aTpYAHeHI1H paccMOTpeHl111 11 CBeAeHI1H, 11 H<ypHanax. C04I1HeHI15ł C perl10HanbHblMI1 CI1CTeMaTI14eCKOM HapoAHoH npeAnpl1HI1Ma5ł TpyA COBpeMeHHblM npeAcTano CT05łw,eM , 6bITb 06w,eCTBO nepl10Ae f\Tnaca 3THorpaepl14eCKOro Topble f\BTOpOB 3HaHI1H, pa36pocaHHblX BI1AY Hal1114115ł04eHb KO- OCKapa npl1 npeA- KaCalOw,I1XC5ł B Hay4HoH ne- HecoBepweHHblx 3THO-. 'i~, ": <\ rpaepl14eCKI1X I1HAeKCOB n. 6116nl1orpaepl1H a TaKH<e B 3THorpaepl14eCKI1X, H<ypHanax, BC5łKl1e nOnblTKI1 HOH 06pa60TKe nonbCKOH B BI1AY KpaeBeA4eCKHX, HeAOCTaT04HOCTI1 perl10Hal1bHblX CI1CTeMaTI14eCKI1 3THorpaepl1l1 nOAOHTI1 HaTanKI1BaIOTC5ł 11T. K Hay4- Ha 60nbWl1e 3aTpYAHeHI15ł. B TaKOM 'łeCKOe a TaKH<e neHl1eM B K nonbCKOH "nIOAa" ew,e nObCKoe B 1947 3THorpaepJ.1'łeCKl1e 60nee npl1rOTOBneHJ.11O 113AaHI15ł npJ.1H5łTb nOH Y4aCTI-1e npJ.1 3Toro 3aAa411 pOAa rpaepl1'łeCKI1X 6peTeHHbIX AY noro TonbKO pa60T; BO BpeM5ł He3Ha'łHTel1bHO KnlO4eHHblMH pa3pa60TKJ.1 HHAeKCl1pOBaHI15ł CTaHOBHTC5ł, pa3HI1TC5ł no B HHCTpy1<lI,1111 VI. pa60Tax. B nOAP06HOH "nIOAa" TenepeWHHH cpaBHeHl110 raHl<a H 3THOnpl1o- H B rOAY; BH- I1HAeKC C YKa3aHI15łMH 1952 Ha OCHOBbl, Ha OnblTaX, TOMOB 'łTO TOMOB 3aTpYA- 11 BaH<HeHWHX. I1HCTPYKlI,l15ł 6a311pOBanaCb HeYAHBI1Tel1bHblM 39. pa3peWeHI111 Hay4HblX H<ypHanoB BCTyn- 3HlJ,I1KnOneAJ.111 J.1HAeKCa I<pl1CTanl13J.1pOBanl1Cb 5łBn5łIOw,l1eC5ł Al1peKTJ.1BaMJ.1Al15ł Hay'łHOH I1HCTpyKlJ,J.111K HHAeKCl1pOBaHHIO B f\KlJ,111O 3Ty, C411TaTb ,,6011bWOH f\BTopaM 3THorpaepJ.1- J.1HAE'KCl1pOBaTb "nIOA" np0I13BeAeHI15ł. KYl1bTYPbl." BbICOBblaalOw,I1XC5ł BbtnOnHeHJ.15ł 06w,eCTBO rOAY Wl1pOKI1X MaWTa6aXMOH<HO HapoAHOH npl1WnOCb HeHI1H, Bew,eH aBTopaM 11 HHble 3a'łep'łeHHylO XOAY nOnOH<eHI1H nopYYl1no 11 3a- HeAocTaeT �1105 1104 B HeM nepe4HSI I<HOBeHHOH H<ypHaJlOB, om1CblO. ll.(eHHbIM. cryOC060M BJleH CJleAylOll.(eH co nOJlyo<;:TpoBa, H CTpaHbl MeHTbl 6) HX HCXOAHJlH H3 Toro 04eHb 60raTblH rpa¢a, y4TeHHeM B nJleMeH, 4TO H He06bll<HOBeHHO CKOM nopSlAl<e AJlSl Toro, Hl1pOBaHI1H JleT, C y4TeHHeM 4T06bl a) peH, Jl03YHrH CJlOBa "nIOAa" rpynn H 3THH4eCI<HX T04HOCJlOBHble, 4yH<AOrO 1<0TOpOro T. e. B Tpex MaTepHaJl npOHCxOH<AeHHSI, pacnJla- B ce6e: Yl<a3aTb Ha H<eHHeM yH<e TopaSI OTMeHax: rOBopOBblX UHTHpOBaHHble nOJlbCI<OH CJleAyeT TOMax /' i. \ ) CTBHe 3Toro, Ha ; aTOMbl; HeCTH 6) Jl03YHrH ynoTpe6JlSleMble CJlOBHOBell.(eCTBeHHble, B 3Tł-fOrpa¢HH I<OH I<JlaCCH¢Hl<aUHH C) l<yJlbTypHblX CI1H Tenl4eCI<He HO C4HTaTb Jl03yHrl1, I<al< Jl03YHrH Ha cOBol<ynHocTb a HJlH Hay4Hble BbITel<alOll.(He H3 TepMHHbl, ¢aI<TOB; 1<0TOpble OTCbIJlalOll.(He, np06JleMaTHI<H, TeCHO HapOAHblH no H npel1Myll.(eCTBy YKa3blBalOT CBSl3aHHOH HyH<- I-iHAeKc 3THoreorpa¢H4eCI<HH 3BaHHH, 3THOHI1MOB, CTJ.1KI1, OCHOBa 3. I-iHAE'I<C JlH4HblH HOBeAeHl1e AHOH KOTO poro 6bJJla 3aKJl104aeT COCTaBJlSleT KyJlbTypbl); T. e. HHAeKC ¢113110rpa¢H4eCKI1X yH<e 411TaTeJllO nepe4eHb BaH<HbIH OTAeJl reorpa¢H4eCI<I1X 3JleMeHTOB, paHbwe Ha- TonOHOMa- BbISlCHeHa; ¢aMI1JlHH B Kpyry HCnOJlHHTb C OAHH04HblMI1 np06JleMaMH. 2. SO MHorOCTH 11 I1MeH (I1MeC06blTI1H Hapo- r BKJlaA, .HM l<aH<eTCSI, 4TO - 6y,D,yT B ce6e TeM He Bce pa60THHI1HTepecylO- MeHee O,D,HaI<O HHAeKca XOTSI aBTopbl nOT "mOAR c03Ha1OT, TO npeACTaBJleHHaSl MOH<eT 4TO BCJle,D,~ Kal< 6bl pa3611T0l1 XL) B HX Hay4HblX npOSlBJleHI1H, 11 He• Hel<o- SlBI1JlaCb pe3YJlbTaTOM (T. e. TOM H a,D,enTOB HayKI1 OTpa- 3THorpa- cOBepweHcT~a Ha CTOJl6uax MOJlO,D,bIM y4eHbIM CBOIO 3a,ll,a4Y· SlBJlSlTbCSI Hay4Hblx ,D,JlSlBcex H3,D,aTeJlbCTBa oka3blBaeTCSI, KyJlbTypHblX n03YHrOB ,D,OCTOSlHHSIB ,D,l1ana30He O,D,HaKO TOM 06Jler4eHHe npe,D,npH- HH,D,eI<C SlBnSłeTCSI JlHWb ny6Jll11<yeMblx aBTOpOB, ueJlOCTb eCJlH 4TO Tpy,D,Oa TaKH<e npl1rOTOBneHHI1 JlO,D,bIX3HTY3HaCTOB CHCTeMaTH4ec- caM COBMell.(aeT ,D,06pOCOBeCTHOCTH CJlOBaB AeTaJlbHOCT a C I1H\.jTo6bl n03I1UI1I1· I1X l<yJlbTypOH 4TO cyll.(eCTBylOll.(erO l<aK Tal<OBOH BeJlHKOrO 1l03~HrOB, ,D,JlSl3THorpa¢oB, ll.(11~CSI HapoAHoH AOCTaTl<11 nOCTaHOSOI< ,D,1lS1Toro, 3Toro nO,D,4epKHyTb, npOCBell.(eHHSI TO, Tpy,D,a CBSl3aHHoro COCTas pe3yJlbTaTb, 06Jler4eHHeM I1Il:11IOCTpaUI1I1. aaTopbl 100,000 60Jlee >t<enalOT ·I1MH pa60THHKOB ¢1111 H npOAOJlH<aJlOcb OH 3al<Jl104aeT C Jl03YHraMH KOB nepe- B aJl¢a6eTWle- B 06ll.(eM aBTopbl Tpy,D,a, caM peueHv nepe\.jeHb 3Ha4eHHH 4TO H nHO- CTaTel1, " "nlO,D,a", a TO, 06HI1Man 3Ha4HTeJlbHblM AJlSl 3TH 0- Tal<}I{e nOArpynn. 4HTaTeJlSl npHrOTOBJleHHe HHAel<C MaTepHaJl K()HUY IOAe. noro TOMoa Ha npe,D,CTaBJleHHble COCTaBJlSlIOT npeACTaBJleH H HaUHOHaJlbHOCTeH BbISlCHSlIOT, 4TO Bell.(eCTBeHHbIH A) copHeHTHpOBaTb HHAeI<Ca, aBTopbl HHTepeCHblH H To A" HapOAOB HaHMeHOBaHHSI uellOCTH 4HTaTenSl ynopSl,D,04eHHblX K B " n C HapOAOBeAeHHe~ TOrO nepeCMOTp y\.jpe}l{AeHHH, 39. SlTI1S1 YKa3bIBalOT aBTopbl KpOM e ny6JlHKyeMblx Hay4Hblx COpl1eHTl1pOBaTb MOpSI CHCTeMe. npH4eM T. n. nepe4eHb nO,D,BO,D,SIHTorH C) 3Jle- pel<H, H H JlI1U CB513aHHbIX 3al<Jl104alOll.(eH Ael<Cl1pOBaHHeM HaHMeHOBaHHSI ye3Abl; 3TH 3HH 5. rocYAapcTBa c. C. C. P., aBTopOB rpa¢l1eH npHrOTO- aJl¢a6eTH4eCI<OH COOTBeTcTBylOll.(He I-1HAel<c ynpo- OCTpOBa, 03epa, TonOHOMaCTH4eCI<He 3aJlO}l{eHHSI, pOAOB, Ha H ropbl, B OTAeJlbHOH 6blJl apXHneJlarH, nOJlbWH I<al< AOJlHHbl, Sl3bl1<OBeAa, HCTOpHl<a, 4eHb HHAel<C a) 4. SlBnSleTCSI 06bl- HHAel<CHpOBaHbl C nOApa3AeJleHHeM BO BHHMaHHe C BI<Jl104eHHeM I. CBeTa 04ep4eHbl 6blJlH 6blJlH 04epeAHOCTblO: CO CneL\HSlJlbHbIM npHHSlTbl neCHH 3THoreorpa¢H4eCI<HH 4aCTH 6blJlH CBOAl<a HJlJlIOCTpaUI1H H ¢H3Horpa¢H4eCI<He, H Ol<eaHbl, nSlTb a Tal<H<e CMOH<eT nOHCKax, npl1a. MO- ycoBepWeHCTBOBaTb 1<0TOpble aBTopaMH COCTaBJlSlIOT Haw pa60Ta CMOH<eT �Om-1Cb JII' BEli..\EH PREFACE 1. 60neCnaB CKOrO 2. 3. 4. 5. OT EepYT - eAI1HCTBa CTam1H OCHOBaTenb HenOKOne6I1MOrO, 6paT- HapoAoB aBTopOB Pa3bSlCHeHI1e COKpalll,eHI1H Belll,eCTBeHbIH I1HAeKC 3THoreOrpa¢I1"leCKI1H Rpxl1nenarl1 I1HAeKC • OCTpoBa nonyocTpoBa 4acTI1 CBeTa CTpaHbI • • rOCYAapCTBa ClJl13110rpa¢l1'leCKl1e 3THWleCKI1e 6. fll1'lHbIH 3neMeHTbI rpynnbl 11 nOArpynnbl I1HAeKC HapoAHble HMeHa . Ha3BaHI1S1, Melll,aHCKl1e 11 I1Hble • HHAI1BI1AyanbHble np03BI1ll1,a aBTopOB, 3aHHblX RBTOpOB nepe'leHb np03BI1ll1,a rpynnoBble ClJaMl1nl111 7. pOAOBble. • '1neHOB C 3THOrpa¢l1eH "fllO,D,R" 't; Hay'll1blX HaY'lHble . OpraHI13aTOpOB, • 6116nl1orpa¢l1'-JeCKI1M nyHKToB Y'lpe>KAeHI1S1 06ll1,eCTBa 10. 11. 12. 13. PeecTp I1nmOCTpal\I1H, .OT aBTopOB Onl1Cb OT Ha Belll,eH aBTopOB Ha KapT, pyCCKOM 'la rpaBlOp S13bIKe pyCCKOM 513blKe aHrnl1HCKOM Onl1Cb Belll,eH Ha Onl1Cb Belll,eH • aHrnl1HCKOM 513blKe 513blKe • . 11 Ta6eneH • • nl1l\ . conOCTaBneHl1eM, MY3el1 8. 9. • 06ll1,eCTBa, • 1 11 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 870 CBSI• . 876 1016 1080 1081 1082 '1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 , The Polish Ethnographical Society, initiating during its "Lublin period" (1945-1951) investigations concerning the Polish Ethnographical Atlas and regional monographs which are intended to be a modern reed-ition of Oskar Kolberg's works, had to face a lot of difficulties in gathering systematically the notions about folk culture, dispersed in numerous works and periodicals. Considering the very imperfect ethnographic bibliographies and the lac:k of indexes in ethnographic, topographic and regional periodicals, there arise numerous difficulties in giving a synthetk elaboration of Polish Ethnography. The Polish Ethnogr!aphical Society charged the authors already in 1947 with the task of preparing an index of "Lud" and other ethnographic waTks. This action, designed on a larger scale, is an introductive work for the preparation of a Great Encyclopedia of Polish Folk Culture. The authors of the index for the 39 volemes of "Lud" had to take up the matter of solving the difficulties which occur in such cases. In the course of its accomplishment principles had been fixed foT the elaboration of a detailed index instT'uction for periodicals and important ethnographic work,s. Basing upon experiences attained, the present index of "Lud" editions differs·somewhat from the indications included in professor J. Gajek's instruction dated from 1952, namely: it contains no separate index of periodicals, the index of illustrations is a simple list. 'Songs arealso indexed in a simplified manner. The ethnographic index was performed in Itlhefollowing way: It contains a) archipelagos, islands, peninsules, b)continents of the globe divided into states and countries with special regard to· Poland and U.S.S.R., c) physiographical elements as valleys, mountains, lakes, rivers, s'eas and oceans gathered into a special alpha- �1109 1108 betic order. There were also taken into account toponomastic names added to corresponding districts because we considered them; a rich and interesting material for the ethnograph, the linguist, the historian etc., d) a list of tribes, communities and nations in alphabetic order with regard to groups and ethnic S'ub-groups. In order to make the reader acquainted with the general disposition of the index, the compiling of which lasted five years, the authors inform that it contains: l) index- subjects, including three :.:inds of words: a) strictlyexpressional words, i.e. lexical material of irlioms and expressions o,f foreign origin quoted in the ,;Lud" editions, b) subject-words or terms admitted in Ethnography and resulting from systematic division ofcultural facts, c) synthetic words being principally words o'f reference which have to inform the reader about the whole problem connected with the particular questions; 2) index- eth!l1ogT.aphical,i.e. index of geographical terms, ethnonymes, . physiographical elements, toponomastics, the disposition of which has a1re.ady been explained; 3) index of names, containing a list of family and christian names (onomatology being one of the most important positions in the history of folk culture); 4) index of authors ana persons, connected with ethnography including also a review of articles, reports etc. published in "Lud"; 5) list of scientific institutions and illustrations. Conduding the whole work connected with the index of 39 volumes of "Lud", and in order to inform the reader about the enormous task, the authors remark that the list of w.ords already grouped contains more than 100000 positions. Finally the authors wish to stress that the result of their work presented here ought to furnish a great facilitation for ethnographs, scientists and for all those who are interested in Polish folk culture. Nevertheless however, the index itself is only a reflex of the achievements in the field of ethnography and as such it has all the advantages and defects of the previous elaborations published in "Lud". A certain precision in the preparation of the index can be attributed to the authors' scrupulous work, though by such proceeding the whole of the publication has been so to speak "atomised". Yet the present wor~{ will have fulfilled its task if it will make research-work easier for men of science and give a helping hand to young enthusiasts and adepts of ethnography in finding their way through the multitude of phenomena of our national culture. Poznań, June 1953. ) �. '\ < li SPIS TABLE OF CONTENTS 1. Bolesław Bierut Stalin The Creator of Fraternal Unity Among Nations 2. Preface 3. Abbreviations 4. Index of Subjects 5. Ethno-geographical Index Archipelagos . Islands . Peninsules Continents of the Globe Countries States Physiographical Elements Ethnic Groups and Sub-groups. 6. Index of Persons and Names Names, popular, surnames, family and other names Christian names . Individual nicknames . Names of authors, organizers, members of the Society, persons connected with ethnography Authors of "Lud" wit1\. bibliographical list 7. Index of Scientific Institutions Scientific institutions Museums Societies 8. Index of Illustrations, Maps, Drawings and Tables 9. Preface in Russian . 10. Table of Contents in Russian. 11. Preface in English . 12. Table of Contents in English 13. Table of Contents . 1 11 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 876 1016 1080 1081 1082 1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 łII RZECZY 1. Bolesław Bierut Stalin Twórca ni:ezłomnej braterskiej jedności narodów 2. Od autorów 3. Wyjaśnienie SĘrótów 4. Indeks rzeczowy 5. Indeks etno geograficzny . Archipelagi Wyspy Półwyspy Części świata Kraje Państwa. Elementy fizjograficzne Grupy i podgrupy etniczne 6. Indeks osobowy Nazwiska ludowe, rodowe, mieszczańskie inne Imiona Przezwiska indywidualne Przezwiska grupowe Nazwiska autorów, organizatorów, członków Towarzystwa, osób związanych z etnografią Autorów "Ludu" z zestawieniem bibliograficznym 7. Wykaz placówek naukowych Instytucje naukowe Muzea Towarzystwa 8. Wykaz ilustracji, map, rycin i tablic 9. Od autorów w języku rosyjskim. '10. Spis rzeczy w języku rosyjskim . 11. Od autorów w języku angielskim. 12. Spis rzeczy w języku angielskim . 13. Spis rzeczy 1 11 . 14 17 643 643 643 646 646 646 646 779 795 818 818 848 862 870 876 1016 1080 1081 1082 1085 1086 1103 1106 1107 1110 1111 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f922cf3d91e715e48706330baf6c83e3.pdf 9e2ae5c9fb6b6954ea9c5f2830619602 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:423 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1959 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:384 Title A name given to the resource Indeksy / ETNOGRAFIA POLSKA 1959 t.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1958 t.2, s.481-502 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKSY * wykonała INDEKS Adamus A. K r y s t y n a 216, 222 G . 177, 194 Amberg 463 Antoniewicz Arensberg Armon OSOBOWY Biały Z b i g n i e w 77 90, 115, 406 Conrad M . 463 62 i też K u t r z e b a - P o j n a i r o w a Bieńkowski Biernat A . 201, 226 Bachman M. B i t t n e r H a l i n a 54, 60, 60, 63, 69, 104, 131 Bałaś E . 442 Blajda Bandtkie Bliziński J . S. 163 B a n n b e r s O., J a n s s o n S . O. 428 B . 212, 212, 227, 230, 260, Baranowski 423 Czesław 82, 316, 318, 322 W. Bardach 356, 358 I. T . 146, 149 J . 53 Bobola I . 53, 60, 60 Andrzej Bochenek Z b i g n i e w 435 Bogatyński B a s t r z y k o w s k i A . 188, 201 Bogusz Z. 78 Batorowicz Baudouin - J e d r z e j e w i c z o w a C e z a r i a 60, 67 rowa Znamierowska-Pruffe- M., B a w a r s k a Jadwiga 62 w Ryszard Z. Brandt 228 Bronikowski Bruck W. 82, 130, 315 194, 199 L . 116 D . 202 * L i c z b y p o d a n e k u r s y w ą oznaczają, że w z m i a n k a podpisie pod ilustracją. Etnografia Polska I I 90 R o b e r t 435 B r o d a D a n u t a 377, 414 Brożek B e r n e k e r 282 Berwiński M . 202 Borowik B r o n i c z Stanisław K . 419 Berezowska M . 201 J . 186, 200 Bóhm-Utwiniukowa J . 53 B a w a r s k a Z. zob. Bojko W. 129 A . 187, 198, 200 Bojanek de O o u r t e n a y - E h r e n k r e u t z - Baumgart Św. 188 Bobrzyński M . 178 L . 201 Bartelski Bobińska C . 467 B a r t o s z e k 345 Beranek 189, 189, 201 Błaszczyk J . 343, 345—347, 350, 353, 353, Błaszczyk S . 112, 129, 131 Baranowski Barowa H . 201 B . 37 nin M . 201 Bajorek 62, 78, 217, 241 M., P a l u c h B i e s z c z a n i n M . zob. S t a r e k E . , B i e s z o z a - 195, 196 W. A. W. Biernacka Maria Bierut Badura W. 24, 53, 75, 75, 164, Bieńkowski zob. W. Witold Szromba Bieniarzówna J . 51 182, 182, 198 W. Anderson Zofia znajduje się w przypisie lub 31 �INDEKSY 482 B r u c k n e r A . 31, 282 C z a j e w s k i W. 242, 261, 261 B r y j a k Józef 344—347, 347, 350, 350—356 Czarnocki Brykczyński Brzeska A. Wanda 261, 261 Czarnowski S. Czartoryski A . K . ' 162, 163 Buczkowski Kazimierz 426, 426 F r a n c i s z e k 29, 160, 178—183, 180, 186, 191, 194, 198, 200, 362, 363, 363, 364, 365, 365, 366, 368, 369, 369 Bujak Czerwiński 343 Czerwiński-Lubicz Lubicz-Czer- J . zob. Dąbrowski K., P., L . Dzięgiel 99 W. 187 Burlasova Dabbinus S o n a 418, 458 M . 467 D a l b o r W. B u r s z t a J . 51, 200, 423, 424 Damask Bystroń J a n S . 24, 31, 35, 36, 54, 60, 61, 406, 407 Wilhelm 67, 68, 68, 77, 77, 171, 171, 194, 226, Damaskowie Damrosz Bystroń J . S . , D y n o w s k i W. 68, 77 Damrosz J . i Kutrzeba-Pojnarowa Decemps Da- A . 205 S . 196 J . 196, 19S P a u l 159 Deczyński, K . 186, 200 C e r n y J . 449 Chełmińska-Swiątkowska J . zob. Ś w i ą t ­ Jadwiga 63, 95, 196, 209, 209, 210, Chętnik A d a m P. 130 Deko\vskiJ. T . 202 Chałasiński J . 29, 35, 54, 181, 187, 199 kowska zob. 343, 345 Dąbrowski K . , C z y s z k o w s k a E . 458 S . 196 Chabowska Zuzanna J e r z y 208, 213, 227, 277 Dąbrowska Cajankova i maskowie 228, 370 Cercha I . zob. wiński I . Czyszkowska J . E . 68 Burchard Burek 80, 200, 420—422, 422 Czyszkowska J a n 413 Bulanda M . 116 J a n 27, 35, 54, 61, 66, 80, Czemeryński K . 329 B u j a k 344 Bujak Zorian 35, 61, 67, 182 Czechowiczowa Czekanowski 185, 198 A. zob. C h o d a k o w s k i 62, 84, 89, 89, 307, 308 B r z o s t o w s k i S . 110, 134 Brzoza A. Dołęga — Jędrzej 356 Delimat T a d e u s z 59, 63, 80, 80, 103, 104, 125 Dembińska M . 227 Deresiewicz J . 467 210, 212, 212, 214, 215, 217, 219—221, Dobrowolska D a n u t a 62, 87, 314, 419, 440 227, 227, 229, 230, 234, 242, 248, 249, Dobrowolska M . 329 255, 255, 256, 256, 261, 261, 262, 265, Dobrowolska 267, 273—276, 276, 277, 361 Dobrowolski Chlebowczyk J . 448 Chmielińska A . 189, 202 Chmielińska I . 54, 131 Chodakowski Cholewa Z o r i a n Dołęga 24, 164, 228 M . C z . 366, 366 Chrostowski K a z i m i e r z 263 Cierniak J . 186, 200 Ciszek Piotr 345, 346, 349, 353, 358 C i s z e w s k i Stanisław 26, 27, 165, 165, 170, 170, 171, 196, 420 Clagius Cudnoch 73, 75, 82, Danuta 83, 175, 183, 198, 310, 310—312, 312, 314, 341, 362, 363, 3S3, 367, 369, 369, 423 Dobrzyńska G . zob. Leonówna I . i D o ­ brzyńska G. S . 365, 365 Domaniewski T . 202 Domański (garncarz) I. 298, 299, 300 Dómótor T . 419 Dragan 330 Drąg J a n 330 T . 163 374, 376, 377, 382, 385, 322—325 59—62, 66, 67, 68, 69, 70, 70, 72, 72, Dobrzycki Chyła A . 57 T . 316, 318, 320, K a z i m i e r z 19, 20, 31, 53, 54, Drożdż J . 365 386, 388, 390, 392, 395, 396, 396, 398, Drożdż-Satanowska 399 Dubiel Z. 202 L . 82, 197, 311, 311, 314 �INDEKSY Duda Gardner K . 183, 183, 198 Dymercwa H . 439 Dynowski Witold 36, 54, 59—61, 66, 68, też Bystroń J . S., D y n o w s k i W. W. 194 D z i e d z i c F . 173, 173, 174, 174, 194 Dzięgiel i L. 90 Dzięgiel zob. też Burchard P. L. Dzierżawski A . A . 435 A l i c j a 290 Wojciech J . 201 G i l l e r o n 139 Glapa J . 182, 198 Adam Gloger F i s c h e r T . 318 363—369 417, 445—447, 447, 457 Karol Fojtik K., Sirovatka O. 446 373, 424, 425, 426, 426 62, 66, 68, 68, 69, 85, 91, 94, 96, 104, 115, 140 Gołąb Stanisław 362 Gońka Ł. 164 A . 358 Gońka M . 345, 346, 347, 350, 351 Halina W. 183, 199 Gortat G o s t o m s k i 146 63, 66, 69, 69, 71, 71, 72, 73, 76, 89, Goworezyk 89, 91, 93, 94, 95, 104, 194, 370 Górski J . 146, 150 F r i e d r i c h H . 213, 283, 284, 284, 286 E . zob. K l i m a s z e w s k a 374, 376, 377, 384, 385, 389, 395—399 G o r z e l a k E . , Kozłowski Z. 184, 194 F r a n k o w s k i E u g e n i u s z 30, 45, 59, 60, 62, Fryś 62, 66, 77, 79, 90, 364 Gładyszowa M a r i a Gorczyńska F r a n k o J . 167, 167, 168, 197 Frankowska Maria 208, 208, 209, 86, 94, 98, 101, 117, 122, 128, 131, 373, Gołębiowski Fojtik (Pruski) Gładysz Mieczysław 45, 56, 62, 66, 79, 79, F i s c h e r A d a m 61, 61, 66, 66, 68, 75, 172, 226, 373, 373, 424, 425, 425, 426, 426— 428 361—370, 62, 104 Zygmunt 212, 234, 255, 255, 262, 262 417, 458 Sebastian 261 H . 201 J . 212, 212 Gieszczyński Fijałek J . 468 Flizak 362, 369, 369 J . 201 Gazdzicki Gieszczyński H . 201 F e i n s t e i n D a n i e l 61 L . 226 Walenty Gierowski F a l k o w s k i J a n 61, 172, 194 Bożena Z. 436 Gawron Giegurzyński F e d y k J . M . 198 Filova Gawrak Gerson K . 194 Finkiel Gawełek F . 54, 197, 226 Gerlach E s t r e i c h e r K . 110, 226 Fierich 261 Gerbrands E n g e l s F . 158, 158 Falkiewicz W. H . 198, 208,'208, 242, 261, Gawarecki Gąsior J e r z y 374, 377 183, 198 A. J . 256, 256 Garv£a Bolesław 63 71 76 78 85 70, 71, 71, 73, 77, 79, 97, 210, 211, 424 zob. Z. 198 Garnczarczyk Dygasiński 196 Dzieduszycki R o b e r t 435 Gargas J . E . 366 Dutkiewicz J . 198 Garbacik 345, 346, 353, 356 Duda-Dziewierz 483 J . , Fryś E . Górski 358 Ludwik 175, 175, 176, 177, 177, 178, 199 Górszczycka A . 368 Gabryelski J . 435 Górszczyk A n t o n i 361, 364, 364, 370 G a c k i J . 198 Grabowski A . 163 Gajda A . 201 Grabowski W ł a d y s ł a w 62 Gajek Józef 59—63, 68, 68, 70, 71, 72, 72, G r a b s k i W. 29, 159, 181, 194, 235 75, 76, 79, 79, 80, 83, 89, 93, 140, 200, Grabski 418, 419 Grad Gajkowa Gałaj Olga 62, 63, 75, 79, 79 J . 187, 202 Galęski B . 184, 194 Władysław M . 202 Greinert J . 197 Greniuk P i o t r 308 Grobelny A . 448 406, 407, 409 �484 INDEKSY Grochowska H . 197 Grochowski W. J a s i c k a W., P a s t e r W., S t o l a r s k a A . 367 261, 261 Jasicka F . 68 Gross ka Grynbergowa-Strzetelska Z. 172, 197 W. zob. też Paster W., Jasiewicz A . 373 Grzegorczyk P. 54, 131 Jaskólanka Grzybowski K . 201 Jaskówna I . i Szumańska E . 367 J . 78 G u l g o w s k i 361 Jaskułowski W. 197 Gusinde Jastrzębska Mirosława M. 478 Gustawicz Bronisław 194, 361, 361 Jaworczak Guttówna Jaworska A. 172, 172, 197 Bronisława Jaworsfca Jażdżewski H a c z e w s k i 230 Hajek M . 419 Handelsman M. i Nagórski Hensel W. 54 Herbst S . 370, 465 Z. 183, 199 Z. 198 H e u r i c h J . 412 Hiż Stanisław 62 E . 335 Hołub-Pacewiozowa. Z . 341, 353 Horak F . 433 E . 129 Jęczalik M . 202 Jostowa W. 113, 341 Judenko Konstanty Judziewicz Juillard H., Klonowicz E t i e n n e 459, 460, 463 (garncarz) 297 Kaczanowska Ichkreiser Maria Kajzer G . 194 Kalina S . 35 Z. 54 Piotr W. 341 Kallwejt T . 435 Kalwaryjska K a ł o j e w a J . 54 Jakóbiec 364 Kamiński Jałowiecka B . i L . 323 Lidia 314, 318 Kamocki 316, 317 W. J a c k o w s k i A . 45, 54, 131 Jałowieccy 362, 370 A . 197 Kalinka A . 322 Sa­ S . 427 Kaleciak 48 66, zob. też M. Kaczmarczyk I c h a c P . 435 Iżewska M., S k u n p s k i Kącki F . 198 S . 180, 181, 194, 199 Inglot 210, 211, 216, 220, F . 129 ga jłło Ignar I., Podgórny E . 202 Kabat J o h n 158 H . P. 449 Hupka H . 367 J . 126 Horwath-Chodacka Howard Jesionkówna 227, 277 A . 451 Hołowkiewioz Jeleński 177 J. P a u l 464 Holän K . 39 J e z i e r s k i W., K o w a l s k a J a n 314 Hesse Kopczyńska- Jeleńska E . 197 186, 200 M. Herold zob. Bronisława J e c h J a r o m i r 418 Handelsman Hermaszewski 63 Jastrzębski S . 194, 197 Guściora F . 183, 199 T . 78 Jasic­ W. A . 200 J . 76, 130, 164, 166 K a n t o r J . 197 Jałowiecki B . 316, 322, 324 Karaś M . 55, 213 Jankowska A . 433 K a r b u s i c k y V . 419 189, 202 J a n i k M . 197 K a r c z e w s k i W. J a n s s o n S . O. zob. B a n n b e r s O., J a n s s o n Karłowicz J a n 165, 165, 194, 196, 261, 261 S . O. Jarecki Władysław Jarzymowski J . 343 81, 377, 386, 386 Karnikova Karol L . 419, 441 X I I 229 K a r o l K . 201 �INDEKSY T e r e s a 373, 374, 374, 376, 377, Karwicka 485 Kowalska 382, 392, 395, 396, 398 K a s p r z y c k i (garncarz) 297 Kowalska-Lewicka 81 Karnowska Barbara Kern 473, 473, 474, 474—479 Fritz Kędziorówna S . 308 S . 51 Kiersnowski Kowalski T . 89 Kozłowski Z. złowski Z. Klich Kramafik E . 365, 365, 368, 368 56, 62, 66, 75, Jadwiga 77, 79, 81, 349, 366, 410, 424, 425, 425, 427, 427 J . , Fryś E . 81 Alfons 63, 307, 308 K l o n o w s k i F . zob. J u d z i e w i c z M., S k u r p ski H., K l o n o w s k i H., Klonowski Kłębukowski B. F . oraz Skurpski F. Kolberg Oskar K . 63, 308 O. — Kramafik Król A . 35 J . 190, 202 Królikowski W. Kruszelnicki Zygmunt M . 202 W. 199 Krzysztofik 421 Kubijowioz W. 365 227—229, 235, 242, 261, 261, 273 Kucharska J . 78 Hugo 23, 162, 162, 163, 164, 194 Koppers K u p i e c H . zob. Maskówna E . , K u p i e c H . S . 256 Kopczyński Kuran I . 195, 421, 421 Kutrzeba K o r a n y i J . zob. K o r a n y i K . i K o r a n y i J . Koranyi K. i Koranyi Korewa A . 178 Kormanowa Kosova J . 55 Ż. 468 Kutrzeba-Pojnarowa Kutrzeba-Pojnarowa A n n a 45, 55, 56, 59, Anna 98, 102, 104, 163, 164, 171, 311, 424, 426, 427 zob. też D a m r o s z J . J . 35, 39 i Ł. 260 Kutrzeba-Pojnarowa maszewska narowa ( g a r n c a r z ) 297 Jadwiga Kowalec Bolesław 471 W. i Lehr-Spławiński T . 55 A. i oraz Kli­ Kutrzeba-Poj­ Anna Kutrzeba-Pojnarowa K o t u l a F r a n c i s z e k 117, 129, 130, 131, 329 • 54 . Kovacevićova S . 419, 458 K . W. z K a l i s k i e g o K o w a l c z y k J a n 63 K w a r c i a k 358 Kowalenko 278 zob. 195, 205, 211, 228, 263, 289, 303, 303, Kościński K . 199 Kot (Knyszew) A. 81, 81—83, M . 458 Kośeierza-Załuski P. 61, 62, 66, 71, 71, 74, 75, 76, 76, 79, W. 197 Kostrzewski Józef 429 Kusznier 478 K o r a l k a 419 Kosiński K u l i s A n t o n i 264 K u n z L . 110, 134 435, 459 Kopernicki R . 308 K u l c z y c k i J . 69, 69 Kopczyńska-Jaworska Bronisława 62, 78, 78, K u d n i e w c e w a - N o l l e 90 Kukier R . 466, 467 Józef 362, 369, 369 Konieczny 26, 27, 29, 35, 36, 61, 67, 208, 208, 209, 210, 212, 213, 227, 227, 228—230, 236, 242, 247, 279, 24—26, 75, 80, 142, 164, ; Kołodziejczyk 63 A . A . 196 Kryński Krzesimowski 66, 300, 301 (garncarz) 165, 208, 208, 212, 213, 215, 21fi 227, Kołłątaj Na- J. K r c e k F r a n c i s z e k 195, 361, 361 Krzywicki Ludwik 182, 199 René 464 Koenig 128—130, J . 419, 439, 440 zob. też hodil Król Stanisław 61 Klonowski E., K o ­ 131 Krajewski Klimek zob. G o r z e l a k J a n i n a 62, 94, 111, Krajewska K i l i a n 330 Klimaszewska Kowal­ 90, 100 I . 189, 189, 202 M . 55 Klimaszewska A. Kowalski Kiełtyka Stanisław 363 Kieniewicz I . zob. J e z i e r s k i W., s k a I., Podgórny E . Kwarciak F . 347 Kwarciak Józef 358 A., Bieńkowski W. 177, 199 �INDEKSY 486 Kwaśniewicz 54, 59, 62, 69, Władysław 82, 86, 312, 315—318, 324, 325 Łopaciński H . 195 Łosiowski 349, 358 H . 219 Łowmiański Labuda G . 467 Łuka L . 55 Mach H . 427 S. 426 Lach Lange O. 55 Laur M a c i s z e w s k i M . 199 E . F . 183 Lebeuf Magryś M . 435 T . 39, 55, 88, 421, 421 Lehr-Spławiński zob. też K o w a l e n k o wiński Leja Lelewel W. i Lehr-Spła­ Maj J a n 162 Maj L . 202 Majer T. Józef J . 190 Mainuś F . 448 M a r i a 413 Lechowska Józef 420 S . 425, 426 Malewicz 345, 346, 353 Malewska J . 24 Zoffiia 63, 69 L . 130, 131 Leonówna I . , Dobrzyńska G . 367 Malicki L e P l a y F r y d e r y k 158, 159, 176, 178, 179, Malinowski B . 35, 67, 68 Malinowski Lucjan 191 Leroi-Gourhan Leszczycki 434 55, 341, 344, 353, Stanisław 353, 364, 364, 424, 427 L e s z c z y c k i S., W i n i d Leszczycki i Malinowski M. M a n u g i e w i c z J . 30, 111, 131 B., P i e r a c k a J . Tuszyństoa-Rękawek H . 55 Mańkowski Z. 467 Marczyk Leśniak 344 Stanisław Markiewicz Leśniodorski B . 55 Markov Anna 261, 261 Małychin L . 316, 322 B . 55 S., W i n i d Lewandowska 361, 361, 365, 368, 368 62 (garncarz) 298 H . 55 J . 458, 459 M a r k u s M . 419, 458 Ligęza J a n 197, 361, 363, 363, 365, 367, 368, 369, 369 Marks K . 158 E . 113 Marksen Ligęza J . 55, 112 Marszewski Linde M a s k ó w n a E . i K u p i e c H . 366 M . S . B . 337 Lipszyc L . 202 Loeffler Jan i Nowak Masłowski M . 256, 256 Mieczysław 471, 472 Małgorzata 59, 62, 77, 102, 303 Matusek Matyas Louis J . 199 Loth E . 421 J . 202 Mączyńsiki J . 163 I . 163, 163, 196 Lubomirscy J a n i Urszula Lubomirska Urszula Lubomirscy mirscy K . "69 Mazurkiewicz Lubicz-Ozerwiński Lubomirski T . 90 Jan i z B r a n i c k i c h zob. zob. Urszula J . 361 Melichercik A . 419 M e n g h i n O. 474, 476 M e r e s M a g d a l e n a 374, 376, 378, 378, 380, Urszula J a n Kazimierz Jan i Mehoffer 329, 330 Lubo­ 381, 384, 385, 388—390, L u c de H e u s c h 435 Metraux Lutyński J . 55 Michalski Mikucki 435 J . 55 S . 55 Łabuda 343, 354 M i k u ł o w s k a M . 130 Łabuda J a n 344—346, 353, 358 Milewski Łaszczyński A n d r z e j Łobczowski J . 201 T . 39 M i l e w s k i W., R e y c h m a n I . 202 Łańcucka M . 426 Łępicki S . 197 390, 392—396, 396, 397, 398 63 Miśurec Z. 445 Mjartan J . 419, 458 Moczydłowska M . 189, 202 �INDEKSY Modzelewska Wanda 430 Paluch Szczęsny 361, 361, 368 Morawski Moszyński K a z i m i e r z 487 H . zob. B i e r n a t M., P a l u c h 30, 31, 35, 39, 55, Pałka Matyasz 57, 59—62, 65, 66—68, 68, 70, 70, 71, Paprocka 71, Parczewski 73, 75, 75, 76, 76—78, 81, 83, 86, 88, 88, 89, 89 90, 90, 91, 93, 98, 103, Paster 139, 140, 172, 195, 255, 255, 366 370, 373 374 410 415 421) 425 427 427 49? 4?? 428 473 W., J a s i o k a W. 367 Patera J . 419, 444 Danuta Perls 62 Z. zob. H a n d e l s m a n M. i N a ­ Z. O. 419, 439 Nahodil O., K r a m a f i k J . 439 56, 59, 61, 63, 66, 71, 71, 73, Nitsch Nosek Janina Renatę 463 Anne Kazimierz 229 S . 357 Piaścik Franciszek 14—16, 283 Mieczysław zob. L o e f f l e r J . zob. B., P i e r a c k a ka S . 39 Jan i N o w a k Mieczysław Leszezycki J. i C . 373 Pietkiewicz K . 45, 110, 125 Pietraszek E d w a r d Pietrzak 54, 62, 69, 87, 468 L . 202 60, 67, 199 Pigoń (garncarz) 297 S. 35, 187, 200 Piłatówna M . 265 M . 177, 195, 234, 235 Piłsudski Bronisław 426, 426 Odyńcówna W. 110 Piwko Halina 314, 316, 318 Óleszak Edward Olędzki 315 J a c e k 216, 218, 220, 241 (garncarz) 297 Piwocki Plicki Olszowski W. 235, 242, 256, 256 Podgórny 81, 410, 414, 415 K . 435 E . zob. J e z i e r s k i Podolak Orkan Pohorsky M . 419 Pokropek Marian (Smreozyński) 35, 187, 362, 362 Orynżyna J a n i n a 110, 256, 256, 470 O s i e c k i 230 Otwinowski 229 Kowal­ Pol J . 440, 451, 458 Wincenty 217, 220, 221, 227 208, 208, 209, 242, 256, 256, 261, 261 O s t r o w s k i P. 195 W., s k a I . , Podgórny E . Optołowicz J a n u s z 63, 112, 129 W. 45, 111, 117, 125 A . 201 Piętka V . 419 J . 201 Barbara Ksawery Pleszczyński Olszewski Olszowy Winid H. Oczapowski Ohli-Zaborowska S., Tuazyńska-Rękaw- Piętak S . 202 380, 380, 381, 381 Józef 209, 209, 212, 214, Pietkiewicz Piętaszewski Obrębski 425, 427 Piasecki Pieracka M . 427 Z. 435 401 Krzysztof Obmiński 374, 377 P e t s c h W a c ł a w 62 F . 448 N o w a k 358 Nowak W. 126 Petera 217, 230, 241, 241, 242, 248, 262, 262, Nieć J . 330 Niziński Pessler Piasecki Eugeniusz 73, 85, 85, 102, 139 Niszczycki J . 424 Philippe B . 199 Nesvadba J . 85 H e n r y k 61 Pflaum Nahodil Nasz Adolf W., J . 419, 458 Pazdur S. 199 Napierała Paster P a w ł o w s k i E . 365 S . 199 Myrcik-Markowska górski W., A. Paster Pawłowska Nagórski zob. J a s i c k a Stolarska Musioł Myhal A . 195 W. Patkova Muznerowski 330 W a n d a 290 Mróz K . 182 L . 199 H. F . 201 Paluszkiewicz Polaczek Pollak S. 167, 172, 197 M . 56 �INDEKSY 488 Poleć H u b e r t 377 Połujański A . 178, 208, 208, 209, 230, R u d n i c k a J a n i n a 63 W. 56 Poniatowski Stanisław 30, 33, 60, 61, Popiel Rutkowski R y b i c k i P a w e ł 62, 195 411, 412 Rychliński S . 67, 195 J . 187 Popiela L . 365 Popiela T e o f i l 315 Sągajłło M a r i a P o p p e A . 24 ska Potaczek J a n 362, 370 Potapow L . P . 418, 419 229, 234, 236, 242 J . 24 Petryczyn Kazimierz A . 202 Sarapata A 82 343, 343 Sauteer G u y 463 Sawicki L . 115 Sawicki Ludomir Przybysławski W. 182, 199 Schaff P r z y c h o c k i 343 S c h e b e s t a 478 Pytko 349, 358 Pytlakowski Scheufler J . 202 W. 449, 449, 450 Schmidt Wilhelm Schumaeher W. 466 R a d w a ń s k a Z. 367 Semkowicz R a f a c z J . 145, 147—150 Seweryn 111, J . B . 163 Rakowiecki P. M . zob. Gładyszowa R e i n f u s s R o m a n 37, 45, 56, 59, 60, 61—63, Tadeusz Seweryn 130, 131, 425, 426, T., Szewczyk Siarkowski Z., Woleńska M., W. 197 Simberowicz 425 Sirovatka vatka R e l l i n i 474 Reychman M . d W r e d e J . 472 Oldfich 418, 419, 446, 446, 449, 450, 457 zob. też F o j t i k K . - S i r o - J . 190, 202 I . zob. M i l e w s k i W., Reych- O. O l g a 417, 439, 440, 441—443, Skalnikova 441—443, I. Reymont 425, 426, 426 30, 45, 62, 95, 109— 125, 128—130, 65, 72, 79, 84, 94, 101, 311, 362, 364, man 477, 478 Władysław 129 Maria Reizer 35, 476, 478, 479 463 426, 427, 470 M . 201 Rawicz-Witanowski Rehan-Gładyszowa 424 A . 36, 56 Schułtz I r m g a r d Radkiewicz Kaczanow­ S a t t l e r K . 427 Poźniak W. 57 Prus Sar 425 zob. też Maria S . 182, 199 Salit 208, 208, 212, 227, 227, Potkański K a r o l Potocki I . 197 Sadkowski Popiołek F . 199 228, J . 195 T . 318 Rybicka 61, 66, 68, 68, 71 Ponikowski 300, 301, 501 Różycki S. (garncarz) 234, 242, 261, 261 Pomianowska Rosół 330 R o u c h J e a n 435 445, 445, 455, 455, 456, 456 Skoczowska W. 187 L i d i a 315 R i n g K . 381, 381 Skrodzki Stanisław 229 Rioux M a r c e l 434 Skrodzki Wojciech Robek A . 419, 445, 445, 449, 449, 450, 450 Skrzosówna M . 78 Rodziewicz Rogaczewski Ludwik 62 Skrzyńska K . 197 Skrzyński 307 229 B . 201 R o h e l J a n 449, 450, 450 Skupień F . A . 201 Rohel S k u r p s k i H . 45, 129 zob. J u d z i e w i c z M., J . , Svatek J . 451 Romanówna E u g e n i a Romba 59, 63, 84, 307 Ronisz Wincenty Skurpski H., Klonowiez S k u r p s k i H., Klonowiez M . 197 169, 169, 197 Rosłaniec S . 182, 199 Sławiczek J . 425 Sławski F . 282 F. F . 129 �INDEKSY Sudoł Michał 329, 331—337, 338, 339 Słomka J . 186, 200 Smets G e o r g e 434 Smoleńcówna K a r o l i n a 167, 167t-169, 197 Sobczak E . 201 M . 45, 56 Sobieski W. Sobotnik B . 448 Szczepański J . 78, 158, 169, 170, 195 Szczotka 182, 195, 200 Szela S p i n d e n 474 Sroka Michał 362, 366 Stach Piotr 362, 370 E . , B i e s z c z a n i n M . 130 Szulc D . 242 Szewczyk Z., Woleń- 57, 59 M . 78 J . 308 M. 76, 76 J . 124 Szumańska E . zob. Jaskówna I . i Bożena 30, 45, 59, 59, 304—308 Szu­ mańska E . S z w e n g r u b U l i M a r i a 211, 214, 217, 220, 227 Szyfelbejn J o h a n n e s 463 62, 75, 102, 211, 213, Zofia 217, 220, 227, 227, 429, 435 P. 196 Szyfer W. 200 Staszewski Stojak Zofia Szumanowa 86, 104, 303, 304—309, Sterna T., M. Szukalski Z. 205 60—62, 66, 68, 71, 71, 83, 83, 84, 84, Sterling Z. 81, 131, 366, 370 zob. też Szubertowa S t e c T e r e s a 62 Stemmler Szewczyk S z n a y d e r W. 172 Staśko J . 174, 197 Stelmachowska P. 200 Szromba E . 129, 130 Starek 187 Szewczyk ska Z. 197 Starek Staszewski S . 51 Jakub Seweryn S t a n i e w i c z W. 181, 181, 182, 200 Staszczakówna 243 414, 415 Szczepanik O s k a r 406 Staniszewska Piotr T . P. 406, 406 Szafer J . 442 Spilki J . , Svatek J . H . 212, 212, 227, 230 Szabelski 186, 200 Sowiński M . S . 182 J . zob. R o h e l Syska Sobieski Sosnowski M . 202 W. 421 Svatek A . 200 Sneider Sulczewski Surowieoki Surzycki 178, 223 Smoleński W. 489 Anna 213, 216, 221, 221, 282 Szymankiewicz J . 45 Szyroki A n t o n i 463 S. (garncarz) 301 S . 201 Stokłosa J . 366, 366 Sreniowski J . 344 Stolarczyk S t o l a r s k a A . zob. J a s i c k a W., P a s t e r Stolarska W., S . 35, 51, 468 K . 202 Świątkowska J a d w i g a A. Świątkowski B . 200 ' Stolarski Swiątecka 59, 62, 130, 131 H . 78 Tomasz 230, 230 Stoliński 48 Świecki Stołyhwo K . 27, 420 Świętochowski A . 35 S t r a d e c k i J . zob. Żółkiewski S . i S t r a - Swiderski Z. 201 decki J . Stramy J . 343 Stranska Stroiński Stanisław Strzałkowski Strzelecki 469, 470 Andrzej W. Z. zob. Z. 330 184, 200 Suboczowa M. 56, 57, 62 S . 200 Tarchalski E . 195 bergowa-Strzetelska Styś Tapauch J . 202 Strzetelska-Grynbergowa Styka J . 421, 421 Talko-Hryncewicz D. 449, 449, 450 Gryn- K . 343 Tepicht J . 48, 184, 185, 185 Tereba 331, 332 Thugutt J . 242 J . J . 200 Tochiterman Tomaszewski Z. 184, 195 Trawińska-Kwaśniewiczowa Treder F. 307, 309 M . 82 �INDEKSY 490 K . 422 Treimer Trimborn Woleńska czyk H . 479 M. >zob. S e w e r y n Z., Woleńska Józef 345 Wolski Truty Michał Wołek-Wacławski Turnau Turno Twardosz H . zob. L e s z e z y c k i B., Pieracka J . i ska-Rękawek Tuszyń­ H. 30, Ul, 172, 195, 197, 425—427, 426, 428 S . 166, 166 Urbańczyk S . 56 Urbańska Wójcicki K . W. 200, 261, 261 Wójs A d a m 362 Wrede J . zob. S i m b e r o w i e z Wrotnowski Ulanowska M. i Wre- T a d e u s z 62 W r ó b e l 344 W r ó b l e w s k i T a d e u s z 62, 69, 90, 94 Wrzosek A . 420 Wurzbacher 314, 316, 318, 323, Barbara 63 W r o n a r o w i c z J . 316 E . 177 Seweryn Maria (garncarz) 297 de J . 316, 318 H. Tyszkiewicz 370, Wójcicki J . 184, 184, 200 Tuszyńska-Rękawek Udziela Wozaczyńska 314, 316, 318 Bernadetta S., W i n i d J . 198 W o r o s z y l s k i W., Z a l e w s k i W. 202 I. 423 Turowski Szew­ K . 332, 335 Truty 345, 346 T., M. 324, 326 Gerhard 463, 464, 465 A . 187 Wybranowski Z a b o r o w s k a M . 307, 308 Zaćek V . 448 Y a l l o i s 434 Zagórna B a r b a r a 216, 218, 220, 221, 268, 433 W a g n e r Z. 56 Wallis E w a 314, 316 Wanatowicz Z a k r z e w s k i A d a m 208, 208, 209, 230, 230, 242, 261, 261, 265, 279 Z. 167, 197 Zaleński J . 426 M . 197 Wawrzeniecki W. Zając R . 410 J a n 315 Wasilewski Zalewski B . 202 Zambrzyoka Z. 56 S e b a s t i a n 343 Węgrzynowicz L e o p o l d 57, 361, 362, 365, 365, 366, 368, 424, 427, 429 Wieczerzak Zawilińslki R . 165, 165, 166, 166, 167, 196 nid Aurelia 62, 78 Zawistowicz-Adamska 102, 104, 111, 117, 128, 171, 175, 175, Leszezycki S. 196, 228, 425, 427, 427, 435 L e s z e z y c k i S., W i ­ Tuszyńska-Rę­ Z b o r o w s k i J u l i u s z 113, 117, 131, 362, 365, H. 366, WirtembersM Witanowski Witka też B . oraz książę 229 M. K a z i m i e r a 59, 60, 61, 62, 66, 71, 71, 72, 75, 78, 78, 94, B., P i e r a c k a J . i kawek Zawistowicz-Adam- ska Kazimiera 318 zob. B. Winid A n n a 376 Z a w i s t o w i c z K . zob. W i k t o r J a n 426, 426 i R . 198 366—368 Z b y s z y c k i F . 200 Zdrojewska Zdziarski S. 200 A . 316, 323 S. 196 W i t k i e w i c z 355 Zeglin 345, 346, 347, 352 Witkowski Ziegel W o l f 463 L e o n 63 Wojciechowski Wojtusiak T . 70 Edward Za­ Z a r z y c k i K . 373 Józef 63 Wierzchoniówna W., Zaręba A . 471 W a n d a 62 Wessołowski zob. W o r o s z y l s k i W. Załuscy P. i L . 201 E . 198 Wenzlówna Winid W. lewski Webersweld Wepnik J . 201, 450, 451 Zahradnik 62, 90, 90, 91, 100 Waligórski A n d r z e j 363, 370 Zierhoffer Zin W. S . 77 406, 407, 407, 409 �INDEKSY Znamierowska-Prufferowa 64, M a r i a 45, 62, 76, 76, 84, 84, 94, 104, 112, 117, ska M., Z. 130 Znaniecki F . 29, 67, 181 Z w o l a k i e w i c z H . 76, 76, 80, 196 "i T . 226, 129 Żabko-Potopowicz Żmigrodzki 128, 129, 130, 130, 131, 196 Znamierowska-Prufferowa Zygler 491 Bawar­ A . 1S6 M . 196 Żółkiewski S . i S t r a d e c k i Żurawska R . 368 Ż y w i r s k a M . 130 J . 56 �i INDEKS NAZW GEOGRAFICZNYCH ETNICZNYCH Białobiel, p o w . Ostrołęka 377 A e t a 475 52, 89, 90, Afryka I Ul Białoruś 125 — południowa 90 Białostockie — murzyńska Ul — w o j . 208 Aleksandrowice, pow. Kraków 311, 313, 321 Alzacja B i e l s k o 109 460 Ameryka 52, 346 — Południowa 90, 93, 100 Anglia Borek, 475 Bór S u n d a j s k i 111 Augustowskie 226 291—293 A u s t r a l i a 52, 91 Austria pow. (Kurpiowszczyzna) pow. Siany 441—443 ( C S R ) 417, 418, 440, 451 ( C S R ) 417, 418, 440, 445, 447—449 Brodła, p o w . Chrzanów 410 Brok 52, 435 nad Bugiem Brodnia 297, 298, 302 pod K a l i s z e m 186 B r u d n e Sowięta, p o w . P r z a s n y s z Bakuła, p o w . P r z a s n y s z 280 Balice, pow. Kraków 407 B r u k s e l a 434 Brzeg B a r a n o w o , p o w . P r z a s n y s z 262, 264, 278, B r z e z i n k i , p o w . K i e l c e 377 280, 280 Batwa Brzozowy zob. P i g m e j e afrykańscy B a i z y l e j a 434 zach. 434 Beskid Śląski B u d a p e s z t 134 zob. Śląski Beskid 381, 391, 393 (rzeka) 80, 208 125 B u k a v u 434 zob. Podlaska Bug Bukareszt — W y s p o w y 365 Biała Kąt, p o w . Ostrołęka 262, 264 Brzozówka, pow. Ostrołęka 246 B n z u c h n i a , p o w . Miechów 407 Berlin — Żywiecki (pow.) 84 Brzeźna, p o w . N o w y Sącz 315 89 — Wysoki 262,278, 280 Bałtyk 306 Baskowie 226 (CSR) B r a t u c i c e , p o w . B o c h n i a 311, 322 Bmo 125, 306, 447 311, 317 K r a k ó w 311 Czerwony Bratysława 475 A u s t r i a c y 448 Azja pow. B o c h n i a 311 Brandyśek-Olśany, Augustówka, p o w . G a r w o l i n Australijczycy 374, 386 pow. Bochnia Borów, 125 Archipelag 344, 428 B o n n 479 434 Andamańczycy (pow.) Bochnia Bogucice, — półn.-wsch. 100 Amsterdam Biłgoraj — pow. 82 Północna 93 — 432 Białusny L a s e k , p o w . Ostrołęka 262, 264 459, 462 — Dolna — region 266, 374, 389 Żywiecki 80, 289 Beskid Bukowa, Bukowiec p o w . Biłgoraj 377 koło Jabłonkowa ( C S R ) 449 Al �INDEKSY B u r a k ó w , pow. N o w y D w ó r M a z o w . 291, 293 B y s t r z y c a n a d Olzą Czesi ( C S R ) 449 123, 128, 129, 131, 131, 133, 135 109, 111, 428 434 Cecenowo, pow. Słupsk 308 Chałupki, p o w . C h m i e l n i k 471 C h a r u b i n , pow. K o l n o 262 pow. Ostrołęka O p o l e 377 238, 266, 280 Dąbrówki, p o w . Łańcut 172 Debreczyn (Węgry) Długopole, 89 216, 262, 263, 264, pow. Nowy Targ 344, 345, 347, 347, 348, 351 C h e n c h u 475, 476 Dniestr Chęciny, pow. K i e l c e 377 (rzeka) 422 Dobra, pow. 111, 435 Limanowa 362—364, 3 6 6 — 368, 367, 370, 429 C h o j n i c e 109 D o b r e koło Tłuszcza 297 — pow. 84 D o b r y l a s , p o w . K o l n o 253, 281 C h o l e r z y n , p o w . K r a k ó w 407 109, 110, 112, 115, 127, 428 Ohyszówki, p o w . L i m a n o w a 366 C i c h e , p o w . N o w y T a r g 414 pow. Myślenice 341 K o l n o 262 Cieloszka, pow. 112, 116, 116, 433, 449 Cieszyńskie 112 Cisów, p o w . K i e l c e 410, 414, 415 C o l o g n e 434 Czajków, p o w . Staszów 410, 411 (rzeka) 329 Czarna Wieś, pow. Białystok 376 Czarna Wieś Kośc., p o w . Białystok 376 Ostrołęka 238, 262, 280, 286, 377 C z a r n o c i n 189 Ostrołęka 252, 278, 280 Dunajec, pow. N o w y T a r g 341, 345 Czechosłowacja (Jugosławia) 434 Dudy Puszczańskie, pow. K o l n o 262 pow. K i e l c e 377 Dylewo, pow. Ostrołęka 219, 233, 237, 238, 239, 244, 262, 266, 377 Dzików, pow. Tarnobrzeg 186 Dźwierzuty, p o w . S z c z y t n o 284 Ejdara Ełk (rzeka) 306 (pow.) 286 E s k i m o s i 475 Eurazja 90, 91 E u r o p a 74, 89, 159 , 372, 422, 435 — środkowa n a d Notecią 428 pow. Dubrownik D u d y , pow. K o l n o 284 D u r l a s y , p o w . Ostrołęka 262, 377 Cierpięta, p o w . P r z a s n y s z 278 pow. D r e g l i n , pow. S i e r p c 169 D r o g i n i a , p o w . Myślenice 341 Dulemba, C i e m n e koło R a d z y m i n a 297 454, 457 pow. D ę b ó w k a koło Góry K a l w a r i a 297 chełmińska z i e m i a 305 Czarnotrzew, Wronowska, Dębno, p o w . K i e l c e 410, 411 — chełmska g u b e r n i a 178 Czarnków ( C S R ) 449, 450 266, 281 — p o w . 409 Czarnia, Dąbrowa Dąbrowy, Dębniki, pow. K o l n o Chełm 112 Ciechówka, koło O s t r a w y — p a r a f i a 272 C h a b ó w k a , p o w . N o w y T a r g 344 Chorzów Dąbrowa D ą b r ó w k a , p o w . Ostrołęka 262, 264 Cambridge Czarny 448, 449 Częstochowa Dąbrowa, p o w . Tomaszów L u b . 377 (pow.) 84 C a g l i a r i 434 Czarna P r z a s n y s z 281 98, 101, 109, 110, 112, 117, 122, Bytom Cieszyn pow. Czerwiński, p o w . Płońsk 293 33, 113 Bydgoszcz Chiny C z e c h y 441, 446, 454 Czerwieńskie, B u s z m e n i 475 Bytów 493 i w s c h o d n i a 134 F i l a d e l f i a 434 Francja 225, 159, 462 F r a n k f u r t 434 G a l i c j a 448, 450—452, 466 134, 419, 420, 434, 441, G a n a 434 G a r b a t k a , pow. K o z i e n i c e 376 �INDEKSY 494 G a r d n a , p c w . Słupsk 308 Indianie Gardzieńskie I n d i e 125 Jezioro 84, 306 G a w ł ó w , pow. B o c h n i a 311, 318, 322 Innsbruck — S t a r y , p o w . B o c h n i a 316 Irokezi 46, 102 Gdańsk zob. P i g m e j e Jabłonka, pow. N o w y G l e b a , .pow. Ostrołęka 216, 262, 278, 280 110, 112, 123, 127, 131 Głogów 329, 330, 339 T a r g 311 ( C S R ) 449 410, 411 J a d w i s i n 45 Jadźwingowie 230 Jamno, p o w . K o l n o 280 81, 82, 341, 353, 361, 362, 365, 374 pow. Januszowioe, Koszalin 306, 308 pow. O l k u s z 313, 325 J a n u s z w i c e , p o w . Włoszczowa 377 G o r l i c e 109 J a p o n i a 111 112, 124, 305 Gorzów Jabłonków Jadwinów, p o w . K o z i e n i c e G l i n k a , p o w . Żywiec 376, 379 Gliwice Gorce pow. C i e s z y n 311 afrykańscy 422 Gontarze, 125 I z r a e l 434 G d ó w , p o w . Myślenice 347 Germanie 90 91 Istebna, — w o j . 307 Ge Szipibo J a r o s z k i , pow. K o z i e n i c e 376 Gostyń 104 G o t t w a l d o w o (Zlin) ( C S R ) 445 Jasło 428 G o z d a w a , p o w . Płock 166 Jastrząbka, p o w . P r z a s n y s z 280 Góra K a l w a r i a , p o w . P i a s e c z n o 297, 299 — beskidowi Górna Jaworzna, 421 Łomna koło Jabłonkowa (CSR) 449 Górna Wielopolka (rzeka w pow. Rop­ Świętokrzyskie zob. Świętokrzy­ pow. Jedlnia Kolonka, p o w . K o z i e n i c e 376 — Kościelna 376 Iłża 410, 411—413, Grabków, pow. pow. G a r w o l i n Góra 127, 142 Jeleśnia, p o w . Żywiec 376, 379 341, 343 Bochnia Grabniak, 413 410, 411 J e z i o r k o , pow. K i e l c e 410 Jugosławia 434 Jurgów, p o w . N o w y T a r g 429 pow. Ostrołęka 280 Grale, 311 J a z g a r k a , p o w . Ostrołęka 262 Jelenia skie Góry Grabie, pow. L i m a n o w a J a w o r z y n k a , pow. C i e s z y n 311 — K o l o n i a 376 czyce) 180 Góry Jastrzębia, p o w . K o z i e n i c e 410 Jastrzębie koło P i a s e c z n a 297 Górale 364 Gręboszów 186 Grodzieńska Grom, g u b e r n i a 178 Kabatkowie p o w . S z c z y t n o 284 Gródek, p o w . K o z i e n i c e 410 Gruszowiec, pow. — parafia Limanowa Gruszów, p o w . Myślenice 344, 344 215, 216, 221, 244," 262, 268, 269, 278, 289, 432 113, 114 Grudziądz 308 Kadzidło, pow. Ostrołęka 366 341, 343, 343, 268, 272, 280 K a k o n i n , p o w . K i e l c e 410 K a l i f o r n i j c z y c y 475 Kalisz 104, 112 Kamień, p o w . N i s k o 329 Hanau K a m i o n k a Mała, pow. L i m a n o w a 370 462 H a r v a r d 434 Kamyk, Hawela Karaski (rzeka) 306 Hiszpania Hory 32 pow. 243 407 Żywiec 376 149, 149, 150, 155 K a r p a t y 82, 306, 361 79 . — (pow.) 409 Hucisko, (jezioro) K a r c z e w 291 K a r c z m i s k a , pow. Białystok 376 K a r g o w a , p o w . Kościan 145, 146, 146, i Potylicze Hrubieszowskie p o w . B o c h n i a 341 �INDEKSY Karwina koło O s t r a w y ( C S R ) 449 495 Kórnik, pow. Śrem 109 K a r t u z y 122 Krajno, K a s i n a W i e l k a , p o w . L i m a n o w a 362 — region 307 Kaszubi Kraków 306 — nadłebscy 89, 83, 433 Kaszuby wschodnie Kaszuby i Pałuki 79 Kępa i zachodnie 308 122, 123, 125, 125, 127—129, 324, 324—326, 90 Kiełpińska 293 341, 343, 343 K i e l c e 122 — pow. 374 pow. Kielecczyzna 81, 298 216, 262, 278, Ostrołęka 123, 374 ( C S R ) 445 Krasnobród, p o w . Zamość 377 Krasny pow. K o z i e n i c e 376 Staw 407 K r o s n a , pow. L i m a n o w a — H u t a 376 Krotoszyn Kiwu Królestwo Polskie Królówka, pow. (jezioro) 477 Kleszczów, pow. K r a k ó w 311 Klikuszowa, pow. N o w y Targ 343, 345, K r z e m i e n i e c 428 Kliszczacy 364, 421 Kujawy Kliszczaki zob. K l i s z c z a c y Kuligów pow. Słupsk 307 — Smołdzińskie, pow. 223 (pn. zach. od W a r s z a w y ) 291 Kuimiałka, pow. Sokółka 376 Słupsk 308 Kuplisk, pow. Kładno ( C S R ) 442 Kurozwęki, — okolice Kurpie 439, 443 — p o w . 442 443—447, 454 Knyszyńska 382, 383, 383, 385, 394—399 pow. Bochnia 341, 343 — p o w . 262 pow. C i e s z y n 311 K o r e a 111 Koszalin Kościan Kozienice — Puszcza Biała 80, 208, 221, Zielona 80, 205, 208, 209, 232, 233, 236, 238, 241, 243, 245—247, 247, 254, 260, 265, 266, 268, 271, 2 7 3 — 374, 382, 383, 385, 386, 392, 393, 395, 396, 396, 398, 432 Kurpiowski ( C S R ) 449 (woj.) 307 Koszarawa, Puszcza 275, 277—279, 279, 281, 282, 283, 289, 434, 463, 464 Kosarzyska 284—287, 361, 374, 382, 432 Kurpiowska 210, 215, 220—222, 226, 229—233, 229, pow. K o l n o 243 Koniaków, 377 222, 226, 233, 289 215, 216, 221, 241, 255, 273 Kolonia Busko 208, 209, 215, 221, 228—230, 229, 254, 255, 257, 261, 268, 275, 277—281, 281, Puszcza K o l b u s z o w a 339 Kolno Sokółka 376 pow. 230, 230, 232, 233, 235, 236, 248, 250, Zagłębie 417, 418, 441, 441, Kładneńskie Kolimagi, 428 Kruszą, pow. K o l n o 244 345 Kobylec, 243, 293 Bochnia K r y s i a k i , pow. Ostrołęka 250, 262 353, 353 392, 370 225, 428 — parafia Kluki, 76, 76, 81, 103, 310, ziemia, Krakowskie Kralupy 280, 281 Kieszek, 361, 370, 406, 410, 413, 311, 313, 315, 318, 320, 321, 361 76, 81, 310, 374, 412 zob. 126, 128, 141, 406, 410 Krakowska — w o j . 406, 415 Kierzek, — okolice woj. Kieleoczyzna 101—104, 415, 420, 422, 426 428 Kępanów, pow. Bochnia Kieleckie 91, 92, 94, 94, 95, 95, 102, 104, 110, 111, 111, 114, 116, 117, 131, 231, 133, 139, 141, 234, 313, 322, 33, 79, 109, 112 Kazachstan 27, 28, 30, 33, 34, 36, 38, 57, 59, 62, 63, 69, 69, 77, 81, 82, 86, 88, 308 Kaszuby Katowice pow. K i e l c e 311 pow. Żywiec 376, 379 (pow.) 145, 146 (pow.) 374 region 122, 207, 209, 213, 215—217, 219, 220, 222, 226—228, 230, 231, 432, 433 Kurpiowszczyzna 59, 122, 205—208, 209, 210—213, 216—222, 226—229, 227, 229, 231—235, 233, 239, 242, 245—249, 247, �INDEKSY 496 251, 252, 254, 255, 256, 275, 277, 280, Łaba 289 Łapanów, Kutna Hora 306 pow. Bochnia 341, 343, 344, 347 (ĆSR) 454 Kuzie, pow. K o l n o Kwidzyn (rzeka) Łazy, p o w . Chrzanów (parafia) 272 311, 316, 318 Łączki, p o w . K o l n o 262, 284 309 Łebskie J e z i o r o 84, 306, 308 Łączna, p o w . L u b l i n 407 L a c h y 364 Las (pn. z a c h . od Warszawy) L a s e k , pow. N o w y T a r g Leman, pow. 280, Kolno 291, 293 343—345, 353 262, 264, 264, 273, 284, 285, 286 Lemany, pow. S z c z y t n o 284 134 Leningrad * 109, 112 Leszno — pow. 179, 362, 363, 363, 368 — pow. 361—363, 365, 366, 367 364, 369, 370 L i p n i c a , pow. Kolbuszowa Lipniki, Łomna (pn. z a c h . od W a r s z a w y ) Łomża 112, 215, 255, 272, 280, 286 łomżyńska gubernia Łostówka, pow. Łódź l i è g e 434 Limanowskie 291, 291 178 L i m a n o w a 370 — r e g i o n 433 (ĆSR) 442 Limanowa (pn. z a c h . od W a r s z a w y ) 292, 293 Łowicz 109 ( C S R ) 440 Libuśin Łomianki Łowickie 112 374 Liblice Łęczyca 127 pow. K o l n o 333 244, 262, 266, 280, 377 L i p n i k i Żabiocha, pow. K o l n o 377 L i p s k 134 30, 35, 36, 43, 59, 60, 62, 63, 79, 87, 91, 92, 94, 94, 96, 101—104, 102, 104, 109—111, 111, 116, 117, 120, 122, 123, 127, 128, 128, 130, 131, 131, 133, 135 Łódzkie 123 Łużyce 305 Łyse, pow. K o l n o 212, 216, 244, 262, 265, 280, 280, 289 — p a r a f i a 272 Lisków, p o w . K a l i s z 189 L i s z k i , p o w . K r a k ó w 407 L i t w a 125 M a k ó w M a z o w . (pow.) 215 L o c a r n o 434 malborska ziemia L o n d y n 434 Malborskie Powiśle 309 L o z a n n a 434 Małopolska 81, 87, 112, 192, 192, 310, 467 Lublin 33, 60, 63, 69, 80, 83, 92, 93, 96, 102, 103, 109, 110, 112, 131, 133, 139 Manchester 303 434 M a r u s z y n a , p o w . N o w y T a r g 343 — w o j . 103, 407 Maszkieniice, pow. B r z e s k o 179, 191 Lubelszczyzna Mazowsze 34, 35, 76, 112,, 141, 374, 433 112, 208, 213, 223, 226, 227, 273, 284, 285, 289, 305 Lubelskie zob. Lubliniec Lubelszczyzna (pow.) 313 Lubomierz, 341, 343—347, 351, 353, 353, 3 5 5 — 358, 366 Lubomierz, 37, 84, 123, 213, 219, 221, 223, 226, 247, 249, 254, 267, 284, 284, 2 8 5 — pow. Bochnia 343, 344, 348—352, Mazury 287, 303, 306, 407, 433, 473 Mazurzy 95, 284, 286, 287 — pruscy pow. Limanowa 311 221, 281 Mediolan 434 L u b o r z y c a , p o w . K r a k ó w 311 Miastko (pow.) 308 L u b o r z y c k a W o l a , p o w . K r a k ó w 311, 318 Miastkowo, Lubuska Miechów 109 Ziemia 37, 83, 303, 305, 307 L u b u s z a n i e 306 Miechów L u c i c a n i e 306 M i e l e c 329 pow. Łomża 281 (pow.) 407 L u o 90 Mięcina, p o w . L w ó w 25, 27, 28, 30, 61, 61, 420, 427 Międzyrzecz 112 Limanowa 361, 364 �INDEKSY 497 Mirocice, p o w . K i e l c e 410 N o w y T a r g 341, 357 M ł a w a 109 Nydek ( C S R ) 449 — pow. 285 111, 133 Młociny O b o d r y c i 306 Mników, p o w . K r a k ó w 311 O b o r c z y s k a , pow. P r z a s n y s z 262, 263, 264 111 Mongolia Morawica, pow. 313, 526, 321, Kraków 324, 326 Morawka Morawy koło Jabłonkowa ( C S R ) 449 ( C S R ) 445, 446 Morgowniki, ( C S R ) 439 Mosty, pow. Mszana Dolna Ochotnica, pow. N o w y Odra (rzeka) 361, 362, 365, 366 Myszków 115 M y s z y n i e c , p o w . Ostrołęka 215, 216, 221, 268, 271, 278, 281 ( C S R ) 444 Olszówka, pow. — w o j . 208, 284 (rzeka) Opoczno pow. S z c z y t n o 284 (pow.) 374 121, 433 Opoczyńskie (pow.) 84 N a r e w (rzeka) 80, 208, 221, 242, 243, 249, 123, 432 Opole 46, 102, 122, 127, 135 O p o l s k i e 122 zob. też Śląsk 284, 285 Orawa N a s i e l s k , pow. Pułtusk 297 pow. L u b a r t ó w 184 Orzyc Góra 311 Negrillowie (z Z i e m i O g n i s t e j ) 475 (rzeka) 208, 278, 280 Osieczna, pow. L e s z n o 422 Osielec, p o w . S u c h a 377 (rzeka) 81 Niedźwiedź, p o w . Ostrawa Limanowa 311, 363 Niedźwiedź, p o w . ( C S R ) 440, 448, 454 O s t r a w s k i e Zagłębie W ę g l o w e 448 Ostrawsko-Karwińskie — p a r a f i a 341 Ostrołęka 286 Zagłębie 454 Ostrołęka 80, 215, 220, 221, 234, 244, 255, 263, 272, 278, 289, 290 159, 306, 448 Nitra (rzeka) 343 — parafia Niwa, p o w . N o w y T a r g 345 — pow. 243, 244, 262, 285 Nosów, pow. Opatów 410 Ostrowiec Noteć Ostrów ( r z e k a ) 307 N o w a H u t a 322 Wieś Ostrów (pd. w s c h . od Warszawy) 291—293 Nowa Wieś Nowogród, pow. B o c h n i a 311, Szlachecki, pow. B o c h n i a 311, 316, 318, 322, 322 pow. Łomża Oświęcim 109, 225 (pow.) 313 109, 215, 229, P a b i a n i c e 109, 468 N o w o g r o d z k a P u s z c z a 209 N o w y D w ó r (Mazowieoki) Sącz K i e l e c k i 109 Królewski, Ostrów W i e l k o p o l s k i ( C S R ) 446 241, 280 Nowy 272 316 N o w a Sól 222 Nowa Opolski 78, 113, 407 O s i e c z a n y , p o w . Myślenice 341 N e g r y c i 475 Niemcy 212, 215, 221, 242, 243, ( C S R ) 417, 440,, 448 — region Nida L i m a n o w a 311 O l s z t y n 34, 122, 132, 308 Opawa — p o w . 324 Nawojowa 376 O l s z e w k a , p o w . Ostrołęka 262 Opaleniec, Myślenice 112 Nasutów, Białystok 249, 268, 278, 280, 281, 281, 283 M y s z y n i e c k a P u s z c z a 209, 279 Namysłów pow. O l s z a n i c a 311, 318 Omulew — p a r a f i a 272, 280 82, 311 O l k u s z 109 Olśany K i e l c e 377 Targ 306, 421, 422 O l e c k o (pow.) 286 Oleszkowo, p o w . K o l n o 281 M o r s k o , pow. K a z i m i e r z a W. 325 Most O c e a n i a 112 109, 362 Etnografia Polska I I Paryż 434 291 P a s y m , p o w . S z c z y t n o 284 Pianki, pow. Kolno 238, 242, 284, 289 32 �498 INDEKSY — ziemie P i a s e c z n o 297, 299, 300, 301, Piekary, pow. Kraków 313, 314, 315, 316, 318, 323, 326 Pigmeje Polskie afrykańscy 475 zachodnie Królestwo Połabianie 306 P i l s k o (szczyt w B e s k i d z i e W y s o k i m ) 393 Pomorze Zagłębie 454 Pisa 208, 216, 217, 242, 243, 249, 283—285, 287 P i s a r z o w a , pow. L i m a n o w a 361, 364, 370 Pisz (pow.) 283, 284, 286 (rzeka) Płodownieka — p o m o r s k i e w o j . 146, 150 Popiołki, pow. K o l n o 262, 264 Poredy, p o w . P r z a s n y s z 253 Poręba W i e l k a , p o w . L i m a n o w a 362, 363 — M a l b o r s k i e zob. M a l b o r s k i e (pow.) 285 Płodownica 83, 93, 94, 113, 123, 135, 3 0 4 — Powiśle 473 P l e s z e w 109 Płock Pol­ — Z a c h o d n i e 37, 83, 84, 303—307 Półwysep 89 (rzeka) zob. Królestwo 307, 361, 405 Piotrów, p o w . K i e l c e 410 Pirenejski północno-zachod­ skie — z n a d I t u r i 476 Pilzneńskie i nie 83 Powiśle — Warmińskie zob. Warmińskie Powiśle 243, 245 Poznań 33, 6 0 — 6 3 , 63, 68, 79, 80, 83, 91, P u s z c z a 280 Płoszyce, p o w . Ostrołęka 262 92, Pobłocie, p o w . Słupsk 308 104, 109, 110, 112, 129, 131, 131, 140, Podczerwone, pow. N o w y T a r g Podegrodzie, p o w . N o w y Podhalanie 345, 353 Sącz 429 341, 358, 421 310, 341, 343—345, 347, 351, 352—356, 353, 358, 359, 361, 414, 468 — podhalański region 226, 233 Podobin, pow. Półrzeczki, pow. Limanowa P r a a l g o n k i n o w i e 475 P r a c z e , p o w . M i l i c z 85 Praga Limanowa 361, 362, 370 (ĆSR) 417, 425, 434, 435, 440, 441, 449 Podole 79 P r äkor j a c y 475 P o k u c i e 112 P r a s a m o j e d z i 475 P o l a c y 449 Prądnik P o l e s i e 112 Polska 59, K o r z k i e w s k i , p o w . O l k u s z 313, 316, 318, 321 19, 32, 35, 37, 38, 44, 49, 52, 63, 64, 67, 68, 74, 76—79, 77, 93, 94, 94, 102, 113, 114, 128, 134, 140, Prewidza ( W ę g r y ) 343 Przasnysz (pow.) 215, 221, 262, 272, 280, 285 159, 162, 164, 175, 275, 286, 288, 292, Prusy 294, 295, 298, 305, 306, 366, 370, 372, — Wschodnie 373, 404, 409, 415, 417, 419, 423, 425, Przecław, pow. M i e l e c 329 429, 430, 433—435, 463, 466, 468, 472, Przemyśl 473 Przybramie Polska — południowa 219, 223, 246 243, 305, 306 122, 320 ( C S R ) 440, 441, 445 Przybysławfce, p o w . O l k u s z 313, 321 c e n t r a l n a 135 P r z y m i a r k i , p o w . K i e l c e 377 192, 221 — północna 223, 361 Przystań, p o w . M a k ó w — L u d o w a 21, 86, 87, 322 Pułtusk Pupkowizna, — Ziemie P u s z c z a Biała Zachodnie 33, 34, 36, 41, 66, 93, 104, 303, 304, 306, 405 zachodnie 83, 84, 85 i północne M a z o w . 250, 251 (pow.) 285 — R z e c z p o s p o l i t a S z l a c h e c k a 218 — ziemie 366 Półwysep P i r e n e j s k i zob. P i r e n e j s k i P ó ł ­ wysep 111 P o d k a r p a c i e 365 Podlasie 141, 173, 234, 305 — w o j . 146, 150 Poznańskie 374 78, 79, 81, 103, 113, 120, 123, Podhale 94, 94, 95, 95, 96, 101, 103, 104, pow. Kolno 262, 264, 286 zob. K u r p i o w s k a P u s z c z a Biała 36, 82, — Knyszyńska cza zob. Knyszyńska Pusz­ �INDEKSY — Myszyniecka zob. Myszyniecka Pu­ 499 Sądecka Z i e m i a 366 S a m o j e d z i 475 szcza — Nowogrodzka zob. N o w o g r o d z k a P u ­ szcza San (rzeka) 329 P u s z c z a 329, 330, 334, 337 Sandomierska — Płodownicka Pu­ S a n d o m i e r s k i e 188 zob. S a n d o m i e r s k a P u ­ S a n n i k i region 433 zob. Płodownicka S a n d o m i e r z 109 szcza — Sandomierska S a s y , p o w . S z c z y t n o 284 szcza — Szkwańska — Zagajnicy — Zielona zob. Szkwańska zob. Puszcza Zagajnica zob. K u r p i o w s k a Puszcza Zie­ lona Pychowice, pow. K r a k ó w 311 P y r z y c e 306 Pyzdry, pow. Września 125 Pyzówka n a P o d h a l u 343, 353 Sawa, pow. Myślenice 341 Sąspów, p o w . O l k u s z 311, 318 S e c h n a , pow. L i m a n o w a 370 S e m a n g o w i e 475 Serafin (jezioro) 343 S i d z i n a , pow. K r a k ó w 313, 316, 318, 320—325, 328 (diz. S i d z i n y ) 320 — Olszyna S i e d l c e 209 Siedmiogród 452 Raba (rzeka) 341 Siekierki R a b k a 112 (pd. w s c h . od W a r s z a w y ) 291, 293 Racibórz 127 Sieradz Radom — region 432 124 S k a w i n a 322 R a d u n i n , pow. Sokółka 376 Radzymin 297, 298, 300, 302 Raniżów, pow. K o l b u s z o w a Rawa Mazowiecka, 122, 128 Skomielna 330, 331, 333 region 433 Biała i C z a r n a , pow. Skrzydlna, pow. L i m a n o w a R e n (rzeka) 462 Siany Reznovic Słomka, pow. B o c h n i a 311 Roglas, ( C S R ) 446 101, 112 Rogalin Słomka, pow. Rosicko-Oslayańskie Zagłębie ( C S R ) 417, Limanowa Słowacy 448 Słowiańszczyzna 159, 164, 219, 293 24, 28, 32, 89, 282 Rozdzielę, pow. B o c h n i a 82 Słowińcy 89, 306, 307, 308 Rozoga Słupno 297 Ruda (rzeka) 244, 245 Słupsk 309 Śląska 109 Rudawa, pow. Chrzanów 407 R u d z i s k a , p o w . S z c z y t n o 284 Rugia 370 417, 451—454 Słowianie 88, 89, 306, 420—422 418, 445, 447 Rosja 362, 369 (pow.) ( C S R ) 442 Słowacja p o w . S z c z y t n o 284 ( w y s p a ) 306 — pow. 307, 308 Smolenice koło B r a t y s ł a w y (CSR) 417— 419, 440, 441 R u m , p o w . S z c z y t n o 284 Smołdzino, p o w . Słupsk 307, 308 Rumania — okolice 308 125, 134 Rybienko, Rybnik pow. W y s z k ó w 299 209, 225 Rzeszowskie pow. Sobieszowice ( C S R ) 449, 450 Sójkowa, p o w . N i s k o 333 R y b n i k i , pow. Białystok 376 Rzeszotary, Kraków 313, 326 322 81, 123, Sopotnia Mała, pow. Żywiec 376, 379, 379, 380, 429 Sowliny, pow. L i m a n o w a — Pogórze 335 S p i s z 113, 407 Rzeszów 127, 122, 131, 132, 329, 330, 339 Stanisławów 428 — w o j . 103, 406 Stanisławów Rzym S t a n y Zjednoczone 125, 434 Myśle­ nice 311 koło 362 Tłuszcza 297 A . P. 344, 452 �INDEKSY 500 S t a r a c h o w i c e 109 Stara Wieś, T a r t a k , p o w . K o l n o 262 pow. Oświęcim 313, 316, Stare B y s t r e , pow. N o w y T a r g Starosiedlice, 345, 353 475 ; Stradomka (rzeka) p o w . Ostrołęka 353, 353 T c z e w 428 341, 342, 344, 357 Strzyżów, p o w . Miechów 407 Suwalszczyzna Tatry — Z a c h o d n i e 253 p o w . Iłża 410 S t o k i , pow. K o z i e n i c e 376 Surowe, Tasmańczycy T a t a r y , p o w . Ostrołęka 258 318, 319 280, 280 Tłumacz 428 Tłuszcz 297 T o k a r n i a , p o w . K i e l c e 377 Tomaszowskie 286 407 Suwałki 286 Tomaszów L u b e l s k i Svermov Tomaszów M a z o w i e c k i ( C S R ) 442 S w i d w i b o r e k , p o w . Ostrołęka 262 Topolczany S y b e r i a 111 Toruń (pow.) 374, 409 426 (Węgry) 343 33, 59, 60, 62, 63, 64, 78, 83, 89, i S z c z e b r z e s z y n 109 110, 112, 117, 122, 123, 126, 128, 128, S z c z e c i n 39 131, 131, 135, 140, 303, 305, 306, 307, I j I p o w . N o w y T a r g 344 308 S z c z e c i n e k (pow.) 308 Szczyrzyc, pow. L i m a n o w a Szczytno Szkwa, (pow.) 363, 366 283, 284, 286 pow. Ostrołęka 262, 264 — r z e k a 216, 217, 244, 245, 268, 283—285, — pow. 84 I Toszek I 115 T u c h o l a 109 ] Turośl, p o w . K o l n o 244, 262, 263, 286 * — r z e k a 217, 243 287 T y n i e c , pow. K r a k ó w 311, 313, 315, 316, 318, 322, 323, 324, 407 Szkańska P u s z c z a 209 Szprewa (rzeka) 306 S z t o k h o l m 428 125, 473 Szwajcaria S z y m a n y , p o w . S z c z y t n o 284 Śląsk 91, 92, 94, 94—96, \ 101, 102, 104, 104, Szaflary, 76, 81, 89, 101, 135, 163, 417, 432, 433, 448, 449, 466 — Dolny 34, 76, 84, 84, 85, 85, 303, 305 — Dolny i Średni 305 — Górny 37, 76, 122, 123, 128, 313 — Opolski 79, 85 Śląski B e s k i d 319, 321, 324, 325 Święta K a t a r z y n a , p o w . K i e l c e 377, 410 Święta L i p k a , p o w . Kętrzyn 163 Świętochłowice 109 Świętokrzyskie Góry 361, 363, 366, 125 Uzbekistan Uznam Vinafice } 90 (wyspa) i 306 i ( C S R ) 442 j' pow. Ostrołęka 219, 233, 257, 262, j 264 Warmia Świątniki Górne, pow. K r a k ó w 313, 315, pow. L i m a n o w a Ujsoły, p o w . Żywiec 376, 379, 380, 396 Ukraina Wach, 78, 120, 310, 311, 430 Śrem 109 317—318, Ujanowice, 370 j 37, 84, 123, 226, 284, 303, 306, 407, 433, 473 Warmińskie Powiśle 84 W a r m i a k , p o w . K o l n o 284 Warszawa 27, 2 8 , 30, 60, 61, 63, 77, 80, 91, 95, 95, 96, 101, 109, 109, 110, 111, 374, 381, 383, 292, 395, 396, 398, 410, 414 — region 410 Ul, 114, 116, 117, 125, 125, 129, 131, 133, 133, 135, 234, 241, 244, 291, 292, t 294, 296—300, 302, 308, 402, 423, 427, 434, 467 Tanger 434 — p o w . 294 T a r c h o m i n 111 — w o j . 208, 294 T a r c z e k , p o w . Iłża 410, 411 — podwarszawski T a r n ó w 363 ,| 298 /,' teren 291—294, 2 9 6 — t ) �INDEKSY Wyszel, W a r t a 306, 307 pow. Maków W e d d a 475 Wyszogród, p o w . Płock 293 Wenecja 434 Wyżega, pow. K o l n o Wezera (rzeka) 306 Węgrów region 433 Yamana (z Z i e m i O g n i s t e j ) 476 Węgry 134, 343, 417 Wiedeń 134, 433 Wielkopolska 284, 286 Zaborów 172 87, 313, 314, 356 Wieliczka 249, 262 Mazow. 297, 298, 299, 299, 300, 302 Wyszków 109, 112 Wdzydze 501 Zagajnica 76, 79, 80, 83, 145, 147, 292, 307, 466 (puszcza) 218, 279 Zagłębie Kładneńskie zob. Kładneńskie Zagłębie Wielopolanka (rzeka) 329 — Ostrawsko-Karwińskie Wieluń 109 sko-Karwińskie zob. Ostraw- Zagłębie Wieprzów, pow. Tomaszów L u b e l s k i 377 — Pilzneńskie zob. Pilzneńskie Zagłębie W i l c z k i , p o w . L i m a n o w a 366 — Rosicko-Oslavańskie Rosicko- Wilczowola, pow. Kolbuszowa 331, 333 Oslavańskie zob. Zagłębie Wilczków, pow. K i e l c e 410 Zagórowa, p o w . O l k u s z 410 W i l n o 30, 31, 61 Zagórzanie 361-364 W i n c e n t a , pow. K o l n o 273 Zagórzany 344, 344, 346 Wisła, p o w . C i e s z y n 166 Zagórze 341 Wisła (rzeka) Wisłok 291, 292, 329, 421, 422 Śląskie 125 pow. g e l n i c k i (CSR) 38, 202, 223, 117, 122, 123, 127, Zakopane Wiślica 46, 102 127, 128, 131, 132, 133, 341, 406 z i e m i a 102 — K o z i n i e c 113 Wiśniowa, pow. Myślenice 356 Włochy 225 Z a l a s , p o w . Chrzanów 410 Włocławek 104, 113 Zalas, Włoszczakowice, p o w . L e s z n o 377 Zamość 122 Włoszczowa — pow. 374 (pow.) 374 p o w . K o l n o 284 Wojciechów, pow. K a z i m i e r z a W. 311 Zatoka, W o l a F i l i p o w s k a , p o w . Chrzanów 166 Z a w a d y , p o w . Ostrołęka 262, 280 W o l a L u b o r z y c k a zob. L u t o o r z y c k a W o l a Z a w i e r c i e 225 p o w . B o c h n i a 311 W o l a Raniżowska, pow. K o l b u s z o w a 333 Zborowskie, Wola Zbójna, p o w . K o l n o Szczygiełkowa, pow. K i e l c e 410, 411, 414 — parafia pow. B o c h n i a 341, 343 Wolica, Zbyśov W o l k o w e , pow. Ostrołęka p o w . L u b l i n i e c 313 212, 216, 238, 262, 264, 266, 268 ( C S R ) 446 Żdar ( C S R ) okolice 445 Zdunek, pow. Ostrołęka 262 Wołoszczyzna 230 Zegartowice, Wołyń — Bigorzówka 85, ( W o l i n - w y s p a ) 306 37, 60, 61, 63, 73, 77, 78, 83, 85, 91, 92, 94, 96, 101, 102, 104, 110, 122, 227 Zembrza, pow. Myślenice 341 pow. (przysiółek) 341 Kolbuszowa Ziemia krakowska 333 zob. k r a k o w s k a zie­ mia — p o w . 84 — Lubuska Wróblowice, p o w . K r a k ó w Wróblówka, pow. 238, 244, 262, 281 272 Z b y c z y n , p o w . K o z i e n i c e 376 W o l i n i a n i e 306 Wrocław 418, 451—459 Wiślanie 421 — wiślicka Zagórze Zakarovce, (rzeka) 329 Nowy 350, 351 W y k , pow. K o l n o 246 324, 325 Targ 345, 347, zob. L u b u s k a — Malborska — Ognista zob. Ziemia malborska ziemia 475, 476 — Sądecka zob. Sądecka Ziemia — Wiślicka zob. Wiślicka Ziemia �502 INDEKSY Ziemie Odzyskane mie Zachodnie Ziemie Zachodnie zob. Polska zob. P o l s k a Zachodnie Złatna, pow. Żywiec 376 Radziecki Ziemie Żmiąca, pow. Ż u ł a w y 473 Żywiec 428 zob. Limanowa 179 ZSRR Żywieckie 363 370 B e s k i d 374, 378, 383, 385 390, 392—398 Żywiecczyzna 289,, 393, 428 37, 38, 125, 417, 457 Związek - Zie- Żywiecki Z i m n a , p o w . K o l n o 284, 286 ZSRR - zob. Żywiecczyzna �•S* WYDAWNICTWA INSTYTUTU ARCHfcoLOGIA HISTORII KULTURY MATERIALNEJ PAN POLSKI cena zł Tom-i W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , ss. 292 Tom. I I 1 W r o c ł a w 1958 O s s o l i n e u m , ss. 148 Tom u ' z 2 Wrocław 1958 O s s o l i n e u m , s. 149—400 60,— 30 — 4 0 - z T o m I I I , z. ' l (w d r u k u ) ARCHEOLOGIA Tom V 1952—1953, W r o c ł a w 1955 O s s o l i n e u m , ss. 441 129 — T o m V I , 1954, W r o c ł a w 1956 O s s o l i n e u m , ss. 323 92,— T o m V I I , z. 1, 1955, W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , ss. 242 90 — T o m V I I , z. 2, W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , ss. 272 95,— T o m V I I I , z. 1, 1956, W r o c ł a w 1958 O s s o l i n e u m , ss. 292 Tom VIII, z. 2, W r o c ł a w T o m I X , z. 1 (w 1959 O s s o l i n e u m , 95 — ss. 224 65,— druku) SPRAWOZDANIA ARCHEOLOGICZNE I, W r o c ł a w 1955 O s s o l i n e u m , ss. 279 41,— I I , W r o c ł a w 1956 O s s o l i n e u m , ss. 188 25,— I I I , W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , ss. 327 IV, W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , . 60,— ss. 230 40,— V , W r o c ł a w 1959 O s s o l i n e u m , ss. 302 + 7 tabl. nita VI 55,— (w d r u k u ) POLSKIE BADANIA 1. J a c e k Slaski, skarby srebrne ARCHEOLOGICZNE Stanisław Wczesnośredniowieczne Tabaczyński, Wielkopolski (Polskie s k a r b y wczesnośredniowieczne. I n ­ w e n t a r z e , t. 1), W r o c ł a w 1959 O s s o l i n e u m , ss. 86 + 2 w k l e j k i 2. Stanisław s*karbami 3. Poznań W. Tabaczyński, srebrnymi Z badań Wielkopolski, we wczesnym W r o c ł a w 1958 O s s o l i n e u m . średniowieczu, Hensla, Wrocław morza t. 1, p r a c a z b i o r o w a 1959 O s s o l i n e u m , 4. T e r e s a i R y s z a r d K i e r s n o w s c y , + 27 t a b l . 40 — wczesnośredniowiecznymi nad ss. 129 + 1 w k l e j k a Wczesnośredniowieczne . . . 20 — pod redakcją + 25 t a b l . skarby z 42,— Po­ (Polskie s k a r b y wczesnośredniowieczne, I n w e n t a r z e , t. 2) (w d r u k u ) ARCHAEOLOGIA POLONA Tom I, Warszawa 1958 O s s o l i n e u m , s s . 97 . . . . ' 20,— T o m I I (w d r u k u ) KWARTALNIK Rocznik I HISTORII K U L T U R Y ¡-2/1953, W a r s z a w a S w Z^Mr 3 TV lZd/10^' Rocznik i v ^-4/1956 3 1 1953 P W N , 9 arSZ3Wa Warszawa !!« ™™ ss. 291 » » ' Ł T ~ ^ £ V T ~7\Z;3f Warszawa 30,- • 6 ~ 0 ~ 60 1956 P W N , ss. 752 szawa Roasn^K v i , z. i—1/1958, R o c z n i k V I I ( w druku) MATERIALNEJ ™ S ; J 1958 P W N , ss. 753 8 35 0 > _ ~ 140 — ; �STUDIA WCZESNOŚREDNIOWIECZNE T o m I , W r o c ł a w 1952 O s s o l i n e u m , ss. 208, 151 tabl 80,— T o m I I , W r o c ł a w 1953 O s s o l i n e u m , ss. 144, 51 tabl., 2 m a p y 55,— T o m I I I , W r o c ł a w 1955 O s s o l i n e u m , ss. 384, 154 t a b l 77,— T o m I V , W r o c ł a w 1958 O s s o l i n e u m , ss. 392, 14 t a b l 70,— STUDIA I MATERIAŁY DO HISTORII K U L T U R Y MATERIALNEJ T o m I , S t u d i a z dziejów górnictwa i h u t n i c t w a , t 1, W r o c ł a w 1957 O s s o l i ­ neum, ss. 530 . . . 75 — T o m I I , S t u d i a z dziejów g o s p o d a r s t w a wiejskiego, t. 1, W r o c ł a w 1957 O s s o ­ l i n e u m , ss. 520 90,— T o m I I I , S t u d i a z dziejów górnictwa i h u t n i c t w a , t. 2, W r o c ł a w 1958 O s s o l i ­ neum, ss. 383 55 — T o m I V , S t u d i a z dziejów g o s p o d a r s t w a wiejskiego, t. 2 (w d r u k u ) . T o m V , S t u d i a z dziejów górnictwa i h u t n i c t w a , t. 3 (w d r u k u ) ŹRÓDŁA DO HISTORII K U L T U R Y 1, I n s t r u k c j e XIX gospodarcze d l a dóbr OPRACOWANIA MONOGRAFICZNE Witold H e n s e l , Słowiańszczyzna . i szlacheckich z wczesnośredniowieczna, XVII— 749 . . . Sesja metalowe W a r s z a w a 1956 w Białogonie (1614—1914), W r o c ł a w 1957 ss. 247 4 4 - Archeologiczna, S w i d e r k o w n a , La V e s p a s i e n et sa technique ŹRÓDŁA Wrocław propriété agricole 1957 O s s o l i n e u m , ss. 432 . foncière d'après privée dans . l'Egypte P. Lored 131 (w . do dziejów Tadeusz L e w i c k i , Wrocław ETNOGRAFIA de druku) Słowiańszczyzny, t. 1, w y d a ł i opracował 1956 O s s o l i n e u m , ss. 383 39,50 POLSKA T o m I , W r o c ł a w 1957 O s s o l i n e u m , ss. 438, n l b . 2 T o m I I , Wrocław BIBLIOTEKA 1959 O s s o l i n e u m ETNOGRAFII 85,— POLSKIEJ do historii Zajęcia Współdziałanie pozarolnicze. 55 — ss. 479 1, S t u d i a i materiały kultury wsi polskiej gospodarcze, w XIX i XX w. W r o c ł a w 1958 O s s o l i ­ n e u m , ss. 436 70 — N r 2, A l f r e d Zaręba, etnografa w terenie, Zbieranie materiałów Wrocław i etnologii, N r 4, M a r i a gwarowych. 1956 O s s o l i n e u m , N r 3, K a z i m i e r z M o s z y ń s k i , Człowiek. POLSKI 73,— ORIENTALNE T o m I , Źródła arabskie Nr 145 — 51,80 Zakłady Ossolineum, Anna . ss. 493 Jan P a z d u r , Pierwsza . . MATERIALNEJ magnackich w i e k u , t. 1, W r o c ł a w 1958 O s s o l i n e u m , ss. L X X V I I I , PWN, . . Wstęp Wskazówki dla ss. 54 do etnografii 4,80 powszechnej K r a k ó w 1958 O s s o l i n e u m , ss. X I I , 852, nlb. 3, X X X V I I I tabl. Gładyszowa, ATLAS Wiedza ludowa o ETNOGRAFICZNY Z e s z y t próbny, W r o c ł a w 1958, 17 m a p + suplement gwiazdach (w druku) 90,— �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0c0b5e4d87c3c381533a1f5fdb308fab.pdf 9396847e50e28fda33c48b5e24c77092 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:474 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:431 Title A name given to the resource Indeksy / ETNOGRAFIA POLSKA 1961 t.4 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1961, t.4, s.433-450 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I N D E K S Y* wykonała Zofia Szromba INDEKS OSOBOWY Abadżiewa Cwetana 3,56, 356 Accum P. 94 Adamus J. 84 Adamus Krystyna 422 Adrianów B. W. 407, 409 Ajdulis 128, 129 Aleksiejew W. P. 407 Andrásfalvy Bertalan 397 Andrusow D. 339 Angełowa Rosica 354 Annakłyczew Sz. 417 Antoniewicz W. 154, 218-220 Anuczin D. W. 408 Aptiekman O. W. 142 Armon Witold 141, 141, 152 Arnott M. 226, 227 Astachov I . В. 369 Aztek-Anonim 349 Babirecka B. 301 Babirecki W. 301 Bactf^A. 25 Bako Ferenc 397 Bałaś Emanuel 360, 361 Balassa Iván 397, 401 Bálint Sándor 397 Balogh István 397 Bandelier A. 202 Banovió S. 379, 379, 380, 380 Barabás Jeno 158, 399, 402, 403 Barabasz S. 79 Baran Ludvík 361 Baranowski B. 341 Bárbulescu-Dacu G. 394 Bárdosí János 397 Bartolomé de los Casas 349, 349 Baskakow N . A. 411 Baszarin G. P. 150, 151 Battaillard J. 95 Baudet F. 95 Baudouin de Courtenay-Jędrzejewiczowa zob. Ehrenkreutzowa C. Baumgarten Karol 386 Bazińska B. 61, 341 Beckmann Paweł 386, 388, 389 Behrens Hermann 392, 393 Bel Mátyás 400 Belényesy Marta 398, 398, 400 Bennet Wendell С. 350 Bentzien Ulrich 389 Béres András 397 Berger Dieter 392 Bernabé Cobo 202 Berque J. 427-429 Berze Nagy János 399, 399, 402 Beszewljew W. 357, 357 Biały Z. 169 Bielicer W. N . 405 Bielz J. 371 Bieńkowski W. 79 Biernacka Maria 261 Bilut Piotr 261 Binder Gottlieb 213 Blajda Czesław 70, 82 Błaszczyk S. 159 Bocheński Z. 61 . * Liczby podane kursywą wskazują, iż wzmianka znajduje się w przypisie. Etnografia Polska, t. I V 28 �434 Bodglár Ferenc .3.97 Bodrogi Tibor 402 Boglár Lajos 402 Bogoraz-Tan V. G. 144 Bohnsack D. 292 Bojko Jakub 35, 35, 44, 44, 71 Bonifacio Roźin Nikola 380, 380 Boranie Dragutin 379 Bory P. 94 Bosch Hieronim 388 Boskovic-Stulli M. .37,5 Boucherie M. 94 Boudreau L . 94, 94 Boźikow Bożidar 353, 355 Bozková E. 341 Brandenstein W. 395, 395 Bratanic Branimir 158, 378, 392, 393 Brillat-Savarin A. 95, 95 Brodziński Kazimierz 347, 347 Bronicz Stanisław 44, 301, 394 Bruk S. I . 409 Bruckner A l . 70, 96, 114, 123, 130, 130, 131, 132 Brykczyński A. 138 Brzega W. 79 Bujak F. 18 Bujas S. 379, 379 Bulanda (baca z Lubomierza) 64 Bunak W. W. 408 Buratyński S. 279-281, 283 Burchardówna H . 97 Burlas L . 371 Burszta J. 84 Butkovió S. 367 Buturac Josip 382, 382 Bystroń Jan Stanisław 68, 76, 136, 336 Bytnarówna M. 153 Calas Nicolas 424, 424, 425 Casaneuve P. 95 Cercha S. 137 Chajtow Nikołaj 356, 356 Chałasiński J. 35 Chamska H . 137 Chapman Guy 25 Chloupek Drago 380, 380 Chodzidło T. 148, 150 Chorasiński Jan 349, 349 Chotek K. 335, 370, 370 Chruszczow N . S. 404, 404 Chybiński A. 79 Cieza de Leon Pedro 181, 187, 200-201, 200-201 Ciszewski S. 138 Colombia A. 95 Cook S. A. 25 Csilléry К. 371, 402 Cvitanovic Vladislav 380, 380 Czaja S. 136 Czapkiewicz В. 287 Czekanowski J. 141, 141, 146, 148, 157, 162, 166, 339 Czernecki S. 104 Czerniawski Karol 347, 347 Czerniecow W. N . 405, 405 Czernik S. 78 Czerny A. 137 Czerska В. 279 Cziczerow W. I . 362, 369, 411 Czitaja G. S. 392, 415 Czubiński P. P. 124, 127 Czyżewicz S. 736 Cajánková E. 369, 369 Cicerov V. I . zob. Cziczerow W. I . Ćit.aja zob. Czitaja G. S. Cubrilovic V. 375 Dam Hans 392 Damborsky J. 361 Damrosz Anna 429 Danczew Georgi 354, 355, 356, 358 Dankó Imre 397 Darenne E. 95 Dąbczewski Z. 99 Dąbrowski K. 287 Debec G. F. 411 < Decev D. 395-396, 395-396 Dégh Linda 391, 402 Delorko Olinko 379, 379 Dembińska Maria 93, 97 Dembowski B. 79 : Demków Władysław 304 Densusianu N . 394 Deutschmann E. (Dncman) 385, 385 Dikarew M. 210 Dimitrow Zacharia 358 Diószegi Vilmos 399, 401, 402, 403 Djordjevic Т. 375 Długosz, J. 99 �435 Dmitrijewa L . W. 151 Dobrowolska D. 361 Dobrowolska M. 154, 164 Dobrowolski Kazimierz 15, 17, 28, 49, 50, 57, 64, 69, 77, 160, 165, 339, 340, 343 Domnjak Bożo 379 Domokos Ottó 397 Domorázek Г. 124 Doroszewski W. 79, 154 Drexel W. 294 Dubarry A. 95 Dubiel L . 63, 301 Dubois E. 96 Dunáre Nieolae 396 Dunin-Wąsowicz K. 266 Durkheim E. 45, 46 Dusburg 68 Diirer Albrecht 388 Dynowski W. 154, 160, 340, 341, 343 Dzięgiel Leszek 425 Dzur E. A. P. 295 Ebbo 59 Efimow A. W. 406 Ehrenkreutzowa C. 128, 336 Eliade M. 150 Elsner P. 95 Emsheimer Ernest 389, 390 Erdész Sándor 397 Erixon S. 158 Esparcel Г. 96 Ewtimow Wasił 354, 355, 358 Faber J. 267 Favre J. 96 Federowski M. 114-119, 122-124, 127 — 130, 132 Feilberg H . F. 115 Fel Edit 401, 402 Fick A. 395, 395 Fiedler Wilfried 389 Fiedorów G. B. 406 Filas (baca z Jasionowa-Olszówki) 64 Filep Antal 397 Filip J. 381, 382 Filipovié Milenko 381, 381 Filová В. 341, 343 Firth К. 45 Fischer А. 115 Fojtík Kareł 335, 361, 363 Forbes D. 202, 204 Forbes R . J . 96 Fdldes László 88, 340, 403 Franklin A. 95 Frankowska Maria 154, 154, 173 Frankowski Eugeniusz 336 Frazer J. G. 112 Fránger Wilhelm 387, 387, 388 Freuchen P. 34 Fritzsch Karol Edward 387, 387 Fryś-Pietraszkowa E. 301 Fuzes Endre 397 Gajek J. 84, 153-158, 154-156, 160, 160 — 162, 162, 164, 167, 167, 169, 170, 392, 393 Gall-Anonim 99 Ganckaja Olga 410, 418 Ganczew Rusi 354 Gandew Christo 355 Garyga B. 392 Gavazzi Milovan 375, 378, 379, 383 Gawełek F. 136, 137, 219, 222 Gąsina Stanisław (rzeźbiarz lud.) 77 Geiger P. 158 Gennep A. van 25, 112, 119, 122, 128, 129, 132 Georgiev V. 395, 395 Georgiewa Bagra 355, 355 Georgiewa-Stojkowa Stafana 354, 355, 357 Gibson G. G. 423 Giżbert W. 99, 101 Glapa A. 344, 366 Gliński M. 348, 348 Gloger Z. 96, 127, 138, 347, 347 Gładysz Mieczysław 44, 75, 79, 299, 299, 316, 323, 336, 341, 341, 343 Gniewczyk H . 325 Godłowski K. 295 Gogolew Z. W. 407 Goleń Jan 266 Gołąbek J. 115, 136 Gołębiowski Łukasz 96, 347, 347 Gomme G. L . 25, 26 Goszczyński S. 79 Gottschalk A. 95 Górnicki Łukasz 103 Gótze A. 294 Grandjean E. 95 �436 Grćić Stjepan 379 Gregor J. 226 Grempler 289, 290, 292, 293 Gribanowskij N . N . 151 Grimm J. 395, 395 Gródecki R. 97 Grskovic I . 381, 381 Grzegorczyk W. 245, 247 Guarnan Poma de Ayala Felipe 173, 174-203, 177-179, 181-185, 191, 192, 194, 196, 197, 202, 205 Gunda Béla 340, 367, 367, 370, 397, 399, 400-403, 402 Gurwicz I . S. 407 Gustawicz В. 136, 138 Gut-Stapińska Aniela (art. lud.) 80 Guttówna T. 137 Gwagnin Aleksander 104 Halmos I . 402 Hankeová W. 365 Hanuśin J. 371 Harasymczuk R. W. 348, 348 Harpestraeng H . 93 Harrison 424 Hasalová V. 364 Hasdeu В. P. 395, 395 Heidrich Joachim 392, 394 Helmold 59 Hensel W. 97, 105, 282, 282-283, 393 . Henssen Gottfried 389, 389 Herbert J. 126 Herbord 59 Herbst S. 154 Herseni T. 59 Herskovits M. J. 26 Herzog Rolf 392 Hirt H . 395, 395 Hodgen M. T. 25 Hodoly L . 138 Hoebbel E. A. 425, 425 Hofer Tamas 401, 402 Hoffmann Tamas 402 Hoffmann-Krayer E. 122 Hogarth D. G. 25 Holy L . 365 Horák Jifí 345, 385, 385 Hoyle R. 350 Hóltker 393 296, Hrbek J. 364 Hrozenćik J. .367 Hrynková H . 360 Hsu F. L . 46 Hukan Karol (rzeźbiarz lud.) 26 Huska J. 341 Husson C. 94, 95 Húscava A. 369 Hyckel G. 324 Hymes D. H . 423 Itman L . 293 Iwanow Mina 358 Iwanow S. W. 416, 416 Jaberg K. 158 J.[ackowski] A. 343 Jacob 95 Jacobeit Wolfgang 386, 387, 392 Jagodic M . 213, 222, 223, 229, 375 Jahn M. 277, 278, 284, 287, 288, 290, 292 Jakubowska H . 301 Jakubski A. W. 226 Jamka R. 282, 283 Janas (rzeźbiarz lud.) 80 Janko z Czarnkowa 99 Jankovié M . 378 Janó Ákos 397 Janota E. 117-119, 122, 132 Jardas Ivo 383, 383 Jaskulanka S. A. 137 Jastrzębski Sergiusz 144, 145 Jaworski E. 301 Jaworski K. 301 Jaworski Z. 99 Jefimow A. W. 411 Jeleńska E. 213 Jennings J. D. 425, 425 Jefábek Richard 336, 339 Jessup 144 Jeż-Jarecki Władysław 138, 235 Jochelson W. 144 Jokl N . 395, 395 Jonów W. M. 144 Jordan Jorgu 394 Jovanovié M. 373 Jud J. 158 Judenko K . 46 Jurkovic M . 370 �437 Kacić-MioSić Andrija 379, 380 Kaja I . 99 Kałojew В. А. 405 Kalojewá J. A. 361 Kamiński J. 266 Kamiński L . 79 Kania Cz. 61 Kantor J. 79, 137 Kapała Jan 269 Karadzic Vuk 379 Karbusicky V. 360, 361, 361 Karłowicz .1. 26, 70 Karmyszewa В. Ch. 406 Karoly S. 213 Karwasińska J. 99 Kaźmierczyk J. 287 Kerecsényi Edit 397 Keremidcziew Ganczo 364, 356 Kern Г. 82 Kibort J. 138 Kiersnowski R. 97 Kietlicz-Rayski К. 79 Kirkpatrick Г. A. 350 Kislakow N . A. 406, 408, 411 Kitowicz Jędrzej 103 Kleczyński J. 79 Klemenc D. A. 144 Klich E. 79 Klichowska J. 99 Klimaszewska Jadwiga 109, 111, 140, 153, 155, 169, 305 Klimek J. 157 Klinger W. 115, 124 Kluk К. 252, 252, 253 Knezevió S. 373 Knie J. G. 316, 316, 317, 322 Knoop O. 137 Knotel P. 325 Koch-Grunberg Th. 195 Kodály Zoltan 401 Kodolányi János 402 Kojew I . 355, 357, 357, 358 Kolańczyk К. 84 Kolberg О. 112, 117-119, 122-124, 128, 130, 132, 133, 137, 138, 220, 221, 222, 225, 227, 347, 347, Kołczyn В. 283 Kołodziejczyk Е. 136 Komorovsky J. 371 Kon Feliks 144, 145 122, 127, 219, 348 Konik E. 292, 296 Kopczyńska-Jaw orska Bronisława 341, 367, 370, 370, 396 Kopernicki I . 138, 213, 220, 224 Kopitar Bartłomiej 379, 395, 395 Korbę O. A. 411, 416 Korbecka 141 Korduba 219, 226 Korolenko W. G. 142 Kosiński W. 79, 137, 139 Kostrzewski J. 97, 105, 277, 277-282, 284, 287, 292, 293, 295, 206 Kosven zob. Koswien M. O. Koswien M. O. 362, 411, 413 Kotarbiński T. 46 Kothe 393 Kotlarewski A. 115 Kotoński Włodzimierz 79, 348, 348 Kotschy M. 325 Kovács Ágnes 399, 399 Kovács László 400 Kovaóevicová 8. 362, 368, 368 Kowalska-Lewicka Anna 353 Kowalski A. 344 Kowalewskij M. M. 147, 149, 408 Konig R. 49 Kramaźik Jaroslav 360, 361, 363 Krásteva-Nozarowa Gina 355, 356, 356 Krause 118 Krawc E. 385, 385 Kresz Maria 401, 402 Kresevljakivic H . 381, 381 Kretschmer P. 395; 395 Kretzenbacher L . 213, 216, 229 Kreuzberg Claus 388 Kroeber A. L . 423, 424 Krotow M. A. 151 Krupianska W. J. 405, 415, 417 Kruśina-Ćerny J. 365 Krysiak K . 99 Krzywicki L . 24, 26, 109, 126, 126 Krzyżanowski J. 79, 399 Ksir J. 363 Kubalska Halina 345 Kubasiewicz M. 99, 100 Kube Zygfryd 387, 387 Kuchta Stanisław 75 Kudlácek J. 370 Kulach W. (rzeźbiarz lud.) 26, 77 Kulczycki L . 142 �438 Kunz L . 369, 369 Kusznier P. I. 158, 161, 362, 364, 361, 411, 413, 413, 419, 419 Kutrzeba S. 97 Kutrzeba-Pojnarowa Anna, 46, 79, 81, 153, 154, 155, 165, 166, 168, 341, 341, 360, 361 Kwaśnicowa Z. 348, 348 Kwaśniewicz W. 301, 304 Kwaśniewiczowa K. 301, 304. Kwaśniewski K. 169, 359 La Barre W. 202, 204, 205, 423 Labuda G. 154, 154, 156, 157, 164, 167 Lagarde P. de 395, 395 Leakey .L. S. B. 423 Lebault A. 95 Lebiediewa N. I . 417 Lechnicki P. 99 Le Con te J. 94 Leser 391, 392 Levy-Brühl 424 Lewicki T. 161 Lewin M. G. 158, 406, 407, 413 Lichnowski 325, 325 Lichtenfeldt I I . 94, 94 Ligęza J. 44 Lipiarz Z. 301 Lips E. 350 Lissowski L . 137 Liungman Waldemar 391 Loeschke A. 295 Loukotka Ć. 365, 365 Lowie R. H . 25 Lugon C. 350 Lutman R. 300 Lutyński J. 26 Lucking Wolf 391, 391 Lüko Gabor 397 Łapczyński K . 79 Łaptiew A. I . 407 Ławrow P. L . 147 Łęga W. 97, 114, 118, 119, 123, 130 Łętowski A. 137, 213 Łopaciński H . 138 Maciejewski W. A. 96 Macpherson 378 Madalski J. 99 Magiera J. F. 138, 209 Maitland F. W. 25 Majewiczowa Zofia 348, 348 Majewski E. 137, 138 Majewski Kazimierz 277, 295 Majnow 1. I. 141, 142, 144, 144, 147, 147, 149, 151 Malinka A. N . 223 Malinowski B. 25, 25, 45, 45, 46, 46, 424 Małecki K. 339 Małkowska Krystyna 427 Manga J. 370, 370, 371 Mannhardt Wilhelm 390 Marek V. 365 Marinow Wasił 358 Marková E. 370, 370 Markovié-Boreli R. 378 Markus M. 340, 367 Marolt F. 375 Martinów Aleksandr P. 356 Martykowa Helena 304 Marx К. 45 Masłowa G. S. 405, 417 Mateescu G. G. 395, 395 Matić Tomo 379, 379, 381, 381 Matlakowski W. 79 Matlakówna M. 99 Matyas K. 136 Maurizio A. 97 Mead Margaret 424, 424, 425 Meertens P. J. 213, 214, 225, 226, 229 Melicherćik Andrej 361, 369 Melville Herman 424 Mercier A. L . 95 Merton R. K . 46 Meyer C. 130 Meyer G. 395, 395 Mickiewicz S. I. 150 Middendorf E. 202 Mierczyński S. 79 Mierzyński A. 68, 69 Mika E. 79 Miklavec P. 136 Miklosich F. 395, 395 Milcetić Ivan 376 Milewski Tadeusz 349 Miller W. F. 408 Minarik J. 367, 371, 371 Mishkin B. 202, 204, 205 Mitowa-Dżonowa D. 357, 357 �439 Mitterpacher 381 Mjartan Jan 341, 361, 366, 371, 392 Mladenov S. 395, 395 Mleczko T. 136 Mole Wojsław 336 Molenda D. 341, 341 Moravková M. 370, 379 Morgan 424 Morvay Judit 399 Moskowa Detelina 355 Moszyńska 141 Moszyński Kazimierz 97, 105, 112, 115, 117, 127, 127-129, 131-132, 131132, 137, 147, 147, 153, 154, 156, 156, 157, 158, 159, 160, 161-164, 162, 163, 184, 218, 222, 223, 235, 235, 237, 237, 240, 241, 241, 282, 282, 293, 294, 305, 336, 336, 340 Mucńenberg B. 349, 349 Mulkiewicz O. 301 Muromcew S. A. 147 Muroń J. 268 Murzański (baca z Grronia) 64 Musioł A. 348, 348 Muszyński J. 97 Muller Ingeborga 389 Nadel S. F. 46, 424 Nadmorski 119, 130, 131, 137 Nahodil Otokar 340, 361, 361, 364, 364-366 Nakonieczny J. 138 Navratil J. 361 Nawka B. 384, 385 Nedo Pavol 384, 385 Nehring A. 395, 395 Neubauer H . 375 Neumann Zygfryd 388 Nickel Joanna 211, 213, 214, 222, 229, 390 Nikiforowskij 122, 128, 134 Nilsson M. 123 Nizińska Irena 301, 360, 383 Nitsch K. 154, 339 Niżnansky J. 370 Nocoń Rudolf 350 — 352 Nordenskiold E. 195 Nosalová V. 370 Nosek S. 105, 278, 278, 284, 287, 287, 296 Nowacka-Łukasiewicz W. 36 Nowak M, 384 Obradovié Dostije 379 Obrębski J. 117 Oczykowski R. 137 Ogorzałek G. 301 Okruszko 141 Olcha A. 35 Olderogge D. A. 106, 409, 113 Oliveira E. V. de 213, 219 Ombriaux M. 96 Oppersdorf 317, 318 Orłowski 266 Ortutay Gyula 397, 400, 402, 402 Ośtrić Olga 382, 382 Palicková-Pátková J. 340, 341, 342, 370 Palosija Djurdjica 376 Paprocka W. 341 Parczewska M. 138 Parisius Ludolf 389 Parmentier A. 96 Parvan V. 395, 395 Patera J. 363 Pauli Żegota 79 Pawiński A. 99 Pawłowska Jadwiga 251 Pazdur J. 341 Péczely Attila 397 Peesch Reihard 386, 386, 392, 393 Pelc J. 97 Pescheck C. 278, 278, 280, 284, 289, ' 290-292, 297 Pesovár Ferenc 397 Peszewa Rajna 354, 355, 355 Perszyc A. I . 406, 412, 414 Pertold Otokar 361, 365, 365 Perusini G. 216, 218, 229 Petersen E, 292 Petrán 360 Petrow A. 138 Petrow Petar 355, 357, 357 Peuckert Will-Erich 391 Pęgiel S. 301 Pęgierska R. 361 Pfützenreiter E. 292 Philippide A. 396, 396 Piątkowska I . 137 Pichón J. 96 Piekarski Edward 141, 144-146, 150 �440 Pieńkowska H. 65, 84 Pieszczerewa E. M. 408 Pieters M. J. 213 Pietkiewicz C. 124, 126, 126, 129, 131, 132 Pietraszek Edward 83, 419 Pietschmann Robert 173 Piller 381 Piłsudski B. 141 Piotrowicz S. 136 Piotrowski A. 79 Pleszczyński 116, 117, 134 Plezia M. 296 Pliniusz 295 Płachcińska A. 341 Podbereski A. 13.8 Podolák Jan 340, 341, 361, 361, 366, 367, 368, 368, 370, 370 Pokorny J. 61 Polenakovic H . 379, 379 Poloczek P. 369, 369 Polo de Ondegardo 181 Polonec A. 371 Poniatowski Stanisław 45, 109, 336 Popovié С, D. 372 Portacalá R. 394 Porteus S. 45 Posadowscy 306 Potapow Ł. P. 362, 406, 406, 411 Potiechin I . I . 406, 411, 413, 413 Potów A. A. 415, 415 Pranda A. 370, 371 Prazák Vilém 335, 361, 363, 367, 370 Primowski Anastas 354, 356, 357, 357 Prokopec M. 365 Radcliffe-Brown A. R. 46, 424 Radió A. 376, 377, 377 Rafacz J. 68 Ramirez Baltazar 199, 200, 200 Rasmussen Holger 392 Ratgeb Jórg 388 Ratzel F. 148 Ravlic J. 380, 380 Rawita-Gawroński F. 138 Rawp Jan (Raupp) 384, 385, 385 Rank G. 213, 214, 216, 222, 223 Reinfuss R. 79, 235, 235, 237, 241, 248, 248, 340, 341 Rej Mikołaj 103, 130, 130, 131 Ribarić Jelka 382, 382 Richards A. 1. 26 Rivers W. H . R. 25 Rivet Paul 173 Robek A. 364, 305 Roesler R. 395, 395 Roger J. 44 Rogiński J. J. 411, 413 Rojówna Helena (art. lud.) 80 Rokossowska Z. 138 Romanow E. 124, 128, 129 Ronisz W. 137 Rowe J. H . 350 Ruben Walter 392, 394 Rubić I . 383 Rudolph Wolfgang 386 Rulikowski E. 138 Rumelówna A. 138 Rusiecki A. 301 Russu I . I . 394, 395, 396 Rylski M. V. 411 Rzepecki W. 79 Sábados Dimitrije 382, 382 Sacchetti L . 95 Sachas F. 348, 348 Sadownik J. 79, 341 Sadowski I . 138 Saloni A. 137 Sałamanowicz M. J. 406 Sandor B. 210, 211, 213, 220-222, 225 Sándor I . 210, 213, 220-222, 225, 399, 402 Sarmiento de Gamboa 173 Sartori P. 109, 117-119, 122, 126, 128 Sągajłło-Kaczanowska Maria 207 Scheybal J. V. 363 Scheufler V. 360, 364 Schirmunski Wiktor 391 Schlossar A. 95 Schmidt Leopold 390 Schmidt W. 157 Schnaider J. 136 Schneeweis E. 113, 114, 117, 119, 122, 123, 213, 223, 227 Schneidewind Gizela 388 Schnek R. 367, 370 Schrader O. 395, 395 Schuchardt H . 395, 395 Schulenburg W. 117, 127, 213, 223 �441 Schulz W. 278 Schurtz H . 126 Seler E. 196 Semkowicz W. 31, 136, 138 Seure G. 395, 395 Seweryn T. 75, 79, 235, 235, 336, 341 Shapiro H . L . 426, 426 Siarkowski W. 138 Sibiriakow I . M. 144, 144, 145 Sieber Fryderyk 386, 387, 387 Siemieński L . 79 Sieroszewski Wacław 141, 141, 149, 150 Siewiński A. 136 Sikora A. 79 Simon Syrenniusz D. 104 Sirovátka O. 363, 364 Skalníková O. 363 Skrzyńska K. 137 Slátineau B. 210, 218 Slizowski S. 70 Słowińska D. 301 Smirnowa J. S. 405 Smith E. R. 425, 425 Sniersariew G. P. 405 Sobiescy M . i J. 343, 348, 348, 349 Sobieska Jadwiga 344, 349 Sobieski Marian 341, 343, 344, 344 Sokalski B. 114, 115, 117, 118, 122, 130 Sokołowa W. K. 411 Solmsen F. 395, 395 Solymos Ede 397 Soukup J. 213, 214, 216 Soyers A. 95 Spamer Adolf 385, 390, 390 Spencer Herbert 147 Staff B. 95 Staich T. 65, 84 Staniszewska Z. 138 Staniukowicz T. W. 405 Stañková J. 341, 367, 370 Stano P. 367 Stapiński J. 266 Starowolski S. 104 Staszczakówna Z. 154, 160, 340 Stecki K. 79 Steinen K. von den 195 Steinitz Wolfgang 385, 386, 388, 388, 389, 389, 392 Stelmachowska B. 117, 118, 118, 119, 122, 123 Sterian H . 394 Stiepanow N . N . 411 Stockmann Doris 386, 389, 391 Stockmann Erich 389, 389, 390 Stoin Elena 354 Stojak Antoni 431 Stojałowski Stanisław 266 Stojkovié M. 380, 380 Stokar W. 95 Stołyhwo K. 138 Stołyhwowa E. 125 Stopka A. 79 Stránská Drahomira 158, 360, 361 StratanowicZ G. G. 411 Strobach Hermann 389 Struwe W. W. 413 Sturycz J. 127 Sumcow N . 219, 226 Sydorowicz S. 213, 216, 222, 223, 231 Szachnowicz M. I . 415 Szafran H . 24 Szarenska B. 415 Szarow Boris 356, 358 Szczepański J. 419 Szendrey Ákos 402 Szejn P. 115 Szentmihályi Imre 397 Szolnoky Judyta 390 Szolnoky Lajos 399, 401 Szromba Zofia 301, 316, 366, 385 Szuchiewicz W. 113, 1.15-119, 122, 124, 126-132 Szukiewicz W. 114, 124, 128, 138 Szucs Sandor 397 Szwengrub L . M. 397 Szyfelbejn Z. 154, 155, 165, 166, 340 Świętek J. 115, 117, 119, 123, 130, 136 Sach F. 363 Seselja Matija 379 Setka J. 379, 379 Skerlj B. 375 Stefanie V. 381, 381 Śtiess B. 363 Sustar M . 375 Svecová S. 363 Tabori Gyorgy 367, 397 Tacina Jan 347, 347 �442 Tackenberg К. 278, 278, 279 Takács Gyula 397 Takács Lajos 401 Tálasi István 397, 400 Talko-H ryncewicz J. 339 Tax Sol 422 Tellier Ch. 94 Tełbizow M. i K. 356, 350 Tetmajer W. 137 Thiele E. 213 Thunmann J. 395, 395 Tichomirow M. N . 413 Tierentiewa Ł. N . 405, 406, 415 Tirel di Taillevent G. 94, 94 Tłoczek I . 366 Todorow Cwetan 353 Todorow Ljuben 354 Toeppen M . 137 Tokariew S. A. 167, 392, 393, 405, 405, 406, 411, 416 Tołstow S. P. 406, 406, 410-414, 412, 413 Tomaschek W. 395, 395 Tomasik Jacek 301, 349 Tóth János 397 Tretiakow P. N . 413 Trnka J. 370 Trofimowa T. A. 407 Tschopik H . J. 202, 350 Tschudi J. 202 Tugołukow W. A. 405 Tupac Inca Yupanqui 174 Turnau B. 301 ' Tylor E.'B. 24, 25, 26 Tymieniecki K. 84, 97 Vielrose E. 102 Vincze István 401 Vladutiu I . 341 Vrabcová E. 364 Ubysz A. 237 Udalcow A. D. 411, 413 Udziela-S. 136-138 Ulanoweka S. 137, 213 Ulanowski B. 70 Urbancová V. 367 Wajsilow Georgi 355 Wakarelski Christo 126, 229, 353-355, 356, 358, 358, 359, 369, 369, 392 Waligórski Andrzej 423 Warner R. 95 Wasilewski Z. 130, 137 Wasiliewa G. P. 406 Weber-Kellermann Ingeborga 386, 389, 390, 390 W einhold Rudolf 386, 387, 387 Weiss R. 158 Welewa Maria 354, 356-358, 357, 358 Wenedikowa Wera 356, 357 Wesołowska-Przała К. 301 Węgrzynowicz L . Ill, 117, 129 Wieland I . W. 316 Wielowiejski Jerzy 277, 279, 282, 295 Wiener R. 327 Wierzchowski Z. 138 Willibald 64 Wincza H. 116 Wiśniewski A. 137 Wiśniowski F. 261, 270 Witano wski M. R. 139 Witaszewskaja N . 151 Witaszewski Aleksy 141 Witaszewski Mikołaj 141-150, 142, 144, 146, 147, 148, 150 Witkiewicz Stanisław 79, 79 Witort J. 137, 138 Witów M. W. 407 Witowt. 138 Wolkris E. 213 Wołonczewski M. 128 Worobiew N . I . 414, 414 Wossidlo Ryszard 388 Wyczański A. 97 Václavík Antonin 210, 213, 219, 222, 223, 225, 229, 333-336, 335 Vajda László 392 Vajkai Aurél 397, 402 Valonen Nulo 392, 393 Vargyas Lajos 402 Vicaire G. 93, 93 Zábranová E. 364 Zając R. 301 Zambrzycka-Kunachowicz Anna 301, 303, 323, 341, 371 Zawiliński R. 79, 137, 139 Zawistowicz-Adamska K. 160, 166, 261, 262, 341 T �443 Zborowski J. 79 Zejszner L . 79 Zelenin D. 210 Zeman J. 278, 278, 290-292, 291, 294 Zender M. 158 Zgórniak M. 84 Zibrt C. 130, 134 Zilynskyj O. 367, 371 Zimmerman F. A. 318 Znamienowska-Priifferowa M. 336 Zólyomi József 397 Zotz L . 278, 279, 291 Zozula Franciszek 348, 348 Zygler Tadensz 343, 344, 348, 348 Żaki A. 339 Zdanko T. A. 158, 406, 415 Żatko R. 341, 370, 370, 371 INDEKS NAZW GEOGRAFICZNYCH I ETNICZNYCH Albania 389 Ameryka Południowa 195, 402 Andesuyu (prow. Peru) 192, 194, 195 Anglia 126, 231, 232 Antowie 296 Arnhem (kr., pin. Australia) 16, 18 Augustów — pow. 210, 222 Austria 44, 213, 214, 216, 229 Aztekowie 196 Ażewicze (raj. Wilno, ZSRR) 129 Backa (Jugosławia) 373 Bakszta (raj. Mołodeczno, ZSRR) 129 Bałkany 86, 90, 381 Bałkański Półwysep 89, 396 Bańska (pow. Nowy Targ) 53 Barania 373 Bartodzieje (pow. Góra Śląska) 280, 281 Belgia 213 Berlin 307, 329, 391 Beskid Niski i Wysoki 86 . — Śląski 43, 89, 340 — Wschodni 90 — Wyspowy 37, 52 — Zachodni 2 9 - 3 1 , 31, 59, -61-63, 66, 88 Białoruś 118, 119, 122, 128, 128, 130, 132, 134, 213, 215, 216, 218, 219, 222, 225, 231 Biały Dunajec (pow. Nowy Targ) 43, 53 Bielanka (pow. Nowy Targ) 23 Bielsk Podlaski — pow. 211 Bieszczady 86 Biłgoraj — okolice 238 — pow. 210, 223 Biskupin 110, 287, 291, 295, 296 Błażejowice (pow. Prudnik) 317 Błotnica Strzelecka (pow. Strzelce Opol­ skie) 300, 304, 304-308 Błoto (osada w Puszczy Niepołomickiej) 84 Bochnia — pow. 70 Bodzów (pod Krakowem) 42 Bogomice (pow. Głogów) 292 Bogusławice (pow. Piotrków) 211 Bojkowie 210 Bojkowszczyzna 226 Bolesławiec (pow_ Racibórz) 325 Boliwia 195 Boljun (Jugosławia) 373 Bororo (pl., Ameryka Płd.) 195 Bredynki (pow. Reszel) 117, 131 Brytania 294 Brodla (pow. Kraków) 39 Browiniec (pow. Prudnik) 318 Brożec (pow. Krapkowice) 318 Brzozówka (pow. Jasło) 269 Budapeszt 265, 397, 401 Budzicz (pow. Trzebnica) 279 Budziszyn (NRD) 384, 385 Bug — dorzecze 88, 90 Bukowa (pow. Biłgoraj) 238 Bułgaria 126, 127, 214, 229, 231, 355, 356, 358 Busko - pow. 40, 226 Bydgoszcz — woj. 225 Bytom 329 Celtowie 281, 291 Cełujki (pow. Biała Podlaska) 230 Centawa (pow. Strzelce Opolskie) 304, 305, 307-310, 309 �444 Dolina - okolice (ZSRR) 222 Charków - okolice, (ZSRR) 219 Dragojewo (okr. Preslaw, Bułgaria) 358 Chimbóle'(Ameryka Phi.) 189 Chinchaysuyu (prow. Peru) 174, 177, Drezno 386, 387 Dropła (pow. Tołbuchin, Bułgaria) 354 184, 193 Chmielów Piaskowy (pow. Opatów) 282, Dubrownik — okolice (Jugosławia) 380 Duża Wólka (pow. Głogów) 241 283 Dys (pow. Lublin) 208 Chochołów (pow. Nowy Targ) 61 Chocianowice (pow. Olesno) 128, 216, 29У Dziadowa Kłoda (pow. Syców) 300 Dzierążnia (pow. Kazimierza W.) 118, Chorula (pow. Strzelce Opolskie) 280 119, 123 Chorvátski Grob (CSRS) 333 Dzierżysławice (pow. Prudnik) 300, 310Chorwacja 373 320, 316, 317, 322 Chróścioe (pow. Opole) 320 Ciche (pow. Nowy Targ) 68 Egipt 428 Ciemnice (pow. Ścinawa) 292, 291 Eskimosi 34 Cieszyn — pow. 219 Cięcina (pow. Żywiec) 124, 120 Estonia 213, 214, 214, 216, 217, 222, Cluj (Rumunia) 394 223, 225, 231, 232, 407 Cmolas (pow. Kolbuszowa) 18, 38 Europa 50, 52, 64, 93, 98, 113, 117, 119, 123, 127, 158, 210, 213, 214, Collasuyo (prow., Peru) 189 232, 291, 294, 295, 378, 386, 390 Condesuyu (prow., Peru) 191 Cusco ( т . , Peru) 182, 184, 196 Eweni (ZSRR) 144 Czarna Góra (pow. Nowy Targ) 62 Czarnków — pow. .210, 223 Finlandia 393, 402 Czechosłowacja 213, 214, 216, 219, 222, Francja 93, 94, 122, 129, 268 225, 229, 325, 329, 360, 369, 380 Czechy 98, 126, 130, 132, 134, 213, 291 Gagauzi 132 Gdańsk 102, 102 Częstochowa 211 Głogowiec (pow. Prudnik) 316, 318 Czukcze 144 Głogów — okolice 238 Czukotka 407 Głogówek 317, 320, 322 Dacja 396 Gorlice - pow. 210, 223 Dagestan 126 Górale karpaccy 237 Dalmacja 372, 373, 381 Góry Świętokrzyskie 245, 245 Dania 34, 93, 291 Grabice (pow. Gubin) 279, 283 Darzlubie (pow. morski) 296 Grabina (pow. Prudnik) 316 Dąbrówka Łubniańska (pow. Opole) 300 Grabownica (pow. Ostrów Mazowiecka) Dąbrówka Wielka (pow. Tarnowskie Gó­ 248 ry) 300 Grabowo (pow. Starogard) 296 Debreczyn 397 Grecja 214, 226, 227, 231, 294 Dębica — okolice 238, 243 Grocholub (pow. Krapkowice) 318 Dimitrowo ( т . , Bułgaria) 355 Grodno — okolice (ZSRR) 225 Djedina Rijeka (Jugosławia) 382 Grodzieńskie 213 Długopole (pow. Nowy Targ) 51 Groszowice (pow. Opole) 287 Dniestr — dorzecze 88 Gródek — okolice (ZSRR) 222, 223 Dobra (pow. Limanowa) 117, 129 — pow. 216 Dobrodzień (pow. Lubliniec) 279, 292 Grydynia Mała (pow. Koźle) 292 Dobrota (Jugosławia) 373 Gryźliny (pow. Olsztyn) 117 Dobrudza (Bułgaria) 358 Grzawa (pow. Pszczyna) 300 Dobrzejowice (pow. Toruń) 245 Guzianka (pow. Mrągowo) 247 Dobrzeń Wielki (pow. Opole) 116, 123 Gwoździany (pow. Lubliniec) 128 �445 Нас (pow. Racibórz) 323 Halozy (Jugosławia) 372 Hamburg 329 Hiszpania 174, 176, 186- 188, 194, 199 Hiszpanie 199, 203 Holandia 213, 214, 225, 226, 229, 232 Horsovskotynsko (CSRS) 364 Hostynne (pow. Hrubieszów) 209 Hrubieszów — okolice 247 — pow. 210 Huculszczyzna 86, 116, 122, 126, 210, 221, 226, 231 Ilvar (Jugosławia) 373 Indianie Aymara 202 -205 — Huanca 184—186, 185 — Keczua 202-204 — Mojo 195 — Peru 174-178, 180, 181, 183, 184, 186-189, 192-203, 205 zob. też I n ­ dianie Aymara, Huanca, Keczua, Yunga — Yunga 184, 185 Inkowie 174-178, 180-182, 184, 189-191, 193, 194, 196, 197, 202, 205, 350, 353 Ipuriná (pl., Ameryka Płd.) 195 Irokezi 185 Istebna (pow. Cieszyn) 63, 113, 119, 122, 134 Italia 98, 380 Iwanowo (Bułgaria) 354 Iż (Jugosławia) 380 Jabłonna (pow. Nowy Dwór Maz.) 245 Jagłowo (pow. Mońki) 240, 248 Jaksonów (pow. Wrocław) 290 Jakuci 143-145, 148-150 Jakutia 142, 145, 407 Jankowice (pow. Oława) 284 Jarmenovci (Jugosławia) 373 Jasło 268, 272 Jastkowice (pow. Tarnobrzeg) 218, 218 Jatutów (pow. Zamość) 214 Jaworów — pow. (ZSRR) 216 Jaworzyna (Podhale) 62 Jaworzynka (pow. Cieszyn) 63 Jedlicze (pow. Krosno) 268, 272 Jeleń (pod. Jaworznem) 73 Jemielnica (pow. Strzelce Opolskie) 307 Jędrzejów 245 Józefów (pow. Biłgoraj) 247 Jugosławia 158, 372, 372, 373, 374, 370, 376, 378-380, 393 Jukagirzy 144 Jurgów (pow. Nowy Targ) 50, 85 Kacice (Mazowsze) 70 Kakonin (pow. Kielce) 245, 247 Kalisz 248, 287 - okolice 240 Kamienica (pow. Limanowa) 52 — 54 Kanada 268 Kaniów (pow. Opole) 128 Karakaczanie 358 Kardżali (Bułgaria) 355 Karelia 405 Karyntia 373 Karpaty 28, 29, 32, 41, 69, 86-88, 90, 241, 339-343, 340, 396 Kasina Wielka (pow. Limanowa) 53, 55 Kastov (Jugosławia) 383 Kaszów (pow. Kraków) 39 Kaszuby 131 Katowice 329 Kaukaz 405 Kazachstan 405 Kielce — pow. 211 - woj. 220 Kieleckie 211, 222, 223, 253, 348 Kisalfold (Węgry) 400 Klenina (przys. Kamienicy, pow. Lima­ nowa) 37, 54 Klępina (pow. Kożuchów) 279 Kobryń - pow. (ZSRR) 212 Kocianowice zob. Cho.cianowice Komorowice (pow. Prudnik) 318 Komorówek (pow. Trzebnica) 291 Koniaków (pow. Cieszyn) 63 Konin (Podhale) 53 Koriacy 185 Kosmacz (pow. Kosów) 226 Kostrze (pow. Kraków) 42 Koszarawa (pow. Żywiec) 38 Kościeliska (pow. Olesno) 288 Kościelisko (pow. Nowy Targ) 63 Kotkowice Stare i Nowe (pow. Krapko­ wice) 318 Kotla (pow. Głogów) 292 Kozienice — pow. 211, 226 �446 Kónigstein (Niemcy) 387 Krakowskie 109, 124, 208, 348 Kraków 340 - woj. 222, 226 Krasnystaw - pow. 210, 222, 223, 226 Krauszów (pow. Nowy Targ) 50, 51, 85 Krosno 272 Krzeniszów (ролу. Myszków) 240 Krzyżanowice (pow. Racibórz) 325 Kujawy 41, 131, 348 Kumiałka (ролу. Sokółka) 117 Kurpie 111 Kurpiowska puszcza 41 Kutno — okolice 240 — pow. 211 Lapończycy 402 Laski (pow. Pruszków) 245 Lepenica (Jugosławia) 373 Lesko — pow. 222, 223 Leśnica (pow. Lubliniec) 279, 281, 286, 288 Leśniki (pow. Prudnik) 317 Leżajsk 243 - okolice 237 Libiąż (pow. Chrzanów) 73 Ligota (pow. Olesno) 285, 286, 288 Lijewo (pow. Włocławek) 210, 211 Lima (Peru) 188 Lipnica Mała i Wielka (pow. Nowy Targ) 31 Lipno — pow. 210, 223 Liszki (pow. Kraków) 39 Litwa 59, 69, 210, 213, 214, 215, 228, 229 Lopud (Jugos^via) 382 ЕиЬасголу — pow. 210, 218 Lubartów 240, 243 — okolice 238 Lubelskie 127, 131, 208, 210, 218, 223, 253, 255, 258, 348 Lubelszczyzna zob. Lubelskie Lubiana (Jugosławia) 372, 373 Lublin — woj. 220 Lubliniec — pow. 211 Lubomierz (pow. Limanowa) 53 Lubycza Królewska (pow. Tomaszów Lub.) 238, 241 Lwowskie 215, 216, 218, 222, 225 Lwów — okolice 210, 224, 231 Lada (pow. Janów) 211 Łańcut — pow. 210 Łemkowszczyzna 53, 235 Łęczyckie 348 Łodygowice (ролу. Żywiec) 124, 126 Łopiennik (pow. Krasnystaw) 240 Łopuszna (pow. Nowy Targ) 37 Łotwa 213 Łotysze 218 Łowickie 208, 225 Łowicz — pow. 211, 219 Łowkowice (pow. Krapkowice) 318 Łódzkie 253 Łódź 329 - woj. 220 Ługi (pow. Góra Śląska) 292 Łuniniec — pow. (ZSRR) 212 Łuntupy (raj. Święciany, ZSRR) 128 Łużyczanie 127 Łużyce 211, 213, 214, 222, 223, 227-229, 232, 383, 384 Maków Podhalański (ролу. Sucha) 124 Majowie 196 Małopolska 15, 27, 3 8 - 4 1 , 70, 72, 73, 76, 82, 84, 253, 255, 282, 283 Mazowsze 127, 131, 255 Mazury 113, 128, 131, 258 Meksyk 173, 349 Męcinka (pow. Jasło) 268 Miechów — ролу. 219, 226 Miedźna (pow. Pszczyna) 237, 300 Mierczyce (pow. Legnica) 285, 288 Miętustwo (Ciche, pow . Nowy Targ) 43 Mińsk Mazowiecki — pow. 210 Mljet (Jugosławia) 373 Mników (pow. Kraków) 78 Mochó w (pow. Prudnik) 316 — 319 Montania (Peru) 195 Morawy 126, 213, 219, 221-223, 225, 231, 291, 328, 334, 335 Mostar (Jugosławia) 381, 382 Mosz (Węgry) 390 Myzja 396 r Nadrenia 295 Nasca (Peru) 196 Niedźwiedź (pow. Limanowa) 53 Niemcy 28, 31, 94, 98, 126, 128, 213, 268, 282, 291, 325, 328 �447 Niżny Tagił (ZSRR) 405 Norwegia 429, 430 Nosocice (pow. Głogów) 290 Nowa Huta — Mogiła 281, 281 Nowa Wieś Legnicka (pow. Legnica) 292 Nowa Wieś Wrocławska- (pow. Wrocław) 290 Nowoć (Orawa) 31 Nowogród Wołyński — okolice 220, 223 Nowogródzkie 210, 213, 216—219, 229 Nowy Browiniec (pow. Prudnik) 316 Nowy Dwór (pow. Krapkowice) 318 Obrocz (pow. Zamość) 208 Obrowice (pow. Strzelce Opolskie) 287, 288 Ochotnica (pow. Nowy Targ) 53, 54, 67, 88 Olbrachcice (pow. Prudnik) 316 Olkusz — pow. 219 Olszówka (pow. Limanowa) 42 Olza (pow. Wodzisław) 124, 130, 248, 300 Opawa (CSRS) 325 Opole — pow. 226 Opolszczyzna 216, 329 Orawa 31, 39, 43 Ostoja (pow. Piotrków) 214 Ostromecko (pow. Świecie) 245 Oświęcim — okolice 89 Owsiszcze (pow. Racibórz) 300, 303, 3 2 3 330, 331 Pardołówka (Podhale) 62 Pawłowice (pow. Trzebnica) 287, 289 Pecz (Węgry) 397 Peru 174, 176, 178, 180, 181, 185-188, 193-195, 199, 202, 204, 205' Piekary (pow. Kraków) 85 Pieniny 63 Pietraki (raj. Postawy, ZSRR) 127 Piotrkowskie 225 Piotrków - pow. 210, 211, 222, 225, 226 Pisarzowice (pow. Krapkowice) 318 Piszcz (CSRS) 325, 326 Piwniczna (pow. Nowy Sącz) 209 Piwonice (pow. Kalisz) 287 Podegrodzie (pow. Nowy Sącz) 43 Podhale 23, 2 8 - 3 1 , 37, 50, 5 0 - 5 2 , 57-59, 61-63, 66, 73,.85, 340, 342 Podkarpacie 88 Podlasie 111, 127, 225, 253, 255 Podole 220, 224, 226 Pogórze 52 Pokucie 221, 222, 225 Polesie 126, 212, 213, 216, 218, 222, 226, 229, 231 Poljice (Jugosławia) 373 Polska 74, 83, 96, 98, 100, 102, 103, 106, 111, 111, 116-119, 122-124, 123, 128, 130, 131, 131, 132, 135, 159, 162, 166, 168, 170, 207, 208, 210, 211, 213-216, 218-227, 229, 231, 232, 237, 251, 253, 258, 274, 279, 291, 294, 295, 308, 314, 340, 349, 350 Pomorze 118, 208, 255, 258, 344, 344 Porażyn (pow. Nowy Tomyśl) 248 Portugalia 213, 214, 219, 231,.232 Potakówka (pow. Jasło) 261, 261 — 268, 266, 270, 271, 274 Powiśle 349 Pozlovice (CSRS) 333 Poznań — woj. 225 Poznańskie 219-222, 224, 226 Pożege (Jugosławia) 381 Półhora (Orawa) 31 Praga (CSRS) 340, 345, 366, 367 Prekomurje (Jugosławia) 372 Prężyna (pow. Prudnik) 316 Proszowice — pow. 40 Przemyskie 348 Przemyśl — pow. 210 Przeworsk — pow. 211, 218 Przyborów (pow. Żywiec) 38 Przylep (pow. Zielona Góra) 279, 292 Pszczyna — pow. 223 Punat (Jugosławia) 380 „ Puńców (pow. Cieszyn) 122 Rabcza (Orawa) 31 Rabczyce (Orawa) 31 Rabka 73 Racibórz 325, 325, 329 — pow. 210, 226, 324 Racławice Śląskie (pow. Prudnik) 316, 317 Rajkowo (Bułgaria) 358 Ratyń (pow. Środa Śląska) 292 Rażewo Konare (Bułgaria) 355 Rękoraj (pow. Piotrków) 214 Rosja 210 �448 Rosjanie 144 Rostok (NRD) 386 Rozdzielę (pow. Bochnia) 70, 83 Roztoka (Podhale) 62 Ruda (pow. Łosice) 117 Rudzica (pow. Bielsko) 300 Rugia (NRD) 386 Rumunia 98, 210, 218, 225, 231 Rumunowie 132, 394, 396 Rusinowa Polana (Podhale) 62 Ruś 98, 117, 118 Rusevo (Jugosławia) 382 Rybna (pow. Kraków) 39 Rybna Kolonia (pow. Tarnowskie Góry) 285, 287, 288 Rzepce (pow. Prudnik) 318 Rzeszowskie 237, 258 Rzeszów — pow. 210 - woj. 218, 220, 222, 225, 226 Rzym 294 Rzymianie 295 Sambor - okolice (ZSRR) 214 Samsonów (pow. Kielce) 238, 248 Sandomierska puszcza 41, 89 Sanok — pow. 210 Sejny — okolice 238 Senj (Jugosławia) 380 Serbia 210, 211 Serbowie łużyccy 384 Sidzina (pow. Sucha) 52 Siedlisko (pow. Głogów) 284, 285, 288 Siedmiogród 31, 59, 75, 86, 87, 89 Siepietnica (n. Wisłokiem) 85 Sieradz — pow. 211 Sieradzkie 225 Sierakowice (pow. Gliwice) 300 Siołkowice Stare (pow. Opole) 299 Sirs al Layyan (Egipt) 428 Sitaniec (pow. Zamość) 214 Skalite (pow. Cieszyn) 124 Skandynawia 392 Sklawinowie 296 Skole — okolice (ZSRR) 222 Skomielna (pow. Myślenice) 72, 73 Skotniki (Kraków) 42, 70, 83 Słatina (Bułgaria) 354 Sławjanowo (Bułgaria) 354 Słowacja 33, 87, 213, 333, 334, 341, 342, 364, 370 Słowaczyzna zob. Słowacja Słowenia 213, 214, 222, 223, 229, 231 Słoweńcy 127 Słowianie 64, 126, 296, 340, 378, 379, 382 — pomorscy 59, 59 Słowiańszczyzna 113, 116, 117, 122, 123, 126, 128, 131, 132, 376 Sobocisko (pow. Oława) 290, 291 Sofia 353 Sovski Doi (Jugosławia) 382 Sokal — okolice (ZSRR) 218 Solarnia (pow. Lubliniec) 112, 113, 115, 124, 126, 128, 241, 300 Sól (pow. Żywiec) 122 Spisz 29, 30, 39, 50, 61, 57, 62, 85 Srednogorie (Bułgaria) 368 Sromowce (pow. Nowy Targ) 63 Stanisławowskie 222, 225 Stanisławów — okolice 224, 231 Stany Zjednoczone 64, 265, 307, 392 Stare Bystre (pow. Nowy Targ) 42, 53 Stopnica - pow. 210; 222, 223, 226 Styria 127, 213, 216, 229, 373 Sucha — pow. 223 Sulechów — pow. 216 Sułków (pow. Głubczyce) 124, 300 Syberia 144, 146, 401, 402, 405, 407 Szaflary (pow. Nowy Targ) 23, 51, 60, 65 Szamotuły — pow. 211 Szczecin 100 Szegedyn (Węgry) 397 Sztum — pow. 295 Szwajcaria 213, 214, 232 Śląsk 18, 41, 111, 216, 226, 235, 277-279, 282, 283, 284, 287, 288, 290-292, 294 — 297, 299, 301-303 — Cieszyński 63 — Dolny 265 — Górny 39, 44, 237, 291, 300 Śnicz (pow. Prudnik) 316 Świdnik (pow. Lublin) 244 — okolice 240 Tarnopolskie 212, 216, 220, 222, 225, 231, 317 Tarnowiec (pow. Jasło) 262, 264, 266, 273 Tarnów 287 — pow. 226 V �449 Titicaca (jezioro) 203, 205 Tomaszów Lubelski -- pow. 210, 226 Tracja 357, 396 Trakowie 394, 396 Transkaukazja 132 Trzasków (pow. Racibórz) 329 Tunguzi 144, 145 Turek 244 - okolice 240, 241 Turka - okolice (ZSRR) 222 Turyngia 390 Tylmanowa (pow. Nowy Targ) 53 Tyniec (pow. Kraków) 42, 83 Tyrol 44 Wileńskie 213, 216, 217, 219, 223, 231 Wileńszczyzna zob. Wileńskie Wilno - okolice 129 Wiriatino (ZSRR) 419, 420, 421 Wisła-Głębce (pow. Cieszyn) 42 Wisła-Malinka (pow. Cieszyn) 379 Witebskie 125 Włochy 213, 216, 218, 229, 231, 373 Włocławek - pow. 211, 219, 223 Wola Grzybowska (pow. W-wa) - oko­ lice 238 Wolin 100 Wołosi 88 Wołoszczyzna Morawska 86 Wołowiee (pow. Ктакол\ ) 85 Wołyń 210, 212, 215, 216, 216, 219, 220, 222 -226, 225, 231, 317 Woziwoda (pow. Tuchola) 243 Wracanka (pow. Jasło) 273 Wrocław 329 — Oporów 280 — Partynice 290 Wróblin (pow. Prudnik) 318 Wyciąże (pow. Kraków) 280. 283 Wywłoczka (ролл . Zamość) 230 т Uelena (ZSRR) 407 Ugrofinowie 218 Ukraina 118, 119, 122, 128, 213, 215, 216, 219, 222, 223, 228, 229, 231 Ukraińcy 123, 127, 128, 128, 131, 132 Umieszcz (pow. Jasło) 36 Ural 405 Uraz (pow. Wołów) 291 Ustroń (pow. Cieszyn) 243, 248 — okolice 240 Wach (pow. Ostrołęka) 111 Wadowice — okolice 89 Warmia 258 Warszawa 236, 329, 340, 341 Wąrinątowice (pow. Strzelce Opolskie.) 304, 307, 308 313 Wąwolnica, (pow. Puławy) 2 I 4 Wejkszlelańce (raj. Wilno. ZSRR) 128. 129 Wesołe (Orawa) 31 Westfalia 307, 328, 329 Węglowice (pow. Kłobuck) 240 Węgry 33, 67, 210, 211, 213, 211. 220, 221, 222, 225, 228, 229, 231. 265, 369, 380, 397-401 Wicie (pow. Łowicz) 225 Wichrów (pow. Olemo) 300 Widowo (pow. Bielsk Podlaski) / / / Wielkopolska 41, 258, 344. 344 Wielkorusini 218, 222. 223 Wielkorus 127, 210 Wieliczka 210 Wierzch (pow. Prudnik) 316 — 317, 316 — 317 Etnografia Polska, t. I V г Zabłocie (pow. Żywiec) 121 Zagłębie, Bonieckie (ZSRR) 421 — Kładeńskie (CSRS) 363 Rosicko-Oslawiańskie (CSRS) 363 Zakopane 31, 340, 342 Zakrzewo (ролу. Kłobuck) 248 Zakrzów (pod Wrocławiem) 289, 290, 292, 293 Zalesie (ролу. Garwolin) 230 Zamagórze 39 Zamość — pow. 210, 211, 220, 223, 226 Zaryte (ролу. Nowy Targ) 42 Zaлл'oja (pow. Sucha) 38, 42, 43 Zbierak (pow. Kalisz) 248 Zielina (pow. Krapkowice) 300 Zielonki (pow. Кгаколл ) 225 Ziemia Lubuska 255 Ziemie Zachodnie 35, 254, 271 ZłataT (Bułgaria) 358 Zubrzyca Dolna (ролу. Nowy Targ) 31 — Górna (pow. Nowy Targ) 31, 84 Związek Radziecki 392, 293, 401, 405 г Żarki (ролу. Chrzanów) 73 29 �450 Żary (pow. Chrzanów) 124 Żary — pow. 216 Żeraiki Wielkie (pow. Wrocław) 279 Żmudź 69, 128 Żmudzini 128 Żółkwią - okolice (ZSRR) 218, 220 tti, ¿1-7 7«e/ ?4 Żywiec 208 — okolice 218 - pow. 219, 226 Żywiecczyzna zob. Żywieckie Żywieckie 30, 217 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/81192d8b156cbf9bb1930f8c93a1c638.pdf 1392dcd42458f4141638de5b34170629 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:519 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1962 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:474 Title A name given to the resource Indeksy / ETNOGRAFIA POLSKA 1962 t.6 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1962, t.6, s.461-471 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKSY Wykonała Zofia Szromba. Liczby podane kursywą wskazują, że wzmianka znajduje się w przypisie. INDEKS OSOBOWY Abraham W. 359 Adamson A. 445 Adamus K . 41, 322 A l - I d r l s i 63-72, 362 Andrusov D. 35 Anikin W. P. 417, 417 Antoniewicz Włodzimierz 17, 362, 382, 431, 432 Apanańska K . 322 Arcichowskij A. 304 Ariste P. 398 Baláš E . 413 Bar A. 293 Baran K . 166 Baranowski Bohdan 293 Barszczewski Jan 278 Barycz H . 430 Barzykowski S. 279 Batowski I I . 202, 270 Bazielich W. 430 Beauchamp J . 297, 297 Bednárik Rudolf 422 Beneš J . 413 Berezowski S. 195, 431 Bernatzik H. A. 292 Biasutti 353 Bieniarzówna J . 138 Biernacka Maria 41, il, 322 Birkenmajer J . 138 Birket-Smith B. 354 Blade J . F. 456 Bochenek Z. 355 Bocheński Z 137 Boczek A. 71 Bogdanowski J . 368 Bogucki K . 26 Bohmann L a u r a 444, 444, 445 Bohmann Paul 444, 444-448, 448 Bokesová Z. 426, 426 Borowski K . 168, 169 Bratanic B. 26, 32, 353 Braungard Ryszard 83 Brockhaus F. A. 273 Broda J . 82, 372 Bronicz S. 90 Bruchnalski K . 140 Bruckner A. 166 Bujak Jan 322, 332 Bujakowa M. zob. Lechowska-Bujak Maria Burchardówna Helena 430 Burgstaller Ernst 405, 407 Burian V. 420, 420 Burlasová Soňa 422, 427, 427 Buschan G. 292 Capper 298 Chalandon F. 65 Chaloupecký V. 70, 71 Champion P. 354 Chastellux de 298 Chełchowski 289 Chmielewski W. 305 Chmielowski Benedykt 292, 292 Chodakowski Zorian Dołęga 270 Chodźko J . 268 Chojnacki K . 42, 322 Cholewa J . 81 Cholewa M. C. 366, 370 Chombart de Lauwe M. J . 434 Chombart de Lauwe Paul H. 434, 434-437, 437 Chrzanowski I. 274 �462 INDEKSY Cook 292-294, 299 Соохе Wilhelm 300 Couvreur L . 434 Crestón R. Y . 357 Czapkiewiczowa M. 429 Czeboksarow N. N. 418 Czekanowski J . 349, 353, 354 Czubek J . 186 Cwirko-Godycki 3VT. 349, 353 Dalmata Herman 66 Damrosz Jerzy 281 Daryl Forde R. 325, 354 Dobkowski P. 361 Debec C. T. 351 Delaveau L . 81 Długopolski E . 167 Dmochowski Franciszek 293 Dobrowolska Danuta 438 Dobrowolska M. 26 Dobrowolski Kazimierz 27. 19, 25, 26, 35, 75, 75. 78, 81, 82 136, 137, 137, 202, 207, 209, 217, 223, 223, 233, 236, 332 Doppelfeld O. 304-307 Droppová-Markovičová L . 426, 426 Drozdowski A. 432 Dunáre N. 18, 26 Dynowski Witold 353, 356 Dzierży kra j -Rogalski T. 353 Dżabbarow I . M. 449, 453, 453-455 ; Eichborn L . 169 Erixon 353 Evans-Pritchard E . E . 448 Fabianowski J . 26 Falkowski J . 81 Fastnacht A. 26 Febure M. 291, 291 Federowski Michal 270, 281-284, 281-285, 286, 286-289, 288, 289 Fejér G . 71 Ferguson 274 Ferth 352 Filová Božena 422, 423, 423 Finkel 285 Firth R. 447 Fischerowa E . 25 Flis J . 430 Flizak S. 81, 82 Forster J . R. 292, 294, 299, 300 Fóldes L . 32 Franklin Beniamin 298 Franko I . 417 Gašparíková V. 426, 426 Gavazzi M. 26, 353 Gądziński Z. 312 German Franciszek 267, 275 Geryk J . 411, 412 Gessain R. 351, 354 Gierasimow N. P. 351 G i l E w a 333 Giot P. R. 357 Gloger 2S2 Gluckman M. 445 Gładysz Mieczysław 15, 15, 25, 26, 29, 31, 33, 75, 75, 318, 332 Gładyszowa Maria 25, 30, 75, 292 Gocel L . 267, 272 Golach owski K . 430 Gołębiowski Ł. 80 Gotkiewicz Marian 93, 94, 97, 101, 105. 112, 116, 119 Gozdawa-Reutt Wincenty 278 Griaule M. 351, 438, 441 Gumowski M. 362 Gunda Béla 26, 353 Gwagnin A. 291, 291 Hacquet В. 167 Hahn Edward 85 Hazclius 353 Heine-Geldern P. 353 Hensel W. 309 Hercen A. 275 Herskovits Melville 352, 354 Hoebel 445 Holý L . 421 Hołubowicz W. 316 Hombourger H . 441 Homolacsowie 168-170, 189 Horák J . V. 422, 420 Horálková Z. 426, 426 Hornberger Theodor 456, 457, 456-458, 499 Horváthová Emilia 422, 427, 427 Howell P. P. 445 Hrabyk P. 359, 361 Hurt Jakub 388 Huska J . 75 �INDEKSY Itman L . 317, 318 Izbicki R. 42, 44, 45 Jachowicz S. 277 Jackowski Ignacy 274, 275 Jacobeit Wolfgang 21, 83, 421, 459, 460 Jahnová M. 411 Jamka R. 26, 365 Janowski J . 359, 365 Jaroněk B o h u m í r 410, 410, 411, 411 Jarosz Stefan 385 Jasicki B. 26 Jasiewicz Zbigniew 455 Jasnorzewski Maciej 333, 353 Jasnowska J . 312 Jaworska B . zob. Kopczyńska-Jaworska Bronisława Jażdżewski K . 305, 307 Jech J . 419 Jelínková Z. 426, 426 Jelski Aleksander 279, 279 Jenny J . 434 Jeřábek Richard 403 Jeż-Jarecki Władysław 340 Jireček K . 226, 227, 227, 229, 229, 233 Johnová Helena 413 Jost Henryk 367, 370, 372, 374, 381 Jostowa Wanda 25, 26, 189, 322, 366, 382, 382-384 Józwienko A. W. 417, 417 Julicn Ch. André 438 Kacnclson D. 269 Kaczmarczyk Z. 81 Kahounová E . 423, 423, 424 Kaindl R. F . 98, 98, 100, 101, 101-103, 103, 107, 110, 111, 112, 112, 115 Kaleciak P. 82 Kalfasówna S. 165 Kalits V. 395, 395, 399 Kaljuvee E . 399 Kallas Oskar 388 Kamińska J . 316 Kamocki J . 322 Karbusický V. 422 Karłowicz Jan 282, 283, 283, 285 K a r s k i j E . F . 283, 285 K a r u E . 399 Kiersnowski R. 307 Kivisaar-Feoktistova L . 395, 395 Klaar A. 406 463 Kleiner J . 273 Klimaszewska J . 25, 26, 30, 333 Kniaźnin Franciszek Dionizy 278 Kočiš J . 33 Koetter 238 Kolberg 282, 289 Kolessa F . 426 Kolowca J . 432 Kopczyńska-Jaworska Bronisława 25, 26, 30, 82, 321, 332, 333, 431 Koppers W. 352 Kornaś J . 26 Kosew D. 202, 229 Kostrzewski J . 307, 316-318 Kostuch 26 Kotasowie Anna i Adam 192 K o v á č e v i č o v á Soňa 422 Kowalewicz В. 271 Kowalik J . 41, 322 Kowalska-Lewicka Anna 17, 25, 26, 30, 75, 322, 358, 388, 427 430, 432, 433 Kozerska Helena 281, 282 Kozłowski J . 427, 428 Kramařík J . 421, 421 Krandžalov D. 422 Kreutzwald R. 388 Krygier E . 367, 384 Krzyszkowski J . 291, 292 Krzyżanowski J . 267, 267, 269, 270, 275, 422 Kubijowicz W. 81, 330, 330, 333, 333, 334 Kuczyński S. 361, 362, 364 Kunysz Antoni 26, 365 Kunz L . 33, 419, 419 Kupfer F . 66, 362 Kuraś S. 138 K u r r i k H. 390, 390 Kutrzeba-Pojnarowa Anna 25, 26, 33, 75, 81 Kutrzebianka A. zob. Kutrzeba-Pojna­ rowa Anna Küchelbecker Wilhelm 267, 269, 269 Küppers G. A. 202, 202 K w a ś n i e w i c z Władysław 134, 136, 137 Kwolek J . 359 Látt S. 399, 399 Lechowska-Bujak Maria 322, 330, 337 L e h r - S p ł a w i ń s k i T. 359, 363 Leinbock F . zob. Linnus F , �46Í INDEKSY Leńczyk G. 353 Leroi-Gourhan A. 351, 354, 438-440, 442 Leszczycki S. 81, 431 Lcvi-Strauss Claude 351, 354 Lewicka A. zob. Kowalska-Lewicka Anna Lewicki Tadeusz 63-69, 70, 71, 72, 362, 362, 427-429 Lewin M. G. 351 L i i v a I. 359 Limairac de Edmond 456 Linde 385 Linnus F . 389, 390, 390, 391 Linnus H. 399 Linnus Jüri 399, 400 Litwin Michał 291 Loesch v. К. C. 202, 204 Londzin J . , ks. 120 Looke E . 398, 399 Losa Józef 278 Louis J . 141 Loukotka C. 421, 422 Lugerd Lord 447 Luts A. 395, 395, 399 Łabedzki H. 165 Łapińska K . 322 Ł o w m i a ń s k i H. 358, 359, 362, 362 Łyskina 278 Machnik J . 365 Macůrek J . 20 Makowiecki A. 13S Makulski Krzysztof 349, 353, 356, 444 Malec J . , ks. 101, 101 Maleczyński K . 362, 362 Malinowski B. 445 Małecki M. 96, 96 Manninen I . 389, 390 Marcinkiewicz Hieronim 278 Marinov Wasil 202, 206, 206, 208. 208, 214, 216, 217, 218, 222, 223 Marków A. 362 Markowska Danuta 90, 226, 400, 407, 459, 460 Markus Michal 30, 422 Masanow E . 449, 450, 449-451, 452, 453, 455, 455 Maśliński M. 322 May Jan 294 Mączyński T. 430 Melich J . 70, 71 Melieherčík Andrej 422, 426 Mickiewicz 269, 272, 278 Miechowita Maciej 165, 165, 291, 291 Mieli A. 66 Miklosich F . 19 Milewski W. 34 Mirek Irena 333 Mittelstaedt Hanna 322, 332 Mjartan Ján 75, 412, 422, 425 Molina Giovanni 299 Monogarow Ł. F . 418 Montandon 442 Moora A. 394, 394, 399 Moora H. 391, 392, 394, 394, 398 Moore T. 274, 274, 275 Moskwa K . 359, 365 Moszyński Kazimierz 236, 236, 289, 312, 312, 313, 316 Mościcki H . 273 Mróz L . 41 Mruškovič S. 426 Mulkiewicz O. 25 Munch H. 362 Mühlmann W. E . 202, 204, 208, 208 Nahlik A. 31G Nahodil O. 419, 420 Nandris Grigore 96, 96 Nasz A. 316 Nestor 359, 359 Niederle L . 409, 409 Nistor J . 99 .99, 103, 103 Nizińska Irena 25, 75, 322, 403 Nižnanský J . 425, 425 Nocoń H. 422 Nosek S. 307, 358 Nowacki W. 35 Nowina-Konopka J . 138 ; Obrębska-Jabłońska Antonina 281 Oesterley 71 Ogorzałkowa G. 322 Olderoge P, J . 351 Olędzki J . 30, 41, 48, 322, 355 Ordon J . 275 Orkan Władysław 387 Orłowa A. S. 417, 417 Ossowska M. 297 Ostrowska Elżbieta 302 �465 INDEKSY Pachoñski J . 138 Paevere-Habicht Т. 398, 398 P a l i č k o v á - P á t k o v á J . 27, 33 Pantelić N. С. 208 Paryski W. H . 35, 432 Pastrnek F . 94, 94, 95, 96 Pauli Zegota 279 P a w ł o w s k i E . 430 Pazdur J . 166, 181, 183 Pelc M. 169 Persowski F . 359 Perszic А. I. 418 Petera Janina 192 Peters S. 370 Peterson A. 399 Petrycki R. 388 Pęcherski Z. 155 Pieniążek J . 335 Pieńkowska H . 433 Pieszczeriewa E . M. 449, 449, 152. 452, 454, 455, 455 Pietkiewicz C. 285, 313 Pietraszek Edward 322, 416, 418 Pitt-Rivers 352 Pluciński J . 322 Podolák Ján 27, 30, 33. 75, 422, 425, 425 Podraża A. 26 Poiríer J . 351, 438-440, 442, 443 Pol Wincenty 115, 116 Polek J . 99, 99 Poliszczuk H . 417, 417 Poniatowski Stanisław 285, 285, 289, 422 Popiołek F . 97, 97, 120 Poriókyj A. 27, 34 Potocki J . 365 Pražák V. 420, 420, 426. 426 Probosz J . 120 Pruszcz P. H . 138 Ptaśnik J . 71, 165 Ptolemeusz 65. 69 Pucek B. 41 Puszkin 268 Putek Józef 120 P u t i ł o w В. I. 417, 417 Qafezezi По Mitke 192, 193, 195, 196 Radwan M. 175 Radwańska-Paryska Z. 431 Radzikowski-Eliasz W. 165, 166, 176, 176, 179 Etnografia Polska, t. VT Radziwił M. K . 291, 291 Rafacz J . 165, 136 Raschkc G. 316 Raticz O. 365 Raud Kristjan 388, 389 Rank G. 390, 390 Reinfuss Roman 25, 26, 31, 75, 81, 136, 193 Reychman J . 26, 27, 34, 367 Reychmanowie J . S. 366, 366, 372, 372, 377, 377, 383, 383 Ricaut P. 291 Richter E . 394, 394 Rivier P. 354 Riviere J . H. 357 Robek А. 419, 422 Roger I I 63, 65, 65, 66, 72 Roitinger F . 406 Rokucki 387 Romańska Cwetana 202 Rosińska В., ks. 349, 353 Rostworowski Jan 320 Rouche J . 355 Rousseau Jan Jakub 295 Różański W. 175 Ruszczyński T. 367, 384 Rybaków B. 309, 312 Rychlikowa J . 82 Rypiński Aleksander Radwan 269, 272-279. 272-276, 278, 279 Rysiński Franciszek 278 267-270, Sadownik J . 284 Sage G. 316 Saks L . 399 Sawicki L . 81 Scheybal J . V. 426 Schlegel H . J . 399 Schmidt P. W. 349 Schmoler 285 Schubert F . 102 Semkowicz W. 97, 97, 120 Sergi S. 354 Seweryn T. 366 Sękowski J . 268 Sild H. 398 Sniesariew T. P. 455 Sokołowa W. K . 417, 417 Solecki Adam 275 Sowiński Wojciech 274 275 ; 30 �460 INDEKSY Spancer Adolf 83 Sparreman 298 Spasowicz Włodzimierz 279 Staňková J . 421, 421 Staszic S t a n i s ł a w 80, 167, 175 S t o ł y h w o w a E . 26 Stránská D. 17, 410, 410 Stratanowicz G. G . 418 Stuchlík JVL 421 Sušil 285 Svetoň J . 118, I I S Svoboda Klemens, ks. 114 Sworakowski W. 112 Szachmatow A. A. 359 Szafarzyk 278 Szafraniec Józef 387 Szczotka S. 81, 82, 120 Szczudłowska K . 318 Szela Jakub 111 Szembek F . 292 Szewczyk Z. 82 Szromba Zofia 75, 418, 422 Szwengrub L . zob. Szwengrub-Judenko L . M. Szwengrub-Judenko L . M. 41, 322 S z y d ł o w s k i Ignacy 278 Szyfelbejn Zofia 448 Szyszwan S. 353 Slaski J . 313 Srodoń A. 26 Świecki T. 138 Swiętek J - 81 Swietosławski Zenon 277 Switkowski Piotr 293, 294, 296-299 Sembera A. V. 94, 94, 96 Stika J . 17, 30, 32, 425, 425 Šubert F . A. 409 Švecová S. 420, 421, 426 Tampere H . 399, 399 Taube 295 Terentiewa Ł. N. 418 Thunberg Karol Piotr 283, 296, 297 Tihase K . 398 Tłoczek I. T. 422 Tokariew S. A. 418 Tołstow S. P. 351, 354, 415, 425, 416 Tomasik J . 322 Tott Francois de 296, 296 Trces-Saks L . 398 Troska G. 398, 398 Trzepacz-Cabalska M. 429 Turnau Irena 291, 293 Tvarůžek J . 410 Tylkowa Danuta 25, 75, 322, 338 Tyszkiewicz 279 Udziela S. 81, 147 Ulanowski B . 141, 153 Ulčák L . 421, 421 Urban R. 99, 99 Urbancová V. 424, 424, 425 Urbańska Barbara 202, 226, 228, 229 Üprus H. 398 Václavík A. 401-403 Vallois Henri 354, 356, 441 Varville E . G. de 299 Vassar 392 Vértes L . 428 Veske M. 399 Vielaminov-Ziernov V. V. 68 Viidalepp R. 395, 395 Viires A. 395, 395, 396, 396 Vladu^iu J . 26 Volney Constantin Francois Chassebeuf de 293, 297 Voolmaa A. 398, 398 Vuia R. 26, 34 Wagner Z. 413 Wakarelski Christo 26, 32, 202, 218, 222 Wanke A. 26 Wasilewski L . 270 Węgrzynowicz L . 82, 330, 330, 333, 333, 334, 334, 336, 337 Widajewicz J . 358, 359 Wieczorowski T. 307 Wostrow W. W. 449, 454, 454, 455 Wójcicki К. W. 279. 289 Wrotnowski F . 273 W y w i a ł k o w s k i Ż. 275 Zabłocki Tadeusz 278 Zacharowa I. W. 449-452, 449-453 Zachradnik J . 120 Zajączkowski S. 361 Zaleska M.- 353 Zambrzycka A. zob. Zambrzycka-Kunachowicz Anna Zambrzycka-Kunachowicz Anna 25, 75, 366, 427 �467 INDEKSY Zamojski Tomasz Antoni 241, 242 Zamoyski W. 169, 170 Zan T. 268 Zawiliński R. 94, 94, 96, 96 Zborowski J . 26, 81, 163, 330, 330, 335, 335 Znamierowska-Prüfferowa Maria 353, 357 Zubrzycki T. 101, 107, 107, 110, 110 Zwoliński Stefan 163, 170, 176, 186 INDEKS NAZW Żaki A. 26, 35, 358, 359, 429, 430 Żukowski O. M. 105, J05 Żurowski T. 359 Żynda Bolesław 267, 275 Żunić Lespova 208 Żatko R. 32 Zdanko T. A. 416, 417 GEOGRAFICZNYCH 1 Afryka 21, 146, 352, 355, 356, 438, 441-443, 445 Albania 192, 192, 193, 193, 196, 206 Albańczycy 192, 197, 199, 216 Alpy 21 Ameryka 34, 56, 298, 299, 356, 385, 386, zob. też Stany Zjednoczono Ameryki Północnej A n d r y c h ó w — okolice 81 Anglia 279, 434 Anglicy 300 Arda — dorzecze (Grecja) 211 Aromuni 192, 192, 193, 195, 196, 198, 199, 199-201, 204, 204, 207-209 Arszyca (Bukowina) 112, 118 Australia 356 Austria 88, 97, 98, 145, 146, 404 — Górna 403, 404, 407,' 459 Azja 356 — Mniejsza 85, 146 — Przednia 21 — Środkowa 449, 450, 452, 453, 453, 455 Babia Góra 323, 327 — okolice 81 Babiogórskie 22, 322, 323, 326, 330 Baczka (Jugosławia) 93 Baligród (pow. Lesko) 42, 44, 45, 49-52, 52, 54, 55, 55, 56, 57, 58 Bałkany 19, 22, 25, 32, 65, 193, 222, 456, 458, zob. też P ó ł w y s e p Bałkański Bańska (pow. N. Targ) 186 Barcice (pow. N. Sącz) 338 Bawarczycy 295 Berechy (pow. Lesko) 44 Berlin 145 ETNICZNYCH Beskid Niski 81, 322, 432 — Sądecki 323, 330 — Śląski 17, 94, 322, 323 — Wschodni 68 — Wyspowy 81, 322-326, 328-335, 3,?;'. 337 — Zachodni 68, 96, 111, 120 — Żywiecki 330 Białka (pow. N. Targ) 167 • - rzeka 377, 378, 380 Białorusini 283 Białoruś 272, 283, 288 Biały Dunajec (pow. N. Targ) 186 Biecz (pow. Gorlice) 165 Bielsko 153 Bieszczady 41-44, 41-42, 44, 46-50, 52, 54-60, 60, 322, 432 Biskupin (pow. Żnin) 313 Bizancjum 65 Bliski Wschód 291, 295, 297 Boboshtica (Albania) 195, 200 — okolice 192, 195 Bochnia 107, 154, 165, 168 Bojkowszczyzna 52 Borová (Albania) 195 Borowiec (Bułgaria) — okolice 214, 215 Bośnia 93, 94, 112, 114, 118, 119, 146 Bratysława 24, 27, 33, 67, 71, 146 Brazylia 93, 111, 118, 119 Brenna (pow. Cieszyn) 31, 324 Bretania 357 Brno (CSRS) 400, 419 Bruksela 349 Brzegi (pow. N. Targ) 377 Brzegi (pow. Ustrzyki D.) 47 Buda (Węgry) 72 Budapeszt 145, 146 �4B8 INDEKSY Budy łów (Bukowina) 106 Buflak (pod N. Targiem) 375 Buk (pow. Lesko) 50 Bukowa (pow. Biłgoraj) 240, 245, 261 Bukowina 20, 93, 94, 97-99, 101, 103-107, 309, 111, 115, 118-121 Bukowina (pow. N. Targ) 377 Bulgaria 18, 22, 32, 67, 202, 204, 206, 207, 209-212, 210, 215, 216, 222, 226-230, 238, 362 Bułgarzy 18, 206, 209, 215, 216, 227, 230 Burgas (Bułgaria) 209, 212, 214, 228 Butka (Albania) 195 Ceniów (Bukowina) 106 Chaskowo (Bulgaria) — okolice 209 Chicago 385, 386 Chiny 297, 298 Choceń (pow. Lesko) 58 Chochołów (pow. N. Targ) 384, 387 Chorezm 449, 453, 454 Chorwacja 146 Chyżówki (pow. Limanowa) 332. 333, 335 Ciche (pow. N. Targ) 168 Ciemierzyńcc (Bukowina) 106 Cieszyn 94 Cieszyńskie 100 Cincari 204, 204, zob. też Aromuni, Własi Ciosmy (pow. Biłgoraj) 240, 244 Cisa 68-70 Cisną (pow. Lesko) 42. 44, 45, 49-52, 52. 54-57, 55 Cisowiec (pow. Lesko) 50 Cyganie 229, 427, 455 Czadcza (CSRS) 93-97, 101 Czadecczyzna zob. Czadeckie Czadeckie 93, 94, 96, 97, 100, 101, 104-106, 119-121 Czarna (pow. Ustrzyki D.) 44, 57, 57 Czarna Góra (Czarnogóra) 296 Czarna Góra (pow. N. Targ) 372, 377 Czarne (Czadeckie) 96 Czarny Dunajec (pow. N. Targ) 155, 168, 186, 375 Czechosłowacja 22, 24, 25, 27, 32, 93, 94, 353, 407, 419, 428 Czechy 70, 88, 146, 189 Czerniowce (Bukowina) 100, 101, 106, 109, 110, 114, 117, 122-132 Czesi 17, 32, 36, 70, 403, 421 Dachnów (pow. Lubaczów) 363 Dardha (Albania) 195, 200 — okolice 192 Daszówka (pow. Ustrzyki D.) 42 Dckan 297 Delvina (Albania) — okolice 195 Długopole (pow. N. Targ) 31 Dniestr 68, 68, 97, 98 — dorzecze 361 Dobczyce (pow. Myślenice) 154 Dobrudza 229 Dolina Jaworzyka (Tatry) 167 — Kościeliska (Tatry) 165, 167, 168, 170, 176, 184-186, 383 — Miętusia (Tatry) 167 Dołżyca (pow. Lesko) 50 Dřeňová (Albania) 200 Durabrawa (Mołdawia) 114, 118 Dunai 64, 66-68, 70, 212 Dunaviec (Bukowina) 118 Dwernik (pow. Ustrzyki D.) 44, 45 Dyneburg (Dźwińsk) 269 Dzianisz (pow. N. Targ) 31, 168, 188 Dźwina 276 Dżuma^ga (Xhumaga, Albania) 195 Egipt 297 Erseka (Albania) 195 Estonia 388, 390, 394, 395, 398, 400 Estończycy 392, 394, 399 Europa 65, 84, 85, 223, 385, 408, 415, 428, 431 — środkowa 20, 21, 34, 65, 05, 72, 83, 83, 85-88, 458 Fieri (Albania) — okolice 195 Filadelfia 350, 352 Flandria 90 Francja 56, 85. 145, 351, 434, 438, 444, 458 Frasheri (Albania) 195 Frydman (pow. N. Targ) 378, 381 Galicja 97, 98, 100, 105, 155, 159, 189 Gdańsk 316 Gdów (pow. Myślenice) 154 Georgia 299 Germania 69 Gjirokastra (Albania) 195 Głogowiec (Słowacja) 70 Goraj (pow. Biłgoraj) 241 Gorce 81, 82, 322, 323, 326, 328, 330, 382, 384 �INDEKSY Gottwaldowo 412 Grecja 192, 193, 195, 206, 209, 210, 210, 229, 234 Grecy 58, 208, 216 Gronków (pow. N. Targ) 387 Grybów (pow. N. Sącz) 155 Gubałówka (Zakopane) 186 Gura Humora (Bukowina) 107-109, 114. 115, 117, 118 Habkówka (pow. Lesko) 50 Hala Pyszna (Tatry) 165, 166, 181, 184 Harasiuki (pow. Biłgoraj) 240 Hatna (Bukowina) 103 Hercegowina 146 Himara (Albania) 195 Hindostán 197 Hiszpania 229, 456 Hliboka (Bukowina) 103, 104, 110, 112, 124, 126, 127, 130, 131 Hont (Słowacja) 72 Horodek (pow. Lesko) 59 Hotentoci 298 Hron (CSRS) 17 Huta Krzeszowska (pow. Biłgoraj) 265 Indianie 298, 299 Indie 295, 298 Indoeuropejczycy 85 Istebna (pow. Cieszyn) 31 Italia Dolna 229 Jabłonka (pow. N. Targ) 375 Jabłonki (pow. Lesko) 50, 57 Jabłonkowska Przełęcz 94, 96 Janina (Grecja) — okolice 195 — jezioro 206 J a n ó w (Lubelskie) 242 Japonia 298 Jarosław 363, 365 Jasio 146, 155 Jaworzec (pow. Lesko i 50 Jordanów (pow. Sucha) 155 Józefów (pow. Biłgoraj) 265 Jugosławia 32, 119, 204, 206, 353 Jurgów (pow. N. Targ) 31, 372, 377 Jurków (pow. Limanowa) 31, 332, 335 Kaczyka (Bukowina) 100, 104, 105, 108, 111, 113, 117, 122-132 333, 107, 469 Kaliczanka (dzielnica Czerniowiec, B u ­ kowina) 100, 101, 104, 112, 114, 124, 129 Kalnica (pow. Lesko) 50, 58 Kalwaria Zebrzydowska 154, 433 K a ł m u c y 295 Kamenica (Albania) 200 Kamesznica (pow. Żywiec) 31 Karakaczani 202, 202, 204, 206-218, 213, 214, 211, 221, 222, 226, 229, 230, 233-238 Karnobat (Polanowgrad, Bułgaria) 209 Karpaty 15-25, 26, 27, 29, 29. 31, 31, 32-35, 41, 63-66, 68-72, 75, 78, 80, 82, 94, 97, 98, 120, 223, 321, 423, 424 427-429, 456 — Polskie 76, 81, 136, 137. 321, 323, 326, 329, 330, 332, 385, 425, 433 Katowice 29 Kaukaz 85 Kawała (Grecja) 209 Kazachstan 449, 451, 452, 454 Kelcyra (Albania) 192 Kielczewa (pow. Lesko) 50 Kijów 66, 362, 428 Kisuca (CSRS) 94, 96, 97, 103 Kisucanie 93, 94, 100, 101, 103-107, 110. 112 : Kolin ÍČSRS) 146 Komańcza (pow. Sanok) 31 Konary (pow. Kraków) 140 Konispoli (Albania) — okolice 195 Komuchy (Bukowina) 106 Konstantynopol 296 Korca (Albania) 192, 195, 198-200 Korite (Albania) 195 Koszalin — woj. 93 Koszarawa (pow. Żywiec) 31 Kotlina Fergańska (ZSRR) 450, 452 Kowaniec (pod N. Targiem) 366 K o z ł ó w (Bukowina) 106 K r a k ó w 24, 25, 26, 29, 31, 67, 67, 69, 107, 141, 142, 145, 155, 165, 358, 428 Krempachy (pow. N. Targ) 378, 381 Krosno 155 Krościenko (pow. Ustrzyki D.) 44, 58, 58 Krośnica (pow. N. Targ) 384 K r y m 296 Krywe (pow. Lesko) 48, 49, 50 Kuropatniki (Bukowina) 106 �470 INDEKSY Kuźnice (Zakopane) 141, 167, 168, 172, 188, 382 Kwaszenica (pow. Ustrzyki D-) 58 170 Laponia 296 Lapończycy 295, 296 Laurenka (Bukowina) 112, 114, 118 Leningrad 391 — okolice 394 399 Lesko 44, 58, 60 Leskoviku (Albania) 195 Leszczowate (pow. Ustrzyki D.) 44 Lewskigrad (Karłowa, Bułgaria) — oko­ lice 214 Librazhodi (Albania) 195 Limanowa 155 — okolice 82 r Limanowskie 79 Lipiny (pow. Biłgoraj) 240 Lipnica Mała (pow. N. Targ) 374, 375, 384 Liszna (pow. Lesko) 50 Litwa 269. 270, 288, 289 Lubaczów 365 Lubelszczyzna 44 47 Lublin 29 Lubomierz (pow. Limanowa) 31 L u d i Humora (Bukowina) 103, 104 Ludźmierz (pow. N. Targ) 31 Lushnja (Albania) — okolice 195 Lutowiska (pow. Ustrzyki D.) 44, 56 L w ó w 155 ; Łapsze (pow. N. Targ) 31 Łącko (pow. N. Sącz) 155 Łemkowszczyzna 52 Łopienko (pow. Lesko) 50 Łopuszna (pow. N. Targ) 372, 377, 384 Łódź 29 Łuk (pow. Lesko) 50 Ł u p k ó w (pow. Sanok) 44, 58 — okolice 53 Łyczanki (pow. Kraków) 147 Macedonia 209 Macedończycy 216 Majdan (pow. Lesko) 50 Majdan Niepryski (pow. M a k ó w (pow. Sucha) 168 Biłgoraj) 240 Mali Ivanit (Albania) 195 Małopolska 96, 134, 154 Marica — dorzecze 209, 211, 214, 230 Maroko 298 Marosz (rzeka) 68, 68, 69, 70 Martin (CSRS) 412, 419 Mazowsze 289 Mchawa (pow. Lesko) 50 Meklemburgia 90 Meksyk 299 Mesta (Bułgaria) 209 Międzyczerwienne (pow. N. Targ) 375 Michigan 386 Moczary (Bieszczady) 58 Moguncja 65 Mołdawia 20, 68, 110. 145 Monaster?, (pow. Jarosław) 363 Morawy 20, 88. 145, 189, 400, 402, 420, 425 Morze Czarne 226, 228 — Egejskie 209, 226, 228-230 Moskwa 349, 351, 354 391, 392 Mszana Dolna (pow. Limanowa) 155 — okolice 82 Munina (pow. Jarosław) 363 Murzasichle (pow. N. Targ) 31, 189 Murzyni 295, 298, 299 Myezkowice (pow. Lesko) 44 Myślenice 29, 154 — okolice 370 : Nadrenia 85 New Jersey (USA) 386 Niemcy 84, 85, 87, 88. 107, 110, 111, 114-119, 295, 434, 458 Niepołomice (pow. Bochnia) 154 Nitra (CSRS) 70, 71, 71, 72 — rzeka 67, 70 Nová Lhota (ČSRS) 401 Nowa Biała (pow. N. Targ) 378-381 Nowa Huta (Bukowina) 104, 105 Nowa Kaledonia 299 Nowa Południowa Walia 295, 300 Nowa Zelandia 299, 300 Nowe Hebrydy 299 Nowotarszczyzna 164 Nowy Jork 386 Nowy Sącz 81, 146, 155, 168 Nowy Sołoniec (Bukowina) 96, 100, 103-109, 111-113, 117-131 Nowy Targ 155, 165, 167, 186, 188, 387 �INDEKSY Oceania 356 Ochojno (pcw. Kraków) 140 Ochotnica (pow. N. Targ) 31, 32-i — okolice 32 Ohio 385 Olszowice (pow. Kraków) 140 Ołomuniec (CSRS) 146 Opawa (ČSRS) 4J2 Opole 316 Orawa 97, 106, 120. 322, 323, 328, 329, 366, 384, 425, 433 Orłowa (CSRS) 146 Ornak (Tatry) 165, 166, 176, 179, 181, 188 Osogovska Płanina (Bułgaria) 204, 209. 226 Ostrów Tumski (Wrocław) 302, 318 Ostrzyhom (Węgry) 66, 70, 71 Oszczadnica (Czadeckie) 96 Palermo 63, 65, 66, 72 Palestyna 297 Paltynosa (Bukowina) 114, 118, 123, 125, 132 Panka (Bukowina) 112, 118, 127, 131 Parsowie 297 Paryż 349, 350, 352, 415, 438 Pasareł (Bułgaria) 214 Passaic (USA) 386, 387 Pensylwania 386 Pcrmeti (Albania) — okolice 195 Peru 299 Pieniążkowice (pow. N. Targ) 374 Pieniny 165 Pind (Grecja) 206 Piotrowce (Bukowina) 112, 118 Pireneje 21 Pirin (Bulgaria) 204, 206, 209 Plasa (Albania) 195, 198, 200 Piesza (Bukowina) 100-103, 107, 108, 112. 114, 115, 118-120, 122, 126 P ł o w d i w (Bułgaria) 209 Podczerwone (pow. N. Targ) 168, 384 Podhale 47, 57, 60, 167, 181, 186, 325, 326-370, 372, 377, 379, 382, 384-387, 430, 432, 433 Podkarpacie 385, 429, 433 Podlasie 121 Podluží (ČSRS) 401, 402 Podole 146 Podszklc (pow. N. Targ) 375, 384 Podtatrze 433 471 Pogórze Karpackie 136, 141, 142 Pogradeci (Albania) — okolice 195 Polana Micului (Bukowina) 93, 100, 103, 107, 108, 111, 112, 114-122, 124-126, 131, 132 Polacy 36, 58, 98, 107, 111, 117-119 Polska 24, 25, 27, 27, 32, 44, 66-70, 76, 93, 94, 100, 111, 117, 119, 138, 165-167, 166, 170, 181, 291-294, 296, 301, 307, 309, 313, 353, 362, 370, 385-387, 428, 429 Poronin (pow. N. Targ) 188 P o š u m a v í (ČSRS) 421 Półrzeczki (pow. Limanowa) 332, 333, 334, 336 P ó ł w y s e p Bałkański 193, 202, 204, 207, 209, 211, 216, 226, 234 Praga (CSRS) 146, 407-410, 419, 428 Prusy 145 Prut 98 Przemyśl 68, 359, 361-363, 365 — okolice 364, 365 Przeworsk 363, 365 Przysietnica (pow. N. Sącz) 32, 338 Przysłup (pow. Lesko) 50 P s k ó w — okolice 394, 399 Puszcza Solska (Lubelskie) 240, 240, 241, 243, 261, 265 Rabka 29, 384 Rajskie (pow. Lesko) 44, 57 Ratulów (pow. N. Targ) 48, 49, 384 Ratyzbona 66, 362 Republika Ukraińska 52, zob. też Ukraina Rila (Bulgaria) 204, 209, 214, 222, 226 Rodopy (Bułgaria) 18, 204, 206, 209, 226 Ropienka (pow. Ustrzyki D.) 41, 44, 50-52, 52, 57 Rosen (Bułgaria) 218 Roztoki (pow. Lesko) 50 Roztoki (pow. N. Targ) 366, 372, 374, 384 Roztoki Górne (pow. Lesko) 50 Rožnov pod Radhoštem (ČSRS) 410, 411 Rnmelia Wschodnia 209, 228 Rumuni 18, 97, 107 Rumunia 27, 28, 32, 34, 63, 94, 204, 427 Rusini 97, 107, 111, 363 Ruś 65, 65, 66, 68-70, 359, 362, 363 — Halicka 68 — Za karpacka 63 214. �>a № � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d9d1b04bd103bc07005bb3f491565b1c.pdf 88ba135944695ab38e1621823ea136c8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:531 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1963 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:485 Title A name given to the resource Indeksy / ETNOGRAFIA POLSKA 1963 t.7 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1963 t.7, s.555-582 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text IND.EKS Y Wykonała Aurelia Podgórska INDEKS OSOBOWY Aaron, bp egipski 472 Abd ar-Rahman ibn Habib ibn Abi 'Ubajda 38 Abdul Aziz K h a n Panezai 368, 386 Abdurrahman, emir Afganistanu 365 Aboulféda (zob. też Abu Г-Fida) 46, 58, 62, 73, 83, 91, 95, 107, 112, 114—116, 118, 120, 136, 141, 144, 146, 148, 149, 162, 163, 166, 168, 176, 186 Abu 'Abdallah Muhammad ibn Baghano ( X I I I / X I V w.) 47, 145 Abu '1-Fida ( X I I I / X I V w.) 45, 47, 57, 62, 73, 83, 91, 95, 107, 112, 114—116, 118, 136 Abu Hamid ail-Andalusi 136 Abu 'il-Hasan Ali 137 Abu Ishák al-Farisi el-Istakhri patrz al-Istaehri Adali Morty M. G . 487 Adanson 59, 62, 67, 92, 103, 108, 111, 114, 121, 123, 142, 143, 160, 165, 166. 185, 186 Afenanger H . 549 Affonso I, król Konga ( X V / X V I w.) 521 Afrykańczyk Leon patrz Leon A f r y k a ń ­ czyk, także ai-Hasan ibn Muhammad al-Wazzan az Zajjati Agudvié J . 428 Ahmad M. 368, 394 Ah-moise (też Amazis), władca Egiptu (VI w. p.n.e.) 465 Alimen H. 274, 278-н281, 283 , 284, 287, 290 Almorawidzd 40, 41 Alvarez I X , król Konga 552 Amazis patrz Ah-mose Ammianus Marcelinus 466 Andrzejewski T. 496, 497 Annaert J . 553 Anton у Ferrandiz M. 428 Antoniewicz W. 212, 446, 527 ApoMonios 466, 497 Arfoousset T. 239 Arensberg С. M . 360 Arkell A. J . 35, 100, 122, 186, 507 Armstrong R. G . 59, 70, 89, 98, 128, 149, 188 Askia Muhammed 42, 48 Aujas L . 186 - al-Aiziza, władca Egiptu 45 Baines Т. 202, 230 Baker H . G . 52, 56, 60, 71, 89, 91, 102— 105, 152, 186 al-Bakri (el-Bekni) 37, 3 9 ^ 2 , 45, 47, 53—55, 62—64, 73, 77, 78, 84, 85, 99, 104, 110, 111, 114, 116—118, 120, 121, 123, 125—127, 129, 131, 136, 142—144, 150, 156, 158—160, 163—165, 167, 169, 170, 175, 177, 182, 183 Balicki J . 498 Bailsan F . 213, 214 Balzak H . 505 Baradiaran J . M. de 428 Barrow J . 195, 196, 239 Barth H. 42, 56—59, 64—66, 68—70, 72—75, 78, 79, 81, 82, 85, 89, 90, 92—39, 103— 106, 108—111, 114—119, 128, �556 INDEKSY 130—132, 135, 138—140, 143, 144, 148, 149, 152, 155—158, 161, 163, 164, 169, 172, 175, 177—182, 186 Baaciom W. R. 85, 87, 89, 101, 109, 127, 136, 144, 145, 149, 171, 186 Bastian 426 el-Batrawi A. M. 462 Baumann H . 68, 71, 87—89, 91, 92, 127, 129—132, 136, 137, 161, 178. 186, 199, 212 Bauton M. 500, 501 B a s i ń s k a B . 449 Behrmann W. 549 Berger F . 199 Bergson 514 Bernatzik H . A. 414 Bernat L . 552 Berque M. J . 500, 550 Bertin G . 196, 197 Berwiński R . 443 Białek C. 462 Bielawski J . 496 Biernacka M. 449 Blanehard R. 552 Bleek W. 196, 201, 209, 210, 228 Bleek W. H . G . 198 Bleiber F . 364 Błaszczyk S, 429, 443 Boas F . 24, 505, 509 Bocheński J . 498 Boglár L . 491, 492 Bois D. 85, 87, 89, 91, 93—96, 100—105, 108—110, 112,—118, 121, 123, 173 Bolivar J . 428 Bonaparte Napoleon I 465, 468 Bool 514 Bougainville 25 Boule M. 200, 201, 210 Boutrouehas R. 549 Bovill E . W. 37, 43, 187 Boyer R. 553 Boyev P. 462 Brandys M. 498 Braudel F . 550 Braun G. 414, 415 Breuil H . 274, 288 , 428 Briggs L . C. 64, 75—77, 113, 115, 124, 132—138, 147, 148, 151, 159. 169, 175, 176, 187 Birockelmann C . 44—48 Broom R. 198, 274 Broussaiis E . O. 112 Brown P. 59, 89, 98 Brunhes-Delamarre M. J . 550 Bugyi Z. 462, 463 Burkitt M. C. 198, 274 Burszta J . 442—444 Büttner R. 549 Cailié R. 90, 97, 101—103, 108, 111—113, 124, 127, 128, 130—132, 136, 145, 147— —150, 153, 154, 157, 158, 161, 167, 171. 173, 176—178, 180, 182, 187 Caille M. de la 238 Campbell A. 402 Campbell J . 239 Caroe O. 368, 394 Caskel W. 371 Caton-Tompson G . 290 el-Cazwini patrz al-Qazwini Cebertowicz R. 472 Chaldun patrz Ibn Chaldun Chałasiński J . 497 Chapelle J . 75—77, 99, 112, 113, 120, 140. 187 Charuzin N. 414 Chevallier R . 553 Chętnik A. 435 Chiva I . 551 Chodak S. 497 Christo! F . 195, 199 Cichowicz H. 443 Cichowicz W. 443 Ciszewski S. 443 Clapperton 55, 74, 76, 78, 93 , 96, 98, 99, 105, 107, 115, 116, 119—122, 130, 143, 162, 171, 187 Clark J . D. 206, 207, 236, 239, 274, 275, 278, 288, 290, 294 Closs-Arceduc I . C . G. 553 Coblentz A. 462 Cobley L . S. 56, 60, 71, 85—87, 89, 91, 96, 104, 105, 116, 152, 157, 163, 165, 187 Codirington 533 Cole F . C . 24 Colin G . S. 56, 91, 93, 95, 101, 102, 104, 108, 112, 113, 117, 122, 123, 173, 190 Coloimbani F . M. 110—112, 139, 141, 187 Colvocoresd P. 500 Comte 518 Conant F . P. 59, 70, 72, 109, 111, 135, 136, 162, 188 �INDEKSY 557 Cooke H. В. 274, 280 Coolłey W. D. 43 Coután P. 550 Czakł 545 Czeczot A. 464 Czekałło G. 498 Czekanowski J . 210, 462, 497 Dynowski W. 15, 446, 449, 458 Dziekoński Т. 429 Dzierżykray-Rogaisiki Т. 462, 463, 497 Dziewoński К. 446 al-Dżanahani al-Maghribi A l i 47, 67, 158. 160, 167 Dżyngis-Chan 537 Cwirko-Godycki M. 463 Eder X . F . 491, 492 Edrisi patrz al-Idrisi Elbo J . G. 410 Elkin A. P. 506 Ellenberger V. 194, 196, 201, 202, 214, 221. 222, 235, 236, 239, 244, 270 Elphistone M. 394 Elsěk 495 Enequist G. 407, 408 Engels F . 19 Épaulard A. 49, 189 Erikson 213 Evans-Pritchard E . E . 301. 303, 358, 359, 501, 511, 534, 539 Exell A. W. 162, 188 Dalziel J . M . 32, 71, 72, 85, 86, 89, 90, 92, 95, 101—103, 105, 108—110, 112, 113, 115, 117, 118, 121, 152, 153, 155, 157, 162, 164, 173, 174, 187 Dart 274 Daszewski W. 473 Daumas M. 551, 552 Davidson В . 499, 521—531 Davis J . A. 500 Davis K . 368, 394 Dąbrowski L . 472, 473 Delaforsse M. 43, 187 Delimat T. 448 Dembiński Т. 498 Demetrykiewicz W. 429 Demoiugeot E . 37 Denham 55, 74, 76, 78, 93, 98, 99, 105, 107, 115, 116, 119, 120, 122. 130, 143. 162, 171, 187 Desmoulines 196 Desraches Ch. 497 Detzner H. 549 ad-Dimaszqui Abdallah Mahommed (ed-Dimichqui) 47, 54, 62—64, 74, 76, 77, 84, 111, 118, 119, 125, 126, 148, 155, 156, 177, 187 Dobrowolski К. 493 Dornan 234 Doroszewski Т. 446 Dozy R. 56—58, 77, 95, 104, 109, 113, 114, 172, 187 Drapella A. 463 Duby G. 551, 553 ad-Dukkali A l i 47,-143 Dulcerto Angelino 40 Dumont R. 550 Dunn E . J . 229, 232, 234, 239, 242, 246, 250, 254, 262, 2,66, 270, 272, 276 Dürkheim E . 503, 505, 508—511, 518 Düben G . 414 Dydowiczowa J . 444 Fage J . D. 41, 43, 52, 74, 188, 488 Fagg B. 491 Fagnan E . 56, 58, 62, 64, 73, 77, 94, 126. 136, 156, 164, 188 Farda Sulajman 179 Fatima patrz ibn Fatima Fatymidzi dyn. 45 Faucher D. 551, 552 al-Faizari 31, 39, 41 Ferdinand К. 369, 370, 386 Fernandes Valentini (1500—1507) 36, 37, 58, 74, 75, 80, 84, 100, 105, 112, 123, 133—135, 141, 144, 145, 151, 166—168, 170 Feurer-Haimemdoirf Ch. von 549 Fiedler А. 498 Field H. 377 Firth R. 359, 539—544 Fischer 202 Fojtík К. 495 Forde D. 59, 70, 89, 98, 128, 149, 188, 358, 359, 501, 540 Fortes M. 301, 303, 333, 358, 501, 511, 512 Francoi 202 F r a n k D. S. 393 Frankowska M. 429 Frankowski E . 425—439 �INDEKSY 558 Framtz С. 500 Fraser-Tytler W. К. 368, 394 Freud 509 Fritsch G. 202, 209, 228, 230 Frobenius L . 199, 212, 293, 528 Gabe 202 Gajek J . 434 Gady G . 553 Gama Vascio da patrz Vasco da Gama Gamble D. P. 58—62, 67, 72, 82, 89, 92, 93, 97, 101, 103, 108, 111, 113, 115, 127, 146, 149, 158, 173, 175, 176, 181, 183, 188 Gardner 274 Gaudefroy Demombynes 109, 186 Gennep A. Van patrz V a n Gennep A. Georgios, bp 472 Ghunter A. 499 Giedwidź J . 498 Gieysztor A. 446 . Gjessing G . 401, 413, 417 Gluckman M. 358 Gładysz M. 494 Goeje M. J . de 187 Golberry S. M. X . 51, 121, 127, 158, 160, 177, 180, 181, 188 Gomes Diego 117 Goodwin A. J . 198, 274, 280, 281, 284, 286, 289 Gordon L . 499 Górny S. 463 Górski Т. 464 Grabowska Z. 429 Grabowski J . 433 Graebner 197, 202, 212 Griffith 470 Grimm H. 462 Grzędziński B . 498 Gsell S. 37, 38, 128, 188 Gunn H . D. 58, 59, 70, 72, 89, 93, 98, 109, 111, 130, 132, 135, 136, 162, 188 Gurwiitch G. 504 Gusinde M. 213 Gustaw Waza, król szwedzki 407 Haddon 198 Hadrian 466 Hadżi Hafizullah 383 Hadżib 137 Khan Aczakzai 367, Hahn Т. 228 Halpern J . 498 Hannon 36 al-Hasan ibn Muhammad al-Wazzan az-Zajjati patrz Leon Afrykańczyk Hatszepsut 472 Heckscher E . 408 Hejnosz W. 442 Herbst S. 446 Herodot 37, 96, 100, 118 Herskovits M. J . 359, 400, 423 Hoebel E . A. 359 Hoeppen E . C. N. 198, 276 Hoetker G. 549 Hogbin H . I. 21 d'Hollander R. 553 Hołub E . 229 Horak A. 493 Horak J . 493 Houdas O. 188 Houtema M. T. 186 Humlum J . 368, 369, 382, 386, 394 Hunter M. 500 Hunton 499 Hurwitz 213 Hutchinson J . 102, 103, 112, 121, 188 Ibn Bajtar 101 Ibn Battuta (ibn Batoutah) 40, 42, 48, 54, 57, 64, 68, 69, 71—74, 81—83, 85—88, 90, 92, 104—107, 110—114, 119—122, 126, 127, 129, 130, 133—139, 142, 145, 147, 148, 151, 154, 155, 158, 160, 161, 167—170, 172, 174—179, 181, 163—185. 188 Ibn Chaldun (Ibn Khaldoun) 156 Ibn Chordadhbeh 44 Ibn Dżuzajj 48 Ibn Fadl Allah al-'Omari patrz al-'Omari Ibn al-Fagih al-Hamadhani (Ibn a l - F a kih) 35, 44, 46, 52, 57, 63, 68, 90—92, 94, 95 Ibn Fatima 36, 46, 94, 148, 162 Ibn Hauqal (Ibn Haukal) 45, 117, 133, 165, 170, 176 Ibn Salid 43, 46, 47, 56, 83, 94, 104, 107, 115, 116, 119, 120, 141, 144, 146, 148, 149, 156, 162—166, 168 Ibn Wadhih (patrz ,al-Ja'qubi) 186 Idiart P. 551, 552 al-Idrisi (Edrisi) 46, 62, 64, 65, 69, 73, 77, �INDEKSY 80, 83, 97, 100, 103, 105, 106, 115, 119, 120, 131, 133, 135, 140, 145—149, 151, 156, 159, 166, 172, 175—177, 181, 182, 187 Immenroth 2й0 al-Isitachri (eł-Istakhri) 44. 45 Itkomen I. T. 398 Jackowski A. 433 Jackson 57 Jacobs M . 359 Jagła M. 444 Jakofoielski S. 496 Jan I I , król portugalski 35 al-Ja'qubi (Ibn Wadhih) 40—42, 186 Jaqut (Jacut) 45 , 46, 53, 57 , 62, 63, 65, 73, 75, 76, 91—95, 116, 118, 119, 122, 126, 131, 135, 165, 168, 170, 180, 189 Jasicki B. 462 Jasiewicz Z. 444, 445 Jastrdebowa 480 Jaszuński G. 498 Jesu, bp egipski 472 Jeziorkowska-Kołodziejska В. 429 Johannes, bp egipski 469, 470, 472 Johnson 202, 276 Jolly К . 290 Jones N. 274, 278, 280, 290 Julien Ch. А. 18 Julliard E . 550, 551 Kadlec V. 462 Kalouthas, bp egipski 472 Kamieński Ł. 443 al-Karkari, sułtan 148 Karol I X , król szwedzki 407 Katon 466 Kaufmann H. E . 549 Kcantuc J . patrz X á n t u s J . Kessing F . M. 359 Kimball Т. J . 360 King 274 K i r w a n L . P. 462 Klatzmann J . 550, 553 Knox 196 Kočka W. 399 Kojdecka A. 553 Kolberg О. 443 Kolenda J . 497 Konfucjusz 538 Kopczyńska-Jaworska В. 494 559 Korabiewicz W. 452 Kosibowicz E . 210 Kostka-Potoeki S. 464 Koswien M. O. 18 Kotula F . 444 Kotula T. 497 Kowalewski M. 357 Kowalik J . 534 Kowalska-Lewicka A. 494 Kraczkowski A. J . 44—49, 189 Krajewska J . 429 Kramers J . H . 189 Krige 274 Kroeber A. L . 358 Krzywicki L . 209, 233, 429 " Kutobel L . J . 42, 44, 52, 57, 91, 189 Kunderewicz C. 497 Kuper H. 358, 500 Kupdszewskl H. 497 Kutrzeba-Pojnarowa A. 435, 495, 506 Küas R. 549 Kühn H. 198 K w a ś n i e w s k i K . 444 Kwejt J . 446 Laibouret H. 39—41, 51, 87, 92, 108, 127, 130, 132, 158, 189 Laforgue P. 44 Lagercrantz S. 138, 189 Lajaille G. 111, 134, 188, 189 Lamplugh G . W. 276 Lamprey 196 Leach E . R. 531—534 Leakey L . 239, 526 Lebeuf J . P. 488 Lebzelter V. 213 Leca N. 82, 100, 127, 129, 189 Lech 448 111, Lennan Mc J . F . 506, 540 Leon Afrykańczyk (Jean-Leon rAfricain, al-Hasan ibn Muhammad al-Wazzan az-Zajjati) 31, 42, 48, 49, 53—55, 63, 65, 68, 69, 75, 83, 84, 98, 103—107, 116— —128, 130, 132—134, 137, 141, 143, 147, 150, 151, 158, 161, 164, 165, 167, 170— —173, 175, 176, 180, 181, 183, 189 Leon X , papież 49 Leopold I I , król belgijski 523 Leprieur 67 Lepsius R. 196 Lera 25 �560 INDEKSY Leroi-Gourhan A. 203, 204, 237 Laskiawiczowa J . 552 Lévail'lant F . 195, 239 Levers 532, 533 Levin M. G . 105 Lévi-Strauss С. 24, 25, 358, 503, 506—520, 551 Levy-Brühl L . 503, 505 Lewicki Т. 31, 38, 46, 191, 496 Lewiński J . 210 Lichtenstein H . 239 Linage J . de 497 Linton R. 400 Lipiński 443 Lisakowiski J . 444 Livingstone D. 202, 230 Lloyd L . C. 198 Lorentz S. 446 Loth J . 210 Loth L . 452 Lothe H. 189 Lothian A. C. 365 Lowe R. C. van 198, 274, 280, 283, 284, 286, 287, 357 Lumsden H . B . 368, 394 Lumumba 499 Lund P. S. 360 Luschan F . van 202 Mac Gregor С. M. 368, 394 Mac Guckin de Siane patrz Siane de Macartney 195 Macůrek J . 493 Maget M. 550 Maigret J . 141, 169, 189 Mair L . P. 369 M. Akram K h a n Panezai 367 Makulski K . 192, 445, 448, 479, 481—487, 515 Malan B. D. 274, 280 Malfante 155, 159 Malicki L . 429, 435, 444 Malinowski В. .21, 357, 400, 403, 428, 504, 505, 508—512, 534, 540—542 Manker E . 402, 404, 405, 413—416, 419 Mansa Musa 47, 137, 138 Mansa Sulajman 83, 177 Mantel-Niećko J . 496 Manteuffel J . 464, 497 al-Maqrizi 58, 114, 120, 135 Marensky A. 228 Markham S. F . 449 Markowska D. 448, 449 Markowski В . 373, 376, 388 Marks К . 505 Maron S. 368 Marquart J . 35, 38, 40, 43, 44, 120. 189 Marschal-Thomas E . 213 Martin C. J . 299 Martini F . H. W. 186 Marty P. 33 al-Masudi 31 Matwiejew W. W. 42, 44, 52, 57, 91, 189 Mauny R . 32, 42, 44, 46, 51, 56, 60, 61, 67, 71, 72, 76, 90, 100, 115. 117, 118, 155, 157, 159, 162, 164, 171, 172, 185, 189 Maurizio A. 66, 67, 82, 86, 179—181, 189 Mauss M. 505 Mehren M. A. F . 187. 189 Meinhof 196 Menghin O. 199 Meirleau-Ponty M. 505 Meysner-Roztworowska M. 429 Miasina E . N. 421 Miazgowski B . 498 Michalski J . 483 Michałowski К. 462, 464—466, 468—470, 472, 497 Mikulscy M. i Z. 368 Milewski J . 49.9 Milewski T. 210, 241 al-Miljani (al-Multani) 47 Mir Mahmud 464 Mischlich A. 70, 90, 104, 117, 125, 128, 130, 132, 149, 153, 159, 169, 173, 176, 189 Moffath R. 239 Monduit J . 204 Monod T h . 189 Monteil Ch. 68, 93, 106, 111—155, 183, 190 Morgan L . H . 426, 540 Moscovici M . 551, 552 Moszyński K . 210—212, 217, 220, 226, 377, 426, 496, 503, 548, 550 al-Muhallabi 43, 45—47, 53, 57, 62, 63, 65, 73, 91, 93, 95, 112, 114, 118, 131, 135, 170, 180 Muhammad ibn Jusuf ibn al-Warraqa 45 Mulanda F . 475—478 al-Multani patrz al-Miljani �INDEKSY Murdock G . P. 41, 52, 56, 60, 71, 89, 91, 95, 103, 108, 109, 152, 190, 357 Münzer 171 Nachtigal G. 58—61, 65, 70, 74—81, 85, 89, 90, 93, 94, 96, 99—101, 104, 109, 111—116, 119, 123, 128, 130—133, 135, 137, 138, 140, 142, 143, 147, 149, 150, 152, 154, 157, 162, 164, 165, 169, 173, 174, 177, 179, 181, 182, 190 Nachtigall H. 371 Nadel S. F . 358, 359, 501 Nadir-Szaeh 364 Neerasov O. 462 Neferhotop 496 Nevermann H . 548 Neville 274 Nickul K . 399, 411, 415 Niedemayer O. von 394 Nkrurnah K . 499, 501 Obare Nyaruoth 309, 312, 321, 330, 333 Oberg K . 359 Obenmeier H . 198 Ochanda 339 Olderogge D. A . 196, 197, 4 7 9 ^ 8 2 Olekiewicz M. 463 Olędzka H . 448 Olędzki J . 448 Oliver R. A. 488 Olivier G. 462 Olszewska-Dyoniziak B . 520 al-'Omari 40—12, 47, 48, 53—55, 63, 65, 68, 70—73, 76, 79—81, 87, 88, 92, 95— —97, 100—104, 107—110, 114—116, 119—121, 125—127, 129, 131—135, 137—140, 143—145, 153—155, 159, 163, 168, 170, 174, 175, 183—186 Oqby ibn Nafi' 37 Othman al-Kanemi 70 Oudney 55, 74, 76, 78, 93, 96, 98, 99, 105, 107, 116, 119, 120, 122, 130, 143, 162, 171, 187 Owidiusz 466 Paine R. 398, 401, 408 Palgrav W. C. 231 Panek S. 462 Paprocka W, 449 Park Mungo 80, 82, 114, 145, 147, 149, 153, 155, 171, 182, 183, 190 Passarge S. 229, 231 36 — Etnografia Polska, Т. V I I 561 Pátkova J . 495 Paulhan F . 432 Pawlikowski-Cholewa A. von 550 Pazdur J . 494, 495 Pehrson R . 401, 408, 413, 417, 420 Peringuey 200, 274, 286 Perrier de la Bathie 87 Perrin N. 368, 394 Petrażycki L . 505 Petras bp 471 Philip J . 239 Piddington R. 358 Pienar S. 500 Pieris 533 Pietkiewicz К. 445 Rietruszyńska 443 Pikulin M. G. 394 Puszczykowa I . 496 Pittard E . 200 Pliniusz 93, 121, 466 Podolak J . 494 Poirier J . 203, 204, 207 Pomianowska W. 445 Poniatowski S. 429 Porteres R. 32, 56, 61, 66, 71, 190 Potiechin I . I. 231, 479—481, 544—548 Poutrin 202 Poutzin 202 Pöch 202 Prokopczuk J . 498 Ptolomeusz 37, 38 al-Qalqaszandi 48, 76, 103, 115, 116, 137, 138, 162—164 al-Qazwini (el-Cazwini) 47, 63, 67, 92, 140, 158, 160, 167, 168, 170, 176, 187 Rackow E . 371 Raczyński R. 462 Radoliffe-Brown A . R. 333, 358, 501, 505, 507—510, 512—514, 534, 540, 541 Rai Jamiat R. B . 368, 394 Rajt M. W. 481 Ratzel F . 196 Reche O. 549 Redfield R. 400 Rehman A. 209, 211, 213, 229 Reinaud M. 46, 101, 102, 166, 186 Reinhardt R. 56, 60, 72, 75, 84, 85, 88, 91, 94, 96, 100, 101, 105, 108, 112, 115, 162, 164, 182, 190 �562 Renaud H. P. J . 56, 91, 93, 95, 104, 112, 113, 117, 1212, 123, 173, 190 Revo! 33, 144, 146, 149, 190 Richards A. G . 500 Richards A. J . 202, 358, 359 Rippen В. van 229, 235 Rivers W. H . R. 357 Rivet P. 492 Riviere G. J . 431 Roberty С. 105, 106, 108, ПО, 112, 115, 119 Robinson J . A. 368, 394 Roger I I , władca sycylijski 46 Rolfs G. 70, 74, 75, 99—101, 104, 107, 111, 119, 128—133, 138, 149, 163, 173, 190 Roosevelt T h . 25 Roquette-Pinto 25 Rosner ,S. 498 Rouch J . 41, 69, 72, 74, 82, 92, 97, 125, 142, 143, 147, 161, 190 Rousseau J . J . 313, 503, 514 Różbicka L . 462 Ruong I. 413, 417—419 Russell T. A. 56, 85, 89, 190 Ryan 533 INDEKSY 108, 113, 109, 169, 114, Sada Asquaye 487 Sa'id patrz ibn Sa'id Saint Jacob P. de 552 Saint Perier R. de 200 Sampson A. 500 Sanchez у Sanchez D. 428 Sandor I . 491 Saurv A. 550 Schapera I . 198, 200, 210, 213, 214, 229, 236, 239, 358, 359 Schebesta P. 203 , 204 Schefer Ch. 49 SchManter 202 Schmidt M. 549 Schmidt P. W. 202—204, 207 , 210 Schoefield J . F . 274, 286, 290, 291 Schweinfurth G. 60, 66, 202, 228 Sefania Abungu 330 Seligman C. G . 198, 210 Sergeev M. A. 405 Setos I I , faraon 470 Seweryn Т. 435 Shapiro Н. 358 Shrubsall F . 196 Siemaszko A. 472 Sikora P. 462 Skorow G . S. 480 Slane de 142, 186 Snowden J . D. 60 Sobczenko A. J . 481 Sobieski M. 432 , 443 Solías 200, 274 Souithall A . W. 359 Spanrmann A. 238 Spleth J . 549 Sprengel M. C . 189 Staňkova J . 495 Stanley H. M. 523 Stanton W. R. 56, 61, 71, 91 Stefanos, bp egipski 472 Steinen К. von den 2,5, 549 Stelmachowska В. 443 Stenn В. J . 359 Stolarczyk H. 462 Stołyhwo Е. 462 Stopa R. 209—211, 213, 462, 496 Stawę G. 197, 198, 209, 210, 229, 234, 235, 239 Strabon 67 Strelcyn S. 460, 461, 482, 496 Strouhal E . 462, 463 Suchý J . 462, 463 Su-ma Czien 538 Sychta B. 435 Sykes P. 368, 394 Szams ad-din ad-Damaszqi 47 Szczurkiewicz T. 357 Szolc-Rogoziński 452 Szwaykoiwska I. 463 Szweykowski W. 462, 463 Szyfelbejn-Sokolewicz Z. 458 Szymański E . 498 Szymański Z. 4,99 Štika A. 494 Świirko S. 445 Taczanowski W. 452 Talko-Hryncewicz J . 426 Tanner V. 403, 407 Taubenschlag R. 497 Taylor 540 Tegengren H. 402, 406 Teliga J . 472 Theal M. 241 �INDEKSY Thevet 25 Thomas E . 225, 226 Thompson L . 246 Thurnberg Ch. P. 239 Thurnwald R. 549 Thurnwald S. 68, 7.1, 87—89, 91, 92, 127. 129—132, 136, 137, 161, 178, 186 Tilke M. 377 Tin Hinan, królowa egipska 118 • Tobias P. V. 204—206, 213—216 Toemen M. J . 213 Toit A. L . du 274, 276 Tołstow S. P. 21 Tomic P. 493 Tonder P. W. van 290 Toupet Ch. 92, 118. 177, 190 Trajan 466 Trever 213 Trochain J . 62 Turanówna J . 429 Turski H. 499 Tylor 426 563 Waligórski A. (też: W. A.) 299, 487—492, 500 Wanke A. 462 Warner W. L . 360 Wasiliewa G. P. 375 al-Watwat 47 Wells L . H. 206, 207, 2,13, 247, 280, 290 Wespaizjan 497 Westermann D. 41, 44, 68, 71, 87—89, 91, 92, 127, 129—132, 136, 137, 161, 178, 186, 190, 199, 549 Whitaker I . 401, 413, 420, 421 Wieprzewski M. 463 Wierciński A. 462 Wilber D. N. 368, 369, 394 Williams 213 Wilks I . 36, 190 Wilson M. 358 Wirza P. 549 Wissman 202 Witruwiusiz 466 Wittfogel K . A. 531, 534—539 Wood S. 500 Urvoy Y . 44 Xántus J . 491, 492 Van Der Stele 238 Van Gennep A. 506 Vasco da Gama 37, 236 Vasilevic G . M. 405 Vavilov N. I . 60 Vendeix M. J . 68, 190 Verneau R. 200, 201 Vielrose E . 498 Vincent P. 368 Y v e r G. 37, 42, 43, 190 Zajączkowski A. 358. 497 Zaręba L . 498 Zastow 231 Zawadzki A. 446 ZnamierowiSka-Prüfferowa M. 442, 444 az-Zuhri 45, 162—164 Wagner G . 310, 359 Waitt A. W. 85, 87, 190 INDEKS Zemo-Żejmis M. 464, 497 NAZW GEOGRAFICZNYCH Abalessa, m. w krainie Hoggar (Algieria) 118 A b e c h é m. patrz Abesze Abesze, m. w krainie Wadaj (Rep. Czad) 99, 100 Abisynia 60, 66, 121, 284, 452, 480—482 Abou Simbel (Abu Simbel) m. nad Ni­ lem, w Egipcie, p o w y ż e j Assuanu 465, 469, 472, 473 Abzar m. i(Rep. Czad) 147 I ETNICZNYCH Achipawa patrz Aczipawa (też Atshefa) Aozipawa (Achipawa, Atshefa) m. na pn. wschód od ś r o d k o w e g o biegu rz. Nigru 59, 136 Adamaua (Adamawa) kr. (Nigeria) 66, 90, 104, 178 Adamawa patrz Adamaua Addis-Abeba m. (Abisynia) 482, 490 Adrar (mauretański) góry, zwane też Bafur lub Baffor, wg źródeł arabskich �564 INDEKSY Dżabal Lamťuna (Mauretania) 33, 74, 75, 80, 84, 118, 140, 141, 151, 162, 168 Afganie 369, 370 Afganistan 363—366, 368—371, 373, 376, 380—382, 384, 386—388, 393 a-Farwijin (wg al-Bakriego kraina w Za­ chodniej Afryce) 170 Afridi, ,pl. w Afganistanie 370, 382 Afryka 31—360, 449—491, 495—501, 521—531, 544—548 <zob. też Bilad as-Sudan) — Południowa 192—298, 499, 500, 529, 544 — Południowo-Zachodnia (teryt. manda­ towe ONZ pod administracją Unii Pd. Afryki) 230, 480 — Północna 31, 37, 3 9 ^ 1 , 45, 48, 72, 73, 75, 84, 85, 95, 99, 199, 211, 212, 371, 496—499 — Północno-Zachodnia 31—191, 486, 527—531, 549 — Środkowa 60, 86, 89, 91, 104, 210, 497, 499, 521, 527 — Wschodnia 36, 102, 199, 211, 212, 284, 292, 294, 306, 351, 355, 455, 480, 499, 500, 529, 530 Afrykanerzy (Afrykanderzy) 227, 545—547 Afrykańczycy 345, 351, 441, 489, 500 Agades m. i okolica (Rep. Niger) 59, 79, 122, 123, 126, 128, 132, 169, 179, 181 Agadez kr. i okolica, królestwo berber­ skie w X V I w., też A i r (Rep. Niger) 122, 132 Agisymba kr., wg Ptolemeusza (Rep. Czad) 37 Ahafo m. (Ghana) 35 Ahaggar płaskowyż, zob. też Hoggar {Algieria) 64, 98, 124, 147, Air (Hajr, Hir lub Kahir, czasem Aga­ dez — od miasta tej nazwy) (Rep. Niger) 33, 42, 48, 55, 59, 64, 65, 74, 107, 126, 132, 134, 143, 144, 148, 175 Aix m. (Francja) 483, 551 Ajuni, p ó ł w y s e p u ujścia rz. Senegal (Fed. Mali) 125, 129, 144 Akan, grupa pi. w Gwinei (zob. też Anyi oraz Aszanti) 88 Akjoujt okolica (Mauretania) 38 Akra m. (Ghana) 487, 490 Akżużt patrz Akjoujt Aleksandria m. (Egipt) 465, 466, 468 Aleksandria Arachoton m., n. hist., patrz Kandahar Alexandria patrz Aleksandria Algier m., kr. (dzis. p a ń s t w o Algieria) 33, 37, 121 — m. obecne (Algieria) 483 Algieria (też Algeria) 74, 93, 94, 109, 120, 480, 481, 498 Alicadale, ni. w K r a j u P r z y l ą d k o w y m (Związek Pd. Afryki) 286 Almeria m. (Hiszpania) 145 Alpy góry 553 Amada, m. w Nubii (Egipt) 469 Ameryka 21, 26, 32, 51, 87, 185, 399, 500; zob. też Nowy Świat — Południowa 185, 491, 522, 548. 549, 551 — Północna 491, 522 Amerykanie 401 Anbija, kr. w zachodniej Saharze (n. hist.) 41 Anglia patrz Wielka Brytania Anglicy 195, 198, 364, 365, 401, 475, 546 — osadnicy 194, 545 Angola (kol. portugalska) 238, 452, 480, 521, 522, 525 Anibe, m. nad Nilem w Nubii (Egipt) 469 A n j i pl. patrz Anyi Ankala pl., mieszk. Kanem (Rep. Czad) 135 Ankara m. (Turcja) 551 Anuradhapura m. i(Cejlon) 531 Anyi pl., należą do grupy Akan (Gwinea) 88 Aouker patrz Aukar Arabia 112, 529 Arabowie 34, 37, 38, 46, 56, 72, 73, 77, 78, 81, 86, 94, 97, 99, 101, 108, 115, 117, 120, 128, 162, 163, 172, 173, 291, 300, 480, 530, 539 — Szua 78 Arabskie Morze 364, 381 Arachozja kr. (Afganistan) 364 Araon patrz Araouan Araouan (Araon, Arawan) rn. i płasko­ wyż, w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 84, 133, 141, 150, 171 Arawan (zob. Araouan) 172, 180 Arguem (Arguin), wyspa u w y b r z e ż y �INDEKSY Mauretanii (na południe ad Capo Blanco) 36 Arguin patrz Arguem Aribinda rn. (Górna Wolta) 59, 96 Aruwimi rz. (Kongo) 497 Asben, góry w Air (Rep. Niger) 179 Assam okolica (Libia) 548, 549 Assuan m. (Egipt) 479 Aszanti pl. (Gwinea) 88, 171, 497, 550; zob. Akan Ateny m. (Grecja) 468 Athribis m. (n. staroż.), zaplecze gospo­ darcze starożytnej Aleksandrii (Egipt) 465, 466, 471 (zob. też Tell Atrib — n. obecna) Atlantyk patrz Ocean Atlantycki Atshefa patrz Aczipawa Audaghast, m. na płaskowyżu Rkis (Ma­ uretania) 41, 54, 57, 58, 62, 73, 74, 85, 91, 104, 107, 112, 114, 118—121, 125, 129, 133, 141, 160, 165 — p a ń s t w o 41, 54, 63, 95, 129. 175 Audzila patrz Augila Auelimmidzi (Auelimmiden, Iullimiden) grupa pl. tuareska w rejonie Tad­ mekki (Algeria) 57, 61, 69, 74, 78, 79, 84, 98, 106, 108, 169, 177; zob. Berbe­ rowie Auellimidzi patrz Auelimmidzi Auen, pl. buszmeńskie z okolic jez. Ghanza (Związek Pd. Afryki) 204 , 205, 213, 215, 216 ' Augham, rn. w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 64 Augila т . , oaza w pd. Cyrenajce (Libia) 67 Aukar kr., najstarszy ośrodek polityczny hist, państwa Ghana, na pograniczu dzis. Algierii i Zach. Sudanu (Fed. Mali) 39 Aulil (Ulil) т . w pobliżu ujścia Senega­ lu, na wybrzeżu morskim (Fed. Mali) 144, 146, 165, 166; zob. też Gandióle Aulliminden patrz Auelimmidzi Australia 26, 428, 508, 549 Australijczycy 212, 512 Avignon т . (Francja) 479 Aizelick rn. (Zach. Sudan) 42 Azeneghes (Azenegues, Azenegowie) pl., mieszk. pogranicza pd. Mauretanii 565 z Senegalem i Sudanem Zach. 58, 75, 144; zob. też Zenaga Azja 23, 26, 48, 66, 95, 96, 100, 104, 105, 201, 208, 292, 371, 430, 530 — Południowa 32, 51 — Południowo-Wschodnia 36, 51, 171 172, 185, 200 — Północna 23 — Północno-Wschodnia 23 — Przednia 117, 199, 528 — Środkowa (Centralna) 46, 392 — Wschodnia 86, 116 — Zachodnia 199, 366 Badabuni (Badamuni) т . , oaza (Rep. Niger) 172 Badakszan kr. (Afganistan) 388 Badamuni patrz Badabuni Baele, mieszk. Rep. Czad na pograniczu z Rep. Sudan 78, 112, 131, 133, 135, 182 Baele kr. (Rep. Czad, pogranicze sudańskie) 93, 109; zob. też Ennedi Baffoir góry (zob. Adrar mauretański) 75, 80, 84, 118, 151 Baffor (Bafur), mieszk. gór o tejże na-, zwie (Mauretania) 33 Bating rz., lewobrzeżny dopływ Senega­ lu (Gwinea) 51, 63, 180 Bafur góry i pl. patrz Baffor Baghena kr., wchodziła 'w skład hist, państwa Ghana (pd.-zach. Sahara) 66, 68, 139 Bagirmi kr. (Rep. Czad) 59, 66, 78, 96, 99, 109, 111, 157, 164, 182 Bahawalpur m. (Pakistan) 366, 372 Bahr al-Ghazal, kr. i ,rz. tej nazwy przez nią płynąca — lewobrzeżny dopływ Białego Nilu (Rep. Sudan) 66, 120 — rz., wpada do jez. Czad (Rep. Czad) 100 Bajot, lud zachodnioafrykański 161, 178 Bakkar m. (Pakistan) 364 Baluba, mieszk. Kassai (Rep. Kon­ go — Leopoldville) 474, 475, 477 Baluchistan patrz Beludżysrtan Bałkański P ó ł w y s e p 493 Bambara, z grupy pl. Mande w Zach. Sudanie (Fed. Mali), patrz Mande Bamibata, grota w Rodezji Pd. (Fed. Rodezji i Niasy) 280, 289 �566 INDEKSY Bambuk, kr. zwana też przez podróżni­ ków arabskich K r a j e m Złotego Pias­ ku, Bambuko lub Gangaran (Zach. Sudan na pograniczu z Senegalem i Gwineą) 51, 63, 90, 127, 158—160, 176, 180 Bambuko kr. patrz Bambuk Bani, rz. w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 93, 97, 111 Bantu, grupa pl. murzyńska 225, 227, 231, 240, 2,41, 243, 266, 284, 290—292, 299, 300, 304, 306, 310, 318, 324, 352, 480, 481, 544—548 — Basutowie 237, ,244, 545—547 — Beczuana 545—547 —• Kawango 310 — Ksosa 480, 545—547 — Marama 310 — Pedi 545—547 — Zulu 462, 480, 545—547 Bardama (Berdama), lud berbenski z Zach. Sudanu (Fed. Mali), patrz Berberowie Barisa, m. w Senegalu (Fed. Mali) 83, 166 Barkami (Borkama, Tukama), mieszk. pogranicza Wadaju i Darfum (po­ granicze Rep. Czadu i Rep. Sudanu) 119, 120 Baskilele pl. (Rep. Kongo — Leopoldville) 474, 475 Baskowie (Hiszpania) 428, 431 Basuto, pl. bantuskie Afryki Południo­ wej, patrz Bantu Basutoland (też Basuto) kol. bryt. 236, 241, 244, 270, 288, 289, 544 / Bathurst (Bauczi) p ł a s k o w y ż '(Nigeria) 35, 59, 93, 121, 128, 132, 149 — m., zwane dawniej Garo-n-Bauczi (Nigeria) 109, 116, 117 Bayot patrz Bajot Beczuana kr., bryt. protekt. 544 — pl., patrz Bantu Beduíni, koczownicy Afryki Płn. 463 Bedża kr. 31 Begho m., dziś nie istniejące (Ghana) 35, 36 Bela m. (Pakistan) 381 Belgia 491, 522, 524, 552 Belgowie 474, 525 Belgrad m. (Jugosławia) 493 Beludżystan kr. (Pakistan) 363, 365, 366, 369, 375, 377, 381, 383, 385, 387, 389 Benin pl., m. (Nigeria) 530, 550 Beni Cid H á m m a , koozawnicy-pasterze (Tunezja), patrz Berberowie Bentija, wpa na Nigrze poniżej Gao, dzis. prow. Dendi w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 41 Berbería kr. (Afryka Pn.) 95, 165 Berberowie, koczownicy (Afryka Pn.) 37, 38, 73, 136, 139—141, 148, 150, 157, 165, 171, 174—178, 527 - Auellimmidzi 57, 61, 69, 74, 78, 79. 84, 98, 106, 108, 169, 177 — Bardama 175, 178 — Beni Cid H á m m a 371 — Dżuddala 148 — Garamantowie 37, 38, 146 — Guenziga 184 — Hamema 371 — K a k a a m 125 — Kell-UUi 131 — Lamta 42, 184 — Lamituna 41, 84, 125, 176 — Maddasa 41, 64, 126, 147 — Massufa 133, 167, 174, 176 — Tazukaght 125 — Terga (Berberzy tuarescy) 184 — Tuaregowie 42, 50, 64, 65, 74, 75, 79. 81, 98, 106, 124, 125, 128, 131, 133, 137, 147, 155, 175, 176, 178 — Zenaga (Zanaga) 33, 58, 75, 84, 110, 120, 133, 141, 150, 171, 184 Berdeua 150, 184; zob. też Teda Besancon m. (Francja) 483 Bhag m. (Pakistan) ЗЙ1 Białystok m. (Polska) 462, 463 Bibi m. (Pakistan) 380 Bilad as-Sudan (tzn. K r a j Czarnych — określenie ze źródeł arabskich) 31, 38, 44, 57 Biladat-tibr (tzn. K r a j Złotego Pias­ k u — zob. Bambuk) 39, 63, 91, 92, 111, 127, 168, 171, 176, 180 Bilbao m. (Hiszpania) 429 Bilma, m. w pobliżu oaz K a w a r (Rep. Niger) 169 Biłgoraj m. (Polska) 444 Birma (Burma) 321, 365, 549 Birni-n-Kebibi m. (Nigeria) 98 Bizantyńczyey 37 �INDEKSY Bliski Wschód 464—466, 468—470, 472, 539 Bobo-Diulasso m. (Górna Wolta) 35 Bolan przełęcz (granica Afganistanu z Pakistanem) 364—367, 372, 380, 381, 384, 387 — rz. (Pakistan) 371, 384 Boliwia 491 Bombaj m. (Indie) 123 Bordeaux m. (Francja) 483 Borkama patrz Barkami Borku kr. (Rep. Niger) 37, 53, 59, 74, 99, 120, 123, 140 Bornu (Borno) kr. (Nigeria) 43, 46, 48, 53, 55, 59, 61, 65, 66, 70, 73—81, 85, 89, 90, 93, 94, 96, 99, 101, 103, 104, 107, 109, 111—116, 119, 126, 128, 130—132, 134—138, 140, 142—144, 148, 150, 152, 157, 161—164, 169, 171—173, 175, 177—179, 181, 184, 529 Bornuańczycy 163 Boscop, m. w Afryce Pd. 198, 203, 294 Bastan, m. na pn. od Kwatty (Pakistan) 365, 368, 373, 375, 376, 378, 385, 386, 389 Botnicka Zatoka (Bałtyckie Morze) 402, 406, 408 Bozo, pl. mieszk. nad ś r o d k o w y m Nig­ rem, patrz Mande Brakną patrz Maurowie Bramaputra rz. (Indie) 381 Brazylia 24, 25, 517, 519 Brebisch prow. (Mauretania) 145 Brno m. (Czechosłowacja) 494 Brong m. (Ghana) 35 Bruksela m. (Belgia) 479 Budapeszt m. (Węgry) 463 , 491 Budża, kr. znana podróżnikom arabskim (Afryka Pn.-Wsch.) 31 Bugiti, pl. beludżskie i(Pakistan) 381 Bulgeda (Bulguda) pl. (Rap. Czad) 53, 131, 133, 135, 149 B<uliguda patrz Bulgeda Bułgaria 179 Bułgarzy 494 Bure m., okolica (dawn. K r a j Złotego Piasku — dzis. Gwinea) 111, 171 Burma patrz B i r m a Burowie, osadnicy burscy (Pd. Afryka) 194, 227, 231, 235, 262 567 Biurrum, kr. w Zach. Sudanie (Fed Mali) 69 Busa, emirat w prow. llorín (Nigeria) 135, 136 Bushmanland, kr. w K r a j u Przylądko­ wym (Związek Pd. Afryki) 229, 254. 262 Buszmeni (Związek Pd. Afryki i Afryka Pd.-Zach.) 192—298, 457, 546 — Auen (okolica jez. Ghanza) 215 — Hedkun 214 — Kindige 210 — Khoisan (Khoin) 210 — Ma Sarwa (pastuchowie) 214 — Nairon 214, 215 —• północni 213 — Prabiuszmeni 212, 292—294. 527 — Rzeczni 213, 216 — znad jez. Chrissie 213 Buszmeńszczyzna 462 Cabra m. pod Timbuktu (hist, państwo Mali w Zach. Sudanie — dzis. Fed. Mali) 125, 147; izob. też dzis. Kabara Caen m. (Francja) Calcutta m. patrz Kalkuta Cane kr. (Nigeria) 55, 69, 116, 128, 130; zob. też Kano Cape Flats, przylądek i(Kraj Przylądko­ wy — Związek Pd. Afryki) 205, 206. 248, 286 Capetown m. (Związek Pd. Afryki) 198, 240, 280 Capo Blanco, przylądek (Mauretania) 36, 162 Casena kr. patrz Kateena Ceylon (Cejlon) 365, 531—539 Chaman m. 395; zob. też Czaman Chamici 527 Chiny 96, 195, Э28, 529, 535—537, 539 Chińczycy 196, 455 Chodzież m. (Polska) 445 Chorasan m. i okolica (Pakistan) 372 Chrissie jez. (Afryka Pd.) 213 Clermont m. (Francja) 483 Cyganie (Europa) 438 Cyrenajka kr. (Libia) 67, 122, 462 Czad jez. (jego basen, okolica) 31, 33, 35, 38, 43, 50, 53, 60, 65, 66, 70, 71, 74, 77, 78, 93, 94—101, 112, 114, 116, 119—122, 140, 147—149, 163, 169, 184 �568 INDEKSY Czad rep., niezależna od sierpnia 1960 r. (Afryka Centralna) 488 Czaman (Chaman) m. (Pakistan) 365, 380, 393 Czamkani m. (Pakistan) 372 Ozarikari, m. na pn. od Kabulu (Afga­ nistan) 388 Czarnków m. (Polska) 445 Czechosłowacja 462, 492—495 Czerwone Morze 31 Dabod, m. w Nubii (Egipt) 465, 469, 470 Dadhar m. (Pakistan) 372, 380, 381, 387 Dadżo (Tadżo) pl., mieszk. Wadaju (Rep. Czad) 120 Dahomej (niezależne państwo od sierpnia 1960 r. — Afr. Pn.-Zaeh.) 121, 452, 550 Dakar m. (Fed. Mali) 482, 488 Dakhurst m., koło m. George, K r a j Przylądkowy (Związek Pd. Afryki) 280 Damaraland kr. (Związek Pd. Afryki) 236 Damaszek m. (Syria) 46 Damerghu kr. (Rep. Niger) 59, 128 Dania 490 Dar'a т . , oaza w pobliżu Sidżilmasy (Maroko) 120 Darier (Dar-Fur) kr., w y ż y n a (Rep. S u ­ dan) 53, 59, 66, 100, 101, 113, 116, 120 135, 157, 164 Daza pl., mieszk. pasma górskiego od Tibesti do Wadaju (Rep. Niger i Rep. Czad) 53, 131, 133, 149, 177; zob. też Tubu Deir el Bahari, dolina obok Doliny Królów (Egipt) 465, 472 Delhi m. (Indie) 364 Dendi, prow, w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 41; zob. Bentija, K u k i j a Dera Ismail K h a n m. (Pakistan) 366, 382 Dialonke pl. mieszk. nad środkowym biegiem Senegalu, patrz Mande Digou m. (rejon jez. Czad) 119 Dijon m. (Francja) 483 Diula pl., mieszk. nad górnym biegiem Nigru (Zach. Sudan — Fed. Mali), patrz Mande Djenne m. patrz Dżenne; też Ghinea Djeriba m. patrz Dżeriba Dormaa m. patrz Wam Drakensberg, góry (Transwall — Zwią­ zek Pd. Afryki) 286 Durrani pl. patańskie, koczownicy (Af­ ganistan i Pakistan) 370 Dyula patrz Diuła Dżabal al-Larnma (Mauretania) 162; zob. też dzis. Capo Blanco Dżaibal Lamtuna masyw górski 118, 140; zob. też Baffor, Adrar Dżaibal Nafuisa góry (Libia) 38 Dżadżau m. 41; zob. też Gao Dżagdalik m. (Afganistan) 388 Dżakobabad m. w Beludżystanie (Pa­ kistan) 363, 366, 381, 387 Dżalalabad m. (Afganistan) 366, 380, 382 Dżamali pl. beludżsfcie (Pakistan) 381 Dżamrud m. (Afganistan) 382 Dżanżal m. (Pakistan) 381 Dżarma (staroż. Garama) m. (Libia) 37 Dżenne (Jenne, Jyni, Djenne, Ghinea) m. (Zach. Sudan) 35, 68, 75, 83, 84, 90, 97, 101—103, 106, 108, 113, 120, 125, 127, 130, 132, 138, 147, 158, 161, 173, 175, 178, 180, 182 Dżerama patrz Dżarma Dżerawa pl., mieszk. Bauczi (Nigeria) 59, 72 Dżeriba (Jeriba, Djeriba), m. w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 40 Dżerid prow. (Tunezja) 115 Dżimi (też Ngigmi) т . , stolica Kanem (Rep. Niger) 115, 116, 119, 163 Dżiwani m. (Pakistan) 381 Dżuddala pl. (Mauretania) patrz Berbe­ rowie Edfu (Tell Edfou), m. w pobliżu Luksoru (Egipt) 464, 465 Egipcjanie 527 Egipt ( G ó r n y i Dolny oraz Nubia) 41, 45, 48, 58, 60, 67, 72, 75, 76, 91, 94—96, 99—101, 103—105, 114—118, 121, 162, 179, 319, 452, 462—473 , 480, 481, 496, 497, 527, 528, 536—537 El-Allaqi, m. w Nubii nad Nilem (Egipt) 469 El-Faszer-eI-'Obejd (Faszoda) т . , okolica (Rep. Sudan) 174 �INDEKSY El-Hodh (Hodh) kr. (Algieria) 66, 68 Elmina m. (Ghana) 35, 36, 173 Ennedi (Baele) kr. (Rep. Czad) 77, 113 Es-Suq, n. ruin dawniej Tadmekki m. (Algieria) 41 Etiopia kr. (w pojęciu średniowiecznych autorów arabskich) 164; zob. też Abi­ synia Etiopowie-Troglodyci (wg Herodota) 37, 146 Europa 17, 18, 21, 36, 48, 63, 119, 165, 192, 199, 200, 204, 207, 208, 210—212, 352, 364, 366, 397, 430, 431, 522, 528, 535, 536 Europejczycy 19, 21, 55, 101, 151, 216, 221, 225, 227, 277, 300, 306, 345, 349, 350, 387, 489, 522, 525, 526, 529, 530 Ewe pl., zamieszk. Ghanę i Togo 548— —550 Fajum m., oaza (Egipt) 463, 497 Faleme rz., dopływ lewobrzeżny Senega­ lu 51, 63, 180 Faleme Dolne, kr. w Senegalu (Fed. Mali) 39, 63; zob. Gangaran, Bam­ buk Farah m., prow. (Afganistan) 380 Faras (staroż. Pachoras), m. za 2 kata­ raktą Nilu, w Nubii (Rep. Sudan) 465, 467, 469, 470, 472 Fa.uresmith m. w Oranii (Związek Pd. Afryki) 280 — przemysł fauresmithski (kultura ar­ cheologiczna) 280 Federacja Mali (powstała 20 V I I 1960 r. z połączenia autonomicznych repub­ lik Zachodniego Sudanu i Senegalu, ze stolicą w Dakarze) 173, 498 Federacja Rodezji 1 Niasy 480, 481, 488 Felome kr., patrz Faleme Dolne Fennoskandia kr. (pn. część P ó ł w y s p u Skandynawskiego i Finlandii) 407 Fez m. (Maroko) 48, 122 Fezzan kr. (Libia) 37, 43, 76, 83, 94, 101, 114—116, 118, 146, 164, 169 — okolica 37 Finlandia 397, 398, 410, 412, 413 Finnmark kr. (Norwegia) 398, 408, 416, 417 Finowie 399, 401, 406, 408, 412, 416 569 Fish rz., Kraj Przylądkowy (Związek Pd. Afryki) 241 — przylądek, K r a j Przylądkowy (Zwią­ zek Pd. Afryki) 290 Fort Sandeman m. (Pakistan) 370, 382, 387 Francja 93, 431, 462, 482, 483, 491, 551 b. Francuska Afryka Zachodnia 480 b. Francuska Gwinea 35, 71; zob. też Gwinea b. Francuski Sudan 52, 58; zob. też Sudan Zachodni (Fed. Mali) Francuzi 486 Freetown m. (Sierra Leone) 486 Fulbe pl. (Fed. Mali) 42, 71, 78, 81, 86, 90, 122, 125, 155, 173 Futa Dżallon, płaskowyż, kr. w Senegalu (Fed. Mali) 111 Gabes (Qabis, n. hist.) m. (Tunezja) 115, 164 Gabon (od 1960 r. niezależne państwo) 173, 452, 487 Gadiaro (Ghijaro, Ghujaro, Ghajaro) m. w Senegalu (Fed. Mali) 41 Gago kr. (n. hist, państwa Songhajów w Zach. Sudanie) 54, 69, 83, 103, 104, 130; zob. też Gao, Songhaj Gagu pl., n. hist. (Afryka Pn.-Zach.) 129, 130 Gambia rz. (Afryka) 35, 67, 80, 82, 108, 117, 121, 160 — (od 1961 r. niezależne państwo afry­ kańskie) 59, 62, 89 Gandióle m. w Senegalu (Fed. Mali) 146, 166; zob. też Aulil Gando m. (Nigeria) 98 Gangaran kr. 39; patrz Bambuk, Faleme Dolne Ganges rz. (Indie) 381 Gao, m. w Zach. Sudanie (stolica hist, państwa Songhajów) 35, 41, 48, 54, 64, 69, 74, 76, 77, 79, 83—85, 104—106, 114, 115, 119, 126, 130, 142, 144, 146, 147, 155, 157, 158, 161, 170, 175, 177—179; zob. też Kaukau, Gogo, G a ­ go — też n. hist, państwa Songhajów 42, 54, 64, 82, 108, 130, 132, 137, 163, 164, 178; zob. też Songhaj �570 INDEKSY Gaoga kr., n. hist. (Rep. Czad) 48; zob. też Wadaj Gararna т . , п. hist., patrz Dżarma Garamantowie, mieszk. Garamy (Libia) I 37, 38, 146; aob. też Berberowie Gardez m. (Pakistan) 369 — m. (Afganistan) 382 Garo-n-Bauezi т . , п. hist. 109; zob. też Bauczi Gaw, klan Songhajów, Zach. Sudan (Rep. Mali) 140 Gällivare okręg (Szwecja) 417, 418, 421 Gdańsk m. (Polska) 444 Gebir kr. patrz Gober Gedrozja kr., dzis. Beludżystan (Paki­ stan) 364 Gem m. koło Ngi'ya (Kenia) 312 Genewa m. (Szwajcaria) 474 Genueńczyk 155, 159 George т . (Związek Pd. Afryki) 280 Gerf Hussein т . w Nubii (Egipt) 469 Ghadames т . , п. hist. (Libia) 76, 101 Ghajaro т . patrz Ghijaro Ghana т . , п. hist., obecnie ruiny Kumbi Saleh (Mauretania) 38-^10, 64, 110, 168 — najstarsze historyczne państwo w Zach. Sudanie (dzis. teren Fed. Mali), ze stolicą Ghana 35, 39—41, 52—54, 57, 58, 63, 64, 67, 68, 73, 91, 92, 94, 106, 110, 141, 166—168, 170, 182, 529 — obecnie niezależne p a ń s t w o w Afryce Pn.-Zach., na obszarze tzw. Złotego Wybrzeża. Powstało w 1957 ,r. (z na­ zwy jest n a w i ą z a n i e m do hist. Ghany) 173, 452, 457, 475, 486, 490, 491, 498, 501, 531 Ghanza jez. (Afryka Pd.) 204, 205, 213, 215' — okolice 215 Ghast kr. 41; patrz Audaghast Ghazni m. (Afganistan) 370, 388 — prow. 382 Ghijaro (Ghajaro, Ghujaro) т . , п. hist. 41, 133; zob. też dzis. Gadiaro Ghilzai, pl. patańskie (Afganistan) 364 368—370 Ghinea т . (Zach. Sudan) 68, 75, 83, 84, 106, 120, 125, 147, 161, 175; zob. też Dżenne Ghujaro т . patrz Ghijaro Gidimaka kr. patrz Guidimaka Gober (Gebir, Gobir, Guber, Kubar) kr. (Nigeria) 42, 55, 69, 128, 130, 161 Gobir kr. patrz Gaber Gogo m. 169; patrz Gao Gokomore m. w Rodezji Pd. (Fed. Rodezji i Niasy) 289 Gokurt m. (Pakistan) 380 Gomal przełęcz (Pakistan) 365, 366, 382 — rz. (Pakistan) 382 Gostyń m. (Polska) 443 Górna Wolta (od sierpnia 1960 r. niezal. p a ń s t w o afrykańskie) 68 Grecja 537, 539 Grecy 474, 539 Grenada m. (Hiszpania) 46, 48 Grenoble m. (Francja) 483 Grikwaland Zachodni kr. (Związek Pd. Afrylki) 280 Groot Vaal Heuwel m. w Bushmanlandzie (Związek Pd. Afryki) 254 Guaden (dzis. Wadan, Ouadane) т . , hist, stolica Adraru mauretańskiego (Mauretania) 118, 176 Gualata т . , oaza (Zach. Sudan) 63, 65, 119, 120, 125; zob. też Walata, Iwa­ latan Guber kr. patrz Gober Gudżrat m. (Pakistan) 381 Guenziga (Wenziga) pl. patrz Berberowie Guet N'Dar т . w Senegalu 127, 129, 157 Guidimaka kr. w Pn.-Zach. Afryce 110. 111, 114, 139—141 Gulbi-n-Kaba rz. (Afryka Pn.-Zach.) 55 Gulistan kr. (Pakistan) 368, 369, 383 Gumbaz m. (Pakistan) 381 Gunda K a k i rz. koło Ngi'ya (Kenia) 308 Gurma, prow, w Zach. Sudanie 161 — pl. 78 Gwadar m. (Pakistan) 381 Gwinea (od października 1958 r. nie­ zależne państwo afrykańskie) 36, 121, 152, 157, 171—173, 185, 487, 498 Gwinejska Zatoka 35, 89, 101 Hab rz. (Pakistan) 381 Habasza, n. hist. kr. w Afryce Pn.-Wsch. 31 Hajdarabad m. w Smdzie (Pakistan) 386 Hajr kr. patrz Air Haimema pl. w Tunezji 371 �INDEKSY Hausa (Hausin) pl. z pogranicza Nige­ rii i Rep. Niger 39, 42, 58, 59, 65, 69, 70, 72, 74, 98—100, 104, 106, 110, 113, 115—117, 119, 125, 126, 128—130, 132, 134, 138, 149, 152, 155, 159, 161, 164, 169, 173, 175, 176, 179; zob. też Kontagora, Zuru Hausin patrz Hausa Hawaje wyspy 535 Härjedalen kr. (Szwecja) 398 Heikun (Związek Pd. Afryki) patrz Buszmeni Heluan m. pod Kairem (Egipt) 462 Herat m. (Afganistan) 364, 366 Herero, mieszk. środkowej części Afry­ ki Pd.-Zach. (terytorium mandatowe ONZ, pod administracją Związku Pd. Afryki) 230 Hindukusz, system górski i kr. (Afgani­ stan) 388 Hindusi 108, 345, 365, 546 Hinduski P ó ł w y s e p 529 Hindustan k r . (Indie) 60, 381 Hir patrz Air Hisn al-Milh m. 168; patrz Taghaza Hiszpania 40, 45, 101, 145, 162, 288. 428—431, 436—439 Hoggar 230; patrz Ahaggar Holandia 553 Horyń rz. (U.S.R.R.) 437 Hoszab m. (Pakistan) 381 Hotentoci, mieszk. Afryki Pd.-Zach. 194—196, 200, 203, 204, 209, 225, 227, 228, 231, 240, 241, 243, 262, 272, 292, 457, 546 Iberyjski P ó ł w y s e p patrz Pirenejski Pół­ wysep Ibo pl. (Nigeria) 88 Idjil sebkhe m. patrz Ygild Idżil kudjat patrz Ygild Idżil sebcha m. patrz Ygild Ifrigiya patrz Berbería llorín prow. (Nigeria) 59, 109, 135, 136, 162 Imperium Rzymskie 38 Imragen (Imraguen) pl. (Mauretania) 33, 144, 146, 149, 152 Imraguen pl. patrz Imragen Inari jez. (Finlandia) 398 571 Indianie (Ameryki Pd.) 24, 25 — Bororo (Brazylia) 24, 518 — z dorzecza Xingu 548, 549 — Kadiueo (Brazylia) 24, 517, 518 —• Nambikwara (Brazylia) 24, 519 — Tupi-Kawahib 24 — (Ameryki Pn.) 491, 514 Indie 364—366, 368, 370, 381, 383, 386, 393, 490, 535—537, 549 — b. Indie Brytyjskie Зе^ Indus rz. 363—366, 380, 39d Iran (Persja) 46, 393 Irańska Wyżyna 368, 380, 393 Irasni m. w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 131 Isar pustynia patrz Nisar Italia 116 Iullimiden 69, 169; patrz Auelimmidzi Iwalatan m., oaza, n. hist.. 57, 67, 71, 81, 82, 89, 92, 105, 107, 110, 111, 113, 119. 122, 129, 137, 139, 145, 160, 168, 170, 172, 174, 176, 181, 181; zob. też Wa­ lata Janów, m. na Lubelszczyźnie (Polska) 444 Jasper, góry w Grikwalandzie Zach. (Związek Pd. Afryki) 280 Jat m., oaza na pd. od Fezzanu (Libia) Jämttand kr. (Szwecja) 398, 421 Jenné m. patrz D ż e n n e Jerawa pl. patrz Dżerawa Jeriba m. patrz Dżeriba Jnyanga — cywilizacja archeologiczna Pd. Rodezji 290 Johannesburg rn. (Związek Pd. Afryki) 198, 290 Jokkmokk m. (Szwecja) 412, 415, 422 Joruba pl. (Nigeria) 85, 87, 89, 101, 127, 136, 138, 144, 145, 149, 153, 171, 550 Jufi kr. patrz Nupe Jugosławia 493 Jugosłowianie 495 Jukatan, p ó ł w y s e p w Ameryce Środko­ wej 535 Jukkasjärwi, osada lapońska (wraz z okolicą), która została włączona do obszaru nowo p o w s t a ł e g o w 1948 г., ogromnego powierzchniowo, miasta Kiruny (Szwecja) 416—418, 421 Jyni m. patrz D ż e n n e �572 INDEKSY Kabara m. pod Timbuktu (Fed. Mali) 69, 97, 105, 125, 127, 130, 132, 138. 147, 151, 158, 164 Kabul m. (Afganistan) 364, 366, 376, 381—383, 387, 388, 393 Kabyle pl. (Algieria) 94 Kadiueo pl. (Brazylia) patrz Indianie Kafiristan kr. patrz Nuristan Kafrowie, mieszk. Oranii (Związek Pd. Afryki) 209, 262 Kagoro, pl. z grupy Katab (Nigeria) 136 K a h i r k r . 42, 148; patrz A i r K a i r m. (Egipt) 48, 137, 462, 464, 465, 469, 473 Kakamas rn. (Związek Pd. Afryki) 204, 206, 207 Kakar, pl. patańskie (Pakistan i Afgani­ stan) 370, 394 Kakdam pl. (Mauretania) patrz Berbe­ rowie Kalahari pustynia (Afryka Pd.) 213, 214, 226-^229, 231, 233, 241, 279 Kalat m. (Pakistan) 364 , 381 Kalat-i-Ghilzai m. (Afganistan) 370, 382 Kaledon rz., dopływ Oranii (Związek Pd. Afryki) 244 Kaliskie (Polska) 444 Kalkuta m. (Indie) 381 Kamerun (od stycznia 1961 r. niezależna rep. afrykańska) 452, 454 Kampale m. (Uganda) 490 Kandahar (Aleksandria Arachoton, n. staroż.) m. (Afganistan) 364—366, 368, 370, 373, 380, 388 — prow. 369, 380 Kanem kr. (Rep. Czad) 37, 43, 46, 53, 59, 65, 70, 78, 80, 101, 104, 107, 114— 116, 119—121, 135, 148, 164, 529 Kanem-Bornu kr. (przez pewien okres tworzyły jeden organizm państwo­ wy) 43, 53, 65, 70, 77, 99, 107, 114, 116, 119, 131, 163 Kanembu, mieszk. Kanem (Rep. Czad) 99 Kano kr. (Nigeria) 42, 55, 59, 69, 70, 74, 93, 98, 99, 105, 116, 117, 119, 128, 130, 132, 162 Kanuri, mieszk. oaz K a w a r (Rep. Niger) 58, 101, 133, 147, 173 Kanyango, klan pl. Luo (Kenia) 339 Karaczi m. (Pakistan) 366, 381, 386 Karasjok m., okręg w Finnemarku (Nor­ wegia) 412, 415, 417 Karesuando m., okręg (Szwecja) 412, 416, 420, 421 Karpaty góry 492, 493 Karroo, w y ż y n a (Związek Pd. Afryki) 248, 262 Kartagińczycy 115 Kasai rz. (Rep. Kongo — Leopoldville) 475 Kaszmir kr. (Indie) 364 Kaszmur m. w Pasztunistanie (Pakistan) 363 Kaszubi (Polska) 437 Kaszuby kr. (Polska) 434 Katab, mieszk. Nigerii 89, 93, 130, 136 Katanga kr. (Rep. Kongo — Leopold­ ville) 476 Katsena kr. (Nigeria) 42, 59, 65, 75, 76. 105, 116, 122 Kaukau m., stolica p a ń s t w a S o n g h a j ó w (Zach. Sudan) 35, 41, 43, 54, 64, 69, 74, 142, 147, 169, 170, 175, 177; zob. też Gao Kaukaz 377 Kavirondo kr. (Kenia) 308, 339 — P o ł u d n i o w e 312, 315 Kawango pl. (Kenia) patrz Bantu K a w a r (Kuwar) oazy (Rep. Niger) 37, 38, 43, 104, 112, 114, 119, 123, 133, 147, 164, 169 Kel-Ulli, pl. tuareskie z okolic Timbuk­ tu, patrz Berberowie Kenia 286, 288, 299, 306, 307, 452, 490, 500 Khajber (Khyber Pass), przełęcz (Paki­ stan) 365, 366, 380, 381, 396 Khoin (Khoisan), grupa pl., patrz Busz­ meni Khuzdar m. (Pakistan) 381 Khyber Pass patrz Khajber Kiffa m. (Mauretania) 41 K i j an Veld, w y ż y n a (Związek Pd. Afry­ ki) 258 K i k u y u pl. (Kenia) 490 K i l a Nawab Dżogizai rn. (Pakistan) 368 Kilimandżaro góra (Afryka Pd.-Wsch.) 210 �INDEKSY Kimberley m. w Grikwalandzie Zach. (Związek Pd. Afryki) 288 Kindige, pl. buszmeńskie w okolicy Wielkich Jezior (Afryka) 210; patrz Khoin Kipsingi pl. (Kenia) 300, 490 K i r u n a m., okręg górniczy w Laponii (Szwecja) 418 Kita, prow, w Zach. Sudanie (Fed. Mali) 68, 130, 155, 166, 173, 183 Kochinchina 162 Kodjak przełęcz patrz Kodżak Kodżak (Kodjak) przełęcz (Pakistan) 365, 366, 380 Kohat m. (Pakistan) 366, 382, 387 Koh-i-Baba góry (Afganistan) 369, 381, 388 K o l a półwysep (ZSRR) 397—399 Kolonia Kap (Kolonia Cap) patrz Kraj Przylądkowy Kolpur m. (Pakistan) 367, 380 K o m el-Dikka, fort napoleoński w Alek­ sandrii (Egipt) 468 Konakry m. (Gwinea) 463 Kong m. (Wybrzeże Kości Słoniowej) 35, 90 Kongijczycy 474, 475, 478, 522, 524, 525 Kongo (państwo hdst.) 522, 523—525 Kongo — Brazzaville (b. Kongo Francu­ skie) 521 Kongo — Leopoldville (b. Kongo Bel­ gijskie) 87, 452, 474—479, 480, 488, 498, 521—525 Konińskie (Polska) 443 Konstantynopol m. 48, 470 Kontagora, mieszk. Nigerii 59; zob. też Hausa Kordofan kr. (Rep. Sudan) 66 Korongoy, klan Songhajów 147 Koro Toro, m. nad rz. Bahr el-Ghazal (Rep. Czad) 100 Koszalińskie (Polska) 443 Koszary, w i e ś w Limanowskiem (Pol­ ska) 433 Kraina Wielkich Jezior (Afryka) 197, 200, 201, 204, 240, 294 K r a j Czarnych patrz Bilad as-Sudan K r a j Przylądkowy (Capland, Kolonia Kap) kr. (Związek Pd. Afryki) 195, 209, 227, 241, 262, 279, 286, 288 573 Kraj Złotego Piasku patrz Bilad at-tibr; zob. też Bambuk Kraje Wspólnoty Francuskiej 482 K r a k ó w m. (Polska) 426, 429, 462 Kreda pl. (Rep. Czad) 53, 131, 133, 135 Krotoszyn m. (Polska) 444 Ksosa pl. (Związek Pd. Afryki) patrz Bantu Kubar patrz Gober Kugha m. w hist. Ghanie (dzis. Zach. Sudan) 166 K u k a (Kukaua) m., dawna stolica Bor­ nu (Nigeria) 70, 74, 76, 85, 116, 119, 120, 128, 144, 163 Kukija m. na wyspie Bentija, stoi. średniow. państwa Songhajów (Fed. Mali) 41; patrz Bentija K u k u m. 74, 126, patrz Kaukau; zob. też Gao K u k u - K u k u , szczep, w Nowej Gwinei 463 Kulad, m. w Kanem (Rep. Czad) 119 Kumbi Saleh patrz Ghana m. Kunene rz. (Afryka Pd.) 210 Kurpie, mieszk. Kurpiowszczyzny (Pol­ ska) 448 Kurpiowszczyna (Polska) 434, 439, 447 Kuszyci, mieszk. okolic Wielkich Jezior 210 Kuwar patrz Kawar oazy Kuwwar patrz K a w a r oazy K w a , grupa pl. (Nigeria) 61 Kwadża Amran góry (Pakistan) 380 Kwetta (Quetta, Szal-Kot) m. (Pakistan) 364—366, 368—370, 372, 374, 375, 379— 381, 386, 387, 389, 391, 393 Lagos m. (Nigeria) 117 Lahore, m. w Pendżabie (Pakistan) 366, 381, 386 Lahri, pl. beludżskie (Pakistan) 381 Lainiovuoma, m. w okr. Karesuando (Szwecja) 420, 421 Lak, przełęcz (Pakistan) 381 Lamta pl. (Algieria) patrz Berberowie Lamtuna pl. (Mauretania) patrz Berbe­ rowie Landi Kotal m. (Afganistan) 382 Langwedocja kr. hist. (Francja) 551 Laponia (Lappmark, Lappland) kr. (Fin- �574 INDEKSY landia i Szwecja) 401, 407, 408, 414, 419 Lapończycy 397—424 Lappland kr. patrz Laponia Laippmark 'kr. patrz Laponia Lemta (Lanita) pl. patrz Berberowie Leningrad m. (ZSRR) 479, 481 Leopoldville m. (Rep. Kongo) 474, 488 Leptis Magna, m. staroż. w Trypolitanii {Libia) 37 Liberia 452, 480 Libijozycy 128 Libijska pustynia (część egipska) 463 Libtako m. (Górna Wolta) 78, 79, 96 Lille m. (Francja) 483 Limanowskie (Polska) 433 Limpopo ,rz. (Afryka Pd.-Wsch.) 241, 290 Liptako patrz Libtako Lodea prow. (Mauretania) 145 Lodowaty Ocean 397, 404, 406, 410, 416 Logone m. (okolica jez. Czad) 82, 157, 162 Lohani pl. (Afganistan) 386, 387, 392 Londyn m. (Anglia) 60, 491 Lokshoek F a r m (Kromeeleboog Sprint) m. (Związek Afryki Pd.) 280 Lora-Piszin rz. (Pakistan i Afganistan) 370 Louangwa m. (Rodezja Pn.) 289 Lubelskie (Polska) 444 Lublin m. (Polska) 463 Lulua pl. (Rep. Kongo, w prow. Lulua) 474, 475, 477 Luluabourg, m. w Kassai (Rep. Kongo) 474, 475, 478 Luo, pl. nilockie (Kenia) 299. 300—362, 490 Luxor m. (Egipt) 463 Lyon (Lion) m. (Francja) 483 Łotysze 82, 181 Łódzkie woj. (Polska) 444 Łódź m. (Polska) 446, 462 Macedończycy 539 Macz m. (Pakistan) 380 Madagaskar wyspa (Rep. Malgaska) 480 Maddasa pl. (Sudan Zach.) patrz Berbe­ rowie; zob. też Sanhadża — m. 69 Madera wyspa 162, 163 Madryt m. (Hiszpania) 428, 430 Maghreb kr. (Algieria, Maroko, Tunezja) 38, 45, 101, 106, 140, 160, 162, 167, 168 Magzi, pl. beludżskie (Pakistan) 381 Makran kr. (Iran i Pakistan — wybrze­ że) 364, 365, 381 Malaje kr. 290, 291 Malgasze, mieszk. Madagaskaru (Rep. Malgaska) 462 Mali (Mallei, Melel, Melli), n. hist, pań­ stwa w Zach. Sudanie (nad górnym Nigrem) 35, 40—43, 47, 48, 51, 53, 54, 63, 68, 71, 72, 79, 87, 89, 91, 95—97, 100—103, 105, 107—110, 114, 125, 127— 129, 131—138, 140, 143, 146, 151, 159, 161, 168, 170, 171, 175, 176, 183—185, 529; też Mallei — państwo współczesne; patrz Federa­ cja Mali — (Mallal, Maili, Mallil) т., stolica hist, p a ń s t w a Mali 40, 48, 54, 57, 58, 67, 73, 75, 81—85, 87, 89, 92, 111, 113, 127, 134, 138, 142, 148, 154, 160, 168, 170, 172, 174, 177; patrz Ghinea; zob. też Niani (n. obecna). Malinkę pl. (Zach. Sudan); patrz Mande Mallal m. 40, 54, 127, 146, 175; patrz Mali m. Mallei, т . , państwo 54, 146, 148, 175; patrz Mali m. Maili m. 54, 127; patrz Mali m. Mallil m. 40; patrz Mali m. Mandara т . w Bornu (Nigeria) 70, 115, 164 Mande (Mel), grupa pl. w Zach. Sudanie (nad rz. Gambią, Senegalem i górnym Nigrem) 34, 39—42, 51, 66, 68, 78, 80, 82, 86—88, 92, 94, 97 , 99, 100, 103, 108—111, 124, 127, 129, 131, 134—136, 147, 149, 158, 166, 171, 176, 180 — Bambara 71, 78, 82, 90, 97, 136, 153, 156, 164, 166, 171, 173, 176, 182, 183 — Bozo 68, 93, 97, 106, 111, 142, 147, 155, 183 — Dialonke 147, 149 — Diuła (Dyula) 35 — M a l i n k ę 40, 58, 71, 88, 100, 134, 136, 138, 146, 157, 166 — Mandingo (Mandeng, Mandi, Man- �INDEKSY ding, Mane, Maneng, Mani, Melli, Mellit) 34, 41, 67, 82, 90, 101, 106, 127, 132, 134. 136, 143, 156—158. 171, 173, 180, 182, 183 Mande Soninke 39 — Susu 86 Mandingo pl. patrz Mande Mapungubwe m. (Pd. Rodezja) 291 Marama pl. patrz Bantu Mari, pl. beludżskie (Pakistan) 381 Marokańczycy 47, 48, 74 Maroko 33, 37, 38, 40. 41, 48, 50, 74, 91, 93, 96, 101, 109, 117, 121, 122, 133, 136, 145, 150, 155, 156, 163, 167, 168, 171, 172, 176, 183, 184, 452, 480, 481 Marsa Matrouh m. (Egipt) 463 Marunowo, pow. Czarnków (Polska) 445 Masa (Ma-ssa) m. (Nigeria) 164 Masena, kr. zamieszkana przez Mande (Zach. Sudan) 78 Masina patrz Masena Ma-ssa patrz Masa Massajowie pl. (Kenia) 300, 310, 322 — Uashin Gishu 310 Massufa pl. patrz Berberowie Massufijczycy 125, 174; zob. też Massufa Mästung m. (Pakistan) 381 Matun m. (Afganistan) 382 Mauretania 33, 36, 38, 40, 41, 46, 47, 50, 52, 54, 58, 59, 74, 75, 80, 84, 91—93, 95, 110, 112, 118, 120, 124, 125, 133, 134, 139—141, 144, 145, 148, 150—152, 158, 159, 166, 167, 176, 177, 182 Mauretańezyey 141 Maurowie 39, 105, 114, 123, 141, 148, 158. 168, 185 — Brakną 148, 150 Mazowiecka ziemia patrz Mazowsze Mazowsze (Polska) 445—449 Mekka m. (Arabia) 48 Meksyk 439, 535 Mel pl. patrz Mande Mel el kr. 54, 175; patrz Mali Melli kr. 54, 125; patrz Mali Mellit pl. 40; patrz Mandingo Melly kr. 168; patrz Mali Merie, m. nad Nilem w Nubii (Egipt) 469 Meroe, p a ń s t w o hist. 527, 528 Meszhed m. Iran 364, 366 Mima m. (Zach. Sudan) 134, 142 575 Mirpur Bibiwari m. (Pakistan) 382 Mohamad, pl. patańskie (Afganistan) 382 Mombasa m. (Kenia) 307 Mongołowie 539 Montpellier m. (Francja) 483 Moshi m. (Tanganika) 489 Moskwa (ZSRR) 479 Mossel Bay m. i zatoka (Związek Pd. Afryki) 280 Mossi kr. (Górna Wolta) 42 Mozambik 196, 279, 290, 452, 480 Mpika m. (Rodezja Pn.) 289 Muli m. patrz Muri (n. obecna) Multan m. (Pakistan) 366, 386, 389 Mumbwe grota (Rodezja Pn.) 289 Muri (Muli), m. w pobliżu Niamey nad Nigrem (Rep. Niger) 42 Murzuk m. (Libia) 116 Murzyni 500, 527, 546—550 Musgu kr. (Nigeria) 161; zob. też Bornu Nachiikoufou, grota niedaleko Mpika (Rodezja Pn.) 289 Nadrenia kr. (Niemiecka Republika F e ­ deralna) 551 Nalana (Ghana) 35 Naga pl. (Libia) 548, 549 Nairobi m. (Kenia) 490 Nakuru m. (Kenia) 307 Namaqua pl. (Afryka Pd.-Zach.) 230 Namib pustynia (Afryka Pd.-Zach.) 233 Nancy m. (Francja) 483 Nandi pl. (Kenia) 299, 300, 318, 322 Nani m. (Pakistan) 380 Naron, pl. buszmeńskie z okolic jez. Ghanza (Afryka Pd.) 204, 205, 213— 215 Narwik m. (Norwegia) 418 Natal kr. (Związek Pd. Afryki) 262 Navarra prow. (Hiszpania) 436 Nawabszach okręg (Pakistan) 383 Nazirabad okręg w Beludżystanie (Paki­ stan) 387 Nej m. w Kanem (Rep. Czad) 115, 116, 163 Nemadi pl. (Mauretania) 50, 139, 140, 148 Nepe kr. (Rep. Niger) 59 New-York m. (USA) 474 Ngami jez. (Beczuana — prot. bryt.) 230 Nigégimi m. 119; patrz Ngigmi Ngigmi (Ngégimi) т . , stolica Kanem �576 INDEKSY (Rep. Niger) 59, 99, 115, 116, 119, 163; zob. też Dżimi Nigi'ya m. (Kenia) 308, 321 Ngumi pl. (Rodezja) 290 Niamej (też Niamey) m. (Rep. Niger) 42, 43 Niani (Nyami, Nyéni) m. 40, 48, 84; zob. też Mali m, Niekern — cywilizacja archeologiczna Pd. Rodezji 290 Niemcy kr. 480 Niemcy 198, 426, 462 Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) 553 Niemiecka Republika Federalna (NRF) 491, 500 Niger rz. 31, 33, 35, 39—43, 50, 53, 54, 58, 59, 64—66, 68, 69, 71, 74, 81, 83, 87, 92—94, 96—98, 100, 101, 104—108, 111, 115, 121, 124—126, 130, 131, 135, 136, 142, 143, 147, 149, 155, 157, 158, 161, 163, 164, 166, 168, 169, 172, 173, 175, 177, 179, 184, 528 — (niezależna republika od 1961 r.) 140 Nigeria (republika niezal. od 1961 r.) 33, 59, 452, 480, 490, 497 Nigryci pl. (pk. 1500 r. p.n.e. stworzyli cywilizację nad środkowym Nigrem) 66 Nil rz. (delta) 31—33, 35, 72, 147, 463, 465, 469, 470, 526—528 Niloci, grupa pl. (Afryka Środkowa) 299—301, 310 Nimba góry (Gwinea) 35 Nioro m. koło Walaty (Zach. Sudan) 105, 106, 108, 110, 112, 113, 115, 119 Nisar (Isar) pustynia (Mauretania) 141, 145, 151 Norrbotten kr. (Szwecja) 398, 407—409, 420, 421 Norwegia 397—399, 404, 406. 408, 410, 413, 415, 419 Norwegowie 412 Norweskie .Morze 397 Nouakchott m. w Senegalu (Fed. Mali) 146 Nowa Gwinea wyspa (Archipelag Malajski) 463, 549 Nowogród W. (ZSRR) 406 Nowshera Kalan m. (Pakistan) 366 Nowy Świat patrz Ameryka Nsalou m. (Rodezja Pn.) 289 Nuba kr. 31; patrz Nubia Nubia kr. (Rep. Sudan i Egipt) 33, 75, 76, 100, 116, 120—122, 164 Nubijczycy 100 Nuerowie, mieszk. kr. Bahr al-Ghazal (Rep. Sudan) 66, 303, 512 Nufi patrz Nupe Numidia kr. (na północnej Saharze) 120, 165 Nupawa pl. (Nigeria) 142 Nupe kr. (Nigeria) 42, 89, 128, 136, 149, 153, 156 Nuristan (Kafiristan) kr. (Afganistan) 388 Nuvarakalaviya m. (Cejlon) 551 Nyani m. patrz Niani Nyanza prow. (Kenia) 308, 490 Nyarongo m. (Rodezja Pd.) 289 Nyéni m. patrz Niani Oakhurst m. (Związek Pd. Afryki) 286, 288, • 289 Obrzycko, pow. Szamotuły (Polska) 445 Ocean Atlantycki 33, 36, 67, 167, 241, 522 — Indyjski 280, 286, 291 — Lodowaty 397, 404, 406, 410, 416 Oceania 26, 540, 541 Offaran (Ufaran) m. na Saharze (Maro­ ko) 167; zob. też Wadi Nun Okavango jez., zlewisko (Beczuana) 216 Orakzai, pl. patańskie (Afganistan) 382 Orania, kraj wchodzący w skład Związ­ ku. Pd. Afryki 227, 228, 244, 262, 281, 286, 288, 289 — rz, 241, 244, 250, 254, 290 Oslo m. (Norwegia) 401 Ostrów Wlkp. (Polska) 443 Ouadane m. (Adrar, Mauretania) 33, 118, 141, 168; patrz Ouaden, Guaden, Wadan Oualete patrz Walata Ouargla patrz Wargla Ouassoulo, m. w pobliżu Bure, Kraj Zło­ tego Piasku (Zach. Sudan) 111 Oulasso m. koło J e n n é (Zach. Sudan) 103 Pachoras m., n. staroż. (Egipt) 465, 470, 472; zob. też Faras (n. obecna) Pagnian góry (Afganistan) 364 Pajwar przełęcz (Afganistan) 382 �INDEKSY Pajwarkotal m. (Afganistan) 382 Pakistan 60, 363, 365, 366, 368—371, 380— 384, 386—388, 393 Paktia prow. (Afganistan) 382 Palermo m. (Wiochy) 46 Palestyna 112 Palmyra m. (Egipt) 464 Pamir kr. (część pd. w Afganistanie, wsch. w Chinach, większość w Z S R R ) 388 Pandżur m. (Pakistan) 381 Panhalonga — cywilizacja archeologicz­ na Pd. Rodezji 290 Papuasi (Nowa Gwinea) 548, 549 Paraczinar m. (Pakistan) 382 Paryż m. 26, 49, 194, 452, 483, 485, 500, 504 Pasni m. (Pakistan) 381 Pasztunistan kr. (Pakistan) 363, 364, 393 Pasztunowie patrz P a ł a n i e Pat pustynia (Pakistan) 381 Patanie, mieszk. Afganistanu i Pakistanu 364—366, 368—370, 376, 377, 380, 381, 383, 393 Pedi pl. patrz Bantu Pendżab kr. (Pakistan) 363, 366, 381, 382, 386 Persja 123, 364, 365, 377, 537; zob. też Iran Perska zatoka 118 Peru 491, 535—537 Peshawar m. 394; patrz Peszą war Peszawar m. (Pakistan) 366, 370, 372, 380, 382, 387 Petsamo okręg (Finlandia) 407 Pigmeje (Afryka Środkowa) 201—204, 210, 457 Pireneje góry 552 Pirenejski (Iberyjski) P ó ł w y s e p 428—431, 436, 437 Płook m. (Polska) 445 Podlasie kr. (Polska) 449 Podor m., n. obecna dawnego Takruru (Zach. Sudan) 39, 106, 160 Poitiers m. (Francja) 483 Polacy 442, 452, 505 Polesie kr. (ZSRR) 426, 428, 431, 435, 437 Poleszucy (ZSRR) 437 Polinezja 86, 540 Polinezyjczycy 462 37 — Etnografia Polska, T. V I I 577 Polska 17, 18, 22, 177, 209, 435-438, 442, 445, 446, 462—174, 477, 478, 493, 521, 528 Pomory (Pomorcy), mieszk. terenów nadbałtyckich R F S R R 397, 408 Pomorze kr. (Polska) 444 Pondoland k. w K r a j u P r z y l ą d k o w y m (Związek Pd. Afryki) 286 Port Francqui m. (Rep. Kongo — Leopoldville) 474—477 Portugalczycy 35, 51, 58, 100, 101, 117, 162, 163, 171, 428, 430, 431, 522 Portugalia 100, 185, 428, 430, 431, 522 Poznań m. (Polska) 425, 429, 433—435, 437, 442—444, 463 Prabuszmeni patrz Buszmeni Praga (Praha) m. (Czechosłowacja) 462, 463, 494 Przylądek Dobrej Nadziei 238, 241, 242 —• Zielony patrz Zielony Przylądek Pul Eliya m. (Cejlon) 531—539 Puszcza Zielona, region na Kurpiowszczyźnie (Polska) 447, 448 Qabis m. 164; patrz Gafoes Qastilija m. 136; patrz Tuzer Qila Saifullach m. w okręgu Zhofo (Pa­ kistan) 383 Quarte m. w Nubii (Egipt) 469 Quetta m. patrz Kwetta Quri Mansa m. (Zach. Sudan) 134, 13Я Raisani, pl. beludżskie (Pakistan) 381 Ramba m. (Kenia) 322 Rawalpindi m. (Pakistan) 364, 381, 386 Registan kr. (Afganistan) 364 Rennes m. (Francja) 483 Rio Grande rz. (Meksyk) 535 Rio-Nenez rz. (Pn.-Zach. Afryka) 111 Riverview Estates, pod Johannesburgiem (Związek Pd. Afryki) 290 Rkis płaskowyż (Mauretania) 41 Rodezja (Fed. Rodezji i Niasy) 290, 291, 452, 480 — Pd. 227, 279, 280, 289, 290, 500. — Pn. 278, 279, 289, 500 Rodos wyspa (Grecja) 116, 466 Rodżan-Dżamali m. (Pakistan) 387 Rohri m. (Pakistan) 364 Rosja patrz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich �578 INDEKSY Ruanda (państwo w Afryce Środkowej) 452 Rumunia 179, 462, 495 Rybacki P ó ł w y s e p (drugorzędny p ó ł w y ­ spu Kola) 398 Rzeszów m. (Polska) 444 Rzym m. (Włochy) 377, 468, 488, 551 Rzymianie (jako narodowość, n. hist.) 37, 539 Sadikabad m. (Pakistan) 372 Safed-Koh m. patrz Sefid-Koh Saghawa patrz Saghwa Saghwa pl., odgałęzienie ludu Zaghawa (Rep. Sudan) 65, 74, 135, 159 Sahara 41, 45, 46, 50, 54, 57, 59, 62, 63, 66, 72—77, 80, 83, 84, 101, 104, 105, 107, 112, 118, 120, 124, 125, 133, 134, 136, 142, 146, 148, 150, 158, 159, 160, 161, 163, 165, 169, 172, 175—178, 500, 527 Sahel, kr. na pograniczu saharyjsiko-sudańskim 66, 76, 106 Sai (Say) m. (Rep. Niger) 59, 98, 113, 157 Saj m. (Nigeria) 59, 81 Safckar m. (Pakistan) 364, 366 Salum rz., m. (Senegal) 62 Sama kr. 41; patrz Samaqanda Samaqanda (Samaquanda) т . , kr. (Zach. Sudan) 41, 155, 156 Samotjedzi (Półwysep Skandynawski) 399 Sanhadija 41; patrz Zenaga Sanhadża 41, 141; patrz Zenaga Sankarani rz. (Afryka Pn.-Zach.) 54 Sansándi (Sansanding) rn. (Zach. Sudan) 97 Santsar m. (Pakistan) 381 Sarakolle pl. 39; patrz Soninke Sardabad, m. w pobliżu Kwetty stan) 393 Sarmaci 377 (Paki­ Sawmills т . (Rodezja Pd.) 289 Say т . patrz Sai Sebua т . w Nubii (Egipt) 469 Sefid-Koh m. (Pakistan) 370, 372 — góry (Afganistan) 382 Sego m. (Zach. Sudan) 90, 97 Semici 527 Senegal rz. 31, 33, 35, 39, 41, 50, 66, 67, 71, 82, 92, 100, 103, 105, 106, 108, 111, 112, 114, 123, 125, 127, 129, 131, 133, 134, 142, 143, 146, 149, 158, 160, 165, 166, 168, 180, 185 — (rep. autonomiczna. Od 1961 r. wraz z Zach. Sudanem utworzyły Federa­ cję Mali) 36, 38, 39, 59, 62, 72, 73, 83, 89, 92, 96—99, 103, 105, 111, 113, 120, 121, 131, 133, 140, 145, 146, 149, 152, 153, 160, 175, 452 Senegalczycy 82, 149 Senegamtoia kr. 66, 101, 108, 111, 115, 173, 181, 183 Senu pl. (Zach. Sudan) 454 Scnufo pl. (Górna Wolta) 35, 68, 87, 183 Sererowie pl. (pogranicze Senegalu i Zach. Sudanu) 39, 59, 62, 67, 127, 146, 149 Sersou т . , okolica (Algeria) 93 Seszele, wyspy na Oceanie Indyjskim (kol. bryt.) 321 Shikarpur m. patrz Szikarpur Siaya rn. (Kenia) 322 Sibi m. (Pakistan) 365, 372, 380, 381, 387, 389 Sidi Barrany (Egipt) 462, 463 Sidzilmasa m. (Maroko) 38, 48, 73, 76, 101, 102, 106, 120, 121, 141, 145, 165, 167, 168 Siedlce m. (Polska) 426 Sierra Leone 71, 173, 486 Silla т . (państwo hist, nad Senegalem) 39, 62, 96, 127, 129, 131, 133, 142, 146 Sind kr. (Pakistan) 363—366, 372, 375, 380, 381, 383—386 Sindcr m. (Afryka Pn.-Zach.) 59, 81 Siwah oaza (Egipt) 362, 363 Skandynawia 402, 404, 408 Skandynawski P ó ł w y s e p 397, 399, 406, 410, 412 Skandynawskie Góry 398, 408 Skildergat, grota na przylądku Fish (Związek Pd. Afryki) 290 Skoltowie, pl. lapońskie zamieszk. na P ó ł w y s p i e Rybackim 398 Slemankhdl, pl. patańskie (Pakistan) 370, 372, 383 Słopanowo, pow. Szamotuły (Polska) 445 Słowianie Wschodni (Europa) 377 Smithfield m. w Oranii (Związek Pd. Afryki) �INDEKSY Smithfield, przemysł smithfieldzki (kul­ tura archeologiczna) 207, 211, 279— 281, 283, 284, 286, 291, 292, 294 Smokowiec m. (Czechosłowacja) 492—494 Sokna (n. hist. Waddan) oaza (Libia) 115 Sokołowo Budzyńskie, pow. Czarnków (Polska) 445 Sokoto m. (Nigeria) 59, 70, 82, 98, 99, 105, 113, 115, 117 Solium (Solloum) m. (Egipt) 462 , 463 Somali 452 Somani pl. (Nigeria) 142, 147 Songhaj (państwo średniowieczne ze sto­ licą Gao) 41, 42, 48, 54, 64, 69, 74, 83, 106, 114, 119, 126, 128, 130, 137, 142, 157, 161, 169, 176, 181, 529; patrz Gao Songhajowie 39, 44, 72, 74, 80, 82, 85, 92, 97—99, 101, 125, 132, 138, 147, 177— 179; patrz Sor ko Soninke pl. 39, 40; patrz Sarakolle; zob. też Mande Sorko, należą do pl. Songhajów 142, 143 Soso pl. w dorzeczu rz. Gambii 67 Spenzand m., kr. (Afganistan) 380 Spin Baldak m., prow. (Afganistan) 380, 392 Stany Zjednoczone A.P. 491, 500, 504, 552 Stary Ś w i a t 19, 60, 91; patrz Europa S. Thome patrz Wyspa św. Tomasza Still B a y zatoka (Związek Pd. Afryki) — przemysł stillbajeński (kultura arche­ ologiczna) 278, 286, 289 Stormberg m. i góry w K r a j u Przyląd­ kowym (Związek Pd. Afryki) 248, 254, 262 Strandloioperzy (czyli „ludzie śmietnisk"), grupa ludzka kultury archeologicznej Afryki Pd. 242, 287 Strasbourg m. (Francja) 483, 551 Suazi, bryt. protekt. 544 Sudan, kr. geogr. w Afryce na pd. od Sahary 300, 301, 306, 307 — rep. (na pd. od Egiptu, w ś r o d k o w o -wschodniej Afryce; od 1 I 1956 r. niezależna republika) 53, 59, 66, 75, 100, 101, 113, 116, 119, 120, 135, 157, 164, 174, 464—467, 4 6 9 ^ 7 3 , 481 — Zachodni (republika autonomiczna Od 1960 r. z Senegalem utworzyła 579 niezależne państwo — Federację Ma­ li) 33, 34, 36, 38—40, 42, 44—49, 52, 53, 56, 58, 59, 62, 63, 67, 71—77, 79—89, 94—98, 100, 102—115, 118—122, 127— 138, 142—144, 147—149, 151, 153—161, 163, 166—185, 480, 528 — b. Sudan Francuski patrz Sudan Z a ­ chodni Sudańczycy 78, 83, 120, 133, 139, 143, 178, 184 Suenjel okręg (Finlandia) 407 Sukkur m. 394; patrz Sakkar Sulejmana Góry (Pakistan) 365, 369, 370, 380, 382, 388 Sulejman—Khil, mieszk. Gór Sulejmana (Pakistan) 370, 382 es-Suq (n. ruin m.) 41; patrz Tadmekka Surab m. (Pakistan) 381 Sus m. (Maroko) 38, 117 Sus al-aqsa m. pod Samaqanda (Maro­ ko) 155, 156, 183 Susu, z pl. Mande (Zach. Sudan) 86 Syberia (ZSRR) 179 Sycylia (Włochy) 46, 117, 162 Syjam 535 Syria 46 Szah Maksud góry (Afganistan) 388 Szal-Kot m. 364; patrz Kwetta Szama, kr., pl. na pn. wsch. od Gao (Rep. Czad) 146, 149, 151; patrz Z a ­ ghawa — Teda — Daza Szamotuły m. (Polska) 463 Szari rz. (Rep. Środkowej Afryki, dawn, teryt. Ubangd — Szari) 93, 104, 143 Szczecin m. (Polska) 463 Szellal m. powyżej Assuanu, w Nubii (Egipt) 469 Szikarpur (Shikarpur) m. (Pakistan) 364, 366, 380, 381, 395 Szikhan m. pod Kwettą (Pakistan) 375 Sztokholm m. (Szwecja) 402 Szua pl. 78; patrz Arabowie Szwajcaria 551 Szwecja 397—399, 402, 406—413, 415, 416, 418, 419, 423 Szwedzi 402, 412, 415, 475 Śródziemne Morze 36, 67, 72, 96, 116, 430, 464, 527 Św, Katarzyny góra 445 100, �580 INDEKSY Tadmekka т . , dzis. ruiny es-Suq (na pn. wsch. od Gao) 41, 42, 64, 76—79, 107, 126, 134, 169, 175, 177 — kr. 54, 55 Tadmekket m. 41, 69; patrz Tadmekka Tadżo pi, (n. hist.), patrz Dadżo Tafilelt kr., oaza (Maroko) 101, 102, 167, 180 Tagant т . , kr. (Mauretania) 92, 118 Taghara m. 167; patrz Taghaza Taghaza, (n. hist.: Hisn al-Milh oraz Tatental), m. w Zach. Sudanie (nad granicą algierską) 59, 120, 133, 148, 167—169 Taghaza Ackhalla m. 167; patrz Taghaza Tagidda n-Tessu (Taguidda-n'Tessou, Teguidda n'Tesemit) т . (Rep. Niger) 42, 169 Taherta m. (Algieria) 38 Takadda (Takedda, Tegidda), т . , hist. ' królestwo sudańskie na zach, od Air (Zach. Sudan), dzis. ruiny w Azelick m. 42, 48, 64, 74, 126, 131, 148, 155, 158, 175, 177, 178 Takedda m. patrz Takadda Takrur т . , państwo (Zach. Sudan) 39, 41, 42, 62, 67, 83, 84, 86, 96, 129, 131, 133, 140, 142, 146, 158, 160, 161, 166, 167, 177; patrz Podor m. — pl. 39; patrz Tukulor, Tucuroěs Tallensi pl. (Górna Wolta) 303, 333, 511, 512 Tamanrasset m. (Rep. Niger) 169 Tamtoucutu rn. 168; patrz Timbuktu Taimourt en Naaj 92; patrz Tamurt en-Na'aż Tamurt en-Na'aż dolina (Mauretania) 92, 118 Tanganika jez. 66 — teryt. powiernicze bryt. 306, 452, 480, 489, 490 Tangaza m. patrz Taghaza Tao m. (Libia) 78. Taqa т . , prow. (Zach. Sudan) 41, 110 Tararzas (Tarazas) т . , czyli stara Tag­ haza, w pobliżu starej Sidżilmasy 167; patrz Taghaza Tatental m. 167; patrz Taghaza Tatta m. (Pakistan) 366, 386 Tawat oazy patrz Tuat Tazukaght pl. (Mauretania) patrz Ber­ berowie Teda, mieszk. kr. Tibesti (Rep. Niger i Czad) 37, 58, 64, 75, 78, 112, 113, 124, 131, 133, 135, 137, 146, 148—150, 176, 177 Teda—Daza 43, 50, 77, 80, 113; patrz Tubu Teda—Daza—Zaghawa, mieszk. Tibesti i Ennedi (Rep. Niger, Czad i Sudan) 83 Tegaza rn. 167; patrz Taghaza Tegidda m. 42; patrz Takadda Teguidda n'Tesemit т . patrz Tagidda n-Tessu Tell Atrib (Athribic) m. (Egipt) 464—466, 471, 473 Tell Edfou m. (Egipt); patrz Edfu Temne pl. (Sierra Leone) 71 Tenda pl. (Gwinea) 71 Terga pl. 184; patrz Berberowie Tessaua rn. (Zach. Sudan) 81, 113 Thal т . (Pakistan) 382 Tharra m. (Pakistan) 381 Tibesti т . , kr. (Rep. Niger na pograni­ czu z Libią) 37, 59, 75, 77, 78, 93, 96, 104, 112, 113, 115, 124, 131, 133, 135, 146, 150 Tichitt (Tiszit) m. (Zach. Sudan) 33, 168, 170 Tikopia wyspa i pl. (Oceania) 539—543 Timbuktu (Tambueutu, Tombutto) m. (Zach. Sudan) 35, 48, 54, 59, 64, 68, 76, 79, 93, 97, 99, 103, 108, 115, 124, 125, 127, 128, 131, 134, 135, 138, 141, 142, 144, 147, 151, 155, 158, 161, 164, 167, 169, 170—173, 177—180 Timé т . (Gwinea) 90, 153, 154, 157, 173 Tintellust т . (Rep. Niger) 59, 132 Tirekka m. patrz Tirka Tirka rn. (Zach. Sudan) 144 Togo (niezależna republika od 1960 r.) 452, 550 Tombutto m. 54, 106, 127, 167; patrz T i m ­ buktu Tonqala т . w Nubii (Egipt) 469 Torne (Torno) rz., jez., też okolica (Szwecja) 407 Toruń m. (Polska) 444, 462 Tozeur m. patrz Tuzer �INDEKSY Transwal (Związek Pd. Afryki) 227, 262 Triobrandzkie Wyspy (Oceania) 428 Tryipolitania kr. (Libia) 33, 37, 38, 81, 116, 164, 169 Tuaregowie pl. (Zach. Sudan) patrz Ber­ berowie Tuat (Tawat) oazy (Algieria) 48, 148, 155 Tubu, pl. zarnieszk. w Tibesti 37, 43; patrz Teda—Daza Tubu—Reszade, pl. z Tibesti 113, 150 Tucuroes pl. 39; patrz Tukulor, Takrur Tukama pl. patrz Barkami Tukulor (Takrur, Tucuroes) pl. (Fed. Mali) 39, 86, 111 Tulup (Afryka Pn. Zach.) 161 Tuluza m. (Francja) 483, 484, 551 Tunezja 115—117, 123, 136; zob. też T u ­ nis kr. Tunis kr. 33, 37, 38, 41, 48, 81, 164, 553; patrz Tunezja Tunis m. 46, 99, 114, 116 Turbat m. (Pakistan) 381 Turcja 179 Turcy 539 Turkiestan kr. (ZSRR) 365, 366 Turkmenia kr. (ZSRR) 365, 375 Tutak prow. (Rep. Niger) 169 Tuzer (Tozeur; Qastilija, n. hist.) m. (Tunezja) 117, 123, 136, 164 Twi, grupa pl. (Gwinea) 88 Twito m. (Ghana) 35 Tzitzikarna, grota, K r a j Przylądkowy (Związek Pd. Afryki) 205, 206, 288 Ubangi—-Szari kr. (obecnie niepodległa Republika Środkowej Afryki) 66 Ufaran m. patrz Offaran Uganda (kol. bryt.) 307, 452, 480, 488, 490 Uholo m. (Kenia) 310, 330 Uhrcza rz. (USRR) 437 Ulil m. patrz Aulil Umar kr. w Afryce Pn.-Zach. 70, 74, 132, 173 Umgarana m. w Pondolandzie, K r a j Przylądkowy (Związek Pd. Afryki) 286 Unia Południowej Afryki (Związek Po­ łudniowej Afryki) 227 , 228, 289, 290, 294, 480, 491, 544—547 Usta Mohammad m. (Pakistan) 381 Uthal m. (Pakistan) 381 581 Vaal rz. w Oranii (Związek Pd. Afryki) 279 Västerbotten kr. (Szwecja) 398, 409, 421 Vilhelmina okręg w Västerbotten (Szwe­ cja) 416 Wad m. (Pakistan) 381 Wadaj kr. (Rep. Czad) 31, 43, 48, 53, 59, 66, 78, 80, 93, 99—101, 112, 113, 116, 120, 131, 133, 135, 157, 164, 179, 182 Wadan (Ouadane) m. (Mauretania) 33, 118, 141, 168, 176; patrz Guaden Waddan oaza patrz Sokna Wadi Nun m. (Maroko) 167; patrz Offa­ ran Walata (Oualete; n. hist.: Gualata, Iwa­ latan) oaza (Zach. Sudan) 33, 39, 48, 56—59, 63, 65, 67, 71, 81, 82, 89, 92, 105, 110, 111, 113, 119, 125, 129, 133, 137, 139, 145, 160, 162, 167, 168, 170, 172, 174, 176, 181, 184; patrz Oualete Walo, prow, w Senegalu (Fed. Mali) 166 Wam (Dormaa) m. (Ghana) 35 Wangara 39; patrz Bilad at-tibr (oraz hist. Ghana) —• też określenie ludu 39; patrz Mande Waram państwo (Mauretania) 39 Wardżlan kr. 106; patrz Wargla Wargla (Ouargla) m., kr. (Algieria) 38, 74, 106, 120 Warszawa m. 425, 429, 431, 433, 446, 448, 462, 498 Waszyngton m. (USA) 535 Waziri pl. (Pakistan) 370, 394 Wełna, pow. Chodzież (Polska) 445 Wenziga patrz Guenziga Węgry 462, 491, 495 Wiaro m. (Pakistan) 381 Wielka Brytania (Anglia) 462, 480, 488, 490, 491, 500, 522, 523 Wielkie Jeziora (Afryka Środkowa) patrz Kraina Wielkich Jezior Wielkopolska kr. (Polska) 435, 443, 444 Wieluń m. (Polska) 444 Wiktorii jez. 210, 299, 301, 306, 307, 312 Wilton m. pod Alicadale, K r a j Przyląd­ kowy (Związek Pd. Afryki) 286 — przemysły w i l t o ń s k i e (kultura archeo­ logiczna) 207, 211, 278, 280, 282, 284, 286—292, 294 �INDEKSY 582 Wolne P a ń s t w o Orania patrz Orania (Związek Pd. Afryki) Wolof, p a ń s t w o hist. (Fed. Mali) 39 Wolofowie pl. (Fed. Mali) 39, 58, 59, 61, 62, 67, 71, 82, 89, 92, 97, 101, 103, 106, 108, 111, 112, 114, 128, 146, 149, 152, 156—158, 165, 173, 175, 177, 181, 183 Wolta rz. (Afryka) 42, 173 — kr. 78, 87, 98; zob. też Górna Wolta Wołyń kr. (USRR) 435 Wonderwerk, grota w Grikwalandzie Zach., K r a j Przylądkowy (Związek Pd. Afryki) 280 Wrocław m. (Polska) 444, 462, 463 Wybrzeże Kości Słoniowej (państwo) 453 Wyspa św. Tomasza 100 Wyspy Seychellskie patrz Seszele — Zielonego Przylądka 162, 163 Xingu rz. (Brazylia) 548, 549 Yale m. (USA) 504 Ygild (Idjil sebkhe, Idżil sebcha, Idżil kudjat) m. (Mauretania) 134, 135, 168, 170 Zab kr. (Algieria) 120 Zabu m. (Algieria) 106 Zafgu m. (Fed. Mali) 176, 182 Zaghard m. (Zach. Sudan) 57 Zaghawa kr. (Rep. Czad, na pograniczu z Rep. Sudan) 43, 53, 120 — grupa pl. 43, 53, 65, 75, 93, 131, 135, 149, 159, 177, 180, 182 Zaghawa—Teda—Daza 151, 177 — Szama 146, 149, 151 Zahidan m. (Iran) 365 Zambezi rz. w Afryce 210, 240, 289 Zanaga pl. patrz Berberowie Zanfara kr. (Nigeria) 55, 65, 69 Zanzibar 102 Zaria kr. (Nigeria) 42, 72, 89, 162 Zawiła m. w Fezzanie (Libia) 77, 83, 149; patrz Zulla Zegzeg kr. (Nigeria) 55, 107 Zenaga pl. (Azeneghes, Sanhadża, Zana­ ga, Znaga) patrz Berberowie Zhob okręg w Pendżabie (Pakistan) 368, 383 Zielony Przylądek 71 Ziemia Lubuska (Polska) 443 Zimbabwe m. (Rodezja Pd.) 275, 290 Złote Wybrzeże (Ghana) 481 Znaga 33; patrz Zenaga (Berberowie) Zuila m. 149; patrz Zawiła Zulu (Zulusi) pl., mieszk. Związku Pd. Afryki; patrz Bantu Zuru pl. (Nigeria) 59; zob. też Hausa Związek Południowej Afryki patrz Unia Południowej Afryki Związek Socjalistycznych Republik R a ­ dzieckich (ZSRR, też Rosja) 397, 406, 408, 439, 479—481, 491, 505 Zyrianie, pl. lapońskie (Finlandia) 407 Żytomierz m. (USRR) 426 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/06a5531e4187bd554e5214ef28ab9ac5.pdf c0b719beea124b78740d72b6f9877436 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:551 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1964 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:504 Title A name given to the resource Indeksy / ETNOGRAFIA POLSKA 1964 t.8 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1964 t.8, s.409-427 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I N D E K S Y Wykonała Liczby podane kursywą Aurelia wskazują, lub w że Abbasydzi, 'Abd dynastia Allah ibn ar-Rahmän al-Aflah ibn Aibd a r - R a h m ä n Rostem ibn 295, 300 Rostem Midrär 301 ar-Rahman Abong Noga — zob. as-Sa'idi Abu'l-Abbäs Zakaria zob. A b u hyä i b n A b i B a k r Abu'l-'Abbäs djini Ahmad aš-Sammahi Anderson ach-Chammakhi Anochina Zakariyä' Y a - al-Wardjläni ibn Sa'id ad-Dar- 305, 306, 306, 309 Hamid W. al-Ma'äfiri 295 al-Andalusi ibn Abi al-Wahhäb P. 296, Bakr 302, 303, 374 an-Nafüsi 297, 298 dynastia Ł. A. N. 333 Andrzej Alvares Mansa К. d'Almada G . 238 Antonio de Apteker H . 365, 365 Arwä 327, 328 329 Noli Artanowskij al-Gharnätl 373, 373 D. Ani 307, 311 E . 345, 346, 346, 352, 352 Anuczin Anton a c h - C h a m m a k h i 297—299, Abu'l-Kattäb Kaidäd 306 297 Abu'l-'Abbäs przypisie 304, 305, 308, 308 ibn Y a k h l a f Almorawidzi, Ahmad ibn Yahyä' ibn A b d Aleksiejew 300 349 'Abbäs w 303 'Ali Abou'1 Abu Makhlad abWardjläni a l - W a h h ä b 295 się 307, 308 A b u Zakariyä' Abd 298, 307, 310 Abd Abou znajduje ryciną OSOBOWY al-Hawwäri 311 'Abd al-Hamid Abd pod Abu Yazid 294, 295 Khattäb wzmianka podpisie INDEKS Podgórska S. 328 374, 374 301 305 Abu Mansür Abu Mahommed hammed A b u Müsä Elisa Awierkijewa 301, 302 'Abd Allah ibn Bach a l - L a w ä t i 309 a l - W i s y ä n i 305 A b u N ü h i b n Y a k h l a f al-Mazäti Obaida Abd al-Hamid al-Maal-Dje- n ä w u n i 309 Abu A . 13 306, 307, 307, 308, 308, 310, 310 Balas E . 375, 377, 377, 379 Banü Midrär, Baran dynastia ibn 'Abd a s - S a ­ Baranowski B . 260 Baranowski I . T . 175 Barbier de Maynard Bardes L . 227 al-Wisyäni 305, 309, 309, 310, 310 al-Yädjrani 308 berberska L . 375 302, 303, 303, 305, ' r - R a b i ' Sulaimän lám 'Albu Sälih 372, 372 a l - B a k r i ' 297, 298, 301, 301, 302, 3 0 5 , düni 308 Abu J . P. Mo­ Barghoorn E. S . 345 C . 300 295 �INDEKSY 410 de B a r t h H . 302, 307 B a r t o k В. 226 Bati G. Mansa Baumann Ber К. 330 Chainkhong L. 267, 267, 272 E . A. 327, 327 R. Bielski 216, 216, 217, 217, 219 Marcin J . 19, 43, 44 Bilanów W. Blanchard Bloch M. Boas 345, 367, 367, 385 267, 267, 269, 272 265, 265 Blumcke P. 407 Clisby H . 345 К. Collins G. 346, 346 N. A. 272 R. 300 G . 349 Courteilles Pavet de zob. Pavet Courteilles P. 282 Crasto de J . 329 345 I . 379 Bobrowska A. Bobrowski C . 356 Czeboksarow N. Bobrowski H. 175 Czekanowski J . 374, 374, 380 Bogdanów A. P. Bogoraz-Tan Bojko W. Czernyszewski 333 G. Damrosz 49 Böhme Brepohl Brigges Broda 226, 227, 234, 235 W. L. 71 C. 387, 388 A. S . 172 Brodowski J . i261 Bruk Debec B . 342 F . M. AH ibn G. J . 343 Delafosse M . 300 ad-Dargini Diego zob. M. J . 274, 275, 315 Długosz 326, 326, 327, 327, 3 2 8 — 329, 330 J a n 175, 216 350 Dobrowolska D. Bujak F . 172, 172, 202 Dobrowolska M. S . M . 364 Burian Burszta H . 212, 212 V . 377, 377 J . 344 Bystroń J . S . 28, 34, 84, 85, 150, 216, 218, 218, 251, 251 ad-Dardjini 389 Gomes —330, Brunhes-Delamarre С. 306 Dekowski Budda B u r c h a r d [ówna] ad-Dardjíní F . 374 Defrémery ad-Dimashqi S . I . 334 Bukasowa zob. 297, 298, 298, 303, 303, 310, 310 J . 302 Bozikowa G . 334 N. J . 343 ad-Dardji ad-Dardjini H . 302 Boubou 332, 334, 374 N. 332 B o v i l l E . W. 292, 300, 302, 306, 308, 310 Boulnois de , Coutin Czarnecka 175 L a u v e 267 J . M . 224 Crawfurd F . 364 H. de Chomiński Costa K. L. 244 P. 272 Cornevin 343 S . 356 Birket-Smith Abu'l-Abbäs I . 266, 267, 273 Comte M . 383 Bieńkowski 351 zob. C h l e b o w s k i В. Chombart 356, 357 Bieniarzówna Biernacka Chiva Clement 329 Bielecki Gohain J . 357, 361 ach-Chammäkhi • Z. 144 Biały P. 327 ach-Chammäkhi Bettencourt Besegichi de Chałasiński 334 М. Bernot de P. 301 Cenival 291, 300 327, 327 345 73 H. A. V . K . 338 Casanova R . 234 Beitl da Mosto Carter Bartyś J . 258, 258 B a s t i d e R . 269, 279 Bateson Ca Cameron Dobrowolski К. 343, 344 147, 148, 150 11—74, 14, 29, 36, 44, 67, 75, 80, 85, 107, 143, 144, 144, 157, 163, 172, 173, 343, 372 Dobrzyński I. 225 Dołgich В. О. Dowiat Т. 357 334 �INDEKSY Drabinskij J . 365, 365, 366 A. Duarte Pacheco Dubiel L. Duby H. Pereira Gawrak 327, 327 28 Duval E . 272 W. Dyoniziak A. W. Gloger 344 Gładysz Dyoniziak-Olszewska B . 107—162 M. 351, 353 Dżasingpha, Mądrości bogini (Hima­ Gomes Eanes Gomes Diogo zob. Diogo Goswami O. 236 Engels A. 236, 237 F . 74 O. 234 Erich L . 234, 234 Erk ibn Fatymidzi, 305, Grandin 283 Granowskij T . N. 333 Griaule 372, 372 Grimm Ishäq 304 Hajówna dynastia berberska 296, 304. 292, 300, 303 К. 388, 389 Brandäo J . A. 327, 327 313, 315. 315, 324 Field H. Firth R . 73 A . 380 J . 72 Fojtík Ford 39, 44 S. К. 375, 378, 378 J . A. Foster 373, 373 W. Fraisse Z. Frankowska Friedman Frolec Fryś 365, 365 P . 270 M. 272 E . 313, 313, 315, 324 Frankowski V. G . 267 378, 378, 379 Gajek J . 342 80 G a r d a n ó w W. К. 374 Garyga В. A. G . 274, 315 Haupt L . 243 Heine 346, 353 Henryk, ks. portugalski, Żeglarz Henslowa Herodot M. 207, 207, 212, 213 F. M. Hibben Hkun-lung 338—341 370, 374 351 W. 315 L. Horálek S. J . 333—341, 345 Hofman Houdas Henryk 294 Herskovits Horák tzw. 327, 327, 328, 329 Herskowits Holý 313 378, 378 J . 379 К. 376, 376 O. 300 H u m l u m 346 H u t t o n 346 E . 344 Gałęski В. R. 346 Haudricourt M . 227 Ferdinand Flizak L . 344 P. E . 407 Hatt L . 270 Fischer Hansen Harasymczuk Federowski Flis J . 235 B . 342 D. 274 al-Fazari Ferreira M. 327, 327 Gomes C . 349 P. 270 307, 307 Faucher Febvre M. Zurara 365, 366, 367 L . A. Falhun de Gourrou Gunda Fajnberg 218, 218, 226 Ł. B . 103 Gołębski 351 Elschekova 252, 343 Gołębiowski Dżaga Dżijotir M a i l a EUchek E . 362 313, 315 Z. P. 351 Gogoi Dzięgiel L . 387, 396 37:2, 372 260 Gliszewska 331—334, 363—369 40 R. R . Gerson G . 326 W. 28, 28 349, 353 Gelgardt Dynowski laje) S. Geldern 126 Dürkheim 252 Gądzikiewicz Gąsina 265, 265 Dupreel 411 253 Ibn Batuta Ibn Hammäd Ibn Hawqal 308 306, 306 307, 307 (Ibn Haukal) 301, 301, 307, �412 INDEKSY Ibn Khaldoun (Ibn Khaldün) 301, 302, 307 299, 300, 300, 302, 302 219, 225, 226, 226, 227, 228, 238, 244, К. 252 264 G . " 98 Isbary Ismä'il ibn Istvanowic 'Ali an-Nafzäwi J . W. А . 175 Jabłonowski W. J . 82 W. K o s abo w a P. 226 Kozłów W. J a n de C r a s t o 329 Kramařík Kramers J . 343 J . 375, 377, 377, 379 J . H . 301 D. 379 Krandžalow Z. 361 Jeffreys Kraszennikow 346 Jefimowa A . W . 363 Kroeber Jelínková Z. 379 Krupianskaja Jest Jewsiewicki B. 251—263, 253, 254, 256, 257, 259, 261, 262 W. Juilliard zob. L. 342, 343, 380 A . 356 Kutrzeba-Pojnarowa ka] [też: Kutrzebian- A . 43, 264—281, 342 Kwaśniewicz Kšir Kubi- J . 408 R. 226 R . 358 Nędza W. 144, 344 J . 377, 377 M . 354 Keesing K e m al La F . M . 73 Pasza Ronciére Labuda 72 K e n y a t t a 392 Laforgue Landau KhunHlai Kinga Kinżałow Kirdan R. W. Klatecki M . 211 Klimaszewska Klineberg Klonowski J . 343 O. 269 T . 225, 225, 226, 226 K . 253 Z. 226 P. 306 O. 354 L a n g e n h o v e v a n F . 390, 394 Laskarz Laufer I . 220, 244 Klichowska Kodály 365, 365 B . 374 C . 328 Z. 172 Lange 351 księżna 175 de G . 251, 251, 252, 252, 255, 255 Kerényi G . 226 Kluk S. S. Kupich J . 35 Kaydy 172 Kuleszów N. N. 346, 346 Kamiński-Durocher B . 361 Karpiński W. Kucharska M . 354 Kantor J . 379 373, 373 W. A . 374 Kunz Kalecki L. Nędza niec E . 274 Kacarowa W. J . 371, 371 I. A. Krzysztofik 364 Juzwienko M . 332 L . 364 Krywielew Kubiniec J o l l i v e t M . 274 Jones A. Kruštna-Cerný C . 269, 282—290 207—214 I , 334 Krajewska 344, 381, 381, 382, 383 A. A . 356 Jasiewicz Jaskulski 211 F . 27 Kowalski S . 226, 226 Z. 76, 78, 81, 82 Koperowa Kowalska-Lewicka W . 342 Jachowicz K . 346 Konopka Kotula 172, 175 M . 356 Jacobeit Kolumb Konopkowie 373, 373 Jabłonowski Jachna 304, 305 J . 342 Iwanowa 199 O. 82, 217, 217, 218, 218, 219, Kolberg a l - W a r r ä q 306 Idzik A . 266 Kokosiński Ibn as-Saghir Ibn K o j decka Lenin Andrzej bp 216 B . 346, 346, 350, 350, 352, 353 W. I . 175, 176 A . 267, 268 , 268, 269 , 270, Leroi-Gourhan 276, Le&sel Leuiliot 277, 279 F . 225 P. 270 Lévi-Strauss 271—273, С. 265—267, 267, 270—273, 335 �INDEKSY L e w i c k i Т. 291—311, 297, 298, 300, 302— 306, 308, 309—311 413 Melicherčik A . 375 M e n d o z a 352 Lewin M . G . 331—334, 372, 372 Mendras Ligęza J . 373 M e r r i l 346 H . 273, 273, 274, 274 L i n d e S . B . 217 Merton Linton Michałowski R . 335, 335, 340 J . J . 219, 219 Lipiński Lissa Mikš A . 356 Locke A. Lorek Mircea F . 203 J . 357 E . 397 Mjartan C. 378, 379 216 M . 233 Milewski 337 Loukotka J . 172 Miechowita Z. 224 Litwak R . 74 J . 342, 379 Młokosiewicz L u n d i b e r g 407 , L u t e r M a r c i n 234 J . 381, 382 ibn 'Arfa Mohammed i b n R o s t e m 305 Moldenhawer Łapińska K . 101 Moniuszko Łętocha M o n od Łoś T . 356 Т. Morley Mac G u c k i n de Mac Siane 301 N e i s h R . S . 345 Maciejewska Macůrek Godinho V. 327, 327 M a g e t M . 266, 267, 273, 275, 275 Mair L . 394—396 Major K. 277, 335—^341, 354, 356, 358, 362 Malinowski B . 73, 74, 395 Malinowski M . 356 Malinowski T . 381 Mangelsdorf Marczak J . B. Markov Marks Murchison C . 339 Musiatowicz J . 381 О. Nansen 375, 375, 378, 378 F . 367 H . 13 Naumann Z. 379 Kubiniec Mansa Norblin Nowak 98, 160 329, 330 392 J . P . 251 K . 362 Nowakowski 75—106, S . 37 L . 375 Nkrumah J . 379 D. О. 344 A . 71 P. Niumi 172, 372 260, 283, 343 R . К. 349 Niederle K . 381 Markowska С. 300 Nędza 345, 346 Marchlewski К. Nejedlý L . 41 Malicki 397 Moszyński Nahodil R . 327, 327 Makulski G. Motyliński Munch V . 379 Magalhäes 326, 327 Mulkiewicz Macůrek J . 379, 379 211 345 Mukerj J . 394 К. S. 225 Moréchand W. 263 S. 379 Nyerere J . 360 O'Brien K . 74 С. С. 360 Marquart J . 292, 300, 302, 303, 308 Ochmański W. 253 Marzanna 216, 217, 220 Ohiy Marszewski T. 344—353, 345, 353, 399 M a s ł a w a G . S . 371 Masqueray E . 304, 305 a l - M a s ' u d i 300 Matuszewska Mauny Mauss Mead 302, 302, 303 Mohammed R. R. 360 346 O l s z e w s k a - D y o n i z i a k В. Omajadzi, B ; 343 292, 300, 302, 326, 327 M . 267 M. Oliver 73, 399—405 Omar, Opler dynastia k a l i f 389 M. K . 401 Optołowicz Orel J . 378 J . 380 294 107—142 �414 INDEKSY 'Oqba ibn N a f i ' a l - F i h r i O s s o w s k i S . 126 O w i d z k i J . 261 310 Razcwietnikow Redfield Reeves 345 Reimann Pacheco Pereira (zob. Duarte Pacheco F . 235 R . 24, 44, 380, 381 Reinfuss P e r e i r a ) 327, 327 Pająk J . 260 P a j e s t k a R . 354 Pański 172 - P a r r a i n C . 290 Reparas P a t h i a n bóstwo w B i r m i e 348 P a t h i e b e bóstwo w B i r m i e 348 P a v e t d e C o u r t e i l l e s 300 P a w i ń s k i A . 175, 175 P a w l i k S . 260 P e e s c h R . 405—408 P e r e i r a G . 327, 327 Roeld B . 378 Roger J . 217 Rieginskij P. J . J . 333 M . 313 Ringelmann R i v i e r e M . G . H . 226, 226, 275, 275, 282 zob. Rostemidzi, dynastia Rynkowski Duarte J . 356 S a k j a r u m , bóstwo n e p a l s k i e 350 S a m b a g e n i 330 S a n g u i n e t t i В. R . 306 S a u e r 345 S c h a c h t J . E . 297, 297, 298, 298 370, 370, 371, 371, 378, Schefer C h . 327 Scheufler V . 379 Scheybal J . V. Schmaler J . E . zob. S m o l e r j Schmeller Sébiillot P. Sée 378, 378 J . A. J. E. 326, 326 264, 265 H . 265, 265 Shron S i n g h 349 C . G . 338 Seligman E . 231 Senczyszyn Seweryn Т. 28, 251, 251, 252, 252, 256 Sierakowski Silveira 218, 218 W. L . 328 Simon Mpadi 392 S i n c e r u s 253 Skalníková Przeździecka M . 145, 153, 344 Smogorzewski Przyszychowski Smolerj Ptolemeusz K. Skrzypek Siane Smith 263 zob. bóstwo 273, 273 (Indie) 349 Mac J . S . 73 H. Guckin nazwiska) Sobieski J . 215—250 Sobieski M. Sokolewicz Siane Z . 297 J . E . (Schmaler Sobolewska de . 338, 345 brzmienie S . 312 P. О. 376, 376, 378, 378, 379 J . 356 de Slotkin 329 Rabuga-Ranaga, Rambaud 295, Růžičky F . K . 378 P o t i e c h i n I . I. 394 P o t o c c y 155, 158 P o t o c z e k N. 200 Pražák V . 375, 376, 376 P r o p p W. 342 Radwański berberska 29Ö—302, 304, 309 P i e t r a s z e k E . 143—162, 144, 146, 147, 172, 344, 369—374 P i o t r o w i c z 353 P i t t - R i v e r s G . 72, 73 P l a t e r S . 244 P l u t a R. 354 Podolák J . 375 Podwińska Z . 251 P o l a c z e k S . 145, 154—158 Potoczek F . 226 P o p M . 342 P o p i e l a W . 172—206 PoTUbanová Z. 237 Ł. d e G . A . 274 R . 328 Ricard Pereira Pacheco Duarte Pacheco Pereira P e r t o l d O. 375 Pęcakowski J . 145 P e t e r a J . 381 P i e r o n H . 270 Potapow 378 A. 226 R. 335 228, 229 M . 228 Z . 352 — zniemczone 243, 243 �INDEKSY S o r o k i n P. 142 S t a d n i c k i h r . 174, 196 S t a n i u k o w i c z T . W . 371 S t a r k a w s k i J . 220 Stasińską-Maccariello T . S. 381, 381, 383 S t a s z c z a k Z. 381, 385 S t e i n i t z W. 342, 343 Stępczak J . 220, 220, 222 S t o c h e l S . 145, 154, 156—158 S t o j a k A . 156, 191, 163—171 Stojałowski, k s . 199 S t o k l u n d B . 407 S t o l a r i k I . 239 415 F . 251 Tepa Terentiewa Ł. Thomas W. Ł. S. P. Toscano S . 364 Treter M. 251, 251 Trofimowa T . A . 374 Wasylikowa Štika J . 379 Švecová S . 377, 377 Waterman S. 354 Turowski К. J . 216 S. 354 Tymowski M . 358 U d z i e l a S . 217 U l i M a n s a 329 U n r u h К. 244 Václavik А. Valentim Fernandes Van 238, 238 Gennep Varagnac A . 265 J . 377, 377 Vařeka Vasconcelos de 328 Vonderheyden Votrubec M . 307 C . 377, 377 Vulcanescu R. 378, 379 Vycpálek V . 379 Walewski W. 244 Wawiłow G . M . 334 К. 21il R. A . 340 N. I. 345, 364 Ważyk A. Wcisla M . 356 69 Weatherwax 346 W e i n h o l d R . 342, 343 389 Wędzki A. D. W. 313 Węgrzynowicz Tacina J . 232, 232 Wielogórscy al-Wisyäni 308 350 Wierzbicki Winkler A . 327 292, 300, 302 381 Tabor da M o t a 326, 326, 327, 327 A . 264, 265, 265 Westermann Teixeira 342—344, 371 T o w l e M . A . 207, 207, 208, 210, 213 Stefanek L . 377, 377 Tamsanga 342, 371, 371, 373„ T o m f o h r d e 407 Wasilewicz Tamli N. T o d o r o v C . 379 Tołstow Turski al-Tabari Tierientiewa 373, 374 Stránská D. 375 S t r z e l e c k i 172 Styś W. 205 S u d l i t z A . 98 Sulejman-Damana 330 S u l i m i e r s k i B . 356 S u l i m i e r s k i F . 244 Sušil F . 242 Sygański J . 175 S z a r e w s k a j a В. I . 372, 372 S z a r i n o j N. E . 364 S z c z e r b i e W . 360 S z m i e l e w a M . N. 373, 373 S z r o m b a Z. 375 S z t e r n b e r g L . J . 332 Szydłowska-Ceglowa 379 S z y n k i e w i c z S . 405 S z y r E . 359 S z y r m u n s k i W . M . 342 Šach F . 377, 377 Štastný J . 378, 378 A . 211 zob. I . 73 Tierientiewa Tryburski Środoń N. R . 73, 291, 300 Thurnwald Stonor C . R . 316, 346, 347, 347, 351, 352, 352 Śmiech R . 356 L. N. Ł. 343 H . i J . 312 Z. T . 120 H . A . 315, 3J5, 324 W i n n i c k i 199 �INDEKSY 416 "Wiesler С. 364 al-Wisyani ibn Zambrzycka zob. 'Abd Abu'r-Rabi' as-Salam W. 200 Wolf J . 376, 376 M. Wolski al-Wisyaní Wossidlo R . 405 A . 357 Wójcicki К. W. Wright D . 351 Xydrás N . 272 Zibrt W. 142 Z n a n i e c k i F . 73 Zołotariewskaja •Zubryckij 217, 218, 218, 244 J . A. Zwolakiewicz 303 INDEKS NAZW (Indie) G . 231 góry, c z y l i A d r a r mau­ Amdo, m. Ameryka k r . ( P n . A f r y k a ) 300 Adrar, kr. (Mauretania) n-Ifoghas, kr. (Fed. Mali) 304, (Południowa) — Środkowa 314, Э18, 345 n. hist, Andaine, 388—390 57, 72, 291—311, 326—330, 3 3 6 — 339, 356, 358—362, 370, 390, 394, 397 A f r y k a n i e 358 pow. Anglia 57, 66, 71, 72, 391 Ahaggar, (Algieria) A n g l o s a s i 374 293 Angola l u d (Indie) 351 wyspa Ani, bałt. 408 Ankole, Aka, 349, 351 Arabia 367 Arabowie 343, 373, 373 Algor ah, Alius, m. s z c z e p 366 m . (Indie) 350 m. ( S z w e c j a ) Alwernia, Alzacja, (Francja) 273, 273 pow. 408 Chrzanów k r . (Francja) 275 151 Arbela, 329 afr. 391 315, 315, 326 307, 310, 346, 353 Arakan, 57, 295, 296, 308, 356, 388 Algonking, pl. (USA) Albania góry (Indie) łańcuch Argentyna 348 górski 366, 367, 385 Arquin, wyspa zob. 349 (Mauretania) 329 Isil A s s a m , p r o w . <Indie) 353 (Indie) 366 Arktyka Asii 34 360 (Indie) kr. Algieria Saha­ 73, 349, 360, 366, 391 am. ( G a m b i a ) Ajdżal, m . (Indie) 347 Alaska, Wadowice góry 208, 345, 366, 378 Anglicy Albie'z-le-Vieux Zach. Andy, (emirat) 295 szczep krainy w k r . ( F r a n c j a ) 283 Andrychów, Aghlabidowie Ahrenskoop, 57, 71, 195, rze 291 318, 320 kr. 350 203, 207, 208, 334, 366, 378, 378, 401 329 Anbija, Afganistan (Indie) 209, 335—341, 345, 345, 3 6 3 — — Łacińska 307 Ahomowie, ETNICZNYCH 368 , 373, 390, 397 m . ( F r a n c j a ) 287 Afryka I Ałtaj c z y c y 397 349 Adjam, Afganie 144, 158 M. GEOGRAFICZNYCH retański 329 Adrar 365, 365, 366 H . 380 A m a z o n k a , r z . 37, 207 (Bafur), Acloy, 363, 365, 3 6 6 — J . I . 374, 374 Żywirska A b i s y n i a 72 Abofur A. Żukowskij P. M . 345, 364 (al-Jaqubi) szczep L. 368, 374, 374 Zurawlew Abeng, K . 383 C . 375 Żechowska al-Ya'qubi Zambrzycka-Ku- 343, 383 M . 71 Zimmerman 312—330, 390 Woźniak (też A.) Zawistowicz-Adamska K . 345 К. A. nachowicz Zender Witos Wolfe Sulaiman 346—348, 351—353, �INDEKSY A s z a n t i , ;pl. ( G w i n e a ) Atabaskowie, pl. 339, 391 indiańskie Ateny, m. (Grecja) Biali 366 Austria 32 dep. ( F r a n c j a ) Awras 282, 290 (Aoudaghost, Tag- (Aures), góry w Algierii 296 Dunajec, Biecz, pow. 370, 373, 390, 397, 399 Azja Mniejsza Azory, wyspy zob. Bagdad, 395 327, 328 321, Birma (Burma) m. Bałkan (Półwysep Bałtyk 405—408 Bamako Banu (¡Pakistán) 314, 318, Bałkański) 37, 40 kraje Biskra, m. (Algieria) m. (Gwinea Basra, m. (Szwecja) 407 Boliwia m. ( H i s z p a n i a ) wyspa Botnicka, Zatoka Brenne, Berbería 366 pow. Wschowa Bronowice, 342, 344, 375 pow. Kraków 82, 159 m. pow. 42 Brzeszcze, pow. Bełt d. franc.) 301 220, 222, 244, k r . ( F r a n c j a ) 275 m. ( C S S R ) Brzezinka Oświęcim 145 dopływ (zob. też I f r i g i y a ) 309 p l . 291, 291, 292, 293—296 Dunajca Brzeźna, p o w . N o w y Budapeszt 173, 181, Budy Budziszyn, Cieśnina B e r l i n , m. 367 (Niemcy) Śląski Bug, ' 342, 343 Beskid Zachodni 1 7 - - 1 9 , 23, 25, 26, 43, 44 m. (Pakistan) 321, 323, 325 k r . (protektorat 350, 352 B h u t a n i , l u d 350, 351 27 - Etnografía P o l s k a , t. V I I I — m. I n d i e ) 347, ( N R D ) 243 r z . 218 391 Bukowina zob. B e s k i d Śląski 35, 172—206 Głogowskie, p o w . G ł o g ó w 65 Buganda 23, 39 , 41, 62 Sącz m . ¡(Wegry) 202 388 Bhutan, 238, 375 269, 336, 339, 340, 378 30.0, 301, 304, 306, 307, 307, 310, 311, Beskidy r z . 352 m. (ÖSSR) 190, 199 Berberowie, Bhiria, 390, 406, 407 246 308 Beskid (Dania) 406 B r a h i a , k r . ( B r a z y l i a ) 339 Brno, 32 k r . ( N i g e r i a ) 292, 300, 302, 303, Beringa, 33 345, 366, 366 Bornholm, Brzesko, zob. W i e l k i 244, 246 Łowicz p l . 391 Bretania, 324, 325 Bełt Bonyoro, 32 Beludżystan, k r . ( P a k i s t a n ) 312, 318, 322, Benin, 326 292, 293 B r a z z a v i l l e , m. ( K o n g o — 306 oaza 300 Bayonna, 296 293 port.) m. pow. Brazylijczycy toerberskie Barsebackshamm, Baskowie Tunezji) państwo pow. Brazylia Hiläl, p l . 296 pl. m., Bratysława, p l . 394—396 Barqadjana, 43 w 346, 347—349, 351—353, Bissau, Brahmaputra, 373 m. (Senegal) 301 Bantu, pow. (oazy 401, 404 Bolimów, 322, 325 — 'bałtyckie m. al-Djaríd Bolesławiec, m . w P u s z c z y Niepołomickiej 43 Bahawalpur, 43 B o c h n i a , m. p o w . 42, 46 n i . 245 m . ( I r a k ) 292 Bagno, Targ Birmańczycy 401 Góra 43 Babia Nowy 24 Kraków Biläd Bizancjum, Babimost, pow. Gorlice Bielsko-Biała, 57, 326, 333, 334, 344—353, 356, Azja 66, 261 Biały Bielany dzis. 299, 304, 306, 306, 307 daoust) 227, 331, 344, 369 Białostockie 114, 191, 194 Awdaghast (powiat) 218 Białoruś 334, 385 Aveyron, Meo, p l . 397—399 Bialsk A t l a n t y k 346 Australia 417 Tatrzańska, pow. Zakopane 36, 47 Bułgaria Cabo Verde Calvados, Cap 226, 342, 343 (Capo d i V e r d e ) dep. B o j ador (Francja) 329 327, 328 290, 290 �418 I N D E K S Y C a p de M o n t e 327 C a u s s e s , m. ( F r a n c j a ) 290 C a v e r n a s de C o x c a t h a n , 343 Cetan, okolica (Tybet) Ceuta, m. i(Afr. Dardżiling, m. (Meksyk) m. ( F r a n c j a ) 266 p l . 395 Djabal Nafusa m. ( F r a n c j a ) 283 Chełmek, p o w . Chrzanów 145, 148, 151, 154 ' k r . (Jugosławia) 260 145, 146, 148, 149, m. pow. 151, 160 Cieszyn, 42, 145, 150, 152 (Těšínsko), Ciężkowice, pow. Cordoue zob. k r . ( C S S R ) 379 Chrzanów wyspa Czad, 313 j e z . 291, 299, 310 Czagaj, prow. Czechy, lud kr. (hist. 242, (Indie) 348 W y ż y n a 377 Czipcza, (Birma) szczep Czisak, szczep Ozittagong, Czongthu, m. indiański 349 (Indie) 348 s z c z e p (Indie) Dąbrowa Górnicza, Dąbrowa Tarnowska, zob. Dżabal Nafusa (Dżudżu, K u k u , Gogo) zob. G a o pow. Limanowa okręg Dopgiri, m. Dourados, m. Dudnaj, m. 36 ( F r a n c j a ) 283 (Indie) pogórze Dragor, 349 ( B r a z y l i a ) 378 (Skandynawia) (Indie) 407 349 zob. L u s z a i 332, 367 m. pow. m. Słowianie Nafusa Dżaintia, góry 146 p o w . 36 Nafusa, (Libia) (Indie) szczyt Dżeriba, połabscy (Djabal góry Dżampui, Epir, D a f l a , l u d (Indie) 349 332, 334 D a m a s z e k , m . ( S y r i a ) 292 66, 405, 406—408 379 Djebel 296, 309—311 349, 352 (Indie) 347 m. 296 m. (Indie) 349 313, 313, 378, 378 366, 366 zob. kr. Eskimosi Malmö m. (Kongo) (Grecja) 274, 274 37, 333, 365—367, 385, 386 Estonia ( E S R R ) 344, 406 Etiopia 294, 310 Etruskowie 313 Eure, (Francja) dep. Europa 391 287, 290, 290 49, 77, 207, 215, 227, 266, 275, 283, 342, 363, 386, 390, 392, 395, 406—408 Europejczycy 363, 391, 393, 394, 396 336, 339, 339, 341, 390, 391 Wschód w Doibra, Elisabethville, D a d u , okręg ( P a k i s t a n ) 318 Dahomej prow, Djudju Ellenbogen 364 (Indie) Półwysep ( L i b i a ) 310 m. ( T u n e z j a ) 296 Ekwador 347, 348 C z u k c z e 333 Czukocki, Nefusa Djerba, Egipt Częstocice, m. ( R a d o m s k i e ) 228 góry Djebel Dżowai, 243, 375 Czesko-Morawska, m. (Dżerid), 304,- 305, 307, 308, 311 Nefusa), 220, 238, 244, 245, 248, 342, 343, 375 m. Carama), el-Djérid Drzewianie, 347 (Czechosłowacja) Czerrapundżi, zob. e l - D j a r i d , wyżyna 304, 305 Dżabal 348, 351 (Indie) Djado) D u n a j e c , r z . 190 ( P a k i s t a n ) 318 C z a k m a , l u d (Indie) Czamphai, 157 Kordoba Cypr, Dania Djarma (też D j a d u , Nafusa Donfront, m . p o w . 40, 232, 239 Cieszyńskie Daleki Dżabal Tunezji 71, 346, 352, 353, 389, 397—399 — (powiat) Czin, D i n i s 327 al-Djaríd, Chrzanów, 406, 408 Dinka, Moche, Chorwacja, (Szwecja) p l . s a h a r y j s k i e 388 Dias 273 C h a l i m , pow. W s c h o w a 244 Chiny Kuki-Czin wyspa Dauada, 347, 350, 353 349 Dijon, p l . s a h a r . 388 Czesi zob. (Indie) (Indie) H i s z p . ) 327 Chaarriba, 366 m. (Francja) góry Chile Darlang Darss, 350 Cevennes, Chapelle okręg Dariczikgiri, Fakial, Falster, lud (Nepal) wyspa Falsterbo, m. 351 (Dania) (Szwecja) 407 407, 408 �INDEKSY m. F a n a i , l u d (Indie) zob. L u s z a i F a r a h , k r . ( A f g a n i s t a n ) 389 F e d e r a c j a M a l i zob. M a l i Fenicjanie 292, 313 Fezzan, kr. (Libia) Afryka Senegalu (Fed. Mali) 305, 314, 320, 321, 325 ' G h o t k i , m. ( P a k i s t a n ) Ghorian, m. pow. Gotlandia, 149 392, pow. Göhren, m. 393 217 Sącz Wschowa Canaria, 194 (Szwecja) (NRD) ryjskie) 406 220, 246 408 wyspa (Wyspy Kana­ 329 Gratz, m. Grecja 315, 404 Grecy b. F r a n c u s k a A f r y k a Z a c h o d n i a F r a n c u z i 366, 387, 388, 391 F u k i e n , p r o w . (Indie) 353 F u l a h , p l . 391 389 Nowy wyspa Górsko, Gran Równikowa (Iran) та. p o w . Głogówek, Gostwica, 57, 66, 71, 72, 167, 198, 201, 204, 264—290, 392, 402 b. F r a n c u s k a 392 w 305 293, 294, 295, 299, 309, 310 F i l a d e l f i a , m . ( U S A ) 337 F i l i p i n y 346, 352 Filipowice, pow. B r z e s k o F i n l a n d i a 406 Francja 203, 419 (NRF) 234 292, 313 Grenlandia, Gruzja wyspa (GSRR) Gryżliny, pow. 37, 367 342, 344, 369 O l s z t y n 229 Gujana 338 Fustät, m. ( P n . A f r y k a ) 292 F u t a Dżallon, k r . (Senegal) 330 Gujana Holenderska Gwinea 328, 328, 329, 378, 390, 393 Gabon Gwinea Portugalska 327, 390 Gadames (Ghadaraes, zob. Gambia Gogo Gadanis), m. ( L i ­ Galicja Ganda Haiti Wschodnia), kr. 205, 261 Djudju, Kawkaw) 293, 302, 302, 303, 307, 308 Garama, m., n. hist. Garamantowie, lud góry (Indie) Garo, ludy 349, 351 m. wyspa Hajdarabad, (Libia) 310 294, 310 347, 349, 352 al-Hamma p l . s a h a r y j s k i e 388 Haussa (Haoussa) Hautes-iPyrénées, 349, 351 Helski, pow. Gdańsk Hiddensee, Ghana, rep. (dawn. Złote Wybrzeże) 390, 393,' 395 311, 57, 292, 293, 298—308, 328 , 360 hist, bi 202 (dziś Saleh) Ghardaya, Ghazni, Ghiyäruh (Tunezja) zob. K u m - (Algieria) (Afganistan) 297 389 Ghiyäro, Ghayäru, dziś 291, 391 (Francja) 406 wyspa 389 (NRD) Himalaje, góry Himalaje, Niskie, Hiszpania 313, 315, 324 Hiszpanie 346, 353, 380 Hmar, lud 379 Gadiaro), Hrčava (Indie) góry 353 zob. L u s z a i 388 71, 391 Hórnaćko, Ghiyäru, 407, 408 350, 351, 352 k r . (Algieria) Holandia 290 l u d 295 k r . (Afganistan) Hoggar, (Ghiyära, Ghayäro, — 3Ó6 okręg m. ruiny lud dep. Półwysep Gdynia, — m. m. Haratin, Herat, k r . hist. 268, 268, 269, 278, (el-Hamma) Hawwära, (Indie) 314, 318 (Pakistan) Kuki-Czin 283, 283 m. p o w . 42, 79, 151 378, ( C h R L ) 352 m. zob. Gdańsk, Ghana, 391 305, 308 (Libia) Garo, Gauhati, Zatoka Haleine, m. (Francja) Kuku, m. s t o l i c a Songhajów 303, 326, 326, 336, 339 Halám k r . 396 (Gogo, (kolonia) 327, 329 Hainan, Gao (Małopolska 172, 336 Gadames 328—330 zob. (kolonia) 345, 364 Gwinejska 293, 308, 310 bia) Gadanis Gao Gwatemala kr. w (Hracava), Słowacji ( C S S R ) 378, m. ( C S S R ) 239, 239 �420 INDEKSY 313, 313 Huculi Hven Kandiaro, Barseback, m. zob. Barseback- hamm Ibadyci, odłam muzułmańskiej Kharidjitów 298—300, 294, 304—308, Iberyjski, ' Półwysep Ifni, m. Zachod­ 378, 378, 386 386 57, 71, 344, 346, 352, 356, 404 Ocean IndO'chiny Isil też Istebna, Djabal Nafusä) 309 m . ( A f g a n i s t a n ) 380 pow. Cieszyn Kaukaz 239 , 239 333 Jankowice, Japonia pow. Oświęcim 218 kr. (Indie) Katanga, kr. pow. m. 145—151, Jaworzynka, pow. Jeleń, Chrzanów pow. Jeleśnia, pow. Jordania 315 Cieszyn Żywiec 153—157 232 kr. Szan) (Indie) 351, 371, 372 indiański 364, 366 390—393, 395 m., okręg (Pakistan) 322, 318, 324 Khampa. okręg Khampti, w szczep Kharidjici. Tybecie (Indie) sekta góry szczep 218, 218, 219 (Indie) (ZSRR) zob. Luszai 263 Kikuyu, pl. (Kenia) Kiranti, s z c z e p , (Nepal) region 393 353 (ČSSR) 377 314, 317 (Pakistan) rn. 294 347, 348, 352 Kieleckie m. 350 349 muzułmańska (Indie) Khiangte, Kohat, 26 360 (Rep. N i g e r ) 293, 310, 311 szczep Klatovsko, 152 321, 352 m. ( M a u r e t a n i a ) 294 Kolásib, J u n a n , k r . (też M a o 353 292, (Kongo-Leopoldville) oazy Kijowskie 71 Jaworzno, m. ( T u n e z j a ) 342, 373 Khasia, Jakuci 244 14, 379, 379 Kaszmir, 314, Qal'a, 314, 318, 319 18, 20 (Karthago) Khairpur. 315, 315, 389 366 (Asil, Islam Kartagina Kenia (Persja) Kawar 14, 53 Keczua, 208 Irokezi oaz Sulechów Pogórze Kazachstan, I r a k 315 Iran 293, 299, 310 mieszk. (Pakistan) pow. Karpaty Kayes, 71, 352 Inkowie m. Czad) 291, 291 Niger) Karaczi, Kawar, 346 397 Indonezja (Rep. 293 350, 351 73, 363—369, — Powhatan Indyjski, kr. (Kanouri), (Rep. 321 360 Kanuri Karpackie, Afryka (Pakistan) Kanem, Kargowa, 295, 306, 310 (Nepal) Indianie m. Sueski — Zachodnie (Berbería) m. Indie 297, 309 Ifrigiya Ilam, 297, 311 313, 315 (Hiszpańska nia) 295, sekty Kanał (Indie) Kolbuszowa, m. Kolbuszowa Górna, 347 pow. 229, 231 pow. Kolbuszowa 229, 231 Kabul, m. (Afganistan) Kaczar, rejon Kaczimi, 300, m. 347, indiański (Tunezja) 364 półwysep 364 Kalimpong, m. (Indie) 350 m. p o v . 216 pow. W a d o w i c e 64 Kameng, m. Kamerun 390 Kanada 349 Kongo, 345, 364 (Cordoua), Rep. Belgijskie Korsyka, wyspa Kościan, Koufa, 328, 329 oaza 292 393 (Francja) 273 (Pn. A f r y k a ) 300 Saleh Kumbi Krakowskie 159, (Hiszpania) m. p o w . 219 (ruiny m. Ghana) zob. Saleh (ziemia krakowska) 22, 47, 218, 219, 232, 246 — Zagłębie Wyspy m. 390—392 b. K o n g o 218, 367 Kanaryjskie, Kordoba Koumbi Kalwaria, (Indie) 348, 353 292, 293, 295, 308 Kalifornia Kalisz, (Indie) szczep Kairouan, Kolumbia 389 145—149, 146—148, 159, 160—162 155, 158. �INDEKSY Kraków, m. pow. 19, 20, 24, 27, 28, 34, 421 Lhassa, 42, 47, 67, 67, 75, 76, 76, 79, 84, Libia 88, 91, Libiąż, 96, 97, 99, 100, 102, 108, 109, 111, 119, 120, 122, 141, 146, 149, 154, 154, ,211, 258, 353 151, — B i e l a n y 28 — Nowa Huta 99, 100 69, 97, (Indie) skie, Kongresowe też Kongresówka) Pol­ 17, 49, 79, 81 płaskowyż m. Limanowa, pow. Krzeszowice, Nowy pow. Sącz 260 Chrzanów 151 Kuba m. (zob. mańskich — Darlang — Halam G a o ) 330 ludów tybeto-bir- 348 Kumibi Saleh hist. Kaukau) (Koumbi m. G h a n a zob. Gao Saleh), ruiny 301, 306 Cherra, Lubelskie pow. Kwetta m. (Pakistan) 314, 317 Lahore, m. (Pakistan) 314 Staszów 218 okolica ludy Lakhipur, m. Lalland, Lubowla, Lanckorona, Langarote, Laos (Indie) 347, 348, 353 (Dania) Lawäta 306 Lemtouna, m. góry Luszai, ludy Leopoldville, m. lud Leszno, m. pow. Lgota, pow. pow. 62 347 (Indie) 347, 348 347, 348, 351, 353 347, 348, 351 347, 348, 351, 353 — Poi 347, 348, 350 347 312, 306 342 ( K o n g o ) 391 350, 351 219, 220, 220, 221 Wschowa Chrzanów 221, 246 161 szczepowa Łódź, należąca do zob. L u s z a i rz., dopływ Warty 220 r z . 405 pow. Łęczyckie, l u d ( P n . A f r y k a ) 295, (Indie) grupa Opatów 218 260 Łemkowszczyzna, 329 (Pakistan) 347 — L u s z e i 347 region 260 r e g i o n 260 344, 373, 373, 406 Łotwa (ZSRR) Lepcza, (Indie) — Fanai Łemkowie W a d o w i c e 64 okręg m. Limanowa — Hmar Łaba, 407 pl. berberskie Leningrad, pow. Luszai, Łagów, 318, 324 (Luwata), 218, m. (Indie) 347 Lutynia, 379, 386 m., 348 region — R o j t e 347 352, 353, 39,8 314, 327 (Indie) — R a l t e 347 345 348, 351 pow. Larkhana, Lgiń, (Indie) m. (Pn. A f r y k a ) Lapończycy m. m. ( U S S R ) 260 Luszai (Indie) wyspa 27 219, 246, 380, 381 Luszei, Laitlyngkot, Bochnia ( C S S R ) 237 (Lubelszczyzna), — Punte Kurozwęki, Lakher, m. m. ( P o r t u g a l i a ) Lower — Khiangte (Kawkaw, 40 pow. — C z o n g t h u 347 347 348 348 — iKuki Kuku Kuku, grupa 287 282 261, 344, 372 Lungleh, Kuki-Czin, pow. Kokava, Lungdai, 356 Kukia, m. Lubomierz, 79, 151, 148, 149, 156, (Francja) (Francja) Murowana, 218, Krynica, Chrzanów Limagne, Lizbona, (Królestwo 350 Lieuvain, Litwa 349 Krościenko, pow. N o w y T a r g 190 Królestwo pow. Liptowska 64 m. (Tybet) 163—170 Lipnica e — Pieszo w Krisznai, 42, 53, 64—66, m. 294 m. pow. 384 Łużyce, ¡kr. — Górne (NRD) 243, 243 220, 243 Łużyczanie (Serbowie Łużyccy, też W e n d o w i e ) 243, 243, 244—247 Macedonia Magasa 12, 15, 99, 192, 192, 210 100, 115, 123, 123, 124, 125, 176, 176 Mallia 18, 18, 27, 35, 36, 53, 69, 73, 78, 116, 116, 119, 180, 185, 186, 190 133, 134, 135, 173, �I N D E K S Y 422 Malthi (też Malthi-Dorion) 11, 12, 18, 18, 35, 52, 61, 68, 78, 99, 100, 108, 109, 110, 111, 192, 196, 200 200, 201, 204, 204 Melos M e k k a , ta. Meo, 216, Miastki, 178, 230 Mierzeja 100, 101, 124, 192, 195, 200, 203 Mezopotamia Maghmadas, m. Majowie Malajski, Mali, Półwysep kr. 328, 297, lud (Zach. Malmö, m. Sudan) (Szwecja) wyspa 298, 300, 291, 301 lud 151 m. (CSSR) 165, k r . ( C S S R ) 242, 242, 245, 248, Moskwa, m. Murzyni Manu, (Indie) (Indie) lud (Nowa pow. okolica Limanowa 36 337—340 329, 330, (Indie) 349 Myślachowice, p o w . Chrzanów 354, 73, 386 331, 337, 342, 379 391 Dolna, Mylliem, 348, 349 (Maoryjczycy), (ZSSR) M o z a b i c i , p l . s a h a r y j s k i e 388 l u d (zob. też Malinkę) 330 345, 154, 156, 161 Myślenice, m. p o w . 40 294, 301, 327, 328, 329 ( S e i n e - M a r i t i m e ) , dep. ( F r a n ­ 296, 297, 297 Mzab, oaza (Libia) Naga, góry ( P a k i s t a n ) 346 290; 290 Centralny, kr. (Francja) 290, 290 Nafüsa Maszkienice, ,pow. Mata szczep ibeng, szczep Mauretania Maurienne, B r z e s k o 172 {Indie) (Indie) 349 349 301, 328 m. Maurowie 388 Mawsmai, m. Mazäta Kraków 203 Mandingo, Matczi, 351 Ostrawa, Mszana Masyw (Indie) Morawska 347 cja) 349 348 pow. ,m. Maroko (Indie) k r . ( Z S R R ) 344 Mozambik 263 Maritime 75, 79, 82, 85, ( D a n i a ) 408 Morawica, Mampuru, Zelandia) 277 379 44, 46, 48, 49, 63, 70, 144, 148, 172, m. m. (Indie) Morawy, 407 33 Małopolska 17, 20, 23, 25, 38—40, 42—44, Maorowie (Francja) wyspa Monpa, 71 Mali) Bałtyku) 90, 102, 160 Mołdawia, 330, 390, 393 Malinkę, Malta, (Fed. 219 (wybrzeże pow. Kraków Modummai, 329 pow. k r . ( U S A ) 338 m. M o k , . m. (Gambia) m. p l . b e r b e r s k i e 294 Modlnica, Moen, (Indie) 348 364, 365 m. Miknäsa, 89, 310, 310 m. ( L i b i a ) 294, 296, 301, 303, 354 Mainoma, Maka, 327, 328 151 220, 246 406 Mabecq, (Portugalia) Wschowa Świeża Mississippi, 15 wyspa Maghreb 135, 170, 191, 192, Meo Chrzanów (powiat) 51 Międzyrzecz, 11, 1,2, 14, 18, 24, 35, 99, 99, 404 Biali pow. 12, 28, 91, 150, 152, 171, 171, Messenia Madera, zob. pow. Miechów 12 172, wyspy 347 pl. Mętków, 217, 218, 219, 220 S a u d y j s k a ) 318 k r . ( N R D ) 405 345, 366 Melthum 81 12, 18, 32, 35, 54, 56, 101, 108, Menidi (Arabia Meklemburgia, 110, 149, 155, 191, 214, 215, 215, 216, Messara k r . 218, 219, 246, 263 k r . 228, 228, 232 Melanezja, S p e l i o 86, 158, 158 Mavrokolybo Mazury, Meksyk 12, 99, 125, 142, 143 Maraton Mavro 115, 150, ISO, 191, Mazowsze, (Nefüsa), (Libia) 295, 300, Nafta, kr. Nafzäwa (Tunezja) (Nefzaoua), 297 oazy (Libia) 304 — p l . 306 (Francja) 273 Narew, r z . 218 Nartiang, (Indie) lud 304—^06 348 (Mezáta), l u d (Pn. A f r y k a ) 295 Nasa, 294 m. góry (Indie) 349 (Nasamons) (Afryka Pn.) �INDEKSY Nassejgaon, Nauru, 350, 353 Ochockie, Morze 331, 333 404 Ochotnica, pow. Nowy m. ( P a k i s t a n ) 312, 318, 321, Ochotnica Dolna, pow. m. pl. (Indie) (Melanezja) Nawabszah, Odra, 323—325 Nawoja, Nepal pow. Nowy Sącz Olsztyn, l u d 350 Niani, m. Niasa 329 390, 392, 393, 395 Orne, pow. Niemcy, lud 233, 245, 247 Niemcy, kr. 202, 220, 235, Brzesko 146 Niger, Demokratyczna P u s z c z a 43 307 pow. Chrzanów pow. 161 Bochnia 27, Oświęcim, m. pow. oaza 145 (Algieria) 293, 290, 304, 305, 305, 309, .311 Oland, wyspa (Szwecja) m. (Dania) 406 406 328, 338, 360, 390, 391, 393, 395, Pacyfik Niloci, szczep 395, 396 Nilo-Chamici, Nokte, szczep szczep Normandia, 271, Paite, 349 Palau, m. (Indie) 348 kr. (Francja) 268—270, 287, 290, 290 Nouville, m. (Francja) Lhota, Novis, m. (Francja) N o w a Góra, pow. Nowa Gwinea, Nowa Huta 273, 273 Chrzanów wyspa zob. 183, Kraków pow. m. 35, 173—175, 181, Nowy York, m. m. (USA) k r . (Egipt) Nuerowie, pl. Nukkarydzi, 40 p o w . 219 pl. Sudan) berberskie 321, 322 320 318, 320 kr. zob. (Pakistan) 321 Iran 207, 207, 208, 209, 210, 345, 366, 366 Peszawar, m. Pikardia, kr. Pireneje, góry 314, 316 (Pakistan) (Francja) 271 290 Półwysep zob. Iberyjski Półwysep 378 (Rep. 351 m. ( P a k i s t a n ) 379 Pirenejski, 337 (Nepal) (Pakistan) Pendżab, Peru 73, 386 pow. Tomyśl, Nubia, m. 337, Pasztu Persja 190, 193, 199, 200, 204 Nowy Targ, Nowy 145, 151 378 lud 164, 268, 269, 275, 276, 283, 287, Patanie 385 Nowa Zelandia, wyspy N o w y Sącz, 378, 379 404 (Brazylia) kr. 350 314, 348 (Melanezja) Gangaro, Paryż 267-^271 m. ' ( C S S R ) (Indie) 348, 351 312—325, Partbatija, Paru m. (Indie) pl. Parana, 268 , 283, 283, 277, 278, (Pajung), lud Pakistan (Indie) 349 Nongithymmai, 210, 346, 385 Paijung 395, 396 (Indie) Nongdżngi, m . 395 (Tunezja) 296 Nun, 268 , 269, 283 , 290, Szlachecki, Oresund, 403 Nova Ostrów 304, r z . 291, 293, 294, 299, 300, 300, Nigeria 217 Głogówek dep. ( F r a n c j a ) Ouargla, 302—304, 44 46 342 Niepołomicka, Limanowa k r . 35, 43 Ostrężnica, 226, 226, 234, Republika 47 290 235, 243, 405—408 Niemiecka 42 p o w . 229 pow. Orawa, Niedzieliska, pow. m. Oracze, (Gambia) Targ Nowy. T a r g r z . 246 Olszówka, 347, 350—353 Nepale, 423 Piesków zob. Pleszew, m. Pnar Kraków pow. (Szynteng), 220 szczep (Indie) 349, Sącz 173, 351 przylądek Zachodnia) Nuszki, m. (Hiszpańska 239 (Pakistan) 314, 318 Afryka Podegrodzie, 177, 202 pow. Podhale, 23, kr. Nowy 35, 36, 44, 47, 154, 218, 246 Oborniki, Oceania m . p o w . 219 397, 404 Podlasie, Podtatrze, kr. 218, 219, 246, 381 region 39, 40 �INDEKSY 424 Poi, lud (Indie) zob. Rumunia Luszai Rusini 73 Polinezja Polinezyjczycy 346, 386 Polska 212—263, 269, 271, 283, 5—206, 313, 315, 326, 342, 343, 354—362, 379 Pomorze, k r . 70, 406 342, 343, 378, 378 218 R y g a , m. (Łotwa) 371 Rzeszowskie, region 231, 232 Rzeszów, m. p o w . 65 R z y m , m., państwo staroż. 292, 293 P o r o n i n , p o w . N o w y T a r g 35 362, 329, 330, 330, 346 Portugalczycy Portugalia 72, 315, 324, 328, 391 Potakówka, pow. Potrzebowo, pow. W s c h o w a Poznań, m. Jasło pow. 383—385 211, S a b a u d i a , k r . ( F r a n c j a ) 273 S a d r a t a , l u d b e r b e r s k i ( T u n e z j a ) 304 Sahara, pustynia 291, 291, 292, 293, 220, 246 294, 297, 300, 301, 309, 328, 329, 356, 216, 219, 220, 225 386—388 Sakiung, Poznańskie, 219, 219, 226, 238, region 244 zob. Praga, (CSSR) m. Przemsza, rz. pow. Pucka, Zatoka Punte, lud Qanträr, Quioqnum 146, 155 (Tunezja) Radomyśl, Sedrata, zob. G a o Targ Seine, 28, 33—35, Raliang, Ralte, region rn. lud m. zob. Righ, de (na Oro, Afryka Risle, rz. Rodezja kr., (Francja) (Hiszpańska 329 m. (Dania) Rojte, l u d (Indie) Rosja 334 Rosyjska Federacyjna Republika Rożnów, pow. Rourgue, m. Ruanda Nowy (Francja) (RFSRR) Sącz 190 290 Rudawa, pow. wyspa kr. 390—392 Chrzanów (NRD) 151 406—408 (Maroko) kr. (Rumunia) 37, 40 216 pow. 145, 146, 146, Chrzanów kr. (Indie) 350, 351 312, 312, 317—320, 323, 324, 325 szczep (Indie) 349 S i s t a n , k r . ( I r a n ) 389 369 Sintra, kr. (Afr. Skandynawia Pn.-Zach.) Skania, kr. m. ( S z w e c j a ) Skawa, m. Skomielna 34 (Szwecja) (Szwecja) pow. 328 405, 406 Skanör, Skare, 392, 396 Ruanda-Urundi, Singfo, Socjalistyczna Radziecka m. 293, 294, 301, 303, 304, 305 kr. (Pakistan) 322, 406 312, 314, 317 (Sidjilmäsa), 157, 161 Sind, zob. L u s z a i Łużyczanie 147, 147, 148, 149, 152, 153, 154, 156, Sikkim, 287 392 Roeskilde, Rugia, zatoka Zachodnia) Siersza, 309 Dżallon zob. (Pakistan) Sieradzkie Saharze) Futa l u d 329 Siedmiogród, ( F r a n c j a ) 266 m. oaza m. 292, r z . 272, 272 Rennes, zob. Łużyccy Sidżilmasa 314 304 290, 290 Geley Sibi, Luszai (Pakistan) (Tunezja) (Francja) r z . 291, 293, 299, 300, 300, 329 Senegal, Sererowie, 220, 246 349 (Indie) Rawalpindi, m. dep. Serbowie 228, 232 Wschowa (Indie) Zielonego 328, 328 — k r . 327, 328, 329 Sera pow. 20, 26 (Archipelag Sądeczyzna 200 r z . 44 Radomskie, 292, 293, 307 Puszcza wyspa Przylądka) 305 Nowy (Senegal) r z . 17, 18, 43 Sandomierska, Luszai 350 ( R F S R R ) 406 kr. Santiago, 45 Raba, Rio San, zob. (Kukia) kr. Sanhadja, 406 (Indie) pow. 36, 375 Chrzanów m. Sambia, 151, 152 Psary, Rabka, Indianie (Indie) 322, 324 321, Powhatan Ren, m. S a k k a r , m . ( P a k i s t a n ) 312, 314, 317—319, 406—408 407, 408 407 Myślenice 28 Biała, pow. Myślenice 33, �425 INDEKSY S z y l u k o w i e , p l . (Rep. S u d a n ) 395 S z y n t e n g , szczep zob. P n a r S k o t n i k i , pow. K r a k ó w 27 Sławków, pow. Słonim, m. Słowacja, Olkusz (BSRR) 150 331 kr. (CSSR) 202, 226, 226, 235, 236, 236, 238, 245, 248, 342, 379 Słowenia, kr. (Jugosławia) Słowianie 233, 238, 243—245, 248, 260, m. Sokna (dziś 381—383 (Bułgaria) Środa, 342 W a d d a n ) , m., oaza (Libia) S o m a l i 356 Sudanie 293, 302, 302, 330 lud Soninke, 291, 2 9 i , 300 Sorko, lud 291, 2 9 i , 302 (ruiny Zach. Tadmekki), Sudanie k r . 20, 35 Stany Zjednoczone (USA) 57, n. h i s t . m. 304, 307 Ameryki Północnej 267, 335—337, m. (Indie) Sucha, m. R e p . 395 pow. — Wschodni 365—369, 40 291—311, 329 (Dania) kr. (ZSRR) 407, 408 331—334, 373, 397, 398 352 Symgalezi, pl. (Cejlon) 313 Wielka pow. m. Szangpung, m. pow. Szikarpur, Szilomg, m., k r . ( M a u r e t a n i a ) 306 (Tahert), m. ( A l g i e r i a ) 293, 295, T a i , l u d (Indie) 351 Takrur, m., państwo S u d a n ) 293 (Zach. m. ( T u n e z j a ) Tanganika 305 359—361, 390—392, 395 Tanger, m . 294 Tangsa, szczep (Indie) 349 m. pow. 231 T a t a r z y 175 Tatry, góry Tatta, m. Tschad 17—20, 44, 63 312, 314, 323, 325 (Pakistan) zob. C z a d j e z . Teby, m. ( G r e c j a ) 313 Teda, l u d 294, 388 152, Tekarir Nowy pow. Targ m. 35 219 (Indie) 349 (Indie) 349 (NRF) Szlezwik-Holsztyn, 312, 314, 324 407 k r . 406 406—408 Tibesti k r . (Rep. N i g e r ) Tider, wyspa Tikopia, wyspa Timbuktu, Timris, Tirap, 318 m. ( A l g i e r i a ) 295 m. 293, 310, 388 i(Mauretania) 328, 329 ( P o l i n e z j a ) 73 m. ( Z a c h . przylądek Sudan) 328, 329 (Mauretania) (Indie) 349 Togo 390 Kraków Toucouleurs m. ( P a k ' s t a n ) T i v o w i e , p l . (Nigeria) 403, 404 374 pow. 153, 155, 158 zob. Thar Parkar, Tiaret, Opatów 228 m. ( P a k i s t a n ) m. Szlezwik, Syrta 389 Szamotuły, Szewna, Tädemekket), T e n c z y n e k , pow. Chrzanów 145—147, 151, zob. Szaflary, (Tädemekka, T e h u a c a n , m . ( M e k s y k ) 345 315 Syryjczycy Szyce, 218 T a g d a o u s t , n. h i s t . ( A u d a g h a s t ) 306 Tarnów, 358 cieśnina Syberia, Sącz 174 349 i Środkowy — Zachodni Szwecja region 19 366 293, 299, 303, 307, 307, 308, 308, Tamäwat, Sudan, Szwedzi Kraków Rzeka 299, 300, 300, 301, 302—304, 309, 310 Sącz, pow. N o w y Subansiri, m. Taherta 386, 400 Syrta 32, 313, 314, 346 pow. Wawrzyńca, Tadmekka Tagant, Spisz, Syjam Morze Górne, 309 l u d 302 es-Souk Syria Świątniki Świętokrzyskie, chodnim Sund, 18 (iSonghay), państwo hist, w Z a ­ Sonhgajowie, Stary , Wyżyna m. pow. 219 Świętego Songhai 70, 217 Śródziemne, 310 w — Opolski Śrem, m. pow. 219 269 pow. m. 17, 27, 28, 217, 231, 232 17, 27, 43, 146, 152, 159, 217 Sląsko-Małopolska, Słowiańszczyzna Sofia, 151, 217, 219, 238, 244—246, 243 — Cieszyński — Górny 390 283, 406 Słupca, Śląsk 42, 79, 94 Toro, p l . 391 329 �INDEKSY 426 Toucouleurs, Tripura, l u d (zob. też okręg Trelleborg, (Indie) wyspa Trypolis, m. 407 Warmia, 336, 340 (Libia) Trypolitania, kr. 294, 295, 308—310 (Libia) 295, 296, 299, 148, 149, 151, 154, 156 pow. N o w y m. (Tybet) Sącz 185 Tubu Tunis, m. w zob. ni. Wielka B r y t a n i a 387 Wielka Syrta, Wielki z a t o k a 294 Bełt, cieśnina Jeziora, 222, 245, 247 W i e l k o p o l s k a , k r . 172, 215, 216, 217, 219, 219, l u d 294 220, 223—226, Wietnam Tunis, W i e t n a m c z y c y 353 295, 297—299, 302, Wietowie 304—306, 308 T u r k a n a , p l . 395 Tuwa, ( Z S R R ) 369 ( Z S R R ) . 378 Wikingowie 406 p o w . P l e s z e w 220 m. (Tunezja) 293, 304, 307, 308 Wirginia, Wisła, stan Wisła-Głębca, Wisłok, pow. Kraków 27 (ZSRR) 263, 344, 369 Ukraina Zakarpacka zöb. Zakarpacka rejon Unia Afryki C e n t r a l n e j 392 Afryki Wschodniej zob. Uzbekistan, Uznam, Vienne, Virgin, (Italia) Wolsztyn, Wołosi kr. (ZSRR) (NRD) ,m. ( F r a n c j a ) m. ( U S A ) region 57 m. p o w . 219, 221, 245 379, 379 Morawska, pow. Wrocławskie, Września, 392 Ruanda -Urundi wyspa Vyškovsko, ( N R D ) 406 Włochy Wrocław, (Indie) 349 Unia Urundi m. m. ( N R D ) 408 kr. (ČSSR) 378 378 m. ( G a m b i a ) 329 Umumlong, C i e s z y n 45 Wittów, Wołoszczyzna Ukraina Uli, pow. r z . 17 Wismar, 391—393, 395 Ukraina ( U S A ) 386 rz. 17, 18, 22, 134, 151 Tybetańczycy 353 Uganda 220 , 222, 244, Wilkowyja, T y b e t , k r . 350, 352, 353 Tyniec, Wschowa W i n i a r y , p o w . Głogówek 217 (Tozeur), 305, pow. 246 Tuwińcy 378 Tuzer 352, 353 346 Wijewo, 333 okręg 232, 235, 352, 353, 398 — Północny Turkmenia 226, 244—249 T u n e z j i 292, 296 kr. (Tunezja) duńska 406 k r . 366 T u r a , <m., o k o l i c a (Indie) 349 Turkmeni 151, 354 Łużyczanie 202, 226, 226, 342, 343 Węgrzy T a r n ó w 231 pow. pow. Wendowie Wielkopolanie 291, 386, 388 (Toubou), Tuchów, A m a z o n k i 37 348, 349 k r . 228, 232 Wielkie 350 T s z o n a , m. ( T y b e t ) 350 Tuaregowie znad Wiedeń, m. ( A u s t r i a ) 379 T r z e b i n i a , p o w . Chrzanów Tsakaloga, lud szczep (Indie) Warszawa, 300, 309, 310 Trzetrzewina, Wajkowie, War, im. ( S z w e c j a ) Trinidad, Täkrur) 291 347—349 369 407 m. Wybrzeże Kości Ystad, 273, 273 Zab, ( C S S R ) 377 244 m. p o w . 220 Wschowa, Yoruba, 272, 272 m.- 217 region pow. 219—223, 244, 246 Słoniowej 361, 390 p l . 391 m. (Szwecja) 407 k r . ( A l g e r i a ) 308 Zaborówek, pow. 220, 220, Wschowa 222—224, 246 Waddan (Sokna), oaza (Libia) W a d o w i c e , m. p o w . 40 Wahbici, lud toerberski 296 310 Zagłębie Dąbrowskie 91, 159 Zagłębie Krakowskie zob. Zagłębie Krakowskie �INDEKSY Zagórzanie 39, 159 Zakarpacka Ukraina Zalipie, pow. Zanała, pl. Zaryte, Zator, Zawiła Zawoja, Złote Tarnowska 36 306, 307 Oświęcim 218 pow. pl. m. (Libia) Sucha 43 berberskie pl. berberskie Zgorzelec, Zielona Dąbrowa berberskie (Zouila), Zenaga, Zenata, Zjednoczona 379, 379 w o j . k r a k . 45 pow. Zielonego 309—311 307 Przylądka, Górna, zob. Arabska 328 378 Ghana pow. Nowy Targ 43 Zuchów, p o w . R a d o m 228 Związek Socjalistycznych Republik R a ­ (ZSRR) 12, 56, 166, 343, 344, 378 pow. Limanowa Żydzi 188 219, 222 Wyspy Zubrzyca Żmiąca, 202 388 ,m. p o w . Republika Wybrzeże dzieckich m. p o w . 244, 246 Góra, 427 Żywiec, m . p o w . 40, 233 Żywieckie, region 232 120, 120, 172, �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/48583b36f181417329e594d7fd602cdb.pdf 44bdd2962ab74b4cea657e8f7cf037a7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5137 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4766 Title A name given to the resource Indeksy / LUD 1946 t.37 Description An account of the resource LUD 1946 t.37, s.575-624 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS A NAZWISK Bastogi 422, 423 A a r n e A 4, 3 4 0 Baudouin Adalberg Bądzkiewicz S. 339 Aleksandrowicz Altonen Bedafik J . 330—338 W . 128, 132, Beham 136 229 V . 400 Bentkowski Anger 99, Berse-Nagy Angelis Bersy 423 Antoniewicz \ V ł . 482 Apolloniusz z Rhodos Aristoteles 128—9, 157 353 V I . 433 B e r w i ń s k i R y s z a r d 1 4 1 — 1 4 8 , 150, 152, 131 13<>, Jan A r n d t P . 358 Berwiński Józef Arslem Bettmann Artemidor 127 Augustyn Avicena 139, 154—159 Berwiński W . 424 310 312 296 143 170 Białkowski Biasutti В 142 336 Bębynek ś w . 311. 314 158 3(11 S. Amira 100 A. R . 351 Bequinot E . 442 Amelung dc C o u r t c n a y L . 475 R. 360—361 Bielawski T. 289 Babic L. 434 liielowski A. 145 Bach A. B i e l s k i M . 280, 2 8 1 . 284, 3 0 0 Bach I v . 433 Baldur 448 Baldassarini Balenovic Bally Bienemann 263 423 V . 429 315 Battaglia Batko 254 Biernat z Lublina R . 360, 362 353 Bietzkc Blanc G . A . 360, Bleck D . F . 89 Bohiatyński Bocarić 11 337 362 I . 289 S p . 430, 433 B a t o r y k r . 289 Boceassiim 3 5 9 , 360, Barbi Boenechea 377 Rogatyrew 350 402—404 Barjattarovic Barocelli M . 436 P . 360 Bogoraz 362 100 Bartha 353 Bohomolcc Bartoli 362 Boldrini .1. 304—366 M . 360 �576 Bolcslawiusz Boucheric ' Ворр K I . ks. N. Bossert Brant 68 109 Ciołek 448, 450 B. Brgie 434 Brodziński 427 Bruckner A. 11, W. 337 Bulanda Bulch Biiller 380. 41 • (>S 119, 280 T. Cyprian zoh. 418. 449 Dart 475 158 270 338 304 M. 463 355 R . A . 70. Delbriick Dclimat 448, 450, Fr. Densusianu 360 377 Dessauer Cartier J . 3(57 Diamond 312 Dionizos J. Djordjevic Gastrin 103 Długosz W. F. Chmielowski 179, P. ks. 288. 304—30(5 290, 430, 432 172 P . 200, Dobrowolski 412 300, 31(1 D o b r o w o l s k a Ag. 3(50 A. 3(57 Т . 429, Dohańczyk 395 358 481 359 Trak 3(50 Cavazza 476, 372 338 C.astalli Cathrein 76 311 Densmore 3(51 297, Sadyk-pasza J . 471. E. E. Carterel 29(5, 431 353 św. Dalhor C. E. 301 D ! Cassirer 298. -137 1. S I . 339, Canclla 289, 357 V . 430, Człuchów 377 Callegari 423 284, 126 .1. Bystroń Chctnik 362, 283. Czekanowski Danos Cerulli 358 Czyżewski F r . 42(5, 422 315 Czekalski 259 Byhan J. R . 360, Czaykowski 360. 315 Burger Byron 142 15 377 Csorba 'l'. .1. 32, 38, Busenan G . 421. Czako E . M. Ed. V. SI. Curcic P . H . 37C) Bukowska Ciszewski Croce 455 4(5(5, 467 163 Cocchiara Corso 134 469. 24 Crescentius 133. 340 362 Cooper 150 311 J. Brzeska 308 A. 14(5, 163 G . 40(5, C.oock К. Brudzewski Brunei M. Cipriani J . 3(59 Brataniec Brugmann 98 Ciesielski Т . 372. L. D o l e g a Z . 145, Т. C h y h i ń s k i А. 289 Brajerski Chodakowski Chodzidlo Cholewa S. \ ' . I ) . 38, Bothlingk Bus I 310—312 Bornemann Buck 286 ;558 180, 204 349 K , 166, 172, 173, 175, 226, 227, 229, 232. 475, 47(5 291 \ Dobrowolska D . 166, 191, 2 1 7 . 223 �577 Г. D o m a n o v s z k y I . 355 Drend M . 276 tiaelano Drobnjakowić Dukat В . 431, 437 V . 497, Dżingis Chan 377 G a n s p r . 9 9 , 101, 427 433 Gajek 99 J. 310, 3 3 5 , 340, 448, 450, 4 7 5 , 478 D . I . 3 6 5 , 367, 3 7 5 , 386 Ganszyniec R. 136 Ganszyniec Zofia Gareevic E M. Gawelek Ebert W . 175, Egger K . 424 Ehrlich i 180 M . 428, Geiger 151, 168 Eurypides 128, 129, 2 7 2 , 276, Genna E r d a l j a n o v i c I . 429, 430, 432 M . 4 4 3 , 446, Gortani F M. Falkowski Farina 297 101, 116, Grabowski J . 462 Graffi 162 187 Grani H . 4138, 4(59 Ferrari A . 360 Filipovie S. 430, FilipoviO M . 437 Filip 432 I I 387 Florek 311, 315 P . 360, Gregory E . 370 Gretter B . 297 Grimm J . 297. Crasser I I . 99 Gruppe O. 311 362 270 134 Grzegorzewski Foucart Gunda J . 164 M. 395 Frankowski E. 474, 4 7 5 , 476 Giintherowa-Mayerowa M . 406, 407, 4 7 6 Gyorffy J . 337, j Gyórgy L . 355 ' Gyomyery 353 j Ilaavis M. 440 j Ilaavis E . 440 Frankowska Franko 409, G . 72 Frassetti Frazer 340. F . 360 lames Frenldowa 131—133, 135, G . 405, 425 Fryderyk Wielki Fryderyk Wilhelm Lud, Т. X X X \ 207 I V 141 II i m - ! 68 186 362 V . 360, P . 209, F l o r i a n d r u k a r z 289, 301 309, 58, I I . 174. 175, 179, Graziosi Grolh I . 448 J . 435 3 8 . 4 3 , 44, Grollanelli F i s c h e r A . 140, 4 4 9 . 491 118 360 Graebner E . 357 Feicht B. Grammont 361 Fedorygo Fel 290, 296, 476 425 Goroehow Grafenauer S t . 288, 447, G ł a d y s z o w a M . R e h a n 444, 4 4 5 , 4 7 6 136 11 Falimirz 474 G . 360—362 Gładysz 132, 438 168 474 Geisler 310 Estreicher Ezop F r . 334 Gavazzi Gąsienica 426 Epikur 127 433 B . 351, 355—357 G u ś i ć M . 437 A. 351 353—355 138 H I 37 �578 Hahn Т. 89 Jagła Haile В. 359 J a ł o w i cz Halban L . 402, Haltsonen 475 I . 440, Hamalainen A . 338, 440, Haur U . 439, Jankovic 441 Janota Hegel A. 442 Jason Jenny 365 F r . 271, Heller T. Heyne Jordan Józef 138 Hildebrandt Hielmsler A. 268 125 Jungibauer G . 174 73 170 I I 267, Jonów 140 132, 133 G . 358 Hoffman-Krayer Holsten B. Hołowaez К E. 290 276 Kaczanowska-Sagajło I . 214 Hopfner T. Kadłubek 133 I . 158. Horvalh 352 P a l . 357 Hovorka O. Humbolat 351 K a ł y don 128 Ł. E. 444 303 451 313 Karanovic Karasek 168 M. Kagarow Kant 310—312 Hurkula W. Kamiński 285 H u r a J . 204 Huska 126 L. 3 1 5 Hoelther Horak 79 Johnston В. H . 139, M . 430 253, 2 5 7 — 2 6 0 , 2 6 2 — 2 6 4 , 2 6 8 . 278 352 Karłowicz J . 155 Kasprowicz J . 349 К a s p r z у ck a - S t r au o h ow a Tk.miak A. 214 Imbelloni Inglodt K a t r a T . 443, 362 j Kaukonen 170 Itkommen T . J . 441 Kelsey J ; Z . 468 W ł . 169 368 72 Klimaszewska j Kłus j Knapowska I . 443—447, 15 d r 410 \ 442 H . 148 Klonowicz Jachime<?ki 159 445 V . J . 440, Kauziński Klaatseh Jagiełło 138 337 120, 122, 289 127 Hesiodos 137, 476 J o c h e l s o n 9 9 — 1 0 3 , 108, 109, 113, 114, 276 B . 248 Herodot 142 127, 1 3 0 — 1 3 4 , Jesperson Heideleck 343 459 Jaworczak 141 Helmuth 342, Ja-neen F r . 128 Hrdlićka 431 173 Jaraczewska I . 440, Hauser M. E. Janosik 441 F r . 292 Hautala 349 204 J a n i k M . 159 443 H a r t l a n d S. 135 Harva M. W. 159 476 �579 K n o o p О . 254 , 258, 2(50, 261, 265, 2i 270 Knot } Kubijowicz j Kuchta A. Kudła L. 480 Kuhać T. 427 i Kunze E. 441 j Kuraszkiewicz 445 K o i i a l y 353, Koebernick 253, 241 E. F. Kolberg 254 j Kurne 100 О . 20. 21, 303, 340, 458, 4i 477 F. 445 Kolumb К. 280 Konował Kopernieki Kopper ! 451 I . 161, \1. 340 419 W. 484 225, B. Kaz. Laiho 187 Kopernik J. A. L . 441 Laitho j L a j o s A. 355 L a n g dr 253 444 Lano SI. 355 Latte K. 130 L. 262 Latterman A. 272, 276 308 Laydevant P . 357, 359 W. Kossinna 336 I. 355 Korczyński Kosiński 27, 303 114, F r . 435. Kotula F r . 418. A. 'l'. X i 8 12 Levy J . 451, Kroll A. W. 175 475. 476 330 A. 124, 299 132—134, 136, 419 Krzokolowski Krzeptowski Krzyżanowski S. 411 3, L. 138 340 14 161. A. .1. 444. B. 445 304 ('.. 442 Liimowe A. 442 Z. L. Ldienlz l.oria 196, 157 Lindberg Lissa 162, 455 132 Ligęza 462 360 Loiodice .1. 283 St. 150. Livi 'Wawrylko J. 318—319. 145 Czarny Libelt Linde 428 M. Т. Lewandowski Krajewska 303. 311 Leszczycki H. Kromer Lehr-Spławiiiski Leszek Korzschke Kretschmer 468 Lenartowicz 417 I. 135 К. Leskiev 358 Kraszewski 359 К. 328 448 Kowalski Kohler 337 436 Kowalski W. Lehiiert 419 I. Kovaes 116 1. 30.'!. X I 1 . 334. Kolnik Kowalczyk В. Lehmann 101, Kostrzew ski Kristić Lefevre 325 К ostro w 47S (Somonsouri) L . 354, Langmarai 358 J. 445, 412 Koriunahn Kossak 444, 475 L 330 В. 319 Kutrzebianka 445 M. Kopczyńska Wl. 351 Kurzątkowski Klin K o ł t a l o w S. 444, Konopnicka P. Kuźmicz Kolessa 202 i 355 Koehno Kohn 302 456 Koczorowska 189, I. E. 424 F . 6, 30, 265, 276 423 37' 444 32.), �580 Lożar R . 434, Lowie 38, Loyase 436 M a r t o n n e E . de 68 Massalska 377 Ljubić T. Luschan Massalski 435 A. Liick 254, Luko G. H. 359 260, 262, 264, 275 E. G. Massari K I . 362 2% św. Mauzelle le Łepkowski Łuka L. Łukasz J . 155, 164, Meinhof 170 C . v. C . 75, Meillet 333 św. 311, 291 M. Mackensen 268, Mackai 136, Maczobius Magnino l Miescher 337 l Milewski T. B . 21, 42. Mannerheim C. 442 Marek' ś w . Marcin Polo Maringer 412, 475, 476 150 298 241 287 426 172—174 F . 146, 147, 204 360 475, 476 Modendórfer A. V. 437 299 362 J . 142, 293 M u d r a k E . 236, 2 4 7 — 8 . 256. Miihlmann 38, Muller Sophus Mrkun A. Mussolf Fr. 358 170, Muczkowsk 142 .1. 393 . 394 , 397 , 399, 4 Ю— 402 Maroll 157 L. Mucciali Z. 336 151 Moraczewski Molier z Urzędowa Marchewka Marco J. 291 K. 158, M o s z y ń s k i K . 222, 227, 303, 333, 438 Marcinkowski 157, 304—318 T. 449, Manugiewicz-Żołna J. M i z e r s k i S. Moreno M. 357 Mansikka Mizerska P. Morawski 270 444 142, 150 169 ! Modelski 400 J. A. i Mivaglia 445 168 M. Manga 351 138 F r . 247, Małecki 359 I. Mirełowiez Malinowscy Maiły H. Mierosławski 303 I. Meyer 380 j 100 Malinowski Malten 253— 315 352 129 271—276 248—251, 360 Majkow E. Mickiewicz 236, 128 Majewski Meyer ; L. 265, A. Miartan 438 A. 377 Metraux uM 290 89 312, Melicherćik Mendana Maavio 358 168 Megenberg 158 291 377 G. Mazurek Ławrynowicz 360 Mateusz Mazzdni Ł 410 Massari Maseniusz 354 225 174 324 435 254. Mydlarski 68 J. 276 475 276 443 �581 N Napoleon Natali В . 157, G. 1 268 360 Nawojowski P. 170 Pettazzoni R. Petneki J. Petrovic M. 360 355 430 Pherekydes 131 Piekosiński 283 N e c e l L . 485 P i e r a d z k a K . 162, Nigro Pietkiewicz 403 Nikander Nirvi G. R. 403 Pigoń 442 K . 17. 4 4 3 . Nosek S. 329, Numelin R. 476. 334, ,1. I Platon Pies 448 Orel Ortutay J . 354, Orynżyna Panini H. I. Popów 168 R. P a s t o re J. 311, Prokwit S. Pawiński A. 455. 181 M. zob. 465, T. 459, 470 Pulkyne J . 145 170 211 Pekarskij 100, Pentianen Y. B. 424 105, 440 Q 109 Quezon M. Quizos 377 387 Znamierowska 474—477 362 Polikowski 488 352 101 M. Puccioni 442 M . 487. 132 157 Priifferowa M. 312 Paulaharjn Pawełek . 360 68 125 Priklonskij 311 42, 226 351, Pripuzow 360 C.hr. 41, 351 Prątka 475 32, 143 F. M. 310 337 Pergoli Fr. V. J. Pawlik Popiołek Popliński Prażak Pasteur Paul St. 148 Potworowski Z. 424 351 G . 354 Parenti Pasek G. Popławski 440 Papierkowski 290 213 Y V . 161 Popiel 355 P Palolay 282. Poniatowski 463 Paasonen 435 Pliniusz Polonec 437 68, 310 Podenzana 138 B . 436, J . 38, 463 N. Pol Orchonowicz T. 423 Pluciński 355 Boullaye 136—138 K. I .1. A. 127. j 172 490 P i p r e k I . 276 .1. Zb. Optolowicz Pindar P i t r e 422, 101 486, 334 la 400 I O ld e n b u r g - S i e r g i e j e w Orbok de 398, J Piwocki 409 172 484, 423 443—445 337 Oleśnicki Pinard 442 Obuchowski Odder 441 476 О Obrębski St. 329, Pigorini Nitsch 170, К . 412, �582 К R a a b e Н. Raczyński Е. 38, 68 Radonovic V. Ramstedt I. Ranke G. Rantasalo V. 301 Santolli Raasek Ravil A . 438, R. 228, 222, 160, 348, 475, 224, 162, 444, 230, 445. Rellini U. 235 M. Scheuer Schier 455, 458, Schleicher 357 W . 38, 43. 44, 394, Scholten 377 14 Schreuer H. Rhodo 299 Schroder Ries R. 326 Hitter R. Schultz 129 378, Roggevcen 377 Romanowska Rosso G. Rudnicki 455 \ V . 28, 337 311, 288 314 298 F r . 394 T . 440 Sera F. 339 Serapion 296 Sergi 360 S. 132 463, Т. 234, 277, 465, 475, 476 144 Sieinieński Rytkonnen 442 Sienkiewicz L. Saavedra Sabała 3 377 Siroly Sittoni 168 W. В . 427, 428. 101—125 433 G . 424 Skurpski 338. 155 H. Sieroszewski S 275 G . L . 360 Rymarkiewicz A. 358 Schvindt Seiler 362 135 V . 271. Seweryn V . 442 P. Schveda Servius R r . 436 Ruoppil 29 360, 240 A. Schwenn К. Akwil. Russelot Rusić M . 359. R. Schwegler J . 155. 282. Rożdzieński R u i in 445 358 Rostafiński 93 Schumacher Rockfellor 357, 491 Schulien I . 314 72, 3 1 3 , 448 R e y m a n T . 476 Richthofen 312 312 Reymonl I. 351 311. I. Schmidt 351), 446 B . 276. Schmidt J . 350, 315 444 394 225. 360 313, 337 H)5, 172, 476 Reychtnan F . de Sągajło Rayski-Kietlicz Reinfuss 403 26 L . 226, Scharf 440 441 359 V . 402, Sawicki 254 P. S. Szapszał Saussure 441 440, 459 Saraja Ratzel V . 438, L . 352 Sanders 442 157 204 Santandrea 264 K. 4 F. Pasza Salvini 437 360 291 Salminen V. ks. A. Salanee 431 Radovanovic Radziwiłł Sadyk 142 Radio А. 434 Radin Sacchetti Sadkowski 475 H . 415. 421 350, 360. �583 Slaski К . 457, 475 Ślepców 125 Sobieski M . 462, Sobieska P. Soldan N. Sotain 466, I . 466, Sochań T 467, 470 467 351 G. H. 284, 288, 290, 296— Spietzer 441 Tarnowski 410 362 169 Tasman 377 Terlecki T. 159 Thompson 315 Stadnicki 171, Stapińska A. Statius 176, H. Stefanie V. Steffen E. B . 236, 454, 455 337 312 Stokłosa R . 69, Stopka A. 79, Suboczowa E . 257. 260, 264, 445, 476 J. 337 Sz. 145 160, 191, 192, N. 362 360 M. 275 J. 38, Fyndar M. 466, Szczukin 291, 68, 309 69, 135 181 Udziela 161, Udziela S. 303 284, jun. 303, 445, 253 Uhorczak Ungler 101, F. 288, 476 290, 296 116 V 169 Vaclavik 155 Szwedzicki 348 Szymański A. 8 .1. Świątkowska 350 Vakarelski 336 .1. 451, 467 436 162 Szlachtowski Śniadecki 126 G . 360, Uhlemann 302, G . 355 Szulc K. 123, U 298 Sz-arffenberger Szemlej 100—105, 122, 157 289 Szafarzy к 314 T y lor M . 443. Sułkowski Szekfii 89 348 Sydenham Syrcński M. Trubecki Tuwim Z. Strzygowski Sylvan Trzepecz Turnsk 13 Stryjeńska 145 74 Turczynowicz 212 454 376 340 118, Turchi 162 H. 10 168 117, Tuci В . I . 40 Stieber 360 4. Troszczanskij 444 Steinthal Toschi Trombatti Stelmachowska Stcnz 433 Trentowski 410 434 A. S. Toncić Trębacz 337 Stefański S. Thomson 204 465 130 Staufler Slopa 360, V. T e R a n g i H i r o a z o b . B u c k P. 298 Stern G. Tarkiainen Tarnowycz 154 308 Spiczyński Tagliavini H. 437 Valentini G. Vanicelli L . 360, Vanoverbergk 359 M. 362 358 340 446 108—111, 223 �584 f Vaphio Varon 289 j Terene Vaisanen 129 i O . 438, 441 Vaaniinen Vegetius Vergilius i 140 Maro Vidossi 129, 130, Vilfan Vosler 132, 134, ! K . 438, ! 441 A . 158 W y s p i a ń s k i St. 315 Zaborski Zając B. Wallis 225 173 168 Waligóra Wawro Weege Ziarnko Zięba 130 Weinreich D. 133 Wiesiełowski i 160, 164, M. 465, Zucker 165, zon. 474—478 40 K . 248. Zwolakiewicz 7 276 H . 475 40 Winogradów 315 Witaszewskij 100 Witkowski 46 Wlislocki Wojkowski Wołtowicz h. 1 Żeromski , Żganee 293 A . 147, Żuławski Żupanić E . 358, 3 5 9 Wozaczyńska A. 470 S. 2 9 V . 437 Żirmunski 159 J . 155 j 475 475 Znamierowska Znaniecki 475, 476 458, 168 455, 165 Węgrzynowicz Worms .1. 2 8 8 . J . 304—306 Ziłynskij 168 F. H . 475 Ziemnowicz 21 Werchracki Wiese Zborowski 311 J . 286 Wątroba 338 Zamorowski 377 i L . 474 Zajączkowski W 159 r Zachorowski T . 436 Wackernagel 158, z Zabrodzki Yukanovic 470 312 i 354 436 Vilkuna Wundt 146 289 i R . 362 K . 353, 4 5 9 , 460, Wyleżyńska 136 Viski Wrotkowski Wszechwłod J . 441 138, W ó j c i c k i K . W t . 145, Żurawski 315 W. 469 N . 426. K . 410 436 173 Priifferowa t \f.- �INDEKS NAZW ETNO-GEOGRAFICZNYCH A Abisynia Adyga i Australia 72, 371, 377 I Australijczycy 362 i 423 72 Ava 358 A f r y k a 70, 76, 79, 280, 294, 362, 371 j Azja 363—365, 386 Aitulowie 127—129, 130, 131, 134, 136, В 139 Ajnowie 371 Alaska 366, Albania B a b i a n k a 78, I 359 Aleksandria Alfol 178 i B a b i d ó ł 266 371 288 Babimost 266, 270 Babim or 266 354 Hahilończycy 402 Algonkinowie 367—369 Bałkany Alofi 379 B a ł t o w i e 242, 274. 323, 327, 396, Alpy transylw. B a ł t y k 296, 321, 225 365, Amiternum 129, 388, 486 ; Bantu 73, 83, 88, Basutu 357, 139 Bazylea 474 403 Belgia Andrzejówka Angola 76, 79 Apulia 423 359 j B a r a n y a 355 Anaurus 131 Ancona 164 371 Belgrad 427, 430—432, 436, 437 j B e r e z i ń s k a Polana 170, Berlin 143, Argiwowie 130 147, ! Berno 394, 468 Arktyda 372 i Beitarellia Askra 138 I Beskidy 241 Assam 371 ; Assiniboinowic Assyryjczycy Ateny 308 402 150, — .Śląski 212, Augustów 444 454 226 - - Wschodni 189 226 —- Ś r o d k o w y 161, 383 176 152, 425 — S ą d e c k i 163, 130 Atlantyda 437 371 ' B a r a n ó w 485 130 Anabara 99 Anagninowie 131, 136, 397 382 j B a n i a l u k a 430, 433, A m e r y k a 309 Amerykanie 432 172 — M a g ó r s k i 202 ! - Zachodni 161, 172, 225, 226, 223 �586 B e s s a r a b i a 246, Biała Woda 181, 184, 199, 204, 250, 267, 160—165. 187, Biała Kraina Białogród Bystrzyca pow. Bydgoszcz 450, 198, 217 Bytom 368, 379 Chatanga i 225, 233 I 485 i 361 Bożen B o r n e o 301, Borroro 387. 391 249, 251, 264, 380, 397, 401 364,' 388 370 Chmielno j 430, 433 Bolokndowie 485 291 Bratysława 356, 35! 427, 408, 410 Chryszczysko 188 Chwałków; 299 Ciaraliwka Brojce 416 Ciechocinek 267 Brixen 424 C i e s z y n 208, 453 Bruksela Brus 141 Citta 453 Brydowska Bryszlon Brzeg pow. Kuj. Brzozów 355. 356 252. 274 Buriaci 99, Burgundzi Burma 363 162, pol. 441, 445, 187. 471 . 109 241 164 369 267, 274 170 Czarna Woda 176 192, 217, 221 Czarny Las Czechy 477, Czesi 361 370 Czaczowa 353, 351 379 wyspy Cudzak 250, Bułgarzy Cook Crowfoot Bukowina 303, 121 456 Budapeszt Bułgaria Compostella Cree 419 182 Vaticano 410 291 Bukowiecka del l.otaki n/Odra. Brzeski Brześć 177 184 437 142 Brema : 429, 434 Chorzów ; 170 Chorwacja Chorwaci 245 267 382 364, Chomrzyska 178 379 127 380, Chiny 245 488 Chipenyan 424 388, 294 Bradtheim wyspy Chińczycy B o l z a n o zob. 487 Wielka Chełmskie Chile 453 Bosiwka Chatham Chemmis 444 Bolimowo 472, 99 Chełmno 356 Bolesławiec 93—96 325—327 Charłupnia 480, 83—88, 411 390 Celtowie 338 228, 73—76, С 355 Bolechowo 69, 408 Celebes Bojkowszczyzna Bolonia Buszmeni 427 Blackfool'owie Bośnia 191—194, 209, I 176, ! 303 Bizancjum Bojki 171. 411 Białorusini Boiotia 188, 206, 274 170, 282, 160, 193, Częstochowa j Czerna 468 176, 181, 198, 170, 199, 203, 412, 464, 465 250 165 303, I 162, 194. 350 208, 351, �587 Czerniowce Czersla 207, 178, Czerszliczki Czerslica 182 Czertezy 170 208 188 Europa 182, 187 390, 187 IGI 257 Filipińczycy 386, ; 320 303, 388, 169 137, Denkowo 401 279 485 Długa rola 175. 182, Foggia Dobrzyna Friaul 274 178, 410 188 429 : 1 Galla 100. 173. 2(11. 283 178 pol. 178 V. 127, : 355 wyspa Ellie, wyspy Ełcki pow. Eskimosi 439, 443 421 98 268, 368, 382 170 178 379 150, 161, 164, 252, 257, 275, 356 Gdańsk 296 411, 412, Gdynia Gliwice 443 Gniezno 242 Goci 307, 371, 372 327, l Gopło 145, ( Gorce 209 0 241 Golina 403 256, 412 j 379 365. 338 Galicja Gnieżdżewo 414 98, besar. 362 G e r m a n i e 241, ! Emilia 438, 379 Gaganzi 371 Durbaszka Ekwalor, 424, (i 327 Egipt 391, 403 Fuhma D u n a j 322, Dziwiska 387—389, 425 Fugasiwka Dubrownik Dunajec 390 441 103 Duńczycy 187 425 12, Fryców a 178 Drawsk 382 134 421, Francuzi Dołyna 309, 184 424, Francja D o b r u d z a 240, 386, 283, 361, Folwark Forli 170 207 Dubne 274, leśni : 188 Dniestr Finlandia Florencja 410 Deszczeckowska 182, 389, 376, Finnowie j 1 Derlów 358, Flander Dębno Delphy 299. 392 П Wsch. pólrol. Felezienthal Filipiny Daleki 285, F Fedorygowski 235 182, Dania 274, 401 228 C z o r s z t y n 234, Czuchońcy 150, 397, 182 Beskidz. Czuchołki 322 101, E u r o p e j c z y c y 78, 85, 3 6 8 — 3 7 0 , Czerwona Młaka Czarne Etruskowie 182, 486 Gorlice pow. Eslonia 274 — 171, Etiopia 359 Gorycja par. 425 146 221 174. 208 165, 396, 246, 397. 250, 400 �Górale 211, 213, — babiogórscy — besk. — czadeccy 220, sądeccy 228 — śląscy 228 — spiscy 164, — szczawniccy 233, Helsinki 228, 165. ! 231 ; 99, 121 359 281, zob. Ruska rzeka 160. Holsten 380, 389, 391 380 266 rola 8(1, 177 85 llromczakiwka 188 Huculszczyzna 225, 227, 228, 283 228 pol. 182 178 Hurczałka ( 299 182 i 186 I 137 Grenlandia 371, 372 397. 401 Iłża 485 I n d i a n i e 368, 445 371, I n d i e 288, 301, Grodzieńszczyzna Grodzisk 250, 188 Huły 396. 415 Indonezja 246 374 363, 376. 365, 386. Indonezyjczycy 184 Inkasi 368 dolno-niemiecka Irokezi — płd.-zneh. — łemkowska 250 168 — ruska 160, 167 Gryndzowska rola ; 175 401 ' 320 9fl Irlandia 250 392, 391 358 Indygirka 188 389, 387. 389 Indoeuropejezycy Venlre'owie Guajaki Hiszpanie Hłyny Hucułka 394, Grupa 98 Huculi 310, Grodno Hiszpania Holentotka 485 arch. Grecy 129 Hołowaczowska 200 184, Grecja Gros 231. 171 176, Griin 230. 257 Sajańskie Gouraghies Groń 167, 226 Grajcarek 248 438 Holendrzy Górny Śląsk 379 Hessja-Nassawia sądecka Cudów Gostynin 377, 376 Heniikowie 234 235 śląska 376, Hawajczyk 235 Góralszczyzna Grab 1 Hawai Heidelberg podhal. Góry 288 228 — Góra 232, 228 — — 215, 282 283 367—369 I s t e b n a 226, Istria 437 Italia 129, 228, 453 322 358 J H Haczów Hałda 419 294 Haligowcy Hamburg 204 299, H a ń c z o wa 171 Harklowa 169 382 j Jabłonków I Jakucka J Jakucja ; Jakuci I 97, Jana 101 99 100 123 99—106. 117—126 Jakuck ' 208 Republika 108—111. 113, 116, �589 Janczurówka Janów Japonia 3 7 1 , 376, 164, 173 178, 182, 419 Góra 188 457 203—204, Jaworzyna 219, Góra Jonia •Knyszyn 485 Koblencja 220 Kolchida Koło Jungowie 364 I Kadyszcze Kalahar Kalisz 76. Kamionka 164, 79 Kapadocja Karaimi Konowałowski 170, 371 178 Halicy Kornajowski — krymscy — t r o c c y 338. 440, 307 Kozacy 338 Kraj 173 i 338 442 157, 182, 187 158 półrol. 182 270 182 176 100 534 bałtycki — Helów — poznański — Sudetów — Warty 257, 38 półrol. 437 Koszaryska 285, 300 335 401 Kozy 367, 369, Kapitaniwka — łuccy 262 334, Koronowo Zebrzyd. 170 Kanada Konin Koszary Kamienica Karelia ! 423 245 Kalwaria 371 Koprivnica 265 74. Kongo Kora 293, 268 108 Konstantynopol 229 Kalabria 257 Kombornia К Kacwin 419 i 122 212 pow. 2 4 2 , 267, Kołvmsk 426, 428, 430, 432, 444 175 127 Kolonia 99 138 138 Jukagirowie rola 182 Kolbuszowski 410 137, Jugosławia 447 337 Kocurowska Kobylarki Bajkalskie Jurgów 207 181, 188, 191 — 192, 182 410 412 2 1 3 , 214 12, 411, 12 127, 208, 303, Kłodzko 226 Jeruzalem Jolkos 208, 2 0 9 , 4 0 8 , 4 4 3 , 4 6 9 , 4 7 7 178 169— 165—167, 432 6 207, Kijów 177, Jaworzynka Jezioro 410, Kieżmark 176—180, Jelenia 485 Kielce 388 160—162, 172, Kartuzy Kieleckie 386, Jaworki 188 Kiczera 207 Jasna Karpiakiwka Katowice n / S a n e m 2 0 7 , 208, Jasilnyk 1 6 0 — 1 6 4 , 172, 173. 2 2 5 , 2 2 9 , 233, 235, 3 6 3 , 356, Kaszuby 242 Jarosław Jasło 404 388 Jarembina Jarocin Karpaty | Japończycy Jawa ! 175 485 Kraków 251, 273 256 237 257 238. 2 4 3 , 248, 249, 251 — 272—276 152, 168, 207, 209, 2 8 9 , 304, 306, 309, 341, 409, 450, 468, 469, 476, 477 444, 302, 147, �590 Krasnystaw 207 Krauszów 175, Krempachy Krempna Kreta 179 164 Londyn 382 Lubień 485 Lublin 171 3 0 9 , 448, 450, 470. 471, Lubowla 289 Lubochnia Krościenko 164, Krotoszyn 165, 167, 169 Lud 299, 4 1 3 — ruski 324 Lwów Księża 175 Lwówek rola Kudłaczowska Kudłakiwka rola 170 Kurpie 415, Ł • 453 319 Łagów 412 j Łańcut 16, 4 1 9 j Ławoczne 365, Kyrena Łazarczakowski 366 K w i d z y n 411 137 161, Lemki ; Łemkowszczyzna 204, 472 Łętowo 534 Łomnica Łomża sądeckie Lapończycy 229 Łowicz 418, 418 La 424, 425 Spezia Lądek-Zdrój Lechuica 229 160—164, 171, 186 169 244. 345. 412 340. 345, 346. 453 60. 237, 244, 246, 250, 451, 4 6 9 Łuck 4)1 Leibach 186 228, 477 411 Lębork 208 Łuszczakowska rola 177. 180 283 Leluchowa 163 99 Leśnica Leszno 213, 208 • Limanowa 164, 173 Macedonia I Madejowa j Magnesia 488 Wielki Liszczyna Litawcowa Logribowic 163. 188 182, 169 M I 272 142, 143, 147, 246 Leżajsk Litwa 411 168, 163 Łowickie Łódź 162, 412 Łopuszna 441 l.asowiacy półrok { L Lipnik 220 161 Kuskokwim Lipno 460 456 177 182 Kunina Lena 172 207, Laba Kularzanka Lachy 435—437 148 188 412 Kurtacy 426, polski Krzemionki 177 214 469 Lubljana 242 Królewiec Kujawy 173, 213, 164 : 170 138 M a k s y m ice 227 Maiajczycy 387—389 Ma li n ó w 187 445 175 Małopolska 170. 287 370 Mały Lipnik 173 201, 209, 251, 262 �591 Maori 379 I Mangarevan Maniowy 379 234 267 426, Marokko 437 389 Marquesas 379 Matejakiwka 188 Mazowsze 414, Meksyk 398 Melanezja 409, 486, 487 401 Międzychód 264 Międzyrzecz 270. 188 Mi iszek 173 157 Mombasa 359 Monachium 287 Mongołowie 109 441 Moros 387, Morze Czarne 169 Myszyniec Tomyśl Zelandia 265 Obidza 160, Odra 320, Ohio 367 363 414 486 99 409, Olsztyński p. 415, 419 Ontario 367, Opoczno Opole 182 Orawa 186, Orkon 103 Osijak 429 Na ogrodach Nanalaniwka Narew 241 rola p. 184 188 175, 176 j 456 I 413, 404 370 324 453. 405 480 250 Nagrantowska 412. 368, p. Na 227 326 Olsztynek Nadrenia Namysłowski 379 15 Opoczyńskie N Nadworna 377, 181 Olsztyn 226, 409 352 Oslrudzki pow. Ostrołęka 486 ! Oświęcim j Ovambo 208 81 377 353, 412 321, Opatowskie Bereh 232, 183 253 Objazd Oleniok 319. p. 534 Nowy 359, 182 172 208, 178, Nowa O jców 389 Maszyna 166, 180, 416 253 Mucharz 164, 164, pow. 358, p. Sącz Obersanden 99, Mrągowski 241 O Mołdawia Mordwini 353 Nowy Targ — 138 Młaczky 349 Nowalanowskj 378 271, 482 G w i n e a 301. Nowy 37(5, 265, 181 Tatry Nowa 453 262, 208 Niżnie 164 Mongolia 413, Nisk 415, Mezopotamia Milir 330, Normaiuiczyk 358, Miii у o wie 176 389 258—258, Nietążkowo 381 188 Mastejaki 168, 170, 388, 250, Niemcowa Markezańczycy Mazury góra N i e m c y 2 3 7 — 2 4 0 , 2 4 4 — 2 4 5 , 248, M a r g o n i n 261, Maribor Nawojowa N e g r i t o 387, 412, 411 415 249, 288, �592 P Padwa Palermo Palerdea Pańska 421, 422, 178, 182 Pasłęcki pow. 182 260, Polska 309 129 367 355, 365 i Peruwiańczycy Petrańczyk 381 239. 277, 323, 267, 285, 289, 344, 349, 353, 407—409, 444— 445, 454. 458, 466, 472— 468, 478 142 P o m o r z e 260, 266, 3 2 2 , 412, 4 1 5 , 4 3 7 , 4 5 4 , 487 Pomorela pow. Piwniczna Placyska 163—165, Poprad 168 130, Plemiona 131, helleńskie — mongolskie — turańskie — afrykańskie 121, 124 pow. i 246—248, 359 ! 2 0 1 , 212, 226, 229, 230, Podhalanie 458, 4 6 5 , 234. 172, 207, 220, 334, 335, ' 477 Podmokłe Prechyba 486 wscli. Podrohacz 182, werchom Pogórze Puck 187 160. 486 165. 169. 207 pow. 410, 419 453 485, 486 209 R 165—168, 238, 241. 244, 245, 2 6 2 , 265, 268, 2 7 1 , 277, 357 Rabka 188 181 414, 4 1 5 , 188 145, 177. 6 Pułtusk 187 gorlickie Pokriwka Pszczyna 176 325—327 174, 273 Przeworski 450 343 321, 160, zach. Przemyśl Rabsztynem 325 152, 247, Przasnysz 453 272—273. 429 Prasłowianie — 153, 410 Rabszlyn 174 420 156, 241—242, 466—469, Prusy 228 Podkarpacie 269, Prokwitowka 486 238, 416. 4 5 0 , 4 5 8 — 4 5 9 , Prabałtowie 209, 227, 232 236, 407—408, Praga 178 356, 143, 1 4 7 — 1 4 8 , 208, Pożega 291 Podgaciwka Podhale 159, 291 387 141, i 124 pow. Podgórze 130 173 534 Poznań 139 251 160, 151, 163, 168, 170, Portugalczycy 138 129, 240, 250, 353 Poronin 188 Platajczycy Polacy 155— 251, 414 Pod 150, 245, Piński Pod 148, 207, 209, 226, Pomorzanie Podole 376 165—166, 459 235, 385 135, 158, Polwica 269 Płoński 445 144—145, Pińszczyzna Płocki 275, 376, 380, 6, 474, j 176 176 Plataiai 457 Polinezyjczycy 414 Pensylwania Pieniny 411, Polanka Polesie 375 141, 156, Persja 188 Polanica Polinezja Pelasgowie Piła 425 178 Papagowie Paryż Polana 361 286, 460, �593 Raciążek 412, Racibórz 411 Radom 485 207 Radomsk Semici 486 188 Radziejowa 188, Rakoniewice 257, Rewal 202 242 327 Repowa 182, 184 241 Robacz Rosja 182 268. Rosjanie 324, 102. 477 109, 116, 117, 125, 350. Rosochata Rów 176 207, Rusini 208 25, 145 173, 263, spiscy — Szlacbtowscy 453 245, Simkiwka 188 Singapore 388 Sioux 348, Ind. 356 Rusnaki 169, 201—235 Skałka polska 170 160—177, Rusyniwka 181—187 Wzeszów 241, 356, płd. 172, 431 Słowiańszczyzna Słowacja 419 418. 419 ; Samoa 281 Sandomierz Sanniki Sanok Słupsk 410 Słupsk ролу. Smałyska 208 423 351 Sokal 207 i Sokalówka : 357 Satakunta 204, Sądeczyzna 204, 230, 233, 235 485 Sołtysia 233, 303, 175 182 rola 175, Sopoty 463—4, Split 229, 265 161, 429, 433, 182—3', 186 484 1 6 3 — 1 6 5 , 173. 2 1 2 — 1 3 , 222, Lud, T. X X X V I I 227, 411 Sokółka S p i s z 21, 442 447 170 Sofia 207 227, 182 : 486 Sardynia Sarkóz 207, 325, 356 Śnietnica 379 Samojedzi 323, 350 164, Smolegowskie S 320, 396—397 426—427 Smarkoniówka Rzeszowiacy 356 319, 328, Słoweńcy I 437 351, 326, [ 174 441 432, 228, 351, 208 Rychwałd 182 326, 289 431, j 178 358 27 Słowenia 164 rzeka — 160—200, 202—235 I 349, 178 182 Słowianie UMK—173, 437 228 Skalska 164 Sądecka Rybnik 283 Sieradz Słowacy Ruś Szlachtowska Ruska Siedmiogród Skoplje — — 182 432, 445 Skierniewice 251 12, Sienią Skawica Rumunia Ruś 303, Skandynawia 265 Równe 430, Serbia Skalnyk 182 439 402 Skalite 365 Rozdzila p. 182 Serajewo Radykiwka Ren Sempoliński Semenitka 203. 2 2 7 — 2 3 0 , 232. 427 38 209, 234 �594 Stachowa Wola Stachuriwka Stambuł 157 Ś Śląsk Stanisławów 208 Stany Zjednocz. Stara Wieś Stare Miasto Stare 178 ' 368, 387 213 165 208, 209, 226, — c i e s z y ń s k i 285, 14, 28, 465, 486 — opolski 453, Ślązacy 240, Sredzki pow. 482 250, 251 142 184 Stradom T 209 Strzelin 6 Tarnobrzeg Strzyżów 287 Tarnopol Sucharowska Suchiwka rola 177. 180 ' 188 Sudan 362 Sudety 247, 319 Sumilasowa 388 Skałka Syberia 109, Sycylia 423 j 182 122, 125—127, 371 162, 165, 167—8, 215, 216, 222—3, 265, Niżnia 202, 228, 204, 213. 232 293 182, 466, 403, 327, 208 108, 252. 122 293, Turyn ;361 Tybet 369 Tyndarowska rola u Poręba 179, 165—6, 175, 177. 2 1 6 — 2 2 0 , 223, 250, Szwajcaria 188. 192. Ural 201 Uriangajey i 157, 283, 2o9 Szwierkow ska rola 425, 209 121 485 wyspy 379 265 441 V 177 Yaradżin 177 223 Uvea Uznam 267, 207, 287 Urzędów 290 Szwecja Szwistowska 199. 425 Ukraina 170—2, 232 468 Szwedzi Szymbark 1'dine 465 160—162, 204, Szwabia 338, Yrchlicka , 355 157 ! Szlachtowa 488 396 415 Szklarska 469. 404 184 182 Szczytno 454. 156 Turcja 160-- 177 425 Turcy i rola 402. Tunguzi Wyżnia 423 241. Toskana Trzyniec 178 208 262 Tulon Szczawnica Szczerbuk 361, Trakowie 180 Szczyp 338 Triest Szczapanciwka Szczecin 204, Toruń 386. 188 Szaflary 150, Kaz. Topola 242 301, Swynarki Tarnów Tomkowska 173 Sulmierzyce 29 207—208 Tatarzy Tivoli 250, 164, Sumatra 445, i Stodoliska Sulin I 170 178 Yicenza 429 160 283 177, 180—181 459 �595 w Wadowice 410 Warszawa 145, 450, Wrocław 207, 460, 20», 372, Weddowic Węgrów Węgry 69 353, 355, Wejherowo Westfalia 152, Wieluń 270 pow. filipińskie 379 393 — Samoa 378 — Society 378 — Wielkanocne — Wschodnie 380—382, Wyżnie 385—386 378 Skałki Wyszogród 201. 160, 177, 180 289 Łapsze 351 253 Z 141, 241—243, 274, Rohacz Wielkorus 459, 160. 236- 255, 238 Zabierzów 257 — S . ' 460 181, 188 Wierzbo iк Zadołyna 182 Zagrzeb 176 Wilno 245, 289, Wiluj 99 wieś 226. 228 207. 208. 320 ; 321. 326 I rola W ł o c h y 360, 362. 175 ł''3. 170, 285 Zakopane 406. 450. 207—8 242. 412. Zaolzie Wołga 319. 321. 356 Wotosi 172 Zawoja 251 270 157 2. 259. Zielona 202. 275 Ziemia — 481 142—143 184 175 182 Hudsona 308. 371 225 Ząbkowice Ziębice 405. 234 208 Zaprzatowska Zatoka 491 232, 207—208 Zaskalska Włocławek 164 229. Zakliczyn Zapustok 402 - - 3 — 5 . 421. 171 Wołoszczyzna 433—434, 182 164. Zaniemyśl 5.Я Włodzimierz 427—429. 162. Zakarpacie Zamość 150 207. 357, Zagrzesznyk 459 Wisła Włakowska 99, Zahorianie Wisła Wiśniowa 1 78 485 436—437 Dolna 245 182 410 Zagrody 485 Wilniesan 468 Zabiłowody Zabrze 303 Wierszliczki Wiśnicz 143, 249—253, 232. Wschowa 157 450 australijskie Wysokie 357 108 Wielkopolska Wołyń 152. 412. 250 Wiedeń Wilcza 449 460 Werchojańsk 145. 147. — polinez. 377 182 375 485 Węgrzy Wielki Wyspy -!!2, — 164—5, 356—7. 264, 244, 469 Was-ilakowski półrol. Washington 143. 460 208 Wałbrzych 456, Wrocław 41 1 411 227 bytomska lubuska 412, 410 417, 454 38* �596 Ziemia sądecka 163 Z i e m i e O d z y s k a n e 235, 266, 464, Złaków Zubrzyk Zurych Z. S. Poprad. Żmerynka 160 207 242 Żuromin Żydzi 337 R. R. 454, Żuławianie 412 n. 450, 2nin 477 100 250 291 252 Żytomierz 207 �INDEKS RZECZOWY A Agatek, A m u l e t 84, 290, Analiza roli Analogia Ananas 297, 392, 422, 423 Barrio 59 wytworu Barć 5, 11 230 Antropologia 351, Antropofagia 280 214, Aplikacja Apokalipsa 306, 224, św. Jana 308 Architektura lud. j 380 230, 302, 341, 312, 231 303 410. 484, 487 A r c h i w u m e t n o g r . 454 — rodz. Mizerskich Kegionalue Areb, 151 Fonograf. 127, Astrologia 330 Haby 304 Baca 201—2 Bacówka — Bałagan żonie (T 568) 24 — o zdradzieckiej matce (T 530) 24 3151 — o Madejowym — o koniu (T łożu — o ptaku z ł o t o p i ó r y m — o — o kowalu 18, 531) 25 |T 550) 25 23 25 Bogdynku 30 i śmierci - o mądrej 756) (T pomocniku dziewczynie olbrzymie b r a c i a c h 26, chłopa z (T 875) 30 23 27 diabłem — o młodym — o siłaczu prawdzie (T 050) i krzywdzie 18, 19 (T 613) 20 -- o Ali Babie i 40 —- o z d r a d z i e c k i c h ' 74 towarzyszach IT 301) 20 — o zabójcy — o darach smoka wiatru iT 300) 19 północnego iT 503) 20 355 — - o złodzieju ; jurta rozbójnikach |T 676) 27 i 198 zob. (T siostrze 2 4 IT 1060) 17 202 lud. 250 - - o zdradzieckiej - o dwóch 137 buszmeńskia Balkonik zdradzieckiej — o zakładzie l u d . 3, 4, 5 Ballada o H. A . F . i: Bajka — 234 Argonauci 31, I - - o młodym 85 ziele 331 20, j' 459, 409, 470 Archeologia 10 Baśń I 218, Apolropaion — 391 15, Bartnictwo 391 214, Anglija 198 Bani 311 Anegdota 390 Bambus 290 agat 99, 109, 111 nad 23, 30 Baśni niemieckie 273 złodziejami 15, �598 Rauiarslwo Bawełna 247, Bawoły — 3(18, 35», Bednarstwo 297 Belki 111, 112, Bełty 301 375 Bieluń 284 tek. 330. i B l o c k h a u s 99, 19, Bogunka Boiska Narodź. ognia hodowli Brogi 356 Brona 240, 124 124 85 351. 407 168. 190. 196, 225, 331 448 — bałkańskie lińskie 227 góralskie 423, — sznurowa 228 wielkopolskie 240 414 tremk. 485 chalv zob. 89, doły 91 215, J Chyża ! 216. 245. 224, 224 363 414 216 308 228 308. 196 222 figuralne Ciesiołka 102. 292, 125 -Chorągiew Ciasto 90, 320 149. 215. Chustka 456 420 370 Ciasnocha drewn. 485 485 123, Chymla 472 • podziemne 117. . 195 472 485 98—9. Cbołośnia 414 231 450, 485 mazurska słowacka ;Chlywek-> 350 — - niemieckie — zabytków 223, 448, 485 — Chmiel kurpiowskie lubelskie 406 218, kurpiowska Chlew 441 — 214, kaszubska Chata — 407 —- k n y s z y ń s k a 369 sakralne regionalne — - Budownictwo zach. — Cieśla 110 Ciota 304 332 137-3 486 230, 203—4 64 — - podhalańska 225, 223, 205 wytworu kultury — polskie 215. НИ)—;}. 403 — kielecka ludowa 133—4, 12 — — 450 — 129, — - kujawska 283 Budowa d.omowyrh 346 palafitowc — 131, władzy cholewami Ceramika zwierz, 96 330 127, 17. Cekiny Budownictwo — z Bydło Cechy 210 Brząkadła 93, 290. But-bucik Cebrzyk 139 196 391 С 44(5 Bóstwa — Bumerang 2(50 193 136, 171 — 86. 75, <Cantarb> 191. Bożnica 335. 201, 145—147 Bosonogość 420, 257, 285 15, Bryb 359 Bulwy Bylina 103 195. 280 Buddyzm Buły 338 124 Boginki .192. 192 jako symbol B ł ę d n e o g n i e 251, — • i Bioklimalyka — Budy 19(5 gospod mieszkalne Bursztyn Bębny Birilik 374 332 Belemnit Boże. Budynki 2-19 213 418 308 �599 Ciupaga 220 Cmentarz Demonologia 305, Cuchy 228 Cygan 14 323, 390 j 231 294 Czapka barania Czapeczka 166, 220, 228 200 251. Czarownicy 88. Czary 133, 121, 200, 102, 285 , 3 0 4 — 3 0 0 304, 152, 308 281, 290, 384, i 390—2 291, 214, 304 spiski 221, — warmijski Czepiny 405 Czerpak 240 Czerwony 420, — na 392 335, Drakon 282 «Drążek» 390 200. belemnit 196 153 153 1 6 5 — 6 , 168, na 204, 165, 203, płótnie 222 włoskie 206, 7 7 i śmierć księżycu 285 205 250 302 lud. 285, 454 Drzwi 105, 112, 124. Duchy domowe 446 — ognia I — nieczyste j — opiekun. 197. 291 441 Czucba 218. 219 Dusza dziecka nieochrzcz. Ćwikle 215, 220 Dusze pokutuj. 251, Dudy ; 1) 112, dwuspadowy czterospadowy — zob. l>rc: 194—198. ; 18. 400 461 Dyle 105. 229 — 227 22(1. 227 ( 121 wargi 26, społeczna pożyw. 115, Dziewięć 294 251, 228 rezonator Dzbany I — potwór 39. 58 80, 367 78 246 2(50 Dziewczyna-ptak 285 261 257 121 wytwórcza Dynia — 200 435 Dynamika 206 Deformacja Demony 227, konslrukcja214. 108, 401. Dudziarze Dymnice — Darnina 192, 390 — 110, Dychawica 125. 215 117 Czółno 220. 230, 423 odpustowe Drzeworyt odróżniający 111, 206, 17 208— 223 i utożsamiający D a c h 98, 297 213 192, Druciarstwo Druczki 351 308 215—216, —• lud. 245, 346 pątnicze i 305 444 271 handlowe i 446 304, 390 212, Druszlak 430 195, zob. Dożynki 210, 209, 290—1, 318, 242, palach Druki 118 Czinezara na podcień. Druciarze ' Częstokół — 258. 363 190, — Drogi 200 Człowiek 98, ' 304. — 308 480 Cześć, p r z o d k ó w Człon 102, Dom — 392 slupów 299, 231 kolor Czeluść 251. 263—4, Drewutnia 2 2 4 — 5 , 229, — — Doły Drelich 281, Czepiec 251, Donnerkeil Czarownica Czart Diabły D i a l e k t o l o g i a 312, CyfrowaniaCyna 384, 10, 11 40 235 �600 I Dzwony 116, 285 Dzwonki 285, 345 Fartuch 83, <Fazik» 210 Figury przydr. Filmy E 94, etnogr. 222, 244—245 238, 487—488 340—348, F i ń s k a poezja lud. Echenit zob. Egejska kultura Egzogamia Elbelen Bclemnil 86 119, 126 Electrum zob. Elementy kultur. Endogamia Epoka — młodsza brązu 226 środkowa — żelaza — kam., druciarski polski — muzyczny — fiński 321, 325, 363, 396 ! 327. brązu i 346—347 żelaza etnogr. 417 Niowian 443—444, j 446—448 I 452 192, Jakutów serbska 101 — słowacka — Wielkopolska — węgierska ! 158 197 — zespołu obiektu etnogr. 60, 39, 236 351, 32, 38, 155, 309, 334, 426, 452, 469 353—355, 329, 359 40. 330, 135. 360, Farbiarstwo 154— i 376, , mag. 42 67 45 32, 142 budulec Glina 42 i 116. 118 332 wielkop. 144 175. 181 kult. 39 333 98, 102, 182, rolne 111, 199. Gospodarstwo — 38—39 119 204 Geneza wytw. j 105. 126 Gelangeflur Gędzba 98, 305 glin. i 277 222 jako — Gawędy j 41, Gałąź, Gonty 15 etnogr, 14, Garncarstwo 466—468 40—42, etnologiczne socjolog. Gadka Garncarz F — 353 61 Funkcjonaliści Garnki 351 muzyczna — 20 G 158 — Fakty 224 strukturalna 421 — Facecje 317 469 454 — bułgarska Etnografia 316 316, F u n k c j a w y t w o r u 49, 57, Funkcja Etnologia 314, Fundament — — włoska 313, 297 449 4 1 7 — 4 2 0 . 424, 310—314, Froschstein 440 146. 314 78, Forbotka — polska — polska 458 313, — fińska Etnografia 210 219 Formuła 320 232 440 F o n o g r a f 372, 324 486 440 Fonetyka 396 231, — Fonologia 325, i 218, Fonemy 320, 321, Flisacy Folklor Folusz 477 397 — Etnol. 233, k a m i e n n a 370, starsza ч Bursztyn 167 — — 297 289 447, 441 112, 229 353 174 — pasterskie — bodowi, — macierzyste 190 rolne 190 190 �601 Gospodarstwo Gorset 2U, 2 4 5 , 308, Górnictwo filialne 220, 223, 100, 230, 316 megalityczne 324 — popielnicowe 327 — prapolskie Grupa 330, etniczne społeczne współdziałające — podtrzymujące — wytwarzające — nosicieli — motywów bydła rog. 120—125 382 125, 201, 230, 331, Huńka 216, Hutnictwo 332 218, 2 2 3 , 2 2 4 — 2 2 5 , Hymla 363 205 Husitanec 230, 232 224 229 I j Ideologia ; — 45, 51, 53, 55, 56. 66, 67 i 66 i 66 wytworu zespołu I k o n o g r a f i a etnograf. 5 3 3 3 . 3 3 5 . 422. 373, 53 272. 477 93 282 lustr. muz. Instytucje baśni 50, 61 I n i c j a c j a 92, Inkluz 66 58 i zabawy 82, 375. tajne 390, 469 359 Itań 122 Izba 192, 200, 2 2 0 , 3 1 5 , 420, Ul 375 j 424 165 Grzywa końska 110 Gurmana 228 152, Guślice zwierz. 391 364 -— p o d g a r d l . 223 (iwara tajna (iwara 100, Jasełka 210 108 293, 203 465 .lednopolówka 173 .ledno/.eństwo 302 drewn. żelazne 297 .farzmo 304 Gwoździe Jad\ — 349 210. Gwiazdy .1 i 1 228 Gusła 202, owiec ' 323 — Gunia koni — 326 206 — Grzechotka 224 226 poezji lud. 237—8 Hodowla , 1 219, 328 polskie Grzyby 215, osadnictwa «Holen» 414 protobałlycka Grupy — ', 331 oksywska Guziki 395 367 Grodziska Historia — Groby przed i wczesnohist. Gry Harasiwka 332 — — 20,! 232, i 345 324, Gramatyka Groch 193, 231, Jeździec 288 bezgłowy Jęczmień 288 203 214, 299 201 202 Językoznawstwo 309—312, 317, 331, 109, 111. 333 H llaci Hafty 218. 223. 480 Halszywaty 210 Hałunyly 216 zob. bałagan 97, 103, 112. 1 1 4 — 1 1 9 , 1 2 3 — 1 2 5 451, 480, Haras Jurta 215 210 231, 245. 417. К 119. Kaczka . 283 Kadź 214 Kafle 420 Kalevala 440, 441 �602 Kalenica 108 Kaletki Kobierce Kobza 223 Kałym 111 Kałyraan Kamień Koczownicy 103, 98, Kamizela 108, Kanataska Kogut 230 215, 219, 229, 231, 232 przydr. 114, 415, 419, 425, 487—488, Kaptur 365—300 27, Karzełki ujęcie 102, Kategorie 111, Kenir 42, 20, 228 21 ewolucjom Kierzonka faktów nauk etnolog. 311 lingwisl. 46 197 142, Kleszcze 205 Kleszezyny 144. 297, ind. 315 87, 145 117, 224, 308 200, 305 128, 193, 387, Końskie 201 włosie 301 364, 368 442 105, 108, 120, 121, • 126 34. dachu krokwiowa — na sochę — — na pół — ścian — łątkowo-sumikowa na -— w ę g ł o w a Kora — słup 227 127 127 127 132 210 292 84. 214. 223 308 brzozowa 105, 212 227 sochy z ziemią Kopany 226 227 — 126 210 274 351 191—193, 118, Korale stara 189, 281 114, Koraliki 93 269, 373 Konopie Kopy 308 218 Kobieta 295, Kontakt 414 Klechdy Kłącze 212 Kołowrotek slego w a 268 Klasyfikacja 218, 356 311 308 251, wołów 332 Kołowrotek Konstrukcja funkcyjny ewolucyjny Kłódka 215, Kołomyjka Konie 223. 174, wypas 3, Komora 219. 85 niem. Komary 214, 224 281 Komin 45 Kliny 465 Kołysanka 45 30 psycholog, Kierezyja К nop etnolog. 210 38, motyle Kolędy Kołyska bajki porówn. — — 476 291 Kij-samobij Kleć 96 251 129. Kierunek — 95, 300 Kierpce — 88, zjawisk kultur. faktów Kaszubskie Kądziel Kokony Kołodziejstwo 259 387 144 Kołnierz 401 K a r o s > 8 3 — 8 5 , 87, Kartograf, 308 218, Kolektywny 400, 120, 20 •Kohucik> Kollki 88, Karczma 12, Koloniści 490 202 6, Kasza 423, 299 Kapusta Kara 83. 364 -Kogutek. <Kojata» 398 Kapliczka 82, Koczownictwo 123 231 222, Kanibalizm Kapuza 121—122, 195 210, Kapelusz 105 352 (w 107—108, budown.) 111—112 dębowa odwar 214 śliwowa odwar 214 28, 103, �Kora — wiśniowa palmowa Koronka 222, Korzenie 93, Kosa 442, zwierz, — gry Koszula Kosz 292 Książeczki 228, 229, 230, 24:'.. 90. Kożuch 198. 281, 229 339 339 ! 102, wsi .Kula» 219. 224. księżyca 230—231. zmarłych M. 394 332 41, 444—5, - 4 5 , 55, 50, 452, duchowa 482, 36, 331—2, 28 — społeczna — wytwarzająca — przyswajająca — zasadnicza — matriarch. — Rojków -- Rusinów końska Krężel 111 Krokodyle Krokwie Krosna 389 190—198 dwunicielnicowe — czteronicieln. — wielonicieln. Krowy Krój — 90, 190, poncho 212 wężów Królewna «Kryła» Kryza 210 86. 228 szlacht. niemiecka 225 2 4 3 . 272, 275 224 — ludowa 168, 339. 305 — amfor 228 228 144, k u l . 320, —• c z a s z lejów. — - grobów 21, 24, 25 — jamowych pucharów — łużycka 322, 326—328 325—327 dzwon. 321—322 325—328 j — prafińska 320. 323, ! 325. 327 — pomorska 321—5 320—324 • kloszowych I 349 324 - c e r a m . s z n u r . 320, i 125 125 144 210 299 52 99 staropolska 282 218 "Krypity» , podłużne 10, 20, «Kruezene>> j 457, 52 -- b e z p r z y r a m k . 220, Król 213 352—3, 36 patriarch.-pasterska 212 380, 484 332 Krew 457 63 457 Krawiectwo 307 124 Częstochowskiej K u l t u r a m a t e r i a l n a 36, 331—333, 407 jesienna 128 88 Krasnoludki Kręczynka . i ognia H. Kultura 224 201 419 —• o g n i s k a d o m o w e g o 350 214, 223, 405 220 — 308 Krepinki 487, 170 389, słońca , z b ą s k i e 401, 340, 295, 302 szopk. Kult — 210. Krakowiak 44 350 — 300 Krakuska 95, : 1 354 Kozły Księżyc I 227 335 214, 204, wierzeniach) Kukurydza budowu. 120, Kozły Iw Kukiełki wiszące Kowal 34, 320 248, ludowe Książka Kształty 190 w w i e r z e n i a c h 281, Koiły 98 375 dla owiec w przysłów. 117, 245, Kujawiaki Koszyczek* Kot 408 (mat. bud.) 286 202, ognia 118, pośredn. 43 488 414 Koszary materiałów Krzesanie Krzyż 2 1 3 , 215, 2(H), Krytyka —• — b e z p o ś r e d n . 480 drewn. Kości do 214 390 298 05, 205, Kościółki — odwar lodzie/) 324 �604 Kullnra — unielycka wstęgowa 325—(i 320—322, — rybacka my.śliw. — buszm. I 324 Literatura — 323 Lodownie 69 Loreto — etruska — mahometańska — słowiańska slaroturecka filipińska 322 Lód 388 (bud. podziemne) 112 273 -— f i ń s k o - u g r . 440 — prapolska 330—1 — jugosłowiańskie — rumuńska 247 — węgierskie — węgierska 247. 354, Kumys 1 1 1 , 120, Kurikka» Kuwnyty Kuźnia 356 Ludy 442 — j — 210 turańsko-moiigolskie — i L i 216, Lamówka 216 ł.aeinnicy 102. 1 3 4 — 5 . 137. 3 4 3 . ! 357 308 128, 130—1 Łapki 196, 1 1 3 — 1 1 5 . 200. Łopata do chleba 74, góra 304 )i. 307 M. 246 246 331 78. 82, 86, Łysa 201. 116. 300. 363—4, 390 M zewn. 315—317 — wewn. 315—317 — funkcyjna Magia ludowa 144. 152, 403 — średniowieczna — etnograf, 5, 86, Magiczny 311 338—9. 204 198 366 Łzy 187 myszy 309 — Literatura 175, na Łodzie Łuk 279 302 Lingwistyka 210 Łowiectwo 306 94—95, 330, — Ława Lewiatan 383 leśne Lata 442 109 noga 351 332 107 Lanka Lany 301 ręka Lew Europy L 12, 25, Letry- — Ludność prapolska 440 202, 212, Lewa —• środkowej 332 Lepianka 353 ! Ludożerstwo Lekarz-czarnoksiężiik Lep. 3:48 - słowiańskie 24 Lecznictwo Legendy - - tureckie 99 99 I 245 Aladyna syberyjskie 41 I 230 114 —• o l i w n a Len 41 — 290 383, cywilizowane 28 Lagapis — 387 369 niecywilizowane 219 Lampa 36в, koczujące — «Kytyci» 448 424 rolnicze 414 Kuźnica Lajbyk 426. 357 — - religijne 124 102 285 Ludoznawslwo 244 339 191 węgicr. 291 353 154. 3 2 2 . 132, worek 251, Malarstwo l u d . 369. Malowanie ciała — na szkle Malarze 85 411 ludowi 256, 30 419 487 332, 454 �605 Malowidła *М а л а » Mapa 393, Masło Maść buszm. 448—449, cud. Maska Mięso — 86, Miód Migracje w o ł o s k i e Mazur (taniec) Mądry Maciuś 350 144 411 (bud.) 98, św. Bened. Medycyna lud. 295 Meteoropatologia Meteorotopia 435 336 330 etnologii Metody k r y t y k i mater. ogóln. 5, 32. 153 108, 1 Młot kamienny Młyn 242, 111, Młynarz l Moc lecznicza 380 442 298 465 j Mocz j Monokrćpis 306 127—134, Mordowanie jeńców bajki Morowe 312, 313. 315 powietrze 330 308 funkcjonalne Most — historyczne Motywy alternujące — nagrywania — bajki 4—17, — teralologiczne — węzłowe — psychologiczne Magiczny miecz 25 Metoda zbiorów Metody ustalania faktów — badania ludów etnolog. etnol. do 38, ludoznawstwa lingwistyki etnologiczua 37—39, zboża Miasta spiskie Miecz 114 3, 27, 220, 58 229, 08 — 40, 233 449 28 Ki 11—13, 19, 24 281 210 195 Mnseo d'Etnograf. tlaliana 08 313 28 Mur 17 25—26, 137 Munduwaty 58 39, 16, 21—23, 313 Muchy Muły k u l t u r . 35, 390 Mowa 36 wytwór, Metodologia Miarka 352 materiał Metodyka — etnogr. 139 313—317 — 458 137, 398 317 Mosiężnice 33 339 262 Modemy 34 321, 310—314 414, 1 — 33 33 etnogr. 134—130 105, Morfologia Metody źródeł Mity Moiczki 336, 172 124, I 105 470, 284 Młodogramatycy 355 śląskie 10, 132, Sztuki 305 Mitologia Mleko i 480 j 411 304 , 15. 300 470 Obywał. I 304 Meble lud. 109. 484—485 Miotła 212 drukowania płótna 482, i 116 211, do «Matochy» Medal 363 bawełn. samodz. 103, 107. Kultury Odbudowy Milicja 105 Matryce 280—281, 473—474, 260 Materiał 261, Ministerstwo 268 Matriarchat Mech 454 262 83 Maślnica — M i e s z k a n i a 97, 98, 102, 305 Maślanka — 83 120 111, 200, Mata 74, 135 Etnograf. Siciliano 422 422 M u s e u m N a t i o n a l of C a n a d a 3 5 7 , 367 M u z e a etnograf. — w Aquilei — w Banialuce 407, 421, 424, 130 430 425 �606 Muzea — w w Belgradzie Bialugrudzie — Bishop — Bośni — w — Chorwackie we Florencji — w — Kaszubskie w 455, — Kurpiowskie Łodzi — Mazurskie — w — San 416, Olsztynku Poznaniu Rzeszowie Salem w Nar. 406, 407, 431, Tivoli Toruniu 436 i 375 '• 410 Wałbrzychu 85, 323 387 102. 107. 219, 112. 124. 223 dziecięce 266 dom. 442 geograf. 320 -- bałtyckie -- germańskie 319 — słowiańskie 320 Irackie 319 313 ••- i r a ń s k i e 319 N e o l i t 321, 363 Niecenie ognia 81 287 Niemowlęcia 410 Niemoc 459 Bytomskiej Ziemi Zbąskiej 410 353, 3 5 4 — 3 5 6 . 3 Vi. 470, 483 466 353 Nici 380 120, 213, Niwy Walentego ; Nospy ' Nosiciele Nóż 83, 290 362, 368, 369 211 175. Nomadzi 3,12 306 261 Niewolnicy 412 duszy pępek iw. Nietoperz Ziemi 331 212 368 Nieśmiertelność Wilnie 205, lnu 243 448 Niedźwiedź 455 w Mysz krzemienne — 412 411 w Myśliwstwo — — - 361 Muzykologia obróbki -— z w y c z . 360 Zjedn. Szczecinie w muzyczne Nazwy 425 458 Stanów w do Nawóz 244 Świętokrzyskie 441, 0 381 Skopiu Muzyka 1 114 415 Rzymie w •- 4 417 Martino w Neapolu w — — Nawabka Międzyrzeczu — Górze 419 w 404 r o l n i c z e 419, — - żelazne Jeleniej 108 261 Nawadnianie w - «Skansen» — 412 472 Matejki Pigorini w 295, 149 21 113, Narzędzia 451 im. - w 222, 444. 412 Lublinie — -— w Narzeczeni Ludowej w lnu N a r z e c z a 391, 160, — 105, cudowny Nasienie 443 140, 133 200 Napój 410 — — w 412 473 Kultury 130, stopy N a m i o t 94, 422 Krakowie 222 Nalepa 439 Gliwicach Nadotek Nałożenie 381 Częstochowie Finlandzkie 486 430 427 — Naczótki Nagolennice Cambridge — — N 289 — w i 376—378 i Herceg. Brytyjskie — 431 411 179, 120, 180. 225, 181, 364 486 rasowi 363, 390 58 187 �607 о Obchodzenie pól Obcinanie palca Obertasy 350 Obiekty — kulturalne społeczne Obramka Obrazy na 42 21fi, 218, święte 200 105, Obróbka drzewa — kości Obrus ( ! [ 332 magiczne — pogrzebowe — rodzinne — wojenne — W. 20 Obyjka 215 Oczkur 215 Oddawanie Ofiary z 345 — 331, 405 110. Uli. Ogrody 173, 331 — komina Okno 128. 227. 399. 1 9 7 — 1 9 8 , 212, 229 107. 112, 112. 196. 114. 220. etniczne «Okresanvj. <>Okruhle» prapolskie — ruskie 435 189, 387, 389 172, 169, 225. Osadnicy 323 333 169, Osadnictwo Osiedla 226, 174 172. 116, I Ostrzenie zębów ' O w c e 96. 189, 238 323 55, 283, 56 300 390 190. 201. 193 j Owies : O w o c e 291, 391 i Ozdoby 202—203 198. i Ożóg 84. 331 305 197 210 210 393 Paciorki 124. 3118 • Palma 231, Patka 83 1 Panna młoda I 360 390 i Państwo 174. 354 niemieccy społeez. 173, 331. nawodne Oszczepy 22» Okres dojrzewania młodzieży Okręgi obronne — Owczarnia 390 218, 11 7 105, Okrąglaki 125. 117. 380 290 I 402 314 społeczne kokosowe Osobnik 39:1—399. 81. dachu 355 201, 21, J 201 435 Ognisko Okap Orzechy 332 ze z w i e r z ą t 153, 399 105 Orzeł j młoduehy ludzi 222 308 j 345 197 83, zmarłymi 220. 205 Osady 132, 345 fonologiczne Orczyki ' 400 Odrębanie głowy zmarłemu Odzież nad Oplycze- Orany 273 Odlewnictwo Opieka Ornament 484 132—133 Tygodn. 117, 291 <Oresz» 271 Obuwie zasiewów Opętanie Organizacje 332 l u d o w e 483. — Opalanie Opowieści 332 316 219 Opozycje magiczny Odrzwia Onucki 420 i rogu Obrzędy i 205 kory — 224 127 Onomatopeika 40 301 298 . 40 s z k l e 200, Obręcz orzechowy Oman Oneirokrit etnologiczne — 251 356 Olej 80 39 — — 345 Olbrzymy Olejkarze 115, podziemne 230 102 212, 303 179. �608 Papirok karbowanyj «Рагак» 359 «Рагка» 365, sieci 289 Plan Pasiaki 486 174, 190, 201, 203, 229. 422, Pastwisko 120, Patriarchat 176, 203, Pęcherz 415 306 227, 228, 245, 356 — drelichy j — białe bohaterskie epicznolirycz. 120 403—104 404 — opowiadające iteratywne — wyliczające — Eskimosów indyjskie — religijne Piórka Piosenki Piniari J - 308 196 kultur 253, 255, 87 414 Poezja ludowa 353, M. B. 307 Pogrzeb gliniana 82, j Położnica 285 «Polskę fałdy» strój Południca 305 Położnica 211 j j 47 63 Polowanie 224 220 251, 43 I ] druciarzy za ż o n ę Podpinki Polepa 468 469 346 267—268 szczyt. Polski Pidptatew Pitka 488 85 wróble 153, 247, Podcienia — 404 zakop. 120, 261, 2 6 5 , logicznych 372—37 290 Podania 246, 461 Podział wytworów — ludowe 247, 259, 334, 350, 352, \ — 15, 6 5 , 204, P o d z i a ł metod u s t a l a n i a f a k t ó w etno- 403—404 440, 441, 469, 356 215 212 Podarunek 360 404 — Pług 224, 213, 213 259, — 222, I i — 356 205, czynowate 247 P i e s 24, 8 3 , 94, 258, 261, 3 6 3 . 410, 196—197 Płytoteka 441 24, 85, dziecięce 293 — 423 362 69 196 j ! o b r z ę d . 419, 119, Pierścień Piorun 368 odpryskowe karłowate Płótno 112 Pieczywo 374 Płóciennicy niemowl. Pióro Sacree 327 85 368 Płotew 193, 200, 201, 206, 226, Pieśni — Płazy 228 Pień Cree Płanetnik 242 308 P a z d u r 229, Piec 123, 364 pióra Pępek Bantu — — 423 175 celtyckie Plemiona 356 Pasterze 195—196 — Choctaw 228 213, 245, Pasterstwo Petek 102, Plemię P a s y 8 3 , 215, 391 katastralny Plemiona 234 446 363, 286 Piwnice 339 308 Pawie 345, 41, Piwo 366 Paremiografia Pas Pisanki Pismo P a r k a n y zob. Parzenice 210 Połów ryb Półka 115 Półeczka 289 109 114 431 112 83, 85, 94 , 366—7 223 ludowy 262 403—405, 244. 245 �609 Półsoszki 227 Homo; sąsiedzki! Pomór 293 Poncho 223 Poniedziałek 200 P< p i e l n i c a twarz Popiół 214 85, Poprzecznica ognia Pożywienie — — germańskie -- chińskie — nordyckie 313 226 337 363 201 224. Rapsody 102 228 215 Ręczniki 486 Rękawy 215, Rękawice Religia 40, 42 465 Rańtuch 218, 317 328, 202 358, 362, 269 Przedmioty 483 451, Lud. т. 238 403, w 165 wiosenne 123, Role chłopskie 184, XXXVII 30 398, Rozmowy Iłozwój Rusałki 54, i 359, 207 362 56 gminne 176—179, 186—188 297, w 203, 333, wytworów 304 wierzeniach zwierzał metod Różdżkarz węża 388, 404 Rozmieszczenie 472 164 Przemiana 398 Rośliny chałupniczy ludowy 395, Ropucha obrzęd. 380, etnograficzne Rola 180, 144 Przemysł Relikty Rodzina 180 223 116 399 Roboty 316, i;, Przemył lnu Hispotto Pszczelarstwo — 119 30 Religioznawstwo kosmiczne 293 Prządki 414 229 i kulturowe 23 'Prut 112, 29, 229 Remiń 401 195—197, Pszenica 85 246 Ram 400 101 społeczne Promienie Próg 111. baki 3 3 1 — 2 , 393, 396, 408, Priczyna Prozodia 84, Pułap Katanie 311 400 Prehistoria I'roso Puder 45 25 К 359 niemieckie Prorok 33, rajski Radio pasterska tradycyjne Prolog 312 88 398 głosowe Procesy 309, 316 Pustelnik Prawo starofryzyjskic - 405 335 Prakuliura — mowy Plak 117 magiczne wróżbiarskie Prawa 200 292 Praktyki 339, 203 Psychoiogizm 196. 212 212 338, Psychologia — 345 228 Przymus rolny 289 Pożyczanie iglicowa przysiadkowa Przysłowia 201 Powrósła 292 Przypór 322 111 111. Powrozy chmur <Przepiórka» — 308 Potwory Powała Przepędzanie Przęślica 218. Postronki 453 284, 354 26 etnologicznych wytworu 57 337 147 39 33 �610 Ruskie fałdy Rzemiosło Rzeźba Rybacy 109, Ryby 200, 369, 381, 308 299, Rygiel 367, 370, 477 371, \ Skrzynia 201, Skrzypce 461 391 Rynienka 404 291 zabójstwo Ryż 387, 395 391 Sadownictwo 305 214, germ. Sanie 126, 331 219, I 115 315 Semantyka 311, Siano Siekiera Sieci Sień Sierp Sidła Siła — 291, 261, 96, Sól 123, 105, 110, 111, 279, 282, 287, 302, 22(1, 307, 135 45, 309. 317, 200 prosty tasak212. 213 232, 308 190 228, rybackie Spichlerz i53 408 Synteza etnolog, i Stajnia 191, i .Stan-> 304 228 193, lingwist. 196 Stainmbaumtbeorie 204 Składnia 311—316. s t r u k t u r a l n e 52 52 318 215 245 Spółki 306 Składniki 312 329 S p ó d n i c e 213, 214, 222, 2 3 0 — 2 3 2 , 228 : 301, 210 41, 42. 316, Spodnie 201, 487 303 Spodki 289 funkcjonalne mowy Splot 303 231 349 Soroczkowy 203 S k a r b y u k r y t e 15, 2 0 — 2 8 . 2 5 1 , — Snycerstwo Sosręb magiczna < Siwaki- 230, 292 — 292 nieczysta Sirak 222, Socjologia 390 191—193, 23, 261, Sochor(ka) 312 111, pionowe Siedem 358 104, 195 Snopek I 228 342, 310 tkackie 21, I 202 105, 222 145 Smużki Sobótki 115 193 216, 20, 352 ludowa i Semauteiny Serowczy ludowa kultura 118, 303 303 247 rodzinne Serdak pieśń l.budown.) 116, 223 85 Sąsieki Słupy i 246 Saturnalia Sądy ! 487 293, Slowotwórstwo Smok Saga Sandały 283 Słownictwo 304 Safian Stopce dróg 109, Słowianofilstwo ! Sadze 10, Słowiańska S S a b a t 252, Słońce Słowacka Rytualne 363, 229 Skrzyżowanie dziecięce 366, 375 j 196 Rymy 52 219 S k ó r a 8 5 . 105, 108, 112, 214, 219, 4 i 331, ideologiczne Skarpety 486—7 Rybołówstwo Składniki 3Ó3 ludowa 433, i 223 332, 282 Slalyka — 220 wytworu społeczna Stępica 283 39 58 312 313 244, �611 •Stępa 214 Stodoła Stogi Stół Szczepy 15, 245 — 242 Szczyt 114, Stosy 116, 126, świata Stropy Szkoła Ш — S t r ó j l u d o w y 207, 335, 344, 354, 357, 358, — owczarzy — góralski na szczawnicki mieszczański — jednoohuwi — aitalski 243, 245, — psycholog. 349, 350, — indyjska — łacińska 422, 483 215 Szopa 245 Szram 136, 138 — zespołów Strzała 82, 47, 60, 88, 61 193. 197, 276. piorunowa Strzecha 119, Strzygi paster. 189 424 216 205 216. 218. 220. 223 114, 115 językowy mat. Slinogorz 315 Śpiew bajkow. 23 "Szana- — 125 121. Szałaśniclwo 285. 226. 453 180 295. 122. 181. 189, 306 352 58—59. 61—63 330 349, 419 286 114 Świetlica 193 Św. 14 Pinlr Świtezianka Świnia 98 52—55, wiejskie Świece 119. 200 /rab 251 obrzędowy Świątki 202 Szarańcza zmarli Świątkarz 284 195. zob. 284 Środowisko 210 60, 190, (budowu.! Śpiący 114 Szamaństwo 98, konstrukcja Śnieg Szaman Szatan 418 Szwynkonnyeia — 213. Systematyka Szałasy przcdhistor. ściana 293 212. Szalej cechowa — 297 109 System 247, 462—465, 313—316 Succinum Swaty 246, 390 S u b k u m e n a roln. Sukno 239, 451, 489 — Szurc 223, 424, 306 Stylistyka Surl 210 481—485, j 390 Strzałka 193 ludowa : 301. 208 206 352—354, j 94, 192, i 57 207, 210 Sztuka 53, druc. 105 Szrankar e t n i c z n a 472 wytworów 311 190, Szpilart 11 315 310 85 Szostnok 127 315 315 wędrówek Szminka 235 130, — funkcjonalna Szlaki baśni 332 etnopsychol. 234, 138 wojskowy Struktura 412, Spiszu — 227 348, 220 — — 225, 345, 280 98 176 Szewstwo 345 U l 247, (bud.) Szeregówka 201 sobótkowe Strony negrów koczownicze 258. 147 261, 289, 363 39' �612 j T Tabak Tabliczki Trach isniok) Tradycje 220 drewn. Tragarz 381 200, 29, 4-12 Transformacja słowa 5, 442 Traperstwo — przez dotyk — związane 5, — ze 5 z życiem grup spożywaniem z istotami — w — płciowe nadprzyrodz. spojrzeniu Taniec 317 179. 5 Trucizna 5 304, 353, 308. 401, 407, 483 Tanir Targi 201, (klej) Technika 224. 375 ludowa 214, 223, skrzyń l/boża 368 Udostępnienie terenowej w region. Ul części językoznawstwa mowy — magicystyczna — 311 309. 310. 233 441 212, 332 Tkaniny 212, 451, 464, 88 215, 99, 370 308 103—108, oczy 9, 120 weselne 115 359 10. pieśni na Uzbrojenie lewej nogi 205, 308 Viltotta> 403 płytach W 220 «Waga» j Wagi -124 308 Utrwalenie j 189. 260 V 220 184, 367 238, 89 melalowe 369 486 181, 390 krakowska Gonorara Uzda semantyczny Totemizm 485. 332 skórzane 190, Urwasi 230 Tkactwo Toporki roli Uroczystości — 44 35-1 177, 257—8, zboża Uroezne 211 43 4 108 251, Uprząż 317 423. 34, etniczne 174, (drzewa) Urasa etnograficzne Totemy 315. 135 słowiańsko-bałtyckie Tokar.stwo 351 102, Uprawa — 225, 297, Upiory 12 42 Terytoria 224 Upas 257 345, materiał. rolny 203, Ułus 269 — Torby 465 276 śmierci kultury Układ 340 211, 203 Ugrupowania 44 elnogr. grup s p o ł e c z n y c h Tkanka 155 231 28 Ugory obrzędów <Tisa» 142, 224, 201 367, Ubiory ludowe 354 225 mater. karolińska Ton Tytoń 204 słowińskie Teoria 222, 223, pracy Tematyka — Typy 381 zbierania Teksty 215, 216, Tatuowanie — Twórczość 391 164, Tasak — Trzcina j j 229 U 190, Tasiemka — • j 203, 297 215 Tarcza — 204 Tropika Tybety 295 83, Tratwy 316, .") Talizmany 9 Trójpolówka 5 405 367 5 społ. potraw 336, 229 — Tabu 289 ludowe 308 i odważniki 388 139, 374 141. 332 �613 Walki gladiatorskie Warsztaty 8-mio Warianty 4, Wąż 289, 282, Wątki — 13—17, 290, 22, Widły 213 28 297, podaniowe rumuńskie Wieszadła 400 nicielnic, 303—306 116 246 Wioślarstwo 366 Wilk 289 6, 2 8 3 , Wilkołak 251 251, Wiklina 352 257, 105, — 'Węgierskie 352 Włócznia 137, — historyczne Wodnica 145 — Lenorowe Wątek 251 251, 5—17, 259 20, — jednorodny 23, 24 Wódka 167 Wojsko św. Woły 20 96, 20 Worek -- wieloczłonowy 30 Wozownia •- fragmentaryczny — epizodyczny Wiązanie gospodarza Wbijanie Węgiel Wóz 22 pala w na obłap 228 Węgierskie bajki lud. WeltentheorieW o r t i ty > Wesele — 357 podhal 465 465 132. 133 Wróble prosa Wróżby 293, i Wspólna pracy — Wtorek Wieniec Wielkie tkanka 341, Wierzbowa I 345 372 rama lud. niwowa Wieś wielkopolska zob. Wielodrożnica -- luźna zwarła zębów 280. 422. (ielange 238. Wypas wołów 181 181 — jednodworcza — podhalańska 187 225 233 451. kolekt. indywidua). 313 garncarskie ślusarskie 416 — kowalskie 416 snycerskie 416 — z rogu 419 423 Wyrocznia 127 Wysysanie krwi 88 Wyszycia na Wytwory składane — 201 202 Wyroby — 486 305 Wyrazy . — i 181 łańcuchowa 175 242 — 366 345, czarownic — ł 12 llur 107, j .121 — 222 Wybijanie Wylot 396 335 281 I 105 273. Wieś Wieś 225 90 210 Wycinanki leczenie Wierzenia Wicie ; 304 Wielkanoc kobiet Wybijauki 293 zob. 158 pochówek ! Wiedźma 212 109, Wspólny ; 391 298 336 [ 308 ibrońl 193 lepizodyl 205 10, i ruskie 192. Wstawki Wianek Wiatrówka 423 j Wiadra Wiatr 196 słowackie wjazd. Wschód i węzełek 205 192, Wrzeciono 312 271 363 364 Wrota 210 opoczyńskie Węzeł 260 201, procesyjne Wpływy grób Jadwigi 200, Wozy 30 119 138 189, •— n i e j e d n o r o d n y 261 116. składowe kożuchach 53 52. 354 53 35(5 �614 Wytwór}' k u l t u r o w e -Hi — społeczne 48, — podtrzymujące — podtrzymane Zdobnictwo 50 52, 53 d u c h o w e 50, 51, — u s t r o j o w e 51, — kulturowe 54 54 54 41 Wywracanie dziewek 346 273, Zabijanie 276, Zabytki — 404, niemowląt Z a b o b o n y 133, 152, 422 87 153, 349, s z t u k i l u d . 406, 407 artyst. O r a w y Zagadki 355, 176 405 Zagata 99 Zagroda 60, 175, 181, 190, 192, 5 podtrzymujące — współdziałające — umożliwiające — potrzebujące — wytwór, — zdaniowe 29 drewniany ślepy Zamki Zapaska 213, Zapiąstki Zasuwy 221—223, 249 229 197 Zaślubiny z umarłym Zauroczenie Zawiasy Zawód 217, 397 wenecki 326 «Zimberka» 210 Zielone Św. 197 345 229, 210 Zbieracze 73, 298 111, 102, Ziemniaki 346, Zioła 288 — 284, lecznicze 107, 45 8 73 p i e ś n i lud. — ornamentów — Barbiego 44, włoskich 402 chorwackich 405 433 306 374 wdów kurkiem po duchy — moce — oczy 399, 401 396 dyngusie 285 295 308 Złotogłowiec Złote runo Złoto 387 303 127 332 wytworach 8, 9, 251, szczepowy mowy 85 315 Zrąb (konstrukcja) na obłap — na rybi ogon — na słup 193 — na zamek — na węgeł 27 Zwierzęta Zdania 314 — opętane 56 257 — Zbójcy 174 391 starych rodziców Znak 331 325 98, Znaki Zbieranie fonograficzne 325 45 Ziemia Zmory 260 Zbieractwo 321, 53 53 czarodziejski Zmiany' w 205, 64, 60 52, Zielnik Złotnictwo 308 wędrowny 63, 314 — Złe 282 220, 60, 60 kultur. prasłowiański Z 342 197 zaklęte 457 55, 60 52, — — dawania chleba Zbiór wytwarzające — Zgładzanie sakralne Zamek Ząb — Zioła święcone 415 Zakazy — 379 352 Zachodnia strona 354, Zespół etniczny protobałtycki Z Zabawy 333, 232 53 W y t w o r y m a t e r i a l n e 47, 48, 51, — 234, Z e s p o ł y k u l t u r o w e 52, 196 196 196 196—7 pociągowe 291 364 465 �615 Zwierzęta w baśni Zwyczaje ludowe 19, 24 | 68, 2 7 3 , 354, 3 9 7 krakowskim trzebież 103—107, — rolnicze w Żłoby 118 — doroczne 435 Żmija 281, — narodzin 365 Żniwa 207, — weselne — pogrzebowe 346 435 — chińskie — sycylijskie Żarna 396 Życie 422 342 229 116, 119, 120, 201, górach 258, 259 303 345 śpiący w 210 osiadłe 98 — k o c z o w n i c z e p a s t . 120, — pozagrobowe Żydowska 305 203, 301 •Żupany» 358 2 8 2 , 297, 300, 246, 345 Żołnierze Ż Żaba 341, Żarowa Żerdzie Żyto sztuka 202 Żywica 296, 351 189 402 l u d o w a 472 �INDEKS CZASOPISM I WYDAWNICTW Annates Lateran. Anthropos j 351 393 Archivio di antropologia criminale Izwestja per l'antropol. Biblioteka wiedzy Biblioteca delie sicil. e etnol. muzealnej tradizioni 361 : 409 j popolari i 422 Bolletino dcl Comitato internaz. per dei m e t o d i e per la | s i n t e z i i n a n t r o p o l . u g e n i c a et b i o logia j 361 di p a l e o n t o l o g i a ital. Catalogo delie Etnografia italiana Mostra di 361 423 za zgodovino in narodopisje Etnografskie istrazivanja 427, 426, «Etnologija-> Folklore 435 ! 432 j Fellows-Cominuniat. Glas Narodo znavstvene — 130 Zemaljskog Hereegow. Skopskog 271 Muzeja u Bośni 430 naućnog Etnografskog 431 Gryfia 439 radne zajezd- 427 «Gnomon» i słowiański Lud 136, Mai. Anlr. Muzeja u 431 Beogradu Imp. 173, 477 195, 282, 334, Arch, 281 468 409, 449, i E t n o g r . 223. 471 449, 477 357 Matica Slovenska 51, 352 Matice h r v a l s k a 427, 433 f. des G c s c h . u. Wissen- Judenlums d. 132 Naturforsch. Gesell- 394 karaimska Narodopisny Pamiętnik ryków Sbornik literacki Pamiętnik V. 351, powsz. Polsk. 352 159 Zjazdu Histo­ 172 Polski Słownik Polski Atlas P r z e s i e d l e ń c z y 472, Biograficzny 151 473, Atlas 471. 473. 476 Polski drustva Otd. 101 Materiały świetlicowe Myśl 433 (•Etnolog-. — Lud schaft grade Sibir. muzykolog. Mitteilungen i Banjaluce 440 schaft 357 w K r o n i k a m . P o z n a n i a 159, 178, Monatschrift 426 Donaueuropa 434 Muz. Obszcz. Koliseuti 473, Bolletino Casopis Wost. Rusk. Kwartalnik lunificazione Glasnik enciklopedija Hrvatsk. 431 361 Archivio nice Hrvatske Izdanja Etnograf. 448, 476—480 Poradnik Muzyczny Prace Instytutu Prace Etnologiczne 461 Zachodu. 309, 330 479 �617 Prace i Materiały Etnograf. Przyjaciel Ludu Publikacje Publikacje lulu Razze u Zagrebu Bishop Seminara Museum w Hono­ e popole delia 301 u. Yorar- 394 di Boczniki terra Versuche anlropol. 301, 302 291, 303, 477 Zeitschrift 271—272, Wissenschaftl. im War- 270 Zeitschrift Imp. Busk. f. Geogr. Polen Obszcz. 101 Zaranie Śląskie Zbornik za juźn. 440 narodni Slav. Zbornik L a t e r a n e ń s k i e 357 223 282, Wissenschaftl. Zapiski Religiongeschtl. Bivista 190, 155, teland 427 378 beiten Wierchy Wisła Etnolośkogo vencilisla 472 143—145 427, hrvatsk. zivot i obieeaje 433 narodu, popievaka 433 Sbornik Slov. Sbornik Slov. Nar. Muzea Muzealn. 352 Muzeja gradu Koprivnica 437 351 Zbiór Schemat ślu diecezji gr. k a t . w Przemy­ 170 Srpski Studia s l o g a 428, Fennica Suomen-Museo Cecilija Słownik Tygodnik Virittojii zbornik geogr. 437 439 439 174. 288 Zeitschrift l'. schaft. 393 Zeitschrift 181, 147 188 antropoł. kraj. 272 Zeitschrift 428 Literacki 439 429, 430 w i a d o m o ś c i do 477 Ziemia etnograf, Scljacka Svela Zbornik Spolećnosli schalt Zeitschrift Ziwaja vergl. Reehtwissen- l'. V o l k s k u n d e der der f. P. P o s e n 272 Vdlkerkunde Starina 402 hislorisrlien 101 421 Gesell �INDEKS TOWARZYSTW I ZAKŁADÓW NAUKOWYCH American tcs Council Akademia i of I earned Soci- — Polskie 476, 376 Jugosłowiańska Szluk — Nauk Tow. zob. Towarz. Fińskiej — 466, 476, 480, 482, Cercie linguistique Ojczystego National 484 de — Pragę 471, 439 — Antropol. Un iwers. Bzymsk. 361 Neapolit. 472, 361 - Bałtycki 450, — Badania S z t u k i L u d o w e j 462, — Folklorystyczny — Folkloru — Filmowy — Hungarystyczny Służb} -- Ś l ą s k i 4 4 3 , 456, — Zachodnio — Włoski — Smithsonian •- VolkspoIHisches Ludoznawcze 309, 472 Fińsko-Ugryjskie -— E t n o l o g i c z n c w 439 Skopiu — Ludoznawcze Fińskie — Starożytności 439 — 470, 472 Region. Nauk Ziemi 432 440 32 Rzeszowskiej 418 The 439 Social Research Council 376 Etnolog. 361 355 Wyższa 421 Słow. Antropolog. 474 361 Institut 362, 365, I n s t . 236, I'm. im 386 266 445 Wartheland 276 Królewska Akad. Muzyczna w Uniwersytety 473, Akademia Szkoła 469 453 477 — Histor. G e s e l l s c h . 436 376 426 Społecznej Słoweńska 434, 439 Council W ł o s k i e Tow. Antropol. Mazurski - Serbska Języka Research -- P r z y j a c i ó ł 341 — — Polska 489 Fińskiego — r Literatury 314 Towai'zyslwo Uniw, 484 462— Umiejętności Akademia Instytut 444, 482, 439 427 C e n t r a l n y I n s t y t u t K u l t u r y 406, Fińska Ludoznawcze P . T . L . 478, Akad. Nauk 430 i Sztuk — Roloński 360 — Fiński Turku — Florencki — Jana — Katolicki — Kopernika w — Ludowy — Messyński w Kazimierza —- Ł ó d z k i — 439 360 466 Lubelski w r Toruniu Brusie 361 451 Mediolański 360 453 454 Lodzi �619 Uniwersytet w M. Lublinie — Rzymski — Warszawski — Wiejski — Wrocławski С.-Skłodowskiej Zakłady 455, 448 Zakład 360 l niw. Wrocł. Muzykologiczny Un. P. 458, 407, 408. 466—468 469 w Etnografii 469 Nietążkowie 349 Związek Muzeów w Polsce 474 468 Zbiory Zakłady — Etnografii w — -, Lublinie - Uniw. s i E t n o l o g i i l'. — 448 Łódzkiego U. M. K . 454 451 M . C . S. — Lorii — Poznańskie Bastogi — Cichowiczów — Sztuki 412 423 244 244 Ludowej Muz. Kult. i Szt. �SPIS RYCIN Buszmen Obrazy 70 na Rysunki Stary Łata skałach Buszmen 80 i rozniecający ze szczepu ogień w Jurta wewnątrz zimie Przekrój 110 poziomy jurty jurty Ryszard drzeworytu Sień 191 Plan budynku Piec 191 Plan domu Oblew 116 Wincenty, wedlu; lól gospod. 191 z piwnicą 191 jednohiidynkowa Piwnica z kamieni z balkonikiem dom przez 199 Powała 199 Konstr. dachu Konstr. dachu krokw. podłużna Krikwa 199 199 płatów 19.1 na stolce < 199 199 — Tanir» 217 Skrzynka druciarska na gorset — chołośni — lajbyka 217 męskiej 217 lalisla 217 217 drukowana ze Gorset smużkami z angliji kami 217 217 drukowana Spódnica 217 217 iarbiarskie koszuli Gaździna 199 Piec z okapem 196 baniem • 199 Zapaska 191 z 199 199 Kohucik» 194 i pazdurem gospod. krokw. Kłódka Kicpinka 191 bud. 199 Koszula 194 szczytowa Papereczka 191 194 polnych Dach z koszyczkiem Ptatew Przekrój Priczyna Krój czworoboczna Ściana 199 199 Motywy 191 Zagroda Siary 199 Ozdoby 191 199 199 Bant Zagroda Dach j 116 119 Berwiński Dom j 113 podłużny Elbelen Szpinka Rygiel 107 gliną 199 Rzeźba 82 ' 106. Jurta Popid 82 Bakalahari 101 Kałyman oblepiony Tragarz Stolec Buszmeni Plan 77 81 Buszmeni 199 Worek Buszmenów Ponton lrasa 76 221 221 221 221 w c z e p c u , k o s z u l i ze i gorsecie zupin. (iazda w Ił u n i a długa krótkiej 223 huńce 221 221 smuż­ �621 Siedniiogiowiec rylu rogaty, wg. drzewo- 279 Smoczy kamień, Stepica, wg. drzewor. 282 d r z e w o r . 283 R - ^ p d k i e w - s a m i c a . w g . d r z e w o r . 281 Śmierć, grzesznika, wg. Bestie cztery, wg. Magnes, wg. Gagatek, Czart, Żniwa, drzewor. drzewor. wg. wg. drzewor. Ludzie ze smrodliwą Oman. wg. 'Tablica Mapa wargą, według 290 j 297 298 Łowienie drzewor. 301 do Świat Czwórka msza 308 wg. drzewor. drzew. piekieł czarownic Czarna 300 części zrębu krzyże, figury I V . 217 kapliczki, 491 katastr. Mapa, 177 Wody rekonstr. gruntów w 183 pierwotn. Białej podziału Wodzie Mapa szlaku druciarzy Mapa świata 287 185 208 Mapa o c a l a ł y c h w woj. pomorsk, 299 Strącenie górnej 199 Mapa Białej w g . d r z e w o r . 29.5 i wg. kon­ Mapy wg. drzewor. ptaków, bud. przez Przekrój przydrożne drzewor. wg i dach 293 drzewor. Lewiatan strukcji; i 191 piwnice 290 drzewor. Talarów, j 'Tabela: R y b a c z k i g d a ń s k i e , wg. Żony III. | Postrach d e m o n ó w , Żabi k a m i e ń , 'Tablica j 294 wg. | zagród Zagrody, 292 Smok, Bursztyn, 11. 286 j 287 I. Plany 291 drzewor. drzewor. Tablica 'Tablica 288 wg. d r z e w o r . wg. drzewor. drzewor. | : pliczek 1945 300 Mapa 301 489 zniszczonych przez. 303 Niemców przydr. 304 Mapa i i w nowo figur 490 ka­ i f i g u r p r z y d r . w 1. 1 9 3 9 — 1. w woj. pomorsk. kapliczek 1939—-145 zbudowanych przydr. w 1. i figur 488 kaplic 1945—1947 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d717a89e29926c1cb0a58bb0154e4cbe.pdf 49ef0114f743d93f25cc8f0236cc64eb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1163 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1072 Title A name given to the resource Indeksy / LUD 1971 t. 55 Description An account of the resource LUD 1971 t.55, s.386-403 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS Adormo Theodor 245 Aitken R. T. 167 Ajdukiewicz Kazimierz 232 Albert H. 226, 230 Alexandrov Vadim 326 Allison Philip 250 AlveI' B. 375 Anderson J. A. 328 Andersson E. 106 Andert A. 305 Andrzejczak Barbara 261-265 Antoniević Dragoslav 270 Antoniewicz Włodzimierz 361 Aoy,agi M. 156 Appun C. F. 93 Arc.iszewski Krzysz,tof 334 Arnaudov Michaił 254 Ast Hiltraud 308 Bachmann A. 306 Bachofen J. J. 84 Bacon Franciszek 57 Baczewski Józef, poseł, 12 Baeksted A. 375 Balfet H. 373 Bandtkie Jerzy Samuel 18 Baranowski B. 173 Barańska Zofia 350 Barjaktarović Mirko 326 Barnett H. G. 121 Basham A. L. 161 Bastide R. 89, 99, 100, 373 Bausinger Hermann 245, BeiU Klaus 30B, 374 Belov-Wrzalik Ewa 352 Berg G. 328 Berliner R. 57 Berndt R. M. BO Bialy Zbigniew :327 Biegeleisen H. 267 Biernacka M. 359 Biernacki J. 322 Bloch M. 97, 226 Blaszak Jan Tadeusz 352 Blasz'czyk Stanisław 269, 321, :359. 361, 363 247, 323, 372, 375 Bazielich Barbara 276-279, Bąk Stanisław 358, 359, 361 Bednarczuk Alicja 247-250 Befu Harumi 292 OSOBOWY 281 270, 313, Bobrowska Mirosława 350 Bohler E. 226 Bottger Walter 303 Brandt Gustav 58, 59 Bratanić Branimir 326 Brednich R. W. 372 Bringeus Nils-Arvid 327. :128 Brown K. 292 Brodowska Helena 324 Bromlej Julian V. 288, n6, :373, :175 Brii.ckner W. 314 Brunhes-Delamarre M. J. 373 Brzeska Wanda 181, 184, 185 Brzezicha Józef 351 Brzozowska T. 22, 251, 259 Brykczyński Piotr 334 Bucek Margareta .308 Bugaj R. 258 Bu.hler Teodor .310 Bujak Jan 354 Bukowski A. 18 Burian V. 283 Burszta Józef 15-28, 51. 85, 244-245, 256-258, 267, 268, 269, 270. 271, .313- .315, 321, 322, 325, 359, 361, 363, 367, 372 �387 Buschan G. 133 Biisching J. G. 33, 34 Butinov N. A. 133 Butkevicius Izidorius 248 Butt J. A. 93 Bystroń Jan Stanisław 75, 174, 190, 267 Callier E. 176 Caraman Piolr 26:~ Cejnowa (Ceynowa) Florian Charbonnier Georges 241 Chętnik A. 203 Chmielowski Stefan 352 Chodakowski Z. 251 Chojnacka J. i W. 22 Choroszajewa 1. F. 89 Chrobak L. 34, 36 Chwojka Anna :351 Ciążyński Wiesław 352 Cieślak Tudeusz 190 Cilingirov Stiljan 255 Cinciala Andrzej 18 Ciolek Tadeusz M. 350 Ciupak E. 363 Cohen M. C. 296 Cohn Norman 96 Collins J. J. 294 Cranstone B. A. L. 145 Cuisenier J. 372, 374 Czernik Stanisław 261, 262 Czmok O. 34 Cytowska Hanna 352 HI, 260 Dahrendorf R. 226 Dalska Urszula 351 Damm Hans 302 Damrosz Jerzy 355 Danielsson B. 155, 162, 165 Davenport W. 167 Dąbrowska Grażyna 269, 321 Dejna Karol 69-82 Dekowski Jan 324, 354, 359, 361 Delinikolova Zorka 301 Delmas S. 156 Dembińska Maria Anna 328 Dias Jorge 270, 375 Dinekow Pelr :n6-337 Dobrowolska Agnieszka 281 Dobrowolska Teresa 325 Dobrowolski Kazimierz 51, 178, 358 Dobrowolski T. 281 Dodziuk Anna 350 Dolle M. P. 374 Diimotiir Tekla 270, 323 Domson R. M. 374 Drager Lothar 304 Drljaca Dusan 326 Drohojowski Jan 334 Drost Dietrich 302 Drozdowska W. 175 Dubiel Ludwik 352 Dujcev Ivan 254 Dunare N. 373 Dunin J. 259 Durbas Zofia 380 Durkheim E. 226 Dzierżanowska Maria 352 Dydowiczowa J. 363 Dygacz Adolf 258, 352 Dynowska Wanda 222 Eckert G. 93 Eilers A. 141 Elkin R. E. 293 Faris J. C. 297 Federowski M. 266 'Festinger L. 235 Finney B. R. 153, 157, 162, 169, 293 Finsch Otto 121, 132, 136 Firth R. 86, 153, 166 Fischer Adam 19, 267 Flizak Sebastian 208, 358 Florescu Florea Bobu 278 Fontanes M. de 374 Frankowska Maria R9, 108, 330, 334, 359, 363, 364, 367 Friederici G. 137 Frobenius L. 139 GaM K. 328 Gajek Józef 70, 80, 82, 190, 267, 367 Ganckaja Olga A. 271 Gandev Christo 326 Gantner T. 328 Gardos Isolde 290 Gaugin P. 155 Gavazzi Milovan 287 Gawęcki Marek 351 Gąsiorowski Józef 259 �388 Georgieva Milica 301 Germer Ernst 131, 302 Gębik W. Hl GiełżyJiski W. 84 Giersz Marcin 17 Girschner M. 142 Gizewiusz Gustaw 17, 252 Glapa Adam 363 Gloger Z. 267 GluziJiski Wojciech 53--f17. 359 Gładysz Mieczysław 327 Gładyszowa Maria 324 Gobel Peter 303 Godlewski A. L. 155, 159, 164. 359 Goldberg H. E. 297 Gołębiowski L. 251 Gołubkowa M. 348 Gołuchowska Maria 351 Goswami B. B. 217 Górski Konrad 190 Górski Ryszard 251, 260, 266 Grabowski E. 35 Graebner F. 138, 140 Greimas J. :374 Grimble A. 160 Grodecka Zofia 271-282 Grzeszczuk S. 259 Guariglia G. 92. 100 Guiart J. 92 Gulgowski Izydor 18 Gutwirth J. 374 Gutzeit Teresa Regina :351 Habermas Ju.rgen 245 Haboviitiak Anton 289 Haid Wolfgang 308 Hajówna Lutosława 373-379 Hanczka- Wrzosek Bożena 350 Hanika J. 40. 41 Hartwig Werner 304 Haubert M. 93 Haupt J. L. 306 Havernick Walter 228. :314 Heilfurlh G. 314, 372 Heim Walter :310, 312 Heim'jch A. C. 293 Hensel W. 287 Hernas Czesław 267 Herskovits M. 153 Heymann Jerzy 351 Hiditz Wilhelm 309 Hilska V. 161 Hochenegg Hans 308 Hofmann 39 Holas B. 106 Hopkins N. A. 296 Horak J. 305 Horkheimer Max 245 Howard A. 168 Hrankowska Teresa :n:J Hugger Paul 312 Hughes D. T. 298 Huizinga J. 175 Hultkranz A. 39. 97 Hunt E. 296 Hyckei G. 34, 35 Ikonomov Nikołaj 255 Iłowski S. :322 Irime Cornel 27G ltman Leszek liO,:l48, 359 Iwaszkiewicz Jarosław 2(;6 Jackowska Jadwiga :352 Jackowski A. 271. 275 Jacobeit W. 372. :)7:'; Jaenecka-Nickel Johanna :311 Jagiełło J. 259 Jakóbiec Marian :J:35-:3:36 .Jakunina J. L. 214 Janeuk N. 267 Jankawerny W. 22 Januszkiewicz Bolesław 17:1-1110. 271- 27:3,274-276 Jarvie J. C. 101 Jasiewicz Zbigniew :322. :324. 359,361.363 Jastrzębski Józef :352, 359. Jaworski M. 271 Jeggle Utz 225-2:34. 245 Jech Jaramir 327. :375 Jęezalik Ewa 356 Jnstnwa Wanda :354,:350 Jurkowski H. 259 KacHubiec Daniel :325 Kacllubiec K. 260 Kaleciuk PialI' :359.:;61 Kane E. 293 Kapełuś H. 260. 267 361 :J:l3. 355. �Kapucyn P. 175 Karadzić Vuk S. 253 Karwicka Teresa :~55 Karlowicz J. 267 Kaznowska-Jarecka Barbara 194, 207 Kay P. 158, 165 Keesing R. M. 292 Kern J. 34 Kętrzyński Wojciech 17 Klapper J. :37, 41 Klemm Gustav Friedrich 302 Klickova Vera 301 Klimaszewska Jadwiga :324, 335, 361, 367 Klimova Dagmar :326 Kloska Gerhard 225-2:l9, 241-24:3, 245~-ł7 Kloskowska A. 63 Kniezović S. :J7:~ KobeJl :)9 Koch A. 1liZ Koch G. 154 Koetschau K. (Hi Kohutnicki B"gdan :332 Kolberg Oskar 1Ii-17, 31. :n, 173, 176, 200, 2(jli-269 Koleva Elena :327 Kolewa Tatiana :326 Kollqtaj Hugo Hi Kołodziejska Barbara 360 Komaro\Vski,j Georgij 273 Komorovsky' .Tan :325-327 Kondratiukowa K. 211 Konopczanka Antonina 260 Konig Wolfgang :)04 Koprak J;jn :127 Kopczyńska-Jaworska Bronisława :~30, :359, :HiO-:171, :nJ Kopernicki I. 267 Korytko E. 251 Kostrzewski J. 2B7 Kotula Francisz:··k 21i5, 266 Kovarova SOllil TW Kowalcwsl,i Z. M. 94 Kowalska Lewicka Anna 286-290, 325, :127-:1:20, :359, 361, :363, 367 Kozioi'Owska Jolanta :152 Koz.\'fa Anna 129-152 Kramer A. 1:~:3 Kl'an1('r Dieter :~1:3 Kriimcr August 121, 155, 164 Krasicka-Meuszyńska Grażyna :~51 Krause A, F. 32 Krawczyk Violetta 321-32:3, 873 Krcek F. 267 Kl'ólikowska Elżbieta 339-346, 354--357, :353, 379-380 Kruszelnicki Zygmunt 181 Krii,TIitz Johann Georg 57 Krzanowski Andrzej 335 Krzywicki L. 267 Krzyżanowski Julian 32, 251, 260, 2G1, 267, 305, 367, :374 Kuba Ludvik 299, 305 Kuba S. 305 Kubary Jan Stanisław 116-119 Kubisz 260 Kucharska Jadwiga 324 Kuczyński A. 359 Kuhn W, 41 Kilhnau Richard 32, 36-37 Kukier Ryszard 25, 181, 306, 359 Kukuiska M. 251 Kula Marcin 333 Kulikowska Pranas 248 Kunczyńska-Iracka 374 Kundegraber Maria 308 Kuoni J. :312 Kup.iec Jan 31, 33 Kup'iec Józef 380 Kusche Rolf 304 Kuśnierkiewicz-Szumska Danuta 352 Kutrzeba-Pojnarowa Anna' 51, 181. ~24, :359, 361, 367, 371-375 324, 323- Kutrzebianka Anna 22 Kuźniewski Ignacy 359, 3Gl Kwaśniewi·cz Władysław 361. ~67 Kwaśniewski Krzysztof 322, 354 Kwiatkowska-Jastrzębska Mirosława Kwilecki A. 26 Lacoste C. 37:3 Lam S. 267 Lambert B. 160 Lamzer Vaclav 316 Lange Kristine 303 Langer-Karasek Alfred Lanternari V. 100, 111 Lapccvić DragiSa 299 La;tković Vido 252 Lauffer Otto 58, 62 40, 41 :l53 �390 Law J. A. 296 Leach E. 155 Lech J. 359 Lechowa Irena 325 Lecotte R. 374 Leopold Wanda 357 Leśnodorski Bogusław 190 Levi-Strauss Claude 114. 94, 241-243 Lew Stefan 359, 361 Lewicki Antoni 353 Libelt K. 2611 Licenoska Zoe 301 Ligęza J. 32, 258 Linette Bogusław 269, 321. 355, 359, 361 Lips J. E. 120 Lompa Józef Ill, 31, 33, 36, 37 Linton R. 100, lOll Lorentz Fryderyk 30 Loukatos D. 372, 375 Lowie R. H. 111 Lozar-Podlogar Helena 326 Ławreckij 1. R. 99 Łepkowski J. 32 Łepkowski Tadeusz 333, 335 Łopaciński H. 267 Łopuszański Bolesław 3711-379 Łowmiański H. 98 Łęgowski-Nadmorski Józef 18 ~achaczek J. 260 ~aciejewska Anna 269-271 ~ajchrzak Józef (J. ~.) 349-350 ~ajeranowski K. 251 ~ajewski K. llll ~ajkowski Aleksander 18 ~ajumdar D. N. 217 Mak 34 ~akarenko A. A. 193 ~akulski Krzysztof 94, 324, :356, 374 Malicki Longin 359, 361 ~alinowskj B. 110, 153, 159. 161 ~alinowski Lucjan 19, 32 ~alkowska Krystyna 87, 335 ~an E. H. 164 ~ańka K. 34 ~ańkowska R. 335 ~ańk{)wski T. 214 ~arcel-Dubois C. 372, 374 ~arczak Krystyna 354 ~aresch Franz 309 Marinov V. 328 ~arkiewicz W. 86 ~arkowska Danuta :356 Markowski R. 271 Markus Michal 327 Martinet A. 226 Mastonytć ~arija 249 ~aser R. 306 ~c Elhanon K. A. 29:3, 297 Mead ~. 84 ~etge J. 94 Metraux A. 93, 141 Metzen Thomas 245 Miarka Karol 18 Michalek Jan 287. 290 ~i'chelsen P. 372 Mikolajczyk Andrzej 250. 251 Milewski T. 13:3, 160 Milius Vacys 249 Millerowa Elżbieta 25fl-260 Minsberg F. 34 Misińska ~aria 211, :324 lVIiśkiewicz B. 88 Mjartan Jan :325 Mładenov Stefan 255 Modzelewska T. 272 Molier Daniel 56-57 ~ontandon G. 131. 1:38 Mooney James 109 Morgan L. H. 114. 154 Morson Ewa :151 Moser H. 323 ~oszyński K. 211. 2fl7 lVIoszYl1skiL. 2115 ~rongowiusz Krzysztof Celestyn Mulkiewicz-Goldbergowa O. 373 Murdock G. P. 291 Musial Siegmund 290 MilUer W. 121 Milhlmann W. 114, 100 Mycieiski St. 363 Myrdal G. 226, 229 Nahodil Otakar 244 Narr Roland 245, 246, 247 Nasz Adolf 350, 359 Natanson-Leski J. 76 Nawka B. 306 Nehring Wladysław 33, 267 III �391 Neickelius Caspar Friedrich 57 Neisser Horst 245 Neyman Zofia :361 Nicolaisen W. 372, 375 Niederer A. 314 Niederle Lubor 287 Niedermeier Hans 308 Niedźwiedzińska Sławomira 351 Niedżwiedziński P. 359 Nikolov Velimir 301 Nimuendaju-Ungel C. 93 Nitsch Kazimierz :31. 285 Niunkiene-Tałłat-Kelpsairte Giedre Nordland O. 328 Nowak Henryk 284 Nowicka Ewa 332 Nyrkowski S. 259 249 Oberlander R. 1:37 Oelsner T. 33, 34 Olesiejuk Feliks 356, 361 Olędzid JRcek 175, 279 Olszewicz Boleslaw 334, 358 Ondrusz J. 260 Opieński H. 267 Optołowicz .Janusz 359, 361 Ortutay C. 375 Orynżyna Janina 272, 358 Ossowski S. 226 Ozgowicz Edward 273-274, 279-280 Pandey T. N. 29:3 Panoff M. 156, 162, 16:3 Pantelić Nikola 326 Paradowska Maria 329-335, 355 PaJ:'CzewskiAlfons 18 Parkinson R. 134 Parrain Ch. 373 Paulini z Drygal 17 Pavković N. 373 Pavlović Jeremija 299 Pawłowska J. 25 Pazaurek G. 65 Peeters K. C. 374 Pelczarska-Parzyńska Teresa 352 Perchonock N. 29fl Pereira de Queiroz L M. 97, 99, 100, 108 Perli ck Alfons 34, 35, 40-41 Peseva Rajna 326 Pesić-Maksimović N. 373 Peter L. 323 Petrović Pop Atanasije 299 Petruseva Ani-ca 300 Peuckert W. E. 37, 41 Piekarczyk S. 111 Pieprzyk Józef 355, 363 Pietkiewicz A. 267 Pietkiewicz Kazimierz 359, 361 Pietrewicz Eugenia 351 Pilk Georg 306 Pinon R. 375 Piotrowska Zofia 319-321, 350-353 Pischel Barbara 42 Piskorz Jerzy 351 Poblocki Franciszek 18 Pochwicki M. 322 Podol<'lk Jan 289, 325 Podwiń ska Anna 352 Pok-rovskaja L V. 373 Polenaković Haralampij 338 Polenaković Radmila :300 Pop M. 374 Posern-Zielińska Mirosława 94, 290-298, 332, 363 Posem-Zieliński Aleksander 83-113, 315-318, 331, 334, 359, 363 Posem-Zieliński W. 335 Pośpiech J. 251 Pranda Adam 326 Prejs Julian (Sjerp-Polaczek) 18 Profeta G. 373 Prus-Wiśniowski Tadeusz 359, 360, 361 Pudlo Kazimierz 359 Pujanek Irena 351 Pulec M. J. 305 PutiIov Boris N. 326 Pypin A. 267 Radcliffe-Brown 153 Radovanović S. Vojislav 299 Ranke K. 372 Ratzel F. 142 Reche O. 145 Redfield R. 226 Reinfuss Roman 190, 211, 359 Riedel Karl Vett 228, 314 Ribeiro R. 93 Rimantiene Rimute 248 �392 Ritzenthaler R. E. 119, 121, 126 Rivere G. H. 372 Robotnicki Z. 327 Rompski Jan 379-380 Romer B. 328 Romer F. 57 Rappel L. 260 Rosiński S. 340 Rostworowska M. 347, :348 Roubin L. 373 Różanowski Kazimierz 361 Ruchlewicz-Oblizajek Jolanta 351 Rud Stanisław 351 Rusić Branislav 326 Rybakow B. A. 287 Rybiński Adam 351 Rychlewska M. 214 'Sismanov Ivan 254 Siverts H. 106 Skalnikova Olga 326, 373 Skrukwa Agata 251-252, 260 Skurpski H. 22 Sobieska Jadwiga 358 Sobieski M. 267 Sobisiak Walerian 284-286, 305-~H2, 363 Sokołova V. K. 373 Speiser F. 132 Sperschneider H. 305 Spooner B. 297 Stahl P. H. 373 Stanner W. E. H. 297 Starek E. 208 Stein Lothar :304 Stelmachowska Bożena 19, 21, 22, 181- Sadownik J. 22 'Safarik P. J. 287 Samar D. L. 218 Sauter Wiesław 11-14 Scharfe Martin 245, 246, 314 Scheffler H. W. 155 Schellhammer K. Ernst 39, 41 Schenda Rudolf 245, 314 Schilling H. 315 Schlee Ernst 314 Schlosser K. 106 SchmaleI' J. E. 305 Schmeltz J. D. E. 121 Schmidt Leopold 308 Schoolcraft H. R. 88 Schock Gustav 245 Schone B. 306 Schuller Linde 307 Semper Karol 116 Senti Alois 311 Service E. R. 155, 162 Seweryn T. 205 Shusky F. 94 Siarkowski W. 260 Sierżputowski A. K. 193 Simiczijew Kole 252-256, 299-302, Stika Jaroslav 326 Stillfried Bernhard 121 Stingl Heinz 303 Stoiłow Anton 299 Stojancević V. 374 Strobach H. 305 Strugarek Przemysław :351 Suboczowa Maria :359. 361 Sumdlder B. G. M. 90, 106 Surzyńska Anna :351 'Svecova Sona :326 'Svehhlk Svetozar :326 Szacki P. 374 Szajbel Jan 181--192 SZ3ityńska-Kurella Joanna :351 Szembekówna Zofia 358 Szmydtowa Zofia 259 Szromba-Rysowa Zofia 324 Szurmiak Aleksandra 352 Szyfelbein-Soknlewicz Zofia 324, :355 Szyfer Anna 23, 45-52, 356, 359 192 335- 338 Simon F. 372 Simonides Dorota 20, 29-43, 256, 355, Slaski J. 259 Siedzi ew ski A. :348 Swiątkowska J. 196, 197 Swderczyńska Krystyna :156 SWieży J. 204, 207 Swirko D. 22 Swirko S. 251, 259 Swirski Władysław 377-:37B 359 Siracky Jan 327 Sirovatka Oldi'ich 289, 372 Talmon Y. 100 Tarko Medard 266-269, :152 �393 Tax Sol 87 Tazbir Janusz 331 Telakowska Wanda 274-276 Tentori T. 375 Terentieva L. N. 373 Teuira H. 165 Thiel Helga 309 Thomaside 17 Thrupp S. 102 Tokarev S. A. 133, 287, 373 Udziela S. 267 Urban Anna 334. :{35 Urbań·czyk 287 Urgacz Barbara 351 U,ivary Zoltan 2lJ9 Vakarelski Christo 288, 326, 372, 375 Vanagas A. 24lJ Vareka Josef 283 Vatulo S. 297 Vidugiris A. 248 Vogt F. 32, 33 Vulcanescu R. 374 Wakarz 363 Walendowska Barbara 333, 334 Walicki A. 111 Waligórsk,i A. 153 Wallace A. F. C. 100, 108 Wallis L. :31 Wallis W. D. 100 Walkowska H. 161 Wawrowski Franciszek 259 Weber M. 226, 228 Weber-Kellermann I. 372 Weinhold Karl 32-33 White L. A. 84 Wiegelmann G. 314, 328 Wieruszewska-Adamczyk Maria 324, 354 Wierzejewska Małgorzata 351 Wildhaber R. 372, 375 Wilson H. 116 Wirz P. 132 Wissler Clark 88 Witczak .T.353 Woeller W. 42 Wojciechowska A. 363 Wojciechowski R. 251 Wójaicki K. W. 251, 252, 267 Wokroj Franciszek 359, 361 Wolfram R. 314 Wolniewicz J. 151 Wolski K'rzysztof 217-224, 363 Wołuchowa E. S. 194 Worsley P. 92, 106 Wróblewski Tadeusz 21, 184, 361, 363 Wrzesiński W. 20 Wunster K. 34 Wypych Konrad 115--128, 302-304, 346-· 349, 357-360, 377-378 Zaborowska Maria 184 Zagrodzka Ewa 352 Zaniewski Bogusław 153-172, 352 Zawiliński R. 267 Zawistowicz-Adamska Kazimiera 267, 324, 325, 359, 361, 365, 367 Zecević Slobodan 288, 375 Ziarko M~rosława 352 Zienkiewicz R. 252 Zinyc Volodymyr 326 Zmorski Roman 18 Znamierowska-PriiHerowa Maria 22, 359, 361, 374 Żydok Bogusław 351 Żywirska M. 258 Yadava J. S. 297 Y'oder D. 328 �INDEKS RZECZOWY Adaptacja kulturowa 354, 378 Adopcja dzieci 153-172, 352 Akultumcja 84-89, 172, 352 Atlasy gwarowe i etnograficzne 69 Architektura ludowa w Polsce 188 Astronomia ludowa 23, 356 - historyczna 247 - tradycyjna 246-247 - przesiedleńców 21 Etnografii zadanie 247 Etnograficzne badania 246 Etnograficzny atlas świata 291 Etnologia 75 Badania folklorystyczne polskie 251-252 - małych miast.46 - strukturalno-fun~cjonalne w stylu Parsonsa 246 Bajki jugosłowiańskie 253 - śląskie 37 Ballada 259-260, 305, 373 Baśnie ludowe śląskie 32 Bibliografia folkloru 22 Budownictwo kultowe 188 - ludowe 248-249, 352, 363 - - l'umUl1skie 278 - Slowińców 189 - wiejskie Francji :373 Broń łowiecka 141 - wojenna 129-152 Film etnograficzny 373 Flisacy opolscy 29 Folklor 188, 257, 269-271, 319-320 - kaszubski 22 - Łużyczan 287, 290 - muzyczny 269, 321 - śląski 22 - wiślany 363 - zachodnio-pomorski 22 - Ziemi Lubuskiej 12-13, 30-31. Folklorystyka polska 256-260 - śląska 18-19, 32 Folkloryści kaszubscy 18 Folkloryzm 269, 274, 321-323, 350 Chutor 248 Cierlica 210 Garncarstwo 194, 351, 352 - rumuńsktie 279 Grupy etni'czne Pomorza 187 Gwara 71-72 Demony 37 Dialekt 73 Dialektografia, deninicja 71 Dialektologia 72-73 Dialekty polskie 75-79 Dwojaki 187 Dziedziczenie majątku 168-170 EtnobOitanika 294 Etnogeneza Bałtów 248 Etnograf'ia 15, 16, 75, 231-232, 313 355 Haft ludowy 281-282 Historia pisma 188 Integracja kulturowa 25, 26, 45-52, 359 Instrumenty muzyczne 219, 320 Instytucje społeczne 350 235-238, Kanibalizm 373 Klocki do drukowania płócien 211 354, �39il Kolędy 253 Kolowrotek 210 Kostiumologia 133 Krosienka tabliczkowe 211 Krosno poziome 211 Kult "cargo" 101 - drzew 355 - przodków 160, 171,250 - św. Rocha 173-179 - zmarłych 159 Kultowe obrazy 276-277 Kultura, teoria 244-245 - karpacka 289 materialna Polski 188 odpustowa 308 prasłowiańska 286 samochodowa 307-308 Kulturowe pogranicze 289 - przemiany :323-325, 351, 357 - zachowania 46-48 Legendy 312 Lecznidwo ludowe 363, 379 Literatura ludowa 138, 252-254, :l59 - - opolska 29-43 - - Pomorza Zachodniego 30 - - Śląska 20 - sowizdrzalska 259 Ludoznawstwo 15 - szewskie 194, 212-213 - tkackie 210-212 - wlókiennicze 194 Nazwiska polskie 183 Nożyce do strzyżenia owiec 210 Obrzęd kolędowania 261-262 Obrzędowość doroczna 301, 363, 373 - peyotystyczna 294 - rodzinna 351, 363 Obrzędów funkcja 324 Obrzędy bulgarskie 288 dożynkowe 310 inicjacyjne :356 pogrzebowe 249 weselne 252, 356 węgierskie 239 - zimowe 379 OdZiież 249-250, 279, 325 - mieszczańska 213 Opowieści ludowe :325,355 260, Luki 151 Maczugi 150 Magia 130, 131, 354 Malarstwo ludowe 276-278, 356, 374 Maski 302-:l03, 351 Meble ludowe 249 Metoda geograficzno-kartograficzna 326 Metody etnograficzne 138, 247 Meteorologia ludowa 2:3 Miecze 30:3 Miedlica 210 Miotacze bambusowe 150 Młyny 309, ,'373 Muzealnictwo etnogl'afiiczne 53-67, 134, 193, 314, 339-343, 353, 354, 374 Muzyka ludowa 318, 352 Narzecze 72 Narzędzia rolnicze 188, 194, 372 Pasterstwo 139, :354,356 Pasy 213-215 Pieniądze palauskie 115-128 Pieśni kolędnicze 253, 261 - ludowe 253-254, 259-260, 352 - mazurskie 17, 259 - wielkopolskie 259 Pisanki 301 Piwnice wolnostojące 249 Plecionkarstwo 194, 352 Podania historyczne 37, 351 - ludowe szwajcarskie 312 - - śląskie :36 Poezja ludowa 372 Pokrewieństwa systemy 291-293, 296·293 Pożywienie 309, 324, 327-329, 354 Pożywienie obrzędowe 49, 309 Prawo zwyczajowe 164, 163 Przęślica 210 Proza ludowa śląska 256-258 Przyslowia bałkańskie 255-256 - łużyckie 290 RadIo 187 Region 59-60, 355 Regionalizacja dialektologiczna 69-82 �396 - etnograficzna 82 Religie pierwotne 363 - Słowiian 287-288 - synkretyczne 329-335 Religijno-społeczne ,ruchy 83-113 Religiologia 188 Rodzina, ród 153, 188, 351, 354, 356 Rolnictwo 189, 301, 351 Rozplanowanie wnętrza 278 Rybołówstwo Słowińców 189 Rzemiosło ludowe 360 Rzeźba ludowa 273, 301, 346 Rzeźby kamienne 250-251 ~ Skanseny 309, 344-346 Spichlerze 249 Starosta weselny 305 Stodoły 249 Stroje ludowe 186, 188, 189, 194-209, 219, 320, 363 Sztuka ludowa 278-280, 188, 271-273, 274-276, 315, 320, 321, 350 Sztuka ludowa Radżastanu 218-219 - społeczeństw pierwotnych 243 Suszenie zbóż 49 Tabakierki 215 Tańce ludowe 218, 220, 269 Taniec wojenny 130-131 Tarcze 151 Teatr ludowy lllll, 224 Tkactwo 209-211, 249. 278, 252 Tkanina ludowa :120 Ulicówka 248 Uprząż 194 W,iatraki 283-284 Widowiska radżastańskie 221-223 Wierzenia ludowe 188, 294, 355, 356 Więź społeczna l8B Wijadła 210-211 Wnętrze mieszkalne 194, 352, :154 Wojny międzyplemienne 130 Wozy 49 Wrzeciona 210 Wychowanie dzieci 351, :15:l Zagrody czworoboczne 373 Zdobnictwo ludowe l81l. 314, 354 Zwyczaj święcenia bydła 1n-180 Zwyczaje dOl'Oczne 50. :)09, 326, 372. 373 - pogrzebowe 312 - prawne 363 Zwyczaje rodzinne 352 - rolnicze 355 - rybackie 187, 189 - świętojańskie 305, 309 Zwyczajowość 188 �INDEKS ETNO-GEOGRAFICZNY Afryka Afryka 90, 92. 94, 106, 188, 251, 356, 357 Kenia 2911 Mauretania :ł6:3 Nigeria 304, 357 _ Wschodnia 250 Sahara 363, 35(; Senegal %:ł Sudan 297 Z.R.A. :ł04 Ameryka Ameryka 92, 188, 329-335 Ameryka PIn. 29:ł, 363 Ameryka Płd. 93, 353 Antyle 3:ł:l Brazylia 3:n-:ł34 Indianie Amazonki :l6;ł _ Ameryki Płn. 88, 94, 97, 109, 304 - Nahua 29(; -- Pueblo 29:l. 294 _ Tupi-Gum'ani :nl-332 Meksyk 89. 292, 296, 330-331, 363 Nawahowie 2911 Paragwaj :nl Azja Azja 183, 36;ł Beludżystan 363 Borneo 303 Celebes 122 Chiny 161, 303 Indie 161, 217, 297. :ł04 Indonezja 12:ł Irak 355 Izrael 297 Japonia 161, 273, 292 Kazachowie :l51 Mindanao 293 Persj.a 297 Pigmeje Andamańscy 164 Półwysep Malajski 122 Sumatra 363 Sybir 326 Taiwan 296 Turkmeni 304 Uzbecy 355 Australia i Oceania Australia 129, 153, 188, 353 Bainingowie 303 Jap 115, 121-122 Karoliny 125, 298 Melanezja 92, 94, 106, 352 Mikronezja 160 Nowa Brytania 302 Nowa Gwinea 92, 106, 130, 293, 297 Nowa Zelandia 94, 294 Oceania 129-152, 153, 363 Palau 115-128 Polinezja 153-172, 294 Ponape 298 Europa Austria 309 Bałkany 255-256 Bułgaria 254-256, 282, 288, 326 Cyganie Alzacj,i 374 Czechosłowacj.a 283-284 Dzukowie 247-250 Francja 373 Góry Bałkańskie 281 - Dynarskie 281 Irlandia 293 Jadźwingowie 248 Jugosławia 252-254, 282, 316, 326 �398 Karpaty 281, 289, 326 Litwa i Białoruś 251 Litwini 248 Lużyce 305-306 Luży,czanie 290 Macedonia 299~302 Morawy 281 N. R. D. 89 N. R. F. 89, 245, 313 Rodopy 281 Rumunia 276-279, 282, 373 Serbia 288-289 Slawonia 309 Słowacja 281 Słowianie 189, 287-290, 355 - Zachodni 188 Szwajcaria 310-312 Szwecja 89 Ukraina 281 Węgry 282, 323 Związek Radziecki 89 Żydzi 374 Polska Polska 188, 251-252, 363 Chazacy 284-286 Kaszuby 18, 22, 183, 186, 187 Kieleckie 205-207 Kurpie 23, 175, 279-280, 356 Lubelskie 207, 352, 354, 356 Łowickie 195-202, 209, 210, .211, 355 Małopolska 205-209 Mazowsze 202 Mazury p. Warmia Opoczyńskie 211 Orawa 325-327, 354 Podhale 320, 324 Podlasie 204, 209, 213, 356 Pomorze 184, 1B6, 187, Illll - Kaszubskie 181, 1B2 - Zachodnie 21, 22, 30 Puszcza Zielona 203 Radzyń PodlaskJi, powiat 210, 211, 212, 215 Rzeszowskie 261-265 Słowińcy Hn, 182, 184. 1116.1B7, lB9 Suwalszczyzna 248 Śląsk 19, 31, 1B7, 256-25B. 281, 354 - Dolny 18, 60, 61. 184. :H6-:350, 356, 360,37B - Górny 17, 324, 352 - Opolski 20, :31,352, :371l - Zaolziański 325 Warmia i Mazury 17, IB. 22, 2:1, 45-,52, 356, 359 Wielkopolska płd. 21. 173. 319, :363, 352 Ziemia Lubuska 11-14. 22, :10. 184, 187, 352, 355, 360 Ziemie Zachodnie 15-2B, 45, 86. 11l1,T24. 359, 360, 378 Ziemia Złotowska 20 �SPIS ILUSTRACJI Ryc. 1. Pieniądze lokalne z wysp Palau Tab!. I. Ornamentacja broni Tab!. II. Maczugi z głowicą płaską Tab!. III. Maczugi z głowicą bryłowatą Tab!. IV. Maczugi z Nowej Zelandii Tab!. V. Proce Tab!. VI. Miotacze oszczepów Tab!. VII. Luki i strzały Tab!. VIII. Sztylety Tab!. IX. Tarcze prostokątne Tab!. X. Motywy zdobnicze na tarczach z okręgu Telefomin Tab!. Xl. Tarcze owalne Tab!. XII. Pancerze . Ryc. 1. Św. Roch Ryc. 2. Święcenie bydła w odpust św. Rocha Ryc. 3. Zabieranie wody święconej w odpust św. Rocha Ryc. 1. Rabudzi Rathar poluje na dziki Ryc. 2. Dhola przybywa do domu Maruwani Ryc. 3. Dhola i Maruwani jadą do Nagaur Ryc. 1. Matka z dzieckiem Ryc. 2. "Smutek" Ryc. 3. Św. Jadwiga Śląska Ryc. 4. Kobieta Władysław Świrski 118 130 132 135 136 137 138 140 144 na Nowej Gwinei 146 147 148 149 174 177 179 220 221 223 347 347 348 349 377 SPIS MAP Mapa 1. Dialektologiczna regionalizacja polskiego obszaru etnicznego z uwzględnieniem przedpiastowskich skupisk plemiennych Mapa 1. Występowanie broni ofensywnej uderzeniowej w świetle literatury wydanej w latach 1873-1965 Mapa 2. Występowanie broni ofensywnej kłującej na podstawie literatury pochodzącej z lat 1873-1965 . Mapa 3. Występowanie broni defensywnej w świetle literatury wydanej w latach 1873-1968 81 132 140 148 �CONTENTS 1. THE 25TH ANNIVERSARY OF THE WESTERN TERRITORIES Stanisław N o wac z y ń s k i, Allocution Wiesław S a u t e r, The National Role of Folklore in the Lubusz Region (Ziemia Lubuska). (Summary in English) Józef B u r s z t a, Polish Ethnography and the Western Territories (Summary in English) Dorota S i m o n i d e s, Opole Folk Literature in the FolklOl'e of the Odet' Lands (Summary in English) Anna S z y f e r, Research into Processes of Socio-Cultural Integration in Masuria and Varmia (Summary in English) Wojciech G l u z i ń s k i, On the Nature and Functions of Regional Museums (Summary in English) 9 11 15 29 45 53 II. STUDIES, ARTICLES, PAPERS Karol D e j n a, Dialectological Regionalization of the Polish Ethnic Area (Summary in English) Aleksander P o s e r n - Z i e l i ń s k i, An Anthropological Interpretation of Socia-Religious Movements in the Third World. Appreciation and Propositions, (Summary in English) Konrad W y P Y c h, Native Money on the Palau Islands (Summary in English) Anna K o z y r a, Weapons of the Peoples of Oceania (Summary in English) Bogusław Z a n i e w s k i, Child Adoption among Polynesian Islanders (Summary in English) 69 83 115 129 153 III, DISCUSSIONS AND MATERIALS Bolesław J a n u s z k i e w i c z, The Living Tradition of Consecreating Animals in Southern Great Poland (Summary in English) Jan S z a j b e l, The Manuscripts of Bożena Stelmachowska in the Archives of the Polish Academy of Sciences (Summary in English) Irena T u r n a u, The Polish Collection in the State Ethnography Museum of the Nations of the Soviet Union in Leningrad (Summary in English) Krzysztof Wal s k i, The Indian Institute of Folk Art in Udaipur (Summary in English) Gerhard K l a s k a, The Problem of Judgment in Ethnography (Summary in English) In 181 19:3 217 225 �401 IV. REVIEWS OF PUBLICATIONS AND JOURNALS Georges C h a l' b o n n i e r, Conversations with Claude Levi-Strauss. Translated by Jacek Trznadel and with his introduction. Warsaw 1968, p. 163 (Gerhard Kloska) 241 Otakar N a h a d i l, Kultur und Humanitat. Prolegomena einer Theorie der Kultur. Bad Krotizgen, Erich May Verlag, 1970, 41 S. Abhandlungen zur Theorie der Kultur, I (Józef Burszta) Abschied vom Volksleben. Untersuchungen des Ludwig-Uhland-Instituts del' Universitiit Ttibingen im Auftrag der Ttibinger Vereinigung filI' Volkskunde, published by Hermann Bausinger, Gottfried Korff, Martin Schade and Rudolf Schenda, Tiibingen 1970 (Gerhard Kloska) Panemuniu D z u k a i, Lietuvos TSR Moksiu Akademijos Institutas, Vilnius 1970 (Alicja Bednarczuk) (Agata Skrukwa) L a t k a v i ć, (Kole knjizevnost I (Folk literature). Belgrade 1967 Simiczijew) 252 czak) 254 256 2511 261 Uwagi autora Hej, leluja auth01' of Hej. leluja (Fmnciszek do uwag recenzentki tejże pracy (Notes from the according the notes of the reviewer of this book) Kotula) Ryszard Gór s k i. Oskar Kolberg. Zarys życia i dzialalności (Oskar Kolberg. His life and activity). Warszawa 1970 (Meda1'd Ta1'ko) Folklor w życiu wspólczesnym. Materialy z Ogólnopolskiej Sesji Naukowej w Po;-;naniu (Folklor in contemporary life. Materials from the Allpolish Scientific Session in Poznań). Poznań 1970 (Anna Maciejewska) Olga A. G a n c k Gl ja. Narodnoje iskustwo Polszi (Polish folk art). Moscow 1970 (Bolesław Januszkiewicz) Georgij K o m a l' () W s kij, Pjat tysjacz budd Enku (Five thousand Budds by Enku). Moscow 1968 (Edward Ozgowicz) Wanda T e l a k o w s k a, W kręgu chłopskiej kultury. Inwencja ludowa we wsp(,!czesnej wytwórczości (In the sphere of rural culture. Folk invention in contemporary production). Warszawa 1970 (Bolesław Januszkiewicz) Cornel I l' i m e, Marcela F o c s a, Romanian icons painted on glass. Bucharest 1961J (Barbara Bazielich) Florea Bobu F lor e s c u. Paul P e t l' e s c u, Paul H. S t a hl, Artta popuLo.td. 250 251 Narodna Balkanska nawdna m'drost. Usporedici na b'lgarski, sr'bski, turski, rum'nski, gr'cki ialb,mski poslovici i pogovorki (Balcan folk wisdom. Paralles in Bulgarian, Serbian, Turkey, Roumanian, Greece and Albanian proverbs and confabs). Sofia 1969 (Kole Simiczijew) Dowta S i m o n i d e s, Współczesna śląska proza ludowa (Contemporary folk prose from Silesia). Opole 1969 (Józef Burszta) W świecie pieśni i bajki (In the World of song and tale). "Studia folklorystyczne", Wrocław-Warszawa-Kraków 1969 (Elżbieta Millerowa) Franciszek K a t u l a, Hej, leluja - czyli o wygasających starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem (Hey leluja - Ol' about oldfashioned carol songs in the district of Rzes;-;ów). Warszawa 1970(Barbara Andrzej- 21i - 245 247 Philip A 11 i s o n, Cwss River Monoliths, Lagos 1968 (Andrzej Mikolajczyk) Dzieje folklorystyki polskiej IlJOO-1863. Epoka przedkolbergowska. The History of Polish folkloristic. The pre-Kolberg period Wrocław-Kraków 1970 Vido 244 t. 55, 1071 265 266 20n 271 2n 274 276 �402 lara de pe Valea Bistritei (Barbara (Folkart in the village Bistritei). Bucharest 196!! Bazielich) 27a Jacek O l ę d z k i, Sztuka Kurpiów (Art of the inhabitants of Puszcza Kampinoska and of the district of Myszyniec). Wrocław-Warsaw-Kraków 1970 (Edward 279 Ozgowicz) Barbara B a z i e l i c h, Barwne wyszycia na płótnie u górali karpackich (Coloured embroiders on cloth among the Carpathian highlanders). Bytom 1970 (Zofia 281 Grodecka) Josef Val' e k a, Vetrne mlyny na Morave a ve Slezsku (Windmills in Moravia and Silesia). Uherske HradiSte 1967 (Henryka Wesołowska) Henryk N o w a k, Gwary chazackie w powiecie rawickim (Dialects of Hazacy - habitants of an ethnographic group of Great Poland - in the district of Rawicz). Poznań 1970 (Walerian Sobisiak) Ethnologia Slavica. Bratislava 1970 (Anna Kowalska-Lewicka) Ethnology. An International Journal of Cultural and Social Anthropology. Pittsburgh 1968, vol. 7 (Mirosława Posern-Zielińska) Ethnology. An International Journal of Cultural and Social Anthropology. Pittsburgh 1968, vol. 8 (Mirosława Posern-Zielińska) Glasnik na Etnoloskiot Muzej. Skopje 1960 (Kole Simiczijew) Jahrbuch des Museums fUJ' Volkerkunde zu Leipzig. Vol. XXVI. Berlin 1969 (Konrad Letopis. Wypych) 1970 (Walerian des Instituts fiir sorbische Volksforschung. 286 290 290 299 Bautzen Sobisiak) Zeitschrift 3U5 fiir Volkskunde. Vol. 73, Vienna 1970 (Walerian Sobisiak) 307 Schweizerisches Archiv flir Volkskunde. Vol. 64, no 3/4 and vol. 65, no :~/4. Basel 1968 and 1969 (Walerian Sobisiak) Zeitschrift flir Volkskunde, vol. 66, Stuttgart 1970 (Józef Bursz ta) Kultura. Casopis za teoriju i sociologiju kulture i kulturnu politiku, (Journal for the theory and sociology of culture and culture politics), Belgrade 1970 (Aleksander 284 302 Jahresschrift Osterreichische 283 Posern-Zieliński) 310 313 315 V. CHRONICS Festivals, "days", competitions in 1969 (Zofia Piotrowska) On the margin of folklorism (Violetta Krawczyk) The IV Allpoland ethnographic conference devoted cultural changes. Arturówek in the neighbourhood of Łódź, 13-14 November 1970 (Anna Kowalska-Lewicka) The conference 323 . of Slovacian ethnographers in the region of Orava (Jan Ko- morovsky) The first international food, Lund 21-25 The IVth ethnographic 325 symposium devoted ethnographic investigations about August 1970 (Anna Kowalska-Lewicka) Seminar of Americanists in Poznań (Maria Paradow- ska) The 60th birthday of Prof. Dr. Marian Jakóbiec (Kale Simiczijew) The 60th birthday of the Bulgarian academician Petra Dinekow (Kale Simiczijew) The jubilee of academician Haralampije Polenaković (Kale Simiczijew) Investigations made by museums in the years 1968-1970 (Elżbieta Królikowska) 319 321 327 329 335 336 338 339 �403 Index of the LV-th volume of Lud (Jadwiga Gerlach-Klodnicka) Open-ail' museums (Elżbieta Królikowska) Days of folklor and folkart in Lower Silesia (Konrad Wypych) Foll<1oristic festival and scientific session in Lubań (J. M.) List of MA c1egl'ees in ethnography on Polish Universities 1970 (Zofia Piotrowska) 386 344 346 349 350 Appendix to the list of MA degrees in ethnography in Polish Universities during XXV anniversary of the Polish People's Republic (Zofia Piotrow3~ sk~ Ethnographi:: exhibilions in 1970 (Elżbieta Królikowska) Doclor's degrees and habilitations in ethnography in the (Elżbieta 353 years 1968-1970 Królikowska) 35'1 The XLV -th Meeting and scientific session Międzyrzecz (Konmd Wypych) Report of the management of the Polish 22 X 1967 to III IX 1970 (B1"Onislawa The I Kongres of European ethnology in of the Polish Ethnologic Society in 357 Ethnologic Society for the period Jaworska) Paris 24-28th 360 August 1971 (Anna Kutrzeba-Pojnarowa) 371 VI. IN MEMORIAM Władysław Świrski (Konrad Wypych) Lutoslawa Hajnówna (Boleslaw Łopuszański) Jan Rompski Zofia Durbas Józef Kupiec (Elżbieta Królikowska) 377 378 379 380 380 VII. VARIA More important abroad publications sent to the J. Czekanowski the Polish Ethnologic Society in 1970 (J. Gerlach-Klodnicka) Library of 381 �Cena zł 50.- WYDAWNICTWA POLSKIEGO TOWARZYSTWA w latach 1895-1971 -----.-.---~~----.----------~------. 0/3 L --- T. 5j~971 LUD (1895-1971) Tomy I-LV PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE Tomy I - (1934-1971) XXVI PRACE ETNOLOGICZNE Tomy I - (1947-1971) IX ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH (1949-1971) Zeszyty 1-31 część I POMORZE I WARMIA zeszytów: 3 część II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszytów: 4 . część III ŚLĄSK zeszytów: 5 część IV MAZOWSZE i SIERADZKIE zeszytów: 8 część V MAŁOPOLSKA zeszytów: 11 ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1971) Nr 1-31 BIBLIOTEKA POPULARNONAUKOWA Tomy I - LITERATURA (1958-1971) V LUDOWA (1957-1971) Roczników 11 ŁÓDZKIE STUDIA ETNOGRAFICZNE (1959-1971) Tomy I-XIII DZIEŁA WSZYSTKIE OSKARA KOLBERGA (1961-1971) wyszło: Reedycja - 36 tomów. Edycja - Zamówienia POLSKIE 18 tomów przyjmuje: TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE WROCŁAW, ul. Szewska 36 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8db2085edab6433cbd1e1c06aa62d2f9.pdf 16d6f8b3af33453b64ceaa1fac9dcf89 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1997 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1853 Title A name given to the resource Indeksy i errata / LUD 1939-45 t.36 Description An account of the resource LUD 1939-45 t.46, s.471-494 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 471 Indeks A Allerhand M. 5 Ankermann B. 129 Aulard 157 Antoniewicz W. 20 21 180 341—42 Apuchtin A . 56 В Bachmann A. 74 7S 78 408 Bachofea J. J . 355 Badecki K. 66 75 Badeni 5. 5 Bagley 187 Bal S. 51 53 Baranowski A . 35, 38 Baraniecki A . 34 Bartys j . 299 Bateson G . 367 Baudouin de Courteoay J. 35 40 46 Baumann O. 357 Baomyarten A. 139 Bastian А. Ш 218 354 Bebel A . 355 Beiza W. 66 Benedict R. 128 Bernheim E . 135—6 156 Berwiński R. W. 8, 12 Bieg-eleiseo H . 35 Bielenstein A . 200 Błachnia J . 394 Boas F . 113 nazwisk Boczarówna B. 84 Bodin J . 185 Bogusławski Б. 102 Bogusławski W. 102 Borkowski B. 396 Barnemann 129 Borowy W. 22 Borucki K. 394 Both 149 Boogie С. 146 Le Bras G . 154—5 157 Broca P. 71 Brodziński K. 89 Brożek L,, 396 Braun RadclHfe A . R 111, 117 Brucbnalski W. 11 40 53 60 62 66—7 69 73—5 Bujak F . 7478 223 2 2 5 - 6 228 242 246 250 378 Bulanda E (T.J.) 32 107 368 Bularda J. 394 Van Bulek G . 112 120 Bystroń J. S. 52 72 82 88 175 342 408 С De Carpini J. 351 Champion E . 135 Chmanyński G . 395 Chodakowski Z. D . 8 12 89 9 2 - 9 4 96—106 Cholewa M. 225 250 256 Chwistek L . 173—4 Chybiński A. 7 4 - 5 78 402 �472 CiehaUki W. 396 Cierniak J . 5 Cisiewiki S. 12 5 8 - 6 0 Colviti 187 Comte A . 140 183 354 Crot du Charmer 199 Ciacki T . 101 Czarnocki A . 89 Czarnocki J . 89—90 Czarnecki K. 90 104 Czartoryski A . 93 Czekanowski 'J. 9 20 33 66 68 75 78 82 367 382 Czerwiński L . 9 12 D Darwin K. 186 354 Dąbkowski P. 78 Dekowski J. P. 393, 401 Delimat T . 84 381 Dilthey W, 359 Długosz J. 213 Dlużewski J . 392 Dobrowolski K. 82 Dobrowolski T . 164—7 172 Drews P. 152 Duglai H . 204 Durklieim E . 153 Dutkiewicz J. 394 Dybowski B. 40 76 Dyboski R. 88 Dzieduszycki W. 34 50 Dziekoński T 377 E Edwards W. F. 185—6 354 Eisler R. 149 Engels Г. 355 F Falkowski J . 4 7 9 78 409 Fischer A. 6---18 37 41 56—61 63—6 68—70 73_5 77—8 83-5 89 381 402 408 Flemiojr K. 95 Focilion 180 Forrer R, 181 Forster J. R. 352—3 358 Forster J. 352 Foy W. 129 Franko 1. 35 38 40 Frankowski E . 75 180 Frankowska M. 316 Frazer J. G . 8 148-50 Friderici 355 Friedlander M. 336 Frobenius L. 355 Fryderyk I 63 Fustel de Coulange G Gaertner H. 74 Gajek J. 13 80 - 2 84 373 404 412 Gargas Z. 42 53 Gawroński A. 74—5 Gawroński-Rawita F. 40 GilHe.on J. 84, 408 Gloger Z. 9 12 23 Gładysz M. 166-8 170 288 396 405 Gławnap gen. 91 Głąbiński S. 5 Gnatowski J . ks. 40 Gobinoau J. A . 353, 354 Gogol M. 101 Gołębiowski Ł. 8 93 Gorzyeki K. 53 Gottfried К. 393 Gottltmd E . A . 314 Gratiati 146 Graebner F. 13 112 117 118-120 129 218 348 3 5 5 - 6 366 Grey O. 208 Gródecki R. 88 Groźkonow I. 62 Gubrynowici Br. 66 �473 Guntherowa.Mayerow* A. 369 Gustawicz В. 34 4 5 - 7 226 242 H Haberlandt W. 181 Habura F. 43 Halban L. 79 81—2 135 Haltsonen S. 313 Hankiewicz 35 Heieriie J. 26 Helvetius E. A. 144 Hensel W. 374 377 Herder J. 89 352—3 358 Hirsćhler M. 43 Hławiczka K. 402 Hnatiuk W. 12 Hobbes T. 185 Hoffding H . 146 Hubert H 158 I Ickstatt v. 145 Inglot B. 378 Innocenty Ш 146 J Jacbimecki Z. 88 Jacobini E . 396 Jagiełło W. 4 7 78 Jakóbiec J . 223 226, 242 244 246 Jakubowski Z. 78 Janik M. 5 3 - 4 Janota E . 226 242 Janów J. 78 Jaroń B. 302 306 377 К Kaale Krohn 315 Kabat W. 392 Kacarova D. 407 Kadłubek W. 213 Kalina A . 10 33—42 4 4 ¬ 46 48—9 51—5 58 60 66—7 69 71 410 Kallenbach J. 11 37 52—5 57 66—7 88 Kalwin J . 148 Karłowicz J . 35—6 38 44 51 — 2 64 Katula F, 393 Kenarowa H. 395 Kielisiński K. W. 3 7 1 - 2 Klich E . 211 Klimaszewska J.241 408-9 Klimek S. 5 367 Kliraecki Z. 396 Kluk K.. 210 Kłosowski J. N. 82 KDOII M . 395 Kocka W. 3 7 4 - 5 377 Koczy L. 375 Kolberg O. 8 9 12 402 Kolbuszowski E . 35 Koller J. 66 Kołłątaj H . 9 12 101 Kolessa A. 40 Konieczny F . ks. 5 78 Kopernicki I. 34 52 Koperski F. 88 Kosiński Z. 394 Kosiński W. 224 Koskowski B. 40 Kostrzewski B, 377 Kostrzewski J . 280 2 9 3 - 8 301 374 376 377 382 Kościuszko T . 89 Kowalcryk J . 84 �474 Koiłowski L . 5 74—5 78 291 294 297 382 Krajewska J . 393 399 Kraszewski J . {. 9 12 Krezek F. 35 38 Kropiński gen, 93. Królikowska H. 394 Kryński А.П 37 55 57—9 62 67 Kulczyński I. 94 Kulczyńska J . 94 Kuraszkiewicz W. 386 388 Kurylowici J . 74 78 Kutrzebianka A. 239 378 Ł Lafiteau J. F. 352 355 Landefeld H . 369 Lasocki 76 Lecie je wski J . 51 Van der Leeuw 140 Lehmann A . 158 Lelewel J. 101 Lepavcova E . 407 Leszczycki S. 239 Leśniak R. 393 Letki M. 82 Leunan T. 185 Lieberraan F . 396 Ligęza J. 405 Lindblum A. 325 Lubecka Z 22 Lowie R 113 Lubomirski A 5 Luter M 148 Lynd R S 154 Lynd H M 154 Ł Łęczyńska A. 395 Łopaciński H . 402 Lowmiański H . 381 Łoziński W. 40 * Łukasiewicz K. 376 łlychowska S. 395 M Maciejowski W. A. 102 Majewski J. 392 Majewski W. 102 Maksymowicz M. 97 100-1 Malewski F. 94 Malicki A. 82 Malicki L . 395 ' Malina J. 244, Malinowski B. 20 110 117 125 Manninen I. 374 Manngiewicz p. Żotna 82 Martin R. 26 Matlakowski W. 239 Malusiak S. 11 45 53 66 Maarizio A. 66 68 Mauss M. 158 Mazzini J. 148 Mazur J . 43 Mehofer J . 222 Meiners 3 5 2 - 3 356 Meisen K . 153 Mickiewicz A . 97 Michalski S. 69 72 Mirabeau H. 141 Młynek J. 49 Młynek S. 43—4 47 223 242—4 246 248 Montesquieu С. L . 141 Morwitz Z. 4 Morgan L . H . 185 355 Mornet 157 Moskau A. 355 Moszyński K. 19 82 84 150 151 153 158 285 288 303—6318 382 408—9 Muhlmann W. 111—2 117-8 120127348—59 362-3 365-8 Mora wiew M. 63 Mydlarski J. 82 �475 N Napoleon В. 91 Naumenko 101 Netolitzky F. 300 Nestor 96 Niederle L. 102 382 Niemiłowicz Wl. 35 38 Niesiołowski J. 91 Niezabitowski L . E . 377 Nietxsche F . 146 Nitach K. 55 62 6 4 - 7 0 82 378 409 Norwid C . 31 Nosek S. 289 377 Nowicki F. 5 O Obrebski J. 82 Oderic i Pordenone 351 Ołpiński K . 371—2 Orońska J. 395 Osowiecki S. 22 P Papini G . 357 Parfanowic* 48 Paulaharju S. 314 Pawlikowski J. G. 7 4 - 5 Pawłów 1. 188 190 Pawłowski S. 66 Perls H . 5 7 Pessler W. 64 Petersen E . 295 Pfaler K. A . 314 Pbget J . 165 Piekarski A, 20 Pietkiewicz C . 23 Pietkiewicz K. 397 Pinard de la Boulaye H 138, 148, 153 Piwarski A . 371—2 Piwoeki K. 164—5 167 172—5 179-80 Plisehke H . 351 Pogodin M. 99 100 Pokornowa W. 395 Pokorny R. 384 Pol W. 2 2 3 - 6 250 Polaczek S. 47 Polewoj M. 97 9? Polewoj Ks. 97 Polewoj K. 105 Poniatowski S. 5 1 9 - 2 3 29 32 35 10' 108 115 Poniatowski J . 92 Popiel L-. 7 409 Poratyński J. 5 66 75 Porębowicz E . 8 56 Posejdonios 350—1 Potkański K. 40—1 45—6 53 Prażak W. 369 Prek K. 3 7 1 - 2 Von Pufendorf S. 185 Puszkin A. 101 Pypin A. 100 Q Quetelet L . A. J . 354 R Radzikowski E . 223 Radziszewski B. 76 Rajewski W. 395 Rajewski Z. A . 376 Rakowiecki I. 102 Ramułt S. 35 Ratzel F. 111 218 355—6 Rehraan A. 40 Reinfuss R. 82 222 370 Reinhold M. 315 Richthofen B. 351 Robespierre M. 141 Rolny W. 66 75 �476 Rokicki J . 395 Romer Б. 40 69 Rosiński В. 78 Ross E . А. 147 Rostafiński J . 34 382 RorjsseauJ.J 89 141 185 352 Rozwadowski J. M. 382 Róhrer J . 8 RudnUki M. 382 Ruisbrock 351 Rybowski M. 35 38 51 Rzączyński 211 Stołyhwo R. 26—7 30 32 Strzygo wski J. 180 Stadynśkyj K. 40 Suboczowa M. 405 Sulimirski T. 291 Surowiecki W. 8 102 Szkaradek R. 394 Swchmatow A. 382 Szafarzyk J. ? . 101—2 Szafer W. 76 Szyszków B. 95 Ś S Schleiermacher F.E.D. 156 Schmidt W. 112—3 118 129 217356363 366—7 Sejgnobos C . 156 Semkowicz W. 88 Setal5 E . N. 315 Seweryn T . 170 172 238 370 393 402 Shirokogoroff 365 Siedlecki M. 83 Siemiradzki J . 40 Sienkiewicz K, 93 Sikorski M. 43 Skorupski H . 394 Sochaniewicz K. 68 Soderblom 149 Sołtys M. 40 Sorel G. 147 Soureka K. 368 Spamer A. 181 Spann O. 150 Spencer H . 140 Spławiński-Lehr T. 74 378 381—2 Sta szyc S. 8 89 Stand lin 156 Stefański S. 393 Stelmachowska B. 82 163 403 Stoli O. 26 Świątkowska J. 22 32 Świeży J. 32 370 Świnek J. 45 47 49 Świstka J. 322 Sztech V. V . 369 T Thurnwald R. 127 Tiele К. P. 149 Todorowa R. 407 Treter M, 11 Troeltsch E . 153 Tylor E . B. 185 354—5 Twarecki T. 7 U Udziela S. 12 34 40—1 4 4 - 7 53 223—6 242 248 250 402 V Vaclavik A. 369 Vaihinyer H . 359 Vakarelski С. 406—7 Vasraer M. 381 Veleva М. 407 Venedykova V . 407 Vico С . 185 352 W Wach J. 153 Walczyński S. 43 �1 Walde A. 384 Wałecki A. 198 Wabjga L . 40 Wasilewski Z. 35 Wasylewski S. 37 54 Watson 188 190 Wawr żeniec ki M. 5 Webb С. J. 148 Weber M. 145 Wells С. 210 Węgrzynowicz L . 82 327 Wieciofowaki T.376 Wierciyriski S. 66 7i Wijrgere J. 156 Wiktor J. 347 Witkiewicz K. 394 Wolska M. 40 Wójcik A. 370 372 —3 Wójcicki K. 210 Wójcikowski К W 97 Wrzosek A 73 477 Wundt W. 198 190 Wysłouch B. 75 Z Zakrzewski A. 64 Zakrzewski S. 66 Żarska H. 394 Zawiliriski R, 46 Zawistowicz K. 22 82 Zborowski J. 82 399 403 Zdziarski S. 53 403 Ziółkowski W. 82 392 Znamicrowska-PriiHerewa M. 373 Ż Żejrota P. 39 Żołna-Mamigiewicz J. 82 Żarek J. 377 �t 478 Indeks nazw etno-geograiicznych A Aarhus 333 Ala-Vetela 314 Alpera 197 Ameryka 23 336 Amur 27 Andrychów 224 229 236 243-5 Australia 23 361 Azja 23 351 В Babiogórcy 222 Baczyn 223 229 250 Bajkał 40 Bałtowie 82 3 8 3 - 4 Bałtyk 384 Barcice 225 229 261 269 276—8 Barcice Dolne 261—2 Barcice Górne 261 Bayonne 324 Bączarka 245 Bącza 270 Berlin 38 60 157 Bersity 285 288 Beskid Wyspowy 256 261 Beskid Śląski 282 288 Biała 222 243 Białe Jezioro 95 Białobrzezie 395 Bialogród 395 Białoruś 287 Biskupin 176 281—2 289 290—2 294 296 300-304 306—8 Bizancjum 286 Biegonice 273 278 Bieńkówka 223—5 2 4 4 - 5 248 —250 Bieńkowice 244 249 Bierna 245 250 Bobowa 371 Bochnia 24 3 263 Bojkowie 222 «51 Borzęta 245 Borzęcinek 370 Borowa 224 229 Brenna 223—4 229 .250 283 285 Bresnowsk 91 Bryjoki 258 260 Brzeg n/Odrą 396 Brześć Kujawski 285 Brzezinka 224 250 Przezowa 245 Brzeźna 264 Brzyna 274 Buch 290 295 380 Buczkowice 245 250 Budzów 223* 224 229 232 245 2 S0 Bugaj 224 229 Bulowice 244 249 251 Buczacz 43 47 49 Bułgarzy Czarni,95 Bułgarzy Srebrni'95 Bydgoszcz 394 Bysina 232 244 249 250 Bystra 223 224 250 �479 Byszyce 245 Bytom 395 С Cahors 146 Carolath 295-6 Celtowie 282 383 - 4 Ceranów 26 Chęciny 93 Chinocz 285 Chmiel 370 Cbodyń <góra) 225 Ch obrzyn 239 Cbomranice 223 273 Chorwacja 303 Chyżówki 223 229 250 Cichori (góra) 225 Cieszyn 250 396 Cyganowice 262 Czarnogórze 303 Czarny Potok 223 261 273-4 Czechów 262 Czechy 12 283 Czernichów 223 - 4 229 Czeremosz 222 Częstochowa 93 D Dalekarlien 315 Dania 333 Dąbrowa 401 Dąbrówka 250 Derłów 395 Długołęka 263—4 274 Dniepr 95 Dniestr 222 383 Dobra 223 244—5 249—50 Dobrocierz 224 Dobrzyce 244 246 Don 95 Dorohy 95 Drawsko 395 Drzewica 401 Dubne 258 Dunaj 95 301—2 Dunajec 2*2 278 Diwina 95 E Egipcjanie 150 Eskimosi 188 Estonia 3 1 4 - 5 Europa 23 F Faleza 244 Feldkirch 69 Filipowice 224 Finlandia 183 313 Finowie 96 Florencja 146 Francja 146 156 183 232 318 Frycowa 223—4 Frydrychowice 244 249 G Gabon 225 2 6 1 - 2 Galicja 38 48 62 Gardłaki 258 Genua 146 Germanie 383—4 GlichÓw 246 Gliwice 396 Głogoczów 245 249 Głógczyce 285 Gniezno 281—3 285—6 302 304—7 375 3 7 7 Goldowie 22—3 27 Goliady 96 Gołkowice Niem. 262 Gorce 238 Gorlice 34 372 Gorzeri Górna 249 Gorzków 245 �r 480 Gorzów 395 Gostków 2 8 5 - 6 Górale 222 2 2 5 - 6 230—1 236—8 2 4 1 - 2 244 2 4 6 - 8 256 260 262—4 273 278, beskidowi 224 286, nadpopradicy 260 264 269-70 277, sądeccy 223 225 247 260—2 264 271 273—4 277 279, „twardzi" 244 Góralszczyzna 224—6 232 234 236 239-41 249 —51 Grecy 384 Grodno 91 Grossrosen 21 Gródek 93 278 Grudziądz 394 Gruszowiec 223 225 245 250 Grybów 226 244 276 372 Gubin 395 Gwinea N. 367 H Habanowie 369 Hallstatt 302 Halstia 314 Harbutowice 224 229 234 244—5 249—50 Heczmarowice 245 Helsinki 3 1 3 - 4 Hindusi 150 Hiszpanie 183 Hocznia 244 249 Holihrady 292 Homrzyska 223 Hucisko 245 Huculi 251 Hyrynsalmi 314 I lllirowie 383 Indie 146 Indonezja 351 Inwałd 244 249 Irańczycy 383-4 Irlandia 281 Istebna 223 Iwkowa 224 229 249 251 Izdelnik 245 J Jebłockowianie 222 Jachówka 2 4 4 - 5 249—50 Jadźwingowie 213 Jaik 95 Janków 285 Jankowka 245 Japonia 143 Jarosław 393 Jesienna 224 229 Jasienica 244 249—50 Jasło 244 372 Jasna 223 Jastrzębie 224 273 Jastrząbik 245 258 Jaszczurowa 224 245 250 Jstmulowio 367 Jawornik 245 Jaworzynka 223 Jazowsko 225 250 268 273 - 4 278 Jelenia Góra 396 Jeleśnia 229 Jodłownik 245 Jugosławia 10 12 282 285 288 Jurków 224 245 250 Jutlandia 281 383 �481 К Kaczyiia 245 250 Kadcza 261 273 Kalwaria 244 Kałdus 285 Kamienica 244 256 261—2 2 6 8 - 9 272 274 276 Kamieniogóra 396 Kamionka 223 229 Kaoina 223 264 277 Karlstad 324 Karpaty 222 Kartuzy 394 Kasina Wielka 223 244-5 249-50 Kasinka 225 245 250 Kasinka Maja 234 Kaszuby 379—80 Kazań 91 Kępno 395 K<tly 233 2 4 3 - 4 249 2S1 Kiczna 225 250 272 Kielce 392 Kliszczacy 222 224 Kladzko 396 Kocierz 223—4 229 232 244—5 250 Kocoń 245 Kokuszka 264 278 Kolonia 157 Koło 395 Konopnica 25 Kornatka 245 Kosarzyska 264 Kostroana 95 Koszalin 395 Koszary 224 229 Koziniec 224 229 231 250 Kożuchów 396 Kórnik 395 Krakowiacy 222 226 236 Krakowskie 232 Kraków 5 34 41 49 50 52 69 81 88 93 183 225 - 6 242 248 393 Krogulecka 278 Krościenko 222 Kruszwica 395 Krzeczów 242 249 Krzemieniec 92—3 Krzepin 285 Krzesławice 245 Krzeszowice 47 Krzeszów 223—4 244- 5 248 250 Krzyszkowice 245 Kbiąinice Wielkie 303 Księstwo Warszawskie 91 Kszczonów 234 245 370 Kurów ?32 245 Kuźnica 396 Kwapinka 245 Ł Lachowice 229 245 Lachy 223 2 2 5 - 6 230 241 —2 244 2 4 6 - 9 251 2 5 6 - 8 2 6 0 - 4 273 275 277—8, sądeckie 239 258 260 262—5 268 271 Lanckorona 236 245 Las 223 250 Lecieszyn 90 Lelów 93 Leluchów 258 Leszno 395 Leśnica 245 250 Libratowa 224 278 Lichwin 243 Limanowa 225 236 244 25J Lipnik 224 229 249 251 Lipowa 229 LiUcz 264 �482 Litomierzyce 21 Litwa 90 95 183 Litwini 213 Liwowie 9 5 - 6 Lodomeria 38 62 Lombardia 146 Lubań 396 Lnbogoszcz 225 Lublin 79 80 82—3 392 Luehaczowice 63 Lutycy 404 Lwów 5 9 35 - 8 41 50 52 56 58—60 62—3 69 70 75 81 93 243 Ł Łaba 301 382—4 Ladoga 95—6 Łącko 222 225 238 250 26?—4 268—9 272-6 278 Łemkowie 222 224 251 258-60 270 Łemkowszczyzna 239 Łękawica 224 229 245 250 Łętownią 234 Łodygowice 223—4 245 250 Łomnica 278 Łopień 225 Łososina Dolna 278 Łotwa 183 Łotysze 95 Łowicz 393 Łódź 393 Łukowica 223 273 276 Łusk 92 Łużyczanie 401 Łysa Góra 239 M Maaria Magdalena 314 Majdanek 21 Majdan Mokwiński 291 M»ków 224 250 Małopolska 224 283 Marcówlca 223—4 250 • Maszkowice 225 250 278 Mazowsze 90 281 Melanezja 20 Meszna 223—4 250 Męcina 223 229 Miechów 394 Mieszańcy 243 Mieszczera 96 Międzyrzecze 395 Mikuszowice 223 245 Mikronezja 20 Milik 258 Miłkowa 278 Mińsk 90 1 Młynczyska 225 250 261 273 Mogilnu 223 229 Mogiła 240 Mohilew 95 Mongolia 143 Morawy 63 283 369 Moskwa 91 95—7 Moszczenica 224 261 277 Mszana Dolna 234 245 Mszana Górna 245 Mucharz 224 244 245 249—50 Midltown 154 Murom 96 Muszyna 258 276 Mutne 245 Myślenice 222 225 236 244 248 Mystków 223-4 278 Myszyniec 300 N Nawojowa 225 Niemen 383 Niemcy 153 156 238 281 318 336 �483 N Niestronno 281 -3 285—6 Nieśwież 89 Nieźwiska 291 294 296—7 Nitkowa 264 Norwegia 332 Nowa Sól 397 Nowogród 91 95 Nowogródek 91 Nowotarżanie 222 Nowy Sącz 262 276 394 Nowy Targ 402 Nurmes 314 O Obidza 268 273-4 Oceania 23 Oczków 224 Odra 383—4 Obodryci 404 Ojców 303 Oka 383 Olszowa '224 Olszanka 264 370 Olsztyn 394 Omsk 91 Opole 283 286 3 0 4 - 5 396 Orawa 223 Oroczoni 23 Oroczoni—udike 27 Osleczany 244 245 Oslo 333 Ossolineum 5 73 Ostrawica 222 Ostrów Tumski 282 303 Oświęcim 242 Г p I'I Ł Ł. W P a k i a 224 245 249—50 Pale.nica 224 Palmiry 5 Paryi 327 Paszyn 224 229 Pcim 233—4 229 232 234 245 249-50 Peredil 94 Petersburg 38 60 75 91 95 104 Pewel Ślemieńska 245 Piekary 240 Pieniny 222 Pietrzykowice 250 Pigmeje 188 Pilica 93 Piotrków 370 393 Pisarzowa 223 268 273 Piwniczna 229 258 270 274 276 278 Plemieri 285 Płock 393 Podegrodzie 257 2 7 4 - 6 Podegrodiianie 263 266 274 PoHgórze 4 3 - 4 , Grybowskie 256, Rożnowskie 256, Sądeckie 256 Podhajna 89 92 Podhalanie 222 224 251 Podhale 238 247 402 Podkarpacie 183 Podlasie 26 68 Podlopień 223 250 Podobin 245 Podole 224 278 383 Podrzecze 262 Pokucie 282 Polanka 245 Polesie 295 Połabianie 404 Połock 95 Pomorze 183, Azowskie 95 Ponikiew 224 245 250 Popczyce 305 Popowice 225 261 273 277 �484 Poprad 222—3 278 Porąbka 223 245 Poręba 224 245, Mała 273, Świnna 250 Poryck 93 Potyliez 93 Powroźnik 258 Poinachowioe 224, Górne 246 Poznań 282 285 296—7 302 304 307 336 342 395 Półrzeczki 223 245 250 Praga 38 Protwa 95 Prusy 379-80 Prut 95 222 Przemyśl 7 93 393 Przydonica 278 Przysietnica 223 225 269 274 276 278 Przyszowa 223 2 7 3 - 4 276—7 Psków 95 Pszczyna 396 Ptaszkowa 223 229 Puławy 92 Pytoce 267 R Raba 225 247, Wyżna 238 Rabka 238 394 Raciborsko 245 Raciechowice 245 Radom 69 392 Rajgród 95 Ren 383 Repecko 293 295 Roczyny 224 Rojówka 278 Rosja 23 Rozdzielę 236 249 251 Roztoka 261, Ryterska 264 Równiacy 2 2 3 - 4 238 258 260 Rumunia 84 183 Ruś 244, Kijowska 286 Rusini Szlachtowscy 224 Ruśnioki 243 Rybarowke 245 250 Rybna Kolonia 296—7 Rychwałd 245 250 Rytro 225 264 270 274 276 278 Rze.zów 393 Rzyki 224 229 244—5 249 Rzymianie 384 S San 222 Sandomierz 93 Sanok 393 Santok 285 302 304 Sarmaci 384 Stary Sącz 224—5 244 258 260 262 276 Sądeczczyzna 258 Scytowie 306 384 Siedlce 278 Siekierczyna 225 229 261 Sieniawa 93—4 Sieradz 393 Sieraków 245 Siewier 96 Sidzina 249 Skeła 93 Skandynawia 315 383 Skansen 326—7 Skawce 224 245 250 Skawa 225 Skawhki 224 245 250 Skomielna 243 Skrudzina 225 278 �485 Skrzydlne 224 24S Skrzynka 245—7 249 Słopnice 225 229 250 Słotwina 242 246 249—50 Słowacja 12 363 Słowenia 303 Słowianie 23 384 Stuck 90 Stupsk 394 Soanłahti 314 Spisz 223 247 260 402 Spiszacy 251 Stadła 262 Stany Zjednoczone Am. Półn. 327 Stary Bielsk 298 Stare Bielsko 299 Stockholm 326 Straconka 223 229 Stronie 224 245 250 Stróża 223 229 249—50 Stryszawa 232 219—50 Stryszów 224 245 250 Stuttgart 348 Sucha 224 245 250 Sudety 21 Sułkowice 224 245 250 Syberia 22 27 Syrynia 298—9 Szczawa 223 250 261 Szczawnica 224, Niżna 223, Wyżna 223 Szczawnik 258 Szczyrk 223- 4 245 Szlachtowa 229 Szpota 95 Szprotawa 397 Szwajcaria 24 26 69 Szwecja 281 332 Szwedzi 266 Ś Śląsk 183 281 283 Cieszyński 223—4 Ślemień 223 Śleszowice 223—4 244—5 Śnieżnica 225 Świdnica 397 Świdnik 223 Świerkla 274 T * Taczany 224 Tambów 95 Targanica 224 229 244 249—250 Targo«zów 248 Tarnawa 224 293 295, Dolna 223—4 244 249-50, Górna 223-4 250 Tarnów 43 47 50 243 394 Tatarów 48 Tenczyn 234 245 Tenczynek 249 Tęgoborze 223 Tokarnia 245 2 4 8 - 9 Tomaszów Maz. 393 Toruń 394 Tostama 314 Trakowie 3 8 3 - 4 Trąbka 249 Tresna 223—4 Trzebunia 223 225 244 249—50 Trzemeśna 245 Trzetrzewina 264 277 Tuchów 256 Turbacz 256 Turkiestan 382 Twer 9 6 - 7 Tylicz 258 Tylmanowa 272 5 �486 Tylmanowiacy 262 Tymbark 223 225 244 250 Tyniec 240 a Ujanowice 224 Umłastów 5 Ural 95 W Wadowice 222 225 233 244 Wałbnych 396 Warszawa 20 2 6 - 7 36 62 69 71 Wenecja 146 Wengriny 251 Wałówka 223 229 Wągry 10 183 Wiatycze 96 Wieliczka 43 49 50 Wieńcierza 248 Wielkopolska 176 Wieprz 245 Wierchomla 258 Wierzbanowa 244 249 Wieś 96 Wiewiórka 224 245 Wilkowice 229 2 4 4 - 5 250 Wiikowiska 224 245 Wisła 224 239 250 3 8 3 - 4 Wiśniowa 224 245 249 Witebsk 95 Włochy 148 183 Włocławek 394 Wojakowa 224 Wola Brzezińska 264, Kosnowa ?50 272, Krogulecka 269 278, Radziszowska 245, Piakulina 223 229 Wolinianie 404 Wołga 92 ^62 384 Wołyń 94 383, W. nad Odra. 283, na Pomona 285 Woroneża 91 Worończyna 92 Wrocław 38 Wysokie 264 V Vandra 314 Z Zabrzei 272 Zachełmna 223 245 250 Zagórnik 224 229 249—50 Zagórów 264 Zagórzanie 222 Zakopane 394 Zakrzów 224 Zalesie 223 250 261—2 Zamość 392 Zarzecze 272 Zasadne 261 Zawada 223 Zawadka 223—4 244—5 249 Zbludza 223 261—2 Zbyszyce 223 229 278 Zembrzyce 2 2 3 - 5 245 250 Zielona Góra 395 Zielonka 239 285 Ziemia Krakowska 226, Nowogródzka 90, Sądecka 256 Złota 303 Zreczyce 245 Zurych 26 Ż Żeleźnikowa 225 261 273 277—8, Mała 261 Żero.ławice 245 Żmiąca 224 229 Żółkiew 93 Żuków 370 Żywiec 226 246 Żywczaki 222 �487 Indeks A Akademia Górnicza 378, Nauk w Petersburgu 95, 97, Umiejętności 37 39 45 48 76 Amt, Statistieches Amtdes deutichen evangelischen Kircheuausschusses 157 Amlliche Zentralstelle fur kirebl. Statistik 157 animlzm 140 В bacigera 233 (baćgera 234, bazgiera 233) baja 234 bęben 109 bednarstwo 283 Berliner Gesellschaft fur Aothropologie, Ethnologie und Urges chiehte 7 bezbożnictwo 139 Biblioteka Narodowa 22, Publiczna w Petersbur­ gu 100, Puławska 99 biologiim 357 błękicia 257—8 266 273—4 brama kultowa 108 braminiim 149 rzeczowy braclik 232 235 brusek 274 bruślok 260 buddaizm 143 149 budownictwo 22 96 108 176 182 2 2 7 - 8 242 281 bukiet 267 Bureau fur Statistik der Juden 157 С celender 234 ceramika 176 283 369 Cesarska Akademia Nauk, o r . AUderoia cha'upa 238 241, biskupińska 296 charakterologia 131 chata 292, o b . megaron chłopomański ruch 35 chusteczka drużbacka 268 ciasnocha 236 ciosek 257 259 265 cmentarz 109 Commission Internationale des Arte Populaires 7 cucha 234 259 (cuga 234, czocha 258) cułka 276 cuwa 372 czepiec 236 257 266 270 279 401 �488 cyfrowanie 272 сугка 269 cywilizacja 127 czurynga 109 O dach, ob. konstrukcja droga w zaświaty 109 drzewa święte 109 drzeworyty ludowe 172 174 Dziennik Wileński 99 dzwon 109 E Ecole de Louvre 336 Elementargedanken 111 etnografia 72 112 157, bułgarska 405—7 etnologia 72 112 113 186 349 350 360 etnopsychologia, 130 ewolucjonizm 110 112 140 186 355 367 ewolucjonistyczna szkoła 185 F fakty dynamiczne 113—4, etnobgiczne 112, funkcjonalne 361, statyczne 1 1 3 - 4 fenomenologizm 140 181 Fundusz Kultury Narodo­ wej 81 funkcja wytw. kult. 115 —7 119-24, grup społecznych 132, kultury 128, osobnika 130 132, zespołu 124 funkcjonalizm 107 110—1 113 116 118 120 124-6 348 357 368 funkcjonalne dane 364, odmiany 122 123,typy 122—3 128 131 G gaje święte 109 Gazeta Lwowska 37 gnbstyeyzm 139 gont 240 gorset 279 górnica 233—4 258 2 6 4 - 5 268 grób 109 grupa etniczna 115 227—8 252, kulturowa 115, podtrzy­ mująca 132-3, ura¬ biająca 133, współ­ działająca 132-3, wy¬ twarzająca 132, społeczna 115 126 133 227-8, ustrojowa 133, zawodowa 133 gunia 234 237—8 251 257 258 270 gunioki 232 274 gurmana 234 237 257 272 273—4 276 gurmanka 270 279 H hazucha 234 higiena 282 hille.bille 109 historyzm 107110-11 352 356—7 historyczna szkoła 113 118 125 128—9 holośniaki 274 (hotośnie 258 270) �489 ideologia 115—9 121-5, grup społecznych 132, kultury 128, osobnika 130 132, zespołu 124 ideologiczne modyfikacje 122, odmiany 122 123, typy 1 2 2 - 3 128 131 ideoplastyka 174 illiryjski krąg kulturowy 302 Instytut Bałtycki 7 12 403, Słowiański w Pradze 6, Śląski 404—5, Współpracy Intelektual­ nej (Paryż) 7 intencjonalne dane 363—4 К kabat 270 kadłubek 266 269 kaftan 232 235 273 kania 268 2 7 3 - 4 kapelusz góralski 269 karbiaki 257 259 261 karpie 200 2 6 4 - 5 274 277 Katolicki Uniwersytet Lu­ belski, ob. Uniwersytet katolicyzm 135 kierpce 238 257 kikle 233 knutle 211 kocioł 201 203 Koło Nauk Antropologicz­ nych we Lwowie 6 76, Koło Przyjaciół Hucułszczyzny 7 Komandorski Order O d ­ rodzenia Polski 7 Komisja Antropologiczna Polskie] Akademii Umiejętności. 6, Kom. Etnograficzna Pol­ skiej Akademii Umie­ jętności 6, Fizjologiczna Warszaw­ skiego Towarzystwa Nauk 6, Swojszczyzny Związku Ziem Górskich 370, Sztuki Ludowej 7, 10 Komitet Narodowy Polski 69 komunikacja 286 konstrukcja dachu pod stolec 239, krokwiowa 239, na sochę 291, na ślemię 291 ściany: węalowa 239, 290, 375, słupowo-plecionkowa 290, 296, 375 sumikowo łątkowa 281, 290 konwergencja 366 korona ślubna 17ó koszar 251 kowalstwo 286 kręsfi kultirowe 129 363 367 kryterium formy 111 366, ilości 363 366, jakości 366, ważkości 3 o 0 - l , ogólnego prawdopoJobieństwa 366 Krzyż Komandorskiego Or­ deru Św. Sawy 7, Złoty Zasługi 7 к utt 109 150 158 kul tufa 126 7 110 130 219 345 50 365 materialna 112 126 ciuchowfl 112 126 ч �490 społeczna 126, ceramiki grzebykowej 385, malowanej 291 294, sznurowej 291 295 385, wstęgowej 384, lipicka 296—7, łużycka 2 9 3 - 4 302 385, mustieryjska 212, oryniacka 212, szelska 212 kulturowe zespoły, ob. ze­ społy maszkary 176 matriarchat 140 megaron 294 metodologia etnologii 112 miejsca kultowe 109 Ministerstwo Oświaty 226, WyzDań Religijnych i Oświecenia Publicz­ nego 81 mitologia 22 100 mity 150 mit apokaliptyczny 147 „Kulturelement" 120 kultury zasadnicze 23 109 113 128—9 kurpiele 276 Monarchia Austro-Wegierska 59 69 monoteizm 140-1 most w zaświaty Ю9 muzea ludoznawcze 48, 316, 392 L lak 246 lejbik 232 literatura ludowa 13 89 ludozuawslwo 47 7 1 - 2 75 152 159, czeskie 13, polskie 50, religijne 1 5 2 - 3 Lwowskie Towarzystwo Naukowe, ob. Towarzy. stwo Ł loktusie 236 łowiectwo 187—9 1 9 2 - 3 195—8 2 0 1 - 3 281 łódź kultowa 109 M macherzyna 270 magia 22 148 150—1 158 170, księżycowa 109, słoneczna 109 magierka 234 maik 176 modlitwa 158 « г ' ' О п в Ь е 31S, 321, skansenowskie 333, 237 371—2, Etnograficzne U. S. B. 373, Etnograficzne w War­ szawie 7, Nordiska Museet 326 Norsk Folken 333 Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie 27, im. Szewczenki 48, Sztuk i Tradycji Ludo¬ wych w Paryżu 318, United Staates National 27 N narzędzia rolnicze 96 280 rybackie 280 nawołok 276 neobuddaizm 139 neopogenizm 139 Nordiska Museet, ob. Muzeum Norsk Folken, ob. Muzeum �491 Ó obiekty kulturowe 114-6 134, społeczne 114-6 134 obrzędy 90 103 109 odzież 23 ofiary 158 ołtarz 108 opryma 264 ości rybackie 374 P paleolit 212 parzenica 258 Patronat Polskiego Przemystu Ludowego 7 pazdur 408 pieśni ludowe 90 pisanki 109 176 plóciennice 233 pochodzenie Słowian 84 386-8 pochówek 22, 108, p. paIowy 108117, pochówkarze 109 podaqia 90 podcień 290 podłaźniki 176 401 polidemonizm 140 Polska Komisja Sztuki Lu­ dowej, ob. Komisja Polski Atlas Etnograficz­ ny 408—12 Polski Związek Zachodni 379, Komitet Narodowy, ob. Komitet Polskie Towarzystwo Etno­ graficzne, ob. Towa­ rzystwo Towarzystwo Etnologiczne, ob. Towarzystwo Towarzystwo Oriental!, styczno, ob. Towarzy­ stwo Polskie Towarzystwo Pre­ historyczne, ob. Towa­ rzystwo Towarzystwo Przyrod­ ników im. Kopernika, ob. Towarzystwo polatka 194 portki, ob. spodnie potrzeby 232 protestantyzm 145 przesądy i zabobony 141 155 psychologia rasowa 130 przygotowanie żywności 281 R rańtuch 267 religia 22 135 137 144—8 150 152-3 religioznawstwo 157 Rosyjska Akademia Nauk, ob. Akademia rośliny jadalne 305 307, przemysłowe 306—7 rozstaje 109 ryjek 234 rzemiosło 282 rzeźba anaturalistyczna 165 S schizmogeneza 367 sercówka 271—3 serdak 266 263 sieć łowiecka 214 siutaź 266 sobótka 103 socha—zasięg 409 SocietĆ d'Anthropologic de Paris 71 spancyr 266 spodnie „bukowe" 232, „fuzyjkowe" 232, wałaskie 232, 238, 274-75 �492 społeczeństwo 134 eros 2 5 8 - 9 263 265 Statistisches Amtdesdeutschen evangdischen Kirchenausschusses, ob. Amt statyka 115—6 statystyka kościelna 156—7, T Tow. Historii i Starożyt­ ności Rosyjskich 99, Historyczne we Lwowie • 6, Krajoznawcze 49, Literackie im. Adama Mickiewicza 6, Ludoznawca 9—11 33 - 4 1 43 45 49—54 60 6 4 - 5 70 72 7 5 - 7 79 81—3, prezydium 36, zarząd 36 40,- bi¬ blioteka 8 9 50—1 61 7 6 - 7 80 85, archi­ wum naukowe 85, sta­ tut 417-24, oddziały Buczacz 50, Chrzanów 46—7 50, Kraków 46 49 50, Łańcut 50, Pil­ zno 50, Podgórski 46 50, Rzeszów 50, Ta­ tarów 49—50, Wieli­ czka 44. Wykaz człon­ ków prezydium 8 5 - 7 , członków zarządu 86 88 415, walnych ze­ brań 412—5, Ludoznawcze Bułgar­ skie 406—7, Naukowe im. Szewczen­ ki 101, Naukowe Lwowskie 43, Muzeum Etnograficzne- testy 1 6 5 - 7 tkactwo 176 283 totemizm 117 Towarzystwo Etnograficz­ ne Polskie 73, Etnologiczne Polskie 11, 71, Etnologiczne w Paryżu 354, Geograficzne we Lwo­ wie 6, Krakowie 6, Naukowe we Lwowie 6, Naukowe Warszawskie 27, Orientalistyczne Polskie 27, Przyrodników im. K o ­ pernika 34—5, 70, 73—6, 81, Prehistoryczne Polskie 374, wyznaniowa 156 stępa 409 strój 96 227—8 245—6 256, weselny 372 struktura kultury 127, osobnika 130, 132 wytw. kult. 115-7, U9-25 zespołu 124, 132 strukturalne odmiany 122-3, typy 122-3 128 131 sukmana 234 237 suknioki 232 274 siczudła 109 szewstwo 286 szintoizm 143 sztuka ludowa 13 163—5, 168 171—6 179-83 368 ściana, ob. konstrukcja ś ślakownicy 198 śparogi 408 Święta huśtawkowe 22 �493 Prehistoryczne w Рок naniu 6, Przyjaciół Nauk w L u ­ blinie 370, Przyjaciół Ossolineum we Lwowie 6, Tatriańskie w Zakopa­ nem 7, Warszawskie Przyjaciół Nauk 94 transport 23 turoń 103 tursaansydao 313 typy budownictwa 108 (go¬ spodarki 227) U United Staates National, ob. Muzeum Uniwersytet Jagielloński 378, Jana Kazimierza 9 (Za­ kład Antropologiczny 61, Zakład Etnologi­ czny 61), Katolicki Lubelski 83, Marii Curie Skłodow­ skiej 83 ustrój, yruntowy 227, społeczny 23 112 W wafenrok 266 wangierka 401 wątki zdobnicze 174 westki 232 wetuła 251 węzeł rycerski 269 271 273 wieczerza wigilijna 171 wierzenia 13 141 145—7 150 wóz kaltowy 109 wróżbiarstwo 150 wytwory kulturowe 119-21 123 125—7, geneza w. k. 107-8 110 112 wywijoki 232 wzgórza 109 V Vratya 109 Z talatace 266 zasięgi bałtyckie 34, fińskie 84, trackie 84 zaślubiny 171 cawijaki 265 zespoły kulturowe 113 123 130, podtrzymujące 124, współdziałające 124 126, wytwarzają­ ce 123, warunkujące 126, zawodowe 126 zwyczaje ludowe 90, 385 Ż iupan 268 �1' 494 E R R A T A str. wiersz 39 45 49 55 96 103 111 121 141 142 144 146 149 159 160 174 191 194 198 199 200 204 221 229 233 234 240 304 318 352 355 359 370 402 i L 22 32 18 23 3 14 4 17 9 36 17 15 2 11 17 23 32 27 19 9 31 5 30 22 5 1 35 5 24 27 16 11 17 1 10 18 15 3 j e s t 1990 zniechęceniem organizacyjnym odziału restykcyj miać co meteriai zwolennnik ne reformatorowi?. dokrynaloą m.jętności. Graviana Odpadnięciem mniemam, nabal Gold n sktoność d£wieków .» 1-УЙ chmuchnięc.ach ckych yego ze wików. karlpe u pomoże.23 a Jasiona sukmany. mapa 6Д' krakowskim krakowskie hordednm wie. samkramentów -owie wczucie, się •kami „Rrzekome p o w i n n o b y ć 1900 zniechęceniem organu асу jnym oddziała restrykcyj miał usunięte materiały zwolennik na reformatorowte, doktrynalną majętności". Gratiana Odpadnięcie mniema nadal Golden skłonność dźwięków." lekkich muśnięciach czyhającego usunięte wilków. karpie pomoże"." ra Jesienna i sukmany. mapa 2 . » Krakowskim Krakowskie hordeum więc sakramentów -łowię wczucie się -mi „Rsekome � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e1ae6aea8a5dd7c96edb0d903abcc687.pdf 683abfe9da2aa72e35672ea74f46237d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1139 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1049 Title A name given to the resource Indeksy, spisy treści / LUD 1970 t.54 Description An account of the resource LUD 1970 t.54,s.312-331 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS Abraham Wt. 7 Akurgal E. 112 Andrasfalvy Bertalan 278 Angelov Bozan 124 Angelov D. 115 Angelowa-Georgijewa Rosie;:: 277 AnUć Vera 277 Antonijević D. 255, 261 Appleton R. 82 Arnaudov M. 127 Ars7:yl'iska Ewa 289 Ashton J. 82 Astachova A. M. 244 Babinicz Waldemar 300 Bachofen J. J. 265 Baldasseroni F. 1RO Baldus H. 264 Balasov D. M. 2'16 Bandi H. G. 264 Barag L. G. 247 Baranowski B. 105, 160, 2ŁE Baranowski Wacław 87 -11'1 Barthel T. 271 Bartnicki A. 149 Barut J. 57 Bastian A. 218 Batelli G. 110 Batowski Z. 42 Baudoin de Courtenay Jan 5 Bauman E. 98 Baumgarten K. 225 Bausinger H. 282 Bawden C. R. 260 Bazielich B. 60 Beckmann J. 267 Beltrana G. Aquirre 141 Benfey T. 218 OSOBOWY Bentzien Urlich 209 Bergson H. 35 Berwillski R. 87 Bianchi U. 268 Bidwell George 151 Biegeleisen Henryk 5 Bieniarzówna J. 62 Blachnio Józef :~OO Blachowski A. 55 Blaszczy k S. 56 Boas F. 2H2 Bobowski M. !lR Bogalyrev P. G. 246, 243 Bogucka M. 53 Bohdanowicz J. 2R6 Bojanov S. Iv. 120 Bojarska 1. 50 Bonifacić Nikola 27R Bonsirven J. 108 Borchers W. 58 Bottiglioni G. 104 Braun Rudolf 210 Brekilien Y. BR Breuil A. 104 Brightman F. E. 7ll Brown J. K. 263 BrzozowskCl Teresa 151 Budge E. H2 Buhler Karol 206 Bukowska-Gol'goni Krystyna 156·--167 Burde-Schneidewind Gisela 209 Burszta Jó:>;ef 5-B, 16R-170, 210, 217·244, 2()l, 2'J:{. 285, 236, 297-298 Businger Hermann 20l) BUttner Thea 258 Buzy D. 90 Bystroń Jan Sto 42, 87, 101 2S7, 288-292. �Cassirer E. 206 Chalanskij M. 124, 127 Chamcówna M. 50 Charland P. V. 95 Chybiński A. 7 Cichowicz W. 59 Cinciala Andrzej 274 Ciupak E. 87, 95 Closs A. 268 Corvinus K. 268 Courdaveaux V. 99 Cubelić Tvrtko 276 Czarnowski Stefan 87. 103 Czasznicka Z. 60 Czekanowski Jan 6, 7, 8 Czernik Stanislaw 302-:JO:J Cwikówna Stefania :J04 Damm Hans 257, 259 Damman E. 264 Daniel-Rops 98 Dąbrowski E. 97, 99, 104 Debrunner H. W. 267 Deisch M. 42 Dekowski J. P. 101, 105, 106 Delehaye H. 89 Dias J. 261 Dieterich A. 219 Dinekov P. 117 Disselhoff H. D. 272 Dobrowolska A. 56 Dobrowolski Kazimierz 87, 281 Dobrowolski T. 43 Dobrzycki J. 43 DomatOr T. 261 Dormann J. 264 Dostal W. 265 Dowgird Zofia 286 Draszkić Miroslav 2:n Drager Lothar 258 Drost Dietrich 212 Dubiel Ludwik 55 Dubois L. E. 90 Dworakowski S. 105 Dziedzic Jan 149 Dziewanowski K. 151 Dzięgiel Leszek 210-212, 215-217 Dzurinskij V. 122 Dybowski Benedykt 6 Dynowski W. 281 Ek Sven B. 209 Elkin A. P. 28 Evans-Pritchard E. E. 30 Faivre N. P. 98 Farinaccius P. 159 Farnik Ernest 274 Fierla Gustaw 274 Finamore G. 104 Firth R. 29 Fischer Adam 7 Fojtik Karel 209 Fortes M. 29 Fouard C. 98. 108 Franko Iwan 6 Frankowska Maria 129-146, Frankowski Eugeniusz 7, 59 Frazer J. G. 104 Fryś-Pietraszkowa Ewa 286 Furdyna Józef 286 282 Gajek Józef, 7, 8, 282, 297 Gajkowa Olga S Gaj-Piotrowski W. 105 Galaune Paulinus 230-231 Gamio Manuel 131 Gansiniec R. 7 Gaudefroy-Demombynes M. 88 Gawron Walenty 304 Gdański Marek 150 Gelhardt R. R. 247 Gennep, A. Van 91, 99, 104 Georgiev Georgi 276 Gerndt H. 263 Gesemann G. 116 Ghassemlou A. R. 147 Gheon H. 95 Gilewicz Aleksy 301 Glapa A. 56 Gloger Z. 55 Gladysz Mieczysław 58 Gładyszowa Maria 284 Goguel M. 99 Golaborski Stoir 276 Gołębiowski L. 48, 55 Gonda J. 265 Goodenough E. R. 82 Gori P. 104 Goszczyński S. 45 Gough M. 82 �Górak Jan 286 Grabner E. 263 Grabowski Józef GO, 23!l Greniuk P. 58 Groicki B. 159 Guepin A. 94 Gunda B. 266 Gusev V. E. 245, 247 Haberlandt A. 222 Hadzimanov Vasil 276. 279-280 Haekel J. 267 Hahn-Hissink K. 272 Haid Wolfgang 251 Halban L. 7 Hartmann G. 271 Hartmann H. 271 Hartmann R. 271 Hartwig Werner 258 Haslam W. 71, 82 Heim Waller 255 Heine-Geldern R. 272-273 Hentze C. 266 Hertz R. :30 Hessen Sergiusz 39 Heuzey J. P. 108 Hexelschneider Erhard 248 Hirschberg W. 265 Horvathova Emilia 254 Hi:iltker Georg 257, 259 Hrovatin Racloslav 276 Huber A. 267 Huby J. 98 Hulme F. E. 82 Hultkranz A. 270 Hummel S. 268 Husarski W. 41 Hutt.er Franz 252 Ilić Vojislav 277 Ivancan Ivan 278 Ivanov J. 124, 127 Ivanov V. V. 248 Jablonowski W. 152 Jacobeit Wolfgang 209 Jakobson Roman 16, 18 Janković Sava 277 Januszkiewicz Boleslaw 284 Jasiewicz Adam 286 Jasiewjcz Z. 56. 57. 158 Jaskulska A. 105 Jastrebov 121 Jeleński S. 104 .Jerabek Richard 254 Jest Corneille 210 Jezierska Renata 180-187 Jeż-Jarecki Władysław 2A7 Jirecek K. 12li Jordano\' V. 12:i. 127 Joshi R. V. 268 Kacanovskij Vl. I:n, 126 Kaczman:zyk K. 159 Kalina Antoni 5, 6 Kalina W. 94 Karadzić Vuk SteL 121. 123 Karlowicz Jan 5. 6 Kelembietowa Walentyna 2RR Kempisty Maria 35 Kilson M. 268 Kisi<:lewska Anna 231-2:34 Kitowicz J. 55, 91 Klawek A. 99 Kleindschmidt B. 96 Klickova Vem 27H Klimaszewska J. 281J Klinger W. 7, 104 Klonowski F. 222 Kloska Gerhard Konrad 9-36. 205-207. 1R8-198. 2:i4-2:Jei Klodnid:i Zygmunt 221-22ei Knezevi(~ Srebrica 278 Knoop O. 105, 170. In Kolberg Oskar 5. 48. 98. 296-299 Kolaczkowski .J. ;;2 Kolpakova N. P. 247 Konstantinov Dusko 277 Kopczyńska-JawOl'ska Bronislawa 287 Kopeć E. 102 Koppers Wilhelm 264 Korabiewicz Wacław 7ł-Rei Koranyi K. 7, 157 Kostrzewski J. 222 Kostysz J. 50 Kotula Franciszek 43. 242 Kowalewski Z. 2R4 Kowalska-Lewicka A. 60 Koźmian E. 4H 284, �Krajewska J. 57 Krajewski Klemens 287 Kravcov N. J. 245 Krickowić Antun 276 Kriss Rudolf 251 Kroeber A. L. 267 Kronenberg A. i W. 266 Królikowska Elżbieta 199-204. 300-302 Krupianskaja W. J. 226 Krz.yżanowski Józef 8R, 101. 102, 104, 111 Kuba Ludvik 278 Kułakovski L. V. 247 Kunczyńska-Iracka Anna 65 Kutrzeba-Pojnarowa Anna 2Rl Kutrzebianka A. 47 Kwaśniewski K. 222 Lagercrantz S. 264 Langematz Rolf 234 Lang-Kirnberg K. 268 Lazarus M. 218 Lechowa Irena 302-303 Lee F. G. 112 Leliwa Jerzy 151 Lenal·towicz T. 104 Lepszy L. 60 Leser P. 265 Levi-Strauss Claude 9-36 Lichodziejewski J. 149, 151 Likowski E. 94 Linette Bogusław 207-210 Linin Aleksander 276 Lipiński A. 284 Lipke L. 99 Liungman W. 220 Lohmayer E. 104 Loria Lamberta 180 Lowe J. 98 Lowie R. H. 16 Lubomirski J. T. 48 Lucius E. 119 Lukas .T. 264 Lutze G. 262 Luthi Max 256 Lepkowski T. 47 Mabillon 82 Machaiski Fl'3nciszek 152 Macnab .J. W. 266 Maconi V. 268 Madera J. 217 Mahnken Irmgard 276 Makuiski Krzysztof 282, 284 Malmberg Bertii 205 Manndorf H. 264 Mannhardt W. 218 Marcel H. 45 Maresch Franz 252 Masseron A. 95 Maszkowska B. 52 MaUakowski W. 55 Meier John 219 Mercier V. 90 Miarka K. 91, 108 Mikułowska Halina 289 Milewski Tadeusz 17 Millerowa Elżbieta 238-241 Mioduszewski M. 91 Mladenović Zivomir 276 Mohrmann Ute 210 Morgan L. 265 Mortindale C. C. 108 Moser Hans 260 Moser-Rath E. 263 Maske E. 102 Moszyński Kazimierz 7, 66 Mulkiewicz-Goldbergowa Olga 287 Mullie .T. L. 268 Murko M. 116 Murray-Aynsley 82 Mulher R. 42 Mi1hlmann W. 253 Miiller J. 90 Miiller W. 264 Mydlarski J. 7 Mylius N. 267 Mystek W. 91 Nachtigall H. 272 Narr K. J. 266 Nalalis A. 82 Naumann H. 219 Naumann Siegfried 209 Nedo Paul 201l, 234, 250 Niemann C. H. 217 Nikolić Ilij 277 Nitsch K. 7 Nizińska Irena 301 Nosek S. 222 Novaković Stojan 126 �:316 Nowakowski J. 284 Novikov N. V. 247 Nowodworski ks. 82 Nowotny K. 271 Nowotny Paul 210 Przeworski Stefan 152 Przeździecka M. 57; 59, 60 Pujanek Irena 220-221 Pusze t L. 55 Putilov B. N. 246 Obayashi T. 267 Olszewski F. 158 Ondrusz Józef 274 Optolowicz Janusz 289 Organdiijev Ivan 126 Orlowski Aleksander 43 Owsińska A. 46 Ozgowicz Edward 230-231, Rach Hans J. 210 Radcliffe-Brown A. R. :lO--:l] Radig W. 225 Radoński K. 91 Ramult Stefan 6 Ravnilmr Bruno 278 Rawita-Witanowski M. 101 Reinfuss Roman 55, 56, 57, :'i8. 94. 2a:~ Renan E. 99 Renard J. 90 Rewski Z. 4:l Reychman Jan 152 Riehl W. H. 21B Ristovski Blaze 277 Roccavilla A. 183 Rompski Jan 28B Roman M. V. 95 Rondet H. 90 Rops Daniel 82 Rosen-Przeworska J. 58 Rosner V. 265 Rostworowska Magdalena 177-179 Roussean J. J. 35 Rohlich Lutz 29:3 Rubcov F. A. 246 Rusić Beanislav 276 Rzewuski S. 48 Rybowski Mikołaj 6 Ryszkiewicz A. 52 235-2:37 Paradowska Maria 147-155 PenuSliski Kiril 277 Pesovar Ferenc 278 Petrow Petr 278 Pianzola M. 41 Piasecki E. 286 Pieciukiewicz Marian 289 Piegza Karol 274 Pietkiewicz Kazimierz 294-296 Pietraszek Edward 225-230, 282, 284 Pinnow H. J. 266 Pitioni R. 263 Pitre G. 104 Pitt Rivers G. 82 Pittoni Richard 254 Piwarski F. 45 PiwoC\{i Ksawery 40, 55, 60, 67 Piwowarski W. 88 Plana Sefćet 277 Plaul Hainer 209 Płoński Michał 43 Podczaszyński K. 55 Pogorzelski W. 94 Pol W. 48, 52-5~ Polakiewicz Maria 289 Pollak-Eltz A. 266 Pomeranceva E. V. 247 Pomianowska W. 284 Poniatowski Sto 7 Popiołek Franciszek 274 Popko Maciej 150 POITois L. 268 Posem-Zieliński Aleksander 269--273 Powiłańska-Mazur Danuta 288 Przesławska Helena 289 Sahagun B. de 129 Saintyves P. 89 Sartori P. 104 Saubigou L. 99 Saussure F. de 16 Sauve Ch. 90 Sawicki T. 42 Sazdov Tome 277 Schaff-Herzog 82 Scharf Martin 262 Schimański E. 55 Schindler Otto G. 253 Schlaginhaufen O. 265 Schlesier K. H. 270 Schmidt Leopold 251, 2:'i3 �317 Schmidt Wilhelm 26:;, 265 Schroubek G, R. 263 Schullerus A, 252 Schultz R. 271 Schurtz H. 212 Schuster C. 266 Schwedt Herbert 262 Schweitzer A, 99 Schwietering J. 219 Seignolle C. et J. 104 Seweryn Tadeusz 56. 57, 60 Sheppard R. E. 82 Sicard H. von 267 Sieber Friedrich 220 Siennicki S. 52 Simiczijew Kole 115-128, 275-279 Simonides Dorota 209, 29:3-294 Sinha P. 267 Sinibaldi G. 90 Skalnikowa Olga 209 Skarga P, 97 Sklodowska-Antonowicz Halina 289 Skrukwa Agata 274 Skwarczyński Z. 46 Sławik A, 265 Smirnov J. I. 246 Smoczkiewicz Leszek 288 Smrckova Jnfina 277 Sobisiak Walerian 251-257. 2fiO--263 Sojmonov A. D. 247 Sokolowa V. K. 246 Sokolowski .Jakub 4:3 Sorrento L. 91 Spamer A. 219 Spencer Trimingham J, 210 Stach P. 104 Stachowicz Michal 4:3 Stalker J. 98 Starek E. 60 Staszczak Z. 222 Stebelski A, 105 Stecki K. 60 Stein Lothar 259 Steiniger Hermann 25:3 Steinitz W. 249 Steinmann Urlich 252 Steinthal H. 218 Sterby J. 265 Stępień J. 104 Stoin Helena 276 Stolarek Zbigniew 150 Stone, J. W. van 268 Strach A. 219 Strzelecki A, 6 Strzygowski J. 82 Suchodolska M. 42 Suliteanu Ghizela 276 Surowiecki W. 49 Szafraniec S. 91 Szczotka S. 62 Sziszmanov Iwan 277 Szuberla Aniela 302 Szulczewski Jerzy W. 168--176 Szychowska-Boebel B. 289 Szyfelbejn-Sokolewicz Z. 288 Szymański Stanislaw 37-70 Świętochowski A, 56 Świrko Stanislaw 238 Tarko Medard 244-251, 296-299 Tatarkiewicz W. 43 Taube Erika 257 Tazbir J. 41 Teodorowicz J. 104 Thomas J. 104 Tiburtius G. 264 Todorowski Gane 278 Toporov V. N. 248 Toschi Paolo 91, 96, 110-111, 180 Tozi Niko 278 Trawińska M. 222 Treide Barbara 259 Treter M. 45 Trimborn H. 272 Trubecki Mikolaj S. 16 TrUmpy Hans 255 Tunguz-Perović 126 Ulenbrok J. 264 Urban M. 266 Vaclavik A, 254 Vakarelski Christo 124 Verkovic Stefan 119 Verstraelen E. 268 Vetulani A, 48 Vuković Jovan 276 Vysniauskaite Angele 288 Walicki M. 48 Wali górski A, 282 �:318 Wall .JÓzef 43 Walsh W. T. 98 Wawrzeniecki M. 55 Weber-Kellermann L 217 Weidekuhn P. 265 Weinhold Rudolf 209 Weiss R. 225 Weleckaja Natalia 278 Wirth F. 252 Wirtz H. 90 Wisner D. 159 Wiśniewski J. 95 Witos W. 95 Wojciechowski G. 149 Woliński J. 94 Wood-Seymour W. 82 Woronicz Paweł 47 Woźniak Andrzej 288 Wójcicki Kazimierz WI. 47, 55, 60 WI'óblewski Tadeusz 222, 263-269 Wypych Konrad 212-214, 257-260 Zakrzewska M. 157 Zamazzo G. 104 Zawistowicz-Adamska K. 104, 2113 Zawisza Oskar 274 Zdrój J. 87 Zecević Slobodan 2711 Zemcovskij L L 246 Zubrzycka Z. 105 Znamierowska-Prtifferowa M. 288, 289 Żirmunskij V. 116, 246 Żywirska M. 56 Yanagita Kunio 267 �INDEKS ETNO-GEOGRAFICZNY - Szoszoni 270 Ameryka Południowa Altiplano 272 Boliwia 272 Brazylia 269 Ekwador 271 Kolumbia Bryt 31 Parana 264 Peru 269, 272 Afryka Afryka 210-214, 215-217, 264 Afryka Zachodni.a 269 Abisynia 180 Dahomej 214 Egipt 71 Etiopia 21:~ Gabon 268 Ghana 29, 267, 268 Kabylia 265 Maroko 267 Rwanda 215 Sudan :~O, 21:3, 215 Togo 267 Uganda 268 Wyspa Hicn'u (arch. kanaryjski) Afryki ludy, plemiona: -- Arabowie 211 - Bantu 264 - Fulbe 258 .- Niloci 266 - Nuerowie 30 - Simbete 267 - Tallensi 29 Ameryka Ameryka Północna 259 Kanada 95 Meksyk 71, 129. 130.267.269 Stany Zjednoczone 270 Ludy, plemiona: Apacze 266 - Aztekowie 271 --- Dakota 258 - Eskimosi Alaski 268 - Majowie 271. 272 Ojibwa 25 __ __ o o 264, 272 Ludy, plemiona: - Haida 31 - Tapirape 271 - Waika 266 268 Azja Armenia 81 Chiny 33, 260, 266 Filipiny 268 Gobi 268 Indie 258, 264, 265, 268 Irak 148 Iran 148 Japonia 267 Kaukaz 180 Mongolia 257, 260 Syria 148, 259 Turcja 148, 266 Turkiestan 180 Ludy, plemiona: - Ajnowie 265 - Beduini 259 - Kurdowie 147-155 - Manobo 268 Australia i Oceania Australia 27-28, 31, 32 Oceania 257, 266, 269, 272-273 Hawaje 259 �320 Maorysi 26-27 Melanezja 259, 265 Nowa Gwinea 180, 257, 259 Nowa Irlandia 265 Polinezja 30 Tikopia, lud 26 Europa Europa 221-225 Alt-Schwerin 188 Austria 92, 224, 252, 253 Badenia 221 Bałkany 275-279 Bawaria 252 Belgia 92 Bośnia 232 Brandenburgia 210 Bretania 95 Brno 209 Bułgaria 115-127, 276, 277 Czechosłowacja 221, 254, 263, 274 Francja 91, 92, 253 Hiszpania 110, 253 Jugosławia 253, 261 Laponia 180 Litwa 228, 230-231 Łużyce 210 Macedonia 115-127 Masyw Centralny 210 Meklemburgia 188-192, 209 Mołdawia 275 Nadrenia 194-198 Nizina Magdeburska 209 Niemcy 92, 217, 221, 253 Niemiecka Rep. Dem. 249 Ostrawa 209 Pannonia 278 Pompea 72, 75 Portugalia 253, 261 Rumunia 81, 82, 83, 224, 276, 277 Rzym 180 Serbia 115-127, 231-233, 255, 277 Skandynawia 81 Skania 209 Słowacja 253 Szwajcaria 225, 255 Sycylia 253 Węgry 253, 258, 261, 266 Włochy 91, 110, 183, 253 Związek Radziecki l5:l, 225--230. 244-243 Europejskie grupy etniczne: - Albańczycy 277 - Hetyci 81 - Macedończycy 277 - Grecy 277 - Serbołużyczanie 234 - Słowianie południowi 276-277 - Słowianie zachodni 222, 223 Wałasi 277 Polska Polska 221 Bełchatowskie 287 Kieleckie 282 Kotlina Kłodzka 223 Kujawy 170, 171, 174, 175 Kurpie 60 Lasowiacy 242, 286 Lubelszczyzna 58 Łążek Ordynacki 286 Łódzkie woj. 87-114 Małopolska 223 Międzyrzecz 56 Podgórzanie 242 Podhale 60 Podlasie 57 Pomorze 57 Pomorze Zachodnie 56 Rzeszowiacy 242 Śląsk 95 Śląsk Cieszyński 274 Śląsk Dolny 57, 58, 177-179 Śląsk Górny 223 Spisz 60 Warmia i Mazury 57 Wielkopolska 56, 59, 172, 174, 175, 238 Ziemia Chełmińska 287 Ziemia Chełmska 286 Ziemia Lubuska 56 Ziemie Zachodnie 286 �INDEKS RZECZOWY Akulturacja 141 Amulety 185 Antropologia 135 - fizyczna 138 - prekolumbijska 271 - społeczna 140 - strukturalna Levi-Straussa Archeologia 138 Bajki 252 Ballada 246 - o martwym bracie 277 - o zamurowaniu niewiasty Demony 173 Dożynki 43 Druki ludowe na płótnie 58 10 w moście 277 Ballady ludowe rumuńskie 277 - Wałachów 277 Bartnictwo 56 Broń 257 Budownictwo 267 - drewniane 55, 274 - Kielecczyzny 282 - Kurdów 152 - ludowe Europy 221-225 - mieszkalne 286, 287 - Nadrenii 195 - robotników 228--229 - Słowian zachodnich 222, 223 -- włoskie 183 Ceramika ludowa 50 Ceramika włoska 181-182 Chleb 72 Chlebki komunijne 71-82 Chlebowe pieczęcie 78-82 Czarownice 158 Czarownik 264 Czary 156-167 21 - Lud, tom LIV Epika ludowa macedońska 116 Epos bułgarski 122 Etnografia, etnologia - definicje 262 Etnograficzna wyprawa do Boliwii 272 Etnograficzne instytucje naukowe meksykańskie 131-132 Etnolingwistyka 205 Etnologia anglosaska 22 Etnologii przedmiot 9 EtnologicZina szkoła wiedeńska 21 Folklor 294-296 - bałkański 275-279 - dziecięcy 278 - kujawski 170, 174 - rosyjski 248-251 - słowiański 245-248 - Wielkopolski 172, 174 Folklorystyka radziecka 244-245 Folkloryzm 260-262 Formy do wypieku ciasta 56 Garncarstwo 50, 57 - afrykańskie 212-214 Garncarski ośrodek 286 Gospodarka górska Karpat 287 - pasterska 210 Gry ludowe 257, 286 Hafty 59 Historia etnografii Japonii 267 Ikonograficzne dokumenty Islam afrykański 210-212 265 �322 Jarzma wloskie 184 Językowa r<Jdzina indoeuropejska Kafle ludowe 57 Kapliczki 230, 235 - wnękowe 223 Kartofle słodkie na Oceanii 266 Kierunek ludowy w malarstwie 45 - strukturalno-funkcjonalny 264 Kobzy bałkańskie 276 Koczownictwo Kurdów 151 Kolędy 243 - rumuńskie 276 Kowalstwo ludowe 58 Kult Izydora Oracza 41 - świętych we Włoszech 185 - św. Anny 95-98 - św. Bartłomieja 111 - św. Jakuba 111 - św. Jana 104-109 - św. Joachima 98 - św. Józefa 90-95 - św. Pawła 102 - św. Piotra 98-102 - św. Szczepana 112 - zmarłych 266, 267 Kultura 135 - robotnicza 225-230 Kultury wyższe 265 Kuźnia 191 Lepianki 48 Legendy o św. Annie 87 - o św. Józefie 92-94 - o św. Piotrze 100-102 Literatura ludowa 252, 256. 274 Łódź dłubana 190 Magia 251 - łowiecka 264 Magiczne figury 257 Magiczny zabieg 255 Malarstwo ludowe 50 - na szkle 60 Malarze ludowi 65 Maski 251, 268 - drewniane 268 - obrzędowe 183, 254-255 264 polskim Matriarchat 263 Meblarstwo 52, 55 Medycyna ludowa 263, 265 Metoda etnohistoryczna I'll - funkcjonalna 282 - historyczna 282 - strukturalna 16-35. 282 Metody etnograficzne 264 - lingwistyczne 206 Mit australijski 32 Młocka 265 Muzeum etnograficzne \V Rzymie 180- 187 Muzyka ludowa bułgarska Myślistwo 266 276 Naczynia drewniane 259 - gliniane 264 Nagrobki kamienne ludowe 231----234 Narzędzia kamienne 268 Obraźnicy 52 Obróbka drewna 287 Obrzędowość europejska 220 Obrzędy doroczne we Włoszech UJ;] - inicjacyjne 268 - pasyjne 253-254 - pogrzebowe 267. 271 - rodzinne we Włoszech 184 Odzież Kurdów 152 Opowiadania ludowe 173. 263 Pasterstwo 184 - wysokogórskie 255 Pieśni ludowe 47 - - bułgarskie 122-12:~. 125 - - kujawskie 175 - - macedońskie 117-121, 123-125 - - rewolucyjne 276 - - serbskie 121-122, 125 - - słowiańskie 276 Pieśni sobótkowe 24:~ - weselne 242 Placki przaśne 71 Pochówki 272 Podania wielkopolskie 239 Podpłomyki 72, 75 Poezja ludowa 276 - - grecka 276 - - macedońska 277 �323 Tańce ludowe bałkańskie 276 - - dalmatyńskie 275 - - mołdawskie 275 - - Słowian południowych - - węgierskie 278 Tatuaż 259 - bliznowy 266 Tkactwo 58 - włoskie 182 Totemy klanowe 25-29 Totemizm 9-36 - austr.alijski 28 - matrylinearny 29 - patry linearny 29 Transport Kurdów 152 Pożywienie 266 Pożywienie Kurdów 151, 152 Proza ludowa 29:~-294 - - Wielkopolski 238--241 Przechowywanie zboża 286 Przyrządy do liczenia 264 Przyslowia 175 Religia lamaistyczna 261l Rolnictwo kurdyjskie 151 - wloskie 184 Rzemioslo ludowe 252 Rzeźba 25fl - afrykańska 2iiB -- drewniana 257 - ludowa 56 - - litewska 2:~0 - - polska 2:~5-2:37 Rybołówstwo lB:~ Rysunki skalne 264 Skans~ny łBB-UW, 22:1, 252 Szkola mitologiczna niemiecka Skrzynie ludowe 55 Smietoiska muszlowe 26B Szopka 56 Szopki włoskie 18:3 Strój ludowy 5B, 2:33, 261, 2H - - dolnosląsl<i 177-179 - - łużycki 2:~5 - - maccdoI1ski 275 -, -- wIoski 184 Sztuka ludowa 5:~,262, 295 - - Łużyc 2:34-235 - - p::llska :37--70 - prekolumbijska 268 218 Wesele chorwackie 275 - kujawskie 175 Wierzenia ludowe 174 - o smoku 278 Wozy we Włoszech 184 Wózki dwukołowe włoskie Wyobrażenia bóstw 267 - kosmologiczne 264 - religijne 267 276 184 Zabawki ludowe 57 Zamówienia znachorskie 243 Zwyczaj łamania się chlebem - rodzinny 267 Zwyczaje zapustowe 255-257 - kal'nawałowe 253 - Kurdów 152 _.- odpustowe 253 - pogrzebowe 232, 252 - sobótkowe 43, 104, 105---108 71-76 �SPIS ILUSTRACJI Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. 1. 2. 3. 4. 1. 2. 3. 4. 5. 5a. 6. 7. 8. 9. 10. Bitwa pod Racławicami Tabor chłopski Złotogłowie kaszubskie z 1798 r. Kafle mazurskie (1833 r.). Piekarnia z Pompei, fresk Stypa, wiek II A. D., katakumby, relief Skamieniały chlebak z Pompei Pieczęć z brązu, Antiochia, wiek VI Pieczęć typu bizantyjskiego (greckiego) pierwotna Pieczęć typu bizantyjskiego (greckiego) nowsza Chlebek kościoła greckiego. Chlebek kościoła Jakobitów (Syriacki), Aleppo Chlebek kopt yjski z Aleksandrii Chlebek koptyjski z Kairu. Pieczęć kościola Etiopskiego, Adigrat . 11. Chlebek eucharystyczny kościoła Armeńskiego, Antalias koł6 Bejrutu, Liban 12. Chlebel{ kościoła Armeńskiego (bez I<rzyżal), Erywań, ZSRR 13. Chlebek eucharystyczny kościoła Prawoslawno-Rosyjskiego, tzw. "Prosfor", chlebek "Chrystusowy" . 14. Chlebek eucharystyczny kościoła Prawosławno-Rosyjskiego, tzw. "Prosfor", chlebek "Maryjny" 15. Pieczęć l{Qścioła Jakobitów (syriacka), terrakota, Cypr. 15a. Rewers tejże pieczęci 16. Pieeozęć kościoła Jakobitów (syriacka), alabaster, Babylos, wiek VII 17. Rewers tejże pieczęci 18. Pieczęć kombinowana z czterech pieczątek typu greckiego, dl'ewno, Rumunia 19. Pieczęć kombinowana z trzech pieczątek typu greckiego, drewno, Jerozolima. 20. Pieczęć beduinów, pogranicze Syrii i Libanu, drewno 21. Krzyż stemplowy do pieczętowania chlebków eucharystycznych, drewno, Rumunia 22. Krzyż stemplowy, "preskurnik", drewno, Rumunia . Jerzy Wojciech Szulczewski 1. Fragment ekspozycji "Stroje ludowe na Dolnym Śląsku" 1. Fragment wnętrza kuchni robotnika rolnego z pocz. XX wieku. (Agrar-Museum, Alt-Schwerin) 44 44 59 64 72 73 73 73 74 74 74 74 74 74 76 77 77 77 77 79 79 79 79 81 81 81 81 81 169 178 189 �325 Ryc. Ryc. Ryc. Ryc. Fragment izby robotnika rolnego z pocz. XX wieku. (Agrar-Museum, Alt-Schwerin) Alt3. Kuźnia do kucia obręczy na kola do wozów. (Agrar-Museum, Schwerin) I. Zagroda z Scheuerheck z pocz. XVIII wieku. (Rheinisches Freilichtmuseum in Kommern /Eifel, pow. Euskirchen) 2. Fragment izby z zagrody z Scheuerheck Stanislaw Czernik . Stefania Cwikówna 2. 191 191 195 197 303 304 �Spis rzeczy Józef B u r s z t a, W 75-lecie Polskiego Towarzystwa L STUDIA, ROZPRAWY, Ludoznawczego (Summar,v) ARTYKUŁY Gerhard Konrad K los k a, Egzegeza "Totemizmu" Claude Levi-Straussa (Summary) , Stanisław S z y m a ń s k i, Historyczne uwarunkowanie polskiej sztuki ludowej XIX wieku (Summary) , Wacław Kor a b i e w i c z, Chlebki komunijne i ich pieczęcie (Summary), Władysław B a r a n o w s k i, Z badań nad ludową recepcją "Zywotów świętych" (Summary) Kole S i m i c z i j e w, Wojewoda Momczil w macedońskiej, serbskiej oraz bułgarskiej epice ludowej (Summary) II. OMOWIENIA 5 9 37 71 87 115 I MATERIAŁY Maria F r a n k o w s k a, Kształcenie etnografów i archeologów w Meksyku (Summary) , Maria P a r a d o w s k a, Problematyka kurdyjska w polskich opracowaniach okresu powojennego (lata 1945-1969) (Summary) , Krystyna B u k o w s k a - G o I' g o n i, Procesy o czary i powolanie przez czarownice w orzecznictwie Sądu Wyższego Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim (Summary) Józef B u r s z t a, Dorobek folklorystyczny regionalisty Jerzego Wojciecha Szulczewskiego (1879-1969) (Summary) III. 129 147 156 168 MUZEALIA Magdalena R o s t w o r o w s k a, Stroje ludowe na Dolnym Śląsku (Summary) Renata J e z i e r s k a, Museo Nazionale delIe Arti e Tradizioni Popolari w Rzymie (Summary) Gerhard Konrad K los k a, Skansenowskie Muzeum Historyczne Rolnictwa w Alt-Schwerin (Meklemburgia) (Summary) Gerhard Konrad K los k a, Skansenowskie Muzeum Nadrenii w Kommern (Summary) , Muzealne wystawy etnograficzne w latach 1968-1969 (Elżbieta Królikowska) 177 180 188 194 199 �327 IV. RECENZJE, PRZEGLĄDY WYDAWNICTW I CZASOPISM Bertii M a l m b e r g, Nowe drogi w językoznawstwie. Przegląd szkół i metod. Warszawa 1969 (Gerhard Konrad Kloska) . Problem e und Methoden volkskundlicher Gegenwartsforschung. Vortri:ige und Diskussionen einer internationalen Arbeitstagung in Bad Saarow 1967. Hgb. von Wolfgang Jacobeit und Paul Nedo. Berlin 1969 (Bogusław Linette) 207 . J. Spencer T r i m i n g h a m, The influence of Islam upon Africa. Longmans Libraire du Liban 1968, Londyn (Leszek Dzięgiel) . Dietrich D r o s t, Ttipferei in Afrika. Okonomie und Soziologie. "Jahrbuch des Museums fUr Vtilkerkunde zu Leipzig", Bd. XXV, Berlin 1968 (Konrad Wypych) . Refugee Problems in Africa. Upsala Hl67 (Leszek Dzięgiel) . Ingeborg Web e r - K e II e r m a n n, Deutsche Volkskunde zwischen Germanistik und Sozialwissenschaften. Stuttgart 1969 (Józef Burszta) . Friedrich S i e b er, Deutsch-westslavische Beziehungen in Fruhlingsbrauchen. Totaustragen und Umgang mit dem "Sommer". Berlin 1968 (Irena 205 210 212 215 217 220 Pujanek) Tipy selskogo zilisca v stranach zarubeznoj Evropy. Pod red. O. A. Ganskiej, N. N. Gracianskiej, N. M. Listovej i S. A. Tokareva. Moskwa 1968 (Zygmunt Klodnicki) . Etnograficeskoje izucenije by ta raboeich. Moskwa 1968 (Edward Pietraszek) . Paulinus G a l a u n e, Lietuviu liaudies menas (Litewska rzeźba ludowa). Vilnius 1963-1965 (Edward Ozgowicz) Miroslav D r a s z kić, Krajputaszi okoline Kraljeva. Beograd 1967 (Anna hard Konrad Klaska) N e d o, Sorbische Volkskunst. Bautzen 1968 (Ger234 . G r ,a b o w s k i, Dawna polska rzeźba ludowa. Warszawa 1968 (Edward 235 Ozgowicz) Stanisław Ś w irk o, Orle gniazdo. Podania, legendy i baśnie wielkopolskie. Poznań 1968 (Elżbieta Millerowa) Franciszek K o t u l a, Folklor slowny osobliwy Lasowiaków, Rzeszowiaków i Podgórzan. Lublin 1969 (Józef Burszta) . Dyskusja folklorystów radzieckich nad 10 tomami rocznika "Russkij Folklor" 1956-1966. "Russkij Folklor", t. 11, 1968 (Medard Tarko) V. E. G u s e v, Izucenije slavjanskogo folkłora v sovremennoj russkoj nauke. "Russkij Folklor", t. 11, 1968 (Me dard Tarko) . Erhard H e x e l s c h n e i d e r, Izucenije russkogo folkłora w Germanskoj Demokraticeskoj Respublike (1945--1966). "Russkij Folklor", t. 11, 1968 (Medard Zeitschrift 1968 (Walerian Schweizerisches lerian Jahrbuch fiir Volkskunde. Nowa Seria, fUr Volkskunde. 244 245 251 Basel 1968 i 1969, t. 64 i t. 65 (Wa254 Sobisiak) fiir Vtilkerkunde zu Leipzig. Bd. XXIV, Berlin 1967 fur Vtilkerkunde zu Leipzig. Bd. XXV, Berlin 1968 257 Wypych) des Museums (Konrad 242 t. 2,2 i 23, Wiedeń Sobisiak) Archiv des Museums (Konrad Jahrbuch 238 248 Tarko) Osterreichische 230 231 Kisielewska) Rolf L a n g e m a t z, Paul Józef 221 225 Wypych) 259 �328 Zeitschrift fur Volkskunde. Stuttgart 1969 (Waleri.an Sobi.siak) . Anthropos. Bd. 63/64, 1968-1969 (Tad.eusz Wróblewski) . Zeitschrift fUr Ethnoiogie. ,Bd. 93, Berlin 1968 (Aleksander Posern-Zieliński) Zwrot. Roczniki XVIII-XXI. Czeski Cieszyn 1967-1969 (Agata Skrukwa). 260 263 269 273 V. KRONIKA Sympozjum czijew) folkloru bałkańskiego (Ochryd 7--8 lipca 1969 r.). (Kole Sim i- . 40-lecie pracy folklorystycznej VasiJa HadzimanovR (Kole Simiczijeu:) . III Ogólnopolska Konferencj.a Metodologiczna poświęcona Syntezie Etnografii Polski w Kielcach, 14-16 XI 1969 (Bolesław Januszkiewicz) . Zjazd absolwentów Etnografii i Historii Kultury Materialnej Uniwersytetu Poznańskiego - Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (Boles/aw Januszkieuncz) 275 279 281 284 Doktoraty i habilitacje (Zofia Piotrowska) XLIV Walne Zgromadzenie i sesja naukowa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (Konrad Wypych) . V Międzynarodowy Kongres Prozy Ludowej w Bukareszcie w dniach 26-·31 sierpnia 1969 r. (Dorota Simonides) . Pierwszy Międzynarodowy Festiwal i Konkurs Folkloru "Roumanie 69" w Rumunii (Kazimierz Pietkiewicz) . O Kolbergu w Belwederze po raz drugi (Medard Tarko) Wystawa rękopisów i publikacji Oskara Kolberga (Medard Tarko) VI. 286 288 293 294 296 298 IN MEMORIAM Waldemar Babinicz (Elżbieta Królikowska) . Józef Błachnio (Elżbieta Królikowska) . Aleksy Antoni Gilewicz (Elżbieta Królikowska) Irena Nizińska (Elżbieta Królikowska) . Aniela Szuberla (Elżbieta Królikowska) Stanisław Czernik (Irena Lechowa) Pamięci Stefanii Ćwikównej (Walenty Gawron) VII. 300 300 301 301 302 302 304 VARIA Najważniejsze nabytki zagraniczne Biblioteki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego im. J. Czekanowskiego za rok 1969 (Jadwiga Gerlach-K/odnicka) Indeks LIV tomu Ludu Spis ilustracji Contents in English . 305 (Jadwiga Gerlach-Klodnicka) 312 324 329 �Contents Józef Rur Society. s z t a, The Septuaquii1gentenary of the Polish Ethnographical 5 L Studies, Articles, Papers Gerhard Konrad K los k a, Explanation of Levi-Strauss' "Totemism" Stanisław S z y m a ń s k i, Historical conditions leading up to Polish Folk Art of the XIX century . Wacław K a l' a b i e w i c z, Communion wafers and their seals. Władysław B a l' a n o w s k i, Observations on the Folk Reception of the "Lives of the Saints". (The lives of the Saints closest to Christ in the folklore of the southern part of Łódź province) . Kole S i m i c z i j e w, The Voivode Momchil in the Macedonian, Serbian and Bulgarian Falc Epic II. Discussions 9 37 71 87 115 and Materials Maria F r a n k o w s k a, Educating of ethnographers and archeologists in Mexico Maria P a r a d a w s k a, The Kurds and Kurdistan in Polish Scholarship since the War (1945-69) . Krystyna B u k o w s k a - G a l' g o n i, Processes for sorcery and vocations by witches in judge-made law of the Supreme Court on German Law on the castle of Cracow Józef B u l' S z t a, The folkloristic scholarship of the regionalist Jerzy Wojciech Szulczewski (1879-1969) 129 146 157 168 III. Museums Magdalena R o s t w o l' o W s k a, Folk costumes in Lower Silesia . Renata J e z i e l' s k a, Museo Nazionale delIe Arti e Tradizioni Populari in Rome . Gerhard Konrad K I a s k a, The Skansen (Open-Air) Museum of Agriculture in Alt-Schwerin (Mecklenburg) Gerhard Konrad K I a s k a, The Skansen (Open-Air) Museum of the Rheinland in Kommern Ethnographic museum expositions in the years 1968-1969 (Elżbieta Królikowska) 177 180 188 194 199 �330 IV. Reviews of publications and journals Bertil M a 1 m b e r g, Nowe drogi w językoznawstwie. Przegląd szkól i metod (New trends in linguistics. Review of schools and methods). Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969 (Gerhard Konrad Kloska). Problem e und Methoden volkskundlicher Gegenwartsforschung. Vortrage und Diskussionen einer internationalen Arbeitstagung in Bad Saarow 1967. Berlin 1969 (Bogusław Linette) . J. Spencer T r i m i n g h a m, The influence of Islam upon Africa. Longmans Libraire du Liban 1968, London (Leszek Dzięgiel) . Dietrich D r o s t, Topferei in Afrika. bkonomie und Soziologie. Jahrbuch des Museums fUr Volkerkunde zu Leipzig, Bd. XXV, Berlin 1968 (Konrad Wypych) 205 207 210 212 Refugee Problems in Africa, ed. by Sven Hamrell. The Scandinavian Institute of African Studies. Uppsala 1967 (Leszek Dzięgiel) . Ingeborg Web e r - K e 11 e r m a n n, Deutsche Volkskunde zwis::J:en Germanistik und Sozialwissenschaften. Stuttgart 1969 (Jó ..;;ef Burszta) Friedrich S i e b e r, Deutsch-westslavische Beziehungen in FrUhlingsbrauchen. Totaustragen und Um gang mit dem "Sommer". Berlin 1968 (Irena Pujanek) 215 217 220 Tipy selskogo iilisca v stranach zarubeznoj Evropy (Types of folk architecture in outlandish European countries). Pub!. by "Nauka", Moscow 1968 (Zygmunt Kłodnicki) . Etnograficeskoje izucenije by ta rabocich (Ethnographic study about the mode of life of workers). Moscow 1968 (Edward Pietruszek) . Paulinus G a l a u n e, Lietuviu liaudies menas (Lithuar.ian folk sculpture). Vilnius 1963-19'65 (Edward Ozgowicz) . Miroslav D l' a s z kić, Krajputaszi okoline Kr81jeva (Road-stones in the region of Kraljevo). Belgrade 1967 (Anna Kisielewska) Rolf L a n g e m a t z, Paul N e d o, Sorbische Volkskt;nst (Sorbian folk-.art). Bautzen 1968 (Gerhard Konrad Kloska) . Józef G l' a b o w s li: i, Dawna polska rzeźba ludowa (Old Polish folksculpture). Warsaw 1968 (Edward Ozgowicz) Stanisław Ś w i l' k o, Orle gniazdo. Podania, legendy i baśnie wielkopolskie (The aerie. Legends, tails and fables from the province of Great-Poland). Poznań 1969 (Elżbieta Millerowa) . Franciszek K o t u l a, Folklor słowny osobliwy Lasowiaków, Rzeszowiaków i Podgórza n (Oral folklor peculiar to Lasowians, peoples of the region of Rzeszów and Podgórze). Lublin 1969 (Józef Burszta) . Dyskusja folklorystów radzieckich nad 10 tomami rocznika "Russkij Folklor" 1956-1966 (Discussion or Soviet folklorists about 10 volumes of .,Russkij Folklor" 1956-1966). Moscow 1968 (Medard Tarko) . V. E. G u s e v, Izucenije slavjanskogo folkłora v sovremennoj russkoj nauke (Studying of Slavonic folklore in contemporallE~ous Russian science). "Russkij Folklor", Moscov 1968 (Medard Tarko) . Erhard H e x e l s c h n e i d e r, Izucenije russkogo folkłora w Germanskoj Demokraticeskoj Respublike (194'5-1966) (Studying of Russian folklor in the German Democratic Republic (1945-1966). "Russkij Folklor", Moscow 1968 (Medard Tarko) . 221 225 230 231 234 235 238 242 244 245 248 �331 bsterreichische Zeitschrift 1968 (Walerian fUr Volkskunde. 251 Schweizerisches Archiv fUr Volkskunde. vol. 65 (Walerian Sobisiak) . Jahrbuch des Museums fUr Vólkerkunde (Konrad Jahrbuch (Konrad New series, v. 22 and 23, Vienna Sobisiak) Basel 1968 and 1969, vol. 64 and 254 zu Leipzig. Berlin 1967, vol. XXIV zu Leipzig. Berlin 1968, vol. XXV 257 Wypych) des Museums fur Vólkerkunde 259 Wypych) Zeitschrift fill' Volkskunde. Stuttgart 1969, vol. 65 (Walerian Sobisiak) Anthropos. Vol. 63/64, 1968-1969 (Tadeusz Wróblewski) . Zeitschrift fur Ethnologie. Vol. 93, 1968 (Aleksander Posern-Zieliński) Zwrot. Vol. XVlIJ-XXI, Czeski Cieszyn 1967-1969 (Agata Skrukwa) 260 263 269 273 V. Chronics Symposium of Balkan folklor (Ochryd 7-11-th July, 1969). (Kole Simiczijew) 40-th anniversary or folkloristic activity of Vlasil Hadzimanov. (Kale Simi- 275 279 czijew) The 3-rd all-Poland Methodologic Conference deveted to the Synthesis of Polish Ethnography, Kielce, 14-16-th November, 1969. (Bolesław Januszkiewicz) 281 The Reunion of graduates of Ethnography and History of Materi,al of the University of Poznań. (Bolesław Januszkiewicz) . Doctorates and habilitations (Zofia Piotrowska) XLIV -th Meeting and scientific session of the Polish Ethnographic (Konrad Culture 284 286 Society Wypych) 288 The V-th International Congress for Folk-Narrative in Bucharest 26-31 August 1969 (Dorota S'imonides) The First International Festival and Competition of Folklor "Roumanie 69" in Romania (Kazimierz Pietkiewicz) . Aboud Kolberg the second time in the Belvedere (Medard Tarko) Exhibition of Oskar Kolberg's manuscripts and publicatio:ls (Medard Tarko) 293 294 296 298 VI. In Memoriam Waldemar Babinicz (Elżbieta K7'óUkowska) . Józef Btachni() (Elżbieta Królikowska) . Aleksy Antoni Gilewicz (Elżbieta Królikowska) Irena Nizińska (Elżbieta Królikowska) . Aniela Szuberla (Elżbieta Królikowska) Stanislaw Czernik (Ir"!na Lechowa) . In memor,\' ar Stefania Ćwików na (Walenty Gaw7'on) 30J 300 301 301 302 302 304 VII. Varia More important abroad publications sent to the J. Czekanowski Library of the Polish Ethnographic Society in 1969 (Jadwiga Gerlach-Kłodnicka) Index of the LIV -th volume of Lud (Jadwiga Gerlach-K.!odnicka) List of pl.ates Contents in English 312 324 329 �Cena zł 50.- WYDAWNICTWA POLSKIEGO 0·13 TOWARZYSTWA w latach 1895-1970 T.)~ / /1970 LUD (1895-1970) Tomy I-LIV PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE Tomy I - XXVI PRACE ETNOLOGICZNE Tomy I - ATLAS POLSKICH (1934-1970) (1947-1970) IX STROJÓW LUDOWYCH (1949-1970) Zeszyty 1-31 część I POMORZE I WARMIA zeszyt6w: 3 część II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszyt6w: 4 część III ŚLĄSK zeszytów: 5 część IV MAZOWSZE i SIERADZKIE zeszytów: 8 część V MAŁOPOLSKA. zeszyt6w: 11 ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1970) Nr 1-30 BIBLIOTEKA POPULARNONAUKOWA Tomy I - V LITERATURA (1958-1970) LUDOWA (1957-1970) Roczników 11 ŁÓDZKIE STUDIA ETNOGRAFICZNE Tomy I - (1959-1970) XII DZIEŁA WSZYSTKIE OSKARA KOLBERGA wyszło: Reedycja - 3fi tomów. Edycja - Zam6wienia POLSKIE 17 tomów przyjmuje: TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE WROCł.A W, ul. Szewska 36 (1961-1970) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b17655f37c81c6fbc77364a1038a64c4.pdf fe85590c8a3cafe18d3cd8c8a8a9989f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1314 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1214 Title A name given to the resource Indeksy, spisy treści / LUD 1972 t.56 Description An account of the resource LUD 1972 t.56, s.384- 401 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS OSOBOWY Adamczyk Stanisław 101 AdasciHitei Vasile :352 Alangu Tahir 353 Aleksiejew W. P. 299 Amnon Shiloah 1353 Anikin V. P. 318, 319, 320 Anochin A. 152 Antoniević Dragoslav 352 Apathy S. 128 Arnaudov M. 239 Astachova A. M. 320, 324 Astrand Barbro 329 Awierkijewa J. P. 297 Azadovskij M. K. 324 Azbelev S. N. 322 Badecki K. 268 Banateanu T. 133 Bandtkie 283 Bar M. 104, 121 Barag L. G. 319 Baranowski B. 1:39 Bartok B. 335 Baumgarten K. '134, 360 Bausinger M. 59 Bąk Stanisław 338 Becker H. 14, 59 Bednarik R. 215, 218 Ben-Ami Issachar 353 Benes B. 356 Bengtsson Bengt 329 Berg Gosta 316 Berger Walter 331 Bernal I. 303 Berwiński 282 Bia}y Z. 58 Bieruacka Maria 338 Bishop Ch. A. 313 Blomquist Rognar 329 Blaszczak A. 121 Blaszczyk Stanisław 40, 111, 338. :357-360 Błaszkowski W. 344 Bodin Jean 18 Bodjanskij O. 225, 2,27 Bogatyński Władysław 37fl Bogdanović David 228 Bogoraz W. 153 Bohdanowicz Janusz 12:3-t44 Botik J. 217 Bougainville L. A. to Bouteiller M. iH1 Brencz Andrzej 279-2B2 Bromlej J. W. 296 BrUckner A. 206 Brzostowski S. :364 Brzozowska T. 282 Buchinger Józef 331 Bujak Jan 32 Buławski R. .280 Bunak W. W. '299 Burchardt Jerzy 27&--273 Burlasova \S. 218, 356 Burszta Józef 35, 30, :l!l. 47, 52, 57. 5ll, 67, 68, 83-102, t07, 281, 290, :j:l8, 339, 355, ·356 Byhan A. 133 Bystroń Jan Stanisł'-lw 5B. 7H Cech Svatopluk 248 Cercha St. 202 Chałański Michaił 24B Chałasiński J. 28t Chitimia Jon 352 Chmielewski S. 139 �385 Dvorak K. 3·57 Dybowski B. 157 Dynowska M. 202 Choux Jacques :H l Chybiński A. 1:34 Cichowicz Wiesława .111 Cistov K. V. :355,356 Ciszewski S. 202 Cocchiara G. :W Condorcet J. A. N. 2:3,2-6-27 Comisel Emilia 354 Conrad Kurt 3:30 Cook James 9-10 Csillery K. K. 126 CubeJić Tvrtka 352 Czacki T. 28:3 Czaplicka M. A. 15:3 Czarnowsl<i Stefan ln Czekanowska Anna :31:3-:336 Czekanowski J. 299 CzubaJa D. 2114 Dampier William 9 Danzel Theodor-Wilhelm 292 Darlakowa S. 2115 Dąbrowska G. 119 Delwwsl<i Jan 3:311 Delnil<aJowa Zorka ;326 Demo O. 21H Demeunier .J. N. 10 Dethlefsen R. 1'96 Deutschmann E. 191-191, 19(; Dimuwski Michał :354 Dinekov Petr 222 Dlugosz J. 26G Dobl'Owolska A. 192, 191 Dobl'Owolski Kazimierz 5a, 70-74, Hl, 141, 2BO DobrowoJskij W. N. 201 Dobrzeniecki Tadeusz 3:32 Dobsinsky P. 214 Dorson R. M. 84 Dozon Auguste 248 Drechsler Branko 228 Drewek R. 52, Drohojowski J. :346,348 Dubiel Ludwik 131, 140 Dukov L. :357 DulczewsJd Z. 281 Dunare Nicole :3!j:3 Dunin Elsie 354 Dunin J. 2114 Duzek S. :356 25 - Luci, (O1ll LVI Erbmann E. 147 Erikson Sigurd 59, 133, 316 Eriksson Gunil1a 32-9 Evans-Prichard E. E. 15 Falkowski J. 126 Faraga Joszef 352 Federowski M. ~::'3,324 Fehrman 329 Ferdinand K. 1'63 Ferguson Adam 27-28 Fialka Moris 246 Fiedler W. 357, 360 Fiella Gustaw 340 Filova B. 219 Fischer Adam Ba, 199 Fischer Ernst 32'8 Flizak Sebastian 139 Fochi A. 358 Forster GeOl'g 10 Francev V. A. 223 Frankowska Maria :3-;38, 346-347 Franzos K. E. 248 Frazer J. G. 146 Fursowa L. N. 298 79- Gahn Greta 329 Gajek Józef 132, 358 Gallenkamp Charles :305 Gałęski Bogusław 288 Gamszej Ryszard 94 Gasparikova V. 218, :356 Gawełek F. 202Gawin Bolesław ;340 Gazzola Piero 360, :361 Gay P. 26 Gebauer Jan 246 Gennep A. van 10 Georgijew Georgi 35:3 Georgijewa Miliea 327 Gerber Jan 330 Gergel Mikołaj 246 Gesemann G. 222 Gianelli Giro 221 Głapa Adam 114 Gloger Zygmunt 196 Gładysz Mieczysław 125 �Godlewski Aleksander 3:38 Golachowski S. ~80 Golas :J. 1283 Grabmuller J. 361 Grabowski Józef 312, :l,1:l Grąbczewski B. 184 Gregor T. 313 Grigorowicz Wiktor 222, 22;), 236 Grigulewicz J. R. 295 Grodziski Stanisław 264, 270 Grlinn Helena 3:31 Grzeszczuk S. ,282 Gudosnikov J. L 319 Guilcher J. M. 310 Gulgowski Izydor 190 Guljajew W. L ·301 GUl'wicz 1. S. 148 Gusev V. E. 320, :t22 Gustawicz B. 207 Glinter H. 205 Haberlandt A. 142 Haid-Langenfeld H. J:n Halek Viteslav 247 Hanka Vaclav 223 Han'is M. 10 Henschen Ingerd :1211 Hensel Witold 139 Hernas Czesław :l4l Heymann Jerzy 5i~lJ2 Hobbes Thomas 12~1:; Holecek Jose[ 246~247 Holeczyova E. 218 Holuby J. L. 20:J Horvathova E. 218 Howitt A. W. 146 Hrabalova O. 218 Hrovatin Radoslav :354 Hryniewiecka Jadwiga g.) Hultkl'antz A. 3D, 15:; Humbold von 10 Hume Dawid 16-li Humlum J. 1(;:) Husek J. 126 Ilg Karl 331 Ilijewa-Szt'rbanowa Inglis G. B. 314 Inglot S. 226, 270 Anna 354 Iselin Isaak 26 Ismagilow R. N. 299 Itkonen T. J. :H7 Itman Leszek ,338 Iwanow Jordan 222 22fi-22J:, Jagieła Kazimierz 189~197 Jahn M. 137 Janković Sava :35:J Jansson Sven B. F. :329 Januszkiewicz Bolesław 289 Jasiewicz Zbigniew :15~55. :nl.l Jastrzębski Józef :J:m Jaworska E. 284 Jaworska Bronisława :J:3B, :1:19. :j(j4-365 Jech J. 355 Jemielianov L. 1. :H9. :321 Jeppsson Ingemar :t:w Jerabek Richal'd 35:3 Jirecek J. 203, 209 Jochelson W. 145, l4H, 15:i. l:i6 Johnova H. 218 Josifczew Andronik 24B Jostowa Wanda :nł: Kaczmarczyk J. :144 Kahounova E. 21B Kaleciak Piotr :3:m. :HO Kalużynski S. 1:;2. 14H Kapełuś H. 284 Kamieńska Anna 2łB Karadzić Vuk Stefano\\'ić 222~224 Karakostov SI. 222 Karasek E. 357 Kusjan Miroslaw :;40 Kaufman Nikołaj :15:3 Keim Jean A. :n I Keller Józef 291 Kempel'S B. :360 Keppen Piotr 22:1 Kinżalow Rostisłuw W. :30l Kil'ejewski P. W. :n1, :324 Kisban E. :357 Kisielewska A. 284 Kleer J. ,'346 Kliczkowa Wera :327 Klimaszewska J. 84, :144 Klimova D. 356 Klonowski Franciszek Ill!!. UlU. un. 19G Kloska G. K. 32 �387 Kluckhon C. 60, 61 Kłapkowski T. 280 Kłoskowska A. 62 Knezević Srebrica ;3,,2 Knorozow J. W. 3(H Kolberg Oskar 107, 199, 2(}2"204, 276 Kolesnickaja 1. M. 319 Kolsrud Knut 316 Kołłątaj Hugo 31 Kołodziejska Barbara 366 Kolpakov N, p, 3111 Komorovsky Jan 2118,352-353 Komorovskaja N. D, :320 Konstantynowa Duszka ;352 Konig W, 184 Kopeć J,156 Kopitar V, 223 Korytko Emil 228 Kosowa M. 356 Kostrzewski J, B9 Kolański Wiesław 291 Kotula Franciszek 58, 125, 285 Kovacevicova S, 2'l7, 218 Kowalska-Lewicka Anna 33łl Kowalski M<lrek Arpad 332 Kraszcnnikow S, 156 Krejnowicz 158 Kroeber A. L, 60, 61 K'rstewa Angelina 326 Krug)ov J. G. '319 Kruszelnicki Zygmunt 332 Kl'zysztofowicz Stefania 333 Krzyżanowski J. 199, 282 Kucharska J. 344 Kucharski Andrzej 223 Kuchta J, 199 Kuczyński Antoni 14;'-160, 305-308, 3':38, :363-364 Kula M, :346,;34łl Kulczycki ,T, 134 KundegraberM. :3;'7 Kunz L, :357,:359 Kutrzeba-Pojnarowa Anna 265, :3:38,339, ;357-360 Kużniewski Ignacy :J:JB Kwaśniewski Kl'Zyszlo[ 35, 40 Kwilecki A. 27!l Lafitau Francois 11. 19-20 Lancelot Francine :310 Lech ;Józef 338 Lehr-Spławiński T. 340 Leibman Robert 3'53 Leonow N. S. 299 Lescak M. 356 Levi-Strauss C. 63 Lew Stefan 285, 338 Lichner J. 360 Liczenowska Zoe 325, 327 Li11deeN. S. B. 128 Lindstrom Marta 328 Linette Bogusław 47, 283, 285, 309-312, 338 Linin Aleksander 3,54 Linton R.61 Lintur P. 'V. 319 Lippert J. 146 Locke J. 15-16, 20 Lorentz F. 190 Lurka Józef 251-263 Lutman R. 280 Lys D. 148 Lapott Jacek 291-292 Lazarev A. J. 321 Lepkowski T. 345, 349 Luczak Cz. 107 Lukaszewicz J. W3 Lysiak Ludwik '264 Majchrzak J. 340 Majewski J. 103 Makowieckij J. 360 Malicki Longin 141, '338, 344 Malinowski Bronisław 63, 68, 365 Manninen J. 133 Manthey F. 147 Markiewicz W. 281 Markov J. 218 Markova E. 218 Markowska D. 37 Maślanka Kazimiera 378 Matlakowski W. 12i5 Matyjas K. 207 Mazon Andre 221 Melc M. J. 324 Melichercik A. 218 Mich,lIak J. 356 Michalides P. 218 Miklosich F. 128 Miladinow Dymitr 236-250 �388 Miladinov Konstanty 240-250 Miller Wsiewolod 248 Millerowa Elżbieta 282-284 Milośević Desanka 352 Mioduchowska A. 284 Mitrofanova V. V. 319, '320, 322 Mjartan J. 218, 361 Mondboddo J. B. 26 Montesquieu C. L. 18-19 Morfill R. 248 Morgan L. H. 20 Momer M. 298 Moszyński Kazimierz 66-67, 69, 73, 133, 140, 200, 201 Mroziewicz R. 346 Murawska H. 40 Murdock G. P. 314 Musianowicz H. 137 Muśinka M. 357 Nadeljković Du~an 352 Nagy G. 126 Nahodil O. 100 Nasz Adolf 35, 190, 337-34:3 Nedeljković Vuk 352 Niedźwiedziński Przemysław Nilsson Martin P. 317 Nilsson Nils 329 Nosalova V. 218 Noskova I. J. 320 Novakova M. 361 Novikov N. V. 319, 321 Novikov N. Y. 318 Nowak Henryk 278 Nowak L. 297 Nowak S. 62 Novak V. 133 Nowakowski S. 281 Olejnik J. 360 Olesiejuk Feliks 340 Olędzki Jacek 286 Olszewicz Bolesław 377-378 Optołowicz Janusz 338 Organdzijewa Cvetana 352 Orlicz M. 280 Orzechowski K. 275 Ossowski S. 281 Ostroróg Jan 276 Ostrowska Lechosława 92 3:38 Owczarek B. 59 Ozgowicz Edward 3-0S-309, 332-:rn, 251-2B:{, ZłHl-2BB, :340 Ożóg J. B. 285 Pałyga E. J. 346 Paradowska Mal'ia 103-121 Partyka Andrzej 264-275 Pastuszka J, 147 Patkova J. 218 Paul Karel 229 Paulson I. 145, 151. 152 Pavlović J. M. 200 Pawłowska Jadwiga 35, 40 Perczak Edward 1911-212 Pesić-Maksimović N. :360 Petrescu Paul 352 Petrowski Blaze 352 Petruszewa Anica <lZ6 Piątkowska J. 202 Piekarski E. 152 Pietkiewicz Kazimierz :{38 Pietraszek E. 58 Piotrowska Zofia :3{)łl-369 Piotrowski Bernard :316-:317, :l28-:):50 Pióro Z. 281 Plezia M. 205 Plickova E. :2'18, 357 Pllana Shefget 352. Płaza Stanislaw 264, 266, 271 PodoHlk J. 218 Podwińska Z. 139 Polaczek S. 206 Polenaković H. 22:{, 228, 231 Polenaković-Steić Radmiła :l25 Poniatowski Z. 145 Popelka V. 247 Popowa Fania 352 Popwasilewa Aleksandra :352 Posern-Zielińska Mirosława :Jl2-:n5 Posern-Zieliński Aleksander :ill. 292, 295-299, 301-305, 338, Pośpiech J. 283 Potjavin V. M. 322 Potkań ski K. 207 Pranda Adam 213-220, 355-357 Prawdiuk O. A. 300 Prejs J. 225, 22'7 Preuss K. Th. 147 Pringle-Pattison S. 147 :H3-:WI �389 Propp Vladimir J. :3-24 Prus-Wiśniowski Tadeusz 338 Pruszakowa-Duchińska Seweryna Pryżov 1. G. 319 Plaśnik M. 364 Pujanek Irena 92 Putiłow B. N. 319, 322, 323, 324 Putyńska Elżbieta·365-375 ~cinskjj A. V. 240 Raczyński E. 121 Radcliffe-Brown A. R. 62 Rak S. 285 Ranke K. 152 Rank Gustaw 316, 329 Ravnikar Bruno 354 Rawski Józef 285 Reau L. 205 Reinfuss Roman 126, 140, 333, 338 Rhamm K. 133 Rieger A. 334, 335 Ristowski BlaZe 221, ;351 Ritz J. M. 142 Roginskij J. J. 299 Romańska Henryka 340 Rousseau J. J. 14, 26 Rozen Georges 248 Rómmel W. 346 Rusić Branisław 327 Ruszel Krzysztof 284-286 Rutkowski J. 103 Rząd-Górski B. 281 Rybicki P. 280 Sacharov \2140 Sadownik J. 283 Sagard Gabrie115 Sapkarev K. A. 239 Scheuermeier P. 133 Schier B. 193 Schilli H. 133 Schmid B. 194, 195 Schmidt Leopold 33'1 Schrenck L. 158 Schwappach Adam 277 Selmowiczowa Krystyna Serow S. J. 298 Seweryn Tadeusz 333 Sieroszewski W. 152 247 Simiczijew Kole 221-2'1'1 235-250 325327, 340, 350-355' ' Simonides Dorota 283, 355 Siniarska-Czaplicka J. 268 Skalecky K. 247 Skalnikova O. 357 Skrukwa Agata 283, 300-301 Snegarov I. 240 'Sobiescy J. M. 334 Sobisiak Walerian 278, 330-332 Sofinskij W. N. 299 Sojmonov A. D. 324 Sozanowicz J. 248 Spirowska Leposawa 352 Sreznevskij I. I. 128 Srieznievskij V. I. 22'7 Stachowiak E. 36, 52 Steernberg Axel 316 Steller G. 145, 156 Stemplowski R. 346 Stenz E. 164 Sternberg L. 157 Stęszewski 334 Stigum Hilmar 316 Stojancević V. 353 Stojanović L. 222 Ston'i. Nils 316 Suboczowa Maria 338 Suchodolski B. 14, 22 Sujanova O. 361 Suliteanu Ghizela 353 Sulitka A. 357 Svehhik S. 3'56 Swa stek J. 198 Szacki J. 100 Szafrański 'W. 291 Szałaśna K. 344 Szarek-Waszkowska E. 285 Szczepański J. 281 Szemiński J. 3~ Szetela T. 285 Szyfer A. 35 Szymański Edward 291 Spiewak Jan 2411 Swiętek J. 202 369-374 Tabakov N. 237 Tarko Medard '317-325 Tegengren Helmer 316 Terentieva L. N. 357 �390 Terescenko A. 240 Thalbitzer 153 Thurzo J. 360 Tloczek Ignacy 189 Tolstow S. P. 59 Tomovski K. 361 Tosev K. 243 Touzimski J. 248 Traerup Birthe 354 Trapcea Theodor 3·54 Trawińska Maria 36, 39 Tremaud Helene 309 Trifunowski Jovan 327 Troszczański W. 152 Tubaja Krystyna 333-3\36 Tubaja R. 344 Turgot A. R. J. 25 Turnau I. 281 Tyloch Witold 291 Tylor E. B. 147 Tyszka A. 101 Wanke Adam 299, 378 Wazow Iwan 248 Weinhold R. 357 Wenelin Jurij 224-225 Wicherkiewicz M. 115 Wick P. 357, 359 Wieruszewska-Adamczyk Maria :140 Wierzchowski Z. 200 Wiesiolowski Aleksander 248 Wiktorski Adolf 94 Wilber D. N. 164 Witkowski Czeslaw 378 Wojciechowska A. 36, 47 Wojciechowski R. 283 Wokroj Franciszek 338 WolLman Frank 215, 249 Wolski Krzysztof 161-188 Wolodźko Wadaw 248 Woskowski J. 281 Wójcik W. 346, 348 Wroczyński R. 280 Wróblewski Tadeusz 63, 2-92--295 Wypych Konrad 343-:345, 377-378 Udziela S. 202 Urbancova V. 218 Zach Bronislaw 94 Zakrzewski B. 28:ł' Zalewski Z. 119 Zathey J. 205 Vaillant Andre :22'1 Vakarelski Ch. 13"2 Van'!ka J. 361 Vasicek Z. 357, 359 Vasilev A. G. 320 Vasmer M. 128 Veikko Antilla 316 Veleva M. 357 Vetulani Adam 264 Vico Giambattista24 Vikman K. R. V. 3116 Vinter V. 360 Vlasova Z. I. 320, 324 Voltaire 26. Voracek Josef 247 Vraz Stanko 222, 228-2i32 Walendowska-Zapędowska Waligórski Andrzej i9-34 Wallin S. 316 •• Zawistowicz-Adamska Kazimiera 338, 3:m Zelenin D. 128 Zemcovskij 1. 1. 319 Zieliński Z. 121 Zilinskij O. 319 Zinzifow Rajko 238, 245, 248 Ziólkowski J. e81 Znamierowska-PruHerowa Maria :rlB, 360---363 Zwory kin A. 62 Zyblikiewicz L. 346 Zyrianov 1. V. 322 Barbara 366 Zbikowski Tadeusz 291 Zyga A. 285 Zygulski K. 281 Zivkov T. 355, 356 �INDEKS antropologia fizyczna atlas kierunki p. etnograficzny Slowacji - - świata budownictwo Polski 191, 192, 195 217 3B :l27 ballad katalog 217 bibliografia etnograficzna - - Mezoameryki :ł5B 80:ł - folklorystyczna :l25 I)[ona 170, 171, 17:3, :l16, 8:l1 budownictwo p. dom - Bambrów cll"C'wniane 364 107-108 - .gospodarcze :lfi5 - kurpiowskie 190, 192, 193 - ludowe w Karpatach 213 łużyckie 191,192,196 . mazUl'skie 1119-,---192,195-196 - podcieniowe - wiejskie folklor 30, 317-:J25, 355-357 bałkański 35(}-.,1-55 - miejski - muzyczny - pamiętnikarski - robotniczy 321 słowacki [218, 215 189-197, 344 :łHJ, :l20 podcieniowe słowny tradycyjny - widowiskowy - współczesny folkloru mieszkalny - wąsko frontowy dyfuzji innowacji etnografia etnograficzne 328 83-102 283, 355, 356 historia 282 - imprezy zespoły - bułgarska słowacka folkloryści 356 355-357 macedońscy rosyjscy folkloryzm 325 3{j8-369 91-95 folklorystyka 235-250 1.240 356, 366 ludowe :J66 Afganistanu gospodarka 48-51 szerokofrontow.y 357 218 garncarstwo :l44 - 285 - dom 103~121 - gleby chaty 9-33 296-297 folklorystyczne 274, 285, 360-363 rosyjskie 369-374 historia - zakres 83-84 folklorystyczna bibliografia - byliny etnos 297 ' - wystawy etnografii łudowa - ballada - 299 - społeczna 30 antropologii kulturowej architektura clom RZECZOWY 164 pasterska wiejska 273 gry ludowe 319 366 189-197 ]90, teoria muzyczna sympozja 193-19'6 hodowla zwierząt inicjacje męskie 187-188 289 :l33-336 367-368 integracja - 314 kulturowa społeczna 281 2m �392 jarzmo 172 jazy 168 jedwabnictwo w Afganistanie języki Afganistanu 162 183 kapliczki słupowe w Austrii 331 j krzyże 308 kilo[ jako narzędzie rolnicze 173 klasyfikacja systematyczna w etnografii 357-360 p. teoria klasyfikacji materiału etnograficznego klimat Afganistanu 164 koczownicy afgańscy 163, 174 kolonizacja niemiecka 190 p. osadnictwo Bambrów kowale wiejscy 174 l,rosna 326 księgi sądowe wiejskie 264-265 kult św. Jerzego 198-201 kult woła 3512 kultura Majów 301-305 - ludowa Słowacji 214, 215-219 - robotnicza 219 kultury teoria 60-82, 293-295 - tradycyjnej rozpad 57-82 lecznictwo ludowe 285 literatura ludowa 221-250, 285 ludność Afganistanu 162 ludowa twórczość artystyczna w Szwecji 330 ludy pierwotne (definicja) 23 lodzie rybackie 316 łopata-szufla 173 magia 200, 315, p. zabiegi magiczne magia łowiecka 314 - w lecznictwie 285 malarstwo na szkle 311 małżeństwo 314 małżeństwa międzygrupowe 40----44 mapa krajów słowiańskich 240 matriarchalny system pokrewieństwa kezów 2·0 matrylinearyzm 314 medycyna ludowa 315 miary i wagi 365 Iro- mity o Apollinie 210-211 młocka 174-175 motyka 173 muzyczne instrumenty ludowe 36:l muzycznych utWOt·ów typologia 3:l5 muzyka ludowa 350-351, 354, 363 myślistwo 314 naczynia do produkcji sera :n9 narzędzia do uprawy winnej latorośli :J:31 - rolnicze 110, 171-174, 275, 316, 3:l1 - - p. brony, kilof, łopata-szufla, motyka, półkosek, radło, rydel, sierp. tribulum, widły obróbka lnu w Tyrolu 1331 obt·zęd.v rodzinne 47-48, 117, 285 - pogrzebowe :H5 - weselne 352, 353 - weselne Bambrów 1l7-11B - weselne na Ukrainie :WO-301 oczyszczanie ziarna 175 odzież ludności Beskidu Śląskiego 365 - ludowa słowacka 218 opowiadania ludowe 356 - - śląskie 283 opowiadań katalog 217 organizacje społeczne 3'14 osadnictwo Bambrów 103-106 - na Ziemiach Zachodnich 279-282 pasterstwo Karpat 219 - nomadyczne lapońskie 315 - wysokogórskie 330 piec piekarski (fot.) 49 pieśni balladowe 319, 327 - bohaterskie 221-233, 241, 247 - bułgarskie 243 - historyczne albańskie 354 - ludowe 317-,325, 350, 356 - ludowe weselne 353 - macedońskie 235-250, 327 pieśń ludowa radziecka 318 podanie o św. Jerzym 201-20B pogrzebo'we lamenty 320 pokrewieństwo 314 pożywienia przygotowanie 52-53 pożywienie 314 - Bambrów 110 - obrzędowe 118 półkosek 174, 177 �393 prawo ludowe 271-273 przechowywanie zboża 123-144, 176 przemiany ludowych tradycji 217 przysłowia 232, 318 przysłów katalog 217 przysłupowa konstrukcja 189-192, 196 reemigranci z Francji 281 relatywizmu kulturowego kierunek 297 religie 291-292 - synkretyczne Antyli 366 repatrianci z Z.S.R.R. 281 rodzina wiejska 35-55 rolnictwo Afganistanu .161-188 - Karpat 219 rośliny uprawne Afganistanu 176-183 rozplanowanie wnętrza chalup 193-195 rybołówstwo 286 radło płozowe 170, 172 - rylcowe 172 rasizm 295 rydel żelazny 173 rzemiosło 365 - macedońskie 3'26 - wiejskie 275 rzeźba ludowa 254-262, 287, 332-333 - śląska 365 rzeźbiarz ludowy 251-262 sadownictwo w Afganistanie 183-187 sądownictwo wiejskie 271-273 sierp 174, 177 siew 170 skanseny 361-364 skrzynie do przechowywania ziarna 123144 - z Rumunii (ilustracja) 124 spichrz 193 sprzęt kukurydzy 174 sprzęty domowe, meble 108---JI09,275 strachy na ptaki 178 strój bamberski 110-115 - ludowy 285 - - macedoński 326, 327 symbolika pieśni ludowych 3,52 sztuka ludowa 332.....-33'3 - - Burgundii 311 litewska 308-309 - Majów 302 Słowacji 218 tańce korowodowe 310 - ludowe 350-351, 354 - weselne 118 tańców bułgarskich klasyfikacja 354 teoria klasyfikacji materiału etnograficznego 216 p. klasyfikacja systematyczna w etnografii tradycja 100 transport i komunikacja Bambrów 110 - juczny 175 tribulum 175 twórcy ludowi 286-288 twórczość plastyczna 286 uprawy roli technika 170 wesele cygańskie 354 - hebrajskie 353 - tureckie 353 weselne lamenty 320 wiatrochrony 165 wierzenia 145-160, 315 - armeńskie 200 - Czukczów 152-154 - jakuckie 152 widły 175 wilkołactwo 200 wozy 175 wyposażenie wnętrz mieszkalnych 51-52 zabawki ludowe 332 zabiegi magiczne 200, p. magia zagadki ludowe rosyjskie 319, 320 zagrody estońskie 316 zakaz kultowy wpatrywania się w księżyc 208-209 zbieractwo 286 zderzenie kultur 281 zdobienie tkanin 328 zrębowa konstrukcja 191 zwyczaje Bambrów 116 - doroczne 285, 357 - i obrzędy agrarne 365 - prawne 271-273 - pogrzebowe Bambrów 117 - spadkowe 166-167 - urodzinowe Bambrów 117 - weselne macedońskie 327 �INDEKS ETNO-GEOGRAFICZNY Afryka Afryka 291, 299 Egipt 134 Etiopia 314 Nigeria 315 Ameryka Ameryka Łacińska 296, 298, 345-349 Antyle 3,66 Brazylia 146, 313, 331, :348 Gujana 14"6, 299 Kalifornia 315 Kanada 20, 296, 298 Meksyk 303, 314 Mezoameryka 303 Peru 314 Stany Zjednoczone 296 Ameryki ludy, plemiona: - Algonkinowie 314 - Amahuaca 314 - Bororo 146 - Indianie Am. półn. 314, 315 - Irokezi 19-20 - Majowie 301---,305 - Ngawbe, Indianie z zach. Panamy 314 - Ojibwa 313 Azja Afganistan 161-188 Armenia 200 Bliski Wschód 291 Filipiny 314 Indie 161 Malazja 296 Nepal 161 Pakistan Zachodni 161 Syberia 305-308 Syberii grupy etniczne :~l)6 Syria 205 Turcja 350, :153 Azji ludy, plemiona: - Afganie (Paszluni. Patani) 162 - Beludżowie 162 - Czukczowie 146, 152-154 - Gilacy 157-15H - Jakuci 152 - Jukagirzy 149-152 - Kamczadale 156-157 - Kirgizi 162 - Koriacy 146, 154---156 - Patani p. Afganie - Pasztuni p. Afganie .- Persowie 162 - Tadżycy 162 - Tunguzi J 48 - Turkmeni 162 - Uzbecy 162 Australia i Oceania Australia 10, 292 Kurnai, plemiG 146 Nowa Gwinea 314, 315 Nowa Zelandia 10 Oceania 10 Tahiti 9, 10 Europa Alpy 366 Austria 133, 134, 33D-3:l2, Bałkany 140, 350-354 Bawaria 199 Białoruś 1303, 324 :150 �Bułgaria 1;~2, 134, 137, 222, 223, 243, 353 Burgundia 311 Czechosłowacja 360 Czechy 199, 203, 246 Estonia 133, 316 Europa 291, 299 Finlandia 133, 316 Francja 309-312 Grecja 354, 355 Holandia 133 Jugosławia 133, l:H, 35J, Karpaty 213, 217, 219 Kaukaz 200 Królewca okolice, Litewska SSR 196 Litwa 30ll---'309 Lużyce 191, 192, 196 Macedonia 200, 221-232, 235-255, 325327 - Egejska 354 - Torbesi 326 Meklemburgia 134 Morawy 353 Nadrenia 196 Rumunia 124, 13:~, 350, :353, 354 Ruś 199 Skandynawia 140 Slawonia 200 Słowacja 132, 213-219, 355-3,'j7, Słowiańszczyzna 200-210, 240 Szwecja 133, 316, 328-330 Tyrol 134, 331 Ukraina :300-301 Westfalia 1:34 Węgry 133, 350 Wileńszczyzna 199 Włochy 133, 350 Związek Radziecki 132, 317-318. Europejskie gl'Upy etniczne: - Albańczycy :353-354 - Arumuni 353, 354 - Bułgarzy 231, :~54, 356 - Chorwaci 222, :J5:3 - Cyganie 353 - Dacorumuni 353 - Grecy 134 - Lapończycy 315 - lstrorumuni 353 - Macedończycy 353, :354 - Meglenorumuni 353 - Rosjanie 240, 3,19-320 361 360 - Serbowie 222, 223, 353 Słowacy w Jugosławii 356 Słowianie 353 - południowi 199, 200, 2'24, 325, 354 - zachodni 325 Wielkorusini 200, 201 Polska Bambrzy 103-12,1 Beskid Śląski 365 Bieisko, pow. Człuchów 194 Bredynek, pow. Reszel 195~196 Brenna, wieś 365 Brzeźnica pow. Zagań 92 Cieszyńskie 92 Cierznie, pow. Człuchów 191, 195 Choszczewo, pow. Mrągowo 191 Dorsze, pow. Ełk 190 Górale Czadeccy 92 Hazacy 276-278 Jaworsko pow. Brzesko 264-275 Jeżów, pow. Brzeziny 196 Karpaty 366 p. Podhale Kaszubi 190, 344 Kieleckie 128 Kociewie 344 Krakowskie 199 Krzyżewo, pow. Ełk 189 Kurpie 190, 192, 193, 283, 286 Lasowiacy 285 Małopolska 128 Mazury 189-192, 195-196 Opolszczyzna 363-364 Podhale 123, 132, 366 Podkarpacie 123, 124 p, Podhale Podlasie 37 Polska 123-144, 189-212, 332-333 Poznań 103-121 Puszcza Sandomierska 285-286 - Zielona 283, p. Kurpie Pomorze 199 - Wschodnie 344 - Zachodnie 190, 191, 194, 195, 197 Rzeszowszczyzna 285 Skrzatusz, pow. Wałcz 194, 195 Sławsk Wielki, pow. Inowrocław 196, 36G Słupia Kapitulna, pow. Rawicz 366 �~96 Spisz 357, 3-65 Sucha, pow. Tuchola 344 Sudety 366 Szablaki, pow. Ostrolęka 192 Śląsk 125, 198, 276-278, 281, 283, 363365 - Opolski 281, 363-364 śląska grupa etnograficzna 276-278 Trudna, pow. Zlotów 194, 195 Warmia 189 Wdzydze Kiszewskie, pow. Kościerzyna. 190 Wielkopolanie 281 Wielkopolska 366 Woźnice, pow. Mrągowo 189 Zielonogórskie 366 Ziemia Lubuska 283 Ziemie Zachodnie 279~2B2 - - i Północne 35-55 Zuławy 344 �SPIS ILUSTRACJI 1. 2. :3. 4. 5. 6. 7. Rodzina robotniczo-chłopska oparta o małżeństwo między grupowe Rodzina chłopska pochodząca z powiatu Nowy Sącz Slub w Urzędzie Stanu Cywilnego Piec piekar'ski Budynek mieszkalny ze ścianą szkieletową i podmurowanymi fundamentami Zespół Pieśni i Tańca "Biskupianie" z Krobi, pow. Gostyń Zespół Pieśni i Tańca "Wilamowice" z Wilamowic, pow. Oświęcim S. Zespół Pieśni i Tańca "Podlasie" z Siedlec 9. Bamberka 10. Czepek biały z haftowanymi bandami 11. Bamberki w czasie procesji w ·1959 r. 12. Elementy konstrukcji skrzyń (tab!. rys.) 13. Rodzaje skrzyń do przechowywania ziarna (tabl. rys ..) 14. Skrzynia na ziarno tzw. "strych" z m. Topolica 15. Skrzynia na ziarno z m. Gostwica 16. Skrzynia na ziarno tzw. "warzek" z m. Brenna 17. Skrzynia na ziarno tzw. "warzek" z m. Brenna 13. Sady w dolinie rzeki Ghorband 19. Arat w gospodar'stwie ogrodniczym pod Kabulem 10. Drewniane radło płozowe "espar" '21. Brony "mala" i "kheszawal" 22. Ogórki "tara" na targu w Kabulu 2:3. Kabul, bazar - sprzedawcy melonów 24. Szel'okofrontowy dom z ślepym pseudopodcieniem w szczycie 25. Szerokofrontowy dom z ślepym pseudopodcieniem w szczycie 26. Szerokofrontowy dom z ślepym pseudopodcieniem 27. Rozplanowanie wnętrza podcieniowego wąskofrontowego 28. Rozplanowanie wnętrza ze wsi Skrzatusz 29. Rozplanowanie wnętrza domu ze wsi Trudna 30. Rozplanowanie wnętrza domu ze wsi Cierznie 31. Rozplanowanie wnętrza domu ze wsi Br'edynek :32. Józef i Beniamin :33. Błogosławieństwo .34. Przednówek :l5. Sw. Franciszek z Asyżu H 4~ 48 ~19 50 90 9·1 97 ID!! 112 116 124 12;3 136 136 36. Sw. Piotr 257 z kogutem UG 138 16ti 167 170 171 17!l 180 191 19~ UJ:) 19·'1 194 UH 195 ł95 252 25·'1 255 255 �398 :n 38. 39. 40. 41. Sw. Piotr z kogutem Maria Magdalena - Jawna Grzesznica Judasz W'skrzeszenie Łazarza Józef i Beniamin w Egipcie 257 25fJ 259 260 261 SPIS MAP 1. Występowanie i nazwy skrzyń słupkowych 2. Nazwy zbijanych z desek skrzyń służących 3. Przechowywanie ziarna w skrzyniach . 129' do przechowywania ziarna 1:30 131 �Contents I. STUDIES AND PAPERS Andrzej Wal i g Ó l' S k i, Origins of Ethnography in the Epoch of Enlightment Zbigniew J a s i e w i c z, Village Family in Western and Northel'n Regained Territories as an Object of Ethnographic Investigation Jerzy H e y m a n n, Traditional Culture, Its Process of Decay - and Polish Ethnography .Tóze[ B u r s z t Cł, Modern Spectacular FolklOl'e Maria P a I' a d o w s k a, Same Elements of Bambra Culture and Its Remnats in the Town Folklore of Poznań Janusz B ()h d a n o w i c z, Boxes for Keeping Grain in Polish Folk Culture Antoni K u c z y ń s k i, Pluralism of Souls and Pneumatology in the Beliefs of Paleo-Asiatic Peoples 9 3:) 57 83 100l 12:~ 145 II. ARTICLES, RE'VIEWS, MATERIALS Kl'Zysztof Wol s k i, Comments on Agriculture of Central Afghanistan Kazimierz J a g i e ł a, Some RemaI'ks About Broad-Fa<;ade House With Blank Top Pseudo-Arcades Edward P e r c z a k, Polish Folkloristic Motif of st. George on the Moon Adam P J' a n d <1, 25 Years of EthnogTaphic Institute of Slovakian Academy of Sciences Kole S i m i c z i .i e w, History of Collecting Macedonian Heroic Folk Songs Kole S i m i c z i j e w, Konstanty and Dymitr Mladinov the Enthusiasts and Collectors of Macedonian Folk Songs Edward O z g o w i c z, Józef Lurka - the Lower-Silesian Folk Sculptor Andrzej P a r t y k a, Court Book of Village Jaworsko Jerzy B u r c h a r d l, When Was the Name "Hazacy" Originated? III. CRITICISM, REVIEWS OF PUBLICATIONS IBl 11m 19B 213 221 235 251 26'1 276 AND PERIODICALS Westl'rn Regained Territories in Polish Sociological LiteratUl'e - anthology, Poznań 1970 (Andrzej Bl'encz), Old ;wc! New Years, Wroclaw-Warsaw-Cracow 1970 (Elżbieta Millerowa) WOj'ks and Materials ol Ethnographic Research at Mokl'zyszowsko-Grębowski Centrc in Tarnobrzeg District. Rzeszów 1968 (Krzysztof Rusze1) , 279 2H2 284 �400 Jacek O l ę d z k i, (Edward Bogusław Artistic Culture of Kurpie Population. Wrocław 1971 Warsaw 1971 Ozgowicz) 2BG G a ł ę s k i, Innovations (Boleslaw and the Village Society. Januszkiewicz) 2ll:: Religions Yesterday and Today. Warsaw 1971 (Jacek Lapott) Theodor-Wilhelm D a n z e l, Ethnologische Kulturkunde. Hamburg 2HI 1967 (Ta- deusz Wróblewski) Races and Nations. 292 Sovl·emennyje 19701 (Aleksander etniceskie Mosk\\Oa Posern-Zieliński) Vesillja. KEv 1970 (Agata Skrukwa) Rostisław W. K i n ż a ł o w, Kultura ksander i rasowy je problemy. 2H;} :100 drewnich Maijao Leningrad 1871 (Ale- Posern-Zieliński) 301 Nowaja żizń narodow siewiera. Moskwa 1367 (Antoni Kuczyński) K. C e r b u l e n a s, F. B i e l i n s k i s, K. S e s e l g i s, Lietuviu liaudies menas. Maźoji architektura. Vilnius 1970 (Edward Ozgowicz) Arts et Traditions Populaires. Paris 1968 (Bogusław Linette) Ethnology. Pittsburgh 1970 (Miroslawa Posem-Zielińska) Folk-Liv. Acta Ethnologica Europaea. Stockholm-Lund 1970 (Bernard Pioand (Medard Study of Folklore, vol. 9-12 "Russkogo 309 :11? FolklOl·a (1964-1971) Tarko) 317 Glasnik na etnoloskiot muzei. Skopje 1965 (Kole Simiczijew) Kulturen 1970, 1971. Lund 1970, 1971 (Bernard Piotrowski) dsterreichische Zeitschrift fUr Volkskunde. Wiedeń 1971 (Walerian Sobisiak) Marek Arpad K o wal s k i Tracing the Holy Images. Warszawa 1971 (Edward Anna :)oa :11(j trowski) Folklore :1ll5 Ozgowicz) . Czekanowska, :123 :32;1 :l:lO :l:l2 Musical Ethnography. Warsaw 1971 (Krystyna Tll- baja) :l:l) IV. CHRONICLE Account of the activities of Administrative Board of Polish Folkloristic Society for the period since Sept. 20, 1970 till June 30, 197:1 (A. Nasz) XLVI General Meeting and Scientific Session of Polish Folkloristic Society in Gdańsk (K. Wypych) Americanistic Conference of Historians (Aleksander Posern-Zieliński) Festival and Symposium of Balkan Folklore (Kale Simiczijew) Folklore and the Present Day (Adam Pranda) Conference of Editorial Staff of Periodical "Demos" (A. Kutrzeba-PojnaTOuoa and S. Blaszczyk) International Symposium - Preservation of Relics of Folk Architecture (Maria Znamierowska-Priifferowa) All-Polish Conference :)..j;J :)43 :150 :)53 :137 :j(jO of Museums and Ethnogr-aphical Pat·ks in Opole (Ao Ku- czyński) :J(iJ Account from the activities mowicz, :):lI B. of Documentation and Information Centre (K. Sel- Jaworska) M. A. and Ph. D. dissertations in ethnography in 1971 (E. P.) . Inland sessions, seminars and ethnographical conferences in 1971 (E. Po) :lfj.j, :365 367 �401 368 369 374 Festivals, "days" and competitions in the years 1970 and 1971 (2. P.) Temporary ethnographical exhibitions in 1971 (E. P. and K. S.) Regional museum in Brzeziny (E. P.) . V. IN MEMORIAM Prof. dl' Boleslaw Olszewicz Dr Wlacly..;law Bogatyński Kazimiera Maślanka ProL dl· Adam Wanke CzesŁaw Witkowski (Konrad 377 378 378 373 378 Wypych) VI. VARIA !.Viostimportant foreign purchases of the Library of Polish lnde..: ol the LVlrd volume of Lud List of ilustrations and maps Contents in English . Folkloric Society :17fJ (J. Gerlach-Klodnicka) (J. Gerlach-Klodnicka) 384 397 399 �"LITERATURA Dwumicsi~cZllik Czasopismo wydawane ;\J)W':S LUDOWA" naukowo-literacki przez Zarząd Główny Ludoznawczego HI·:nAKC.Jf: W/10CLi\W, lJL. SZF.WSKi\ Polskiego :1I;, TEL. Towarzyst\iva 4~n-~~ "Literatura Ludowa" ukazuje się obecnie w nowej szacie graficznej jako dwumiesięcznik naukowo-literacki. Zgodnie z nowoczesnym pojmowaniem folkloru, pismo dąży do ogarnięcia różnych zakresów żywej, popularnej twórczości ludowej, podejmując tym samym badania w rejonach zaniedbanych przez humanistykę. Czasopismo ogłasza artykuły i materiały związane z folklorem różnych środowisk zawodowych. Tematyka badawcza obejmuje zlożony folklor miasta przekazywany przez tradycję ustną, ale też w formie dl'uk!')w miejskich (ballada uliczna, powieść bmkowa, sennik itp.). Stawiając szczególny nacisk na badania w rejonach zaniedbanych i na badania wokół pytań dnia dzisiejszego: o los tradycji folklorystycznych, a folklorystyczne źródła przemian literatury, o związki między pojęciami folklom, literatury popularnej, kultury masowej - "Literatura Ludowa" pragnie równocześnie utrzymać szerokie spojrzenie na całość procesu kulturowego od średniowiecza po współczesność. Cen;1 pn,nunwraty kJ';l,jowej: P(J[J'o('zna - zł :21, 1'0(';-:I1a_. zł ·1iL Instytucje pOllstWOWl' i SPUłClCZl1l' - ,.aklatly prac.", ,zl;oły itp. mogą zarnawLać l)l·Ci1UI11l'J'at.ę wyłącznie \\' miejscowych Oddziatach i Delegoturach "Ruch", w terminie do 25 listopada na rok następny. Prenumeratorzy indywidualni mog'l opłacać prenunwra1i; w urzędach pocztowych i u listonoszy lub dokonywać wpłat na konto PKO Nr l-6-l00U20 Centrala Kolporla:i.u Prasy i Wydawnictw "Ruch", Warszawa ul. Towarowa 2B, w terminie do dnia lO miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty. Pre·· numeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 40% droższa, przyjmuje Biuro Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych "Ruch" Warszawa, ul. Wronia 2:l. konto PKO Nr 1-6-100024. Egzemplarze numerów zdezaktualizowanych można zamawiać w Zarządzie Głównym PTL Wrocław, ul. Szewska :ł6, tel. 4:ł8-:ł2. �Cena zł 50.- WYDAWNICTWA POtSIHEGO TOWARZYSTW:\ w latach 1895-1971 LUD (1895-1972) Tomy I-LVI PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE (1934-1972) Tomy I - XXVII PRACE ETNOLOGICZNE Tomy I - ATLAS POLSKICH (1947-1972) IX STROJÓW LUDOWYCH (1949-1972) Zeszyty 1 - 31 część I POMORZE I WARMIA zeszytów: 3 część II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszytów: 4 część III ŚLĄSK zeszytów: 5 część IV MAZOWSZE i SIERADZKIE zeszytów: 8 część V MAŁOPOLSKA zeszytów: 11 ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1972) Nr 1-32 BIBLIOTEKA POPULARNONAUKOWA (1958-1972) Tomy I-VI LITERATURA LUDOWA (1957-1972) Roczników 11 ŁÓDZKIE STUDIA ETNOGRAFICZNE (1959-1972) Tomy I-XV DZIEŁA WSZYSTKIE OSKARA wyszło: Reedycja - 36 tomów. Edycja - Zamówienia POLSKIE KOLBERGA WROCŁAW, 21 tomów przyjmuje: TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE ul. Szewska 36 (1961-1972) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/49df64f075d339eac653a8eadb8ec811.pdf 18aef261f13960be4834bac665deb107 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1446 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1338 Title A name given to the resource Indeksy, spisy treści / LUD 1973 t.57 Description An account of the resource LUD 1973 t.57,s.407-424 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS OSOBOWY Angełow Bazan 2~7 Antonowski M. 1. 11 Arciszewski K. :J·H) Arnaudow Michaił :l25, 374 Azbelew S. N. 365-:166 Azdowski M. K. 10 Baliński K. 71 Bandarczyk Wasilij K. 1:31-147 13arag L. G. :l68 Bar jaktarović Mirko :177 Barszczewski J. :J9 Bausinger H. !)5, 102 Bąk Stanisław 177-200 f1cncdicti .T. B. 24 Berwiński R 71, 74, 7fl, 81 Bessonow P. /I.. 24 Biegeleisen Henryk 59, 82, 85, 245, 247 Bielski Marcin 122 Blomkwist J. E. 137 Błachowski Aleksander 301-318 Blaszczyk Stanisław 399-402 Bobrovskij P. :19 Bogatyrew Piotr Grigorjewicz 159-176, 378 Bohdanowicz Janusz 201-211 BoHin 1. N. 11 Bratanić B. :179 Brudnyj W. :~Ol,:306, :lO8 Bruk S. 1. 379 Bujak Jan 385 Burin L 374 Burlasowa Sonia 3'60 Burszta Józef 5-32, 37, 107, 112 Caplovic J. 39 Chaburiew G. A. 143 Chętnik Adam 390 Child F. James 337 Chodźko Aleksander 361 Ciborowski Edmund 390 Cocchiara Giuseppe 17, 334, 338, 339 Cochin J . .i80 Czacki Tadeusz 1:~ Czaplowicz Jan 16 Czarnowska M. 25 Czeczot J. 25 Czekanowski Jan 215, 216, 241 Czelanowski F. W. 24 Czerwiński L Lubicz 39 Danielewski L. 81 Daniłow K. 25 Delaveaux L. 39 Dinekow P. 375 Dobrowski Józef 16 Dołęga Chodakowski Zorian 23, 24 25, 26 Domeyko L 349...• 350 Domiańska Henryka 342, 343 Droppowa Lubica 360 Dybowski Benedykt 372 Dzendzelivśkyj .J. O. 379 Dzordzević Tihomir 246 Eniczerow N. G. 326 Erben Karol Jaromir 24, 361 Fial Karol 383 Fiłatow A. 305 Fischer A. 230 Flizak Sebastian 406 Frolec Vachav 376 Gajek Józef 219 Galtier Ch. 382 Ganekaja Olga 376 Gasparikova Viera 360, 36'2, 363 Gamarecki W. H. 39 �KoUar J. 24 Kołas Jakub 145 Kołłątaj Hugo 1:3, 3H)--:323 Komorovskij Jan 378 Kondratjewa S. 368 Konopczanka Antonina 83 Kopczyńska-Jaworska Bronisława Gierodnik G. :302, 304, 307, 311 Giovanni Gaetano 336 Gliński A. J. 71 Gloger Z. 47 Gładysz Mieczysław 385 Godin Amelia 361 Gorki I. G. 11 Gracianskaja Natalia 376 Granowski T. N. 31 Grigorowicz W. I. 24, 25 Grimm J. i W. 19 Grohsl Margit 384 Grynbłat M. J. 137, 143-144 Guilcher J. M. 382 176, 387-398 Kopernicki Izydor :l6 Korniewa A. :307 Korniłowicz A. 26 Korzun I. P. 140 Korytko Emil 24 Kostkova Anna 359 Kostrzewski J. 218 Kotula Franciszek 263-300 Kozłowski K. 39 Kowalska-Lewicka Anna :377 Krasińska Ewa 385 Kraszennikow S. 372 Kraszewski J. I. 73, 75 Krauss F. S. 38 Królikowska Elżbieta 405 Krygar H. 24 Kuba L. 38 Kukuljević-Sakcinski L 24 Kutrzeba-Pojnarowa Anna 41, 390 Hanka Wacław 23 Haupt L. 39, 40 Heikel A. D. 220 Heimerl Werner 383 Herder J. G. 18, 20 Herrmann Joachim 351 I-lilferding A. 38 Hnatjuk Wołodymir 359 Horak Jiti 261 Horvatkowa Emilia 359 Ikonomow Wasyl 248 Lafitan Fr. 8 Latković Vido 261 Lebiediewa N. L 137 Ligęza Józef 406 Limet E. 381 Linette Bogusław 379-382 Ljubić S. 24 Lompa Józef 53 Jagieła Kazimierz 213-243 Jahoda Gustaw 96, 105 Jasnosz Stanisław 351-358 Jason Heda 383 Jech Jaromir 360, 362 Jezierska Renata 333--340 Jezierski F. S. 13 Joisten Ch. 382 Jordan Ivanow 253 Jordan J. P. 24 Jucewicz L. A. 39 Jung Carl Gustaw 263 Kamarow A. M. 139 Kamocka Maria 405 Kapełuś H. 362, 363 Karadżić Vuk St. 23 Katranow N. N. 24 Kawielin K. D. 31 Kirkor A. H. 39 Klaproth J. 372 Klimova Dugmar 378 Kolberg Oskar 33-94, 111-117, Łęga W. 237 Łomonosow M. W. 11 214 Maepherson J. 17 Mader J. 16 Majkow W. N. 31 Maksymowicz M. A. 25 lVIakulski Krzysztof 390 lVIałczanowa L. A. 139 Małczanowa L. lVI. 137 lVIarcinkowska Halina 342, :347 Marcinkowski A. 39 Masłowa G. S. 1:)7 Maurizio A. 214 159- �40~} Melzer J. Hj Michalek Jim 360 Mickiewicz Adam 123, 125-128 Miladinow D. 24 Miller Elżbicta 71-94 Miller W. 366 Minkow Cwetan :175 Mioduchowska Marianna 390 Moszyński Kazimierz 214, 216, 235, 241, 242, 261 Mozejko E. 302 Mukarovsky J. 164 Murayama Shichir6 372 Murko Matija 261 Muśinski Mikulaś 358 Rakowiecki 1. B. 24 Ramanow E. 144 Raulin H. 382 Richl W. H. 22, :31 Romanska C. 375 Rudzka Aldona 384-385 Rylski Neofif 24 363- 368, 373-376 Simonides Dorota 95-109, 358-363 Simwierstow J. 306 Skrukwa Agata 55-68 Smirnow J. 366 Smolerj J. E. 24, 39, 40 Sniegiriew 1. M. 25 Sobisiak Walerian 370-371, 383-384 Sobotka P. 38 Sriezniewski Ismail Iwanowicz 25, 149- Ognjanowa E. 375 Okazaki Krystyna :i72-:n:l Optołowicz Janusz 406 Osinin Dymitr :174 Ozgowicz Edward 405 158, :1l9-:323 152 Sabalenko E. R. 145 Sacharow l. P. 27 Sasińska-Klas Teresa 368-370 Schlegel F. 19 Schneeweis Emil 384 Seguin Elise 380 Sekuła Michał 343 Serżputowski A. K. 144 Seweryn Tadeusz 388--389 Sharp Cecil 381 Siedow W. W. 142, 143 Siemieński L. 71 Simiczijew Kole 245-262, 325-332, Nadieżdin N. 1. :31 Naruszewicz Adam 13 Nasz Adolf 387-398, 405 Naumow E. P. 364-365 Nechmenin N. 247 Nedo Paul 361 Niederle Lubor 209, 247 Niehorska E. 385 Nikifarowski M. .J. 144 Nikolski M. M. 139 Nizio Krystyna 117-129 Palacki F. 24 Paradowska Maria :341-350 Pauli Ż. 24 Pilichowska Bogdana :18:) Pitoń Jan 342, 344-346 Pitrć Giuseppe 333-:140 Podoh'lk Jan :359, :177 Pol Wincenty 31 Połujański A. :19 Popiel L. 217, 211 Popowicz R. 24 Pranda Adam 359 Primowski Atanas 3H Prus-Chąciński T. M. 312, 346 Pszczółkowska-Simiczijevi Janina PuHkowa E. 81 Purkynie Jan Ewangelista Putiłow B. 366 158 H9- Staró-Moravcova Miriam 377 Steininger H. 383 Steller G. W. 372 Stojanović M. 24 Stożek Władysła\v 406 Stryjkowski Marcin 122 Suboczowa Maria 405 Surowiecki W. 26 Suszil F. 24 Sutter August 384 Svobodova Vlasta 370 Szafarzyk J. P. 24, 26 Szafel' Władysław 269 SZ:H~iawski Klemens 96 Szapkare\v Kuzman 325-332 �<110 Szaulicz Nowica 120 Szpilewski P. 25 Srehhik Svetozar 360 Święcki T. 39 Tarko Medard 33-54, 299, 376-379 Tatiszczew W. N. 11 Tereszczenko A. W. 31 Toch H. J02 Tokariew S. A. la, 141, 142 Torii R. 372 Tremaud H. 381 Trietiakow P. N. 142, 143 Tułtus T. 307 Tyszkiewicz E. 39 Urbancova Viera 16, 30 Verković Stefan 326 Vlachos Theodoros 383 Vlahović Petal' 111-117 Vraz S. 24 Wacław z Oleska (Zaleski) 24 Wakarelski Christo 374 Wali górski Andrzej :385 Weber-Kellermann I. 21 Wenelin J. I. 24 Wieliczka Zygmunt 342, :346 Wieresajew Wikientij :101 Wierzbicki F. 349 Winigradowa L. :367 Wogorow I. 24 Wojnacki W. :349 Wódz Jacek 368 Wójcicki K. W. 24, 71, 72. 87 Wróblewski Tadeusz 41, :376. :399-404 Zaleski A. I. 138-139 Zejler H. 24 Zelenin D. K. 166 Zien kiewicz R. 25 Zilynskyj Orest 378 Zmorski R. 71 Znamierowska-Prlifferowa Maria 390 Żuczkiewicz W. A. 142, 143 Żurawski Tadeusz 390 �INDEKS adaptacyjne vt1a:;y procesy 309 eblO~rilficzne -- 37D form:{ -- - ukrilińskie budownictwo spichrze, budownictwo p. zabudowa ludowe chatą, domy, wsi ;J;j, 40, 47, 1:]7, 288; 11--12 słowiailscy współżycia 23-25 społeczności lokalnej :'85 50, ,51, 71-94, 77 ludowe rosyjska folkloryści 281, :J60 88 ludowe 35, 40, 46-48, :301-363, 374-375 -- białoruskie 368 51 foH:Jorystyka 2!1 382 :3:'4·335 --- ukraiński słowiań:;1de ballada ludowa bajkil magiczna "LO, 275, 278, 280-281, siowny :;ycylijski In badania terenowe - języko:cnawcze bajki HZECZOWY garncarstwo p. majolika garncarstwo 272, 277 gospodarstwa chłopskie 287 grafika ludowa 380 gry i zabawy 35, 40, 45,381 370-377 by liny :lG5-:Hl!i chata 180 1<JSOWSk,l czarownice 181 :l8 l c kalendarz demonologia :3;;, 40, :38:]-384 di,llekty ludowe 2G domy przy~;łup()we 277 drukowanie płótna drzew~o ;;ycia 384 etnogeneza etnografia - białoruska ---- słowiańska radziecka - włoska 135 ·145 5-:J2 ludowa :364-:368 ludowa bułgarska macpdońsbl - plebejski ewolucyjny komputer 380 :335 w etnografii komunikacja 186-187 kosa 17n korowaj :311, :n:~ kutia 374 32-5--3:32 farbowanie tkanin :n1 folklor dziecięcy :35 jugosłowiański 40, 56 kierunek - 385 -- k;lrczma kultura 1:31-1:;5 epika - 141-144 181 epika - 385 382 kolt;dy 273, 281, :J07 kołomyjki 47 Białorusinów 8, 30-:31, -- :370 obrazkowy kapliczki nadrzewne ,;łupowe :J84 111-117 rnaterialna plebejska :38:3 1 :)';, Białorusinów J:JH 380 -213 kuznia 382 J.;-wC',c,tionarillsz legendy literatura liny, ki, 35, 40, 50; e175, 378 ludowa p. bajka, epika, legendy, 1:3 etnograficzny folklor, literatura ballada, kolędy, by- kołomyj- straganiarska, �412 opowiadania, pleSI1l, pieśniarze, podania, poezja, przysłowia, zagadki - straganiarska 274 ludowość 27-29 ludoznawstwo 6, 20 - łużyckie 15 - polskie 12.-14 magia 47, 95, 108, 163, 169, 282, 288, 359 majolika rzeszowska 277 meblarstwo polskie 277 medycyna 35, 40, 51 metoda funkcjonalno-strukturalna 161-176 miedza 377 mitologia 35, 40, 336 monografie kołchozów 1:37 muzyka ludowa 192, 375 muzyczne instrumenty 35, 356 rańtuehy 278 region etnograficzny regionalizm 29:3-295 rolnictwo 35:3 narzędzia do obr{jbki włókna 377 narzędzia rolnicze p. kosa, stępa, wozy obrzędy ludowe 35, 40, 47, 288, 301-318 - - doroczne 163 - - chrzcinowe 311-:312, 315 - - narodzinowe :;59 - - pogrzebowe 117, 378 - - weselne 44, 50, 51, 135, 139, 189, 245-260, ludowe 17, 23, 35, 40, 44-50, slawizm 29 spichrze ziemne 201-211 stępy 21:3-24:3 strój ludowy 137, 165-166, 187, 277 sztuka ludowa p. grafika, plastyka sztuka ludowa 357 - sakralna 384 bułgarskie 3n··374 buntownicze 60 jugosłowiańskie 114 miłosne 374 mityczne 374 niemieckie 19 obrzędowe 374 odpustowe i jarmarczne patriotyczne 60 - - rosyjskie 25 - - rzeszowskie 281, 283 - - weselne 245-262, 374 pieśni systematyka 89 l~ieśniarze, bajarze 378 plastyka ludowa 283 tańce ludowe :35, 44, 49, 50, 381, :382 teatr ludowy 172 tkactwo 1:37, :356, :;7 J tradycje ludowe sycylijskie :j;Hi - - włoskie :3:34 55-68, 375, 381 - :37, 294-295 310, 359, 374 - - zaduszkowe 316-317 ogień, sposoby niecenia 359, 377-378 opowiadania ludowe 35, 44, 4.5, 47, 49, 87 - - słowackie 360 pieśni podania 35, 40, 45-47, !J5-109 - wierzeniowe 96-108 poezja ludowa 25-26 pożywienie ludowe p. korowaj, kutia pożywienie 35, 47, 181-186, 377, 382 - obrzędowe 190, 21:; prawo 35 proza ludowa :359-360 prozy ludowej katalog :378 przechowywanie ziarna 201-211 przemiany społeczne wsi 368-:\70 przemysł ludowy 273-280 przesądy 95-J 08 przędzalnictwo 40 przysłowia 25, 35, 40, 44-47, 50, 368, :375 ubiór p. strój, rańtucb ubiór :35, 40, 45, 47, :356 uprav"a migdałów :382 - 274, 360 wiedza lGdowa o glebach :38:i wierzenia 40, 45, 50, 95-108 - białoruskie 140-141 - słowiańskie 357 wozy 187 wyrób mas!<:l :;77 z<lhawa ludowa :178 biegi lnagiczne 2g:~ zabudowa wsi '~5 Za z;'łgadki :~5J 44, 47, 375 zagrody wiejskie 288 �413 zakazy magiczne 359 zawodzenia żałobne 117 znachorka 102 zwyczaje rodzinne p. obrzl;dy zwyczaje i obycz<.ljc 288 rodzinne zwyczaje doroczne 49, 312-313 - sobótkowe 44 - kolędnicze 302 - weselne 383 - prawne 64, :~77,383 �I,~'-;El(S ETNO-GEOGRAFICZNY Iluś Amcryl,a Pldn. i\rauk:::inic -. :350 Dr"azYlia :541-:~50 Indianie brazylij:;cy 1'31',-:na :--:crbia, łużyccy ~;łowacja 16, 24-2(i, 35 i -358, Syc:/lia ij 17, 201-207 383 Bałkany Ukraina, 35) :364--367, 378 Baskowie Besarabia :382 208 Białoruś, Białorusini \'i~gry .'34, 47, !iI, 12:1-124, 16, 24, 26, 30, 210, 371 Cyg,mie 40-41 :.W'l, Fr8ncja 208, :380-382 0-:31], :ll 377 Litwa, Litwini Łotwa 304, :311 Łużyce :34, 41, 47, 51-52, 14, 245-262, 325-332, 373-376 Morawy 210, 359 12:3 15, 24, 26, 40, 377 Macedonia 24, 163, 165,210 Niemcy 18-22, N.H.F. 99 Zakarpacie 117, l:~-H" 34-53, 49 227 364-365, 47 Kaliskie K~lszuby 46 21f) Kieleckie 46 Krakowskie [\:ujawy 44 'H Lubelskie Lernkowie 46 49 Lt;czyckie 46 Ma~opolska 215, :185 r,,1azowsze 47 Podhale 49 46-47 P07n<lńskie Rumunia 210 Przemyskie 50 Haoomskie 4G 10-12, 311, 131-135, 208, 210, 50 7Viią~ek Radziecki :301-:318, :j7!) Pokucie Rosja 208, :,4, 108 377 24, 26, 111-117, :378 40, :n5 Brytania Bojkowice Kaukaz 21 :l, 2];', WłodJY 209, :38" Wołyń 51 Chdmskic Karpaty 209, (j 38:3 Huculi 50 Jugosławia 62, 376- :17n 208 I'olsl,u, Grecja :W4-36:i, Zyd~~i 41 Estolii:: :j] 260, :;0, 16:!, :;59 5-158, Ukraińcy:!;', Wielka 135-147, 208, 302 Bułgari:J, Bułgarzy 14, 26, 260, :373-:376 Czechy 1:.W, 40 361-:168, 209, ·"17 'i'c.:i;H'Zy Europa 14, Serbowie Sło\viailszczyzl1<l Azj~, 209. :379 i\jnoVl./ie ;jri2·_·;)7~i Ausiria l u:! Serbowie :377 :;48-:~50 :342 Sybcrić-. l"~'.l.T\lJ(J!1~i ;) i Podlwrp<lck,\ 24-27, 31, 120 4.5 208, 210, 213-243, �Rzeszowskie 49, 277-288 Sandomierskie 4:3 Sanockie-Krośnieńskie 49 Śląsk 48, 84, 96, 100-107, 151-1:')8, :385 Tarnowskie 49 Tatry 49 Warmia i Mazury Ziemie Zachodnie Żydzi 268 Indeksy opracowała 48 106, ]07, 125, 21:l J. Gerlach-Klndni.cka ��SPIS ILUSTRACJI 1. Ostatni skrzypek wiejski w Grębowie (Jan Matyka, Grębów, Piasek 93) 2. Typy jam na ziarno (tabI. rys.) . 3. Jama na zboże wyłożona słomą (Słowacja); wg J. Kudrnaca 4. Model zrekonstruowanej jamy na ziarno z miejscowości Klucov (Czechy); wg J. Kudrnaca . 5. Niektóre typy archeologicznych jam na ziarno odkryte w Europie, zestawione przez J. Kudrnaca (tabI. rys.) . 6. Prymitywna stępa kielichowata. Zada brze, pow. Kozienice. Ze zbiorów Muzeum w Radomiu, nr inw. 662/5127; fot. B. Jankowska, 1969 1'. . 7. Otłukiwanie w stępie kielichowatej stęporem a wydłużonym uchwycie. Siostrzytów, pow. Lublin. Badania PAE, kwest. 6, 1965; fot. G. Klaska, 1965 r .. 8. Stępa kielichowata z niską podstawą. Zawady, pow. Tomaszów Lubelski. Badania PAE, kwest. 6, 1964; fot. A. Kuczyński, 1964 1'. . 9. Stępa kielichowata z uchem u dołu. Istebna, pow. Cieszyn. Ze zbiorów Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, nr inw. 54/1; fot. K. Wecel . lO. Stępa kielichowata z uchem u góry. Borki, pow. Zwoleń. Ze zbiorów Muzeum w Radomiu, nr inw. 929/5720; fot. B. Jankowska, 1969 1'. • 11. Stępa cylindryczna z dwustronnym stęporem a długim uchwycie. Dzbanów, pow. Ząbkowice Sląskie. Ze zbiorów Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu, nr inw. E-2564; fot. E. Witecki, 1971 1'. . 12. Stępa kielichowata ze stęporem młotowym. Stara Wieś, pow. Oświęcim. Reprod. [z:] J. Czajkowski, Kultura ludowa Starej Wsi w powiecie Oświęcim • w świetle testamentów, inwentarzy i innych aktów ...- Lud. t. LVII 205 210 222 223 224 225 225 227 prawnych w XIX w. "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie" 1968, nr 3, s. 57, ryc. 27; [ot. J. Czajkowski, 1967 1'. • 1:3. Stępa cylindryczna z jednostronnym stęporem z uchwytem w formie poprzeczki. Stubienko, pow. Radymno. Badania PA E, kwest. 6, 1964; fot. M. Kurek, 1964 1'. • H. Tłuczenie w stępie cylindrycznej jednostronnym stęporem. Bartne, pow. Gorlice. Badania PAE, kwest. 6, 19,64; fot. J. Kłodnicka, 1964 r .. 15. Stępa przysiadkowa z dwustronnym stęporem. Stara Wieś, pow. Oświęcim. Reprod. [z:] J. Czajkowski, op. cit., s. 56, ryc. 26; fot. J. Czajkowski, 1967 r .. 16. Stępa kamienna o formie walcowatej. Dybów, pow. Sokołów Podlaski. Badania PAE, kwest. 4, 1961; fot. T. Skarżyński, 1961 1'. '!'i 193 202 205 227 229 229 230 231 �418 17. Stępa nożna połączona ze stęporem. Gaj, pow. Końskie. "Prace i Materialy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi", Seria Etnograficzna, t. 4, 1960, tab!. V/2; fot. K. Wecel . Ul. Stępa nożna o samorodnej formie. Komorów, pow. Kolbuszowa. Badania PAE, kwest. 6, 1964; fot. J. Pyzik, 1964 r. . 19. Ciężka stępa nożna. Pracze, pow. Milicz. Ze zbiorów Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu, nr inw. E-2053 . 20. Stępa mechaniczna tzw. na wiatTaku. Miasteczko Mikstat, pow. 05trzeszów. Reprod. [z:] L. Popiel, Stępa w Polsce, "Luci" J ~n{i, t. :H, s. :no, ryc. 7 . 21. Franciszek Kotula 22. Franciszek Kotula w terenie (rys. Jerzy Sienkiewicz) 2:3. Giuseppe Pitl'Ć (1841-1916). Reprodukcja 7. Enciclopedia italiana. t. XXVII. Roma 1935, s. 44:3 24. Tadeusz Wróblewski . 237 238 239 241 263 298 333 399 SPIS MAP L Formy stęp ręcznych i stęporów . 2. Stępy nożne jej formy wyjściowe i pochodne 221 236 �.. ILL USTRA TIONS 1. 2. :l. ·L 5. 6. 'l. o. D. lO. II. 12. The !,lS! village fiddler at Grębów (Jan Matyka, Grębów, Piasek 93) T.\·pes "r holes ror grain (table fig.) . Hole LII' grain strewn with straw (Slovakia); ace:. to J. Kudrnac Model ur recon,tl"llcted hole roI' grain [rom Klucov (Bohemia); ae:c. to .T. Ku<!rnac Some t.vpes or archeologic:al holes for grain, discovered in Europe. Compiled hy J. Kudrnac (table fig.) . Pl'imilivp cup-y.shaped grain cmshing mill. Zadobrze, pow. Kozienice. From tIll' colleclion or the Radom MUiieum No. 622/5127. Photograph by B.. Jankowska in l!J'6fJ Crushing glain in Uw grain crushing mill with the help of crusher with elongated handle. Siostrzytów, pow. Lublin. Examinations of PAE, kwest. fi. HHi5. Photograph by G. Kloska, 19165. Cup-shaped grain crushing mill with a low base. Zawady, pow. Tomaszów Lubelski. Examinations of PAE, kwest. 6, 1!}64. Photograph by A. Kuczvńsk i 19fi-ł . Cup-shaped grain crushing mill with CI handle at the bottom. Istebna, pow. Cieszyn. From the collection of the Archeological and Ethnographic: Museum in Łódź, exhibit No. 54/1. Photograph by K. Wecel CLip-shaped grain crusing mill wilh a handle at the top. Borki, pow. Zwoleń. From the collection of the Radom Museum, exhibit No. 929/5720. Photograph by B.• Jankowska 1969 . Ban'e[-shaped grain crushing mill with two-sided crusher. Dzbanów, pow. Ząbkowice SI. From the collection of the Wrocław Ethnographical Mu,cum, exhibit No. E-2;564. Photograph by E. Witecki 1971 . Cup-shaped grain crushing mill with hammer crusher. Stara Wieś, pow. Oświęcim. Rcproduction from J. Czajkowski, Kultura ludowa Starej W:;i 111 powiecie Oświęcim w świetle testamentów, inwentarzy prawnych 10 XIX 205 210 222 2'2'3 22-1 225 225 227 i innych (Folk Culture of Stara Wieś, District of Oświęcim in the Light of Testaments, Stock-Books and Other Legal Act in XIX c.). "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie", No.3, p. 'i7. rig. 27. Photograph by .J. Czajkowski, 1967 . H. BillTel-shaped grain crushing mill with one-sided crusher; handle in the shl1pe of cross-bcam. Stubienko, pow. Radymno. Examinations of PAE, k,vest. fj, 1964. Photograph by M. Kurek, 1964 . l-ł. Crushing grain in the barrel-shaped grain crushing mill with the help oE one-sided crusher. Bartne, pow. Gorlice. Examinations of PAE, kwest. H, 1964. Photograph by J. KłQdnicka, 1964 . aktów 193 202 205 w. 227 229 229 �-1:30 15. Grain crushing mill with two-sided crushcl'. Stara Wieś, pow. Oświęcim. Reproduction from J. Czajkowski, op. cit., p. 5ri, fig. 26. Photograph by J. CzajkowskJ., 1967 . 16. Cylindrical grain crushing mill made of stone. Dybów, pow. Sokołów Podlaski. Ęxaminations of PAE, kwest. 4, 1961. Photograph by T. Skarżyński, 1961 17. Pedal grain crushing mill linked with crusher. Gaj, pow. Końskie. "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi" (Works and Materials of the Archeological and Ethnographic Museum in Łódź), Ethnographic Section, 1960, vol. 4, tab. V/2. Photograph by K. Wecel 18. Pedal grain crushing mill of natural shape. Komorów, pow. Kolbuszowa. Examinations of PAE, kwest. 6, 1964. Photograph by J. Pyzik, 1964. 19. Heavy pedal grain crushing mill. Pracze, pow. Milicz. From the collection by Ethnographic Museum in Wrocław, exhibit No. E-2053 . 2/J. Mechanical grain crushing mill, so-called "on wind-mill". Mikstat, pow. Ostrzeszów. Reproduction from L. Popiel, Stępa w Polsce (Grain Crushing Mil! in Poland), "Lud" (Folk) 1936, vol. 34, p. 270, fig. 7 21. Franciszek Kotula 22. Franciszek Kotula at work (drawn by Jerzy Sienkiewicz) . 23. Giuseppe Pitre (1841-1916). Reproduction from Enciclopedia italiana, vol. 27, Roma 19'3'5, p. 443 24. Tadeusz Wróblewski . 23C 2:11 231 238 na 241 263 293 333 39~ INDEX OF MAPS 1. Forms of hand grain crushing mills and crushers 2. Pedal grain crushling mills - initial forms and derivatives 221 236 �Spis I. treści NA VII MIĘDZYNARODOWY KONGRES SLAWISTOW Józef B u l' S z t a, Oświecenie i romantyzm a słowiańska etnografia l folklorystyka . Medard T ark o, Regionalne monografie etnograficzne Oskara Kolberga i ich znaczenie dla rozwoju badań słowianoznawczych Agata S k l' U kwa. Problematyka społeczna w zbiorach pieśni Oskara Kolberga Elżbieta M i 11 e 1', Bajka ludowa w zbiorach Kolberga (Z problemów warsztatu zbieracza i wydawcy) Dorota S i m o n i d e s, Współczesne podanie wierzeniowe . Petal' V l a h o v i ć, Jugosłowiańska kultum ludowa i folklor w pracach Oskara Kolberga Krystyna N i z i o, SŁowiańskie tradycje pogrzebowe a "śpiew" Pani w Liliach A. Mickiewicza Wasilij K. B a n d a l' c z y k, Etnografia BiaŁorusi okresu powojennego . Janina P s z c z ó ł k o w s k a - S i m i c z i j e w, Ismail Iwanowicz Sriezniewski o polskości Sląska II. STUDIA, ROZPRAWY, 5 33 55 71 95 111 117 131 149 ARTYKULY Bronislawa K o p c z y ń s k a - .J a w o r s k a, Metoda funkcjonalno-strukturalna w badaniach etnograficznych P. G. Bogatyrewa . Stanislaw Bąk, Zmiany na wsi lasowskiej w ciągu ostatniego półwiecza Janusz B o h d a n o w i c z, Spichrze ziemne . Kazimierz J a g i e ł a, Formy stęp w Polsce i ich Występowanie Kole S i m i c z i j e w, Macedońskie ludowe pieśni weselne . 159 177 20l. 213 245 HI. MATERrAL Y r OMOWIENIA Franciszek K o t u l a, Z doświadczeń, prac i przemyśleń regionalisty . Aleksander B l a c h o w s k i, Stosunek do starych zwyczajów i obrzędów ludowych oraz tworzenie nowych \V Związku Radzieckim . Janina P s z c z ó l k o w s k a -S i m i c z i j e w, Hugo Kołłątaj o roli etnografii Kole S i m i c z i j e w, Zbieracz i wydawca macedońskich ludowych utworów epickich Kuzman Szapkarew (1834-1909) . Renata J e z i e r s k a, Giuseppe Pitre - sycylijski Oskar Kolberg. Maria P a r a d o w s k a, Polonica brazylijskie - Kalendarz "Ludu" 26:3 301 319 375 333 341 �422 IV. RECENZJE, PRZEGLĄDY WYDAWNICTW l CZASOl'ISlVI Joachim Herrmann, Zwischen Hradschin und VineLa. (Fl'uhe Kullure cler Westslawen), Leipzig-Jena-Berlin 1971 (Stanislaw Jasnosz) . Slavistika - Etnografia, Folkloristika. Vyd. Slovenskej Akademie Ved, Bratislava 1970 (Dorota Simonides) . Śpiewająca lipka. Bajki Slowian zachodnich. Wyd. VEB "Domowina", Budziszyn 1972 (Dorota Simonides) . Slavjanskij i ba1kanskij folklor. Izd. "Nauka", Moskva 1971 (Kole Simiczijew) Jacek Wódz, Przeobrażenia spoleCime wsi Pleszów, wlqczonej cło Nowej Huty, 1949-1969. Ossolineum, vVroclaw-Warszawa-Kmków-Gdańsk !!J71 (Teresa Sasińska-Klas) 351 358 361 363 3('8 . Vlasta Svobodova, O horackcm modrotisku. Wyd. Horackiej Galerii i Muzeum w Nowym Mieście na Morawach. Nove Mesto na Morave 1m2 (Walerian 370 Sobisiak) Shichiro Murayama, Kita-chishima-ainu-go. (Język Ajnów pólnocnokul·ylskich). Wyd. Yoshikawa-kobunkan 1971 (Krystyna Okazaki) . B'lgarsko narodno tvorcestvo, t. I-XIII, SoCija 1961-196;) (Kole Simiczijew) . Ethnologia Slavica, t. II: 1970, Bratislava 1971 (Medard Tal'/w) . Arts et Traditions Populaires. Revue tl'imestrielle de la Societe d'Ethnographie francaise. Annee 17, Paris 1969, z. 1-2, 3-4 (Boguslaw Linette) . Osterreichische Zeitschrift fu,r Volkskunde. Nowa Seria, t. 2;;, ogólnego zbiol'U t. 74, Wiedeń 1971, z. 3-4 (Walerian Sobisiak) . Prace Etnograficzne. "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego", t. XXIXXIII, z. 5, Kraków 1971 (Aldona Rudzka) . 372 373 376 379 383 384 V. KRONIKA XLVII Walne (Medard Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja n,lukO\v,1 \\' O~t ro!<,:('(' 387 Tarko) Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL 7. dzialalności w ukresie od do 31 maja 1972 1'. (Adolf Nasz, Bronislawa Jaworska) lipca lD7! 391 VI. IN MEMORIAM Tadeusz Wróblewski (1914-1972). Wspomnienie cji (Stanislaw Blaszczyk) . Adolf Nasz (Edward Ozgowicz) . Maria Kamocka (Elżbieta Knilikows!ca) Józef Ligęza (Maria Suboczowa) . Janusz Optołowicz (Krystyna Marczak) Sebastian Flizak (piotr Kaleciak) Władysław Stożek (piotr Kaleciak) Indeks osobowy Indeks rzeczowy Indeks etno-geograficzny Spis ilustracji map Illustrations pośmiertne i wyl,az publikH39fJ 405 405 405 406 406 406 407 411 414 417 419 �Contents I. PROBLEMS OF VII INTERNATIONAL CONGRESS OF SLAVISTS .J()zcl: B u r s z t a, Slavonic Ethnography and Study ol: Folklore in the Period of Enlightment and Romanticism . Medard T a r Je o, Regional Ethnographic Monographs of Oskar Kolberg and Their Importance in the Development of Slavistic Research . Agata S k l' U k \V a, Social Problems in the Song Collection of Oskar Kolberg Elżbieta M i II e 1', Folk Fable in Kolberg's Collection (the problems of collector and publisher) . Dorota S i m o n i d c s, Modern Superstitious Beliefs . Petal' V I a h o v i ć, Yugoslav Folk Culture and FolklOl'e in the Works of Oskar Kolberg . Krystyna N i z i o, Slavonic Funeral Traditions and "Song" of Lady in the poem The Lilies by A. Mickiewicz. Wasilij B a n d a r c z.y k, Ethnography of Byelorussia in the Post-War Period Janina Pszczólkowska-Simiczijew, I. I. Srezniewski About the Polish Character of Silesia 5 33 5!) 71 95 111 117 131 149 II. STUDIES, REVIEVS, ARTICLES Bronislawa K o p c z y n s k a - J a w o r s k a, Functional-Structural Method in Ethnographical Research of P. Bogatyrew . Slanislaw Bąk, Changes in the Forest Village in the Last Fifty Years ,Janusz B o h d a n o w i c z, Earth Granaries Kazimierz J a g i e I <I, Forms of Grain Crushing Mills in Poland and Their Occurrence . Kole S i m i c z i j (' w, Mncerlonian Wedding Folk Songs III. MATERIALS 159 17'1 201 213 245 AND PAPERS Franciszek K o t u I n, A Regionalist's Work, Experiences and Considerations Aleksander B ł a c h o w s k i, Attitude to Old Folk TradHions and Rites and Birth of New Ones in the Soviet Union. Janina Pszczólkowskc:-Simiczijew, Hugo Kolłątaj's Opinion on the Function of Ethnography . Kole S i ill i c z i j (' w, Kuzman Szapkarew (1834-1909) - Collector and Ed.itor o( Mncedonian Folk Epic \\'orks . Renata J c z i e r s li. a, Gi Llseppe Pitre the Sicilian Kolberg . Maria P a r <I d a w s k a, Brasilinn Polonka (the Calendar of "Folk") 263 301 319 327 333 341 �42L IV. CRITICISM, REVIEWS OF PUBLICATIONS AND PERIODICALS Joachim H e l' l' m a n n, Zwischen Hradschin und Vineta. (Frlihe Kultlll'e der Westslawen), Leipzig-Jena-Berlin 1971, (Stanislaw Jasnosz) . Slavistika - Etnografia, Folkloristika. Vyd. Slovenskej Akademie Ved, Bratislava 1970 (Dorota SimOnides) Singing Linden-Tree. Tales of West Slavs. Wyd. VEB "Domowina", Budziszyn 1972 (Dorota Simonides) 358 36) Slavjanskij i balkanskij folklor. Izd. "Nauka", Moskva 1971 (Kole Simiczijew) Jacek Wódz Social Changes of the Village Pleszew, Annected to Nowa Huta, 1949-1969. Ossolineum, Wroclaw-Warsaw-Cracow-Gdańsk 1971 (Teresa Sasińska-Klas) 3~1 . 363 368 Vlasta Svobodova, O horackem modrotisku. Wyd. Horackiej Galerii i Muzeum, Nowe Miasto in Morawy 1972 (Walel'ian Sobisiak) . Shichiro Murayama Kita-chishima-ainu-go. (Language of North KuriI Ainu). Ed. Yoshikawa-kobunkan 1971 (Krystyna Okazaki) B'lgarsko narodno tvorcestwo, vol. I-XIII, Sofija 1961-1965 (Kale Simiczijew) Ethnologia Slavica, vol. II: 1970, Bratislava 1971 (Medard Tarko) . Arts et Traditions Populaires. Revue trimestrielle de la Societe d'Ethnographie fraDl;:aise. An-nee 17, Paris 1969, fas.cicles 1-2, 3-4 (Boguslaw Linette) . Ijsterreichische Zeitschrift fUr Volkskun-de. New Series, vol. 25; vol. 74 of the whole collection, Vienna 1971 fascicles 3-4 (Walerian Sobisiak) . Ethnographical Works. "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego" (Scientific Publications of the Jagiellonian University) vol. 21-23, fascicle 5. Cracow 1971 (Aldona Rudzka) . 37() 372 373 376 3';"9 383 384 V. CHRONICLE XLVII General in Ostrołęka Account of the ciety for the nislawa Meeting and Scientific (Medard Tarko) Session of Polish Folkloroistic Society . 387 activities of Administrative Board of Polish Folkloristic So,period since July 1, 1971 !-ill May 31. 1972 (Adolf Nasz, Bro- Jaworska) . 391 VI. IN MEMORIAM Tadeusz Wróblewski (1914-1972). Posthumous cations (Stanislaw Blaszczyk) . Adolf Nasz (Edward Ozgowicz~ . Maria Kamocka (Elżbieta Królikowska) Józef Ligęza (Maria Suboczowa) . Janusz Optołowicz (Krystyna Marczak) Sebastian Flizak (Piotl' Kaleciak) Władysław Stożek (Piat?' Kaleciak) Index Illustrations recollection and index of publi399 405 405 405 406 406 406 407 419 �"LITERATURA LUDOWAH Dwumiesięcznik naukowo-literacki Czasopismo wydawane przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ADRES REDAKCJI: WROCLAW. UL. SZEWSKA 36, TEL. 438-32 "Literatura Ludowa" ukazuje się obecnie w nowej szacie graficznej jako dwumiesięcznik naukowo--literacki. Zgodnie z nowoczesnym pojmowaniem folkloru, pismo dąży do ogarnięcia różnych zakresów żywej, popularnej twórczości ludowej, podejmując tym samym badania w rejonach zaniedbanych przez humanistykę. Czasopismo ogłasza artykuły i materialy związane z folklorem różnych środowisk zawodowych. Tematyka badawcza obejmuje złożony folklor miasta przekazywany przez tradycję ustną, ale też w formie druków miejskich (ballada uliczna, powieść brukowa, sennik itp.) Stawiając szczególny nacisk na badania w rejonach zaniedbanych i na badania wokół pytań dnia dzisiejszego: o los tradycji folklorystycznych, o folklorystyczne źródła przemian literatury, o związki między pojęciami folkloru, literatury popularnej, kultury masowej - "Literatura Ludowa" pragnie równocześnie utrzymać szerokie spojrzenie na całość procesu 'kulturowego od średniowiecza po współczesność. Cena prenumeraty krajowej: półroczna - zł 24, roczna - zł 48. Instytucje państwowe i społeczne - zakłady pracy, szkoły itp. mogą zamawiać prenumeratę wyłącznie w miejscowych Oddziałach i Delegaturach "Ruch", w terminie do 25 listopada na rok następny. Prenumeratorzy indywidualni mogą opłacać prenumeratę w urzędach pocztowych i u listonoszy lub dokonywać wpłat na konto PKO Nr 1-6-100020 Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw "Ruch", Warszawa ul. Towarowa 28, w terminie do dnia 10 miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty. Prenumeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 400/0 droższa, przyjmuje Biuro Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych "Ruch" Warszawa, ul. Wronia 23, konto PKO Nr 1-6-100024. Egzemplarze numerów zdezaktualizowanych można zamawiać w Zarządzie Głównym PTL Wrocław, ul. Szewska 36, tel. 438-32. �WYDAWNICTWA POLSKIEGO TOWARZYsTWA w latach 1895-1973 013 T57/ . 1\(.373 LUD (1895-1973) Tomy I-LVII PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE (1934-1973) Tomy I-XXVII PRACE ETNOLOGICZNE (1947-1973) Tomy I-IX ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH (1949-1973) Zeszyty 1-31 część I POMOHZE I WARMIA zeszytów: 3 część II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszytów: 4 . część III ŚLĄSK zeszytów: 5 część IV MAZOWSZF. i SIERADZKIE zeszytów: 8 część V MALOPOLSKA zeszytów: 11 ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1973) Nr 1-32 BIBLIOTEKA POPULARNONAUKOWA (1958-1973) Tomy I-VII LITERATURA LUDOWA (1957-1973) Roczników 11 ŁÓDZKIE STUDIA ETNOGRAFICZNE (1959-1973) Tomy I-XV DZIEŁA WSZYSTKIE wyszło: Recdycjct - POLSKIE OSKARA KOLBERGA (1961-1973) 36 tomów. Edycja - 21 tomów Zamówienia przyjmuje: TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE WROCLA W. ul. Sze'Nska 36 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/055548db2ef15b7e113e79870e7b59f1.pdf 10e363a9b876f9fb6bad25888ff4584a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1512 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1399 Title A name given to the resource Indeksy, spisy treści / LUD 1976 t.60 Description An account of the resource LUD 1976 t.60, s.394-391 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text SPIS ILUSTRACJI 1,2. Karta dokumentacyjna źródła ikonograficznego . 94-95 3. Karta Unit erm 97 4. Schemat organizacji Ośrodka Dokumentacji Ikonograficznej Etnografii Wielkopolski w Poznaniu 98 5. Czerpak mosorowy w bacówce na Kotarzu w Brennej w Beskidzie Śląskim. Fot. J. Setkowicz . 140 6. Putyra mosO'rowa z warzechą w bacówce na hali Kotarz w Brcnnej "\v Beskidzie Śląskim: Fot. J. Setkowicz . 140 7. Gielety mosorowe w bacówce na hali Postrzedni na Cienków Groniu 141 w Beskidzie Śląskim. Fot. J. Setkowicz . 8. Grodek z mosoru w bacówce na hali Stary Groll w Brennej w Beskidzie Śląskim. Fot. J. Setkowicz . 141 9. Kwarta z mosoru do odmierzania masła w bacówce na hali Skórzackiej w Beskidzie Żywieckim. Fot. J. Setkowicz 142 10. Kadłub mosorowy na nie wyciętym pniu w lesie na Starym Groniu 113 w Brennej. Fot. J. Setkowicz . 1'19 11. Obrączka z leszczyny lub rokity na czerpaki mosorowe . 12. Sąsiek na ziarno z dudławego pnia u Marii Greniowej na Polanie Stary 150 Groń w Brennej. Fot. J. Setkowicz . 13. Pasieka pszczela z dudławych pni u Józefa Sali na Orawie w Zubrzycy 151 Górnej. Fot. J. Setkowicz 14. Garnki zaklinacza deszczu z rodu Czuma, wystawione przed jego domem. !fi9 Fot. H. Zimoń 200 15. Garnek z kamieniami deszczowymi. Fot. H. Zimoń 201 16. Garnki z dekoracją należącą do rodów Guza i Gembe. Fot. H. Zimoil 21J4 17. Zaklinacz deszczu odcina korę z drzewa omuzungute. Fot. H. Zimoń 206 18. Przy rozcieraniu leków roślinnych. Fot. H. Zimoń . 207 19. Mycie garnków w zagrodzie zaklinacza. Fot. H. Zimoń . 208 20. Liście z drzewa omuczwerambogo i rozcięte kawałki kory. Fot. H. Zimoń 219 21. ..Mycie", ,,'kuchcik" itp. Fot. J. K. Jeppsen 1950 220 22. Taśma kodowa 220 23. Odczytywanie danych z mikrofiszki 24. Odczytywanie informacji z arkusza kodowego za pomocą maszyny typu 221 Dura Mach 222 25. Arkusz kodowy. 23+ 26. Front gmachu Muzeum Etnogr,aficznego w Ankarze. Fot. K. Wolski 319 27. "Kukiery" na festiwalu w Haskovie. Fot. B. .Jaworska . SPIS MAP Wyspa Dukerebe w południowo-wschodniej części .Jeziora Wiktoria (Tanzania) 191 �387 K. S. KramL:r, Grllndris5 cineI' reehtiichen Volkskllnde, 1974 (Walerian Sobisiak) 242 J3irket-Smith, Scie;'.ki kultury, 1974 (Zbigniew Gierszewski) . A. Waligórski, Antropologiczna koncepcja człowieka, 1973 (Zbigniew Gier~z('wski) W. Gu~icw, Estetyka folkloru, 1974 (Teresa SmoLińska) :\oT. Władyka, Teoria faktu społecznego w systemie socjologicznym Emila Durkheima, lD71 (Zbigniew Gierszewski) Problemy kartogr<lfirovanija v jazykoznanii i etnografii, red. S. I. Bruk, K. 1974 (Zofia Stas:::czak) . 244 245 250 251 253 Socjalno.ic' i nacjonalnojc. Opyt etno~ocjologiceskich issledovanij po materialam Tatarskoj i\SSR, 197:3 (Zbigniew Jasiewicz) .T. 1. Smirnov, Sl;wjanskije epiceskije tradicii, 1974 (Al.icja Bednarczuk) Ch. Vakarclski, Etnografija na Balgarija, 1974 (Marek Gawęcki) 1. Vladutiu, Etno~rafia Romaneasdi, 1973 (Zofia Staszczak) . PaysannC'ric fra~<;ais(', paysannerie hongroise, XVIe-XXe siec1es, 1973 (Jacek nednaTski) 254 257 258 260 261 Tassoni, /~rti c tradizioni popolari. Ie inchieste Napoleoniehe, sui costu-' mi c Ie tradizioni nel Regno Italico 1973 (Zofia Staszczak) . A. Karasek,.T. Lam:, Krippcnkunst in Bohmen und Mi:ihren vom Fri.ihbarock bis zu Gegen wart, 1974 (Walerian Sobisiak) . Kalendarnyjc obycai i obrjady v stranach zarubeZnoj Evropy, 1973 (Jacek G. Bednarski) (Adam Rartosz) Kwilecki, Potocki, Zbigniew A. (nolc~la Błachowski, LV 270 275 276 279 282 284 286 Lemkowie T. zagadnienia Wierzbicki) migracji i asymilacji, 1974 (Andrzej w Bieszcza- . 288 M. Biernacka, Kształtowanie się nowej społeczności wiejskiej dach. 1974 (Anna KowalsTw-Lewicka) . Pożywi~nie ludno~ci wiejskiej, 197:3 (Grzegorz Skalski) . B. Baranowski, Życic codzienne małego miasteczka ,"Ii XVII 1975 265 267 Lange, The Nature of Dance, 1975 (Maria Drabecka) . .T. Huizinga, Jesień Średniowiecza, 1974 (Zbigniew Gien'zewski) R. G()rski, Oskar Kolberg. Zarys życia i działalności, 1974 (Medard Tarko) Stosunek mieszkańców wsi kujawskiej do ziemi. Przemiany hierarchiii wartości, 1974 (Miroslawa Drozd-Piasecka) G. Ungeheuer, Przemiany standardu kulturowego, 1974 (Józef Lech) . A. Pawłowski, Cyganip, 197:3 (Adam Bartosz) M. Hi.ibschmannov[l, Abstrakta odborne literatury a Cikanech v CSSR, 1974 R. A. 264 292 297 i XVIII w., Jo.nuszkiewicz) Skarby w skrzyni 299 malowanej, 1974 (Bolesław Januszkiewicz) 301 V. KRONIKA Spr,1"\;\ozdan ie 7. działalności Zarządu Głównego PTL za okres od września 1974 do sierpnia 1975 r. (Bronisla.wa Jaworska) . L Walne Zgromadzenie PTL i Sesja Naukowa we Wrocławiu w dniach 19-20 września 1975 1'. (Krzysztof Zielnica) . VIII Seminarium Ethnologicum (Jacek Bednarski) . V Mic;dzynarcdowe .sympozjum Ethnologia Slavica (Bronisława Kopczyńska-Jatcorska) 303 310 315 316 �Festival ,.Kvitna Jaworska) Międzynaro'dowa (Longin pee i tancuva", Haskovo 9 V 197;' (BronisŁawa 318 'konferencja Malicki) Ogólnopolskie styna Trakija . w sprawie tradycyjnego rybołówstwa w Baja 320 , Seminarium poświęcone zagadnieniom stroju ludo\',:cgo (Kry- 323 Hermanowicz-Nowak) Sesja naukowa dla uczczenia 100 rocznicy pobytu Oskara Kolbcr.L('l ;la Pomorzu (Medard Tarko) , Filatelistyczne zbieractwo o tematyce etnograficznej (ZbiGniew T,lIil()q . Konferencje, zjazdy i inne spotkania z udziałem etnografów w 1074 r. (Tere:)fL Zakrzewska) Etnograficzne wystawy Magisteria i doktoraty :325 326 327 czasowe eksponowane w 1974 r. (Tercsa Zakrzewska) z zakresu etnografii w 1974 r. (Barbara .Jarug(l) . 332 349 VI. IN MEMOHIAM Tadeusz Seweryn (BoŁesl(lw Łopuszański) . Ksawery Piwocki (Kazimierz Pietkiewicz) Aleksander Lech Godlewski (Medard Tarko) Jiri Honik (Medard Tarko) . Wiesława Cichowicz (Stanislaw Blaszczyk) Zofia Szembekówna (Stanislaw Blaszczyk) Tadeusz Stanisław Grabowski (Boleslaw Łopuszali:ii:i) Tadeusz Ochlewski (Jan Paździora) Klemens Krajewski (Maria Znamierowska-PrufJerowa) Józef Wieczerzak (Ewa Grabowska) Janina Klawe (Maria Znamierowska-Pr·i.ifferowa) Bonifacy Zielonka (Maria Znamierowska-P1'iiJfe1'owa) Wspomnienie o Bronisławie Dekowskiej (ITena Lechowa) Zofia Czasznicka (Kazimie1'z Pietkiewicz) HaEna Bielawska (piotr Kaleciak) Olimpia Świaniewiczowa(Maria Znamierowska-Pruffc1'owa) Spis ilustracji i map :355 363 367 368 368 3'10 372 373 375 375 376 377 379 380 381 381 384 �ILLUSTRATIONS 94-95 1,2. Documentation card 97 3. Uniterm card 4. Organizational schematic of the Iconographic Documentation Centre for 98 Ethnography oj' Great Poland . 5. Mosor dipper from a shepherd'scottage; Katan coomb, Brenna, Silesian 140 Beskid mountains. Phot. J. Setkowicz . 6. Mosor vat with ladle form a shepherd's cottage; Kotal'Z coomb, Brenna, 140 Silesian Beskid mountains. Phot. J. Setkowicz . 7. Mosor yokes from a shepherd's cottage; Postrzedni coamb, Cienków 141 Groń, Brenna, Silesian Beskid mountains. Photo J. Setkowicz . 8. Mosor sieve from a shepherd's cottage; Stary Groń coomb, Brenna, SileHl sian Beskid mountaines. Photo J. Setkowicz . 9. Mosor quart for measuring butter; shepherd's cottage; Skórzacka coomb, 142 Żywiec Beskid mountai'ns. Phot. J. Setkowicz . 10. Mosor trunk on the stump in the forest of stary Groń, Br€nna, Silesian 143 Beskid mountains. Phot. J. Setkowicz . 149 11. Hazel or willow hoop for mosor dippers . 12. Grain container made from a hallowed trunk belonging to Maria Greniowa, Polana Stary Groń, Brenna. Phot. J. Setkowicz . 150 13. Apiary made from a hallowed trunk belonging to Józef Sala, Orava, Zubrzyca Górna. Phot. J. Setkowicz . 151 14. Pots of the rainmaker, member of the Tchouma family, displayed in front of his mud hut. Phot. H. Zimoń. 199 15. Pot with rain stones. Phot. H. Zimoń. 200 16. Pots with ornaments belonging to the Ghousa and Ghembe families. Photo H. Zimoń . 201 17. A rainmaker barking the omuzungute tree. Phot. H. Zimoń 204 18. Grandig rain medicines. Phot. H. Zimoń . 206 19. Washing up in the rain maker's farmyard. Photo H. Zimoń. 207 20. Leaves and bark pieces oI the omouchverambago tree. Photo H. Zimoń 208 219 21. "Washing", "Cook's boy". Phot. J. K. Jeppsen 1950 22. Code tape 220 23. Data read-out from a micro-fiche 220 24. Information read-out from the code sheet means of a Dura Mach apparatus. 221 25. Code sheet 222 234 26. Frontage of the Ankara Ethnographical Museum. Photo K. Wolski 27. The so-called "Ku kiery" of the Haskovo festival. Phot. B. Jaworska 319 LIST OF MAPS Bukercbe 25 - Lud, Island tom LX in Lhe south-eastern part of the Victoria Lake (Tanzania) 191 �treści Spis I. SPOŁECZNE ZADANIA ETNOGRAFII W POLSCE LUDOWEJ J a n S z c z e p a ń s k i, Kultura ludowa w nauce i społeczclislwie . A n n a K u t r z e b a - P o j n a r o w a, Osiągnięcia etnografii w trzydziestoleciu J a n K r z y s z t o f M a k u l s k i, Dorobek i zadania muzealnictwa dnograficznego w Polsce Ludowej . K a z i m i e r a Z a w i s t o w i c z - A d a m s -k a, Treści folklorystyczne we współczesnej kulturze polskiej T a de u s z Wi ę c'k o w s k i, Kontynuacja i przeobrażenie sztuki ludowej w działalności CPLiA I g o r KI' i li t e k, Nove expozicie Etnografickeho ustavu Slovenskćho narodneho muzea v Mp.rtine. Koncepcia i realizacia Dyskusja 5 15 25 35 49 61 71 II. STUDIA, ROZPRAWY G r z e g o r z S k a l s k i, Dokumentacja ikonograficzna w etnografii E d war d P e r c z a k, Kalendarz lunarny Słowian na tle porównawczym A n t o n i G r z y b o w s k i, Cztery razy po dwadzieścia lat prof. dra Włodzimierza Antoniewieza. Ze wspomnień tatrzallskich J a n S e t k o w i c z, Naczynia mosorowe w kulturze pasterskiej . K o l e S i m i c z i j e w, Bój na Kosowym Polu w macedońskiej bułgarskiej epice ludowej . H e n ryk Z i m a ń, Zaklinacze deszczu i ceremonie sprowadzania deszczu na wyspie Bukerebe w Tanzanii. Na podstawie etnograficznych badań terenowych w 1968 r. 81 101 127 139 157 189 III. KOMUNIKATY R e x A n d e r s e n, Klasyfikowanie systemem EDP w Muzeum Fiskeri- og SeJfartsmuseet Wal e r i a n S o b i s i a k, Muzea na wolnym powietrzu w Republice Federalnej Niemiec K r z y s z t o f W o l s k i, Muzeum Etnograficzne w Ankarze IV. Ethnologie RECENZJE, Gćnerale, PRZEGLĄDY WYDAWNICTW (Jacek . 1968 Bednarski) 217 227 233 I CZASOPISM 239 �391 Polish Nation-Wide Seminar Devoted to Regional Costume (Krystyna Herma- 323 nowic::-Nowak) Symposium to honour of centenary stay Oskar Kolberg's in Pomerania (Medard Tarko) Collecting of stamps on dhnographic81 subjects (Zbigniew ł~adoś) Conferences, congresses and meetings with the participation of ethnographers during 1974 (Teresa Zakrzewska) Ethnographical time exhibition in 1974 (Teresa Zakrzewska) :\lA and PhD degrees in ethnography obtained in 1974 (Barbara Janiga) 325 326 327 332 3"'9 VI. IN MEMORIAM Tadeusz Seweryn (Bolesław Łopnszański) . Ksa\i;ery PiwGcki (Kazimierz PieLkiewicz) Aleksander Lech Godlewski (Medard Tarko) Jil'i Ho6lk (Meclord Tor/w) . Wiesława Cichowicz (S/onislow Blaszczyk) Zofi;:; Szc'm!Jekówna (Stanislaw Blaszczyk) Tad'2u.-z Stani'Jaw Grabowski (Bolesław Łopuszański) Tadeusz Ochlewsj,i (.Jan Paździora) Klemens Krajewski (Mo,.ia Znomierowska-Priifjerou;a) JózC[ Wieczerzak (Ewo Gmbowska) Jcwina Klawe (Maria Znamierowska-p,.iifferowa) Bonif<.icy L:ielonl,a (Maria Znamierowska-Priifferowa) Remc·mbrance to Bronisławie Dekowskiej (Irena Lechowa) Zoiia Czasznicka (Kazimierz Pietkiewicz) Halina Bielawsku (piotr Kałeciak) Olimpia S·,,·ianicwiczowa (Maria Znamierowska-Priifjerowa) 1Ilu;;lrations List of maps 355 363 367 368 370 372 373 375 375 376 377 379 380 381 381 381 384 384 ��CONTENTS 1. SOCIAL TASKS OF ETHNOGRAPHY IN THE POLISH DEMOCRACY PEOPLE'S Jan S z c z e p a 11 s k i, Folk culture in science and society . Anna K u t r z e b a-P o j n a r o w a, Achievements in ethnography during the last thirty years . Jan K r z y s z t o I M a k u l s k i, Achievements and tasks oI ethnographical museums in People's Pol<:nd Kazimiera Z a w i s t o w i c z-A d a m s k a, Folkloristic elements in Polish culture of today . Tadeusz W i ę c k o w s k i, Continuity and developments of folk arts in the activity of Foreign Trades Co-operative Company for Folk Arts Articles "Cepelia" . Igor K r i s t e k, Expositions of the Ethnographic Institute of the Slovakian National Museum of Martin Discussion IT. STUDIES 5 15 25 35 49 61 71 AND DISSERTATIONS Grzegorz S k a j s k i, Iconographic documentation in ethnography Edward P e r c z a k, Lunar calendar of the Slavs: Comparative Consideration, Antoni G r z y b o w s k i, }<'our times twenty years of Professor Antoniewicz and his connections with the Tatra region . Jan S e t k o w i c z, Vessels of mosor in the mountain pastures. Kole S i m i c i j e v, The battle of Kossovo Field in Macedonian and Bulgarian folk epics Henryk Z i m oń, Rainmctkers and rainmaking rites on the Island Bukerebe in Tanzania (based on the fieldwork carried out in 1968) . 81 101 127 139 157 189 III. COMMUNICATIONS Rex A n d e r s e n, EDP System in the Fiskeri- og S0fartsmuseet Walerian S o b i s i a k, Museums under the open air in the Federal of Germany Krzysztof W o l s k i, Ethnographical Museum of Ankara IV. REVIEWS, SURVEYS OF PUBLICATIONS Ethnologie Generale, 1968 (Jacek Bednars.ld) K. S. Kramer, Grundri::,o' einer rechtlichen bisiak) . 217 Republic 227 233 AND PERIODICALS 239 . Volkskunde, 1974 (Walerian 80- 242 �390 K. Birkct-Srnith, Paths of culture, 1974 (ZlJiqnic!i' Gicr'<cu's!cil A. Waligórski, Anthropological concept of !Tlan, 1973 (ZIJi.(ir<icw c;icr,"~cIL;:~i) W, Gusiew, Aesthetics of folklore, 1974 (Terf'sa Sm()/iń.sk'1) M. 'Władyka, Theory of social fact in the sociological systL!m of Emil Durkheim, 1974 (Zbiqniew Gierszewski) . Problemy kartirografirovanija v jazykoznanii j etnOi(rafii, red. S. 1. Bruk, 1974 (Zofia Staszczak) Bednarski) Bednarski) 258 260 265 265 257 R. Lange, The Nature of Dance, 1975 (Maria Drabecka) , J. Huizinga, Herfsttij del' Middeleeuwen, 19H (ZI)iqniew (;i"r: zC/I's!::ii R. Górski, Oskar Kolberg: His life and work, 1974 (1v1cr!nrd Tru!:()) The attitude of the Cuyavian peasantry to their land('c! prop('rty. Changes in the cultural hierarchy of values, 1974 (Mirosiav'a. Dro:d-l'io';('c!ca'i G. Ungeheuer, Transformations of the cultural standard, 1974 (.JI),e( Lccill A. Pawłow:;ki, Gypsies, 1973 (Adam Bartosz) M. Hi.ibschmannova, Abstrakta odborne literatury o Cikón('ch v CSSR, 1974 Bartosz) Kwilecki, Lcmks: Problems concerned lation, 1974 (Andrzej Potocki, Zbigniew M. Biernacka, The [orrnaticn ef new with imigntinn (Bolesław 276 279 282 284 :.;nd assimi-· Wierzbicki) T. villag:c their 288 ('on1n1unitjc~; in the Bil':.;~':czac1y Mountains, 19B (Anna Kowalska-Lewicka) Nourishment of the village population, 1973 (Gr:egorz Skalski) B. Baranewski, Every-clay life of a country tovvn in the 17th and 18th Cent.. Błachowski, 270 274 286 i\. 1975 254 257 261 G, Tassoni, Arti e trandizioni popolari. Le inchiestc Napolconiche, sui costumi e Ie tradizioni nd Regno Italico, J[l73 (Znfia Stas?c.:ak) A. Karasek, .J. Lanz, Krippenkunst in Bahmen und Miihren vom Friihharnck bis zur Gegenwart, 1974 (Walerian SolJisiak) . Kalendarnyje obycai i obrjady v stranach zarubdnoj Evropy, 1 !J73 (.Jacek A. 251 233 Socjalrioje i nacjonalnoje, Opyt etnosocjologiceskich issledovanij po materialam Tatarskoj ASSR, 1973 (Zbigniew Jasiewicz) , ,J, L Smirnov, Slavjanskije epiceskije tradicii, 1974 (Alicja Bcdno TC: uk) Ch. Vakarelski, Etnografija na BaJgarija, 1974 OHarek C;(III'<;(')(i\ L Vladutiu, Etnografia Romaneasca, 1973 (Zofia Staszczak) Paysannerie fran<;aise, paysaneerie hongroise, XVlc-XXc si,\c1cs, 1!l7:~ (Jacek (Adam 245 2H 25i1 Jonus.zkiewicz) Treasures . of a painted case, 1974 (Bolesłov' .1(mus:/;ieu;i('?i 292 297 299 :~01 V. CHRONICLE Proceedings of the Polish Ethnological Society encomp]ssing the p('rioc! \\'1thin September 1974 - August 1975 (Bronisława Jaworska) . 50th General Assembly of the Polish Ethnological Soc'idy Associated with a Scientific Session al ,Vrocław, September 19--20, 1075 (I':rz!/s:tof Zielenica) 310 VIII Seminarium Vth International Ethnologicum (Jacek Bednarski) Symposium "Ethnologia Slavica" 315 (Bronisława l{o[Jc.2!dl';/W- Jaworska) Festival ;~0:3 316 "Kvitna Ja;vorska) Intcrnationa~ Trakija pee i tancuva", Haskovo, May 9, 107:' (Bronis!ou'Cl 318 . Confptcncc on Traditiefwl Fishing at B;'.ia (L<III.[jin Molici:i'i 320 �"LITERATURA LUDOWA" Dwumiesięcznik naukowo-literacki Czasopismo wydawane przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ADRES REDAKCJI: 50-139 WROCLAW, UL. SZEWSKA 50/51, TEL. 44-46-13 "Literatura Ludowa" ukazuje się obecnie w nowej szacie graficznej jako dwumiesięcznik naukowo-literacki. Zgodnie z nowoczesnym pojmowaniem folkloru, pismo dąży do ogarnięcia różnych zakresów żywej, popularnej twórczości ludowej, podejmując tym samym badania w rejonach zaniedbanych przez humanistykę· Czasopismo ogłasza artykuły i materiały związane z folklorem różnych środowisk zawodowych. Tematyka badawcza obejmuje złożony folklor miasta przekazywany przez tradycję ustną, ale też w formie druków miejskich (ballada uliczna, powieść brukowa, sennik itp.). Stawiając szczególny nacisk na badania w rejonach zaniedbanych i na badania wokół pytań dnia dzisiejszego: o los tradycji folklorystycznych, o folklorystyczne źródła przemian literatury, o związki między pojęciami folkloru, literatury popularnej, kultury masowej - "Literatura Ludowa" pragnie równocześnie utrzymać szerokie spojrzenie na calość procesu kulturowego od średniowiecza po współczesność. Cena prenumeraty krajowej: półroczna - zł 24, roczna - zł 48. Instytucje państwowe i społeczne - zakłady pracy, szkoły itp. mogą zamawiać prenumeratę wyłącznie w miejscowych Oddziałach i Delegaturach "Ruch", w terminie do 25 listopada na rok następny. Prenumeratorzy indywidualni: mogą opłacać prenumeratę w urzędach pocztowych i u listonoszy lub dokonywać wpłat na konto PKO Nr 1-6-100020 Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw "Ruch", Warszawa ul. Towarowa 28, w terminie do dnia 10 miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty. Prenumeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 40% droższa, przyjmuje Biuro Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych "Ruch" Warszawa, ul. Wronia 23, konto PKO Nr 1-6-100024. Egzemplarze numerów zdezaktualizowanych można zamawiać w Zarządzie Głównym PTL, 50-139 Wrocław, ul. Szewska 36, tel. 44-38-32. �WYDAWNICTWA POLSKIEGO TOWARZYSTWA w latach 1895-1976 LUD (1895-1976) Tomy I-LX PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE (1934-1976) Tomy I-XXVII PRACE ETNOGRAFICZNE (1947-1976) Tomy I-IX ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH (1949-1976) Zeszyty 1-31 część I POMORZE I WARMIA zeszytów: 3 część II WIELKOPOLSKA I KUJAWY zeszytów: 4 część III SLĄSK zeszytów: 4 część IV MAZOWSZE i SIERADZKIE zeszytów: 8 część V MAŁOPOLSKA zeszytów: 12 ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE (1951-1976) Nr 1-31 BmLIOTEKA POPULARNONAUKOWA (1958-1976) Tomy I-VIII LITERATURA LUDOWA (1957-1976) Roczników 20 ŁÓDZKIE STUDIA ETNOGRAFICZNE (1959-1976) Tomy I-XVI DZIEŁA WSZYSTKIE OSKARA KOLBERGA (1961-1976) wyszło: Reedycja - 36 tomów. Edycja - 22 tomy Zamówienia przyjmuje: POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE 50-139.WROCLAW, ul. Szewska 36 ' � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/605e39ba237496efbf8b770ea9e60e5a.pdf 8abb3504a543aabe2fe12fe9ff9ee69b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5154 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4782 Title A name given to the resource Indeksy/ LUD 1948 t. 38 Description An account of the resource LUD 1948 t.37 s.689-776 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INDEKS RZfXZOWY, A t l a s e l n o g r . n i e m . 147, 118. 158. 1 7 4 . 179. 189 P o l s k i 151), 1 5 1 . K i l , 22.->. 2 2 6 , А A d a m a s z e k 3.VJ A d m i n i s t r . k o l o n . 284 A j v v - t r i j o n 350 А кcent m u z y k a l n y w m o w i e h o l e n t. Г>8 A k s a m i t 359 A k u U i i r a c j a 384 A k l v majiiczm.- 317 A l k o h o l i z m 531 A l t c r n a c j a r o z w o j u 2(1 U e k t i i o u i a c i a *>74 A l b r n u - O y o n i o r 350 A n a l i z a h i s l o r , 3S3 «LUD», ТОМ X X X V I I I i pieśni f u n k c j o n a l n a 383 к n i h i l - 383 — osobowości ж: A i t a l i l . b u d o w a z d a n i a (i:! Л n a t u r a l i z m 334 Л n i l а га к 3 0 0 Anioł 275 — s t r ą c o n y <Uj w c u l v 2 5 4 353. 452, 458 s z w a j c . 148, 158, 189, 198, 4 7 9 j c z v k o w v 1 5 . 16 f r a n c u s k i 158 n i e m i e c k i 158 W ł o c h i p t d . S z w a j c a r i i 158 k u l t . l u d o w e j 1 5 0 , UiS. 185 A u s l r a l o p i l e k u s 3 5 7 , 38,4 A u t o c h t o n i c z n e tezy 319 - ii — A n k i o l v 1 5 5 — 1 5 7 . 1 6 1 , 1 7 3 - 177, 4511 A n t r o p o l . f i z . 380, 387 — klas. 283 — k o n s l y l u e j o n a l . 389 k u l t u r a l n a 3 8 1 . 382. 385 A n t y c h r y s t 275 Antylopa 11)1—103 A p o k a l i p s a 275 A r c h e o l o g i a 209, 3 8 1 , 385 Ardmva micilzviiur. muz h i d 471. 475 A r i l h m o m a i i c j a 274 A r t e m i d a 268 A.sen 4 6 A s p e k t a e o g r . 17 — a b s l r a k r . p r z e s t r z e ń . 17 A s t r o m a n c j a 274 A l i a s e r n o « r . 147, 153, 159. 1 9 4 . 1 9 8 , 199 K u l i k i w i e j s k i e • - l e k a r k i 210 H a d a n i a a . r c h i w . 182 — d i a l e k t o l . 42 — e l m i - r a f . i e l n u l o j j . |j;s. 312. 4 7 1 , 473 — h i s l o r . 153 — gospod, d e m o g r . 312 k u l t u r y 385 — terenowe 155, 182. 337. 3 4 1 Hagniątka « 2 B a j d a r a lódż 347 B a j k a l u d o w a 2()ii — r o s y j s k a 207 — o B r u n h i l d z i e , t. 5 1 9 , 2 0 7 . 2 0 8 — o p r z e k r a s n e j H e l e n i e 207 — o S u s z y c u i S m o k u 1. 3 0 3 , 2 0 7 U a j k i l l o t c i i lotów- 8 5 , 8 7 - o K o n i u i P a w i a n i e 92 o J e d v n a k u i W v c h u c h a n y m 93 — K u r z e i Igle 92 — o Pawianie- i S z a k a l u 93 • - o Słońcu i S z a k a l u 92 — o S l e e i i b o k u 113 — o S z a k a l u 92. 93 — o p s i c h z w y c z a j a c h 9 1 , 92 o W i l k u 113 �741 B a j k i o Ż y r a f i e i S z a k a l u 1113 — o F u j a r c e ś p i e w a j ą c e j 114 — o K s i ę ż y c i u i Z a j ą c u У1 - - o p s i e i S z a k a l u 89—1)1 — o L w i e i Szakalu — w ogóle 361 B a r t n i c t w o 434 Ba sella 231 B a s t a r d y 128 87- -Hf) Baśnie l u d . 206, 218, 569 B a w e ł n a 414 Bawoły 410 Razyjera, czarna™ 242 B a z y l i s z e k 247 Bąk, cześć d u d 211 B ę b e n 24 Bębenek 241 B e r n a r d y n i 273 B e r v l w e w r ó ż b a c h 274 B e z p ł o d n o ś ć 119 BiałozoiY norweskie il-'alco gyifalr<» 2 3 7 — i r l a n d z k i e (Falco saeerl 237 Biblioteki :m Bieiirzeniec |korzeni 262 • B i e o a e z s kamień w żarnach 27» B i b l i o g r a f , e t n o ^ r 226 — — u k r a i ń s k a 21Ж B i o l o g i a z j a w i s k 151 B i z o n (i22 B l u z k a 4 1 1 . 422 Błyszczące przedni, w m a g i i holent. 62 l i o u i n k i 254 Boże Ciało 62. 540 — Narodzenie, Noc w i g . 26!) B ó b w w i e r z . 251 B ó « Eu 350 Broriirik 230 В r o d i i eń 2,'tO B r o k a t 359 2 7 1 . 306, 537 Brony w zwyczajach świat. 269 B r u c i i k i j a b ł o n k . 441 B r y c z k a 231 U r v z j r h a , b r z y z i c h a 360 B r z e k i n i a 31<i Brzoza, kora B u c i k i 270 B u c h . p u d e r h o l e n t . 58 B u d o u - a zdań w j e z . I n o z m . 67 B u d o w u , l u d . 217. 218. 459. 579 B u d o w l e n a d z i e m n e 33(1 — z i e m i a n k o w e 330 B u d d a 343 B u d d y z m 415 B u l w y 110 . - B u n c l o k U 418 B u t y długi-e 2 5 8 — « w v w n > t k i » 211 — z c h o l e w a m i 232 Bydło I w v r a z l a b u i 378 - l h o d o w l a ) 1 1 , 36, 38. 5 1 . 313. 364. '365 Bylica Artemisia Vulgaris, podkadzanie 262 _ opasywanie 262 p r z e c i w n i e p t o d n . 262 — w a r z o n a 262 sok 262 korzeń 262 z a w i e s z o n a 262 - m a i k u z i e l n a 262 B y l i n v 20S B y t m a t e r . k m i e c i 324 С C a p I r o n i i 275 C e b u l a ÓJ C c l t n l o g 215 O p l i n l e u epilcps-io 233 C e p y g a z e w k o w e 321 — k a p i c o w e 321 C e r a m i k a 418, 422. 435. 441 - m a l o w a n a 48 - s z n u r o w a 42 — wstęgowa 35 C e r e m o n i e p o g r z e b o w e 412 C e r k i e w k i d r e w n . 295 ^Charaktery* orzeciw zarazie Chała b u s z m e i i s k a K i o ' — — c h o r w a c k a 36Ó d y n a r s k a 364 hotentocka -pontok — i n i c j a c j i 5S, 5 6 i l i r s k a 364 — pływająca 411 — sudecka 422 — l a l a r s k a 272 — t r z c i n o w a 362 — w i e j s k a 361 C h i r o m a n c j a 263 Chleb 258 — г r v z u 407 Chłop pańszcz. 23,i C h m i e l — u p r a w a 394 51 ">ii6 �742 C h o d z e n i e z niedżwiedz-iem 242 •Chórki* — spodnie 259 C h r o n o l o g i a z j a w i s k e t n o g r . 194. 195 C h r v s l u s 345 — f r a s o b l i w y 313 C h r z c i n y 300 C h u s t k i 418, 420, 421 Ciasiioclia 360 C i ą g a c z k a (sieć) 2 3 0 C i e r l i c a 419, 424, 425 C i o t a 276 — ognisty 239 — żelazny 239 D i a b e ł 243, 2 4 8 , 2 6 4 , 273 , 2 7 5 D i a l e k t y prasłowiańsk. 319 D i a l e k t o l o g i a fińska 378 D i v i n i t i o a r t i f i c i o s a 274 Cis 318, 319 < C u d a k i * 269 Cymbały 306 Czamara 241 C z a p e c z k a 259 C z a p k a b a r a n i c a 235. 265 C z a r o w n i c a 248, 249, 2 7 6 C z a r o w n i c e Tessalskie 248 — n a l u r a l i s 274 D o m 24 — k o n s t r . 314 n a p a l a c h 410 — z d r z e w a 267, 410 D o r o , lnic. c h ł o p c ó w 55. 56 Dożynki 541 Dół myśliwski 54 D r a c o m a r i n u s 253 — y o l a n s 253 D r a n i c e 272 D r o p i e 237 Drużka 297 — b a n k i e t y 249 j a z d a 264 C z a r o w n i k 279 Czart 273 Сгату 545 — ruskie 273 C z a s o w n i k w jez. b u s z m . 67 Czaszki z P i l t d o w n i tiallcv h i l l Czekan 241 Czepce 418—422 — k a r b o w a n e 231 — haftów, złotem 339, 435 C z e r p a k g r z e b i e ń . 149 C z e r w o n a b a r w a 62 C z ł o w i e k f o s v l n v 387 — d o l i c h o - k r a n i a l n y 625 — dohio-paleolU. 388 — leśny 379 — z N e a n d e r t a l u 3S7 Czółno 230 C z v n n i k e k o n o m . 283 C z y t e l n i c t w o 561 D D a c h 272 — n a s o c h y 272 — d w u s p a d o w y 267 D a c h a 113 D a m a jez. h o l . 62. 68 Deformacja czaszki 411 D e l f i n y 251 - popiół z zębów 252 — — sadło 252 wątroba 252 D e l f i n y w w i e r z e n i a c h 252 D e m o k r a c j a p i e r w . 285 D e m o n y w o d n e 2 2 1 , 254 Deska o k a p o w a 272 Deszcz 255 Diygawica. drygubica, dru ubica, d r g u b i c a 244 D r z e m l i k ( F a l c o r e g u l u s i 237 D u c h y d o b r e i z ł e 112 — p r z o d k ó w 412 — straszące 295 D u d a 241 D u d v p o d h a l a ń s k i e 241 — łużyckie 241 — w i e l k o p o l s k i e 211 DiuteiaTz 241 D u h a 321 e 388 D u s z e stękające 250 D y a u s p i t e r 245 d i v m a c . - d u h a o 241 D y n i a , t s a m a s 118 Dyszel 231 D z b a n e k 339 D z i e c i 535 — n i e p r a w e 255 Dziecko hotent. 60 Dziejopis Żywiecki 89 Dzida 411 D z i u r a mysia 61 D z i w o ż o n a 254 D z w o n k i d l a k r ó w 118 E Egzogamia 346 F.gzorcyzmy 273 �743 K j a k u l a c j a 100 E k s p a n s j a wenecka 320 • k u l t u r y łużyckiej 320 E k l o i u o r f i a 389 E k t o d e r m a 389 E m a u s 5Э9 Emigracja 312 E u d o m o r f i a 389 E p o k a brązu 4 0 F o l k l o r ludów słow. 209 n a f r o n c i e 345 -szwajc. 4 5 8 - ukraiński 207 F o l k l o r y s l y k a p o l s k a 206 - słowiańska 206 F o r m y d o masła 427 d o pieczenia 426 - - d o p i e r n i k a 418, 419, 423 d o sera 422, 445 małżeństwa 221 F u n k c j e c z a r o w n i k a 279 i n s t y t u c j i 279 m a g i i 279 F u ' i v k c j o n a U z m a m e r y k . 345 angielski 345 niemiecki 8 — plelstoceńska 386 — żelaza 40, 311 E p o s serbs-ki 348, 3 4 9 E t n o g r a f i a c h o r w a c k a 353 — K a u k a z u 221 — P o d o l a 329 — p o l s k a 210, 217, 289 — pozaslowiańska 210 — słowiańska 298 - • s o w i e c k a 148 — świata 210 - ukraińska 289, 2 9 8 Etnografowie polscy 228 E t n o g r a f i a 4 6 4 , 4 6 5 . 46S E t n o l o g i a 3, 4, 9, 1 3 , 1 6 . 2 7 . 21(1, 2 1 4 . -— — — -• — 2 1 5 . 2 2 5 , 3 3 6 . 3 7 7 , Ш. A f r y k i 479 A m e r y k i 179 Azji 479 E u r o p y 479 fińska 379 O c e a n i i 479 4 6 4 , 105 — socjologiczna 337 E w a n g e l i a Św. Ł u k a s z a 2 7 3 Ewolucja 3—5, 9 — człowieka 387 E w o l u c j o n i z i n 3 — 5 , 8, 9 , 15 — k r y t y c z n y 3 - 6 . 12. 2 2 — 2 7 F - w o l u c j o m ś l i 1 3 . 14, 17 2 0 , 2 3 k r y t y c z n i 5. 9, 18, 19 F F a j k a 56, 111 F a l a j ę z y k o w a 1С kulturowa 16 F a r b i a r z e płócien 430 F a r t u c h 359 F a s z y z m 284 F i b u l e 231 Flecista 241 Flet 241 F l o r a Powiśla 318 F o l k l o r 374. 377 G Gabugona I b a s t a r d k a ) 128 Gagaia — p t a k 350 U l l m a n 60 G a l o n złoty 359 Gałęzie z w . p o g r z e b . 67 Gaipa i s i o d ł o i 2 3 1 G a r n c a r s t w o 314 G e n e z a r o d z i n y i społcc.z. 5 G e o g r a f i a j ę z y k . 16 Gconictrvzacja f o r m y 333 Gest o b r z ę d o w y 358. 359 Gęś, h o d o w l a 2 3 7 Gęśle 203. 315 G i n e k o l o g i a 240 Glina w budownictwie 330 — w i n i c j a c j i 56, 5 9 G n i a z d o gęsie 245 G n ó j w o ł o w y 234 G o ł ą b w pieśni 103, H M G o n t y 267 G o r s e t y b i ł g o r . 159 — bytomskie 44] Górnicy 260 Gospodarka kolektywna — Indów n i e c v w i l . 212 - - mleczna 361 — o a r o d o w a 283 G r a d 239, 255 G r a n i c a j ę z y k o w a 327 G r o z y 230 G r o c h , u p r a w a 321 G r o c h o w i n y 212 Gromadzenie materiałów 154 408 d o Р. Л E. �7-14 Gromadzen-te p o k a r m ó w G r o t v G r i m a l c l i 34 G r u p y e t n i c z n e 217, 529 Grzebanie zmarłych u (il Grzebienie 364 Jarzmo podgardlicu-we J a w o r 319 J ę c z m i e ń .124 Hoteiihiiów J e d w a b 359 J e l e ń z w i e r z . Św. 2 6 8 — z krzyżem 268 — zło tu r o g i 2li8 JęzykozTUifl-slwo 2 1 4 Jeżyk A f r i c a a n s 127, 131 Alazonów 318 - A ł t a j s k i 47 — B a n t u 6 3 , 68 — B e c h w a r t a 127 — e t i o p s k i 470 — e t r u s k i 48 — h a m i t o - s e m i c k i i 62 — H e r r e r o 68, 127 — tfetycki 47 — e u r o p e j s k i 48 — indoeuropejski lii — J a b o 85 — K a i i r 85 — k a n e z y j s k i p . l i c t v c k i 17 - k a u k a s k i 47 — l u r v j . s k i 47 — m a l a j o - p o l m e z . 410 — małoazjat. 47 d o l n u 121 H H a b a l . i n i c j a c j a diziewcz. H a n d e l z a m i e n n y 123 H a r p u n 30 56 H e r o d y 538 H e s a r u s — p t a k 105 Higienia 529 H i n d u i z m 112 Ш М о г у м » 5, 6, 1 8 — 2 0 , 2 5 . 2 6 . 2 9 • - k r y t y c z n y 9 . 18. 25 • - s c h e m a t y c z n y 3. 5. 9, 18 H o d o w l a h v d l a ' I I , 3 6 , 38 - pszczół 365 - r e n ó w 347 - zwierz, d o m . 31», 314 Homo Aimgnarensis 31 — S o l c e n s i s 387 HvpiTlrufia rozwoju 20—22 I Ikonografia e t n o g r a f . 229 I m i g r a c j a i m l o e u r o p . 45 h u l o e u r o p . g r u p y język. 320 I n i c j a c j a c h ł o p c ó w ; D o r o t 5 5 . 56 I n i c j a c j a dz-iewezal i H a b a b ] 56 I n l o n a r j a 6 0 , 7 1 , 72 — p a r t y k u t ó w j s u f f i k s ó w 85 - • w y r a z ó w jedno/głosk. i d w u z g l o s k o w Y o h 85 I n s c e n i z a c j e n a m o t y w a c h l u d . 574 I n s t r u m e n t y m u z y c z n e 141 l n w e n l a r z P. T . L . 4 5 6 dział etnograf. M u z . Miejsk. w T o ­ r u n i u 4.43 J Jagoda w wierzeniach Jaja d a n i n a 321 — p o z v w . ,165 s t r u s i e 110 J a r z m o k u l o w e 321 — — — — — • — — — • — 321 4> i m i o l v c k ' i 62 O v a m b o 68 p a p n a s k i 410 p e l a s g i j . s k i 18 i i i g m e o - h i i s z m . 112. 63 polski 524 p i a i n d o e u r o p . 48 prasłow. 318 profoi.ndoąerm. 4 7 r e l s k i 48 s ł o w i a ń s k i 3(8. 3 6 8 s i u l a ń s k i e 6 2 , 6 3 . 131 l a l i a l i j s k i 47 tyrreński 48 u r u l s k i 17 m y ś l i w y c h ,178 Języka kształtowanie Jodła 318, 319 J u p i t e r 45 J u p k a 424 sic 2H*> 4 271 к Kakifek K a c z k a t u K 1 . 237 r o g a l a 273 �t 745 K a f l e ЗЛЯ K a l e n i c a 2 6 9 . 272 K a l e t a 232 Kalevala 379 Kał owczy 56 K a m i e ń dc, m i e l e n i a 5 6 •Kamień smnc/v 229 Kamionki b o l e s ł a w s k i e p, 425 K a u a f a s 267 K a p t u r , k a p u z a 267, 279 K a p u s t a 233 K a r c z m a 241 K a r c z m a r z 2 4 1 , 323 K a r o s 56 K a r t o g r a m y 192 bimcloki Kaidograf. ujmowanie zjawisk K a r t o t e k a n i u zeal. 431 K a r y k a t u r y l u d . 269 K a r y k a t u r a h e r e t y c k a papieża K a . s t y 11 192 239 K a t a i p l r o n i a n c j s 274 K i e t z u o 45 K i & r o z j a 231 K i e r p e c 231 Kierunek anlropogeogr. 5 — e w o l u c j o i i i s l . 4. 5, 2 2 1 . 2«>5 2 2 8 — d i a l e k l y c z n o - m a t e r i a t i s t . 228 — f u n k c j o n a l n y 353 — h i s t o r y c z n y 24, 26. 2 2 3 - 2 2 7 — m a l i T i a J - h i s t o r . 4. 5. 9 , 11 — s o c j o l o g i c z n y 6, 9 2 4 . 2 2 3 — T K , K i j d o g r z c h a n i a w z i e m i 54 — broń 241 K i j a n k i 254, 321 K i l i m l u d . 339 K l a c z 44 K l a s k a n i e w- ręce. 123 K l a s z t o r św. Stefana 370 K l e ć t a t a r s k a 272 K i e s k i ż y w i o ł o w e 534 K l o c k i d o d r u k . 41S, 4 1 9 , 423, 4 3 0 K l u b y męskie 348 K l u c z z n a k o w y 190 K ł ą c z a ( p o ż y w i e n i e ! 54 Kneble l u p r z ą ż l 4 1 , 42 K o b u z , к obiec . _ H v p o l r i o r n h i s Subb u t ea 2 3 7 K o b i e t a 88, 538 — - ciężarna 59 - - g a r n c a r z 351 • K o c u r v , s t r u i do d a r c i a 424 K o d e k s J i o r n i g o w s k i 232 K łuczywa K o d e k ? O s t r o w s k i 232 K o g u t 324 — c z a r n y 242 — nogi 275 — we wróżbach 271 — w piosence 295 K o k o s / n i k 354 Kolca (pług) 235 K o l e b k a 259 K o l ę d y 305 K o l o n i z a c j a m a z o w . 321 Koła K r a j o z n a w c z e 16'' — G o s p o d y ń W i e j s k i c h 162 — bose 235 — s z p r y c h o w e 231 K o ł a c z [nacz. pieść.) 231 K o ł c z a n 258 K o ł n i e r z 232 K o ł o g a r n c a r s k i e 4 1 8 , 142 4 1 9 Kołodziej 323 Kułomyjka 295 Kołowrotek 418-429 K o ł y s k a 418. 419, 4 2 3 — 4 2 5 K o m e n t a r z e rin m a p a l l a s n 107 K o m p l e k s j ę z A 40 - В 46 K o m o r a g r o b o w a 51 K o m u n i a ś w . 229 Koncepcje m a r x o w s k i e 283 Kongres' Nauk. Antropol. i 181—183 Konnica 43* Koń biały 38 — h o d , 3 7 - 4 3 . 2 3 1 . 31S - - k o p a l n y 42 — nogi 249 — skóra 236 K o p i e n i a c t w o 23, 30 K o r a dębowa 257 — - na u b r a n i e 411 • - olszowa 257 — г o r z e c h a w ł o s k i e g o 257 K o r a l i k i liniejącjai 56 K o r o n a k n d a w ę ż ó w 229 K o r o w a j 297 K o i o w a i n i c c 297 K o s m e t y k a l u d . 240 108 Etnolo". 179 — Szluki L u d . b i ł K o n i e c świata 275 K o n k u r s y ,)C>5 K o n s t r u k c j a sleg. 272 K o n t r o l a zebr. m u t e r . k o n t u s z 241 Konwergencja 14 163 �746 K o s m o g o n i a Jakutów 360 Kości t r u p i e 276 Kościół k o p t y j s k i 370 K o t 410 — c z a r n y 276 K o w a l s t w o 314 K o z a h o d , 38, 5 1 , 52, 410 — łożysko 62 — mięso 61 — ogon 61 — p r z y sieci — włoku 230 — s t a w k o l a n o w v 61 — - ścięgna 61 — WIOSY 6 1 — zabicie 58. 6 0 Kozioł 261 Koźli smród 240 K r a k u s 253 Krcacjonizm 5 K r e w ( w y r a z tabu'i 378 — owe v 56 Kręgle k a m i e n n e 255 K r ę g i k u l t u r o w e 18 K r o g u l e c A c c i p i t e r nisus 237 K r o k o d y l C r o c o d i l u s 2 5 1 . 253 — łzv 251 — w w i e r z e n i a c h 251 K r o s n a t k a c k i e 418. 420, 423 K r o w y b o d . 44. 410 Król H e r o d 243 — w ę ż ó w 220 K r u k ( s z a t a n i 274 — C h a r a - S u o r 350 Kruszą к igórniki 260 K r v s l a l o m a n e j a 274 Krzeezol. i G e i i n a i a sacer) K r z y ż w w i e r z e n i a c h 271 — Zachariasz 266 K r z y ż ó w k a k u l t u r 384 Księgi H i o b a 275 — m e t r y k a l n e 3 0 9 , 322 — sądowe 309, 322 — testamentów 309 322 Księżyc — nów 219 K u b i z m 3 3 3 . 3334 K u k u r y d z a 9 8 , 123. 4 1 0 •Kula> 278 K u l e l o d o w e 255 K u l t X . M . P. 3 5 7 — t o t e m i c z n y 350 K u l t u r a a c h e u l s k a 28, 32 — — — afrykańska 284 a g r a r n o - m a t r i a r c h . 15 Anasar 387 237 K u l t u r a biała 2 8 4 — b u m e r a n g o w a 29, 30 - Cochise 625, 626 — d u c h o w a 290, 293 l u d u fińskiego 378 — - — Słowian 314—316 — d w u k l a s o w a 28, 29, 30 — egzogam.-momogam. 29—33 r ó w n o p r a w n a 30 płciuwo-totemist. 30, 32 — elnologiczna 28, 32 — g r o b ó w j a m o w y c h 314 — k l o s z o w y c h 314 — H o h o k a m 387, 631 — Hotentolów 52 — i n d o c u r o p . 367 — I p i u t a k 627 — к a m p i l i s k a 34 — k a p s k a 28 k r e o l s k a 408 — l u d o w a 200, 340, 329 huculska 290 — łużycka 313 magdaleńska 28. 30 m a t e r i a l n a 217, 290, 293 B u s z m e n ó w 54 — — H o t e l o n t ó w 51 — — — mc.galis1vcz.na 35 M o g o l a n 387, 631 miTstierska 29 myśliwska 51 — neolityczna 386 — niższa 295 — o r y n i a c k a 28, 3 1 — 3 3 — Patavan 632 p i g m e j s k a 28 — — Ц1 l j i j Ą i 1 p o m o r s k a 314 przesiedleńców 433 r o l n i c z a 49. 3 1 0 — S a n d i a 624 — S e l m a 44 — Sierry 408 — S ł o w i a n 3 1 7 , 342 — s o l u t r e j s k a 31 — l a r d e n u a s k a 33 — tasmańska 29, 30 — techniczna l u d . 292 — umysłowa na w s i 552 — lotemislvezna 28—32 — w o l n o m a c i e r z v s t a 30. 34 — w o l n o p a l r i a r c i i . 30 — zbieracka 51 K u l t u r y p a l e o l i t y c z n e 28 — s t a r o p a l e o l i t y c z u e 32 , i t 3 Л " l i , ! 1 { �747 K u l t u r y z a s a d n i c z e 19, 29 K u m u ł y ( p r z y sieci) 230 K u r a 410 Łódka 411 Ł ó ż k o 424, 425 L u b 231 — w k a r y k a t . 269 — o c h r o n a 233 K u r t k a ze s k ó r y 239 Kuźnia 261 Kuźnik 261 K w e s t i o n a r i u s z l i n g w . 15 K y r i e e t ó s o n — zniekształcenia K y z y c z k i 347, 348 Ł u k 24, 32, 4 1 . 54, 236, 258 Łysa Góra 2 6 1 , 276 Ł y ż n i k 424, 445 Ł y ż w y 258 317 L K a l k i w .szopce. 2 4 3 L a t a w i e c 264 L e c z n i c t w o l u d . 217, 434, 529 L e g e n d y 569 L e g e n d a o Św. J a d w i d z e 2 3 1 , 232, 270 L e j h i k 359 L e j c e 45, 47, 231 Łęknica 360 L e w i a t a n 275 L e w i r a t 346 Leżanka 272 L i n a k o n o p n a 260 L i n g w i s t y k a 377 L i l c r a t u r a o d p u s t o w a 274 Loch z dachem .mieszkania') L o k a t a w s i n a p r a w i c n.icm. 310 i o n Iwózi ' i l l fudomiwslwo s/w-,ir im L u d o ż e r s l w o 249 L u c l v c e r a m i k i s z n u r 47 4 8 — niecywilizowane r o l n i c z e 35 12 - — przedmdoeurop. L u s t e r k o 62 45 t. L a n i a 2 6 1 . 268 Łasica 233 L a w v garncarskie 463 Ł a w k a " (wozi 231 Ł a ż b i ć p s z c z o ł y 234 Ł o m i g n a t Haeiiaelus a l b i c i l u s 237 Losie 236 Ł o w i e c t w o 217. 347 Ł o w i e i i i e n a * r o z j a z d * 257 Łodzie z t r z c i n v 408 M M a c i c r z y s l o ś ć 10 Maczuga 231 M a g i a c z a r n a 412 - e r o t y c z n a 240, 263 - Hotentot. 61 u r o d z a j u 242 Majeranek w wkTzen. 251 Maiczek 306 M a l i c a * o d z i e ż S a m o j e d . 258 Malowidła k a p s k i e 32 — na szkle 339 Małżeństwo g r u p o w e 346 - • przez k u p n o 221 M a n o n i i n p . Z i z a n i a a q u a t i c a 105 M a p a a t l a s u 197 — b a r w n a 190 — etnograficzna 1 8 4 . 185 — g ł ó w n a l ' . A. E . 183 - h i s J o r v c z n a 195 k a t a s t r a l n a 309. 310 — narodowości wsch. prow, niein. 325, 328 - r o l H i c z a 193 — Spella 326 — s t a l y . s l y c z i i a 192 — - w y n i k o w a 184 — z a b y t k ó w 417 — z a ł ą c z n i k o w a 1 8 3 . 184 M a p o w a n i e w y n i k ó w b a d a ń 1 9 8 . 199 z j a w i s k 149, l a l , 154, 195. 196 M a s k i 24, 467 Masło 59 M a s l o d o n l 624 Maść c z a r o d z i e j . 238, 276 M a t a 55, 5 6 , 61', 111 Materia czerwona 59 M a t e r i a l i z m h i s t o r y c z n y 24 M a t k a Boska 333 — z i e m i a 45, 46 M a t n i a p r z y sieci 230, 244 M a t r i a r c h a t 51 M a t r i l i n c a t 10 М а к а k u k u r y d z . 123 �748 Mąka z kłączy 55 — z r v b i c . l i ości 258 M e b l a r s t w o l u d . 41'J, -141 M e b l e k a s z u b s k i e 435 - M e c h t e r l i k i 318 M e d y e v 240 M e d l e d s (niedźwiedzi 379 M c g a u t r o p u s p a l e o j a v a n , 387 M e l o d i a 77, 84 - l u d o w a 356 <Mesikaiiimen>, «mesikapiila 379 Mesomorlia 389 M e s o d e r m 389 M e t e o r o l o g i a l u d . 217 M e t o d a b a d a ń d v f e r e n c j a l n a 221 — e k s p e r v m e n l a l n a 217. 221 - f u n k c j o n a l n a 221 — - ilościowa 221 i n t e g r a l n a 221 M a l i n o w s k i e g o ft, 7 M e t o d a e t n o l o g , j e z v k . 2(1 — f i l o l o g . 17 — funkcjonalna 4 - g e o g r a f i c z n a ft. 16, 1 7 . 147. 149. 151, 153 — g r o m a d z e n i a m a t e r i a ł ó w 154 • ilościowa 2 2 1 , 222. 319. 320 -— -- k a r t o g r a f i c z n a 186 m a r x . - I e n i n o w s k . 352 o b s e r w a c j i i o p i s u 278 płaszczyznowa 180—189 p o r ó w n a w c z a 206 — pośrednia 158—160 - - p r a c y n a d Р. Л. E . 201 - p r a c " k a r t o g r a f . 149 p s y c h o l o g i c z n a 17 - p u n k t o w a 186, 193 socjologiczna 33(5 — t y p o l o g i c z n a 17 Metsa-Ielt p. niedźwiedź 379 M i e c h 'cześć d u d i 241 Międlica 418. 424. 4 2 7 — 4 2 9 M i e j s c a o d p u s t o w e 3 5 7 3 5 8 169 Mielak 270 Mi.;so 5 9 , 62 — końskie 272 — z p a d l i n y 249 Miód 234, 379 M i o t a c z 30 M i o i l a 218 M i g r a c j a 16 - 1 8 . 2 2 4 — i n d o e n r o p . 320 — małopolska 321 - m a z o w . 321 M i g r a c j a p o d l a s k a 321 - ruska 321 — słowiańska 321 M i l i p a p u , p a p k a z mąki k u k u r y d z . 98 M i s k a z d r z e w a w i e r z b . 55 M i t o l o g i a I l o t e n t . 52 M l a s k i i i c h k o m b i n a c j e 6 3 , 6 4 , 133 — a l w e o r a t n e 64 — c e r e b r a l n e 64 — L i t e r a l n e 64 — w a r g o w e 69 — w s t e c z n e 64 — z ę b o w e 64, 69 M l e k o o d b i e r a n i e 62 — t a b u w y r a z 378 — w m a g i i 62 Młoda 297 M ł o d y 297 Młvn' p ł y w a j ą c y 323 — w z a b o b o n i e 362 M h - n a r z w z a b o b o n i e 323, 362 M o d r z e w 318. 319 M o n o g r a f i e e l n o i j r a f . n i e i n , 292 M o t i o s y l u b i z m 63, 6 6 M o r f o l o g i a z j a w i s k e t n o g r a f . 151 M o l o w i d ł o 4 1 8 4 1 9 4'>'> M o t y w y b u s z m e ń s k i e 132. 133 M o w a I ł o l e n t o t ó w 7 1 . 81 — l u d ó w p i e r w o t n . 70 — n o s i c i e l i c c r u i n . w s t ę g . 18 Mrzeża, i n r z v z a . m r z v s z k a . m rzeźna isiećt 2 4 4 " M u z e u m 562 — b ' l n o g r a f i c z n e 416 — w Bazylei 466 - w Białogrodzie 448 — w H u r g d o r f i e 466 w B y t o m i u 449, 493 — w C h o r z o w i e 444 w C z ę s t o c h o w i e 44S w Derłowje 448 w Gdańsku 448 w" G l i w i c a c h 4 4 9 — w Grudziądzu 448 -• w K a t o w i c a c h 439 — w K i e l c a c h 448 — w K r a k o w i e 449 — w L u b l i n i e 4 1 9 , 454 — w L o d z i 448 — w Międzyrzecu 418 — w O l s z l y n i e 448 — w O p o l u 449 — w P o z n a n i u 448 i �74<> M u z e u m w R a b c e 149 • w Rafiom i u 448 - - - w R a p p e r s w i u i 4 4 5 - 4 4 7 , 150 w R z e s z o w i e 449 w Słupsku 448 w Szafuzie 466 w Szczecinie 448 w Toruniu 432—Ш, 430-438, 448 w W a r s z a w i e 448 w W ł o c ł a w k u 448 w W r o c ł a w i u 449 - w Z a k o p a n e m 449 - - w Zamościu 449 M u z e a l n i c t w o fińskie e t n o l o g 378 M u z y k a Eskimosów 213 - - l u d o w a 218, 315, 450, 570, 015 Myślistwo 314, 329, 304, 410 Myszy 276 IV N a c i n a n i e b r o d a w k i piers. 58 s k r o n i 58 N a g ł o s m l a s k , b e z d ź w i ę c z n y 64 - d ź w i ę c z n y (U • - - noson v 61 - - przvdechowv lii Nagość 276 \ ; i h a r m o n i i - 1 2 7 . 128 N a k r y c i a g ł o w y 265 N a m a jez.' h o l e n i 68 Г>7 N a m i o t y 258 N a p o i miłości ^76 N a r z ę d z i a d o o r k i 217 - guspod. 441 kamienne 51 - • m u z y c z n e 21 slola.rsk.ie 4 2 3 N a s z y j n i k i 411 Nawarstwowienia k u l t u r o w e 26 N a z w i s k a o pochodź, u i e m . 312 N a z w y fińskie n i e d ź w i e d z i a 378 — w i l k a 378 — zająca 378 N c o t i i n k c j m m l i ś c i 3;i7 Ni-okonfucjoniści 373 N Y w - - t u m g y b ; 3-16 N i e d ź w i e d ź 379 - - roznosicie! urodzaju Nietoperz 276 N i e w o l n i c t w o 19 Nosorożec 256 212 N o w e A t e n y 2 5 1 , 273 - N o w e Lato-з 2 1 9 N o w y R o k Iwróżby) 271 N o ż e k a m i e n n e 54 N u l y 73. 7 4 — 7 9 — 8 4 N y l o w e rzeki 251 O O b c h o d y r e g i o n a l n e 564 Obdarzanie się w z a j e m n e młodych 297 O b r a z y n a s z k l e 4 1 9 , 1 2 0 — 1 2 7 , 445 O h r n l . k a d r e w n a 131 — g l i n y 434 — k o r y 434 — k o r z e n i 434 — łyka 434 - r o g u 434 — s k ó r y 434 słomy 434 - w i c i n 434 - w ł ó k n a 434 — - w o s k u 434 Obrzęd czamański 258 Obrzędy doroczne 218 — n a r o d z i n , 221 — r o d z i n n e 218 — weselne 23, 356 - - Hożego Narodzenia 163 — Wielkanocne 463 — ż n i w n e 242 O b s z a r b a d a ń 165 O c z y s z c z a n i e : zwyc.z, b o l c n t . Odki-vwaniiie g ł o w y 265 O d k r y c i a wcies.no-l.ist. 341 O d l e w n i c t w o 314 59 O d p u s t y 542 Odzież 217. 293 — - Uotentotów 50 — - Łużyczan 219 Ogień r o z n i e c a n i e 5 4 . 55 - • i s a l a m a n d r a 216 Ogier c z a r n y 264 O g n i s k o 263. 272, 361 O g r o d n i c t w o 313 O w i e c N i e b i o s 45 4 6 O l b r z y m y 387 O n e i m m a i i l i a 271 O n o m a s t y k a 524 O p i s wesela ukraińsk. 296, 297 Opisy slatysl. krajozn 293 Opis" k u l t u r 382 �750 Pieśni O p l e c k i 441 O p o b i i c y 322 O p o w i a d a n i a 569 Opracowywanie mater, do 179—181 O p r y s k i w a n i e w o d a . 58 O r c z y k i 231 O r g a n i z a c j e n a w s i 547 O r t h o d o n t i a 389 Orzeł p o l s k i 274 O s a d n i c t w o k a r p a c k i e 222 Osady p a l a f i t . 35 O s i e d l a o t w a r t e 314 O s i d r e w n i a n e 2 3 1 . 235 O s l r o k o p a o z 54 sOślęclra* u b . g ó r n i k a 2 0 0 O ś c i тл'Ъяскъе 4 3 4 4 4 4 Oświatl na w s i V i 3 Owca chora Р. Л. К. — h o d o w l a 38, 5 1 , 56 — w l o s v 52 O w i e s 3"24 O w o c e 311 O z d o b v 3 1 4 , 434 — Hotentotów f 50 P P a c i o r k i 267 P a j ą k 276 P a l e o - I n d i a n i n 625 P a l e o l i t s t a T . 2 8 , 3 0 32 Pańszczyzna 294 «Parka*" odzież samojed, Pas r z e m i e n n y 232 Pasterstwo górskie 361 H o t e n t o t ó w 8 4 , 9 8 , 127 i nuty 135^146 dorosłych «Rez męża n i e w i a ­ sta 132, 140 — - m ę k i ł n y p t a k . 103 . . „ o b r u n a t n e j k r o w i e - . 44 <Buszmeni» 118, 140 . C z a r n y w ó z e k . 126 . D u e t siecią i teściowej;. 126 , F l a m i n g o * 132 «Genisfeok» 109 _ . G o m a r A a . 124 « Н а п п п - Н а п ш » 1 2 5 , 142 — <:Hesarus» 1 3 8 _ ._ _ . K o c h a m y się125, 1 3 3 . 140 « K o t u ś » 1 2 2 , 123 — - - - — «Ma m a m a m a i 140 — , H f i e j s c a j u ż n i e m a - 128, 129 N a h a r m o n i i . ИЗ -:Osa» 1 1 0 « P a w > 104, 1 3 2 - P a w i a n o w i d o b r z e * 133 Pawian iskający 107,108 - P i w o * 125 — . " P o w ó d ź * 106 — -Prośba o w o d ę » lOt;, 135 . P l a s , z e k » 1 0 7 , 138 . . S i e r o t a . 1 3 1 , 132. 141 T r ą b k a ? 129 - W i e l k a słabość^. 1 3 1 — Z a h u k a n e s l r u . s i a . f k . . . 125. 126, 1 3 9 «Z4vada* 105, 106 Z e b r a » 138 O ź r ó d l e - 135 O ż y r a f i e i s z a - k n l u - 138 Pieśni dzieci tir/tentoefc., 'Do domu. 136 K o l e c . 135 Kołysanka^ 136 < 0 k o t k u . 136 K u k u r y d z a . 136 P a w i a n - . 136 • - - . U l e w a - 136 - . S z a k a l w s z c d o h v l * 136 Pieśni p a n t o m i n y 131 — z a b a w d z i e c i ę c y c h 132 Piłowanie zębów 411 P i s a n k i 217, 445 P i s z c z a ł k i 115. 2 ) 4 P i t h e c a n t h r o p u s 387. 388 258 — h a l n e 361 P a s t e r z e 238 P a s t w i s k o wspólne 324 P a t r i a r c h a t 51 Patyczek złamany zwycz holenl Pchły fi2 ' P e d i a t r i a 389 Piasta 2 3 1 , 235 Pielgrzymi i 370 P i e r n i k i 445 P i e r w i a s t e k s t r u k t u r . 132 Pies 410 — c z a r n y 270 — j a z d a ' c z a r o w n i c 264 Pieśń 70 Pieśni k o r o w o d o w e 315 — l u d o w e 206. 217, 218, 566 126 « 4 | „ 1 J 4 i . j �FU. •я 751 P i w o m i o d o w e 55 P i w o n i a , korzeń i nasiona Piastvka 273 l u d o w a 441 PlesianthTopus Tnmsvaleiisis P l e i s t o c e n e f a u n a 624 Plioce-n g ó r n y i d o l n y 307 Płanetnik 387 Przepiórka 241 P r z e s ą d y 307 — r e l i g . żyd. 294 Przęślice 4 1 8 — 4 2 1 — krężotkowe 321 — łopatkowe 321 s t o j a k o w e 41Я, 4 1 9 255 Płaszcz 2 7 0 Pławy /przy Płotki (sieci) Płozy 236 sieeit Przybory toalet. 314 P r z y g o t o w a n i e s t r a w y 329, 434 P r z y r o s t n a t u r a l n y l u d z i 312 P r z y s ł o w i a 206, 307, 315 230 244 Płótno 359 — — s a m o d z i a ł d r u k . 427 Pług w z w y c z a j u 269 Pstrąg -- — żelazny 313 — 365, 418 P o c h e w k i d o siekier 33 Pochówek platform. 31 P o c h w a n a nóż 232 P o d k u l k i 231 P o d k u r z a c z 421 P o d m u r o w a n i e d l a o g n i a 27-> P o d s z y b i e 260 P o d z i a ł a d m i n i s t r a c . 181 — rzeczown. w jęz. I n d e n t . 67 wojenne 345 gotowany żvwy Pstrucha przeciw w leczniclwie bozpłodn. 349 350 267 Ps7.c7elnir.two 364, 463 P s z c z ó ł r o j e n i e się 234 Pszczoła t a b u 379 P t a k i — t o t e m y 350 P t a k złotopióry Puchacz 248 207 P u n a l u a 346 <'Punt» 3 5 9 P u s z c z y k 62 P v l k a ze s ł o m y 2 4 2 — n a p a r a f i e 181 Poezja epiczna 315 — h o l e n l o c k a 9 4 , 95 — l u d o w a 315 Pogrzeb 306 Ił R a m i u a n 348 U a r ó g . F a l c o p e r e g r i m . s > 237 Rasizjn n i e m . 311 R e f o r m a rolna 534 R e l i g i a i i w l o e u r o p . 45 Pokrewieństwo f i k c . 220 = Poły. sieci 245 P o n t o k 5 1 , 8 6 , 1 0 1 , 1 0 2 , 110 Pora d lu e 324 P o r o n i e n i e 262 Poród łatwy 262 Postęp gospod, w s i 309 P o t w o r y haśnlowe 229 P o ż y c z k i k u l t u r o w e 17 3 8 5 Prace slawistycz,ne 2ts', 219 P r a k u l t u r y 29 P r a s a d o sera 418 P r a w o ОЬУС7Я i n w p 918 P r e h i s l o r i a F u r o n y oo P r ę c i e w h u d o w n ЗЯ0 Problem ,-niiiP n 'tifi P r u c i ik 350 Przechowywanie pokarmów Przekład zdania z l i w a n g . h o t e n t . 67 Przekłuwanie uszu 411 Przemysł dla w s i 581 Przemysł l u d . lyrolsk 29^ P r z e p e r z y c a r o z j e z d n a 257 — szamańska 46 — W o l a n a 46 Ren, skóra 236, 258 Rękawka 539 R ę k a w y 232 Reportaże o miasteczkach 513 — o w s i a c h 513 R o d z i n a 4, 5 3 5 434 na jez. — monogatniczna — — p a t r i a r c h a l n a 347 p o j a w i e n i e się 10. 11 5 — wiejska 218 — W i e l k a 347 Rogatywka 2 4 1 . 242 R ó g g e m s b o k a 109 R o l n i c t w o 313 R o p u c h a 248 Kosiczka «Dresera roiundifolia> Roślina c z a r o d z i e j s k a 233 — okopowa 313 273 �752 R o z j a z d k u r o p a t w i 257 Hozmaryn, 250 R o z p l e ć m y 297 Rubac 359 Rubachą 354 Rubież e t n o g r a f . 320, 321 R u d n i k 323 Rusałka 453 R u t a u a w i n i e 233 — o R u l a s y l v e s t r i s . 233, 250 - sok 233 — zapach 233 B v b a 349 — k u l t 349 — mąka 350 R y b o ł ó w s t w o 314, 329, 317. 364, 410, 434 — m o r s k i e 4 0 8 . 434 Hyca u (wóz) 231 Rynocero.s nosorożec 256 Ryż 410 — d z i k i 407 •Rzazacz- 235 Rzepa 324 R z e ź b a śląska l u d o w a 3 3 2 R - z e r z o w n i k w jez.. b u s z m e ń s k . 67 S Sago 410 Salamander maculala., morciiu-k 216 S a l a m a n d r a , szkielet 246 -Samowily 268 S a n d a l , z w y c z . h o t e n l . 127 S a r a f a n 354. 360 Sarong 411 S e k l y 542 Semantyka 2*2 S e n n i k 2 7 1 , 274 S i e ć b a d a w c z a 1 6 6 , 167 d o k n r o p a l w 257 - j a d r z y s t a 244 k o l k o w a 214 l f t k i w f 257 n a k r y w a n i e 257 p r z e p i ó r c z a 244 - r o z w i e s z a n e 244 — rybackie 241 — .stawna 257 — w t o k 230 S i e k i e r a 34, 241 Sierp 424 — — — Siodło 88, 231 - S i ł u j e , ubiór t u n g u s . 251 Siły m a g i c z n e 4 1 2 Sinan-tlvropus C h o i k o u t i e n 387 Sinologowic 373 S i l . b a z y l i s z e k e g i p s k . 247 Sitarze bilgor. 295. S k a p u l i m a n c j a 274 — S k r z y n i a dłubana 419 — z k o r y 330 — m a l o w a n a 4 1 8 , 4 2 4 , 4 2 5 , 144, 4 4 5 , 449 - n a z b o ż e 364. 365 — d r e w n i a n a 422 — żelazna 422 Skrzypce 241 S k r z y p e k 241 Slegi 272 S i o f h z i e m n y 622 S i o m a w b u d o w n i c t w i e 364 Sionce 387 Smok, 229. 253, 2 6 4 , 275 — w a w e l s k i 253 — zeby 253 Smoła 209 Sny wróżebne 271 Sobótki 540 Socha 3 2 1 , 365 Socjalizm narodowy Socjolog 339 3 6 6 , 367 Socjologia 3 3 6 , ;i;-,7. 3 7 1 , 3H2 Socjogrnfift 337 Sok z r u n i ż y t n i e j 257 S o k ó ł m y ś l i w s k i 237 S o r o r a l 346 Sosna — k o r a 258 Sowa 276 Spichlerze poleskie 272 — w i e l k o p o l s k i e 272 S p i n k i 115 S p i r y t u a l i s t a 12 Spodnie 4П S p o r t 531 Spódnica 267. 359 Społeczeństwo pierw, Spółgłoski 63 e j e k t v w n e 69 - v e l a г ш ? 69 S p r i n g b o k 5 4 , 116 Sprzęt d o m o w y 441 ł o w i e c k i 111 - o b r z ę d o w y 141 r y b a c k i 441 2S2, 2 8 5 . 3 3 6 �753 SprzetaTStwo d r e w n i a n e 296 S i a n i к 267 ł o w i c k i .460 S t a r e k o h i e t v 5 6 , 58 S t a r o s t a w e s e l n y 297 S t e ą t o p y g i a 3 3 "50 •Stępa 2 1 7 - - k i e l i c h o w a 321 Stoliwo 270 Stopnie 272 S t o s u n k i d e m o g r a f . 312 . - • j ę z y k o w e 327 — k u l t u r o w e 209 Stratigralia. 621 S t r o j e 2 9 5 , 3 6 0 , 4 1 8 , 128, 4 2 9 , -141, 445, 449, 5 7 9 Strój górali b e s k i d . 306 — l u d o w y z o k o l i c K u z m i o a 301 - - rumuński 361 — w i e ś n i a c z k i śląskiej 426 S t r u k t u r a k u l t u r o w a w s i 226 — osobowości 385 — pieśni h o t e n t o c k i e j i b u s z i m m s k . 132 Slrzułv 54 S t r z y ż e n i e w ł o s ó w na c z o l e 61 S t y l l u d o w y 332 Stypa 294 ' •Suka;. 23! S u k m a n a 232 S v b i l l a 274 S y n o w i e b o g ó w 254 S y n o n i m y w y r a z ó w M c i 379 - - e u f e m i s t y c w i e 379 System pokrewieństwa M o r g a n a 316 Szafa 339, 418, 419. 4 2 4 - 1 2 7 Szałasy 307, 410 Szar . r z a d 272 S z a r a ń c z a . s t e p o w a j ().-, S z a t a n 273 Szczapy d a r i e 231 Szczotki do l n u 4 1 8 - 4 2 7 Szczyt chałupy 339 S z e r e g i e w o l u c y j n e 17 S z k o l e n i e k o r e s p o n d e n t ó w V. \. V. 161, 165 Szkoła — — — — — — — d y l u z j a l n a 279 f u n k c j o n a l n a 3 4 0 , 3 1 3 , 384 h i s t o r y c z n a 279 n e o e w o l u c j o n i s t y c z i i a 384 p s y c h o l o g i c z n a 345 s o c j o l o g i c z n a 385 s t r u k t u r a l i s t y c z n a 382, 383 w i e d e ń s k a 4 , 5. 1 8 , 2 5 . 2 6 Lud. T . X X X V I I ! Szleje 231 .Szminka c z e r w o n a 56 S z o p k a 213, 538 Szpula rz 419 S z t u k a egipska 334 g o t y c k a 335 • - grecka 334 i przemysł 577 -• l u d o w a 217, 218, 3 3 1 , 332 - - ludów p r y m i t y w n y c h 334 - p l a s i . l u d . 315, 615 • - romańska 335 ś r e d n i o w i e c z n a 335 S z t u k i l u d o w e 574 Ś Ściany w y p l a t a n e 364 Śląsk'522 Śmierć z kosą 243 Smiergus 306 Śpiew e p i c k i 315 Środowisko fizyczne 375 — społecznie 3 7 4 — 3 7 7 — sztuczne 282 Świątkarz 333 Świątki 425 Świeca k i 418, 424, 427 Świeci 542 . W i c i a l u d o w e 348 Sw. A n d r z e j — w r ó ż b y 2 7 1 KI i as* 268 l i u s t a c h v 268 H u b e r t 268 - - J a n 2(5-4 — - K a t a r z y n a 333 - L u c j a 264 — — — — Magdalena 333 M a r c i n 324 Mikołaj 339 R o c h 339 W e n d e l i n 333 Z o f i a 333 Świnka m o r s k a 252 - - Świnia h o d o w l a 4 1 , 313, 410 •- w k a r y k a t u r z e 269 — w w i e r z e n i a c h 2 5 1 , 264 T T a b a k i e r k a 339 T a b o r z y ś c i 10 T a b u w y r a z o w e 378 48 �754 Taniec 70, 5 7 6 — afrykański 145—146 — — — — — — B y l e c z a r n e ! 120, 122 Dama 113, 1 4 4 Flamingo 1 1 6 Gemsbok 1 4 3 góralski 3 0 7 Hotentotów 1 1 5 — Koguta 1 1 8 , 1 4 3 — N a konopie 2 4 2 — O b r u n a t n e j k r o w i e 133 — Papuga 1 1 8 — rytualny 381 - • S i e r o t a * 101 — Słońca 2 8 3 — Szakal 1 1 6 — węgierski 3 6 3 — W i e l k a słabość 1 0 0 . 1 0 1 — w maskach 3 0 •TankioS 3 4 8 Tarcza 4 1 1 Taśma puciork. 2 5 9 Tatuaż 2 6 9 Tatuowanie 4 1 1 -- w Tvrolu 2 9 3 Teatr 5 7 2 — c i e n i j a w a j s k . 424 — uzbekislański 3 4 7 , 3 1 8 Technika odlewów brązowych 4 6 1 — siatkowa 4 6 1 Teoria areałów 1 7 • f a l językowych 1 5 — funkcjonalna 227, 2 7 8 — 2 8 3 • k r ę g ó w k u l t u r o w y c h 12 — kultury 2 7 9 — lingwistyczna 46 — północna 4 6 . 4 9 — wschodnio 3 6 ,4 6 . 4 9 Teolihuacan 3 8 6 -.Tq>sijn= — p a t e l n i a m i e d z . 2 1 7 Tepsijanje^ sposób śpiewu 3 1 7 'teza północna 3 8 , 4 2 , 4 7 Tiara papieska 2 2 9 •Tiewen* 2 5 9 Tkactwo 295,329, 1 1 1 T k a c z k a * i p r z y siech 2 3 0 Tkaniny 434. 441 Tłuszcz 5 6 — trupi 2 4 8 Ton semanl. 6 3 Topielec, topiec. t o p n i k , topieli,t o p . cvk, topiclneh ulopiec 2 5 4 Topór 4 2 Toponomastyka 3 4 2 Totemizm I I T r a n s k r y p c j a Kroenleina 64 Transport i k o m u n i k a c j a 434 Triangul 274 Trombita 3 0 7 Tryton 2 5 5 Trzcina 3 5 9 Trzej Królowie 5 3 8 Trześnia 3 1 9 Turonie 5 3 8 T y k w a 424 T y r p. Ojciec Niebios 4 5 T V T U S — sieć n a p t a k i 2 5 7 Tytoń 4 1 4 U Ubiory kobiece 421 — ludowe 3 1 4 . 3 6 0 — małomiasteczkowe 4 1 9 Ubożę 2 6 1 U c i n a n i e końca palca 6 1 Ugrupowania etniczne i k u l t u r . 2 2 2 U k ł a d t e m a t y k i Р. А. E . 1 6 9 , 1 7 0 — zagadnień P. A. E. 167—169 VI 2 3 4 , 3 6 5 , 4 4 9 -- w wierzeniach 2 3 3 — z gliny 2 3 4 — z pręcia w i e r z b o w e g o 2 3 4 U l o w e mieszkania okrągłe 4 1 0 Umeblowanie izby góralskiej 4 2 1 Uprawa roli 3 6 — zbóż 1 0 5 U p r z ą ż k o ń s k a ЗЯ U r u h e r e — mąka k u k u r y d z . 1 2 3 U r y n a końska 2 1 9 — w leczrt. 2 1 0 Urządzenie izby włościańskiej 4 1 8 . 424 - — małomiasteczkowej 4 2 2 Ustrój m a c i e r z y s t y 10, 1 1 — n.atrvlmeaniv 2 3 - rodowy 3 4 6 — - społeczny Holentotów 5 1 Uzda 4 1 .4 2 , 4 5 Uździeiiica 2 3 1 V V a n e n 46 niedźwiedź 374 V a n h a m i es* Voblecka 360 Volk. Vilks (wilk) 379 �755 W • W s z y t k i , p . c z a p k a 265 W u l k a n YV w i e r z e n i a c h 2 5 0 W u u t , relig. szamanist. 46 Wyciąg z protokółu X X I I I W a l n e g o W a l ) ż y w y 244 W a b i k 244 W a l h a l l a 46 W a ł o c z e k ( p r z y sieci) 230 W a r s z t a t t k a c k i 424, 4 4 0 Wartości piast, sztuki l u d . polskiej 332, 334 W a s ą g 231 W a t k a ( p r z y sieci) 230 W ą ż — o d g a n i a n i e 233 — stary 248, 264, 275 Wdowa, wdowiec H o t e n l . 58 Wesele 306 W ę d z i d ł o dTCw.ii. 4 1 , 4 0 , 8 8 — kościane 4 1 , 49, 88 — m e t a l o w e 4 1 , 49, 88 W i a n k i świętojańskie 303 W i a t r ó w k a (broń) 411 W i e l k a n o c . P o n i e d z i a ł e k 269 5 3 9 Wiersza 420 W i e r z e n i a 545 W i e r z e n i a r e l i g . 314 W i e ś c h o r w a c k a 364 — rozrzucona 361 — zbita 364 W i e s z c z e n i e 274 Widły drewn. samorod. W i d o w i s k a 615 W i g . Z i e l . Ś w i ą t e k 264 424 W i jadło 418—421 W i o s k i Kościuszkowskie 536 W ł o k 230 W ł o s y podslrzyżone 232 W ł o ś c i a n i e k u l t u r y m ega l i t . 4 6 W ł ó c z e k 230 W o d a mętna 271 - - z d r o j o w a 234 W o j n y r e l i g . . m a b o m e l . 404 Wolność 285 W ó d k a d o t r u m n y 295 W ó ł h o d o w l a 3 8 . 45 p o ż y w i e n i e 55 — t r a n s p o r t 44, 54. 55 Wóz bojowy 39--44 — c i ę ż a r o w y 44 — czterokołowy 231 — w z w y c z a j u 269 W p ł y w y k u l t u r o w e 330 W r ó ż b y 545 W r z u c a n i e d z i e w c z ą t d o w o d y 295 W s p ó ł p r a c a w społ. p i e r w . 282 W s z y 62. 271 Z g r o m . P. T . L . 4 5 1 — 4 5 3 W y c i n a n k i 445 W y m i a n a żon 346 W y r o b y z g l i n y aso W y n a l a z k i m e c h a n i c z n e 1? W y r z u c a n i e odzieży c h o r e e o 59 W y s t a w y 367, 564 — s z t u k i l u d o w e j 335 477 Wyścigi 238 W y t w o r y k u l t u r o w e 17, 2 2 8 Wzrost p o b o r o w y c h 311 2 Z a b a w k a r s t w o l u d o w e 434 Z a b a w y d z i e c i h u t e n t o c k i c h 100 107, 110,111 — i g r v 218 Z a b r o d o c (przy sieci; 230 Z a b y t k i m e g a l i t . 411 Z a c h ó d 35 Z a c h ó d 35 Z a c i e r k a 273 Zaćmienie w z r o k u 233 Z a d a n i a Alla.su E t n o g r a f . 200. 201 .Zadanie:. — czary 276 Zaduszki 511 Z a g a d k i 206 Z a g a d n i e n i e A f r y k i 281 — c z a s u 155 Z a g r o d n i c y 323 Z a i m e k w j e z . h o t e n t . 67 Zając, zakaz j e d z e n i a 5 6 Z a k a z d o t y k a n i a kłączy przez dzieci 54 — d r a p a n i a się 5 6 Z a k a z y b a r t n i c z e 379 — w y r a z o w e 378 Zaklęcia magiczne 266 Z a k o n teuloński 402 Zapaska 359 Z a p u s t 242, 538 Z a r ę c z y n y H o t e n l . 126 Zarzynać — w y r a z zakaz. 378 Z a w o d z e n i e 295 Z b i e r a c t w o 2 1 1 , 313. 329, 434 Z b i o r y e t n o g r a f i c z n e 4 3 2 . 434 — r y b a c k i e 433 — ryżu 406 48" �756 Z b o ż e . ' i l l , .424 Z d o b y w a n i e głów l u d z k i c h Z e m s t a k r w a w a 340 Z e s p o ł y luźne 24, 2 6 • o r g a n i c z n e 23, 24 112 p r a k t y k k u l t o w y c h i m a g i c z n . 23 Zeus — 'pater u G r e k ó w 45 Z i e l a r k a 240 Ziele o d pożaru 203 Z i e l o n e Święta 540 Z i e m n i a k i 311 Zioła l e k a r s k i e 240 Z i u p. Ojciec N i e b i o s 45 Z i z i a n a A q u a t i c n p. d z i k i ryż 405, 406. 407 Z j a d a n i e mięsa k o z y w z w y c z . H o ­ t e n t o t ó w 5 8 , 59 Z j a w i s k o m o d y 21 Z n a c h o r z y 240* Z n a k i wyraź, i n t o n a c j e w icz. h o t e n t o c k i m 69 Z n a k o w a n i e z j a w i s k 1 9 0 , 191 Z n o s e k , z n i o s e k 247 Z rab 272 Związek muzeów w Polsce Z w i ą z k i f u n k c j o n a l n e 227 433 Zwierzęta d o m o w e 329 Zwyczaje gospodarskie 541 • - holen.t. 58 • - i obrzędy 536 — p o g r z e b o w e 30, 33 — — m u r z y n ó w T o g o 374 - w i o s e n n e 539 • - zaręczynowe mongolskie Zvdel 339 126 г Żaba c h r o p o w a t a w w i e r z e n i a c h 229, 248, 2 5 3 Ż a r n a 2 7 0 , 4 4 9 , 163 Źar-ptica 207 Żmija w w i e r z e n i a c h Żołędzi* 321 Żółw 276 Żupan 241 Zycie seksualne Żyrafa 54 Z y t o 321 Ż y w i c a 110 Żywo tek 229 społ. p i e r w . 283 359, 3(4). 4 4 0 �* I N D E K S AUTORÓW, «LUD», TOM X X X V I I I A Al.i«yńczvk J a n Chrzciciel 3 7 1 A c h m e t z B a g d a d u 271 A l e k s a n d e r W i e l k i 247 Allison 392 A n d r c j e w A. M . 2 0 7 . 3 1 9 A n k e r m a r n H B . 9 , 2 4 . 25 2 0 1 , 2' Ansgarius 271 A n l o n i e w i e z W . 450. 451 453 A p a r i r i o l ' . D e 470. 475 A r e n s b c r g K o n r a d 390 A r k u s z e w s k i M . 462 A r n l z H . 37 A r s e n l e w W . K. 394 A r t v m i d o r a s 271 A.ssorodobraj N. 338 A u b r n 201 Tt B a c h m a n A. 217 B a c b o l ' e n 10, П . 15 B a l o g h L . 361 B a n a k 251 B a u d - B o v y I ) . 477 B a n o I . 361 Ba.rkechli M e h d i 475 R a s t i a r i A. 2 0 1 B a s z k i r ó w 351 B a l e s o n Grz. 3 9 3 B a t k o W . 661 B n t i m ( M o 354 B a u m a m i E 469 R a i i i n u n n I I 25 R e i c h 64 S*i Reals К Vii 4 e d n \ r , k lł V , f i I i l ! r f f i W 1 0 - ЧОО Bergson H !•> H c h i ń s k i B . 219 B i e g e l e i s e n I I . 217, 218 B i e l a w s k i T . 267 B i e l s k i M . 253, 273 Bies 339 B i t t n e r FI. 4 5 1 B ł a h y A. 357 B i a j d a Cz. 222 B l o w Sam. 86 B l u m c r w n a H. 335 Rłoiiski .1. 462 Boas F r . 356, 391 R o g a l y r e w P. G. 3 5 2 B o g o r a z W . G. 3 4 6 B o h o m olec k s . 264 B o i s C o r a d u 354 B-oehm F . 194, 2 0 2 BorbiTO V. 470 Rougainyille 27» B o v d W . С. 4 0 0 B r a i l o i m С. 4 7 5 B r a t a n i e B r . 363 B r e l l s c l m a e i d e r I I . Cl. 2 9 0 Rrcui! 30 B r e w I . O. 3 9 7 B r i n t o n D . 13, 15 B r k o u S. 4 7 6 В r o n i e z S. 4 5 1 . 4 5 7 B r o o k s 314 B r o o m F . R. 3 8 7 . 3 9 9 B r o w n A . R. 8 Brues A l . 400 B r u u h e s .1. 2 0 2 Bufrrieh D. W . 353 B u r a k F r . 4 5 1 , 457 B u l a n d a К. T . J . 2 8 . 2 1 4 . 2 2 2 . 3 6 7 451, 452 B u r e h e n a l E l . 478 B u t i i m w M . 3 5 1 , 354 B y r l e k J . 307 B y s t r o ń J . St.. 2 0 2 , 2 0 7 . 2 l f i . 2 1 8 , 2 2 1 , 336, 3 3 8 , 451 �758 С C a g l i o s t r o В. 2 7 1 C a n d e l a Р . В. 4 0 0 C a r d a n u s I I . 239, 271 C a r o s i e J . F, 289 C e z a n n e P. 334 Chałasiński J . ;13—338 C h a m b l i s C l i . E . 405 C h a p p i e E . O. 3 1 5 , 3 8 4 C h a t t o p u d h y a y p r . 470 C h c ł c h o w s k i 207 Chełmiński 462 Chclnik A. 215, 2 3 0 , 4 4 0 C h i l d e V . G. 385, 397 Chmielowski P, k s . 2 4 7 , 204, 266, 273 C h o d o w i e c k i 1). 2 6 7 Chodzidło Т. 470 C h w i s t e k L , 285 Chybiński A. 241 618 C i e n n i a k J . 615 C i n c j u s W . ,1. 353 Ciołek G. 451 252, 253, Ciszewski Sl, 210, 2 1 1 , 219, 220 C l a r k G r a h . 397 C l a r k W . E . 399 C o n g h e y J . ,1. 4 0 0 C o o n C. S. 3 8 4 , 3 9 4 , 3 9 9 C o o p e r C o l . 391 C o o p e r H . 129 C o r s o П. 4 7 0 C o w d r y К W . 400 Сохе W . 289 C r a z i u s 239 C r e s c e n t ™ P. 2 3 3 , 2 3 4 , 2 3 7 , 2 4 0 244 245, 262 Cygański 245 Czaplicka M. 2 1 1 - 2 1 2 C z a : n i o c k i А. p . D o ł ę g a C h o d a k o w s k i 218, 219 C z a r n o w s k i St. 2 1 5 . 3 3 8 Cza*z.nicka Z. 451 C z e h o k s a r o w N . N . 3 5 1 . 3 5 3 , Л54 C z e k a l s k i ,1. 192, 202 C z e k n n o w s i k i ,T. 150. 2 0 2 , 2 1 0 . 2 1 1 — 214, 2 2 0 — 2 2 4 , 313, 319,'32оГ 3 6 1 . 4 5 1 . 452 C z e r n y A n n a 462 П D a n i l o w i e z I g t i . 263 D a r w i n K . 10 D a v i s A. 392, 396 Dćgh L . 361 D e k o w - s k l J . 451 D e m b i ń s k a J . 407, 412, 415 D e i g n a m H , G. 4 1 2 , 4 1 3 D c L i m a t T . 4 5 1 , 459, 460 Derezviiski M . 462 Ile T e r r a 623 De Тогта H e l m u t 623 D i d e r o t 278 Dioskonides 233 D o b r o w o l s k a A. 219, 451 D o b r o w o l s k i K. 2 2 1 , 2 2 2 , 2 2 5 , 4 5 7 D o b r o w o l s k i T . 3 3 1 , 440 D o b r o v i t s A. 361 D o b z h a n s k i T . 400 D o k e 64 D o l a r d J. 392 D o m a n i e w s k a Z. 4 5 1 , 157 D r a p e r G, 4 0 0 D u n n h. C . 1 0 0 D u p e r t u is С. W . 4 0 0 D u r k h e i m 336 D y k W a l t e r 394 h y i i o w s k i W . 215 D y r e n k o w a 355 D ż a k a r d ż a n o w .Jus. .347 E E b e r h a r d W . 43 E d m o n t 158 E h r e n k r e u t z Ce.z. 2 1 8 E h r m a n n T h . E r . 292 E m b r ć r J . 394, 3 9 5 , 397 E n a j a r y i - H a a v - i o E. 381 E n g e l s F . 10, I I , 2 1 3 , 3 4 6 E r i c h W . 11, 3 8 1 E r i x o n E. 202 E s t r e i c h e r „SI. 2 8 6 E s t r e i c h e r Z. 213 E t i o p c z y k P. 3 7 0 E w a n s - P r i l c h a r d E. E. 392 F F a l e j e w a W . 349 F a l k o w s k i J . 217, 329 F e s l H o w . 394 F e d e r o w s k i M . 206, 219 F e k e t e St. 3 5 7 , 358 F i e l d H , 389, 3 9 9 �759 F i r l h R. 3 9 3 F i s c h e r A. 202, 2 1 6 — 2 2 0 , 477 Fischer W . 4 5 1 , 614 F l e u r e H . S. 4 8 0 F l i z a k Sek, 4 5 1 , 460, 461 FJoriarnowa H . 237 F o c i l l w n H - 614 F o r d Cl. Sl. 394 F o r r e r 46, 47, 4 9 F o x N 20S 289, 452, F r a n k o w s k a M . 147, +61 F r a n k o w s k i E . 202, 215, 217, 4 5 2 , 4 6 1 , 615 F r a z e r J . 15, 2 7 7 , 2 7 9 , 2 8 3 1 - r e d e r i k P. H o l . 68 F r e n k l o w a G. 4 5 1 Frings 201 F r o h e n i u s E. 24, 202, 243 F u n d a m e n t S. 4 5 1 (i Gabus J . 464, 465, 469 Gafłe.rberger E. W . 351 G a j c k J . 154, 202. 216. 223, 226, 2 8 9 , ,319, 3 2 1 , 3 2 9 , 3 4 0 , 3 4 1 , 4 5 1 . 4 5 2 , 459, 4 6 0 G n j k o w a O. 4 5 1 G a r d n e r R. 3 9 6 G a t e s R. 4 0 0 G a u g u i n 278 G a v a d a s 129 G a v a z z i M i l . 26, 318. 3 6 1 , 303. 366 G a w e ł e k F,r, 2 1 5 , 2 1 6 G a u l e ,1. 386 G e i g e r P. 1 5 1 , 1 5 5 , 1 8 7 , 1 9 8 . 2 0 2 , 4 6 8 . 469 Geisler W . 202, 326 G c i s l O. 3 9 8 G e n n c p A . 158, 2 0 2 , 4 7 1 , 4 7 6 G e r g e l y P. 3 6 2 Gessncr K. 240 G i l Jer A . 2 1 2 G i l J r r o J i ,J. 1 6 , 1 5 8 . 2 0 3 G i l l i n - I . 2 7 7 . 3 9 0 . 3 9 1 . 3 9 4 . 407 G l a p a A. 451 G l o g e r Z. 215. 218 Gh.kmurm 341 Gluziński 257 Gładysz M . 217, 440. 451 G ł a d y s z o w a М- 4 5 1 G o l d f r a n k Е, 396 G o ł ę b i o w s k i Ł. 2 3 8 , 2 6 5 Gołębiowski Т. 338 G ó n y e y 8. 3 6 3 G o r a s e b M . 131 G o r o r G. 3 9 3 G o o d f e l l o w D. M . 336, 337 G o r k i j M . 348, 352 Gollschalk 392 G r a b o w s k i T. 451 G r a e b n c r F. 9, 2 4 , 203 2 2 3 Greiiiieh W . W . 400 ' G r o s s F , 214, 277 G u m p l o w i c z L . 403 Gurida B . 361 302 G u r w i c z f. S . 3 5 0 G w a g n i n A l . ^36 H H a a r i o M, 377 Haeouet B. 290 H a i m e n d o r f Ctir. v o n 222 H a k u l J n e u L . 377 H a l l m n L. 374, 377, 453, 459, 460, 478, 613, 618 H a l l o w i A . ,T. 3 9 2 l l a l s o n e n S. 3 7 7 , 3 7 8 Han-Yj-Fcng 476 H a m b t v W . 394 H a r m a ' i n z H . 203 I t a s s r i r k R. I i . 3 9 6 Hastings 2r> H a s s m g e r 469 Haułala J u o k o 3 7 7 — 3 8 0 , 390 H a u r J . K . 233, 234, 2 3 7 . 240 241 216, 247, 2 5 1 , 253, 257, 263, 2 6 8 H a w t h o r n I I . R. 3 9 6 H e a l l i Cl. 400 H e j n o t i W . 451 H e i m R. 2 0 3 H e n c k e n H . 398 Henry W E 396 H e r m i n s С 397 Hermes firri 1(1 ł<> 13 H e r o d o t 50, 350 H e r s k o w i ' t s ' M . S. 3 5 1 , 3 9 6 . 4 7 9 H e r z o g 85 Heickel 360 H n i i d T v k N . 68 d ' H e r h e l e t В. 371 I l i l v b e n F r a n k 623 H i m m e l h e b e r 465 Hirschbci-g 25 �760 H i r l H . 37 H o d e l F r . 465 H o e b e l E . A. 393 Hołf Bog. 299—308 H o f f m a n n - K r a y c r 4 6 8 , 4ffil H o l b e i n H . 235 H o n i g s h e i m 11 H o o t o i n E . A. 3 9 0 H o r n b o s l l 85 H o r n j g A n l . 231 Iloulon F Л 398 4(10 Hovels w ' W 398 H e w i t t 277 ' rU.l, 497 7 , - ± ,,,,, mer Z. •>№ J J a b e r g K, 158, 2 0 3 J a k o b s 3 9 0 . 391 .Ta k i m o w P. W . 3 5 1 J a n i k o w s k i L. 211 J a i m s z k i e w i c z A. 212 J a r o r h A, 3 5 5 Jaskólski Т. L. 238 Jastrzębski О. 440 J a w o r c z a k F . 451 J e m i i r i " s 398 Tenks Л V 394 loebelsoo 346 In boson \ l "vo I : I J u d 158 .Tungbauer r':' K a m o c k i J . 451 K a r d i n e r A b r . 354, 394 Karłowicz J , 2 1 1 , 217, 247, 2 8 5 , ^ 5 6 . 305 K a u t m a i m H . E. 465 Keesink F. M . 396 K e i t h A r t . 399 K e n n e d y R 395 K e u p r u l i a n o w a B. 2 1 8 Kędzierski 297 Kętrzyński W 339 Kevser К 203 Kiclesiński K. W . 242 K i l i a F r . 127 1 2 8 K i d d e r 398 " К i ni h i II 4 T Kirk 344' ' K i ś l a k o w M . А, 3 5 1 K l a t e c k i J . 219 K l i m a s z e w s k a J . 2 1 7 . 4 5 1 . 458 K l i m e k St. 150, 213, 214 K l i n g e r W . 2 2 1 . 453 K l o n o w i c z . S. 2 6 3 K l u c k h o r n C, 3 8 3 , 3 9 3 . 3 9 5 , 3 9 7 K l u k 15. 2 5 7 K o c h o l W, 356 K o e n i g s w a l d 387 K o l n g o W . 451 K o l b e r g O. 206, 2 1 5 , 2 1 4 , 248, 2 5 5 , 2 7 0 , 2 7 6 , 2119—308 Koliński M . 213 K o n f u c j u s z 3 7 1 , 373 K o p e ć Z. 2 6 9 K o p e r n i c k i Iz. 3 0 1 . 304 K o p p e r s W . 2 5 , 37 Кога-Ijyi К 249'>64 451 4 6 ' ' Korotyński I 199' Kosack H . P.'203 K o s t r z c w s k i J 314 314 319 Koswen V ()' T s t ' 4 ' ' ; w G. 203 V Isaezenko A l . 358 I s i d o r u s 216 L K i i l i i l a F 4л 1 К wie? W l 119 К wVlc^vl I i ^ t [,ilb\ к о « а s k i T1. ' och j К K a c z a n o w s k a M . 217 Kadłubek W , 238. 247 K a a a n G. 3 3 6 K a g a r o w 350 K a m i e ń s k a ja M . 3 4 9 lvo«a.le« sk. .11. Kovaeevióova-/iiHova K o v a c s L. К, 3 6 1 , Kozłowski L. 319 Krajewska J, 4ol Krasnucha h. \1. . Ы K r a t t e r F r , 289 ЛоЬ, .to/ �761 K r a w c ó w M . .7. 3 1 8 K r c m e r y SI. 357 K r e t s c h m e r 4 7 , 4 8 , 381) K r i c k e b e r g 25 K r o i i b e r A. L , 390, 3 9 1 , 393 K r o g m a i ) W . M . 398 K r o h n s K. i J . 479 Królikowski О. 80 K r o p o t k m P. 282 K r u p s k i J . 243 K r v c z v n s k i S 453 K r z y s z t o f , a l c h e m i k 247 K r z y w i c k i L . 210, 213, 2 1 1 , 2 2 1 , 222, 330 338 K r z y ż a n o w s k i J . 206, 218. 336, 453 K u b a r y J . 2 1 1 , 453 K u l a W . 338 K u r a s z k i e w i c z W . 319 K u s z n e r P. ,7. 2 0 3 . 3 5 2 K u l T z e b i a i i k a A . 2 1 6 . 3 3 9 . 4 5 1 . 153, 457, 459 K w i a t k o w s k a M . 451 K y r i a k i d l s St. 476 L La Ftuge O k 396 1-я u g i n a n i ! 4 3 9 T.ao-'IVlie 373 L a r s o n 387 L a u f e r s k i A. 3 2 2 - 32 1 T . e b e d i e w a M . ,7. 3 0 0 L e f e c r e 11. 3 6 7 , 3 6 8 L e G r o s 391.1 L e h m a n n О. 615 l . c b r I 18 I , o r a m С. F . 3 9 6 L o w i e A. H . 391 L u w i e Rob. 391 L e w e l l i n К. M . 3 9 3 L l o y d S. 3 9 8 Luaossv E 362 L u k n i n M . ,457 Lundberg H . 623 L u t e r M . 273, 275 L i i d l k e G. 2 0 3 Ł Łabęcki I I . 260 M Maarsc.halkerverd P. 3 0 8 M a c i a g o w s k i W . 269 M a e k e ns e n 2 0 3 Mac C u r d v 398 M a c Gi-egor 3 9 6 Mc. G o w n Т. I X 399 M c . L e i i m m 15 M c . [ h v r a i t h T . F. 396 M a g e l M . 4 76 M a g i e r a W . k s . 461 M a i e r J . 469 M e h i g a r d L . F . 5 4 , 55 Mak W . 328 ! j ! M a l e w s k a Z . 3 2 5 , 3 5 5 . 3 0 0 . 4 5 1 . 159 M a l i c k i L , 4 4 0 . 4 4 3 . 444 МйМ-nnwsbi B r . 3 - 8 . 2 1 0 . 2 1 1 — 2 1 3 , Lehr-Spławiński T. 203, 3 1 8 — 3 2 0 . 3 5 3 L e i g h l n n TV 3 9 3 L e i n b o c k F. 203 L e n e e w i c z St. 320 I-с n i l i \\T. 28(5 Lcopolita .1, 2 7 3 . 2 7 5 L e r o i - G o u r b a u s A. 4 7 9 b e s s a W . Л. 4 0 0 • L e ś n i e w s k i P. l ' , 2 3 0 [.rszczvcki S. 2 0 3 Lewin M . 3 5 1 , 354 L e w i s .Tul. 3 9 9 L e w i s О. 3 9 6 277—288, 336, 337. 343, 344. 384, 395, 396, 4 5 3 M a l i n o w s k a V, 280 -285 M a f t c k i 203 M a n a v y П. .1. 3 9 8 M a , ш m e n .1. 2 0 3 M a i i s i k k a V . .Г. 6 6 5 M a n n j ń r w i c z J 2 1 1 '>'V5 l i t ±y> M a r a n i G. M . 3 9 9 " ' ' " M a r c i n i. U r z ę d o w a 2 6 2 M a r i a n s A. 2 0 3 , 3 7 4 , 3 7 5 . 1 7 2 , 4 7 8 , 616 ' M a r r i o l . A). 391 M u r o ! К. 361 M a n - N. J . 358 M a r k i n R. E . 2 1 M a r k i n P. S. 3 9 7 L i c h t e n b o r g .Т. M 3 5 2 Ligęza J . 440. 451 L i n Ion i i . 354, 3 9 2 , 393. 396 L o c k e Al. 396 M a v \ K . 10 11 3 3 6 M a t l a k o w s k i W . 215 M a u r i z i o A. 214, 405 Mayeroya-Giinlerowa 357 ' } '! ! j i �762 Meat M . 393, 395 M e d w e c k i W . 451 M e e r t e n s P. J . 4 7 0 M e i u h o f C. 5 4 , 5 5 , 113 M e l i e h e r c i k A, 3 5 0 , 357, 471 M e u d o l T. 301 Me.iig-Tsche 372 M e n l i K. 468 M e r c k d r 347 MeriLle F d u 247 W i a r t e i n "j 357 Mielcerski W 2 0 4 <>18 Michna E Mikłucha-Makłaj Olderoge D. A. 351 O H e a i i u P. 3 5 6 O ple г M . 393, 395 Optolowicz J . 451 O r t u taу G 3 6 2 O r ł e g a y C,'. 2 2 Orygcnes (Adamanlionos) O s i i m a n A l i s b a c h 475 O s s o w s k i A. 4 5 1 O s s o w s k i St. 3 3 8 Owidiusz 3 305 P 2 1 1 , 345, 351 Milewski T . 2 1 4 , 3 8 1 , 4 5 1 , 1 5 3 M i n e r H . 394 Miu-ch ks. 368. 3 7 1 , 372 M i r e k F r . k s . 405 M o l n a r ,T. 3 6 2 M o r g a n , 5, 10, I I . 15, 2 2 4 . 3 4 6 Movlu.s I I . 308 M o s z v i i s k i К, 150. 168. 2 0 3 , 2 0 4 , 206, 210, 2 1 6 , 2 2 0 — 2 2 5 . 236. 244. 272, 314, Л18—324, 452, 453, 457, 618 M o s e r ,1. 298 M o r d o e k G. P. 3 9 1 . 3 9 2 , 3 9 5 M i i h l r n a n W . 8. 3 6 6 M u l l e r 201 M y d l a r s k i ,T. 1 5 0 K a s z A, 3 4 1 . 3 4 2 N a w r o c k i S. 4 5 1 Nelson H. 201 N e w m a n S. S. 3 9 2 N i c d e r l e L , 6IJ3 N i t s c h K. 10, 150. 203. 204. 220 N i r v i П. E. 3 7 8 N o g m o w Sz. 3 4 9 N o e l О. Г г . T . J . 3 7 2 Nordenskióld 25 N o r w i d C. 3 3 5 N o s e k S t . 3 1 4 . 4 5 1 , 157, 4 6 0 Nowicka-Gajzlerowa 451 Nowicki M . E. 451 O b r e b s k i ,1. 2 0 4 , 2 2 3 , 3 3 6 , 3 3 7 O c i e p k a T. 254, 276 O k l a d n i k o f A. P. 399 P a l o t a v G. 3 3 6 P a p i e r k o w s k i S. 3 6 5 P a p r o c k i 15. 2 3 8 , 2 5 0 , 2 5 6 , 2 5 7 P a r a c e l s u s 274 PaLS.sarge Z . 5 P e a i e J . C. 4 7 6 Pełka M . 269 Perls I I . 217 P c s l e r W . 1 6 , 147, 150. 1 5 1 , 153, 194, 204 Peirckert 327 Ре. у г о н у 3 1 P h ' i l a c M p h u s E g i p c . 271 P i a s e c k i Z. 218 P i e k a r s k i Ы. 212 P i s z c z i e r o w a M . E . 351 P i e t k i e w i c z K. 451 Pictet A. 26 Piczeta W , J . 353 P i f i o ń St 4 5 8 Piłsudski' B r . 212 P i s k o r s k a H . 452 Pisz W ' W Pił Vwcr , ™ , , ! | >n U S J71 oVu e," ', 'v' I 7 n Г , 0 4 . lft9 V," Pol W i u c 306 Polakiewicz M . 432, 4 5 1 . 462 P o l g a r w ó d z C y g a n ó w p o l s k . 263 P o l i y k a ,1. 207 P o l m i e c A. 3 5 6 , 3 5 7 P o n i a t o w s k i St. 28, 2 0 4 , 2 1 1 , 216, 2 2 1 , 223, 452 P o p i e l L . 217 Popiołek I . . 457 P o p ó w A. .1. 3 5 3 Polechin J. j . 343—315 �ii 763 Potken J . 370 P o t r a t z 38, 42, 43 Р о л у Л е т т а к с г H . 397 Prazak V. 356 P r o p p W . ,1. 352 P r o u d h o n 10 Priifferowa M, p. 230, 464 Przyjems-ki F . 451 P u s z e t L . 217 P u s z k i n A. 349 Znamierowska It R a b i n o w i e * M . 204 Ragic. A . 364 Ragin T . 395 Radliń-sU I. 212 R a d o m s k i 13. 4 5 1 R a i n c y F r . 398 R a t z c i F r . 13, 1 4 , 1 6 , 17, 2 4 , 204 R e d f i c l d R o b . 394 Remfuss « . 217. 3 3 1 , 340, 342, 4 3 1 , 451, 453, 458 R c i t e r P, 3 9 7 R e l j k o w i c J . 365 Renie r J . 440 Rev M . 235 R e y e h m a n J . 357. 451 R i c h a r d s o n .1. 393 Rinczen 349 R i l l e r 11. 4 0 5 R i v i e r e G. H . 1 7 0 . 171 R i z z j 0 . M . T . -T. 3 7 1 R o b a k i d z e A . J . ,349 Robert W F. " i o i Rrnhprł4 F r a n i e i i m iV>i R o e i i i s k i i 1 I 354 K o h l e r ł ' W ' 9<t • « Rfthr F I V . о л Г " RonTnokńwn; V 4-я Rnsińsl i Г J a IWta+^ńetT; M i d Ч.Й -MO nTZЬV ЧОЙ ' l i , usseau H 333 K o z d z i e n s k i W 4 0 . , 9 , 1Ы K o z w a d . m s k i J /0 l l y e h l n i s k i St. 3 3 6 . 338 S Sanguiiieto Dalia T o r r e Saussure F r . de 380 Savse M . W . 4 7 6 d e P. 3 6 8 Saxon G r a n i . 239 S c h e b e s t a P. k s . 12 Schiff F r , 400 S c h l e n g e r H . 155, 177, 178, 205 S c h m i d t W . 3 — 9 , 1 1 , 15, 1 9 , 2 5 , 2 8 — 30, 32, 35, 205, 225, 228, 365, 453, 468 Schneeberger A. 240 S c h r a d e r O, 26 S c h r o d e r O. 3 6 7 , 3 6 8 , 3 7 3 Schulien M . 368 Schwab H. 469 Scioano T . k s . 370 S e m b r z y c k i J . 339 Seweryn T . 229, 244, 331 -336,440, 451, 457, 458, 618 Shapiro L . 398, 400 S h e l d o n W . H . 389, 401 S h o o k 398 S i e m i r a d z k i J . 213 .Siergiejów \ L A. 3 5 1 Sieroszewski W П"> Simons L. 395 .Simonsuri 379, 380 S i m r o c k K. 275 Si r e n i u s p , S y r e n i u s z 3 6 0 -Skonówski Cz 4 0 4 Skuba 253 ' S k u r p s k i H . 339, 444 Smoleński 293 S m u l s S. 3 1 4 S o b i e s k i M . 462 Sollas 28 Speiser F. 468 S p e n c e r I I . 10. 277 Spengler H . 328 Snett J 3''5 S p e s z А ЗЙ7 Spier L ' 392 Spic-zvnski 240, 252, 273 S p v t k o w s k i J . 457, 458 .Starzyński F . 2 9 1 Stegger d a M o r i s 400 S t e i n b o r n d r 435 S l e i n m a m i A l f . 468 S l e i n m e l z R. 13, 14 S l e i n i t z W . 205 S t e l m a c h o w s k a В. 218, 4 5 1 . 462 S t e m p o w s k i St. 338 S t e v e n s S. S. 4 0 1 Stewart J , 3 9 1 , 395 S l o j a n o w s k i K. 452 S t o l a r s k i В. 269 Stoli 469 �764 S t o ł y h w o К. 4 5 1 . 4 5 7 S t o ł y h w o К. 3 6 1 , 4 5 1 , 452, 480 K l o p a R. 5 0 , 5 8 , 5 9 . 6 1 Stranska O r . 459 Stryjeńska Z. 286 S t u a r t H . 392 S t w o s z V i t 2.35, 2 6 5 Stvś W 309 311 313 Snboczu'wa M . 329, 451 Sulimit-ski T. 480 S u k e r l o w a K. 3 3 9 Svenson 360 S w a n t o n ' j . 3 9 1 . 4 0 1 , 403 S v r e n i u s z 233 SyireńsJci 2 6 2 S z a r f f e n b e r g e r M. 2 2 9 . 2 7 5 Szczepański 338 S z c z o t k a St, 89, 457 Szczurkiewicz 336 S z I n a g e l -R a d w a ń s k i 4 7 9 S z w e r n i e k i К. 212 S z y m o n Ojc. 230 S Ś l i w a Л. 3 3 9 Śmierniak K. 462 Ś w i e ż y ,7. 4 5 1 , 4 5 7 . 160 Ś w i e t e k J . 215 S w i l n i e w s k i S. 4 5 1 S i m e l k Л. 316 1 T a u b e n s c h l a g R. 2 8 7 T e m p e r K . 52, 58, 85. 87. 98 De T e r r a H e i m . 398. 399 T e t m a j e r W ł . 286 T h o m a s H e r b . Itti) T h u n i w a I d R. 8. 2 7 . 153 T o e p r n W . 339 T o ł s t o w S. P. 3 1 3 , 3 5 2 T o m a s z Św. 2 7 1 T o m n s o n I a u r a 39'! 496 Trcbliu M.'32S ' ' ' T r i f o n o w 319 T H " ' i n It O \ 471 TroTcka i-i V L 447 ' - r ż e n i e / \1 4 5 1 Г 8 ' l 'иск es VV R 401 Г w a n ' ' пч j 180 T w a r d o w s k i 276 T y l o r 15, 224, 283 T y m i e i i i e c k i K . 392 U U d z i e l a S. 2 1 5 , 3 0 4 U h l e n b e c k 46, 49 U l a n o w s k i R. 2 3 5 , 2 4 1 V V a e l a v i k Л. 357 V a i l l a n l J . 392 V a j k a i А. 361 V a n d a l 239 V a r a g n a c A. 205 Vastier 319 V e d d e r d r 52, 68, 98 V i d a l de la B l a n c h e 205 V i l l a r d de M o n n e r e t 367. 368 V l a s l a n B. 357 Voltaire 371 Y r i e s J a n d e 149. 2 0 5 W W a c ł a w z Oleska 206 Wackernngle I I . 469 W a k a r e l s k i C h r . 205 W a l l e r U . 4118 W a l i « ó r s k i A. 2 1 1 W a l l U St. 4 1 0 W a r n e r L . 397 W a w T z e n i e < ' k i M . 269 W ą s o w i e / T 4 2 5 З'^б W-isowicz-SoooekVu 451 Wdowi л Y S 346 * ' w ' . r z v m wicz 1 10О 4 5 1 4 5 7 W e f d e t i r e c l 499 ' W - I , d (V 16 ' W e i u l i o i d K. 327 W e i s s R. 1 5 1 . 155, 1 8 7 . 198. 2 0 2 , 2 0 5 , 468, 469 W e l h u a o .1. 361 W e a k e r G. 15 W e n z l ó w u a Z. 457 W e p n i k ó w n a W . 461 W e s e l o w s k i j A. N . 3 5 2 W c s 1 J . 304 W e Sie .1. 3 5 4 W e s t e r m a r c k 6 4 . 277 W h i l e 1 A 3 7 1 .484 3 9 6 �765 W h i t i n g J . 393 W i e n e r A. 4 0 0 W i e s n e r 38, 40, 42, 43 W i i - L z P. 4 0 5 W i s s L , (.1. 17 W i t k i e w i c z St. (ojciec) 286 W i t k i e w i c z St. I g n . u W i t k a c y ^ W o j c i e c h o w s k i Z'. 3 2 2 W ó j c i c k i К. 2 4 3 W o k . r o j F r , 309 W o l s k i Z. 2 9 9 W o z a c z y ń s k a M . 451 Wróblewski T. 461 W u r t z b a c h C. 2 9 1 W y r o b e k P. 4 5 1 >85 Z a l e w s k i B r . 212 Za m o r ó w s k i W . 4 5 6 Z b o r o w s k i J . 440 Z e l e n m Г). К 351 354 378 Z e i m e r F r . 397 Z i a r n k o J . 248, 249, 2 6 1 Zielonka Bonif iw Z i e m n o w i c z M . 45з" 4 5 7 Z i m n i e r m a n n 327 Z m o r s k i B, 206 Znamierowska-Prufierewa M , 336, 338, 340, 432, 437, 4 3 9 , 4 5 0 — 4 5 2 , 462 Z n a n i e c k i F . 336 Z w o l a k i e w i e z H . 4 5 1 , 4 5 9 . 46!) X Ż Xenofor. 238 Y Yang M . 394 Z Zabłocki J . 462 Z a k r z e w s k a M . 459 Ż d a n o w A. 343 Żeleriski-BOY 285 Żiguiew A. "M. 345 Żmigrodzki M , 218 Żuławski J . 285, 286 Żuławski Z. 285, 286 ŻYwirski M . 451 �I N D E K S E T N O - G E O G R A F I C Z N Y , «LUD», TOM X X X V I I I A A u s t r a l i a 285, 409 A u s t r a l c z y c y 29A u s t r i a 37 , 4 1 , 2 9 4 , 4 0 2 , 4 7 2 A z j a 3 6 . 148, 2 1 1 , 226. 272, 4 1 0 AbLsvnia 367—371 A b i s y ń c z y c y 371 A J j r i " M ć g e "30 A c h a i c z v c y 39 A c h e u l e e n " 32 A d a m i n a n 239 A d r i a t y k 364 A f g a n i s t a n 343 — Mniejsza 39—42 — Srodik. 39, 43, 351 A z t e k o w i e 402 A y u t h i a 415 Ii A f r y k a 2 4 , 6 2 , 86, 123, 2 1 6 , 2 4 7 , 284 A f r y k a cen.tr. 2 1 1 — poł.-zach. 52, 63. «6, 96. 344 — p i n . 272, 404 — wseh. 211 A i n o w i e 212 A l a s k a 387, 624 A l b u q u e r q u e 624 A l g o n k i n o w i e 466 A l o r 355 Ałtaj 36. 43 A m e r y k a 25, 213, 256, 386 — Płd. 284, 408, 465 — P M . 405 A m e r y k a n i e 381 Aniiara 413—415 Annanuici 413—415 A n d a m a ń s k i e w y s p y 239. 414 A n d r y c h ó w 296 ' A n g l i a 278, 413 Anglosaskie naród, A n g o l a 63 A n t y l l e 465, 472 Apasze 95 A r a b o w i e 44. 410 A r d e n n v 268 A r g e n t y n a 472 A r f k o r a 401 Asan 414 Asselar 368 \ssyria 350 L ' A u b r i A n d ei 31 2S2 B a c h o r z a 238 B a i s u n 388 B a l i 412 Balvanyosvaralia 361 Bałkany 40, 4 1 , 2 2 1 B a ł t o w i e 2 3 0 , 321) B a n g K o k 413, 414 B a n i u 52 B a s e n P i n t o 624 B a s k o w i e 360 Bazylea 466 Belgia 472 B e r n o S z w a j e . 450, 465, 477. 614 B e r i n g a cieśn. 465 B e s k i d y zach. 240 Biała 242, 2 9 6 Białobrzezie 418 B i a ł o g r ó d 363 B i a ł o r u ś 2 1 9 , 3 4 0 , 36(1 Białorusini 219 Bishop's Cap 622 B o h e m i p . C y g a n i e 263 B o j k i 442 Boiesławice 418 B o l k ó w 418 B o ż k ó w 418 B o n d e l s w a t s — szczep 86 Borax 624 B o r n e o 409 Bośnia 317, 364 B r a t y s ł a w a 156, 3 5 6 B r a z y l i a 472 �L 767 B r d ó w 255 B r e g e n z 291 B r e n n a 3(15, 3 0 7 B r i s t o l 212 B r y t a n i a W . 4 0 , 1 1 , 3 4 3 . 344 , 4 0 2 , 472 B r y t y j c z y c y 381 B r z e g n/O. 3 2 7 , 417 Brzesko 295 Budapeszt 471 Burgdorf 460 B u k o w i n a 295 B u ł g a r i a 3 1 7 3 8 6 17*> B u ł n a r z , 268' B u r l a c i 259 B u r m a 413, 414 Buszmeni 29, 50—54, 102, 1 2 4 , 1 4 7 B v t o m 413 B y t o m iacy 419 B y t o m s k a g r u p a 411 B y s t r z y c a 417 С Catania 250 Celebes 4 1 1 . 412 Celtowie 40, 41 C h a m i c i 50, 133 C h e ł m n i a c y 448 C h i n y '>7'2 3 9 7 3 9 9 95, 97—100. Dagestan 350 Da h o m e j 343 Dakota 401 D a m a p l . 5 1 , 0 3 , 120, 123, 1 3 1 , 133, 134 D a n i a 4 1 , 42, 472 D a u r o w i e 259 Dąbie 300 Desna 360 D n i e s t r 329 D o b r z y ń n / D r w c c a 453 D o l i n a B r o w n a 622 D u r a 290 Dravaszog 362 D u n a j 48 D u n i n ó w 417 Dzierżków 417 D z i e r ż o n i ó w 417 E E c u a d o r 622 E g i p c j a n i e 247 E g i p t 313. 478 E g la 250 E l a i n 238 414 C h i m v v c v ПО C h i p p e w a je S i o u x 4 0 7 C h o j n ó w 417 Chorwaci C h o r w n c i a " 359 C h w a r z v c e 417 C h y r ó w ' од*, Cienlice 417 Cieszyn 303 С K o L v n , t(V> E s k i p o w i e C a r i b u 2 1 3 . 165 Estonia 360 E t n a 250 E t r u s k o w i e 40, 48 Eurazja 43 E u r o p a 1 0 . 16. 3 2 , 3 5 , 3 6 , 10 148, 2 3 1 , 2 3 6 , 3 2 9 — pozaslowiań. 210. 215 zuch. 41 E u r o p e j c z y c y 52. 410 43 44 1 rli' !:,„fi? r (•!Z?»' Оля чая cif' Xli Л• „«-b 91- Czechosłowacja 166, 4 , 2 Czerkiesi 350 Cze.s, 2 9 4 Czcszewo 302 C z u d o w i e 2o8 C z u k c z e 3 4 6 . 347 Fidżi 396 F i l a d e l f i a 13 F i n l a n d i a 11, 42. 236, 272, 360, 372, 381, 478 F i n o w i e 272 F e r g a n d o l i n a 346, 348 Floryda 622 F o l s o n i 622 F r a n c j a 16. 1 4 7 , 2 1 5 . 2 6 3 . 2 9 3 . 3 8 6 413, 464 F r o i d e v i l l e 466. 408 F r y b u r g 366, 466, 468 �768 с. G a b i s SO, 9 8 Galia 40 St. G a l l e n 4 0 0 G a l i c j a 287, 2 8 9 — 2 9 1 , 294 G e n e w a 4 5 0 , 165 G e r m a n i e 4 1 , 45, 49 Gilacv 212 Giżycko 445 G n i e z n o 341 G o b a b i s 122 127 Górale 294 — M e s k i d o w i 305 — K a r p a c c y 217 - Podhalańscy 441 - Rabczańscy 440. 449 - - Sądeccy 441 Slascv 440, 449 --• Ż y w i e c c y 2 5 4 , 4 4 1 G o r v Skaliste 623 Grecja 472 G r e c y 3, 39, 40. 268. 3 4 9 Grenlandia 250 G r u p y e t n i e z . ś l ą s k i e 1 4 0 , 111 G r u z i n i 319 G r z y m k o w i e e 212 G u a t e m a l a 398 G y p s u m 624 П H a l i c z 296 Н а п а с у 294 H e i r a c h a l > i s 86 Н е т е г о 5 0 , 123 H e t v c i 39 ' H i n d u k u s z 36 H i n d u s i 410 H i s z p a n i a 215 H o l a n d i a 1 4 7 , 4 1 3 , 115. 4 7 2 H o p i 395 H o t e n t o c i 5 0 , 5 3 , 6(>, 7 1 , 8 6 , 8 7 . 93 96—102. 130—134 H u c u l i +42 Huculszczyzna 446 H u s ó w 309, 3 1 0 , 313 H u s o w i a n i e 312 I n d i e 4 0 , 2 5 0 , 3 4 3 , 4ft5 — hiszpańskie 239 I n d i a n i e 283, 406, 407 - • płd. a m e r y k . 213, 3 9 ! — m e k s y k a ń s c y 287 — płd.-wsch. Stan. Z j e d n . 391 — r e z e r w a t ó w Stan. Z j e d n . 287 I n d o a r i o w i e 45 l u d o c h i n y 222, 414, 472 I n d o e u r o p e j c z y c y 3 5 — 4 4 , 49, 320, 307 l n d o f i e r m a n i e 37 I n d o n e z j a 24, 4 0 9 412 I n d o n e z y j c z y c y 410, 412, 413 Innsbru.k 291 I p u t a k 387 Irak 386 I r a n 348 , 3 9 9 , 4 7 2 Irańskie płwzgórze I r o k e z i 401 Islandia 250, 396 I s t e b n a 305, 307 I t a l i a 40 — p i n . 4 1 , 152 J J a c k o w i e Jabł. 4 4 0 J a d r a n p. A d r i a t y k 364 J a k u c i 212 J a m b a 394 J a n g - i s e 111 Janów p, katoyyicki 254, 276 — p. l u b . 295 J a u s h o r k 271 Jao men plem. 411 Japonia 478 Japończycy 395, 397 J a w a 387 , 3 9 9 , 4 1 2 J a w a j c z y k 409 J a w o r 417 Jcnisejska gub. 259 J e l e n i a Góra p o w . 327, 417 Jugosławia 4 7 1 , 478 J a k u g i r z y 347 J u k a t a n '394 J u t l a n d i a 36, 41 К I I b e r y j s k i półw, l l l i r y j c z y c y 41 215 389 K a l a h a r i 52 Kalisz 232 Kalotaszeg 361 �7G9 Kambodża 4 1 3 , 115 L e m n o s 18 L e m u e l 259 L e s i a c y 242 Leśna 62 K a m c z a d a l i -212 K a m i n a l j u y n 393 K a m i e n n a ( l o r a 417 K a ń c z u g a 296 K a r k o n o s z e 300 K a r p a c z -117 K a r p a t y 208 K n r t l i 350 Kasina Wielka Kaszubi iiM Katowice Кчпкяу 235 yoch ww>h 1 4 8 VH1 443 4*' 0 7 0 JO Khmer414 Kiowi L e w e k , Len.i 270 L i n d e n m e i e r 624 L i b a n 472 Vi'."," -441 sVct'nr, К uezbork 1 V>H к oi/L JIV " 1 е г п о Kum.unzo daa и 1ш. 5 4 1 Копцо l ! o I . _ 4 , J Kona H M i i i 39,, horana u d o4 Korea 343 Koriacy 31/ Korolal 4 1 , Korczyn _ K o z a c y o r e n b . 31 o Koźmin 300 Ko/uchow 4 1 , K r a i n a \ \ i e l k .Tez. o t K r a k ó w 220, 2 5 3 . 278, 2 9 0 , 299, 303, 319 n K r a k o w i a c y 4 4 1 , 449 K m sn o 2 0 8 K r k w y s p a 364 K.iaż W i e l k i 333 K u j a w y 238, 253, 462 K u j a w i a c y 448 K u r p i e 446, 448 K w a k i u t l e 394 L i d z b a r k w a r m . 445 L i g n i c a 417 Liptów 359 L i t w a 219, 360, 402 L o n d v n 211 Lubań 417 L u b i n 417 L u b i a n a 290 L u b l i n 2 9 6 , 2 9 9 , 3 5 3 , 113, 4 4 6 L u b l i n i a c y 412 Lubelszczyzna 320. 321 L u b e l s k i e w o j . 320. 321 Lublininc.ka grupa 441 Luihuszanie 448 L w ó w 290 L w ó w e k 417 L Łańcut p o w . 313 L a c k 254 Ł e m k i 442 L o m n a 296 Ł o m ż a 448 Ł u ż y c z a n i e 95, 220 M Macedonia Małopolanie Mandżuria 272 M a ń c e 417 St. L a w r . w e L ą d e k 417 wyspa Lud. Т. X X X V I I I 396 Marchia Brandenburg. M a r i a n k a 358 M a r o k к o 388 M a y a I n d . 3 9 1 . 100 M a z o w s z e 442 L a c h y Sad. 449 L a k e K v a s s i 63 — Xvassi 63 Lao-Thai 413—415 L a p o n i a 472 398 410 4 4 1 , 447 Matoruś 318 M a n e g r o n i 259 Maori L 317 M u i a j s k i p ó t w . 413 Malajów ie p r o t o i d e u t e r o 239 — P r u s k i e 339 M a z o w s z a n i e 448 M a z u r z y 4 4 2 , 51S — z Prus Książ. 448 49 �770 M e d y k a 2 4 2 , 24:1 M e k l e m b u r g i a 299 M e k s y k 286, 2 8 7 , 3 8 8 . 472 M e l a n e s i a 24, 2 1 1 , 4 0 9 M f t l a n M r V l c s v c v 288 M e l h u r n e 622 " M e n o i m m 406 Międzyrzecz 417 M i k r o n e z j a 211 M i n n e s o t a ,'188 3 9 0 4 0 7 6 2 2 M i n t r r e l i a 350 M i l a n o w i e '19 15 VUvm.rv 445 ' --m Moclie \m Mn.etu.rAs 4(17 \ n> 3(Tfi O v o r r1 M i w m ,• o' 2 3e6 * M o r z e B a ł t y c k i e 4 1 , 42 - - M e d v t e r a f i s k i e 251 - • Kaspijskie 30 M o s k w a 4 4 , 148 M u i i - K h m e r 115 M o i l I n d v 4 1 3 , 114 Monsłieres 3 1 , 32' M s z a n a D o l n a 400 M s z c z o n ó w 212 M u " e u 'S3 M u r z y n i 399 4 B a n i u 288 - S u d a ó s c Y 93 Myślenice 300 M y s ł a k ó w 269 Obszar d a k o rumuński Oceania 211 Odra 326 - 3 2 8 Obława. Oława 239 Oka 360 O k a h a n d i a 68, 71 O ł a w a 326, 327 O l e z o w i e 259 Oleśnica 327 O l k u s k i e 254 O l s z t y n 445 Opatkowic.c 269 Одан-ZYiiskie 4 1 1 0>ole"'!41 o ń o b u i e 117 119 O 459 ' Orawhńi' Ого-/ U l -Jvt Orokowi,. ")50 X N a d w o r n a 290 N a d b a ł t y c k i e k r a j e 149 Naga szczep 1 6 5 ' N o m a p l . 133 N a m i h o b s z . ste]>. 5 2 95 N a m y s ł ó w 417 Na:roYm> 417 N e a n d e r l a l o i d z i 388 Nebnvsca 386 N e t r d o w i e ''54 Vecrvci 1 1 1 ' Neucli-Hel 293 — k r a j 10, 16, 4 5 , 4 6 , 1 4 7 , 14У, 2 9 3 — n a r ó d 213, 293, 294. 430 — p h i . 4 1 , 43 — środk. 36 — z n e h . 4 1 , 43 N i e m c z a 417 N i l m r a 415 N i d z i c a 145 Nigeria 343 N i i u s 251 N i t r a 358. 359 N o r w e g i a 236 IIIR /no У N g o 414 N i e m c y galie. 387 622 OseK-i," 350 Ostrów w Czechach Ostróda 445 O x l ' o r d 212 343 I P a c y f i k 2«4 P a i r u o u - P a i r 31 Pala 1 1 w v s p y 211 P a l e s t y n a 343 P a m i r 352 Pasiek 445 P a u l i n u m 417 P e i a s g o w i e 48 P e r m i a 236 1 270 15 �771 Permiakowie 230, 268 P e r s j a 19, 3 8 . 4 0 P i g m e j e 12, 3 0 . 3 3 Plemiona afryk.. ameryk., o c e a n , 40+ Płock 4 4 8 P o d b e r e ż c e 309, 312 P o d h a l e 446 P o d h a l a n i e 449 P o d u ś e s t r z e 18, 3 1 8 P o d l a s i a c y 447 P o d o l a i i i e 442 P o d o l e 329, 330. 340 P o d k a r p a c i e 208 P o i n t H o p e 387 P o l a c y 210 213 19 P o l e s i e 219, 272, 340. 446 P o l e s z n c v 442 P o l i n e z j a 409 azjal., , J Polska 147. 119, 1Ó0, 1 9 9 , 2 0 7 , 2 1 2 . 215. 218, 285, 289, 3 1 1 . 3 4 1 . 355, 4 0 2 , 172 — z a c h . 4 1 , 42 P o l s k i l u d 206, 210 P o ł a m a n i e 220 P o m o r z e 520 Pomorzanie 442 P o n a p e \ w s p a 211 P o r ę b a S z k l a r s k a 417 P o r t u g a l i a 215 Powiśle 318 P o z n a ń 3 0 1 . 303. 341 P o Z / o l o *>"]'' Praoa czeska 300 P r i s t o w b n i e 313 P r o s z o w i c e Ofio Prusy4Y> PS7C7уйчкч p , " Pvzflrv po w 614 tU n m , " Р 441 Л 1 -">" 4 1 ГМ Rasa G r i m a l d i 31 — n o r d y c k a 37 — p i g m e j s k a 32 R e t o w i e 48 Riłn 394 R o d e z j a 344 Romańskie l u d y 230 R o s j a 2 0 8 , 212', 3 8 1 , — płd. 40, 42 — środk. 44 R u m u n i a 166 R u ś n i a c y 2 9 3 , 294 R u t h e n e n 293 R y n p o w . giżycki 445 R z e s z o w i a c v 442. 447. R z y m 369. 370 S a c h a l i n 352 Sal w i n rzeka II t S a m a g i r y 259 Samojed. Samelals, Suomalaisel, r o j e t 258 S a m b o r 296 S a n d o m i e r z 448 Sandia-Care 624 S a n d w i c h w y s p y 259 S a n t o k 341 Sarrćt 362 Sasi i u 358 S a w o j a 158 S c y t o w i e 318 S c b o i m 239 S w o i *>39 ЧеГшгГ'з9 S e r b i a 317 — — — b r u c h y c e f a l . 30 C r o - i n a g n o n 31 dolicbocefal. 30 h 1 v ли Shin h s h n r !Vu i "> s-' 4 R a c i b ó r z 300. 441 R a d o m 299 R a d y m n o 296 R a d z i e j ó w 218, R a p p e r . s w i l 445, 446 450 Rasa a u s t r a l o - n e a m l e r t 30 449 S sb К 102 ,i!;v t "V, Z?l : f• Sy- n- 17ii no' s i o u a n 4m0 c6 S Sioux lndia.nie.J96 S k a l i s t e G o r y 40o . S k a n d y n a w i a 3 6 . 4_.>, 149. 2 : 2 . . . 1 . Skandynawowie 2,2 S k a n d y n a w s k o - b a l t . kręg IW, Slavoma .164 5 o w a c j a 359, 360 S ł o w a c y 294 S ł o w i a n i e 213. 250. 294. 313, 3:S 320 49' �772 Słowianie a u s l r . 294 — płd. 2 0 8 , 294 Słowiańszczyzna 166, 2 1 0 , 2 1 9 — 2 2 1 Słowińc.y 438 Sługoeice 269 S o b ó t k a 417 S o d o m a 239 Solutrć 624 Spisz 359 Spiszacy 441 S t a n y Z j e d n o c z o n e 16, 2 5 . 2 8 6 . 4 6 6 S t r a c h ó w k ę 327 Siroiiczyńskie Jez. 230 S t r y j 296 S t r z e g o m 417 S t r z e l i n 327, 417 S u d e t y 300 S u k h o t a i 415 S u m a t r a 109, 4 1 2 S u m e r 360 S w a i i s c o m b e 388 S y b e r i a 212, 258, 259. 272, 387 Syców p o w . 327 Sycylia 3 1 , 250 S y r i a 343 S z c z y t n o 339, 445 S z k l a r s k a P o r ę b a 417 Szkocja 250, 381 S z u n ó w 417 S z w a b y 362 S z w a j c a r i a 4 0 , 147, 2 7 2 . 4 0 2 , 4 6 1 . 169 S z w e c j a 4 1 . 4 2 . 236. 472 S z y u u y e l i 417 Ś Ścinawa 327 Śląsk 2 3 2 , 2 3 5 , 4 I S — a u s i r . 304 — Ciesz. 359 — D o l n y 312. 340. 430 — - ( i ó n i y 328 - O p o l s k i 338 — P r u s k i 304 Ślązacy 3 0 1 , 306. 448, 449 Slcza 326 Świdnica 417 T T a n g e r 388 T a r n a w a 359 T a s m a n i a 409 T a s m a ń c z y c y 95 Tatarzy beltyrowie — b o r o w i ń s c y 272 — j e n i s e j s e y 272 - k a c z y ń c y 272 - k u ź m k e c y 272 - sagajcy 272 - s y b e r y j s c y 272 — tobolscy 272 — t o m s c y 272 — t,u:ryńs"cy 2 7 2 T a t r v 286. 300 Tęczynek 253 T e p e x p a n 388, 623 Tessafia 39 272 T e x a s M i n n e s o t a 622 T e x c o c o 623 T h a i p . S i a n i 113, 4 1 5 T o b o l s k a g u b . 258 Тоцо szczep 373 T o m a s z ó w M a z . 448 T o m s k a g u b . 258 Toruń 432, 433, 462 T r a c j a 263 Transkaukuzja 22! Treiiezvn 359 T r i o b r a n d u w y s p y 278 T r y d e n t 266 T r z e b n i c a 3 2 " , 417 T u a r e g o w i e 464 T u n g u z i 250 T u n i s 31 T u r c j a 343. 472 T u r c y osmańscy 315 T u r e c k i e l u d v A z j i środk. 43. 212 T u r k i e s t a n 13 T u r y n g i a 48 T v p h r a c h y c e f a l . 33 — d o l i c h o c e l a l . 33 — C r o - M a g n o n 28 T v r r e n c z v c y 48 T v r o l 230. 292 T y r o l c z y c y 293 U U g r o f i n o w i e 230, 3»3, 351 l k r a i n a 3 , 8. 2 0 8 Ukraińcy 219, 293 U n i a płd.-afryk. 52, 98 U r a l 352 " ' U r d e l a n d 239 U r u m o w l e 349 U l a l i 624 Uzbekistan 347, 388 �773 V У его 622 W a d o w i c e 296 Wała-si 4 4 0 W a ł b r z y c h 417 W a r m b a l u l , w . a f r v k . 85 W a i r m i a 339, 518 W a r m i a c y 448 W a r s z a w a 210, 303. 446 W ą s ó w 417 W ę g r ó w 4 1 , 4 2 , 160. 3 6 1 , 4 7 2 Wiedeń 290 W i e l u ń 232 W i e l k o p o l a n i e 442, 448 W i e l k o p o l s k a 2 3 2 , 324 W . K s i ę s t w o 1'ozn. 301 W i e l k o r u s 272 W i e l k o r u s i n i 268 W i e l k i M u c h o b ó r 327 W i e p r z rzeka 321 W i d a w a rzeka 326 W i n d h u k 122 W i n n e b a g o 395, 406 W i n n i p e g jez. 405 W i l c z a Rzeka 406 W i l n i a n i e 442 W i s c o n s i n 107 Wisła 208. 253. 303. 301 W i s ł a r z e k a 303 Wiślanie 3 0 1 , 306 W i f e r b o 230 W ł o c h y 147 4 6 1 Wojwodina'364 W o l a F i l i p o w s k a 254 W o ł g a 44 W o ł y ń 340 W n ł y n i a e y 442 W r o c ł a w 3 2 6 , 3 2 7 . 4 1 6 . 117 Yuma 6 2 2 , 624 Z Z ą b k o w i c e 417 Z a m e k 417 Z a k a r p a c i e 352 Z a k o p a n e 286. 446 Z a t o k a Meksykańska — Point-Barrow Z b r u c z 329 Ziębice 417 405 465 Ziemia Krakowska — L u b u s k a 453 453 Z i e m i e O d z v s k a u e 1 7 1 . 172. 2^5 Z ł o c z ó w p o w . 295 Złula L i p a 329 Zło t o r i a 417 Z u r v c h 465 Z w i ą z e k R a d z i e c k i 17S Z w o l e ń s k a 359 Z . S. R. R. 166. ;m Z Żagań 417 Ż a r ó w 417 Z v d z i 293. 294 Ż y w i c e 62 Zvwieeezv?.,,;. « 2 517 �INDEKS TOWARZYSTW I INSTYTUCJI «um». том X X X V I I I A k a d e m i a N a u k Z . S. S. R. 3 4 3 A m e r . A n f h r o p . Assoc. 355 C o m m i s s i o n I n t e r n a t i o n a l e des A r t s et T r a d i t . P o p u ) . [С. I . A . P.) 4 5 3 . 47» - 4 7 8 I n s t y t u t C a r n e g i e 400 TnslyHit E t n o g r a f , i m . Mikołaja p e r n i k a 343, l i s s h l u t Śląsk) 3H). 342 L o n d o n School of Economies Ko­ 284 NAUKOWYCH, P o l s k a A k a d e m i a Umiejętności 318. 310 Polskie Towarzystwo Ludoznawcze 353, 450. 4 5 3 — 4 6 4 S c h w e i z e r i s c h e Z c i l . s c h r i f l f. P s y c h o ­ logie 468 S m i t h s o n i a n I n s t i t u t i o n 4 0 1 , 1117 S z w a je. T o w . L u d o z n a w c z e 467 V o l k s k u n d . I n s l i t u t 409 Wrocławskie Towarzystwo Naukowe 309 I N D E K S CZASOPISM I W Y D A W N I C T W , «LU1.K T O M X X X V I I I A c t a T r o p i c a 4(57 Afryka 85 D e r A I t e O r i e n t 38 A ńeprajzi M u z . Eiizelei A n i i a l i L a t e r a n 367, 368 Annalen der philusoph. 468 Archiy f lir Slaats uild 362 Osellschafl Geographic Kriegskiuide Historie 290 R a l l i c o s l a y i a 221 Bulletin dc l a Sociele Suisse A m i s I ' K x I r e n i e O r i e n t 408 des C a h i e r s F e r d i n a n d de S a u s s u r e 408 E n c y c l o p e d i a o f S o c i a l S c i e n c e 279 E l l m o g r a p h i a — Nepćlct ;t0l K a l e n d a r z M a z u r s k i 339 K a l e n d a r z P o w s z e c h n y n a r o k 1858 239 L e s M u s ć e s d e G e n e v e 107 ••LUD* 336. 453 M a r o d o p i s n y s b o r n i i k 3 5 5 . 357 Netie Z c i t s c h r i f t fiir Missiouswissenschalli 468 P o l s k i A t l a s S t r o j ó w L u d ó w . 453 P r a c e E l n o l o g i r z n e 4 5 2 , 153 P r a c e i Materiały E t n o g r a f i c z n e 452, 153 Pre.histori.sche Z e i l s c h r i f t 38 Przegląd Socjologiczny 335 li,.c/niki Historyczne >22 S o w i e r k n j a E t n o g r a f i a 343 S t u d i a F e n n i c a 377 V a l e r l a n d i s c h e B l i i l l e r l', d e n K a i s e r s f . 296 Wędrowiec 304 W i s ł a 299, 3115 W y d a w n i c t w a r o s y j s k i e 228 (tester. �I N D E K S R Y C I N , « L U D » , ТОМ X X X V I I I A n i o ł wiąże a n t y c h r y s t a 375 Bazyliszek 247 Biesiada c z a r o w n i c 24» Buszmeii w chwili w y m a w i a n i a s k u w a r g o w e g o 65 B v l i c a 262 Charaktery przeciw w i e t r z u 266 mla­ morowemu Chodzenie z niedźwiedziem C y g a n i e 263 C z a p k a pasterza 265 D e l f i n 252 po­ 242 Deszcze k a m i e n i s t e i ogniste 239 Diabeł s k r z v d l a l v 273 Ciórnik 2 6 0 J a z d a c z a r o w n i c y n a d i a b l e 264 Jeleń z k r z y ż e m 2 6 8 K a r t k a z elementarza dla dzieci hot e t o e k i c h 75 Karykatury 2fi!) malowane na ścianach K a s z u b k i 267 Kleć t a t a r s k a 272 K r o k o d y l e 251 K u c h n i a c z a r o w n i c y 276 Kuźnik i ubożę 261 Ł o w i e n i e p t a k ó w w poły 245 Ł o w i e n i e p t a k ó w n a r o z j a z d 257 Maść c z a r o w n i c 248 M u z y k a n c i 241 Narty Permiaków i Czeremisów Nosorożec 256 Płanelnik 255 P o d r g a w k i 244 P o n t o k hotent. 121 K a l a j 235 H u l a 233 Salamandra ognista Samojed 258 Sen 236 246 Sieć p r z e p i ó r c z a 244 S m o k plujący żabami 220 S m o k z i e m n y 253 Sokół m y ś l i w s k i 237 Siara l l o t e n . l o l k a 57 S i a r y Huszmert 53 Strój chłopów 232 S z o p k a 243 polskich w Tańce krajowców A f r y k i 117 T o p i e l e c 254 T u n g u z k a na r e n i e 259 I ' J e 234 W i e s z c z k a 274 W ł o k 230 W ó z 231 W u l k a n y 250 W c ś c i g i ' L e s z k a 238 Z i e l a r k a 240 Żarna w X I V w . 270 XV wieku płd.-zach. �SŁOWNIK WYRAZÓW HOTETOCKICH > //a — myć llki'u ars matka 6 6 llkya-llkya m y ć 64 - — p o u c z a ć 64 Jiin-ma — d y m i ć , o b o z o w a ć 66 /<J«£> — sługa 6 4 Jam k o ń c z y ć się 66 //H« l e n 66 - — n&i assat/m — //m/ — t u r n i c o 6 1 d o r z u c a n i a 55 dii — d e p t a ć 66 Uiutib aib — t w a r z 66 Unatigóseb — Hóg t u 68 Elob-ii 64 do t e g o s t o p n i a 66 S/.rffi(i a n t y l o p a 64 - sorfrt — m y w r a z Uga ~ iść n a w o j n ę 04 sic/a - liga - nosić n a s z y i (14 sakyjim ф у « — — d r z e w o 64 ®hó — c h r o n i ć się p r z e d d e s z c z e m Iga — k o r z e ń 55 — w e t k n ą ć , zasadzić 64 /дат słońce, - gorącu, ii i с 6 1 — o b a j b e z c i e b i e 67 torba — 67 m ę ż c z y ź n i 67 l.'U /aos - s t o s u n e k n a r z c c z c n s l w i i 127 — s p r i n g b o k 66 /яо - lltjńb — o j c i e c fit) ii:/?r> - llgub — гф igub — coś g o t u j ą c e g o 6C wstvdzic się 127 przynieść 66 ti — b r a ć 66 sie 66 (i.7ia - • t r w a ć 66 / / / ^ H — w o d o 61 — m i e ć 66 u:-ha p a t r z 68 Uur.b my .s-oAvi, soke ИфЬ gijg my d w a j - sikyMin pragnie- z t o b ą (57 m y bez c i e b i e //fib — kora drzewna — z i e m i a 6(5 • !hu:b-aib świat 66 przyrostek k i j z gałka 55 IMIONA Локь/ooas - [>rcr\v<1zi\va HOTENTOTÓW córka Gomiircb 122, 124 - Ten со szub bydhi 124 - /kyonibe-l/kyoms Bulwiasty B r z u c h 101 oraz 1. m n . -tfir 67 p r z y r o s t e k -s, 1. m n . - i i 67 wvrazow Uagabesib - Przyszedł, - 161. z i n n y c h jeżyków afrykańskich. odszedł � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/edacf0e845e47dfc3c6d97a4df11489e.pdf 045f49893316c14799f353409cb431e5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1516 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1992 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1403 Title A name given to the resource Indianie a miasto białych ludzi. Indiańska obecność w Chicago w XIX wieku / ETNOGRAFIA POLSKA 1992 t.36 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1992 t.36 z.2, s.53-64 Creator An entity primarily responsible for making the resource Mucha, Janusz Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia Polska", t. XXXVI: 1992, z. 2 PL ISSN 0071-1861 II CZĘŚĆ JANUSZ MUCHA (Katedra Socjologii U M K , Toruń) Indianie a miasto białych ludzi. Indiańska obecność w Chicago w X I X wieku 1 Córce Marcie, w dziesiątą rocznicę podczas pow-wow w Chicago tańców Wstęp Dziewiętnastowieczną politykę rządu Stanów Zjednoczonych wobec In­ dian podzielić można na dwa okresy. Celem, który miał być realizowany w pierwszym z nich, była segregacja. Polegać miała ona na zupełnym usu­ nięciu ludności tubylczej z ziem leżących na wschód od rzeki Mississippi, a pożądanych przez białych osadników, oraz na ustaleniu wyraźnej granicy między dwiema grupami „rasowymi". Po zachodniej stronie Missisipi In­ dianie mieli mieć prawo do życia zgodnego z własnymi tradycjami. Zasada segregaqi zaprezentowana została w 1825 roku przez prezydenta Jamesa Monroe. Pięć lat później ogłoszona została ona jako Prawo o Usunięciu Indian (Indian Removal Act). W następnych dekadach pojawiły się jednak inne idee. Zgodnie z nimi, Indianie mieli zostać, tak szybko jak to tylko możliwe, włączeni do społeczeństwa amerykańskiego. Ich własnych dążeń i zapatrywań nie brano wcale pod uwagę. Narzędziem tej przymusowej asymilacji miało być Ogólne Prawo o Nadziałach Ziemi (General Allotment Act) z 1887 roku wraz z uzupełnieniem (Curtis Act) z 1898 roku. Obie te 1 Tekst ten prezentowany był w trakcie posiedzenia grupy roboczej pt. The Victorian Impact on the Native Image: War and Peace on the Road to Wounded Knee, będącego częścią składową European Association of American Studies Biennial Conference, Londyn, kwiecień 1990 roku. Tekst jest znacznym rozszerzeniem trzystronicowego (ss. 100-103) rozdziału pt. „Prehistoria. Początki miasta" mojego artykułu (por. Mucha 1985). �54 JANUSZ MUCHA nowe ustawy były faktycznie kontynuacją i prawnym zalegalizowaniem po­ lityki prowadzonej nieco wcześniej przez Biuro do Spraw Indian, które już od połowy lat siedemdziesiątych zmierzało do całkowitego wyniszczenia odrębnych kultur indiańskich. Polityka ta zmieniona została nieco w latach dwudziestych dwudziestego wieku. W roku 1924, mocą ustawy Kongresu, obywatelstwo amerykańskie przyznano wszystkim Indianom, bez względu na stopień asymilacji (por. Spicer 1982:176-77; Underbill 1971:324-31; Nowi­ cka i Rusinowa 1988:219-64). Aż do lat dziewięćdziesiątych dziewiętnastego wieku, Indianie żyli przede wszystkim na terenach wiejskich. Wspomniane już Ogólne Prawo o Nadziałach Ziemi, uchwalone w 1887 roku, miało na celu przekształcenie tubylczej ludności Ameryki w „zwyczajnych rolników", gospodarujących w taki sam sposób, jak biali farmerzy. Ziemie plemienne miały zostać zasadniczo podzielone między indiańskie rodziny. Nadwyżki chciały władze przekazać zainteresowanym białym osadnikom. Społeczności indiańskie, ist­ niejące dotąd jako zbiorowe podmioty i przedmioty działania, a w szczegól­ ności polityczna organizacja tych społeczności, zostały bardzo poważnie osłabione, a w wielu przypadkach zupełnie wyeliminowane. Dziesiątki tysię­ cy Indian, którzy na ogół wciąż zupełnie nie rozumieli samej idei prywatnej własności ziemi i nie chcieli (oraz nie umieli) gospodarować w sposób, w jaki robili to biali ludzie, sprzedały wkrótce swe nadziały ziemi i przeniosły się do miast i miasteczek (por. Spicer 1982:162-67, 187-84). Ogólne Prawo o Nadziałach Ziemi dotknęło przede wszystkim plemiona zachodnie. Ich człon­ kowie udali się jednak do miast całej Ameryki, w tym i Chicago. Okres polityki asymilacj oni stycznej będzie częściowo należał do przedmiotu na­ szych rozważań, skupimy się jednak przede wszystkim na konsekwencjach polityki segregacji. „Prehistoria" Chicago Pierwszymi białymi, których obecność na południowym brzegu obecnego jeziora Michigan została odnotowana przez historię, byli dwaj francuscy badacze, Louis Jolliet i ksiądz Jacques Marquette. Pojawili się oni tam w roku 1673. Dopiero w 1803 roku wybudowany został w tej okolicy pierwszy fort. Dopiero w latach trzydziestych dziewiętnastego wieku Chicago stało się miasteczkiem, a potem miastem, w prawnym rozumieniu tych terminów. Region ten był jednak zasiedlony znacznie wcześniej. Pierwszymi jego mieszkańcami, jakich odnotowuje historia, było plemię Illinois. Jezioro, obecnie zwane Michigan, nazywało się wówczas Jeziorem Illinois. Obecna nazwa pochodzi najprawdopodobniej od jednej z grup plemienia Illinois, a mianowicie grupy Metch-i-ga-mi. Niektórzy wodzowie tej grupy nosili imię Chicagou. W 1725 roku, pewien młody wódz o tym imieniu spędził prawie cały rok we Francji jako gość zakonu Jezuitów. Wedle niektórych �INDIANIE A MIASTO BIAŁYCH LUDZI 55 historyków, osada Chicago nazwana została tak właśnie dla uczczenia któregoś z wodzów. Plemię Illinois zostało odsunięte z regionu Chicago prawdopodobnie przez jakąś grupę Irokezów. Już w drugiej połowie siedemnastego wieku Illinois mieszkali po zachodniej stronie rzeki Missisipi. Kolejni mieszkańcy tej okolicy, którzy wypędzili Irokezów, to Miami z grupy Algonquian. Oni z kolei odepchnięci zostali około roku 1680 na południe przez Potawatomi, którzy wówczas zaczęli przesuwać się od zatoki Green Bay w kierunku południowym, wzdłuż wybrzeży Jeziora. Plemię Potawatomi było od końca siedemnastego wieku aż do roku 1835, gdy przeszło na zachodnią stronę rzeki Missisipi, najpotężniejszą tubylczą społecznością żyjącą nad Jeziorem Michigan. Po 1835 roku nigdy nie powróciły tu znaczniejsze ich grupy, choć małe zbiorowości żyją tu do dziś dnia. W czasie trwającej w latach 1812-1814 wojny między Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią, Potawatomi przy­ łączyli się do Anglików. W 1812 roku dokonali oni słynnej później masakry amerykańskiego garnizonu w Forcie Dearborn (powstałym jesienią 1803 ro­ ku na terenie obecnego śródmieścia Chicago), mimo, iż wcześniej obiecali, że bezpiecznie odprowadzą żołnierzy amerykańskich do Fort Wayne (w dzisiej­ szym stanie Indiana). Po wojnie, zgodnie z traktatem zawartym w 1821 roku w Chicago, Potawatomi oddali Amerykanom pięć milionów akrów ziem po wschodniej stronie Jeziora Michigan (por. np. Winslow 1946:11). Na początku dziewiętnastego wieku osada Chicago była bardzo mała. Jej mieszkańcami byli Indianie, Francuzi, „mieszańcy" francusko-indiańscy, oraz Amerykanie. Skład ludności był więc złożony, ale złożoność ta nie okazała się cechą trwałą (bardzo dobrą analizę składu ludności Chicago w tym czasie znaleźć można na przykład w pracy: Petersen 1977). Osada stale rosła; zwiększało się też jej ekonomiczne znaczenie w całym regionie. Pierw­ sze lokalne wybory odbyły się w roku 1830. Uprawnione do głosowania były tylko 32 osoby. Czwartego sierpnia tego samego roku zaprezentowana zo­ stała publicznie pierwsza oficjalna mapa osady (por. Farr 1973:30, 34; Masters 1933:55). W 1832 roku rejon Chicago przeżył kolejny konflikt. Była to nowa wojna z Indianami, tym razem z plemienia Sauk and Fox. Społeczność Potawatomi nie przyłączyła się do żadnej ze stron. Wojna nie trwała długo. Wódz Sauk and Fox, Black Hawk, poddał się w sierpniu. We wrześniu amerykański rząd federalny oraz rząd stanu Illinois zawarły traktaty z plemionami Winnebago i Sauk and Fox. Indianie przekazali Stanom Zjednoczonym ogromne tereny. Dla zagwarantowania, iż tubylcy będą wiernie przestrzegać warunków umo­ wy, Black Hawk, jego dwóch synów, prorok Wabokieshiek i sześciu innych przywódców zostało najpierw zakutych w kajdany i uwięzionych, a później zatrzymanych w charakterze zakładników. W tym samym miesiącu inny traktat podpisano w tym samym regionie. Plemię Winnebago przekazało Stanom Zjednoczonym wszystkie swoje ziemie znajdujące się na terenie stanu Wisconsin. �56 JANUSZ MUCHA Po podpisaniu tych traktatów, prawie w pełni osiągnięty został cel, jakim było usunięcie wszystkich plemion indiańskich ze Środkowego Zachodu i osiedlenia ich na Zachodzie. Problemem były wciąż jednak plemiona Chippewa, Ottawa i Potawatomi, które nadal władały ziemiami w północnowschodniej części stanu Illinois, włączając w to szeroki pas wzdłuż wy­ brzeża Jeziora Michigan. Kolejnym zadaniem białych osadników oraz władz amerykańskich stało się odebranie tych ziem Indianom, udostępnienie ich białej cywilizacji i umożliwienie szybkiego rozwoju miasta Chicago (Masters 1933:55-58). Następny rok był bardzo ważny dla historii miasta. W sierpniu Chicago otrzymało prawa miasteczka oraz urzędową pieczęć. Wybrano nowy zarząd miasta. Jesienią 1933 roku, gubernator stanu Illinois zaprosił Zjednoczone Plemię Potawatomi oraz plemiona Chippewa i Ottawa do zebrania się w Chicago i do rozważenia przekazania władzom amerykańskim pozostało­ ści ich terenów, leżących na wschód od rzeki Missisipi. Większość spośród zgromadzonych „gości" stanowili Potawatomi. W sumie pojawiło się około pięć tysięcy Indian. Według Mastersa, a raczej jego informatorów, podczas Wielkiej Rady wodzów indiańskich „...Indianom sprzedawano w znacznych ilościach whisky... Indianie wiedzieli, ze są właśnie połykani przez białych... Pijaństwo wśród Indian było ogromne... Tańczyli oni, walili w swe bębny, maszerowali dookoła, zatrzymując się przed domami białych mieszkańców miasta po to, aby stroić miny i pokazywać, jak okropnie pokrywała farba ich usta; strasznie przewracali oczami... Wyglądali jak błazny i faktycznie błaznowali własną tragedię... W ten sposób mówili o tym, że ich serca przestały bić. Wszystko to ciągnęło się z dnia na dzień, a żadnego traktatu nie udało się wynegocjować. Ranek po ranku, strzał z karabinu w Forcie (Dearborn - JM) był sygnałem, który miał wezwać radę do podjęcia obrad. Ale było wiele opóźnień. Jednego dnia jakiś wódz indiański był chory i nie mógł uczestniczyć w posiedzeniu rady; innego dnia niebo było zbyt za­ chmurzone, a Indianie odmawiali naradzania się w warunkach innych niż bezchmurne. W końcu, 21 września, Indianie zgodzili się na spotkanie z komisarzami rządowymi... Po tym dniu spotkali się kilka razy. Dwudzies­ tego piątego września traktat był uzgodniony, został on podpisany dwu­ dziestego szóstego... Pewne sumy zostały przekazane dla opłacenia roszczeń, na edukację, na młyny dla Indian i na inne rzeczy. Siedemdziesięciu siedmiu wodzów indiańskich podpisało dokument. Po tym akcie Indianie wycofali się do swych namiotów. Po kilku dniach już ich nie było. W roku 1923 ustawio­ no na terenie ich istniejącej kiedyś wioski... głaz i tablicę..., które miały upamiętniać lud Potawatomi (1933; 62-64). W traktacie, plemię Potawatomi zrezygnowało ze wszystkich swoich roszczeń do jakichkolwiek terenów leżą­ cych na wschód od Missisipi i zgodziło się na przeniesienie do rezerwatu. Indianie obiecali opuścić Środkowy Zachód w ciągu trzech lat. Mieszkańcy nowego, „białego" i „ucywilizowanego" Chicago mieli tylko jedną jeszcze okazję oglądnięcia „u siebie" znacznej liczby tubylczych miesz- �INDIANIE A MIASTO BIAŁYCH LUDZI 57 kańców Ameryki. Dwa lata po podpisaniu traktatu, w sierpniu 1835 roku, pięć tysięcy Indian, przede wszystkim z plemienia Potawatomi, przybyło do miasta, aby odebrać ostatnią ratę należnych im dóbr, głównie pieniędzy i alkoholu. „I tam tańczyli oni - już po raz ostatni. Tańczyli oni swą tragedię... Rankiem rozpoczęła się wędrówka. W chwili, gdy ostatni Indianin odszedł na zawsze z tej ziemi, biały człowiek odczuł ulgę... i zapomniał o nim" (Hayes 1944:75-78). Jest rzeczą interesującą, iż na Zachód, razem z plemieniem Potawatomi, udali się również niektórzy ludzie zasadniczo z nimi nie utożsamiani przez ogół białych. Mam tu na myśli z jednej strony mieszkających na stałe w Chicago i silnie, jak się wcześniej wydawało, powiązanych z „białą cywilizacją", „mieszańców" francusko-indiańskich, a z drugiej strony białych mężów kobiet z plemienia Potawatomi. Niektóre z tych osób były bardzo dobrze znanymi, zamożnymi, posiadającymi własne przedsiębiorstwa, wpływowymi i szanowanymi obywatelami miasta. Jak się ocenia, ponad połowa osób uprawnionych do głosowania w roku 1830 przebywała w ciągu następnych dekad w „kraju Indian" (to znaczy na zachód od rzeki Missisipi) (por. Petersen 1977:62). Indianie jako „ludzie estrady" dziewiętnastowiecznego Chicago Jesień 1835 roku oznacza kres wczesnej historii („prehistorii") Indian w Chicago. W 1837 roku miasteczko uzyskało pełne prawa miejskie. Według statystyk municypalnych (por. Mucha 1983:339), w 1837 roku miało Chicago 4170 mieszkańców, w 1843 roku - 7580, w 1850 roku - 29375, a w 1860 roku już 109260. Szanowany historyk miasta, Bessie Louise Pierce, twierdzi, iż w ciągu całego tego okresu Indianie stanowili jeszcze mniejszy ułamek ludności miasta niż Murzyni (trzeba przypomnieć, iż mowa tu o czasach poprzedzających masową imigrację Murzynów z Południa Stanów do wielkich, przemysłowych miast Północy). Statystyki nie odnotowują żadnych w ogóle Indian w mieście pomiędzy 1835 rokiem a 1860 rokiem. Dopiero w tym właśnie roku, w obrębie granic miasta, mieszkać miało sześciu Indian. W 1870 roku pozostało ich tylko pięciu (oczywiście nie wiemy, czy byli ci to sami ludzie). Tubylcy byli jednak wciąż widoczni, do pewnego przynajmniej stopnia. Już w 1851 roku grupa Indian Potawatomi, która rozbiła obóz nieco na północ od granic miasta, stanowiła tak interesujący obraz, że organizowano wycieczki dla miejskich uczniów, aby ich oglądały. Wspomniana autorka pisze, że w połowie lat pięćdziesiątych dziewiętnastego wieku, „dzicy mieszkańcy puszczy" wydawali się zarządcy wędrownego cyrku obiektem godnym reklamy w społeczności, która znała ich całkiem dobrze jeszcze niewiele lat wcześniej (1940:12, 13). To zainteresowanie Indianami ze strony przedsiębiorców rozrywkowych miało utrzymywać się w Chicago jeszcze dość długo. W ciągu całej drugiej połowy dziewiętnastego wieku, Indianie przybywali do Chicago wielokrotnie. Byli to na ogół członkowie plemienia Kickapoo, �58 JANUSZ MUCHA którzy reklamowali na specjalnych pokazach swe różnorodne środki lecz­ nicze. Tubylcy z rozmaitych plemion uczestniczyli też w rozrywkowych pokazach, organizowanych przez Buffalo Billa i Pawnee Billa. Wywołując zachwyt i przerażenie zgromadzonych tłumów „napadali" na dyliżansy. Chicago było miastem rosnącym bardzo szybko. W 1870 roku miało prawie trzysta tysięcy mieszkańców, w 1880 roku - pół miliona, w 1890 roku - milion sto tysięcy, w 1900 roku - milion siedemset tysięcy. Stawało się też ono bardzo znanym i ważnym ośrodkiem politycznym, ekonomicznym i kul­ turalnym, podziwianym przez niemal cały świat. „Szkoda, że nie mogę pojechać do Ameryki, choćby tylko po to, aby zobaczyć to Chicago', po­ wiedział w 1870 roku Bismarck amerykańskiemu bohaterowi, generałowi (Philipowi - JM) Sheridanowi... Królowa Wiktoria i (Thomas - JM) Carlyle mieli również wyrażać podobne pragnienia, o czym mówiło się w Chicago" (Lewis and Smith 1920:113). W niedzielę, 8 października 1871 roku, nadeszła tragedia: Wielki Pożar. Znaczna część miasta została zniszczona. Wielu przyjaciół miasta, bez wzglę­ du na to, czy kiedykolwiek widzieli je na własne oczy, chciało pomóc, „...gdy wiadomość o nieszczęściu miasta dotarła do Anglii, ...najwybitniejsi brytyj­ scy autorzy podarowali książki, aby uruchomić bibliotekę publiczną w leżą­ cym w gruzach mieście. Idąc za przykładem znanych przedstawicieli wiktorianizmu, w tym samej królowej, angielska publiczność wysłała ponad osiem tysięcy tomów, które miasto wykorzystało w maju 1872 roku jako zawiązek swej pierwszej biblioteki publicznej (tamże: 136). W tym okresie, Indianie jako zbiorowość uczestniczyli w życiu Chicago dwukrotnie, z okazji wydarzeń o historycznym znaczeniu. Pierwszym z nich była Światowa Wystawa Kolumbijska, zorganizowana w 1893 roku, a dru­ gim była setna rocznica budowy Fortu Dearborn, obchodzona w 1903 roku. Indianie, o których teraz mowa, nie byli mieszkańcami miasta, lecz sprowa­ dzonymi speq'alnie „aktorami". Wedle statystyk, w 1880 roku stale miesz­ kało w Chicago tylko 37 Indian, w 1890 roku ich liczba spadła do czternastu, a w 1900 roku nawet do ośmiu. Jak mówią cytowani wyżej Levis i Smith, kiedy zaczęły krążyć plotki o organizowaniu przez USA ogólnokrajowej Wystawy Światowej, mającej upamiętnić czterechsetną rocznicę odkrycia przez Kolumba Ameryki, rzecznicy Chicago w praktyce „zaatakowali" Kongres, którego Komisja analizowała propozycje różnych miast, które złożyły oferty, ubiegając się o honor zorganizo­ wania Wystawy Kolumbijskiej. Chicago wygrało. Wiele było tego powodów. Miasto było unikalnym tyglem, w którym stapiały się różne rasy i grupy etniczne, tyglem, który uczynił Stany Zjednoczone tak wspaniałym krajem. Znajdowało się ono znacznie bardziej niż jakiekolwiek inne wielkie miasto w centrum ludności kraju. Miało ono bardzo wiele pokoi hotelowych, a także wiele bogactwa i przedsiębiorczości. Do tego, co okazało się może nawet ważniejsze, dysponowało ono obszernym wybrzeżem Jeziora Michigan, wybrze­ żem, które pozwalało na prawie nieograniczone zagospodarowanie. �INDIANIE A MIASTO BIAŁYCH LUDZI 59 Bardzo daleko na południe od centrum miasta (czyli od „Loop"), znaj­ dowały się dwie „dzikie" strefy w których, na samym początku lat dziewięć­ dziesiątych dziewiętnastego wieku, zaczęto wznosić wspaniałe budowle. Jed­ ną z tych stref był Jackson Park, gdzie przygotowywano Wystawę Światowa. Drugą, położoną mniej więcej o jedną milę na zachód, był Hyde Park, gdzie stawiano właśnie nowy uniwersytet, czy raczej gdzie dokonywała się reinkar­ nacja nieudanego poprzednio przedsięwzięcia podobnego typu. Obie wielkie inwestycje były bardzo ważne dla miasta i miasto było bardzo z nich dumne. Pierwszego października 1892 roku pierwsi studenci wkroczyli na piaszczysty teren nowego kampusu Uniwersytetu Chicagowskiego w dzielnicy Hyde Park, kampusu z częściowo tylko wykończonymi budynkami. Otwarcie uni­ wersytetu było czymś w rodzaju próby generalnej: mieszkańcy Chicago oczekiwali teraz poświęcenia budynków Wystawy Światowej (por. Lewis and Smith 1920:192-97). Światowa Wystawa Kolumbijska z 1893 roku była sama w sobie wspa­ niałym wydarzeniem. My jesteśmy tutaj jednak zainteresowani tylko jednym z jej licznych ciekawych aspektów. Niezależnie od „regularnych" budynków, na Midway Plaisance wzniesiono „wioskę indiańską". W pokazie wystąpili przedstawiciele plemion Potawatomi, Winnebago, Chippewa i Sioux. Za­ praszali oni do swoich wigwamów, ale także demonstrowali tkanie dywa­ nów i косу, zabawy dzieci i dorosłych, oraz tańce wojenne. Oficjalny prze­ wodnik po wystawie zwracał uwagę na grupy Potawatomi i Winnebago, jako te, które powinny być szczególnie interesujące dla zwiedzających. Po­ wodem było oczywiście to, że reprezentowały one plemiona, które niecałe sto lat wcześniej dominowały na terenach, na których obecnie znajdowało się Chicago (por. Winslow 1946:167). Nie wszyscy zachwyceni byli sposobem, w jaki Indianie prezentowali się (czy byli prezentowani) białym Amerykanom, zwiedzającym Światową Wy­ stawę. Jeden z przywódców Potawatomi, Simon Pokagon, był bardzo zawie­ dziony w swych oczekiwaniach, iż jakaś część czy aspekt imprezy pokaże „postęp", dokonany przez Indian, którzy zaakceptowali cywilizację białego człowieka. Pokagon ostro zaprotestował przeciw położeniu nacisku na etnograficzne, tradycyjne elementy życia indiańskiego. Wioskę na Midway Plaisance uznał za jedną z form eksploatacji Indian i za narzędzie utrwalania niekorzystnych stereotypów. Na korze brzozowej spisał i wywiesił „Pozdro­ wienie Czerwonoskórego" dla białej publiczności uczestniczącej w Wystawie. Kilka lat później Pokagon opublikował (jako autobiograficzną) książkę pod tytułem The Queen of the Woods, ze wstępem i dodatkiem napisanym przez wydawcę, Cyrusa H. Englesa. Książka stała się dość głośna, ale zdaniem historyków jest mało prawdopodobne, aby Indianin faktycznie sam był jej autorem. Zachowały się jego autentyczne listy, które dowodzą, że pisał bardzo kiepsko. Wydaje się, że żona wydawcy co najmniej bardzo pomogła mu w przygotowaniu książki (por. Clapsy 1966:23; Beck 1989:8; Clifton 1984:103^1). �60 JANUSZ MUCHA Następną historyczną okazją, z jakiej Indianie uczestniczyli w zorganizo­ wany sposób w życiu miasta, były obchody stulecia budowy Fortu Dear­ born, mające miejsce od 26 września do 2 października 1903 roku. Jak sobie przypominamy fort ten został zniszczony przez wojowników Potawatomi w 1812 roku i odbudowany cztery lata później. Teraz, po stu latach, In­ dianie, w tym Potawatomi, odgrywali rolę swych przodków' i przedstawiali tańce wojenne ku rozrywce białego człowieka. Około czterystu tubylców z sześciu plemion przywiosłowało na południe Jeziora Michigan do rzeki Chicago i rozbiło obóz w Lincoln Park. Tutaj odgrywali oni życie wioskowe i handel skórami z fortem. Było to ostatnie znaczące wydarzenie w Chicago, w którym aktywnie i w zorganizowany w grupy plemienne sposób uczest­ niczyła pewna liczba Indian. Początek XX wieku Pierwsze lata dwudziestego wieku były okresem bardzo gwałtownego rozwoju przemysłu rozrywkowego. Chicago stało się szybko ważnym cen­ trum kina niemego. Tu właśnie ulokowane były najnowocześniejsze w Ame­ ryce studia. Kręcono w nich liczne westerny. Dlatego też niezbędni byli indiańscy aktorzy, których sprowadzano z pobliskiego Michigan. Indianie grali też w teatrach i rewiach (por. Jahant 1974). Zatrzymywały się w Chi­ cago wędrowne trupy. Przykładem jest słynny „cyrk Euffalo Billa. W 1904 roku rozbił się w pobliżu Chicago pociąg, w którym jechał jego zespół. Osiemnastu indiańskich aktorów, pochodzących z odległego rezer­ watu Pine Ridge w Południowej Dakocie było rannych i hospitalizowanych potem w Chicago. W akcji ratunkowej brał zaś udział znany chicagowski lekarz, dr Carlos Montezuma (por. Beck 1989:1). Jak się wydaje, najbogatsze i najważniejsze źródła do badania dziejów Indian w Chicago w dziewiętnastym wieku i na początku dwudziestego wieku zawarte są w archiwum wspomnianego wyżej lekarza. Trzy zbiory dokumentów złożone zostały w chicagowskiej Newberry Library. Carlos Montezuma zdobył wykształcenie medyczne w 1899 roku w Chi­ cago Medical College. Kilka lat pracował jako lekarz w zarządzanym przez władze federalne systemie szkół indiańskich. Później otworzył prywatną praktykę w Chicago, gdzie szybko zdobył reputację wybitnego chirurga i gdzie mieszkał aż do śmierci w 1923 roku. Doktor Montezuma, „czystej krwi" Apacz, był wielkim obrońcą sprawy indiańskiej w USA. Utrzymywał kontakty z przywódcami plemiennymi z całej Ameryki. Na przełomie wie­ ków działało w Chicago Biuro do Spraw Indian, ale miasto było też ważnym węzłem kolejowym, w którym przesiadali się wodzowie podróżujący z rezer­ watów na Zachodzie do Waszyngtonu. Delegacje zatrzymywały się na ogół po to, aby naradzać się z doktorem Montezuma. W ciągu całego swego życia doktor Carlos Montezuma występował bardzo ostro przeciw wszystkiemu, co jego zdaniem oznaczało ucisk tubyl- �INDIANIE A MIASTO BIAŁYCH LUDZI 61 czej ludności Ameryki. W szczególności występował przeciw federalnym urzędom zajmującym się sprawami Indian, które znał najlepiej i z dzieciń­ stwa i z pierwszych lat praktyki lekarskiej. W latach 1916-23 redagował i wydawał miesięcznik zatytułowany Wassaja. To małe czasopismo (cztery strony) nie zajmowało się szczególnie miastem Chicago, w którym mieszkał jego redaktor. Miało ono raczej charakter ogólnoamerykański (por. Beck 1989:1). Archiwum Montezumy wciąż czeka na historyków i antropologów, którzy zajęliby się jego opracowaniem. Interesującym rysem „indiańskiego Chicago" są pomniki. Dwa z nich są szczególnie ciekawe, gdy zajmujemy się dziewiętnastym wiekiem. W 1886 ro­ ku wzniesiony został w Lincoln Park posąg zatytułowany Alarm. Autorem był John Boyle. Statua reprezentuje rodzinę indiańską, której ojciec zdaje się wypatrywać czegoś w oddali. W 1894 roku, również w Lincoln Park, po­ stawiony został pomnik autorstwa Cyrusa Dallina, zatytułowany Sygnał Pokoju. Indianin siedzi tu na koniu i pozdrawia kogoś, przypuszczalnie białego człowieka (por. Gridley 1966:6). Jak widać, w obu przypadkach Indianie przedstawieni są przez rzeźbiarzy w sposób „życzliwy". Liczne inne posągi Indian wzniesione zostały w Chicago w dwudziestym już wieku. Zakończenie Lata 1835 i 1903 to lata odpowiednio końca „prehistorii" indiańskich społeczności plemiennych na terenie Chicago i końca zorganizowanego uczestnictwa Indian w szeroko rozumianym życiu miasta. Społeczność indiańska pojawiła się ponownie w tym wielki mieście po pięćdziesięciu latach. Była to już jednak społeczność ponadplemienna, faktycznie zupełnie nie związana z opowiedzianą tu historią'. „Nowi" Indianie pojawili się w Chicago jako jedna z dziesiątek społeczności etnicznych i w takim charakterze funkcjonuje nadal. Literatura Beck D. 1989 The Chicago American Indian Community 1893-1988. Annotated Bibliography and Guide to Sources in Chicago, Chicago: N A E S College Press. Claspy E . 1966 The Potawatomi Indians of Southwestern Michigan, Dowagiac, Michigan: E . Claspy Publisher. C l i f t o n J.A. 1984 The Pokagons, 1683-1983. Catholic Potawatomi Indians of the St. Joseph Valley, Lanham, New York, London: University Press of America. Farr F. 1973 Chicago. A Personal History of America's Most American City, New Rochelle, N Y : Arlington House. �62 JANUSZ MUCHA G r i d l e y M. 1966 America's Indian Statues, Chicago: Towertown Press. H a y e s D.B. 1944 Chicago. Crossroads of American Enterprise, New York: Julian Messner Inc. J a h a n t C.A. 1974 Chicago: Center of the Silent Films Industry, [w:] Chicago History. The Magazine of the Chicago Historical Society, vol. I l l , Spring-Summer, no. 1, ss. 45-53. L e w i s L . and S m i t h H . J . 1920 Chicago. The History of its Reputation, New York: Harcourt Brace & Company. Masters E.L. 1933 The Tale of Chicago, New York: G.P. Putman's Sons. M u c h a J. 1983 From Prairie to the City. Transformations of Chicago's American Indian Community, [w:] Urban Anthropology 12, 3 - 4 , ss. 337-71. 1985 Z prerii na ulice. Przemiany indiańskiej społeczności Chicago, „Lud", t. 69, s. 95-137. Nowicka E.i Rusinowa L. 1988 Wigwamy, rezerwaty, slumsy. Z dziejów Indian w Stanach Zjednoczonych, War­ szawa: Książka i Wiedza. Peterson J. 1977 „Wild" Chicago: The Formation and Destruction of a Multiracial Community on the Midwestern Frontier, 1816-1837, [w:] M . G . Holli and P.d'A. Jones (editors), The Ethnic Frontier. Essays in the History of Group Survival in Chicago and the Midwest, Grand Rapids, Michigan: EErdmans Publishing Co. Pierce B.L. 1940 A History of Chicago, vol. П. From Town to City, Chicago aod London: The University of Chicago Press. P o k a g o n S. 1893 The Red Man's Greeting. The Newberry Library Special Collecvions # 320, [w:] World Columbian Exposition Bibliography. 1899 The Queen of the Woods, Hartford, Michigan: C . H . Engles Publishing. Spicer E.H. 1982 The American Indians, Cambridge, Mass. and London, England: The Belknap Press. U n d e r b i l l R.M. 1971 Red Man's America. A History of Indians in the United States, Chicago and London: The University of Chicago Press. W i n s l o w C.S. 1946 Indians of the Chicago Region, C.S. Winslow Publisher. JANUSZ M U C H A American Indians and an American City. "Indian" Chicago in the 19th Century Summary Until the 1830s, Chicago had been neither a city nor even an incorporated town. However, the region was very well known to the Indians. The Illinois nation was the first to occupy the area. What is called Lake Michigan now, was, in fact, known first as the Lake of the Illinois. Its later and present name came from the Metch-i-ga-mi tribe of the Illinois nation. Some of its chiefs bore at different times the name of Chicagou. The Illinois were driven from the �INDIANIE A MIASTO BIAŁYCH LUDZI 63 Chicago area probably by an Iroquois tribe. The next group after the Iroquois were the Miami. They, in turn, were pushed southward by the Potawatomi about 1680. During the war of 1812-14 the Potawatomi joined the British. In 1812 they massacred the American garnison at Fort Dearborn. After the war, in the Chicago treaty of 1821, the Potawatomi gave the Americans five milions acres of land on the eastern side of Lake Michigan. At the beginning of the 19th century the settlement of Chicago was very small. Its inhabitants were Indians, the French, French-Indians and Americans. The first local elections took place in 1830. Only 32 persons were eligible. In the same year, the first official map of the settlement was publicly presented. In August 1833, Chicago was incorporated as a town. In the Fall, the Governor of Illinois requested the United Potawatomi, Chippewa and Ottawa nations to gather in Chicago and to consider the cession of the last of their lands east of the Mississippi. In the resulting treaty, the Potawatomi nation gave up all its claims to any territory east of the Mississippi and accepted a reservation. The Indians agreed to leave the Midwest within three years. The inhabitians of the new, white and "civilized" Chicago had only one more opportunity to see a large number of Native Americans. Two years after the treaty had been signed, in August 1835, five thousand Indians, mostly Potawatomi, came to collect the final payment that was due to them. A large number of settled and established in Chicago French-Indians, as well os non-Indian husbands, went West with the Potawatomi. Among them were some well known and respected citizens of the town. The Fall of 1835 marks the end of the early history of Indians in Chicago. I n 1837 the town was incorporated as a city. There were no Indians registered in Chicago between 1835 and 1860. In that year, within the city limits, six Indians lived, but in 1870 there remained only five. However, Native Americans were still visible to some excent. In 1851, a group of Potawatomies, who encamped a short distance south of the city limits, was so unusual a sight that school children were taken to pay them a visit. During the second half of the 19th century. Indians came to Chicago at various times with medicine shows. Native Americans of various tribes also helped entertrain vast crowds as they attacked stage coaches in Buffalo Bill's shows or the similar shows of Pawnee Bill. Chicago as a city was rapidly growning. It was also becoming a very famous and important political, economic and cultural center, admired throughout the world. In this period, Indians as a group participated in Chicago life on two historic occasions. The first of them was The World's Columbian Exposition in 1893, and the seconds was the Centennial of the building of Fort Dearborn, celebrated in 1903. These Indians were not Chicago's inhabitants but rather imported entertainers. In 1880 there were only 37 Indians living here permanently; in 1890 their number decrassed to 14, and in 1900 again to eight. The very beginning of the 20th century was a period of rapid development from the entertainment industry. Chicago very quickly became an important center of the silent films industry. The most modern studios in America were located in this City. Many Westerns were being produced, so American Indians were necessary as actors and were drawn there from the state of Michigan. Indians acted in many theatres and shows, too. There were also travelling groups passing through and stopping in Chicago. An interesting feature of "American Indian Chicago" are the Indian statues. Two of them are particular interest when considering the nineteenth century. In 1886, the "Alarm" statue by John Boyle was erected in Lincoln Park. It represents a Native American family. In 1894, the "Signal of Peace" statue by Cyrus Dallin was dedicated, again in Lincoln Park. A n American Indian man is sitting on his horse and greeting somebody, presumably a white man. Many other statues were erected in the 20th century. Translated by the Author �Wi-jun-jon w klasycznym ubraniu indiańskim (z lewej) i w mundurze, podarowanym mu prawdopodobnie przez prezydenta (z prawej), wg: Catlin 1844, vol. 2, tabl. 271-272 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ec96262204f93ca83bbd2c42e5a34a2a.pdf 6cc1aec9a5c4b13f904fd6a66190a155 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5033 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2000 Subject The topic of the resource Amazonia - zmiana kulturowe Antropologia misyjna Indianie Ameryki Pd. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4668 Title A name given to the resource Indianie i misje / LUD 2000 t.84 Description An account of the resource LUD 2000 t.84, s.11-37 Creator An entity primarily responsible for making the resource Krysińska-Kałużna, Magdalena Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 84, 2000 I. STUDIA I MA TERlAL Y MAGDALI:NA KRYSIŃSKA-KAUJŻNA Konin INDIANIE I MISJE. MISJONARZE W PROCESIE KONTAKTU I ZMIANY KULTUROWEJ W AMAZONII Coraz więcej mówi się na temat praw przysługujących ludom tubylczym. Są to głosy zarówno ze strony antropologów, organizacji pozarządowych, misjonarzy, jak i przede wszystkim przedstawicieli ludności tubylczej. Te z ludów tubylczych. które pozostają w kręgu kultur narodowych od dłuższego czasu, są w stanie zorganizować się w sposób umożliwiający im podjęcie próby obrony własnych interesów na arenie narodowej czy międzynarodowej. Natomiast grupy, dla których proces kontaktu z ludnością nietubylczą dopiero się rozpoczyna, są zupełnie - choć to określenie nie najlepiej precyzuje ich stan - zdezorientowane w nowej sytuacji kulturowej. Dalsze losy takich grup uzależnione są w dużym stopniu od tego, kim są tzw. agenci kontaktu: osoby i/lub instytucje, które jako pierwsze przekazują prawdy i wartości nowej kultury. Jednymi z agentów kontaktu byli i w dalszym ciągu są misjonarze, którzy zajmują się między innymi edukacją niektórych grup indiańskich w Ameryce Południowej. W przcszłości bardzo często byli oni pierwszymi osobami nawiązującymi kontakt z ludnością tubylczą. Robili to na własną rękę, bądź na zlecenie rządów. Celem niniejszego artykułu jest wskazanie na rolę, jaką odgrywali misjonarze w procesie nawiązywania kontaktu, a szczególnie na to, jak ich postawa, wyznawane przez nich wartości i głoszone idee wpływały na losy ludności tubylczej w Ameryce Lacińskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Amazonii. Ponieważ w jednym artykule nie sposób omówić działalność wszystkich organizacji misyjnych, które można spotkać na tym obszarze, chcę przedstawić efekty działań tych, które w ostatnich dziesięcioleciach odegrały tam najważniejszą rolę: Letniego Instytutu Lingwistycznego (Summer Institute of Linguistics, dalej SIL)1 oraz obecnych tam nieustannie od SOO lat misji katolickich. Spośród setek kościołów i organizacji misyjnych prowadzących działalność w tej części świata (w samym Ekwadorze od początku wieku do 1972 roku zarejestrowało się 30 protestanckich kościołów i organizacji wyznaniowych pochodzących z Ameryki Północnej; Robinson, 1981) wybrałam właśnie SIL I Summer Imtitute of Linguistic (SIL) zmienił w 1999 roku nazwę na SIL ~ International. Poniewaijednak artykul ten dotyczy wcześniejszej działalności Instytutu. używam w tekście di:wnej nazl\)' i skrótu od jej angielskiego zapisu. �12 niedenominacyjną organizację protestancką o charakterze misyjnym - ponieważ obok Misji Nowych Plemion, odegrała ona najważniejszą rolę w nawracaniu Indian na protestantyzm, bardzo często przyczyniając się do znacznych zmian kulturowych wśród tych grup, z którymi pozostawała w kontakcie. By móc przeanalizować powiązania pomiędzy losami Indian a działalnością misji i stwierdzić w jaki sposób działania te determinują sytuację grup indiańskich przedstawiam najpierw postawy misjonarzy katolickich oraz protestanckich misjonarzy-lingwistów z SIL, cele jakie sobie wyznaczali i wyznaczają, metody ich działania oraz zamierzone i niezamierzone rezultaty tych działaó. Choć sposoby postępowania poszczególnych misjonarzy z SI L nie są takie same, to jednak trudno byłoby w poglądach członków Instytutu wyodrębnić konkretne nurty w oparciu o sposoby ich pracy wśród ludności tubylczej. Myślę, iż - przynajmniej w Ameryce Lacióskiej - można mówić o jednym schemacie pracy SIL. któly postaram się przedstawić. łnaczej jest w przypadku kościoła katolickiego, którego misjonarzy, ze względu na ich poglądy dotyczące pracy misyjnej. można zaklasyfikować do różnych kategorii. W takiej sytuacji zdecydowałam się na przedstawienie poglądów i działalności misjonarzy katolickich pracujących wśród Indian i należących do tych nurtów, które, jak mi się wydaje, w ciągu ostatnich trzydziestu lat najwierniej reprezentowały stanowisko episkopatu latynoamerykańskiego dotyczące działalności misyjnej. Ilustrując te rozważania przykładami, szczególną uwagę poświęcam Indianom Huaorani z Ekwadoru". Ani Huaorani, ani też inni Indianie nie mieli oczywiście najmniejszego wpływu na to, kto pierwszy nawiąże z nimi kontakt, a co za tym idzie, którą z licznych obcych wizji świata będzie próbowało się im narzucić. Decyzje poszczególnych rządów krajów Ameryki Łaeióskiej () tym, kto i na jakich zasadach ma nawiązać kontakt z izolowanymi grupami indiallskimi. były zazwyczaj decyzjami politycznymi. Silne na tym kontynencie powiązania pomiędzy religią i polityką były często czynnikiem decydującym o wyborze agentów kontaktu, np. misjonarzy z SIL. Polityczny kontekst działalności religijnej Chcę rozpocząć od wskazania na wzrastającą różnorodność ruchów religijnych w Ameryce Łacióskiej oraz na związki nowych i działających od dawna instytucji religijnych z polityką jako na czynnik potencjalnie istotny dla losów tych grup indiallskich, które dopiero nawiązują lub nawiążą kontakt ze społecznościami nieindiallskimi. Polityka powiązana jest bowiem z konkretnymi interesami ekonomicznymi, które w Ameryce Lacióskiej bardzo często - ze względu na zasoby nataralne - koncentrują się na obszarach zamieszkałych przez Indian. W takiej sytuacji zawsze istnieje obawa - uzasadniona, jak to zobaczymy vv przypadku Huaorani - iż wpływy religijne mogą zostać wykorzystane w celach ekonomicznych i politycznych. " Indian lIuaorani polskich etnologów. mialam okazję spotkać \\ 1991 roku podczas pohytll \\ Ekwadorze z grupą �13 W Boliwii - która nic jest pod tym względem wśród krajów latynoskich przypadkiem odosobnionym - w 1993 roku były oficjalnie zarejestrowane 124 grupy religijne. W czasie rządów wojskowych, od połowy lat 60. do początku gO., P3l1stwo boliwUskie interweniowało bezpośrednio w sprawy religii. Kolejne rządy, przychy:,je Stanom ~jednoczonym Ameryki, ułatwiały organizacjom protestal1Ckim o charakterze misyjnym prowadzenie działalności, która miała być pomocna w zwalczaniu wpływów teologii wyzwolenia, określanej przez rządy wojskowych jako komunistyczna. Podobnie działo się na całym kontynencie. Obecnie, jak to opisuje Lesley Gili, w La Paz istnieje ogromna "mobilność religijna" (Gili, 1993, s. 181). Kobiety i mężczyźni w ciągu swojego życia są kolejno członkami różnych kościołów i wyznall. Czasami należą do kilku z nich jednocześnie. Na przykład osoba urodzona i wychowana w środowisku wyznającym katolicyzm, pr/cchodzi na protestantyzm przyłączając się do Zgromadzel1 Boga3, później przenosi się do Zjednoczonego Kościoła Zielonoświątkowego i ostatecznie powraca do ludowego katolicyzmu. W każdym momencie tego procesu może ona także konsl.ltować się z yaliri - indial1skim wróżbitą i uzdrowicielem. W Brazylii - uważanej za największy religijny tygiel na kontynencie w ł 993 roku szacowano, iż protestanci to ł 3% spoieczerlstwa. Trzy czwarte brazylijskich protestantów to zielonoświątkowcy (Stoli, 1993; Freston, 1993). Podobniejak w Brazyłii, tak i \V innych krajach Ameryki Łacillskiej, kościół ten 4 zdobywa coraz liczniejsze rzesze wyznawców • Jego popularność przypisuje się szczególnym darom, jakim Duch Św. obdarza członków kościoła - mówieniem językami, mocą uzdrawiania i prorokowania, a także nastawieniem na pracę wśród biednych. Choć w samej Brazylii kościoły zielonoświątkowe nie objęły dotychczas swym wpływem zbyt wielu wspólnot etnicznych, jednak, jak pisze Aleksander Posern-Zielillski, to właśnie idee głoszone przez zielonoświątkowców w najwięLzej mierze współgrają z tradycyjnymi fonnami religijności autochtonicznej ("akceptacja ekstazy i transu jako formy kontaktu z sacrum, powiązanie rytuałów z zabiegami magiczno-leczniczymi, wspólnotowy charakter nowych grup wyznaniowych, wiara w możliwość wniknięcia Ducha Św. w człowieka wizja zbawienia w wersji millenarystycznej"; Posern-Zielit1ski, 1994, s. 57). Dobrym przykładem na tworzenie kościołów autochtonicznych V_i oparciu () idee ziclonoświątkowców są Indianie Toba z argelltYl1skiego Chaco i ich Iglesia Evangelica Unida (ihidem). Zielonoswi'ltkowcy to "czwarta fala" protestantyzmu w Ameryce Łacit1skiej. Pierwszą i drugą falę, w XIX i na początku XX wieku, stanowiły kościoły euro, Asamhkas de Dios. Assemhlies of God. tu jedna z największych amerykańskich kongregacji ewangelicLl1ych. Kościoły te istniej:\ także w innych częściach swiata, np. w Tanzanii jest ponad 1500 kościo!llll Pentecostal Assemhlies of God i wiele innych Assemhlies of God. z których każdy - podohnie jak w Ameryce Lacińskicj - jest autonomiczny. 4 Kreś:ąc ten ogólny farys sytuacji wyznaniowej w Ameryce Lacińskiej nie mogę sobie poz\\olić na dokładnicjszy opis hardzo cieka\\ego zjawiska. jakim jest rozwój kościołów zielonoświątkowych. ruchów cr"IIII'S C.wierz:lcych". jak brazylijscy zielonoświątkowcy sami nazywąją siebie). czy katolickich ruchllll ch'iryzmatycznych. �14 pejskich imigrantów, jak np. Niemieccy Luteranie Brazylii oraz niektóre główne wyznania z USA. "Trzecią falę" tworzyły fundamentalistyczne faith missions. Żadne jednak z tych wyznań nie zdobyło tak wielu wyznawców, co ostatnia fala kościołów zielonoświątkowych!>. Istotny aspekt związku pomiędzy polityką a religią świetnie przedstawia Rowand Ireland w artykule O-entes z Campo Alewe i religijna konstrukLja brazylijskiej polityki pisząc: "W ciągu mojej dwudziestoletniej - z przerwami - pracy w terenie od 1977 do ł 989 roku, księża, agenci reżimów wojskowych, populistyczni politycy, właściciele ziemscy i biznesmeni musieli pracować w i poprzez religijny rynek, aby znaleźć wsparcie i legitymizację dla swoich projektów" (Ireland, 1993, s. 48). Głosy protestantów miały znaczny wpływ na wyniki wyborów prezydenckich w Peru i Gwatemali, a w Brazylii kościoły protestanckie mają silne przedstawicielstwa w parlamencie. Na południu Meksyku to raczej katolicy popierają rząd, a protestanci, którzy - bywa - są wyrzucani z domów, p~)zostają w opozycji. Możliwości, jakie stwarza funkcjonowanie kościoła jako instytucji, są często wykorzystywane w celach politycznych. Przykładem może być Uniwersalny Kościół Królestwa Bożego, należący do "trzeciej fali" brazylijskich kościołów zielonoświątkowych, która rozpoczęła się w kOllcu lat 70. Kościół, liczący około 800 tys. wyznawców, znany jest m.in. z egzorcyzmów i agresywnego stylu zdobywania funduszy, a także z posiadania sieci telewizyjnej. Na początku lat 90. znalazł się on pod ostrzałem narodowych mediów brazylijskich, a śledztwo policji wskazywało m.in. na powiązania z kolumbijskimi handlarzami narkotyków. By móc się skutecznie bronić na scenie politycznej (m.in. przed zabraniem koncesji telewizyjnej), kościół delegował 3 deputowanych do Kongresu, a także deputowanych stanowych w Sao Paulo, Rio i Bahia. Dla zagwarantowania odpowiedniego podziału głosów wiernych, potrzebnego do wyboru dwóch deputowanych federalnych, kościoły w stanie Rio zostały odpowiednio podzielone komputerowo (Freston, ł 993). Oprócz możliwości politycznych, czy też raczej wraz z nimi, działalność religijna stwarza szerokie możliwości ekonomiczne. Elizabeth Rohr, powołując się m.in. na rapolt NACLA (North American Congress on Latin America) , Termin laith mission jesl używany II' odniesieniu do organizacji misyjnych. których pracownicy nic mają pensji. lecz są wspierani Jinansowo przez wysylaj'jcc ich kościoly. znajomych i innych wierzących. Cz,<sto jedną z podstawowych zasad dzialania takich misji jest nicproszcnie o \\sparcie tinansowe. Misjonarze nic inliJrmują o s\\lJich potrzl:oach. eh) oa Żl: zostaną o nil: zapytani. Faith odnosi si,,; do \\ iary w ooże zaopatrzenie dla wszystkich potrzeh. 6 Myśl,,;. iż wnioski. jakie plyną z odpo\\ iedzi na pytanie. dlaczego lak \\·iclu I.atynoamerykanów porzuca kościół katolicki na rzecz kościolów protestanckich. są istotne dla rozważań nad ohecnymi postawami w kościele katolickim. Przez 20 lat. do poe"-'ltku lat 90 .... post,,;powi·· katolicy sądzili. iż z sukcesem reti)rmują swój kościół i odpowiadają na zapotrzebowanie hiednych głosząc teologię wyzwolenia. David Stoli uważa. iż hyć może \\izja kośl.:io/a hroniącego społeczeństwa przel.:iw silom dyktatorów i światowego kapitalizmu za\\iodla. ponieważ kluczową rolą kościoła. teologia dla przeci,,;tnl:go wyzwolenia wymi i politycznymi tliktów społecznych. Latynosa. okazałaby była mistyfikacja si,,; wi,<c odrzuceniem społecznych mistyki nier\l\\ności. pośrednictwa W praktyce z wyższymi ~i1ami. które to odrzucenie unielllożliwilo kośeiolow i zażegnywanie a także naraziło go na represje ze strony \\Iad/. państw.o\\yeh. duchokon- �15 wskazuje, iż niektóre ugrupowania misyjne otrzymują pomoc od takich firm jak Coca-Cola, Pepsi-Cola, Mobil Oil czy Holiday Inn. Nie ulega wątpliwości pisze Rohr -- ,.iż konsorcja te ofiarują pomoc ekonomiczną jedynie tym przedsięwzięciom mi'yjnym, które po pierwsze posiadają ideologię zdolną do zmiany grup ludności w "apatyczny blok"; po drugie, osłabiają odpowiedzialność społeczną kładąc nacisk na przepowiednie biblijne i odwołując się do zbawienia na lamtym świecie; po trzecie wiedzą, jak należy działać w interesie politycznych i ekonomicznych celów Stanów Zjednoczonych; po czwarte byłyby zdolne zdyskredytować tych, którzy krytykują politykę USA" (Rohr, 1997, s. 114). Trudno oczekiwać. aby organizacja misyjna dotowana przez konsorcjum pozostała bezstronna w przypadku konfliktu interesów swojego darczyńcy i miejscowej ludności. A interesy dużych kompanii zwykle nie pokrywają się z interesami ludów tubylczych. Przykładem może być wspomniany już Mobil, który w 1996 roku podpisał z rządem peruwia6skim kontrakt dający mu prawo do poszukiwania wpy naftowej w tej części rejonu Madre de Dios, w której żyje kilka izolowanych grup indiańskich (z planów tych Mobil ostatecznie zrezygnował pod naciskiem opinii międzynarodowej)_ Podobna operacja przeprowadzona w Peru przez firmę Shell w latach 80. doprowadziła do śmierci 50-100 żyjących wcześniej w izolacji - Indian Yora (Nahua), którzy zmarli głównie po zachorowaniu na grypę lub odrę. Większość grup indiallskich w Amazonii już od dawna ma kontakty ze społecznościami nieindia6skimi, a co za tym idzie z przedstawicielami różnych kościołów i misji. Z niektórymi grupami kontakt taki został nawiązany w ciągu ostatnich lat. Są też grupy. które wciąż żyją w izolacji. Mariusz Kairski ocenia, iż w Ameryce Południowej jest 100 grup izolowanych, w tym w samej Brazylii 88 (Kairski, 19(9). Według szacunków Instituto Socioambiental, w Brazylii są 53 grupy izolowane. Departament FUNAI (brazylijskiej rządowej agencji ds. Indian) zajmujący się izolowanymi grupami, a powstały na przełomie lat 80. i 90., potwierdza istnienie jedynie 22 z nich. 28 obszarów jest aktualnie sprawdzanych. Przynajmniej 31 izolowanych grup w Brazylii pozostaje na obszarze wyznaczonym jako ziemia indiallska lub w jakimś stopniu uznawanym za taką przez agencje rządowe. Wśród grup żyjących w izolacji można wyróżnić takie, które prawdopodobnie nie miały dotyd1Czas żadnego kontaktu z nie-Indianami; takie, które kontakt ten miały w mniej lub bardziej odległej przeszłości (np. na początku XX wieku, podczas boomu kauczukowego) i zerwały go przemieszczając się w mniej dostępne obszary oraz grupy, które miały w ostatnich latach sporadyczne kontakty ze społecznościami nieindia6skimi, lecz unikają nawiązania stałego kontaktu. W jaki sposób będą się rozwijały relacje pomiędzy tymi grupami a społecze6stwem narodowym zależy od wielu okoliczności. Jeśli w regionie zamieszkałym przez daną grupę nie ma złóż surowców, nie jest on też w inny sposób istotny dla interesów pa6stwa (nie leży na szlaku komunikacyjnym bądź w strefie przygranicznej), nie zabiegają o niego hodowcy bydła lub duże firmy - moment nawiązania kontaktu może zależeć od Indian. Bywa, że jest on nawiązy- �16 wany w sposób pokojowy (w Brazylii procesem nawiązywania kontaktu zajmują się przygotowani w tym kierunku sertal7i"\'ci- znawcy wnętrza kraju), lecz przeważnie w sposób mniej lub bardziej dramatyczny" Do niedawna - jak już pisaJam - nawiązywaniem kontaktu z izolowanymi grupami indiaJ1skimi zajmowali się głównie misjonarze. Po jego nawiązaniu kościół lub misja "opiekowały się" daną grupą, zajmując się zarówno edukacją, opieką zdrowotną, a nierzadko także działalnością prozelityczną. Napisano bardzo wiele, krytykując politykę rządów, które zlecając misjom nawiązywanie kontaktów i edukację Indian liczyły na ich szybką i skuteczną asymilację w narodowych społeczeJ'lstwach latynoskich, a także działalność misjonarzy, szczególnie działających w ramach fundamentalistycznych misji protestanckich. Niejednokrotnie krytykowano także kościół katolicki. (Z ważniejszych publikacji krytykujących działalność misjonarzy można tu wymienić: Is God an American?, red. Hvalkof i Aaby, 1981; Fishers of Men or Founders of Empire?, Stoll, 1982; Missionaries, Lewis, 1988; artykuly w publikacjach: North American Congress on Latin America, Survival International, Cultural Survival oraz Royal Anthropological Institute). Zarówno jednak katolicy, jak i protestanci w dalszym ciągu pracują wśród Indian. Kościół katolicki wobec odmienności religijnej i kulturowej Kościół katolicki był obecny od pierwszych momentów kontaktu kultur indial1skich z kulturą Zachodu. Z jednej strony wyrażał hierarchię wal10ści tej kultury, z dn;giej był nieodłącznym, nadającym j~j kształt elementem. Reprezentował go zarówno walczący o prawa Indian Las Casas,jak i - zajmujący przeciwne stanowisko - Sepulveda. OominikaJ1skie, franciszkaJ'lskie i jezuickie misje nawracały Indian i próbowały uczynić z nich "pełnowartościl)wych ludzi" (zmieniając, czy wręcz zabijając ich kulturę, lecz też niejednokrotnie ratując im w ten sposób życie). Prowadzący jedną z jezuickich paragwajskich redukcji, redukcję Trzech Króli, żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku Antonius Sepp von Rainegg, zapisał w swym dzienniku: "Niegdyś Jarosowie chcąc okazać żałobę po zmarłym malowali się ochrą na czerwono lub glinką kaolinową na biało. Dziś krewni zmarłego w redukcji noszą na twarzy cienki woal. Przejęli to od Hiszpanów. Zapomnieli (, głośnym lamentowaniu i wyciu na pogrz~bach, jakim wyrażali dawniej wielki ból i nauczyli się cicho płakać. Pożegnawszy się ze zmarłym wracają znów do codziennej pracy. Ludy Guarani, do których nalcżą także Jarosowie, drżały dawniej ze strachu przed demonami, teraz także oznaki żałoby zmieniły się LI nich na bardziej obyczajne i ludzkie" (Braumann, 1977, s. 69). Czy można się jednak dziwić urodzonemu w XVII wieku jezuicie, dla którego jedne oznaki żałoby były bardziej ludzkie niż inne, jeśli przypomnieć sobie o wiele późniejsze ewolucjonistyczne koncepcje etnologów? Dla jezuitów i innych misjonarzy działających na odkrytych przez Europejczyków ziemiach, nadrzędnym celem było przekonanie tubylców do przyjęcia wiary chrześcijaJ'lskiej i chrztu, co miało ratować ich przed wiecznym potępieniem. To, jak dzia- �17 łalność misjonarzy i narzucane przez nich wzorce, wplywały na tubylczą kulturę, a co za tym idzie - na przetrwanie danej spoleczności, nie mialo większego znaczenia w obliczu ostatecznej prawdy i dążenia do szczęścia i życia wiecznego, które misjonarze chcieli Indianom zapewnić. Podejście kościoła katolickiego do innych religii i kultur w ciągu 500 lat znacznie się zmieniło, choć z pewnością nie jest jednolite. Zgodnie z Soborem Watykańskim li (1962-1965 rok) gloszenie Ewangelii ma priorytet przed każdą inną działalnością kościoła. Sobór potwierdził "misyjną naturę" kościoła rzymskokatolickiego, a za ostateczny cel działalności misyjnej zostala uznana ewangelizacja i tworzenie kościola u ludów i grup, wśród których on nie istniał (Ad genIes divinilus, 1968). Uznano, iż konieczna jest zmiana, z pomocą Ewangelii, kryteriów sprawiedliwości, określonych wartości, sposobów myślenia, źródel inspiracji oraz tych sposobów życia ludzkości, które pozostają w sprzeczności ze słowem Bożym i planem zbawienia (Evongelii nuntiandi, 1981, pkt. 19). Należy zmieniać to, co się oddaliło od Boga, odnowić to, co dobre, lecz nie kompletnie chrześcijańskie i przybliżyć ponownie to, co się oddalila (Amodio, 1990, s. 106-1(7). Mówi się także a błędach popełnianych przez misjonarzy katolickich. "Bez wątpienia dzielo misjonarzy, w tym co w nim bylo ludzkiego, nic było doskonałe, a niektórzy z nich mogli do autentycznego przesłania ewangelicznego domieszać wiele z wlaściwego ich ojczystemu krajowi stylu życia i myślenia" (Popu/orum progressio, 1981, pkt. 12, s. 233-235). Przed Soborem Watykańskim li misjonarz przyjmował zmianę kulturową jako specyficzny przedmiot swojc:i działalności. Okres późniejszy stał się kryzysem tożsamości dla wielu misjonarzy katolickich zadających sobie pytanie, czy można ewangelizować przyjmując kryteria antropologiczne, waloryzując kulturę i nie eliminując jcj (Bottasso, 1990, s. 194). Szczególnego znaczenia może nabrać odpowiedź na to pytanie, gdy uświadomimy sobie, iż kościól rzymskokatolicki prowadzi dyskurs ekumeniczny z islamem, buddyzmem i innymi "wielkimi" religiami. Do pozostałych odnosi siC; teoria "zarodków Slowa" (którą przedstawię później) i nie przysluguje im miano religii, lecz "religijności" (hiszp. re/igiosidad). Innym istotnym przesłaniem, jakim ma się kierować misjonarz, a które z pewnością także nie ułatwia mu dokonywania rozstrzygnięć na rzecz gloszenia Ewangclii "wcieląjącej się" w kulturę danej grupy, jest potępienie synkretyzmu. Jest to szczególnie ważne, gdyż większość wspókzesnych religii indiańskich w Ameryce Lacińskiej to rei igie typu synkretycznego. Potępienie synkretyZłnu - choć jednoznaczne - pozostaje jednak w sprzeczności z deklaracją, iż to, co w kulturzc wartościowe i "rozjaśnione światlem Ewangelii" powinno przetrwać (Ad genIes divinilus, 1968, s. 460). Odpowicdź, co jest wał10ściowe, a co nie, jest pozostawiona misjonarzowi. To on ma o tym rozstrzygać. Wydaje się, że decyzje misjonarzy mogą być pod tym względem rozbieżne. Juan Bottasso tworzy typologię misjonarzy posoborowych dzieląc ich na tych, którzy: 1. z powodu wieku, odizolowania lub niskiego wyksztakenia pozostali na marginesie debaty; �18 2. zamknęli się bardziej w swoim konserwatyzmie; 3. poświęcili się analizie problemu. wycofując się z pracy w terenie; 4. prowadzą działalność typowo .,materialną'·, krytykując tracenie czasu na dyskusje; 5. przyjęli postawę pragmatyczną, skupiając się na niesieniu pomocy organizacjom i ruchom indiańskim, ,Jak gdyby pomijając obecność Kościoła" (Bottasso, 1990, s. 196); 6. utożsamiając się z reprezentantami grupy piątej, stawiają też czoło wyzwaniom wynikającym z ustalell teologicznych (ibidem). Podział ten można przyporządkować podziałowi dokonanemu przez Emanuele Amodio, który opisuje misjonarzy jako "klasycznych" lub ,.wcieleniowców" (hiszp. encamacionolis!as) (Amodio, 1990. s. I 17). Ci drudzy (którzy odpowiadaliby misjonarzom z grup piątej i szóstej w podziale dokonanym przez Bottassę) wychodzą z założenia, iż jeśli ludy przyjmują Ewangelię głoszoną przez kościół, wówczas wciela się on w nie i w ich kulturę. Omówię teraz działalność tej właśnie grupy misjonarzy katolickich. Misje katolickie W kOlleu lat 40. i na początku 50. rozpoczyna się zasiedlanie okolic brazylijskich rzek Juruena i Arinos, w pobliżu których żyją Indianie Rikbakca (Rikbaktsa). Ciągłe konflikty pomiędzy osadnikami a Indianami sprawiają, iż na arenę wkracza jezuita Joao Dornstauder. Zamierza spacyfikmvać Rikbakca. Nie otrzymuje pomocy od Służby Ochrony Indian. lecz za to dostaje ją od przedsiębiorców, którzy oczywiście nie udzielają jej bezinteresownie. Po pierwszym pokojowym kontakcie w roku ) 957. na nieznane im dotąd choroby umiera część Rikbakca. Misja Anchieta zostąje przez Dornstaudera przekazana ojcu Edgarowi Schmidtowi, który obyczaje Indian postrzega jako dziwactwo. W tygodniowym kalendarzu ustanowionym przez niego w misji. prace polowe zajmowały pięć dni, sobota miała być przeznaczona na polowanie i łowienie, a niedziela na odpoczynek. Misyjna szkoła ignorowała indiaóski język i zwyczaje. W 1971 roku rolnicza firma przekonała ojca Edgara do oddania jej ziemi Rikbakca (twierdząc, że ma do niej prawo) za niewielką kwotę wypłaconą za chaty i obsadzone pola. Dla Rikbakca pozostąje 1/40 ich tradycyjnego terytorium. Historia Jesuit Missao Ancllieta jest jedną z wielu podobnych historii katolickich misji wśród Indian (Hahn, 1981). Na początku lat 70. kościół katolicki, a przynajmniej część misjonarzy, uświadamia sobie, iż ,.klasyczny'· sposób prowadzenia misji zawiódł, nie doprowadzając do celu. jakim była ewangelizacja Indian. i że kOllczy się jedna epoka i należy rozpocząć drug{ 7 Dobn) ilustrację ..-:\\angelizacyjn..-:jporażki kościoła kalOlickicgo slam)\\ i ponilSzy fragment z książki POIY\IIace dlls= d(Jtyczący meksykaliski..-:h Mazatek(m: ..Jcgo świątohliwość biskup chciałby usłyszeć od każ(!t:go z was. ilu mamy teraz hogów') (... ) Nic jesteśmy co do tego zgodni. padre. Don Valerio twierdzi. ze nie mamy już żadnego hoga. ho wszyscy go zjedli podczas mszy. �19 Krytyka działal) misjonarzy, szczególnie fundamentalistycznych misji protestanckich, a także antropologów jako agentów kontaktu, stała się przyczyną zorganizowania pod auspicjami kościołów protestanckich konferencji na Barbados w 1971 roku. Jest ona dziś uważana za "moment narodzenia" nowej koncepcji relacji pomi~dzy grupami indiańskimi w Ameryce Łacil1skiej i wysłannikami spo/eczellstwa narodowego, którzy - z różnych powodów -- pracują z Indianami (Warren, 1990, s. 59). Wobec misji oczekiwano refleksji nad ich etnocentrycznym podejściem do tubylczych kultur i religii oraz powstrzymania się od dziatalności prozelitycznej. Antropologowie uczestniczący w spotkaniu domagali się wprowadzenia moratorium na prowadzenie działalności misyjnej wśród Indian. Mówiono też o zaprzestaniu "walki o dusze" i nie ingerowaniu przez misje w organizacj~ demograficzno-terytorialną, społeczną i rodzinną grup etnicznych. Od antropologów domagano się, by służyli swoją wiedzą pomagając grupom indial1skim, których kultury były tylko obiektem ich badań (Bottasso, 1990; Headland, 1996). Lata 70. to także Trzecia Konferencja Generalna Episkopatu Latynoamerykallskiego, która odbyła si~ w Puebli w 1979 roku. Choć, podobnie jak poprzednia Konferencja w Medellin (1968), poświęciła ona niewiele uwagi Indianom, a znacznie więcej "biednym" (posługując się kategoriami socjoekonomicznymi. a nie typu kulturowego czy etnicznego), to jednak wypowiedzi podczas tej konfere'lcji były mniej konserwatywne niż poprzednio. Mówiono, iż nie należy niszczyć kultury, lecz znaleźć równowagę pomiędzy jej "zachowaniem i wzmocn ieniem" a "przeobrażającą siłą Ewangeli i" (Amodio, 1990, s. I 14). Wciąż niedostateczne poświęcenie uwagi kwestii indial1skiej w Puebli, podobnie jak w Medellin, by/o krytykowane przez Consejo Indigenista Misionero (CIMI) - Misyjną Radę lndianistyczną, związaną bezpośrednio z Konferencją Episkopatu Brazylijskiego. Pief\\isze spotkanie CIMI odbyło się w 1972 roku. Dało ono początek ruchowi, o którym dokładniej napiszę w dalszej części artykułu. W tym czasie Amazonia doświadczała nowego procesu kolonizacji wewnętrznej, która w poważny sposób zagrażała fizycznemu i kulturowemu przeżyciu grup indiaJlskich. W tej sytuacji, która - dla kościoła katolickiego na tym obszarze - wią7ćlła się z poszukiwaniem nowych dróg, zarówno w obszarze teologii, jak i praktyki misyjnej, doszło do Pierwszego Spotkania PanamazoJ1skiego Misji Indial1skich (Primer Encuentro Panamazonico de Pastoral) w Manaus w 1977 roku. ,.Dokument kOllcOWYspotkania w Manaus jest bez wątpienia jednym z najbardziej oczywistych przykładów na zdolności katolickiego kościoła latynoamerykallskiego do zebrania i oryginalnego opracowania krytyki dokonanej przez antropologię radykalną" (Warren, 1990, s. 62). "Dokument" za fundamentalne cele misji indiaJ1skich w Amazonii uznawał fizyczne i kultu- I)on Vcnusliano nalomiasl u\\aja. je skoro zjedliśmy przcna.iś"i<,:ISZ'I Trójcy. a Maria nie nalcżała do Trójcy. lo loslala Maria . .la z kolci jestem zdania. je zjedliśmy tylko Chrystusa. a więc został Bóg Oieiee. Duch Ś\\iYly. czyli I'rzenajświylsza Dwójca i Maria'· (.Iacórzyński. Wołowski. 1995. s. (0). �20 rowe przeżycie ludów tubylczych. W praktyce miało to polegać na pomocy w powiększaniu autonomii i samorządności dla organizacji indiailskich oraz uświadamianiu społeczności dominującej i samego kościoła co do systematycznej eksterminacji i marginalizacji, najaką skazani są Indianie. Refleksja teologiczna i duszpasterska, jaka tworzy się w tym czasie w Brazylii i obecna jest także w innych krajach Ameryki Laciilskiej, jest owocem wymiany między "specjalistami" (antropologami) a misjonarzami de hase (pracującymi "u podstaw"). Omówię trzy nurty tej refleksji: I. nurt "zarodków Słowa"; 2. teologię wyzwolenia; 3. nurt reprezentowany m.In. przez brazylijskie elMI misJe salezjailskie 8 w Ekwadorze . Nurt "zarodków SIOlva" Kościół katolicki uznał, iż w każdej kulturze można znaleźć "nasiona Słowa" czy też "zarodki Słowa" (Evangelii nuntiandi, 53, s. 397; Ad genIes divinitus, s.445-447), które się tam ukrywają i mogą być przygotowaniem do przyjęcia ewangelii. Kultury - zgodnie z tą koncepcją - zawicrąją "ziarna prawdy" i wartości, które mogą pozwolić na zbawienie i tworzyć teren, na którym misjonarz umieszcza następne "nasiona". Z tych nasion mają rozwinąć się kościoły indiallskie (Ad genIes divinitus, s. 442). "Zarodki" są więc protoewangelią, natomiast "nasiona" są elementami nauczania chrześcijallskiego wchłoniętymi przez lokalne kultury (czy to w przypadku kultur indiailskich, czy tzw. religijności ludow~j). Wątpliwości związane z praktyką misyjną ,.zarodków Słowa" dotyczą tego, jak misjonarz ma odróżnić ..zarodki'· i "niezarodki". Podobnie rzecz ma się z "nasionami". "Faktycznie, zostawia się ogromną otwartą przestrzell misjonarzom jako jednostkom, a oni, wychodząc z własnej historii i kultury, decydują przy każdej okazji, co należy robić. W ten sposób, wielokrotnie element kultury danej grupy uważany jest przez jednego misjonarza za posiadający wartość chrześcijailską lub «zarodek Słowa» i w ten sposób waloryzowany. Ten sam element przez innego misjonarza rozpoznawany jest odmiennie i w związku z tym zwalczany" (Amodio, 1990, s. 110). Teologia wyzwolenia Teologia latynoskiej", wyzwolenia posiada - według Paulo Suessa - więcej cech "teologii charakterystycznej dla Trzeciego Świata niż amerindiailskiej, za- 8 Zapytany o podobieństwa pomiędzy działalnością elMI i Salajanów. Juan Bottasso SDB odpowiedział: .•Moina powiedzieć. że CIMI i misjonarze Salezjanie I.gadzają si.; w swoich zna· czących celach i kierunkach działania. lecz pracują w inny sposób. Praca CIMljest bardziej poli. tyczna. z towarzyszeniem i poradą różnych organizacji. Salezjanie Slj bardziej pragmatyczni: zakladąią szkoly. redagują podręczniki. organizują spółdzielnie. Są hardziej związani z obszarem. na którym pracują Z wieloma zadaniami. lecz w nie\\'iclkim stopniu obccni w narod(l\\'ych orga· nizacjach" (in1ormaeja własna. 2000). �21 równo ze względu na temat rozważal1 teologicznych, jak i wnioski, do jakich one prowadzą (Suess, 1990, s. 158). W latach 80. teologowie wyzwolenia zaczęli być jednak coraz częściej proszeni przez misjonarzy o pomoc w stworzeniu "optyki indianistycznej". Wychodząc z założenia, iż Kościół jest jak Chrystus wcielający się w poszczególne społeczel1stwa, Leonardo Boff - największy brazylijski teolog wyzwolenia - wypowiada się w obronie synkretyzmu. Według Boffa synkretyzm jest samą istotą chrześcijal1stwa, "prawem wcielenia" kościoła w kultur9. Chrześcijallstwo jest "wielkim synkretyzmem". Dla Boffa istnieją różne typy synkretyzmu, lecz tylko jeden z nich jest właściwy - "synkretyzmjako nowa fuzja". Uważa on, iż religiajest synkretycznym wyrażeniem wiary, która możc wyrażać się tylko przez nią. Patologią jest sama religia bez wiary. Przykładem mogą być Stary i Nowy Testament, które zawierają elementy nie tylko kultury hebrajskiej, lecz różnych kultur śródziemnomorskich. Gdy fundamentalna tożsamość chrześcijaJlska jest ocalona, wówczas jest to synkretyzm chrześcijal1ski, który należy chronić i rozwijać. W przeciwnym wypadku, gdy to chrześcijal1stwo nawracane jest na inną religię, która nosi tylko pewne jego cechy, mamy do czynienia z synkretyzmem niechrześcijal1skim. Zgodnie z tym, co mówi Boft~ nie należy go potępiać, lecz tolerować (Bottasso, 1990). Tu także, podobnie jak w przypadku "zarodków Słowa", misjonarz sam podejmuje decyzję, co warto rozwijać i waloryzować, a co jedynie tolerować. Nur! repre::en!ol!'uny pr::ez ('onsejo Jndigenis!a Misionero ,,Kto zamierza tworzyć nowe ruiny, by szerzyć chrześcijal1stwo, anatema sit" - pisze Paulo Suess, jedna z najważniejszych postaci CIMI (Suess, 1990, s. 148). Pisze on też, iż misjonarze i antropologowie muszą dziś legitymizować swoją obecność wśród Indian. Ci ostatni powinni mieć swobodę podjęcia decyzj i, czy na tę obecność się zgodzić. Dla powstałego w 1972 roku CIM\, działającego przy Narodowej Konferencji Biskupów Brazylijskich, istotą i legitymizacją ich działania pozostaje praca na rzecz fizycznego i kulturowego przetrwania Indian. Rada liczy obecnie 347 misjonarzy tworzących 112 zespołów w różnych częściach Brazylii. Refleksja teologiczna CIMI tworzy się w oparciu i w związku z działalnością misyjną. Sytuacja Indian walczących o ziemię utożsamiana jest z biblijnym Exodusem i z boską obietnicą otrzymania ziemi przodków. Dużo miejsca poświęca się analizowaniu metod misyjnych, czasowi, osobie misjonarza i problemom, jakie stwarza. Według Suessa, każda interwencja misjonarza, który chce bezpośrednio głosić Jezusa Chrystusa, wstrząsa kulturą indial1ską. Głoszenie BogaMiłości przeciwko Bogu-Mścicielowi jest, podobnie jak szczepienia, interwencją. W sytuacj i ekspansj i społeczel1stwa narodowego, zupełna nieinterwencja jest nierealna. Suess uważa, że należy więc dyskutować nad tym, kto ma interweniować, jak i w czyim interesie. Realizując "nową misjologię" CI MI (ponieważ dawne misje były - jak mówi Suess ~ klęską ludów indial1skich), misjonarz dąży do tego, by stać się ak- �22 ceptowanym przez Indian jako jeden z nich. Termin "wcielenie" jest tu synonimem inkulturacji, która w przypadku misjonarza (podobnie jak antropologa) nigdy nie jest całkowita. Misjonarz pozostaje na "drodze inkulturacyjnej". Trudność w utrzymaniu równowagi pomiędzy zachowaniem tożsamości i inkulturacją prowadzi wielu misjonarzy do kryzysu .. JeŚli misjonarz traci swą tożsamość - twierdzi Suess - staje się przypadkiem psychiatrycznym" (Amodio, 1990, s. 137). CIMI głosi, iż należy odróżniać ewangelizacje;; od prozelityzmu, zaś wolność religijna "innego" zasługuje na szacunek i obronę. Opowiada się też za dialogiem z religiami plemiennymi Indian, podobnym do prowadzonego z buddystami czy ateistami. Niektórzy misjonarze z CIMI ograniczają swoją działalność liturgiczną i katechetyczną na rzecz działalności społeczn~j. "Porantim" - biuletyn CIMI koncentruje się na problemach społecznych i politycznych dotyczących Indian. "Kto walczy o autonomię polityczną, walczy też o utrzymanie się religii. o zniesienie kolonializmu i/lub paternalizmu religijnego" (Suess, 1990, s. ł 57). W teologii głoszonej przez CIMI - podobnie jak w dwóch omówionych poprzednio - podkreśla się wagę mitów indiaJlskich jako esencji kultury, która nie może zostać zniszczona. "Zniszczyć mit, czy to za pomocą narzuconej akulturacji, czy też nieuważną katechezą jest antyludzkie i antyewangeliczne" (Bottasso, 1990, s. 200). W tym samym tekście Juan Botlasso stwierdza: "Misjonarz, nawet jeśli tego nie chce, to poprzez przedstawianie pewnej wersji wytłumaczenia świata, przywożenie lekarstw, itp. staje się elementem sekularyzyjącym. ChrześcijaJlstwo, jako uniwersalna religia zbawienia. wpędza w kryzys religie plemienne, które są dla danych grup funkcjonalne. ( ... ) Wszystko to daje nam miarę wyzwania" (Bottasso, 1990, s. 200). Rozważania prowadzone w obrębie tego nurtu refleksji teologicznej i duszpasterskiej również nie mogą udzielić ostatecznej odpowiedzi. w jaki sposób można wprowadzić chrześcijaJlstwo nie transformując mitów, choć transformacja ta może być powolna i stopniowa. Wydają się jednak najbliższe idei pozostawiania decyzji samym Indianom. Letni Instytut Lingwistyczny i "dwa aspekty" jego pracy SIL został założony przez Williama Camerona Towsenda jako naukowa fasada organizacji misyjnej o nazwie Wycliffe Bibie Translators (WBT) (od nazwiska pierwszego tłumacza Pisma Świętego na język angielski). Za datę powstania SIL przyjmuje się rok 1934, kiedy to Townsend przeprowadził pierwszy obóz treningowy dla tłumaczy Biblii na opuszczonej farmie w Sulphur Springs w stanie Arkansas. Townsend, urodzony w prezbiteriallskiej rodzinie. rozpoczął swoją misyjną działalność wśród Majów Cakchiquel w Gwatemali w 1917 roku. Pracując z Indianami nawróconymi na protestantyzm tłumaczył na ich język Biblię oraz eksperymentował z dwujęzyczną edukacją. "Niektórym Majom protestantyzm oferował wolność od niewolniczej pracy za długi oraz większe możliwości �23 przetrwania. Właścicielom plantacji, którzy próbowali przejść od systemu pracy wymuszonej do odpłatnej, zapewniał lepszych pracowników. Gubernatorzy i trzej prezydcnci republiki chwalili jego pracę" (Stoli, ł 98 ł a, s. 25). W 1921 powstała Pionecr Mission Agency. W ramach tej organizacji w 1933 roku Townsend zdccydował się na szkolenie tłumaczy Biblii w językach meksykańskich Indian. Jego pierwszy wyjazd do Meksyku w tym samym roku był tak zniechęcający, iż po powrocie postanowił o przyjęciu strategii, która zaważyła na dalszej działalności misyjnej SIL/WBT, która to organizacja wyłoniła się podczas sponsorowanego rok później przez Pioneer Mission wspomnianego spotkania na farmie. Townsend zdecydował mianowicie, iż do Meksyku tłumacze powinni pojechać raczej jako lingwiści, niż misjonarze; iż należy wyjaśniać, że datki dla organizacji pochodzą od "osób indywidualnych" z USA (pomijając raczej wzmianki o Pioncer Mission) oraz, iż w Meksyku będzie przedstawiał się jako zwolennik Rcwolucji Meksykańskiej. Ta bardzo pragmatyczna postawa, która przetrwała i stała się istotnym ełementem w funkcjonowaniu organizacji, była później niejednokrotnie przyczyną krytyki skierowanej wobcc SIL/WBT, zarówno ze strony antropologów (Hvalkof, Aaby, 1981), publicystów z Ameryki Lacińskiej, którzy zarzucali SIL, iż cele jego operacji w ich krajach znacznie się różnią od tych oficjalnie deklarowanych (Perez, Robinson, 1983). jak i zc strony samych misjonarzy (Tucker, 1995). David Stoli wyróżnił trzy fazy w funkcjonowaniu Instytutu. Pierwsza faza obejmuje okres od 1945 do 1953 roku. W tym czasie SIL funkcjonował jako wirtualny fi'ont dla WBT, a wszelkim pogłoskom o związkach pomiędzy tymi dwoma organizacjami oficjalnic zaprzeczano. Z jednej strony ułatwiało to wjazd i prowadzcnic działalności w wielu krajach, w których prawo mogło nie zezwolić na pracę organizacji misyjnej z tubylcami, z drugiej ułatwiało zbieranie datków w macierzystych krajach misjonarzy, głównie w Stanach Zjednoczonych. "Sądząc z publikacji Wycliffe, wspomagający organizację krajanie nie byli informowani, iż ich misjonarze pracują w terenie pod auspicjami Letniego Instytutu Lingwistycznego, aż do 1956-1957 roku" (Stoli, 1981 a, s27). Pierwszy rządowy kontrakt podpisał SIL w Peru w 1945 roku. Tam też w 1953, za przyczyną katolickiego biskupa Buenaventury Leon de Uriarte, który oskarżył SIL o prov.adzenie działalności prozelitycznej, Townsend oficjalnie przyznał, iż praca Instytutu ma .,podwójny aspekt". W fazie drugiej SIL i WBT przedstawiały się jako organizacje "siostrzane". Fazę trzecią, gdy ostatecznie okazało się. iż naukowcy z SIL należą do organizacji misyjnej stawiającej sobie za cel głoszenie chrześcijarlstwa, cechuje podkreślanie kompatybilności nauki i religii, relatywności systcmu wierzcJl oraz szacunku SIL dla indiaJlskich kultur. Oprócz rządów Mcksyku i Peru w Ameryce Lacillskiej na współpracę z SIL zdecydowały się też rządy Ekwadoru, Gwatemali, Hondurasu, Boliwii, Brazylii, Kolumbii. Panamy, Surinamu, Chile oraz Wenezueli. W większości wypadków współpraca ta opierała się na podpisaniu kontraktów z ministerstwami edukacji, które zlecały SIL prowadzenie dwujęzycznej edukacji wśród ludności indiańskiej. Instytutowi - który za cel stawiał sobie przetłumaczenie Biblii na wszyst- �24 9 kie języki świata - zależało zarówno na kontaktach z Indianami pozostającymi od dawna w kręgu kultury narodowej, jak i na nawiązywaniu kontaktu z grupami izolowanymi. Pacyfikacja Indian leżała w interesie rządów, które nie ponosząc kosztów tych operacji, spodziewały się szybkiej integracji ludności tubylczej ze społeczeóstwami narodowymi. SIL, posłuszne zasadzic, iż co cesarskie - cesarzowi, nigdy oficjalnie nie przeciwstawialo się polityce rządowej (choć poszczególni misjonarze próbowali wspierać organizacje indi3l1skic w ich dążeniach). Szczególny sojusz istniał jednak pomiędzy Instytutem, który Szatana utożsamiał z komunizmem, a rządami konserwatywnymi. Działalność Letniego Instytutu Lingwistycznego w Amcryce Lacillskiej była, jak już wspomniałam, oparta na kontraktach rządowych, które zobowiązywały SIL do prowadzenia edukacji dwujęzycznej wśród ludności indiallskiej. Obecność misjonarzy była też zwykle związana z prowadzeniem opieki medycznej (przynajmniej w tych okresach, w których misjonarze przebywali w osadach) oraz z pośrednictwem w handlu z osadnikami. Instytut decydował o sposobie prowadzenia nauki, tzn. przygotowywał materia/y, wybierał spośród miejscowej ludności i szkolil przyszłych nauczycieli indiaóskich. Misjonarze lingwiści, mieszkający zwykle w większych bazach poza wsiami. prowadzili prace nad tłumaczeniem Biblii na poszczególne języki tubylcze. Zwykle informatorzy językowi stawali się pierwszymi, którzy przyjmowali protestantyzm i którzy mieli dalej budować kościoły indiaóskie. Misjonarze z SIL mieli zakaz wygłaszania kazaó, jednakże bez zdefiniowania, czym jest "kazanie". "My tylko przynosimy Słowo Boże - powiedział pilot z JAARS (Jungle Aviation and Radio Service - organizacji stanowiącej zapleczc SIL) - Jeśli to jest dekuJturacja, jest to dzieło Boga, my nikogo nie zmieniamy; jedynym kto może zmienić ludzi jest Bóg" (Stoli, 1981 a, s. 30). Podobnie jak kościół katolicki, również Letni Instytut Lingwistyczny za swój nadrzędny cel uznawał głoszenie Słowa Bożego. Przetlumaczone na języki tubylcze miało ono być dla Indian łatwiej dostępne. Tłumaczenie Biblii na języki indiallskie miało też minimalizować zabójczy dla tubylczych kultur aspekt pracy SIL (Moore, 1981). Podobnie również, jak to miało miejsce w przypadku działalności kościoła katolickiego, także efekty pracy SIL by/y w dużej mierze uzależnione od postaw poszczególnych mi~jonarzy. Jednakże krytyka działań Instytutu była o wiele poważniejsza (szczególnie wśród antropologówlo), co 9 Thomas N. Headland. ohecny koordynalor SIL ds. <lnlropologii. zapylany przeze mnie czy tłumaczenie Biblii \V dalszym ciągu należy do pryncypiów działalności InsI: tutu odpowiedział: ..Takjesl. Lecz nic na W) marlc języki. czy na takie. którc już maj,! Bihli.,:. hąd; takie. w przypadku których. tłumaczeniem zajmuje się ktoś inny: ani też na lakic. których użytkownicy s'\ do tego stopnia dwujęzyczni. iż mogą dohrze zrozumiec Bihlię uży\vaj,\c drugiego jqyka" (korcspondencja własna. 2000). . 10 Allyn McLean Stearman \V swoim artykule Prates/antes jiIl1lIalllr'nta/is/as, ca/o/icos y antropologos wskazuje. iż fakt. że niechęć antropologów częściej skicrO\\ana jcst wohcc misjonarzy protestanckich niż kalolickich. wiążc się z różnicami \\ stylu życia Iych misjonarzy (prolestanci są nicdostępni). a co za tym idzie różnych relacji na plaszclyinie osohistej. jakie mąią miejsce �25 w efekcie doprowadziło do zerwania kontraktów rządowych w wielu krajach Ameryki Lacillskiej i do (przynajmniej formalnego) usunięcia z nich SIL. Wśród zarzutów 'ivysuwanych wobec SIL były m.in. zarzuty szpiegostwa na rzecz USA czy współpracy z CIA (Perez, Robinson, 1983; Rodriguez, 1979; Pereira. 1981). O ile te oskarżenia pozostają jedynie w sferze domysłów, o tyle dowiedzione wydają się być przykłady na współpracę misjonarzy z wojskami prowadzącymi działania przeciwko partyzantce (Che Guevary i Teoponte w Boliwii; I.ouis A. Pereira F. cytuje byłego oficera armii boliwijskiej, który zachwyca się dokładnością map dostarczonych przez. SI L, obejmujących obszar działania partyzantki oraz innych informacji, m.in. tego, które grupy wspomagały pat1yzantów; Pereira, 1981) czy Indianom (Guahibo, Mayoruna)ll. Dobrze udokumentowane są również przykłady wskazujące na popieranie interesów firm amerykallskich prowadzących działalność czy też zamierzających ją prowadzić, na obszarze zamieszkałym przez Indian pozostających pod wpływem bądź "oddanych" przez rządy "pod opiekę" SIL (Huaorani). Innym poważnym zarzutem wobec SIL był zarzut etnocydu, rozumianego tutaj jako procesy społeczne, które niszczą zdolność grupy do utrzymania niezależności i możliwości odtwarzania tradycyjnej kultury. William Merrifield, koordynator SIL do spraw antropologii, na oskarżenie to odpowiedział, iż "etnocyd jest mitem. Ludzie umierają, kultury - nie; one się zmieniają" (Hvalkof, Aaby, 1981, s. l73t. SIL swoją pracę wśród Indian rozpoczynał zwykle od prób przemieszczenia członków danej grupy na jeden obszar o dogodnym dla misjonarzy położeniu. Tam też budowano pas startowy umożliwiający przyloty awionetek z baz SIL. Schemat ten nie zawsze obowiązywał. Czasami, jak w przypadku Amarakeri, to misjonarze dostosowywali swój sposób życia do warunków w jakich romi.;dz) misjonarz.ami i pracuj'lcymi \\ terenie antropologami (McLean Stearman. 1990). Thomas N. I kadiand \\skazujc na inne przyczyny. które mogą pO\\odowa( antropologami w czasie ich kontaktóll z misjonarzami. jak na przykład .Jliech.;ć do \\ lasncj spuścizny religijnej"' (łkad land. 1996. s. 170) II Cuila 12 Należ) tutaj Zall\\ aż) ć. iż Dal id Stoli opisujc rrzyradki pomagania w tym czasic przcz misjonarz) z Sil. oraz z Misji Nowych PIcmion (StolI. 198Ib). Thomas N. lłeadland. zapytany. czy zgadza si.; ze stwierdzeniem Indianom Merrifielda odparł: ..Faktycznie pal11i.;tam argumenlaei<; Merrilielda. Przyj 'I! dobry punkt IV idzenia. ponieważ termin ..etnoeyc\"· jcst ligur'lj.;Z) kO\Ią. On ma racj.;. nic można doslo\\llic zabi(' kultury. ponieważ kultura jest \\ każdym b'ld; r;lzic abstrakcyj mI koncepcją. a nic biologicznym organizmem. Głównym problemem przy oskarżaniu kogoś o etnocyd jest lilkI. iż tego metaforycznego terminu nie można zddinill\lać II sposl')b zadowalający dla obydwu stron. Jeśli \Iprowadzam umiejętność czytania i pisania do jakiejś nicpiśmiennej społeczności i jej czlonkowie akceptują ją jako nową wspólną Ilartość. pO\lOduj.; zmian.; kulturową. Czy jest to etnocyd" Kiedy antropolog Napoleon Chagnon rozdal setki slallmych macz.et YanomanHl z ..cpoki kamiennej" podczas 20 lat pracy w tercnie . .aby uzyskać ich pomoc. czy był to etnocyd'J Nic powiedziałbym tego o obydwóch przykładach. Lecz kiedy niektórzy misjonarze II latach 30. i umieszczali (nic SIL) porymili je \\e lliasnych. clzieci od ich inclialiskich czy byl to ..etnocyd"" rodz.in \1 Kolumbii Tak. był. Lecz Merrifield odpo- Iliad'll antropologom. którzy oskarż.ali misjonarzy o etnocycl. jeśli ci wprowadzali Indianom cokolwiek [nowegol. Dzi\\l]e. ponieważ ci sami antropologowie także wyjeżdżali i mieszkali z Indianami. z. kt()rymi Il!aśnie dopiero nalliąz.ano konIakt i sami pIaciii błyskotkami i kocami. Czy antropologl)\\ ie tab.e nie popełniali etnoeydu')" (korespondencja własna. 2(00). �26 mieszkali Indianie, nie zmieniając też struktury terytorialnej, ani demograficznej (Moore, 1981). Zwykle zmiany terytorialne doprowadzały do rozłamu w grupie, bądź z powodu tradycyjnych animozji, bądź z powodu braku środków (jeśli nie były one dostarczane przez misjonarzy) do utrzymania się większej liczby osób wjednym miejscu (d'Ans, 1981; Rival, 1996). Z powszechną krytyką spotykał się sposób przygotowywania przez SIL nauczycieli dwujęzycznych, przeważnie to oni stawali się pierwszymi protestantami w danej społeczności indiallskiej (choć np. Moore opisuje sytuację wśród Amarakaeri, z którymi pracowali misjonarze z SIL, gdzie dwóch pierwszych nauczycieli z tej społeczności kształciło się w szkole misji dominikaJlskicj; Moore, 1981). Nauczyciel dwujęzyczny, mający dostęp do zasobów materialnych "z zewnątrz" i umiejętności ich zdobywania, skupiał w rękach większość władzy i możliwości w danej grupie. Miało to wpływ na zmianę tradycyjnej struktury społecznej, szczególnie iż misjonarze kładli nacisk na wprowadzenie i waloryzację indywidualnej formy własności. Materiały edukacyjne przygotowywane przez misjonarzy to z jednej strony przetłumaczone fragmenty Biblii (na przykład odsłuchiwane przez Indian z magnetofonów na korbkę, co miałam okazję obserwować u Indian Huaorani w 1991 roku), z drugiej materiały do nauki czytania i pisania, które promowały wartości cenione przez misjonarzy. Do mitów Cuiva przy nauce czytania wprowadzano postacie Chrystusa i Szatana. Inny tekst - przygotowany dla tych Indian, którzy czasami zmieniali obozowisko kilkadziesiąt razy w ciągu miesiąca - jest historyjka o rolniku, który zapomniał kapelusza. ,,Ta trywialna historyjka wygląda na zupełnie niewinną, lecz faktycznie jest jeszcze jednym wysiłkiem misjonarzy zmierzającym do zmiany stylu życia Cuiva. Przeniesienie ich do stałyclI osiedli, w których pozostawią swoje nomadyczne przyzwyczajenia i będą zależni głównie od rolnictwa, jest wspólnym celem zarówno osadników, którzy chcą ziemi Cuiva, jak i misjonarzy, którzy chcą ich dusz" (Arcand, 1981, s. 79). Zastrzeżenia misjonarzy budziły często tradycyjne rytuały (szczególnie jeśli były związane ze stosowaniem roślin halucynogennych), tradycyjne śpiewy, tallce, chodzenie nago (Lewis, 1988). Efektem tej postawy było odrzucanie przez młodzież - kształconą przez misjonarzy, a jednocześnie pozbawioną w tym czasie tradycyjnych metod edukacji dotyczącej np. sposobów tropienia zwierzyny czy też rozróżniania jadalnych i leczniczych roślin - własnej kultury. "Powiedział, że starsi ludzie, jak on, już nie opowiadają historii, ponieważ tak wielu innych śmieje się z nich lub oskarża o kłamstwo lub wymyślanie historii. Wielu młodych Amuesha przypisuje teraz swoją «biedę, zacofanie i brak cywilizacji» temu, że kiedyś wierzyli w te historie. Ta sama grupa zwykle podkreśla, iż Amuesha powinni uczyć się «prawdziwej» historii opisanej w Biblii i książkach" (Smith, 1981, s. 126). Trzecia faza działalności SIL, wyróżniona przez Stolla, cechuje się - jak już pisałam - podkreślaniem szacunku dla kultur indiallskich, relatywności systemu wierzell oraz kompatybilności nauki i religii. "Podczas, gdy niektórzy mówcy z SIL odmówili uznania etnocydu jako kategorii (00')' SIL wypowiada się teraz �27 na rzecz "indiarlskiego samostanowienia" i "wyzwolenia" (Hvalkof, Aaby, 1981, s. 174). Autorzy artykułu "No Tobacco, No Hallelujah", z którego pochodzi powyższy cytat, analizują wystąpienie misjonarzy SłL pracujących w Peru na Kongresie Amerykanistycznym w Paryżu w J 976 roku. Zdaniem misjonarzy każda kultura ma zarówno cechy pozytywne, jak i negatywne i rozwój jedynie tych pierwszych powinien być wspierany. Według autorów referatu, zabijanie dziev,czynek, praktykowane w niektórych grupach, ma zarówno negatywne, jak i pozytywne aspekty. Negatywne, ponieważ stanowi morderstwo, tworzy konflikty z innymi grupami itp. Pozytywne, m.in. dlatego że "zapewnia źródło genetycznej różnorodności dla niewielkiej społeczności" (Loos er al., 1976, s. II), daje upust ludzkiej agresji, wspomaga kontrolę społeczną, pomaga utrzymać adaptację ekologiczną. "Uważamy - piszą autorzy artykułu iż ich kategoryzacje są tak mgliste, że sąjedynie kamuflażem dla prawdziwych działań SIL. N iewielu misjonarzy - i niewielu antropologów - mogłoby nawet tolerować takie standardy relatywizmu kulturowego w swoich analizach, jeszcze mniej - robić z n ich użytek" (Hvalkof, Aaby, 1981, s. 174)13. Schemat działania SILlWBT we wszystkich grupach był podobny, nie wszędzie jednak prowadził do takich samych rezultatów. Na przykład według Thomasa R. Moora, pracującego wśród Indian Amarakaeri, obecność SIL wśród części tych Indian nie doprowadziła do zalamania kultury, jak to miało miejsce wśród Amarekaeri z misji dominikańskiej. Ci ostatni wyśmiewali się z zacofania swoich pobratymców, wśród których pracowali misjonarze z SIL, tzn. na przykład z tego, że mieszkają w tradycyjnych chatach komunalnych. W tym przypadku Instytut nie współpracował również z firmami poszukującymi na obszarze zamieszkałym przez Amarakaeri ropy naftowej (Maore, 1981). Czasami, jak to mialo miejsce w przypadku Aguaruna, Indianie walczyli przeciwko wydaleniu SIL (jak twierdzą niektórzy, z obawy przed powrotem armii peruwiańskiej). Najważniejsze zarzuty wysuwane wobec Instytutu można zamknąć w stwierdzeniu, iż działał jako przedłużenie ramienia rządów państw Ameryki Lacióskiej, dążących do ostatecznej pacyfikacji i integracji Indian, i świadomie, czy też nie, politykę tę wspierał. Przypadek Huaorani Mógłby zostać uznany za klasyczny przykład nawiązywania kontaktu przez misjonarzy katolickich i protestanckich z grupą indiaóską, która takiego kontaktu ze społeczellstwem narodowym nie ma. Przebieg tego długotrwałego procesu, w przypadku Huaorani, powiązany był, jak to zazwyczaj ma miejsce, z interesami narodowymi i międzynarodowymi zaangażowanymi na obszarze zamieszkałym tradycyjnie przez Huaorani, tj. pomiędzy rzekami Puyo i Curaray przecinającymi ekwadorską Amazonię. [; Na r~tanić jak oććnia ty tćoriy misjonarzy z SIL l. N. Headland odpowiedział ..Mógłhym siy /.god/.ić / t,\ teorią. Lćcz w praktyce nie przyz\\alalbym na to" (ihidem). m.in.: �28 Pierwsze informacje o Indianach Huaorani - którzy są izolowaną grupą językową - pochodzą z ok. 1850 roku. Spotkania z nimi - najczęściej krwawe potyczki - staly się częstsze w czasie boomu kauczukowego na początku stulecia. W tym czasie, we wschodniej części kraju, porośniętej lasem deszczowym, rozwijają się duże haciendv należące do mi~j i katol ick ich, do peruwiaJlskich i ekwadorskich handlarzy i do cal/chero.\'. W poszukiwaniu ziemi coraz częściej migrują do selvy Indianie Quichua z ekwadorskiego Oriente, a wojsko zakłada tam swoje posterunki. Szczególne zainteresowanie wladz ekwadorskich wschodnią częścią kraju, zamieszkałą przez wojowniczych Indian, wiąże się z początkiem poszukiwaJl ropy naftowej na tym obszarze na początku lat czterdziestych. Wtedy też rozpoczyna się współczesna historia Huaorani. Indianie ci nie utrzymują w tym czasie pokojowych stosunków z nieHuaorani, których uważają za co!JlIori - kanibali. "Zabijali. aby pomścić swych zmarłych, aby ukarać najeźdźców i aby ukraść ich narzędzia" (Rival. 1996, s.73). Ich wzorzec kulturowy, oparty na systematycznej negacji wymiany i handlu, nie dawał innej sposobności na uzyskanic metalowych siekier i maczet niż wojna. Narzędzia zrzucane z samolotów, czy też umieszczane na ścieżkach przez pracowników Sheila, mogły jedynie podsycać pragnienie ich posiadania, wśród tych, dla których ich zabrakło. W 1956 roku nad rzeką Curaray zginęlo z rąk Huaorani pięciu północnoamerykańskich misjonarzy, którzy zjawili się tam w nadziei nawiązania pokojowego kontaktu. W 1958 roku udalo się SIL zalożyć misję na terytorium Huaorani. Dokonały tego siostra oraz żona zabitych nad Curaray mężczyzn - Rachel Saint oraz Elizabeth Eliot - przy pomocy Dayumy, Indianki Huaorani, która w obawie przed śmiercią uciekła od swojej grupy toczącej wewnętrzne walki i znalazła schronienie wśród Quichua. Podobnie jak w innych krajach, również w Ekwadorze SI L, w związku z podpisaniem kontraktu rządowego, zajął się edukacją Huaorani. Otrzymał pozwolenie na stworzenie Protektoratu wokół swojej misji w Tihueno. Na niewielkim obszarze pod wpływem SIL osiedliła się znaczna część żyjących dotąd na ogromnym obszarze Huaorani. "W podobnych warunkach pogranicza, dziadkowie amerykaJlskich misjonarzy spacyfikowali Dziki Zachód i umieścili «Indian» w rezerwatach. Teraz ich wnuki, w służbie tego samego XIXwiecznego Boga zaproponowali reservas dla SlllIarów i Auca [Huaorani]. Wyobraźmy sobie ekwadorską narodową reservas, legalną jednostkę, faktycznie administrowaną przez misjonarzy SIL; sto lat później sprawy wyglądają tak samo" (Robinson, 1981, s. 47). Gdy w 1970 roku na tereny Huaorani weszły pierwsze kompanie naftowe. misjonarze nie zareagowali. W 1974 roku Texaco, jedna z największych firm wydobywających tam ropę, weszła w głąb terytorium Huaorani. SIL przeprowadziła wówczas drugą akcję przesiedlellczą. Używając helikopterów należących do kompanii naftowych zrzucała maczety, a później radia "przez które nawróceni Huaorani mogli rozmawiać ze swoimi bezbożnymi braćmi pozostającymi głęboko w lesie. Większość pozostałych Huaorani została zwabiona 600 �29 km na zachód, do Protektoratu. Od tego czasu ich ziemia była kradziona, a kultura niszczona" (Rival, Lewis, 1990). W procesie wydobywania ropy naftowej zostało zniszczonych ponad 20 milionów akrów ziemi, zatruto wodę, ziemię i powietrze. Wraz z wycinaniem lasu i budową naftociągów pojawili się koloniści. Nastąpiła militaryzacja regionu, pojawiła się prostytucja, alkoholizm, przemoc. Zniszczeniu środowiska naturalnego towarzyszy bieda, złe odżywianie i choroby nie tylko wśród Huaorani, lecz 200 tysięcy Indian amazOłlskich. Równolegle z protestanckimi misjonarzami-lingwistami o nawiązanie kontaktu z Iluaorani staraJi się misjonarze katoliccy. Misja kapucynów została założona na terenie wschodniego Ekwadoru w 1954 roku. Wcześniej obejmowała ten obszar swym działaniem misja jezuicka. Od początku istnienia misji, kapucyni starali się doprowadzić do nawiązania pokojowego kontaktu z Huaorani. W swych usiłowaniach nie otrzymywali żadnej pomocy od rządu ekwadorskiego. Starania nawiązania kontaktu uzasadniali powtarzającymi się napadami Huaorani na osadników znajdujących się w pobliżu ich terytorium. Napady Indian prowadziły do odwetowych wypraw i eskalacji konfliktu. Ponieważ zapiecze techniczne kapucynów było o wiele słabsze niż miało to miejsce w przypadku SIL, do nawiązania pierwszych kontaktów doszło później. Nadzieją misjonarzy katolickich była w 1964 roku Onkay - młoda kobieta Huaorani - która postrzelona przez osadników została "przekazana" katolickim misjonarzom. Jednakże po interwencji Rachel Saint i na rozkaz dowódcy oddziału wojskowego stacjonującego w Pastaza, Onkay poleciała do Protektoratu. Zamiary kapucynów, dążących do spacyfikowania żyjących poza Protektoratem Huaorani, były od 1976 roku wykorzystywane przez pracujące na terytorium Indian eGG (Compania Geof~sica General) oraz CEPE (Consorcio Estatal Petrolero Ecuatoriano), które w przypadkach konfliktów z Huaorani zwracały się do misjonarzy o pomoc. Dużą rolę w relacjach misjonarzy katolickich z indianami odegral biskup Alejandro Labaca, który w 1987 roku zginął, próbując nawiązać stosunki z Tagaeri, żyjącą w izolacji grupą Huaorani. Labaca ..zaadoptowany'· przez rodzinę Huaorani - starał się łagodzić napięcia pomiędzy Indianami i pracownikami kompani naftowych. Można powiedzieć, iż należał do nurtu "zarodków słowa" - z wszystkimi jego zaletami i słabościami a także do kręgu tych biskupów, którzy w Manaus w 1977 roku wyznaczali misjom katolickim nowe cele. "Myślę, że zanim nałożymy na nich krzyże, medaliki i obce przedmioty religijnego kultu, powinniśmy przyjąć od nich wszystkie «zarodki slowa» ukryte w ich realnym życiu i w ich kulturze, gdzie mieszka nieznany Bóg" (Labaca, 1988, s. 109). Stosunki Labaki z Indianami, nastawione na akceptację ich kultury, dobrze ilustruje cytat z jego dziennika: "Za każdym razem, gdy do ekipy przyłączają się nowi misjonarze, pojawiają się te same obawy dotyczące naszych pierwszych kontaktów z amazońską kulturą «nagiego człowieka». ( ... ) Szybko zdaliśmy sobie sprawę, że misjonarz nie powinien czekać, aż zostanie rozebrany, lecz lepiej jest wyprzedzić to działanie, aby dać dowód poważaniu i szacunkowi dla kultury Huaorani" (Labaca, 1988, s. 150). Wypowiadanie takiej opinii przez katolickiego dostojnika i misjonarza z pew- �30 nością wymagało odwagi i może świadczyć o tym, iż bezkompromisowo przyjmował ideę "wcielenia" kościoła w kulturę. Jednak postypowy Labaca i wspomagający go misjonarze, którzy nie mieli wsparcia logistycznego czy choćby struktury, jaką tworzy w tej chwili eIMI, niewiele mogli zmienić w sytuacji I-Iuaorani zdeterminowanej międzynarodowymi interesami. W 1976 roku Labaca zaproponował utworzenie na terenie zamieszkałym przez tę grupę Parku Narodowego, którego istnienie mogloby umożliwić jej przetrwanie. Jednakże I-Iuaorani jeszcze długo musieli czekać na otrzymanie prawnych gwarancji do użytkowania przynajmniej części własnej ziemi. W tym czasie zostali zdziesiątkowani przez chorobę I-Ieine-Medina i grypę, a ich kultura uległa znacznym zmianom. W większości zostali przesiedleni na obszar, na którym do początku lat osiemdziesiątych żyli pod prawie wyłącznym wpływem misjonarzy z SIL, od których też otrzymywali wszystkie potrzebne artykuły. Misjonarze tłumaczyli Biblię, stworzyli alfabet, spisali gramatykę języka I-Iuaorani oraz opracowali program nauczania dla dorosłych. W końcu lat 70. 20% I-Iuaorani mieszkających w Protektoracie umiało czytać i pisać. W zamian oczekiwano od nich, iż porzucą wędrowny tryb życia, przestaną zabijać, zaprzestaną celebrowania tradycyjnych świąt i śpiewania tradycyjnych pieśni oraz, iż będą żenić się tylko zjedną kobietą. Gdy program SIL wśród I-Iuaorani dobiegł kOIlca, pracę misyjną, edukacyjną i opieki zdrowotnej kontynuowała Rachel Saint a od jej śmierci w 1994 roku robi to jej siostrzeniec. Zarówno SIL,jak i sama Saint (która wystąpiła z Instytutu) zaprzecza/a związkom z kapitałem amerykat'tskim, który inwestował w wydobycie ropy, lecz nie ulega wątpliwości, iż poczynania misjonarzy pozostawały w związku z polityką rządu ekwadorskiego oraz kompanii naftowych (Kane, 1998). "Rachel Saint jest silnie powiązana z Maxusem (jedna z firm wydobywających naftę na terenach zamieszkałych przez I-Iuaorani). Przewodniczący tej firmy, William ł lutton, jest ewangelikiem z tego samego kościoła. Dzisiaj właśnie to przedsiębiorstwo zajmuje się edukacją i oświatą zdrowotną na tych terenach. Porozumienie ż ewangelikami zapewnia im kontrolę nad poczynaniami I-Iuaorani" (Avirgan, Walker, 1993). W 1993 roku sfilmowano w Toiiampare w Protektoracie ceremonię włączenia I-Iuaorani do administrowania Parkiem Narodowym Yasuni (będącym tradycyjną ziemią I-Iuaorani). Kilka miesięcy wcześniej I-Iuaorani, a raczej niektórzy ich reprezentanci, podpisali porozumienie z Maxusem, zgadzając się na jego obecność i eksploatowanie ich ziemi przez tę firmę. Podczas ceremonii córka prezydenta Ekwadoru, Alicia Duran Ballen, zdjęła i wręczyła matce przedstawiciela organizacji Huaorani swoje zlote kolczyki mówiąc po angielsku: "Czy waszym zdaniem to była dobra wymiana?" Mark Witznitzer, doradca polityczny z ambasady USA odpowiedział: "Stosując tę samą metodę zdobyliśmy kiedyś Manhattan" (ibidem; Kane, 1998). O ile można doceniać nakład pracy misjonarzy protestanckich i samej Saint, która poświęciła I-Iuaorani całe życie, o tyle znacznej części rezultatów tej pracy nie można oceniać pozytywnie: zmian struktury społecznej, które uniemożliwiły odtwarzanie się tradycyjnej kultury I-Iuaorani, współpracy z rządem i fir- �31 mami wydobywczymi, które doprowadziły do utracenia przez Huaorani znacznej części tradycyjnych ziem i do katastrofy ekologicznej w rejonie. W przypadku misji katolickiej, przypadło jej znów, tak jak w przedsięwzięciu Missao Anchieta, odegranie roli pośrednika w kontaktach pomiędzy dwiema kulturami. Tym razem jednak katolicy, choć znów nie otrzymali poparcia rządu, nie szukali sojuszników wśród przemysłowców. Pozostali niezależni, lecz ich wpływ na realną sytuację Iluaorani był niewielki. Jeśli kontakt, to w czyim interesie? Kościół katolicki jest obecny we wszystkich krajach Ameryki Łacińskiej, a Letni Instytut Lingwistyczny oficjalnie działa w Brazylii, Meksyku, Gwatemali, Peru, Kolumbii i Surinamie. Obydwie instytucje deklarują pomoc dła Indian. Pomimo tak wielu krytycznych opinii o działalności misji, można zakładać, iż misjonarze działają w głębokim przekonaniu co do słuszności swojego postępowania i choć - w zasadzie - nie ma żadnych obiektywnych kryteriów, by rezultaty ich pracy ocenić (kryteria te zależne są bowiem od podzielanej hierarchii wartości) nie można tego nie zrobić. Nie brak przykładów na "realną" pomoc ze strony SIL, a także innych misjonarzy ewangelickich (Olson, 1993) i katolickich. W niedawnym ataku - w lutym 1999 roku - właścicieli ziemskich i ich pracowników na Indian Macuxi, został zaatakowany przez napastników nożem misjonarz z CIMI. Sądzę, iż pod deklaracją programową tej organizacji mogłaby z czystym sumieniem podpisać się większość antropologów. Jednakże kościół katolicki, to nie tylko CIMI i inni "postępowi" misjonarze. Ostatnio hierarchia katolicka obróciła się przeciwko wysiłkom zmierzającym do demokratyzacji swoich władz. "Współczujący biskupi zostali zastąpieni konserwatywnymi wyznaczonymi przez Rzym. Postępowi, którzy uważali się za przyszłość kościoła katolickiego, tworzą teraz w oczywisty sposób opozycyjny układ, głównie na średnim i niższym poziomie hierarchii duchownych" (StolI. 1993, s. 6). Ilustracją tego coraz bardziej widocznego rozłamu pomiędzy konserwatywnym i postępowym odłamem kościoła katolickiego w Ameryce Lacillskiej może być pogrzeb arcybiskupa Don Heldera Camary w 1999 roku, na którym msz~ miał odprawiać jeden z "konserwatywnych" biskupów. Współpracownicy Don Heldera nie zgodzili się. Odbyły się dwie uroczystości pogrzebowe (Artur Domosławski, kontakt osobisty, 1999). CIMI działa przy Kcnferencji Episkopatu Brazylijskiego. Trudno jest przewidzieć, czy i jaki wpływ na działalność CI M I będzie miała zmiana opcj i wśród biskupów. Patricio Warren pisząc o konieczności "powrotu do Manaus" wskazywał, iż "w «dialektyce dominacji» pomiędzy pallstwem i mniejszościami etnicznymi, misje katolickie w dalszym ciągu zajmują pozycję pośrednią, dwuznaczną i zmienną, co często kończy się przeistoczeniem ich obecności i działania w elementy obiektywnie funkcjonalne dla wewnętrznego kolonializmu" (Warren, 1990, s. 75). Pomimo zmian w sposobach pracy Letniego Instytutu Lingwistycznego, dyskusje wśród antropologów na temat roli, jaką odegrał i odgrywa SIL pracu- �32 jąc wśród Indian, ciągle trwają. W 1997 roku w pIsm Ie ..Anthropology Newsletter" publikowanym przez American Anthropological Association (AAA) Instytut został ponownie oskarżony o genocyd (wcześniej miało to miejsce w 1975, rok później Committee on Ethics AAA uznal oskarżenia za bezpodstawne). Odpierając ten zarzut, Thomas . ~lcadland - konsultant SI L ds. antropologii - oraz językoznawca Kenneth L. Pike, który jest czlonkiem SIL od 1935 roku, napisali m.in.: "Wszystko to nie znaczy, iż SIL nigdy nie popełniał błędów. Jesteśmy pewni, że były takie okresy i miejsca, gdzie członkowie SIL mogli byli zrobić więcej dla praw człowieka. Lecz nieprawdą jest, iż nie zrobili nic. Osobiście znamy przypadki, kiedy ludzie z SIL interweniowali. Niektórzy przez wiele lat pracowali, by zapewnić Indianom tytuły do ziemi. Członkowie SIL ratowali z niewoli dzieci, kobiety trzymane w obozach wojskowych w celach seksualnych, ludzi niesłusznie przetrzymywanych w więzieniach, innych - od głodu, ratowali bliskie wymarciu grupy" (korespondencja własna z T. N. Headlandem, 2000). Czytając jednak w innym tekście Headlanda pochwały wobec misjonarzy z Misji Nowych Plemion (New Tribe Mission, dalej NTM) można nabrać podejrzełl, iż kryteria stosowane przez misjonarzy i antropologów w ocenie tego, co jest korzystne dla Indian, a co nie, znacznie się różnią. Headland pisze, iż życie paragwajskich Ache znacznie się poprawiło ekonomicznie w porównaniu z tym, jak wyglądalo 25 lat temu - kiedy to na nich systematycznie polowano, zabijano, porywano dzieci - a to dzięki pracy misjonarzy z NTM. Dziś można ich zobaczyć, jak "prowadzą własne traktory, noszą ubrania (sic!) oraz hodują uprawy na sprzedaż" (Headland, ihidem). Autor tej wypowiedzi nie wspomina wcale, iż gdy po międzynarodowym skandalu, wywołanym informacjami o tym, co spotyka Achć. kierowanie rezerwatem. w którym zostali umieszczeni, przejęli misjonarze ".I. NTM. zdaniem antropologów, sytuacja się nie poprawiła. Pisal o tym Mark Mi"lnzcl w raporcie z 1974 roku "The Ache: Genocide Continuous in Paraguay". Na uwagę zasługuje fakt, iż w 1973 roku w obozie Ache było 25 Indian oraz 30 misjonarzy z rodzinami. Rok później odwiedził to miejsce Norman Lewis, który opisuje fatalną kondycję psychiczną i fizyczną przebywających tam Ache. Pisze m.in.: "Te trzy kobiety i chłopiec zostali złapani w ostatniej obławie w lesie. trzecia kobieta została postrzelona, gdy próbowała uciec" (Lewis, 1988. s. 159). W tej sytuacji trudno jest się zgodzić z Head landem. Sytuacja Huaorani była lepsza. a od początku lat 90. w swoich staraniach o niezależność mogą liczyć na pomoc szeregu organizacji pozarządowych. Jednak nie można powiedzieć, aby - szczególnie ci Huaorani, którzy zamieszkiwali w Protektoracie - mieli realną możliwość wyboru stylu życia. Zaakceptowanie pokoju z obcymi, przyjęcie materialnych i niematerialnych (edukacja) dobrodziejstw ich cywilizacji wiązało się z przyjęciem chrześcijaJlstwa i zarzuceniem tradycyjnego stylu życia. Dziś modele kulturowe w społeczellstwie Huaorani adaptowane są za pośrednictwem - opłacanych już przez pallstwo - nauczycieli, z narodowej kultury ekwadorskiej. To nauczyciel jest wzorcem kulturowym, określa co jest właściwe, a co nie. "Być cywilizowanym" oznacza być eduko- �33 wanym w szkole. Mundurki dla uczniów, teksty, ołówki i torby są dwa razy do roku dostarczane przez misję ewangelicką. Uczniowie muszą wtedy recytować indywidualnie po hiszpallsku wersety Nowego Testamentu (Rival, 1996). Gdy w 1991 roku byłam w Cononaco leżącym poza Protektoratem, młode małżeństwo Huaorani przekonywało nas, że są "dobrymi Indianami". Potwierdzeniem tego miało być noszone przez nich kompletne ubranie oraz magnetofon na korbkę, z którego z przejęciem odsłuchiwali przetłumaczonych na IlUaorani hymnów Starego Testamentu. Nie mieli pojęcia, że - gdyby to było możliwe to my byśmy ich chętnie przekonali, iż wielu jest cohuori, którzy na co dzień nie czytają Pisma Świętego, a i z wieloma, którzy je czytają, można się zaprzyjaźniać wciąż śpiewając tradycyjne pieśni Huaorani. Huaorani, podobnie jak inne indiańskie ludy, nie mieli alternatywy. Wraz z pokojem, na który się zgodzili, przyjęli od obcych narzucony styl życia. Aby schemat ten przestał obowiązywać, trzeba - jak mówi Paulo Suess - dyskutować, kto, kiedy i w czyim interesie interweniuje. Lecz dyskusje nie wystarczą. Aby decyzja wyboru własnej drogi i możliwość podejmowania decyzji niezależnych stały się dla społeczności indiańskich faktem, reguły nawiązywania kontaktu jeśli są one w danej sytuacji w ogóle konieczne - powinny być określone międzynarodowymi przepisami, a sam proces jego nawiązania poddany ocenie i kontroli zespołu złożonego z osób aktywnie działających na rzecz praw ludności tubylczej (antropologów, misjonarzy, organizacji pozarządowych, a w tym samych Indian). Decyzja nawiązania kontaktu nie jest nigdy w oczywisty sposób słuszna, nawet jeśl i podejmowana w naj lepszych intencjach (tak jest na przykład w sytuacji Sydneya Possuelo, którego próba ochrony brazylijskich Korubo przed ostateczną eksterminacją ze strony osadników, poprzez nawiązanie stałego kontaktu, była krytykowana m.in. przez Indian Matis, żyjących w pobliżu Korubo i mówiących podobnym do nich językiem). Nie można liczyć na to, iż poszczególne misje czy organizacje będą w swych działaniach obiektywne czy niezależne. Podobnie rzecz ma się z antropologami. Lecz to już całkiem inna historia. BIBLIOGRAFIA .~dgenIes divinilus 1968 .-Idgellles divinilus. w: Sobór lVa(vkański II. konslylucje. dekrely. deklaracje. Poznań. Alisendo P. el al. 1981 El InslilulO !.illgiiislico de I·erono. Mćxico. Amodio E. 1990 Teologia de la Iiherocion. evangeli::acion y culturas indigenas en el Brasil, w: Misioneros y anIropologos. frente ajrente. Quito, s. 103-147. Arcand B. TlI(' (uiva Band. \\: 01O/lenging Anlhropology. cd. D. H. Turner. G. A. Smith. 1979 Toronto. s. 214-228. God is all .·/mericall. w: Is God an American? cd. S. Hvalkot: P. Aaby. Copenha1981 gen. s. 77-85. Avirgan T.. Walker Ch. 1993 Trinkels and Beads. tilm dokumentalny, Sunnyside Productions. �34 Bottasso J., cd. 1990 Misioneros y an/ropologas, fien/e aFente. Quito. Botlasso .I. C'ris/ianismo y religion!!s indigenas. IV: Misioneros y antropologos. frente a frente. 1990 ed.1. Bottasso, Quito. s. 189-203. 1997 C'hr::e.\:cijw1stwoa religie /uhylce ... W drodze" nr J (28 I). s. 7-14. Braumann F. 1989 Wśród Indian Cuarani. Warszawa. Burska E., cd. 1994 Wspólnoty kO.\:cielne. nie::ale::ne grupv religijne. sekty na pr::.l'klad::ie Ameryki Lacińskiej, Warszawa. d'Ans A. M. 1981 £ncounter in Peru. w: Is God an American:< cd. S. IlvalkoL P. Aaby. Copenhagen. s.145-163. de las Casas B. 1988 Kró/kn relacja o lrynis::c::eniu Indian. Poznań. Elliot E. 199 ł IV cieniu Ws::echmogącego. Warszawa. Evangelii nun/iandi 1981 Evangelii nun/iandi. w: r_·ncvkliki. Warszawa. s. 359-437. £ vangelicos .. 1995 Evangelicos en America La/ina ... Iglesia, Pueblos y Culturas·'. Numero Monografico. 37-38. Frcston P. 1993 Bro/her l 'o/es for Bra/her: The New Politics ojPro/es/an/ism in Bra::il. w: Re/hinking Protestantism in La/in America, ed. V. Garrard-Burnett. D. Stoll. Philadelphia s.66-111. Garrard-Burnett V .. Stoll D .. cd. 1993 Relhinking Protestantism in La/in America. Philaddphia. Garcia Jordan P. 1988 Las misi(mes orien/ales pel'1lanas: ins/rllln!!11I0 de pacijicacion. con/rol y/u/ela indigena (/8.JO-1915) ... Canadian Journal of Latin Amcrican and Caribbean Studies" XIII. 25. s. 85-105. Gili L. Religious Mohili/y and the Many Words 0/ Cod in La Pa::, Bolivia. w: Rethinking 1993 Protestantism in Latin America. cd. V. Garrard-Burnett. D. Stoll. Philadelphia. s. 180-199. Hahn R. A. 1981 Missionaries and Frontiersmen as Agents 0/ Social Change among the Rikbakca. w: Is Cod an American?, cd. S. Hvalkof. P. Aaby. Copenhagen. s. 85-109. Headland T. N. 1996 lvlissionaries and Social Justice: Are They Part oj'the Prohlem or Part ofthe Solution?, ..Missiology" XXIV, 2. Scottdale. s. 167-178. Hojman D. E. 1987 7he Dutch Disease as a Challenge 10 the Conventional Structtwalist - Dependency Paradigm: Oil, Minerals and Foreign Loans in Latin .Imerica ... I3uletin de Estudios Latinoamericanos y dcl Caribe" 42. s. 39-53. Ilvalkof S" !\aby P.. cd. 1981 Is Cod an American:), Copenhagen. HvalkofS .. Aaby P. 1981 .. No Tohacco, No Halle/ujah", w: /s Cod an American? cd. S. Hvalkof. P. Aaby. Copenhagen. s. 173-188. �35 Ireland R. 1993 Jaeórzyński 1995 Kairski M. 1999 fhe Crentes olCampo A/egre and the ReligiOlIS Construction a/Brazilian PoiiIies, w: Rl'lhinking Protestantism in Latin America. cd. V. Garrard-Burnett. D. Stoll, Philadelphia. s. 45-66. W .. Wolowski D. POIywacze dlls::. Warszawa. Indianie Aml'l'yki .Ś:rodkowej i Połlldniowej. Demograjia, ro::mieszczenie, sytllacja etno-kll/tllrowa. t. 1-2. Warszawa - Poznań. Kairski M .. Wołollźko M. 1997 Misjonar:: i antropolog twar::ą w twar::. "W drodze" nr 1 (2SI). s. 15-25. Kane J. IJ::icl'. Warszawa. 1995 Labaca L. 19S9 ('ronica HlIaorani. I'ompeya. Loos E .. Davis P .. Wise M. 1976 F/ camhio cll/tllra/ y c/ desarol/o integra/ de /0 pl'l'sona: Exposicion de /0 ji/osojia y los metodos dc/lnstitllto Ungiiistico de "el'{IIIOen e/ Perli. PucalIpa. Marzec Z. 1992 Te%gia lI'y::wo/enia Ro::mowa:: ks. prof Beniaminem Forcano, "Przegląd Religioznawczy" nr 11163. s. J 59-166. McLean Stearman 1\. 1990 Protestantes, FlIndamentalistas, Catolicos y Antrop%gos. w: Misioneros y antrop%gos. /rente o/rente. ed. J. Bottasso. Quito. s. 203-220 . .\!issionories .. 1996 ,\!issionories, .Inthrop%gists. and 1I1ImanR(r;hts. "Missiology" XXIV. 2. Scottdale. Moore Th. R. 19S I sIr and ,,\ell' FOllnd 7i·ihe"· Tlze Amarakaeri h;perience. IV: /s God an Ameri· can:). cd. S. lIvalko!: P. Aaby. Copenhagen. s. 133-145. Ochoa Zazueta J. !\. 1975 FI Institllto Ungiiistico de /'erano. Mćxico. Olson B. E. 1993 Bruchko. Warszawa. Ortiz de Villalba J. S. 1991 I,os lI/timos 1!1Iaorani. Quito. Pereira F. L. !\. 1981 (Ja Forth to Fl'l'ly Part ofthe War/d and Make .'1// Nations Ml' Discip/e. The Bolivian Instance. w: Is God an American?, ed. S. HvalkoL P. Aaby. Copenhagen, s. 109-121. Perez G .. Robinson S. 19S3 La misicm detras /0 mision. Mćxieo. Popll/orum progressio 1981 Popll/orum progressio. w: Encykliki. Warszawa. s. 227-281. "Porantim" 1999 "Porantim". I\no XXI. nr219. 220. 221. Brasilia- DF. Posern-Zielióski A. 1993 Alanipll/acje w .~wiecie lItopii: nowe idee religijne w Ameryce indiańskiej, w: Nowe religie i sekty wy::waniem d/a Kościoła. Pieniężno. s. 47-68. Richardson D. 1988 D::iecko pokojll. Warszawa. 1993 Wieczno-\:('IV ich sercach. Lublin. Rival L. 1996 Hljos de/ Sol, padres de/jagllar. Quito. �36 Rival L., Lewis D. 1990 Stilllife in oil .. ,BBC Wildlife". December. London. s. 834-836. Rodriguez N. J. 1979 Apl/ntes para la intelpretacion de lina transnacionallllisionera: el coso dellnstitllto Ungiiistico de f"erano (iLlj, w: Imperialismo y descoloni=acion. t. I, Mexico. s.397-433. Rohr E. La destrllcción de los simbolas clllturales indigenas. ,<iectas F/lndamentalislas. 1997 sincrelismo e idenlidad indigena en ell:.;cllador, Quito. Schafer H. 1988 Religion dualislo cal/sada por antagonismos sociales. Tras(ondos sociales del prolestanlismo en Cenlroamerica ... Bolctin dc Estudios Latinoamericanos y dcl Caribc" 45. s. 69-87. Smith R. Ch. 1980 The Slimmer Instilute of Linguislics: Ethnocide /)i'\"f~/lisedas a Blesing, w: Is God an American? ed. S. Hvalkot: P. Aaby. Copenhagen. s. 121-133. Stoll D. Words CCI/1 Be Used In So Many Ways. IV: Is God an ;·Imerican:'. cd. S. HvalkoL 1981a P. Aaby. Copenhagen, s. 23-41. 1981 b Higher Power: H':vclif}e's Colomhicm Advance. w: Is God an American:), cd. S. lIvaIkoL P. Aaby. Copenhagen. s. 63-77. Inlroduction: Rethinking Pro/eslan/ism in Lalin America. w: Rethinking Pro/esla1993 nism in Lalin America, ed. V. Garrard-Burnett. D. Stoll. Philadelphia. s. 1-20. Tucker R. A. 1995 Slawni i nie=nani. Nie=1~ykleposlaci = historii misji. Warszawa. Wallis E. E. Aucas Downriver. Dayuma 's SIOły Today. New York. 1971 Warren P. Barbados, ManoliS y encllenlros posteriores. IV: Misioneros y antropologos frente 1990 a frente. ed. 1. Bottasso. Quito, s. 59-81. Whitten N. E. 1978 Ama=onian EC/lador: An Ethnic Intelji:tce in f:'(:ological. Social and Ideological Perspectives, Copenhagen. Zimoń H .. red. 1990 Religie po=achr=eścijańskie It' procesie pr=elllian ... Materialy i Studia Księży Werbistów" t. 35. Warszawa. Magdalena Krysińska-Kalużna INDIANS AND MISSIONS. MISSIONARIES IN THE PROCESS OF CONTACT AND CULTURAL CHANGE IN THE AMAZON REGION (Summary) The article deals with the role of Catholic and Protestant missionaries (especially from the Summer Institute of Linguistics) in the process of contacting the indigenous groups in the Amazon region. The author analyses the way in which the missionaries' attitudes. the values they share, the ideas they propagate and also the strong links between religion and politics in Latin America determine the situation ofthe native peoples in the region. The case study ofthe Huarani of eastern Ecuador is discussed as an example. The author suggests that the process of contacting the indigenous groups be controlled by an independent international organisation. Tłum. Autorki � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/481d6d425953c4dd0a8f58bc630fdde9.pdf adaab2593a661991249b75f28c99754e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1518 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1992 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1405 Title A name given to the resource Indianie w Warszawie - 1884 r. / ETNOGRAFIA POLSKA 1992 t.36 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1992 t.36 z.2, s.81-102 Creator An entity primarily responsible for making the resource Tomicki, Ryszard Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia Polska", t. XXXVI: 1992, z. 2 PL ISSN 0071-1861 RYSZARD TOMICKI (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa) Indianie w Warszawie - 1884 r. Odkrywanie i poznawanie Nowego Świata przez mieszkańców Europy przybierało rozmaite formy. Jedną z nich był kontakt z przywożonymi zza oceanu ludźmi. Już w końcu XV, ale zwłaszcza w XVI wieku nie brakowało ku temu okazji. Zabieranie do Europy przedstawicieli nowo odkrytych ludów stanowiło praktykę powszechną. Najwcześniej możliwość oglądania Indian mieli mieszkańcy Lizbony oraz dwór portugalski, gdy w marcu 1493 r. u ujścia Tagu zakotwiczyły statki Kolumba wracające do Hiszpanii. Nieco później przyszła kolej na mieszkańców Sewilli i Barcelony, gdzie egzotycznych przybyszów zaprezentowano królowi Ferdynandowi i królo­ wej Izabeli. Niebawem Hiszpania zapewniła sobie bezsporny prymat, jeśli chodzi o częstotliwość kontaktów z Indianami. Ale w 1502 г., w konse­ kwencji wyprawy Sebastiana Cabota, znaleźli się oni także w Anglii, a w 1506 r. we Francji za sprawą Tomasza Auberta. W 1528 lub na początku 1529 r. jeden z Indian przybyłych do Hiszpanii z Hernanem Cortesem odbył podróż do Rzymu, aby mógł go zobaczyć papież Klemens V I I . Mniej więcej w tym samym czasie kanclerz Krzysztof Szydłowiecki zabiegał o przysłanie mu jakiegoś Indianina u Jana Dantyszka, polskiego ambasadora przy dworze Karola V. We wczesnym okresie ekspansji w Ameryce pojawiający się w Europie mieszkańcy nowej, nieznanej dotąd części świata stanowili bez wątpienia dużą atrakcję. Ich odmienność przyciągała uwagę zarówno ówczesnych elit intelektualnych, jak i gawiedzi. Nie oznaczało to jednak akceptacji nowych postaci odmienności jako trwałego składnika własnego, rozszerzającego swe granice świata. Pierwsi Indianie, jakich Cortes wysłał w 1519 r. z Meksyku do Hiszpanii, najpierw prezentowani byli w całej okazałości właściwych so­ bie ubiorów, fryzur i ozdób, po czym na polecenie króla przyodziano ich �82 RYSZARD TOMICKI i uczesano na modłę kastylijską. Podobnie postępowano w wielu innych przypadkach - i wcześniej, i później. Niemniej stosunkowo prędko dokonano w Europie demarkacji sfery, w której odmienność Indian była nie tylko w pełni akceptowana, lecz nawet pożądana. Dla pierwocin tego zjawiska znamienna wydaje się wizyta Cortesa w Hiszpanii w 1528 г., kiedy to przywiózł on ze sobą liczną grupę Indian po części złożoną z przedstawicieli arystokracji jeszcze niedawno władającej Meksykiem, po części zaś z żonglerów, klownów, muzyków, graczy w piłkę, karłów i albinosów. Mimo wyraźnego zróżnicowania statusu społecznego członków grupy, z punktu widzenia szerszej publiczności granica między polityczną reprezentacją nowych poddanych Karola V a „cyrkowcami" zapew­ ne nie rysowała się zbyt ostro. Jeżeli nawet indiańska arystokracja nie była angażowana do pokazów na równi z pozostałymi członkami grupy, co bynajmniej nie jest pewne, widzów intrygowała przede wszystkim osobliwość całej grupy. Można to łatwo zauważyć przeglądając wykonane wtedy rysunki niemieckiego artysty Christopha Weiditza, na których, obok paru wizerunków Indian żonglujących kłodami za pomocą nóg i odbijających piłkę biodrami, utrwalona została cała seria postaci prezentujących tylko i wyłącznie swój wygląd, rozmaitość ubiorów, fryzur, ozdób oraz całkowicie przypadkowe (może z wyjątkiem pojawiającej się w jednym przypadku papugi) rekwizyty. Trudno powiedzieć, gdzie i kiedy przywiezionych Indian po raz pierwszy nie starano się „po ludzku" ubrać, obuć i uczesać, aby mogli funkcjonować jako atrakcyjna osobliwość w ludycznej sferze kultury europejskiej. Z całą pewnością wszakże w tej właśnie roli wystąpili Indianie z Brazylii w 1550 r. w Rouen przed królem i królową Francji, prezentując - wspólnie z prze­ branymi za Indian marynarzami - żywe obrazy z własnego życia. W 1554 r. użyto ich ponownie w pokazie zorganizowanym w Troyes z okazji przybycia tam Karola LX. W 1565 r. podczas festynu w Bordeaux poza murami miasta urządzono - w zainscenizowanym brazylijskim pejzażu - indiańską wioskę, w której publiczność oglądać mogła kilkuset egzotycznych mieszkańców, w części świeżo przywiezionych z Ameryki Południowej. Tego rodzaju pokazy i widowiska, obejmujące z czasem przedstawicieli coraz większej liczby „odkrywanych" ludów, zadomowiły się na dobre w obyczajowości Europy i dotrwały aż do X X wieku. Szczególną popular­ ność, a poniekąd także nowy wymiar zyskały w X I X stuleciu. W epoce znacznie ułatwionej komunikacji mogły one docierać do szerszej publiczności niż kiedykolwiek wcześniej, zwłaszcza że ich organizacją zajęli się ludzie interesu. Doczekały się przy tym swoistej nobilitacji na fali ożywionego (i modnego) zainteresowania szeroko rozumianą problematyką antropolo­ giczną, stając się - przynajmniej w odczuciu pewnej części mieszkańców Europy - źródłem wiedzy, a nawet substytutem niemożliwych do zrealizo­ wania podróży naukowych. W drugiej połowie X I X wieku wędrowne „cyrki etnograficzne" sporady­ cznie docierały na obszar podzielonej Polski. W grudniu 1883 r. Franciszek �INDIANIE W WARSZAWIE 83 Sulimierski, dziennikarz „Wszechświata", warszawskiego dwutygodnika specjalizującego się w popularyzacji wiedzy, publicznie ubolewał nad faktem, iż w czasach, gdy „pierwszorzędne stolice europejskie" raz po raz goszczą „przedstawicieli upośledzonych szczepów", Warszawa miała ku temu tylko jedną okazję. Parę lat wcześniej odwiedziła ją mianowicie rodzina Samojedów, która koczując w namiocie rozbitym w Dolinie Szwajcarskiej „przez kilka tygodni zabawiała publiczność swemi reniferami i spożywaniem surowego mięsa". Choć podobne przedsięwzięcia budziły pewne opory moralne, dziennikarz nie miał raczej wątpliwości, że wynikają z nich również niebagatelne korzyści: „Zwyczaj obwożenia po większych miastach Europy przedstawicieli niektórych napół dzikich plemion ludz­ kich, jakkolwiek wywołany przez prostą spekulacyją kupiecką chciwych nowości przedsiębiorców wędrownych, a nawet rażący nasze poczucie moralnej solidarności ludzkiej, ma też i dobre swoje strony. Zbliżając do oświeceńszej braci tych paryjasów ludzkiego rodu, rozszerza pośród ogółu nietylko wiedzę, ale potęguje zarazem uczucie braterstwa" („Wszechświat" 1883, 2, s. 769). Bez względu na to, w jakiej mierze poglądy F. Sulimierskiego mogły być reprezentatywne chociażby dla 900 prenumeratorów „Wszechświata" (w końcu 1883 г.), nie mówiąc o większych odłamach polskiego spo­ łeczeństwa, samo jego pragnienie częstszego goszczenia w Warszawie egzotycznych przybyszów, gdzie indziej przyciągających „powszechną uwa­ gę etnografów i wogóle oświeconych kół europejskich", na pewno nie było odosobnione. Dowiódł tego sukces, jaki w kilka miesięcy później - sprowadziwszy do Warszawy grupę północnoamerykańskich Indian - zapisał na swoje konto cyrk Cinisellego (usytuowany w pierwszym, zbudowanym w latach 1882-1883 „stałym cyrku murowanym" przy ulicy Ordynackiej). Była to dwudziestoosobowa grupa mężczyzn, kobiet i dzieci z plemienia Omaha, od X V I I wieku mieszkającego nad rzeką Missouri w północno-wschodniej części dzisiejszego stanu Nebraska. Omahowie, których liczba sięgała 1200 osób w 1880 г., już w 1854 r. dokonali cesji niemal całości swych ziem na rzecz Stanów Zjednoczonych, zachowując jedynie niewielkie teryto­ rium przeznaczone na rezerwat. W tym też okresie stali się obiektem nasilo­ nych działań asymilacyjnych ze strony Biura do Spraw Indian oraz kościoła prezbiteriańskiego. W 1865 r. wykupiono od nich część rezerwatu i oddano ją Winnebagom. Niespełna dwadzieścia lat później, w roku 1882, Omahowie - w części silnie już akulturyzowani - zgodzili się na parcelację posiadanych ziem, uzyskując indywidualne działki i obietnicę otrzymania obywatelstwa. Z informacji, jakie posiadamy o przebywającej w Warszawie grupie wynika, iż jej cyrkowa kariera była bezpośrednio związana z tym właśnie krokiem ku cywilizacji, choćby ze względu na osobę niejakiego Johna Perchle, metysa, tłumacza rządowego podczas rokowań dotyczących parcelacji resztki ziem Omahów, a potem kierownika i tłumacza wędrującej po Europie trupy �84 RYSZARD TOMICKI (zgodnie z kontraktem zawartym z impresariem, Francuzem, po wylądowa­ niu w Hawrze i występach w Paryżu Indianie udali się do Berlina, skąd przez Warszawę zmierzali do Rosji). Pojawienie się Omahów w Warszawie bylo wydarzeniem, które poruszyło całą chyba społeczność miasta - choć niekoniecznie wszystkich z tych sa­ mych powodów - i znalazło wyjątkowo duży oddźwięk na łamach prasy. Ten ostatni fakt daje dziś możliwość, także dość wyjątkową, bliższego przyjrzenia się sposobowi postrzegania niezwykłej cyrkowej trupy przez szerszą pub­ liczność. Pisane na gorąco doniesienia, komentarze i artykuły wydają się w tym względzie źródłem reprezentatywnym. Ich obszerny wybór zamiesz­ czony poniżej obejmuje wszystkie materiały, jakie ukazały się w „Kurierze Warszawskim", „Kurierze Porannym", „Kurierze Codziennym", „Gazecie Warszawskiej", „Gazecie Polskiej", „Tygodniku Ilustrowanym", a ponadto duży artykuł poświęcony dziejom Omahów zamieszczony w „Wędrowcu". Dla uzupełnienia obrazu należy jednak dodać kilka informacji. Co praw­ da z lektury zebranych materiałów jasno wynika, że Indianie wzbudzili ogromne zainteresowanie Warszawiaków, ale o jego skali, przerastającej wszelkie oczekiwania, najlepiej świadczą ogłoszenia zamieszczane przez dy­ rekcję cyrku w „Kurierze Warszawskim", „Kurierze Porannym" i „Kurierze Codziennym". Na ich podstawie można stwierdzić, iż pierwotnie planowano stosunkowo krótki pobyt Indian w Warszawie. Pierwszy występ dali oni bowiem w piątek 9 maja, a już w środę 14 maja anonsowano ostatnie przedstawienie z ich udziałem. Później „nieodwołalnie ostatni występ" miał się odbyć w piątek 16 maja. Następnego dnia ogłoszono jednak, że „Dyrek­ cja Cyrku przedłużyła engagment truppy Indjan jeszcze na Sobotę d. 17 i Niedzielę d. 18 maja r.b." czyniąc zadość ogólnym żądaniom, m.in. miesz­ kańców okolic Warszawy, którzy przybyli do miasta „na czas wyścigów". Tym razem termin okazał się rzeczywiście ostateczny. W poniedziałek po południu Indianie opuścili miasto udając się koleją w drogę do Moskwy. Atmosferę otaczającą w tych dniach cyrk Cinisellego przybliżają dwie notatki opublikowane 15 i 17 maja w „Kurierze Warszawskim". W pierwszej donoszono: „Cyrk od tygodnia bywa tak przepełnianym, iż na godzinę przed przedstawieniem nie można już dostać biletu". W drugiej, opatrzonej reflek­ syjnym tytułem „Czy stosownie", dziennikarz informował, że cyrk „siłą taranu obala powodzenie teatrów", a bywanie na próbach i zainteresowanie zakulisowym życiem cyrku „należy do szyku i mody". Indianie stanowili wszelako dużą atrakcję nie tylko dla pospolitych mieszczuchów. Zainteresował się nimi także znany fotograf Konrad Brandel, sporządzając serię zdjęć, oraz Stanisław Witkiewicz, który po części na podstawie własnych rysunków, po części zaś na podstawie zdjęć Brandla wykonał ilustrację (patrz rye. 1) opublikowaną w „Wędrowcu" (w nr 24 z 1884 г.). W jakiejś mierze Omahowie przyciągnęli ponadto uwagę warszaw­ skiego środowiska naukowego. Stali się obiektem badań antropologicznych dr Leona Dudrewicza, lekarza pediatry, od 1874 r. zajmującego się intensyw- �INDIANIE W WARSZAWIE 85 Rye. 1. Indianie w Warszawie nie antropologią i archeologią, tłumacza studium H . Siebolda „O Ainosach wyspy Jesso" (ogłoszonego drukiem w 1882 r. w „Wędrowcu"), a od stycznia 1883 r. również członka Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie. Wyniki jego badań nad Omanami przedstawione zostały na jednym z posiedzeń Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (protokół z posiedzenia wydrukowano w „Pamiętniku TLW", t. LXXX, 1884), jak �86 RYSZARD TOMICKI również na łamach „Wszechświata" (nr 23 z 1884 г.). Szerszą publiczność powiadomił o nich Bolesław Horodyński, mieszkaniec Warszawy, który podczas kilkunastoletniego pobytu w Ameryce Północnej miał okazję stykać się z Omahami, a w 1884 r. był jedynym człowiekiem potrafiącym dostarczyć czytelnikom prasy garść konkretnych, choć nie zawsze ścisłych informacji o egzotycznych cyrkowcach. Dwa jego artykuły ogłoszone w „Kurierze Warszawskim" i „Wędrowcu" (oba uwzględnione w naszym wyborze mate­ riałów prasowych) wprowadzały przede wszystkim jasność co do etnicznej przynależności goszczących w Warszawie Indian, w kampanii reklamowej określanych nazwą Omaha-Sioux, przez dziennikarzy zaś chętnie identyfiko­ wanych jako Siouxowie. W jakim jednak stopniu te okruchy rzetelnej wiedzy potrzebne były tłumnie odwiedzającym cyrk Cinisellego Warszawiakom i czy mogły ich zdystansować wobec wabiących stereotypów, to już zupełnie osobna sprawa. I KURIER WARSZAWSKI 1. R. 1884, nr 128, 9 maja (piątek), s. 3 [Dział: Wiadomości bieżące] Także goście! Podczas wczorajszego przedstawienia wieczornego w cyrku kilka lóż zajęły rodziny indjan, przybyłych tu celem dawania przedstawień. „Dumne lwy pustyni", „pioruny chmur" i „wspaniałe duchy niezwalczonych bohaterów" swojemi narodowemi strojami zwracały powszechną uwagę, a figle urządzane przez klownów wywoływały wśród nich niezmierną wesołość, manifestującą się za pomocą piskliwych okrzyków. 2. R. 1884, nr 129 a, 10 maja (sobota), s. 2-3 (Dział: Wiadomości bieżące] Z cyrku Wczoraj w arenie p. Cinisellego przedstawiło się grono rzadkich gości. Jest to gromadka czerwonoskórych indjan z krwiożerczego i wymierają­ cego dziś już plemienia Sioux, ze stanu Nebraska. Stolicą ich ziemi położonej na zachód od rzeki Missuri [sic] jest Omaha. Przybyli do nas goście, z których niejeden, dopóki żył swobodą stepów, sporo zapewne swym toporem rozpłatał czaszek ludzkich, liczą w swym gronie mężczyzn, kobiety i dzieci. �INDIANIE W WARSZAWIE 87 Popisują się oni śpiewem i tańcem: śpiew to głuchy, czasem tylko wrzask­ liwym wydobywający się tonem. Taniec polega na monotonnem skakaniu w około obozowiska przy od­ głosie potężnego bębna. Zwraca na siebie uwagę poważny naczelnik rodu, znany i głośny w oj­ czyźnie swej pod imieniem Mun-thu-no-ba. Są w czerwonoskórców gronie także dwie wcale stosunkowo ładne dziew­ częta, tańczące z powagą i stylem sui generis. W ogóle indjanie ci, nigdy dotąd w Europie nie widziani, stanowią ciekawy dla nas fenomen etnograficzny. Ciało ich jest koloru kawowego, pokostowane z lekka na czerwono i fantastyczną ornamentyką przyozdobione. Stroje przedstawiają także niemałą rozmaitość. 3. R. 1884, nr 129 b, 10 maja (sobota), s. 2-3 Indjanie w Warszawie Kto patrzył wczoraj w arenie p. Cinisellego na te jowialnie uśmiechnięte, dobrodusznie głupowate fizjognomje czerwonoskórców z nad Missuri [sic], temu zapewne na myśl nie przyszło, iż owe wiotkie, smukłe a cienkie figury, obwieszone dziecinnemi ozdobami, skaczące w takt bębna na podobieństwo trepaka i kołomyjki - to najdzikszy, najkrwawszy element ludzki na świecie, to nieokiełznany żywioł pustyni, dybiący na życie człowieka innej rasy, jak lampart lub hjena... Grono przybyszów amerykańskich składa się, jak wspomnieliśmy już rano, z 20-tu osób, mężczyzn, kobiet i dzieci. Ojczyzną tych nieposzlakowanych czerwonoskórców jest Nebraska w Stanach Zjednoczonych północnej Ameryki. Z potężnego niegdyś i dla sąsiadów groźnego szczepu zostało zaledwie 1.200 głów dzisiaj. Ich wiecznie krwią zbroczone topory, włócznie i strzały rdzewieją teraz, a z naczelnikiem ich Mun-thu-no-ba (Yellow Smoke) zaginie zapewne ostatni ich niezrów­ nany skalpownik (zdzieracz skór z czaszki). Nadzwyczaj zajmujący przedstawia się widok, gdy te miedziane dzieci stepów amerykańskich, śmiejąc się i gwarząc wesoło, zasiądą wkoło familij­ nego bębna na rozścielonych derkach i poczną pogardliwie-pobłażliwem spojrzeniem wodzić po amfiteatrze... Przedstawicielki płci pięknej gładzą swe krucze włosy i poprawiają sznury szklanych pereł... Mężczyźni porządkują pióra, zdobiące im głowę i spog­ lądają tęsknie na bęben, jedyny ich instrument muzyczny. Niebawem silny, barczysty dobosz chwyta za pałkę i uderza w ów bęben, naprzód pianissimo, a potem w prawdziwie indyjskiem forte. Głosom wydobywającym się z bębna towarzyszy wycie, jak u dzikich zwierząt, któremu wtórują liczne okrzyki wesołości pojedynczych tancerzy i tancerek... �88 RYSZARD TOMICKI Jeden młody Sioux podnosi się za drugim z siedzenia i pokazuje swoją podobną do Hunów postać, brzydką lecz charakterystyczną. Młodsi, rozpoczynając korowód, pochylają się cokolwiek naprzód, dzwo­ nią brzękadłami i wykrzykują piskliwie; za nimi dążą starsi, wywijając na wszystkie strony zamaszyście maczugą, a w końcu pojawiają się kobiety. Dziwny to objaw, że mężczyźni indyjscy w czasie pląsów śmieją się i bawią, podczas gdy dziewczęta smutnie i poważnie prowadzą jednostajny swój taniec. Kobiety indyjskie skazane są do wszelkich ciężkich robót, odgrywają przeto w życiu smutną rolę; wnosić można, że dlatego nie weselą się wspólnie z mężczyznami. Mają one łagodny i przyjemny wyraz twarzy, zasadnicze rysy oblicza zbliżone są do naszych. Natomiast brak im bujniejszego roz­ winięcia niektórych części ciała, które stanowią powab niewieściego kształtu u rasy kaukaskiej... Po niejakim czasie uderza dobosz po raz ostatni w bęben, taniec się kończy, aby niezadługo rozpocząć się da capo. Naczelnik plemienia Yellow-smoke jest niezaprzeczalnie najwybitniejszą jego postacią... Jakkolwiek pamiętniki jego niejednym skrwawionym włosem z głowy białych są przeplatane, a maczuga jego więcej czaszek niż drzew strzaskała, zdziałał on przecież w ojczyźnie swej podobno wiele dobrego. Znany jest do dzisiaj w Waszyngtonie pod nazwą „Wielkiego ojca", zachęcał podobno poddanych swoich do uprawy ryżu, a odwodził od mor­ dów i rabunków, wskutek czego odwlókł na czas jeszcze jakiś zagładę ostateczną swojego szczepu... * [sygnowane znakiem * *1 4. R. 1884, nr. 130, 11 maja (niedziela), s. 4 [Dział: Wiadomości bieżące] Indjanie za kulisami... Synów puszczy ulokowano w gmachu cyrku w wielkiej sali baletowej. Śpią oni smacznie na gołej podłodze i oprócz kilku kufrów angielskich nie wożą żadnych bagaży. W kufrach mieszczą się zbiory osobliwości, które z sobą przywieźli. Są tam siodła robione ze szkieletów jakichś zwierząt i kilka skalpów zdjętych z czaszek ludzkich, za dobrych dawnych czasów, które dla siouxów bezpowrotnie już przeminęły. Życie zakulisowe indjan jest dosyć monotonne. Mężczyźni cały boży dzień spędzają na grze w karty, przy której za­ chowują majestatyczną powagę. �INDIANIE W WARSZAWIE 89 Kobiety szyją, a dzieci z wielkiem upodobaniem bawią się pudełkami od sardynek... Inną rozrywkę stanowi przyglądanie się z dziecinną ciekawością próbom ćwiczeń na arenie cyrkowej i rzucanie przez okna kawałkami tynku, wyłamywanemi ze ścian do wróbli! O godzinie 3-ej zaatlantyccy „artyści" rozpoczynają tualetę na przed­ stawienia. Do tualety używają zwykle jednej farby, rozcieranej w rękach, którą na ciele dłonią wyciskają misterne desenie. Dzicy goście są bardzo grzeczni i uprzejmi... Wódz ich poczęstowany paczką papierosów, wziął z nich tylko jeden, a resztę oddał, poczem żelazną ręką poprowadził nas do kufra, wydostał zeń ognia i pierw nam podał a później dopiero sam zapalił. Zresztą indjanie palą cygara a datków nie przyjmują. Najstarszy wódz Choo-den-na-cee (Żółty dym) liczy lat 35 i jest już zgrzybiałym starcem, piękne zaś dziewice, jeżdżące po męsku konno, mają zaledwie po lat 13-ie. Impresariem indjan jest opasły marsylijczyk, któremu towarzyszy w cha­ rakterze tłumacza jakiś metys i sprytny yankee, który wyprowadził siouxów z pustyni i nakłonił do objeżdżania świata. 5. R. 1884, nr 132 b, 13 maja (wtorek), s. 3 [Dział: Wiadomości bieżące] Dawni znajomi Indjanie pokazujący się w cyrku nie przestają być przedmiotem ciekawo­ ści po za [sic] areną cyrkową. Jakże wielkie było ich zdumienie, kiedy zjawił się przed nimi p. H., mieszkaniec naszego miasta, i . . . w narzeczu indyjskim powitał całą kolonję. Mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci z radością, objawiającą się w dzikich skokach i okrzykach, odpowiadali panu H. wyrażając zdziwienie, że „blada twarz" włada ich mową. Pan H . przez lat blisko 20 bawił w Ameryce, głównie zaś jako farmer w stanie Nebraska i należał do niejednej krwawej potyczki z plemieniem Omaha Sioux. W zetknięciu się z nimi poznał ich mowę bardzo dobrze, nic więc dziw­ nego, że z przybyszami porozumiał się teraz doskonale. Rozmowa prowadzona była o wielu słynnych wojownikach plemienia, których nazwiska panu H. utkwiły w pamięci. Okazało się, iż od lat siedmiu, to jest od czasu jak p. H. powrócił do kraju, ani jeden z tych rycerzy i skalpowników indyjskich nie żyje... �90 RYSZARD TOMICKI Obyczajem swoim indjanie zaraz nadali miano panu H., który odtąd nazywa się dla nich „bladą twarzą niebieskiej mądrości". Kiedy p. H . wychodził, indjanie usilnie prosili, aby ich raz jeszcze od­ wiedził, skarżą się bowiem na zupełne osamotnienie i nudę hotelową, prze­ rywaną rzadkiemi wycieczkami na wozach. 6. R. 1884, nr 133 a, 14 maja (środa), s. 3 [Dział: Wiadomości bieżące] Indyjskie potrawy Przebywający w Warszawie członkowie sławnego czerwono-skórego ple­ mienia Sioux, nie pożerają żywych kur, kotów i królików, jak to zwykle czynią podrabiani jarmarczni indjanie. Żyją oni owszem bardzo skromnie. Mięso wołowe pocięte w plastry i pokrojone w kostki, chleb również w kostki pokrojony i ceber wody - oto obiad synów puszczy. W dodatku czarna kawa, w której bardzo zasmakowali indjanie, zresztą nic więcej... Wódkę wprawdzie namiętnie lubią, lecz tu w Europie jest im wzbronioną, gdyż zanadto rozpala ich fantazję i czyni ich niebezpiecznymi awantur­ nikami... Zresztą indjanie zachowują się nader przyzwoicie, są uważni i usposobie­ nia wielce przyjacielskiego. 7. R. 1884, nr 133 b, 14 maja (środa), s. 4 [Dział: Wiadomości bieżące] Niezwykła hojność Indjanie, produkujący się obecnie w cyrku, z nadzwyczajnem zamiłowa­ niem przyglądają się produkcjom podwórzowych pajaców, którzy w wielkiej liczbie schodzą się pod okna sali zajmowanej przez ,,sioux'ów", zwabieni wieścią o hojności tych ostatnich. I rzeczywiście indjanie wzamian za sztuki łamane wyrzucają oknem srebrne monety, a głośnem wyciem zachęcają do powtarzania łamańców. Wczoraj około godziny 5-ej wieczorem, piszący te słowa był świadkiem, jak naczelnik rodziny rzucił pajacom około dziesięciu sztuk pruskich tala­ rów, których miał w torbie sporą liczbę. Policja rozprasza trupy gimnastyków, co jednak wywołuje niezadowole­ nie wśród na pół dzikiej rzeszy... �INDIANIE W WARSZAWIE 91 8. R. 1884, nr 134 b, 15 maja (czwartek), s. 3 Omahowie Z powodu pobytu w Warszawie i występów w cyrku Cinisellego indjan ze szczepu Omaha, pragnę podać o nich kilka szczegółów, na podstawie wiadomości po części zebranych podczas swojego pobytu w Ameryce, a po części obecnie z ust ich samych zaczerpniętych... Indjanie bawiący w naszem mieście pochodzą z Ameryki północnej ze stanu Nebraska. Stan ten w ostatnich 25-iu latach uległ olbrzymim zmianom. Cywilizacja podarła uroczy kobierzec, jakim tę ziemię okryła przyroda, postęp z maszynami parowemi poniszczył malownicze „wigwamy" (chaty) indyjskie, rozgonił stada spokojnie pasących się bawołów, aby w zamian pobudować miasta, przeciągnąć wzdłuż i wpoprzek kraju liczne linje kolei żelaznych, a zmieniając warunki życia, szerząc dobrobyt i oświatę, zmusił czerwonoskórych indjan do tworzenia osad rolnych i zaniechania wycieczek w głąb kraju i polowań, które były jedyną ich ulubioną rozrywką, szczegól­ niej w porze letniej. Dziś w stanie Nebraska mieszka kilka plemion indyjskich, należących do szczepu Omaha, od których nazwę wzięło miasto, będące dawniej stolicą tego terytorjum. Zajmują oni w północno-wschodniej części stanu, w blisko­ ści miasta Black-Bird, przestrzeń wynoszącą około 256 mil kwadr, angielsk. (około 32 mil kwadr, geograficznych). Oprócz zwierzchności ustanowionej przez rząd Stanów Zjednoczonych, każde plemię szczepu Omaha posiada swojego wodza, od którego bierze nazwę. Jeden z takich wodzów Indenoży (Żółty dym) znajduje się w gronie okazującym się obecnie w Warszawie. Nazwiska innych wodzów, jak mi je podali czerwonoskórzy goście są: Sinde-ghan-ghan (Świecący ogon), Kahe-ramba (Dwa pazury), Szangas-ska (Biały koń), Szużyngha (Ku­ ropatwa), Dubomone (Przodownik), Gedegachy (Przedni wódz), Mą-egahy (Człowiek wódz), Ibahamby (Znawca). Imiona te podaję tutaj w pisowni polskiej, wyglądają zatem trochę inaczej, jak podawane zwykle pisownią angielską. „Żółty dym" objeżdża Europę na czele szczątków swojego plemienia, a pod przewodnictwem Johna Pirchela, mieszańca, urodzonego w okolicy położonej między Plattsmouth'em a Omahą z ojca indjanina a matki białej; otrzymał on wychowanie w mieście Belle-Vue i pomimo mieszanej krwi oraz pewnego wykształcenia jest indjaninem duszą i ciałem. Omahowie od lat 40-tu wyznają religię presbiteriańską i dziś już nie czczą swojego Alomąsziatta tańcami, lecz wraz z białymi uczęszczają na niedzielne nabożeństwa. Na afiszach nazwano ich Omaha-Sioux'ami, omahowie jednak i sioux'y nie są jednym Szczepem. �92 RYSZARD TOMICKI „Kilka pokoleń wstecz - opowiada „Żółty dym" - żyliśmy w sąsiedztwie sioux'ów w górnych okolicach rzeki Missouri. Bylibyśmy i dziś z nimi w przyjaźni, gdyby nie „skwou" (kobieta), która z naszego obozu uciekła z kochankiem z ich plemienia... Dało to powód do krwawej walki, wskutek której sioux'owie musieli się przenieść w odległe strony i dziś zamieszkują na terytorjum Dakota. Zamiast sioux'ów mamy teraz dobrych sąsiadów w indjanach Winabego, którzy w r. 1864-ym podnieśli bunt i zostali na północ wyparci, w rok jednak później, trapieni głodem, wrócili w nasze strony, kupili od nas część ziemi i żyją pod dowództwem „Szarego wilka". I u indjan zatem w zatargach i niesnaskach potrzeba chercher la femme. Znając nieco z pobytu w stanie Nebraska język indyjski, przy pomocy angielskiego, którym włada John Pirchel, z łatwością mogłem się porozumieć z Omahami, którzy uszczęśliwieni spotkaniem człowieka, znającego trochę ich mowę nazwali mnie za to Mą-he-verygnantan (Mądrość niebieska), co dokładnie maluje, jak wysokie mają wyobrażenie o swoim języku. A bywają narody, u których „mądrość" zaczyna się dopiero od umiejęt­ ności języków... obcych. B. Horodyński 9. R. 1884, nr 137, 18 maja (niedziela), s. 2 (Dział: Kroniki tygodniowe; fragment felietonu] Dla ścisłej charakterystyki tygodnia trzeba dodać, że mieliśmy tu prawdziwych Indian i Indianki. Jedni i drudzy mają ciała koloru miedzia­ nego i dość niezwykłe pojęcie o przyzwoitości; sądzą bowiem, że człowiek nagi może bez skandalu pokazywać się nawet w towarzystwie płci nadob­ nej, byle - wymalował sobie na skórze kilka kresek farbą żółtą albo czerwoną. Tak taniego garnituru nie było nawet u p. Sameta. Nierównie mniej posiadamy szczegółów dotyczących pięknych Indianek. Zdaje się, że panie te jeżdżą na koniu takim sposobem jak chłopaczki; jeden zaś ze sprawozdawców miał możność przekonać się, że „brakuje im bujniejszego rozwinięcia niektórych części ciała, które stanowią powab nie­ wieścich kształtów u rasy kaukaskiej". Ponieważ posiadamy białą skórę, w ubiorze nie ograniczamy się na farbach i nie brak nam „bujniej rozwiniętych" itd., zdawałoby się więc, że w niczym nie jesteśmy podobni do Indian. Szczęściem, jeden z badaczy naszego życia miejskiego podpatrzył ich w hotelu i z wielką uciechą doniósł, że ludzie rasy miedzianej garściami wyrzucają przez okno srebrne talary podwórzowym grajkom i hecarzom, a zapewne kelnerom i kokotkom. Kiedy sobie jednak przypomnę, za co hojni nasi rodacy zdobywali za granicą tytuły „grafów" i że dzięki im zyskaliśmy sławę narodu „wyrzucają­ cego pieniądze za okno", domyślam się, że pp. „Żółty Dym", „Dwa Pazu- �INDIANIE W WARSZAWIE 93 ry", „Kuropatwa" i „Świecący Ogon" mogliby u nas znaleźć wielu krewnych, i powinowatych. Z czego wnieść można, że jak jedna jaskółka nie stanowi wiosny, tak barwa ciała i „brak bujniejszego rozwinięcia" itd. nie stanowią prawdziwego Indianina. B. Prus [przedruk w: B. Prus, Kroniki, Warszawa 1958, t. 7, s. 119-120] 10. R 1884, nr 139 a, 20 maja (wtorek), s. 2 [Dział: Wiadomości bieżące] Odjazd indjan Wczoraj po południu, pociągiem kolei terespolskiej opuścili nasze miasto goście z Nebraski. Przed wyjazdem - może znowu z powodu jakiejś skwou - przyszło między omanami do wojny domowej, która skończyłaby się zapewne nowym rozdziałem na dwa plemienia, gdyby nie interwencja władzy i kontrakt przez wszystkich z jednym impresariem zawarty. Omahowie, którzy u kupców tutejszych dobre pozostawili wspomnienie, nie mając bowiem zwyczaju oszczędzania grosza poczynili znaczne zakupy, udają się z Warszawy do Moskwy. Ludek warszawski wyprawił im na odjezdnem małą pożegnalną owację, gromadząc się tłumnie na dworcu dla ujrzenia czerwonoskórych wojażerów... bezpłatnie. [sygnowane: y.] II KURIER PORANNY 1. R. 1884, nr 128, 9 maja (piątek), s. 3 [Dział: Co słychać nowego] Indjanie w Warszawie. W dzisiejszym [dniu?] w cyrku Cinisellego, ukażą się po raz pierwszy Indjanie, w liczbie kilkunastu osób różnej płci i wieku. Są to mieszkańcy ze stanu Nebraska Ameryki Północnej, z pokolenia Omaha-Sioux. Czerwonoskórzy w swoich narodowych kostjumach produkować się będą z tańcami, śpiewem i sztukami akrobatycznemi. �94 RYSZARD TOMICKI 3. R. 1884, nr 129, 10 maja (sobota), s. 2 [Dział: Co słychać nowego] Z Cyrku. Wczoraj w cyrku Cinisellego produkowali się po raz pierwszy Indjanie ze szczepu Omaha-Sioux ze stanu Nebraska, przejeżdżający z Paryża do Petersburga. Występ wczorajszy Indjan był rzeczywiście ciekawem nader widowiskiem. Ukazanie się ich pozostawionem zostało prawie na sam koniec przed­ stawienia. Zrazu kilku mężczyzn i parę kobiet przejechało konno przez arenę z dzidami w rękach, wydając dzikie okrzyki wojenne, następnie zaś wyszli wszyscy pieszo, z wyjątkiem jednego mężczyzny i jednej kobiety, którzy wyjechali konno. Ogólna ich liczba wynosi 20 osób, a w tej liczbie kilka kobiet starszych i dwoje dzieci, jedno kilkuletnie, a drugie na rękach. Mężczyźni i młode kobiety są zupełnie nadzy, z wyjątkiem opasek na biodrach, oraz licznych ozdób na głowach i rękach; kobiety zaś starsze ubrane są w spódnice i płachty, ubiorem swym przypominając cyganki. Zarówno mężczyźni jak kobiety są tatuowani. Po wejściu na arenę kobiety starsze porozkładały płachty na środku i pousiadały na takowych; mężczyźni zaś i młode kobiety rozpoczęli śpiewy i tańce, przy dźwiękach oryginalnej, prawdziwie indyjskiej muzyki wojskowej. Taniec ich jest wysoce charakterystycznym. Przypomina on sobą cokolwiek kozaka ze swej dzikiej melodji; z drugiej zaś strony bezcereraonjalne, wyzywające ruchy kobiet przyprowadzają mimowoli na myśl kankana. A może to wpływ Paryża, zkąd Indjanie obecnie wędrują. Z pomiędzy kobiet młodych, kilka wyróżnia się piękną budową ciała, a zwłaszcza też jedna, której atoli twarz jest statuowaną w ciemne paseczki do tego stopnia, że wygląda jakby była nakryta woalką. Indjanie ci dać mają w Warszawie jeszcze pięć przedstawień. Reszta przedstawienia była wczoraj w cyrku także dosyć zajmująca [...] 3. tamże, s. 2 [Dział: Co słychać nowego] Przejażdżka indjan po Warszawie. Wczoraj między g. 6 a 7 indjanie bawiący w Warszawie przejeżdżali się po mieście. �INDIANIE W WARSZAWIE 95 Ekwipaż ich stanowił wóz podobny do omnibusów straży ogniowej. Massy publiczności przyglądały się dzikim gościom wyrażając przytem różne uwagi, pełne nieraz charakterystyki. Jedna jakaś jej mość zapewniała naprzykład, że indjanie to taki naród, co mieszka pod morzem... amerykańskiem. III KURIER CODZIENNY 1. R. 1884, nr 129, 10 maja (sobota), s. 4 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Indyanie w Warszawie Wczorajsze przedstawienie w cyrku Cinisellego miało nieco charakter etnograficzny... na arenę cyrkową bowiem wystąpiło 20-tu czerwonoskórych z północnej Ameryki, a mianowicie ze stanu Nebraska. Indyanie ci należą do jednego z bardzo licznych plemion, zwanego Sioux, które kultura amerykańska skazała na zagładę. Ojczyzna plemienia Sioux leży wśród dzikich stepów, rozłożonych nad rzeką Missuri - za okolicą Omaha. Garstka tego plemienia jest obecnie przedmiotem eksploatacji przed­ siębiorców; składa się ona z mężczyzn, kobiet i dzieci, między któremi znajduje się jedno przy piersiach niemowlę. Barwa ich ciała jest czerwonawo-kawowa, oblicze tatuowane we wzorzys­ te rysunki. Polem popisu plemienia Sioux jest przeważnie śpiew - dziki, monotonny, przechodzący we wrzask i wycie wichrów, oraz taniec. Instrumentem muzy­ kalnym - bęben i rodzaj piszczałki. Mężczyźni są na pół nadzy - kobiety w strojach przypominających nieco fantastyczne stroje cyganek. 2. R. 1884, nr 131, 12 maja (poniedziałek), s. 3 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Indyanie w Alejach Ujazdowskich. Od trzech dni dzicy obywatele ze stanu Nebraska - używają codziennie wycieczek w Aleje Ujazdowskie. Naturalnie że czorwonoskórcy owi są przedmiotem tłumnych obserwacji gapiów i ich zbiegowiska. Synowie z nad Missuri pogardliwie spoglądają na liczne rzesze białych... i majestatycznie przechadzając się prowadzą żywą rozmowę - w ojczystym języku. �96 RYSZARD TOMICKI 3. R. 1884, nr 135, 16 maja (piątek), s. 4 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Podsłuchane w cyrku. Dwaj młodzi ludzie przypatrują się indyanom. - Powiedz mi, dlaczego oni mają takie kolorowe twarze? - Widzisz, oni są... skalpowani... Autentyczne. 4. R. 1884, nr 136, 17 maja (sobota), s. 3 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Indjanie z Nebraska - w dniu jutrzejszym opuszczają Warszawę. Dochód dzienny pokolenia Omaha-Sioux wynosił w miasteczku naszym rs. 250. Ile zaś z tego otrzymają czerwonoskórcy, a ile przedsiębiorca nie wiadomo. W każdym razie odjazd amerykańskich piękności zmartwił cyrkowców, z pomiędzy których jeden podobno rozgorzał afektem miłosnym do kruczo­ włosej Nebraski. 5. R 1884, nr 139, 20 maja (wtorek), s. 3 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Odjechali. Wczoraj opuścili Warszawę drogą żelazną Warszawsko-Terespolską indyanie, produkujący się dotychczas w cyrku Cinisellego. Obecnie impressaryo wiezie ich do Moskwy. Gromada widzów towarzyszyła im na dworzec kolei. 6. tamże, s. 3-4 [Dział: Kronika dnia. Kurier miejski] Co to byli za Indyanie. Słyszeliśmy z pewnego źródła, bo od człowieka, który się z nimi przy­ jaźnił, że dzielni Indyanie, którzy tak pięknie tańczyli w cyrku Cinisellego, są wprawdzie rzeczywistemi indyanami, ale mniej dzikiemi niż by się zdawać mogło. Należą oni do rzędu kolonistów osiadłych na roli - umiejących dobrze po angielsku i nie pojmujących nawet sztuki skalpowania. W Nebra- �INDIANIE W WARSZAWIE 97 see chodzą w paltotach i bluzach jak inni amerykanie cywilizowani, i dopiero zaprzedawszy się przedsiębiorcy, przypomnieli sobie słyszane u dzikich kole­ gów tańce i śpiewy, przyrządzili kostyumy pierwotne - i wprawili się w sztu­ kę malowania ochrą swojego ciała. Cywilizacya ich tak sięga daleko, że w wolnych chwilach tańczyli w Warszawie... kadryla jak zwykłe paryskie kalikoty. Co figiel, to głowa, czyż nieprawda panowie? „Żółty dymie i wo­ łowy ogonie". IV GAZETA WARSZAWSKA R. 1884, nr 110, 14 maja (środa), s. 1 [Dział: Wiadomości bieżące krajowe] W cyrku Ciniselli, znajdującym się na Ordynackiem w Warszawie, od kilku dni magnesem przyciągającym publiczność żądną nadzwyczajności, są czerwonoskórzy Indyanie z nad Missouri w Stanach Zjednoczonych. Plemię ich według afisza ma się podobno nazywać Omaha-Sioux, wódz naczelny wędrujący dziś po Europie ma imię Choo-den-na-cee czyli Żółty dym, a zma­ lała liczba jego poddanych ma nie przewyższać 1.200 głów płci obojej. Powtarzamy to wszystko z zastrzeżeniami, nie mając pewnych danych dla odróżnienia prawdy od humbugu przedsiębiorstwa. V GAZETA POLSKA R. 1884, nr 107, 10 maja (sobota), s. 2 [Dział: Z miasta] Indyanie w Warszawie. Ciekawe postacie występują teraz w każącym sobie zbyt drogo płacić cyrku p. Ciniselli. Jest to gromadka Indyan, prawdziwych czerwonoskórych z plemienia Sioux'ów, którego szczątki wygasają coraz bardziej w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Przybysze ci ze stanu Nebraska popisują się w arenie cyrkowej śpiewem i tańcem. Śpiew ich głuchy, to wrzaskliwy, a taniec przedstawia się jako monotonne skakanie przy równie jednostajnym odgłosie bębna. �98 RYSZARD TOMICKI VI TYGODNIK ILUSTROWANY R. 1884, nr 74, 31 maja, s. 346 [Dział:Kronika tygodniowa; fragment felietonu] Mieliśmy tydzień temu Indyan amerykańskich w cyrku, którym kochana Warszawka przyglądała się zawzięcie. Byli to najprawdziwsi Indyanie, z ca­ łym rynsztunkiem swego nieokrzesania, pogardliwi wobec wymogów przy­ zwoitości, obojętni na gawiedź o bladych twarzach, ciekawą synów puszczy. Obecnie głoszą wieści, że obaczymy lada chwila najprawdziwszych murzy­ nów, brudnych, cuchnących, dzikich, ale... autentycznych! Usłyszymy podo­ bno ich muzykę narodową, wykonaną na skorupach tykw i bananów, z wrzaskiem afrykańskiego zapału i ognia. Co za konkurencya wobec Towa­ rzystwa muzycznego, jak silna pokusa dla naszej muzykalności. St. M . Rz. [Stanisław Marek Rzętkowski] VII WĘDROWIEC R. 1884, nr 24, s. 186-287 Historya pokolenia Omaha Stany Zjednoczone północnej Ameryki, ten kraj od niedawna do ogólnej pracy cywilizacyjnej powołany, a tak w niej pospiesznie postępujący, jest widownią zaciętej, krwawej a wytrwałej walki, tejże cywilizacyi z dziką przyrodą, walki bladych twarzy z czerwonoskóremi, w której ci ostatni już z góry na zatracenie skazani. Ogromne obszary stepów, zaludnione odwiecz­ nymi swymi mieszkańcami, którzy żyjąc od czasów najdawniejszych, nie przedstawiali dotąd żadnego postępu, tak w pojęciach, w obyczajach jak i w sposobie życia, - obficie obdarzone darami przyrody, wabią ku sobie tłumy łaknących chleba i bogactw przybyszów, zwracając przy tem na siebie oczy rządu, jako na ziemię obiecaną, gdzie może się wylać nadmiar ludności stanów Wschodnich; to też pomimo odwagi i waleczności indyjskich ple­ mion, pomimo ciężkich porażek, jakich doznawali biali w walkach, pomimo tysięcy pomordowanych i poskalpowanych pionierów cywilizacyi, popalo­ nych, zniszczonych i z ziemią zrównanych osad i wiosek, cywilizacya na swym, wszystko druzgoczącym rydwanie, postępuje coraz dalej i szybciej, �INDIANIE W WARSZAWIE 99 wnika w najodleglejsze stepów zakątki, i krok za krokiem, rok za rokiem wypiera, gładzi, lub wsiąka w siebie ostatki jedynych niegdyś władców i obywateli kraju, - i nie przejdzie stulecie, - a czerwonoskórzy Indyanie staną się mytem, tak jak są dziś dawne pokolenia Inkasów. Jako przyczynek do historyi tej walki, przedstawiamy czytelnikom na­ szym, kilka dat i faktów, z okazyi bawiących pomiędzy nami przed niedawnem, gości z amerykańskich stepów, biednych przedstawicieli ginącego ludu, - faktów opowiadanych nam przez tychże czerwonoskórych. Jako zabytek historyczny Stanów Zjednoczonych północnej Ameryki, pozostało kilka szczepów Indyjskich, z których najliczniejszemi są Czeri-ki, Pony i Omaha; ostatni odznacza się lojalnością i skłonnościami do przyjęcia cywilizacji. Niedalej jak w r. 1853 szczep Omaha bujał swobodnie po terytoryum Nebraska, latem polując na bawoły, lub zajmując się łapaniem bobrów i rybołówstwem, zostawiając przy wigwamach starców, kobiety i dzieci, dla pilnowania pola obsadzonego kukurydzą, niezbędną dla utrzy­ mania przez zimę dobytku, a zarazem służącą im, przy suszonem mięsie i rybach, za pokarm zimowy; - Omahowie zamieszkiwali okolicę nad rzeką Missuri [sic], tuż powyżej ujścia rzeki Platt, gdzie dziś znajdują się miasta Papilion i Belle-Vue, założone przez kupców francuskich, przedzierających się w tamte strony dla handlu skórami. Loghan Fontenell, syn jednego z tych kupców, ożenionego z Indyanką, za swą odwagę i bystrość umysłu, został obrany głównym wodzem przez Omanów. Za jego to przywództwem w r. 1853, Stany Zjednoczone zawarły traktat z Indyanami, mocą którego nabyto od nich terytoryum na własność Stanów, zostawiając im część ziemi w okolicach strumienia Wood-Czeek [sic], osadę tę zwąc Black-Bird. Traktat był podpisany w Waszyngtonie przez głównego wodza Logana, w indyjskiem narzeczu zwanego Songe-Ska (Biały koń) i wodzów: Gahige-Żynga (Mały wódz), Gre-Dananży (Stojący jast­ rząb), Tannan Gahy Żinga (Założyciel wsi), Orekige (Huk), Intamasy, jako opiekuna nieletniego Aupautange (Wielki jeleń) i Sudenozy (Żółty dym). Powyżej wzmiankowani wodzowie byli delegowani przez swe plemiona jako najstarsi przedstawiciele dynastyi; wówczas Louis Sans Souci był ich tłómaczem a Gatwood delegowanym ze strony Stanów Zjednoczonych. Wkrótce po zawarciu traktatu koloniści poczęli licznie napływać do nowonabytego terytoryum, a równocześnie zawiązało się towarzystwo dla założenia mias­ ta stołecznego (Capitol) któremu nadano miano Omaha. W rok później 1 czerwca 1854, Stany Zjednoczone kazały zrobić spis całego pokolenia Omaha, dla większej łatwości podzielenia pomiędzy nich summy przypada­ jącej za nabyte grunta, i okazało się że liczba członków tego pokolenia dochodziła do 1,800. Po spisie zgromadzono ich do osady, gdzie wypłacono 41,000 dolarów za straty poniesione na opuszczonych przez nich polach, już zasadzonych kukurydzą. Nad strumieniem Wood-Czeeh [sic] Indyanie założyli miasto Decota; strumień ów otrzymał miano od nazwiska ko­ wala Wooďa człowieka białego, lecz przez Indyan wielce szanowanego, za �100 RYSZARD TOMICKI zręczność w robieniu dla nich narzędzi wojennych. Po osiedleniu Indyan Stany Zjednoczone przysłały im 16 par wołów roboczych, pewną ilość pługów żelaznych i ludzi do obznajomienia ich z użytkiem. Wkrótce czer­ woni wojownicy szczepu Omaha, wyruszyli na zachodnie prowincye terytoryum, w okolice Biber Czeeh [sic] na bawoły; tu zostali napadnięci przez nieprzyjazny szczep Sioux i ulegli przemocy, tracąc wielu wojowników. Wódz Logan, wielce strapiony klęską i stratą swych towarzyszy, zwyczajem pobitego wodza, oddalił się od obozu swego na trzy dni, lecz napadnięty przez nieprzyjaciół, choć walczył jak lew, uległ przemocy i zamordowany został 28 lipca. Ciało jego odszukano, przywieziono do Belle-Vue i po­ chowano obok jego ojca, zwyczajem Omahów w postawie siedzącej, składa­ jąc w grobie pięć łokci głębokim wszystką broń jego. Na grobie przez cztery noce paliły się ognie, a jako oznaka smutku po wielkim wojowniku, towa­ rzysze przy blasku tych płomieni, odprawiali tańce i śpiewy pogrzebowe. Omahowie byli zmuszeni staczać ciągle walki ze szczepem Sioux; nienawiść ta trwała kilka pokoleń wstecz, od czasu gdy Sioux'owie zezwolili na związek małżeński jednej z Omaha dziewcząt (Skwo) z młodym wodzem swego pokolenia. W r. 1871 wojska regularne Stanów Zjednoczonych, położyły nareszcie koniec tym ciągłym walkom i uspokoiły czerwonych wojowników. W r. 1883 nowy traktat został zawarty, którą to ugodę, za pośrednictwem półindyanina Johna Perchle, tłomacza rządowego, reszta kraju nabytą zo­ stała. Traktującemi ze strony Indyan byli wodzowie Sinde-Ghanghan (Świe­ cący ogon), Kaha Ramba (Dwa pazury), Sange-Ska (Biały koń), Szu-Żinga (Kuropatwa), Dubomony (Przewodnik), Pedy Gahy (Przedni wódz), Mąe Gahy (Człowiek wódz), Ibe hamby (Znawca) i Sudenosy (Żółty dym). Z pomiędzy powyżej przytoczonych wodzów, ostatni, Sudenosy, wraz ze wzmiankowanym tłomaczem Johnem Perchle, w towarzystwie swych ple­ miennych z kobietami i dziećmi, na mocy kontraktu zawartego z impressario nr. Lagrange, wyruszył z Nebraska d. 28 września 1883 r. wylądował w Hawrze, i przez Paryż, Berlin i Warszawę udali się do Cesarstwa. Podczas ich bytności w naszem mieście Dr. L. Dudrewicz dokonał na nich pomiarów antropologicznych, które stwierdzając inne badania, wyka­ zały że czerwonoskórzy pokolenia Omaha, należą do typu krótkoglowych (Brachicephali), a nawet do mocno krótkoglowych, pokazując bardzo bliskie powinowactwo z pokoleniem mongolskiem. Krótkogłowy typ Indyan Oma­ ha wyraża się stosunkiem długości do szerokości czaszki, na wskazowniku czaszkowym tablicy antropologicznej Broca liczbami 83, 75, -78, 94, -85, 56, -86, 48 i u kobiety 84, 21. Wszyscy Omahowie są prostoszczękowi (Orthognati), to jest szczęka dolna nie jest do przodu wysuniętą, a zęby górne sieczne zachodzą na takież szczęki dolnej, zupełnie tak samo, jak ma to miejsce u rasy białej. Bliskie podobieństwo pokolenia Omahów z plemieniem mon­ golskiem, uderza nas na samo pierwsze wejrzenie na tych mieszkańców Ameryki, różnicę tylko widzimy w formie nosa, który u Omahów jest duży, o wysokim grzbiecie, gdy tymczasem u Mongołów zadarty i mały, mający �INDIANIE W WARSZAWIE 101 niskie siodło; u jednych jak i u drugich włosy na głowie są proste, twarde, w przecięciu poprzecznem okrągłe. Zarost brody u wszystkich rzadki, skąpy, - u jednych i u drugich kości licowe mocno wystają, oczy wąsko szczelinowe i nieco skośnie ustawione zdają się wskazywać na dziedziczne znamię mon­ golskich przodków. Z tego wszystkiego Dr. Dudrewicz wnosi że czerwonoskórzy, w czasie pierwotnej wędrówki ludów, musieli przybyć ze starego świata i że nie są autochtonami północnej Ameryki. Jednem słowem z badań tu dokonanych przez Dr. D. zdaje się, że pochodzenie tych pierwotnych ludów Ameryki północnej, jest azyatyckie. Plemię Omaha wyznaje dziś wiarę chrześcijańską, i należy do sekty prezbyteryańskiej, której zasady misyonarze już od lat czterdziestu pomiędzy niemi krzewią. Nabożeństwo odprawiają w swym rodowitem narzeczu, a dla ciekawych usłyszenia brzmienia tej mowy, przytaczamy tu Ojcze nasz w na­ szej ortografii: ,,In dady alio monsziatta, пупке dyna dy hobe dy żinge rinke la erwala jage wały saga szubletle ego pahetle manzana mawian littala wamuskele la antiga ininkangha hininke sziga anau ta leliuke the u dahe ego epahete. Eimen". I tak wiara chrześcijańska została między nimi zaszczepiona, przy niej cywilizacya coraz większe robi wśród ludu tego postępy, ale niestety, liczba pokolenia z dniem każdym maleje i niedaleką jest chwila w której resztki czerwonoskórców znikną na zawsze z powierzchni ziemi. B. Horodyński �Wódz Pawnisów, Buffalo Buli, wg: Catlin 1844, vol. 2, tabl. 140 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ae23c287bbbd3d0241a7a0fe2e6cb77e.pdf 54c74452c2103270f5ffa181797938dd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:769 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:706 Title A name given to the resource Indiański shakeryzm / ETNOGRAFIA POLSKA 1972 t.16 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1972 t.16 z.2. s.133-150 Creator An entity primarily responsible for making the resource Nowicka, Ewa Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia Polska", t. X V I z. 2 EWA NOWICKA INDIAŃSKI SHAKERYZM 1 2 Indiański shakeryzm jest jednym z trwałych ruchów religijnych Indian Ameryki Północnej. Podobnie jak pejotyzm shakeryzm zrodził się w końcu wieku X I X i do dziś jest kultem żywym wśród plemion Północnego Zachodu. Rozpowszechniony jest w takich plemionach, jak Yakima, Puyallup, Nisqually, Squaxin, Umatilla, Wasco-Wishram oraz w wielu małych grupach znad rzeki Kolumbii. Shakeryzm obejmuje więc swym zasięgiem stany Washington oraz część Oregonu i Kalifornii w Stanach Zjednoczonych, a także część prowincji Kolumbia Brytyjska w Kanadzie. Jest to obszar kulturowo bardzo zróżnicowany, posiadają­ cy jednak pewną specyfikę w stosunku do reszty terenu Ameryki Pół­ nocnej. Pierwotna gospodarka tych drobnych plemion opierała się na rybołówstwie słodkowodnym (uprawianym na rzece Kolumbii i jej do­ pływach) oraz morskim (na wybrzeżu Pacyfiku oraz w cieśninie Pugeta). Ważną rolę odgrywało również zbieractwo. Natomiast stosunkowo mniej istotne było myślistwo, co odróżniało Indian tych terenów od r o l 1 N a z w ę „shakeryzm" nosi poza indiańską niezależną religią, której poświęcony jest niniejszy artykuł, także sekta wśród ludności białej. Shakeryzm ten p o w s t a ł w 1747 roku założony przez Ann bee w Wielkiej Brytanii. Z powodu prześladowań wyznawcy tej sekty wyemigrowali do Ameryki i osiedlili się w stanie Kentucky, a następnie część z nich również zamieszkała w stanie Indiana. Prawdopodobne są genetyczne powiązania między tą sektą a indiańskim shakeryzmem; te sprawy nie zostaną tu rozwinięte. Należy jedynie zaznaczyć, że nazwa indiańskiej religii "Shaker Church" została jej nadana przez dr. Jamesa Wickershama, białego praw­ nika z miasta Olimpii, który znał również sektę białych shakerystów. Pewne podo­ bieństwa w obrzędowości tych dwóch religijnych ugrupowań skłoniły Wickersha­ ma do zastosowania używanej już nazwy „shakeryzm" do nowej religii Indian Północnego Zachodu. Por. E . D. A n d r e w s , The people called shakers, a search for the perfect society, New York 1963. Pojęć takich, jak „religia", „ruch religijny" czy „kult", u ż y w a m w tym arty­ kule zamiennie, choć z pewnością nie są one równoznaczne. Wydaje się jednak, że dla celów poniższych rozważań rozróżnienia te nie mają w i ę k s z e g o znaczenia. 2 �134 EWA NOWICKA niczydh lub myśliwskich tubylców pozostałych części Ameryki Północ­ nej . Obszar działalności shakeryzmu charakteryzuje więc pewna jednoli­ tość kulturowa, gospodarcza, historyczna i geograficzna. Penetracja bia­ łego człowieka dotarła t u stosunkowo późno, bo dopiero w połowie wie­ ku X I X . Indianie terenów Północnego Zachodu mniej ucierpieli z po­ wodu nasilenia się kontaktów z Białymi w ciągu drugiej połowy wieku X I X niż plemiona na przykład Wielkich Równin, toteż w słabszych for­ mach zaznaczał się ich protest wobec nacisku obcej cywilizacji. Pojawie­ nie się shakeryzmu i podobnych mu mniej trwałych ruchów religijnych zaznacza etap wejścia w ściślejsze styczności z Białymi i kryzysu k u l ­ tury pierwotnej. Nie wszystkie plemiona Północnego Zachodu w r ó w n y m stopniu za­ interesowały się nowym ruchem religijnym; trudno jednak na tym eta­ pie badań znaleźć czynniki, którym przypisać by można szerokie roz­ powszechnienie shakeryzmu w jednych i słabe w innych grupach ple­ miennych. Trudno też wyjaśnić fakt, że plemiona takie jak Kwakiutle czy Nootka shakeryzmu w ogóle nie przyjęły, choć nie można wątpić, iż wieści o nowym kulcie docierały do nich już od dawna. Wydaje się, że czynników zjawiska te wyjaśniających należy szukać z jednej strony w sytuacji społeczno-gospodarczych kontaktów z cywilizacją białego człowieka, a z drugiej w charakterze kultury poszczególnych plemion i grup lokalnych. Na obszar Północnego Zachodu (z wyjątkiem północnych części K a l i ­ fornii) nie dotarł Taniec Duchów — ruch religijny z 1870 i 1890 roku — ani pejotyzm, który w północnych stanach USA rozpowszechnił się już po ukształtowaniu się shakeryzmu. 3 4 3 G. G i b b s , Tribes of Western Washington and Northwestern Oregon, [w:] Tribes of the extreme Northwest, red. Dali W., Washington 1877, s. 163-241. W końcu wieku X V I I I tylko przypadkowo statki białych ludzi docierały do wybrzeży północno-zachodnich. Wyprawa Vancouvera z lat 1790-tyeh, a następnie Lewisa i Clarke'a z lat 1805-1807 dostarczyły pierwszego zetknięcia się Białych z plemionami tego obszaru. Pierwsze trzy dziesięciolecia wieku X I X zaznaczają się stosunkami handlowymi z białymi handlarzami futer. W latach 30-tych przyby­ wają pierwsi misjonarze, a w latach 40-tych pierwsi osadnicy, których liczba stop­ niowo rośnie. Wówczas już są zajmowane bezprawnie ziemie indiańskie. W 1855 ro­ ku wielu plemionom narzucono przeniesienie się do rezerwatów. Wówczas Yakima zareagowali protestem zbrojnym. Inne słabsze plemiona, jak Wasco-Wishram, nie stawiały oporu. Traktatem z 1865 roku zabroniono uprawiania rybołówstwa ograni­ czając możliwości poruszania się Indian zamieszkałych w rezerwatach. W ten spo­ sób władze administracyjne sądziły, że Indian zmusi się do przejścia na rolnictwo. D. F r e n c h , Wasco-Wishram, [w:] Perspectives in American Indian culture chan­ ge, Chicago, Illinois 1961, s. 352-354, 372, 375. 4 �INDIAŃSKI 135 SHAKERYZM Shakeryzm jest religią synkretyczną — łączy elementy pochodzące zarówno z chrześcijaństwa, jak i z tradycji sakralnej Indian. Zjawisko synkretyzmu nie będzie jednak zasadniczym przedmiotem niniejszych rozważań. Shakeryzm zostanie t u przedstawiony przede wszystkim jako reakcja podbitego społeczeństwa indiańskiego na dominację obcego ludu i kontakt z technicznie wyższą kulturą — reakcja twórcza i konstruk­ tywna, zmierzająca do naprawy zniszczeń, które ze sobą niósł podbój i kontakt społeczno-kulturowy. Poszczególne elementy doktryny, obrzę­ dowości i wewnętrznej organizacji shakeryzmu są wyrazem tego aktyw­ nego i konstruktywnego stosunku omawianej religii do zniszczonej lub poważnie zakłóconej społecznej więzi i kultury społeczeństwa pierwot­ nego. Jedynie taka interpretacja pozwala na całkowite zrozumienie tego społeczno-religijnego zjawiska, jakim jest shakeryzm i niektóre inne współczesne religijne ruchy indiańskie. Zauważyć należy, że shakeryzm wykazuje wiele podobieństw do takich indiańskich religii, jak pejotyzm czy irokeska religia proroka Handsome Lake'a. Słusznie więc wiązał je Fred Voget w jedną kategorię i rozpatrywał w terminach „reformacji" i „akomodacji". Wszystkie te ruchy religijne można interpretować w po­ dobny sposób, powstały one bowiem na pewnym określonym etapie roz­ woju kontaktów między kulturami pierwotnymi a cywilizacją białego człowieka i reprezentują podobne ideologiczne postawy swych uczest­ ników. NARODZINY S H A K E R Y Z M U Za datę narodzin shakeryzmu uznać można rok 1881, kiedy to mło­ dy Indianin John Slocum otrzymał wizję wraz z nadprzyrodzonym obja­ wieniem i pouczeniem. John Slocum, urodzony około 1850 roku, pocho­ dził z małego plemienia Squaxin, żyjącego na wybrzeżu Cieśniny Pugeta. W młodym wieku ożenił się z Indianką, Mary Thompson, i pracował jako drwal przy wyrębie lasu. Z jego piętnaściorga dzieci tylko dwie córki dożyły wieku dorosłego, reszta umarła w dzieciństwie. Wraz z żoną Slo­ cum uczęszczał na nauki do misji protestanckiej, a potem do katolickiej, lecz został ochrzczony prawdopodobnie dopiero w roku 1878. Wykazywał w t y m okresie życia skłonności do picia alkoholu i uprawiania gier ha­ zardowych, podobnie zresztą jak wielu jego współplemieńców. Ci, którzy znali Slocuma, określali go jako skromnego, nieśmiałego i łagodnego, w y ­ kazującego pewne skłonności mistyczne i kataleptyczne . 5 5 J . M o o n e y, The Ghost Dance religion and the Sioux outbreak of 1890. XlVth Annual Report of the Bureau of Ethnology 1892-93, pt. 2, 1896, s. 653-1102; H. G. B a r n e t t , The shakers, a messianic cult of the Pacific Northwest, Carbon- �136 EWA NOWICKA Pod koniec roku 1881 John Slocum ciężko zachorował i wydawał się bliski śmierci. Gdy krewni i sąsiedzi uznali, że umarł, zaczęto przygoto­ wywać pogrzeb. Gdy przyniesiono trumnę, nagle odzyskał przytomność i zaczął zebranym opowiadać o swej „śmierci" i „ z m a r t w y c h w s t a n i u ' ' . Dusza jego opuściła ciało i udała się na miejsce Bożego Sądu. Anioł w y ­ gnał ją jednak z „Ziemi Obiecanej" i objawił m u wszystkie grzechy jego złego życia. Slocum ujrzał własne ciało w stanie straszliwego rozkładu . Następnie otrzymał nakaz powrotu na ziemię i nakłaniania grzesznych współplemieńców do życia chrześcijańskiego . Nauki Johna Slocuma spotkały się wśród Indian z żywym przyję­ ciem. W znacznym stopniu sprzyjała temu ogólna atmosfera religijnego podniecenia, które w latach 70-tyeh i 80-tych ogarnęło Indian Północne­ go Zachodu. W t y m okresie pojawiało się wielu indiańskich proroków, którzy zapowiadali koniec świata i nakazywali moralną poprawę oraz przygotowywanie się do Sądu Ostatecznego. John Slocum był jednym z tych proroków; uzyskał on jednak szczególnie dużą popularność, a jego wizja, w przeciwieństwie do objawień innych wizjonerów, stała się pod­ stawą trwałego ruchu religijnego. Bezpośrednim poprzednikiem Johna Slocuma był na obszarze Cieśni­ ny Pugeta Big Bill,, wizjoner beznadziejnie chory na gruźlicę. Chciał on popełnić samobójstwo przez powieszenie się na drzewie. Miał jednak wizję, w której jego zmarły brat nakazał mu żyć i założyć na ziemi nową religię. Zapowiadał też przyjście mesjasza — zbawcy Indian. Bill na­ uczał, że Indianie powinni naprawić swe obyczaje i porzucić praktyki szamańskie. Objawienie i zmartwychwstanie Johna Slocuma nastąpiło zaledwie w parę miesięcy po śmierci Big Billa, więc Slocum mógł być przez Indian przyjęty jako zapowiedziany przez Billa mesjasz. Zbieżność treści głoszonych przez Billa i Slocuma świadczy o wpływie wcześniej­ szego objawienia Billa na Johna Slocuma . Wyznawcy Slocuma zbudowali kościół, w którym prorok zaczął na­ uczać. Z dalekich stron przybywali Indianie, aby słuchać jego nauk. 6 7 8 9 dale 1957, s. 6-7. Praca Barnetta jest najpełniejszą i najbardziej gruntowną w s p ó ł ­ czesną monografią shakeryzmu. W wielu punktach autor nie zgadza się z Mooneyem, którego opisy koryguje. Obecnie wśród shakerystów krąży wiele opowieści mniej i bardziej prawdo­ podobnych o okolicznościach uzyskania przez Slocuma wizji i o sposobie, w jaki prorok zakomunikował zebranym jej treści. Istnieje wersja głosząca, że było nawet dwóch braci Slocumów. B a i n e t t , op. cit. V. L a n t e r n a r i , Les mouvements religieux des peuples opprimés, Paris 1962. Przejawy zjawiska autonekroskopii tłumaczy się jako skrajny wyraz poczu­ cia winy. Wyjaśnienie to w przypadku Johna Slocuma wydaje się zupełnie trafne. B a r n e t t , op. cit., s. 6-31, 345-347. Ibidem, s. 344-346. 6 7 8 9 �INDIAŃSKI 137 SHAKERYZM DOKTRYNA Zasadnicze treści głoszone przez Johna Slocuma dotyczyły pewnych reguł etycznych. Zakazał on picia alkoholu, palenia tytoniu, zakładania się na wyścigach i uprawiania gier hazardowych. Potępił również trady­ cyjny indiański szamanizm i związane z n i m praktyki lecznicze. Źródła upadku indiańskich społeczności prorok upatrywał w moralnym zepsu­ ciu. Głosił on: „Jeśli się zmienimy, Bóg nam pomoże". Wśród tych pierwszych nauk Slocuma pojawiło się też mesjanistyczne proroctwo 0 bliskim końcu świata i Drugim Przyjściu Jezusa, który ma sądzić l u ­ dzi. Nie można jednak shakeryzmu nazywać kultem mesjanistycznym, gdyż już w ostatnich latach X I X wieku oczekiwania mesjanistyczne znikły, a współczesny shakeryzm głosi jedynie zbawienie po ś m i e r c i . Treści głoszone przez proroka uformowały się w toku dziesięcioleci rozwoju założonej przez niego religii w dość spójną doktrynę. W począt­ kach naszego stulecia rozwinęła się dogmatyczna, etyczna i obrzędowa strona nowego kultu. Większego znaczenia nabrał też antyszamanizm shakeryzmu. Tę część indiańskiej tradycji shakeryści uważają za prze­ jaw degeneracji, z którą należy walczyć. Na miejsce dawnych leczniczych praktyk szamańskich, shakeryzm ukształtował własne metody rytualne­ go leczenia korzystając zresztą w sposób niezamierzony z wzorów sza­ manizmu. Potępienie szamanizmu przez Johna Slocuma może być częściowo wyjaśnione jego osobistym, negatywnym doświadczeniem życiowym, związanym z magią. Został on wplątany w rodzinną intrygę i jako po­ dejrzany o czary mógł się spodziewać ataków wrogości w postaci prak­ t y k magicznych ze strony wrogo usposobionych krewnych swej żony. Antyszamanizm Slocuma miał jednak znaczenie ogólnospołeczne. Atmo­ sfera podejrzliwości wydawała się wielu Indianom nie do zniesienia 1 powszechnie występowano przeciwko szamanizmowi i szamanom, któ­ rych często posądzano o uśmiercanie pacjentów. Zdarzały się nawet przy­ padki krwawej zemsty na podejrzanym szamanie . W czasie intensyfikacji kontaktów Indian z Białymi wzrosła liczba szamanów oraz szamańskich praktyk, przede wszystkim czarnej magii, sprowadzającej choroby i śmierć. Fakt ten można tłumaczyć przy po­ mocy psychologicznego mechanizmu, zgodnie z którym następstwem psychologicznych napięć i frustracji jest agresja. W t y m wypadku f r u 10 11 1 0 Niesłusznie czyni w i ę c Barnett określając w tytule swej książki shakeryzm mianem „kultu mesjanistycznego" (messianic cult). M. W. S m i t h, Shamanism of shaker religion of Northwest America, „Man", vol. 54: 1954 nr .8, art. 181, oraz t e n ż e , Puyallup of Washington, [w:] Accultura­ tion of seven American Indian tribes, red. Ralf Linton, New York 1940 ss. 18-20. 1 1 �138 EWA NOWICKA stracja mogła ibyć spowodowana presją społeczeństwa ludzi białych, a sposób wyrażenia agresji przybrał formę czarnej, złoczynnej magii. Zgodnie z przyjętymi wierzeniami, każdy mógł być ukrytym złym sza­ manem, każdy więc mógł być posądzony o wykonywanie czarnej magii i szkodzenie ludziom. Niweczyło to wzajemne zaufanie między współplemieńcami i niszczyło podstawy więzi społecznej. Zakaz i potępienie szamanizmu służyły więc przywróceniu zaufania i odbudowie więzi spo­ łecznej zniszczonej przez nacisk społeczeństwa ludzi białych. Jednocześ­ nie działalność misjonarzy przyczyniła się do dewaluacji prestiżu, jakim się szamani cieszyli w tradycyjnym społeczeństwie Indian Północnego Zachodu. Wysiłki shakeryzmu zmierzały do przywrócenia poczucia bez­ pieczeństwa w ramach grupy plemiennej. Shakeryzm zapewniał też swym zwolennikom odporność na złoczynną działalność szamanów, co dla Indian psychologicznie miało wielkie znaczenie. Ponieważ Indianie nie mogli ufać białym osadnikom, misjo­ narzom i urzędnikom agencji, przywrócenie zaufania w ramach własnej grupy miało wielkie znaczenie dla zachowania równowagi psychicznej i społecznej Indian. Na miejsce praktyk szamańskich, które mogły przy­ nosić zarówno dobre, jak i złe skutki, shakeryzm oferował Indianom do­ broczynną religię. Przywróceniu zaufania oraz manifestowaniu psychicz­ nej bliskości wszystkich shakerystów miał też służyć zalecany sposób zwracania się do siebie członków kościoła shakerystycznego: „moja dro­ ga siostro" i „mój drogi bracie" . Podobny sens kulturowy miały też inne etyczne reguły. Rozpo­ wszechnione w tym czasie wśród Indian picie alkoholu i gry hazardowe przyczyniały się do rozbicia rodziny, a co za tym idzie, więzi społecz­ nych o znaczeniu podstawowym dla integracji społeczeństwa. Zakazy te miały też przywrócić jednostce poczucie własnej wartości i osobistej godności. Shakeryzm dawał Indianom moralne i religijne cele duchowe. Mogły się one stać podstawą reorganizacji życia tych jednostek, które poddały się nałogom, a także tych Indian, którzy na skutek procesu akulturacji utracili dawną kulturę i nie przyjmując nowych wzorów nie mogli znaleźć dla siebie miejsca we współczesnym świecie. Shakeryzm formułował bowiem nowe zasady i normy postępowania wypełniając „pustkę kulturową", co miało wielkie znaczenie w sytuacji dewaluacji wartości i norm postępowania stanowiących podstawę życia plemienne­ go — sytuacji będącej następstwem nacisku cywilizacji białego czło­ wieka. 12 Shakeryzm narodził się wśród częściowo już schrystianizowanyeh Indian i z chrześcijaństwa zaczerpnął podstawowe wyobrażenia religij1 2 В a r n e 11, op. cit. �INDIAŃSKI 139 SHAKERYZM ne: wiarę w Boga-Stwórcę Świata, jego syna Jezusa, Ducha Świętego, Marię, anioły i diabły. Z chrześcijaństwa przyjął też niektóre sakra­ menty, jak chrzest i spowiedź, ideę nagrody pośmiertnej za życie na ziemi i koncepcję odrodzenia się Boga . Obecnie część shakerystów traktuje Biblię jako księgę świętą; jednak około /i wszystkich wyznaw­ ców odrzuca ją głosząc, że nie jest ona i m potrzebna, podobnie jak nie była potrzebna pierwszym chrześcijańskim apostołom . W 1932 roku na ogólnym spotkaniu shakerystów skrajni wrogowie Biblii nazwali Pismo Święte diabelską księgą zawierającą zbiór kłamstw. Wszystkie z chrze­ ścijaństwa przejęte idee są w shakeryzmie niejasne i różnie przez po­ szczególnych wyznawców interpretowane. W związku z t y m i różnicami shakeryści dzielą się na grupy lokalne i odłamy mniej lub bardziej tra­ dycjonalne czy chrześcijańskie. Shakeryści rozwinęli koncepcję duszy, choroby i uzdrowienia. Dusza może opuszczać ciało, gdy człowiek jest chory, gdy doznaje niepowodze­ nia lub gdy jego marzenia się nie realizują. Koncepcja choroby jako w y ­ niku usunięcia przez szamana duszy z ciała lub wprowadzenia do ciała szkodliwego przedmiotu pochodzi z tradycyjnych indiańskich wyobra­ żeń. Shakeryści uważają, że Indianie Chorują na inne choroby; wyma­ gają więc innego niż Biali leczenia . Wprawdzie wierzą, że shakeryzm Indianom Bóg dał tak samo, jak dał Białym religię katolicką czy prezbiteriańską, lecz odczuwają zarazem, że inna jest sytuacja Indian niż Bia­ łych, więc ich religie również powinny się różnić. Indianie, jak mówią shakeryści, są najbiedniejszymi ludźmi na świecie, Bóg dał i m więc no­ wą religię, aby przynosiła i m moc, uzdrawiała ich i poprawiała ich obyczaje. Shakeryści zdają więc sobie sprawę ze specyficzności sytuacji Indian i wierzą, że ich religia odbuduje na nowej sakralnej zasadzie społeczeństwo indiańskie. Wobec Białych shakeryści obecnie nie są nastawieni wrogo. Konflikty z Białymi charakteryzowały jedynie pierwsze 10 lat rozwoju indiańskie­ go kultu. Shakeryści nie potępiają także przyjmowania elementów k u l ­ tury białego człowieka. Nie byłoby więc słuszne określanie shakeryzmu mianem ruchu natywistycznego, gdyż pojęcie „natywizm" mieści w so­ bie obronę rodzimości . Wobec natywistycznego kultu Pom-pom dążą­ cego do odnowienia tradycyjnych tańców shakeryści są nawet nasta­ wieni wrogo. Marian W. Smith shakeryzm nazywała ruchem witalistycznym, pod mianem witalizmu rozumiejąc „każde świadome, zorganizowa13 3 14 15 16 3 1 Ibidem, s. 28. Ibidem, s. 190. S m i t h , Shamanism...; В a r n e t t , op. cit., s. 174. R. L i n t o n , Nativistic movements, "American Anthropologist", 1943. 14 15 1 6 vol. 45: �140 EWA NOWICKA ne dążenie ze strony członków społeczeństwa do wcielenia do swej kul­ tury wybranych aspektów innej kultury będącej z nią w kontakcie" . Zaznaczyć należy, że taki ruch witalistyczny, jakim jest shakeryzm, mógł się pojawić dopiero na etapie zaawansowanych kontaktów z obcym spo­ łeczeństwem i kulturą, gdy ocalenie nienaruszonej postaci kultury społe­ czeństwa pierwotnego stało się już niemożliwe. Shakeryzm jest przeja­ wem procesu akulturacji; David French sądzi, że mamy t u do czynienia z przypadkiem określonego typu akulturacji, wyrażającego się w swo­ bodnym łączeniu elementów stykających się kultur i tworzeniu z nich nowego, synkretycznego tworu, którym jest w t y m wypadku nowa reli­ gia . Shakeryzm jest jednak nie tylko przejawem procesów przemian kulturowych, lecz również aktywnym czynnikiem tych przemian po­ przez swą postawę akceptacji wobec elementów obcej kultury. W ten sposób nowa religia sprzyja przejmowaniu bez oporów dowolnych części obcej kultury. 17 18 OBRZĘDOWOŚĆ Shakeryzm rozwinął bogatą obrzędowość. Wśród jego obrzędów w y ­ różnić można prywatne domowe modły i nabożeństwa kościelne odby­ wane z udziałem całej lokalnej grupy wyznawców. W domu każdy shakerysta ma modlitewny stół, nakryty białą serwetą, na którym leżą dzwonki, krzyż i świece umieszczane często na ramionach krzyża. Przed tym ołtarzykiem shakerysta ma obowiązek modlić się codziennie, a na spotkania powinien zabierać dzwonki i świece. Niektóre lecznicze obrzę­ dy mogą się również odbywać w domu chorego. Najważniejszym obrzę­ dem jest jednak cotygodniowe spotkanie w świątyni zbudowanej na wzór kościołów chrześcijańskich. Również wewnętrzne urządzenie ko­ ścioła ma charakter chrześcijański. Naprzeciwko drzwi stoi ołtarz na­ k r y t y białym obrusem, na którym spoczywają dzwonki, świece, a z tyłu duży krzyż. Na ścianach wiszą czasem obrazy wzorowane na katolickich. Dużą część wnętrza zajmują trzy rzędy drewnianych ław. Wokół sali biegnie pod ścianami ława, na której zasiadają obserwatorzy nie uczest­ niczący bezpośrednio w obrzędzie. Między rzędami ław i ołtarzem po­ zostawiona jest wolna przestrzeń, gdzie stoją krzesła dla chorych pod­ czas obrzędu uzdrowieniowego. Kobiety, a rzadziej mężczyźni, ubierają się na obrzędy w specjalne białe stroje ozdobione niebieskimi pacior­ kami . 19 1 7 1 8 1 9 Smith, Shamanism... F r e n c h , op. cit, s. 420-422. B a r n e t t , op. cit, s. 133-134. �INDIAŃSKI SHAKERYZM 141 Podczas wielogodzinnego nocnego spotkania shakeryści zbiorowo się modlą, śpiewają pieśni i wykonują swoje religijne praktyki. Podstawową częścią obrzędu jest rytualne trzęsienie się. (Stąd pochodzi nazwa shake­ ryzmu, gdyż w języku angielskim „to shake" znaczy trząść się lub drżeć.) Wówczas to wszyscy uczestnicy obrzędu wprowadzają się w gwałtowne drgawki śpiewając specjalne pieśni i dzwoniąc dzwonkami. Trzęsienie się rozpoczyna kapłan lub inna osoba kierująca nabożeń­ stwem zaczynając od przytupywania w r y t m wybijany przez dzwonki. Następnie przystępują do trzęsienia się kobiety, a potem mężczyźni. Wszyscy wychodzą z ławek, gdzie zajmowali przeznaczone i m miejsca, na wolną przestrzeń przed ołtarzem. Podniecenie emocjonalne wzrasta stopniowo. Trzęsienie rozpoczyna się od wyprostowanej postawy z w y ­ ciągniętymi przed siebie rękami; mięśnie twarzy są rozluźnione, co na­ daje jej wyraz odpoczynku. Następnie część bardziej podnieconych osób przechodzi do pozycji pochylonej. Wówczas szczęki są silnie zwarte, usta zaciśnięte, brwi zmarszczone i na twarzy pojawia się grymas emocjo­ nalnego napięcia i bólu. Ruchy stają się coraz bardziej spazmatyczne. Wszyscy przytupują, wyrzucają gwałtownie nogi lub podskakują przy sztywnych kolanach. Niektórzy wznoszą ręce do góry albo trzymają je przed sobą ugięte lub wyprostowane. Inni podczas największego napięcia emocjonalnego klepią się dłońmi po udach, drapią własne ciało, a gdy zabrzmią dzwonki, klaszczą w ich r y t m . Drżenie zaczyna się od dłoni, przesuwa się na ramiona i szyję. Potem podskakiwać zaczyna głowa, po­ chylając się na boki oraz w górę i na dół. H . G. Barnett wyśledził w chaotycznych z pozoru ruchach określone wzory, co skłania go do przypuszczenia, że nie są to ruchy całkowicie spontaniczne, gdyż ich koordynacja wymaga długiego t r e n i n g u . 20 Shakeryści śpiewają podczas obrzędu dwa rodzaje pieśni. Jedne są "wzorowane na katolickich i protestanckich pieśniach religijnych, których zbiory w tłumaczeniu na języki indiańskie misjonarze rozdawali wśród ludności katechizowanej. Drugi typ stanowią indiańskie pieśni glossolaliczne, które towarzyszą trzęsieniu się i wzmagają napięcie emocjonal­ ne. Najczęściej powtarzane sylaby w tych pieśniach to: ai, hai, hi, hoi, hu, i . Melodia zaczyna się od bardzo wysokich tonów i gwałtownie prze­ chodzi do bardzo niskich, a tempo stopniowo wzrasta. Między poszcze­ gólnymi sylabami śpiewający głęboko nabierają powietrza, które następ­ nie gwałtownie wydmuchują, co sprawia wrażenie zawodzenia lub łka­ nia . Trzęsienie się jest uważane za dar boży, który ma moc leczniczą. Jed­ nak również w sprawie interpretacji tej podstawowej części obrzędo21 20 Ibidem, s. 248-256. " Ibidem, s. 236-237. �142 EWA NOWICKA wości i doktryny nie ma wśród shakerystów jednomyślności. Spotkać można nawet przeciwników trzęsienia się wśród wyznawców kultu stworzonego przez Slocuma. Ci spośród shakerystów, którzy uznają B i ­ blię, trzęsienie się odrzucają, natomiast zwolennicy trzęsienia się potę­ piają Biblię i tych jest znaczna większość. Koncepcja rytualnego świętego trzęsienia się pochodzi od Mary Slo­ cum, żony Johna Slocuma. Gdy jej mąż leżał martwy, Mary w głębo­ kiej rozpaczy przeżyła szok, który objawił się w spazmatycznych drgaw­ kach. Drżąc konwulsyjnie zbliżyła się do łoża zmarłego i wówczas — jak się dziś opowiada — odzyskał on przytomność. Zmartwychwstanie Slocuma tłumaczone jest jako następstwo świętej mocy, którą Bóg ze­ słał na Mary w postaci drgawek. John Slocum początkowo niechętnie się odnosił do trzęsienia się, lecz wkrótce otrzymał wizję, w której Bóg mu objawił, że trzęsienie się ma wielką wartość. Następnie trzęsienie przyczyniło się do rozprzestrzenienia się shakeryzmu, gdyż wieść o cu­ downym leku, dającym wielką moc, pobudzała wyobraźnię Indian i spra­ wiała, że przybywali do kościoła Slocuma nowi zwolennicy z wielu są­ siednich i odległych plemion. Do nowego kultu Indian przekonywały przypadki cudownego wyleczenia z beznadziejnej choroby poprzez świę­ te drżenie. Trzęsienie się, które polega na wprowadzeniu się w stan ekstazy i częściowo niekontrolowanych zachowań motorycznych, ma ogromne znaczenie psychologiczne, a pośrednio i społeczne. Ekstaza daje w y ­ znawcom poczucie kontaktu z nadprzyrodzonym światem, a co za t y m idzie, przeżycie uczestniczenia w wielkiej sprawie, w ten sposób two­ rząc u Indian poczucie własnej wartości i osobistego znaczenia. Było to także czynnikiem działającym na rzecz wytworzenia się nowej solidar­ ności wśród Indian, gdyż wspólne zbiorowe przeżywanie emocjonalnej ekstazy wzmagało więzi wśród wyznawców shakeryzmu. Ekstatyczny rytuał shakerystów odrywa ich świadomość od codziennego życia i jego trudności przenosząc człowieka w świat wyższych celów i wartości. Obrzędowa strona shakeryzmu spełnia więc funkcję kompensacyjną w życiu wyznawców. Poza t y m gwałtowne ruchy i przeżycia podczas trzęsienia się dawały upust energii nagromadzonej w psychice pod wpły­ wem frustracji, którą Indianie odczuwali na skutek podporządkowania Białym. To zastępcze rozładowanie agresji może przeciwdziałać konflik­ tom, które powstają jako w y n i k agresywnych zachowań stanowiących mechanizm obronny w sytuacjach rodzących frustrację. Podkreślić należy, że znaczna część obrzędów shakerystycznych po­ święcona jest uzdrawianiu chorych. Tak silne zainteresowanie shake­ ryzmu uzdrawianiem może być wyjaśnione w kontekście zdrowotnych problemów, z którymi borykali się Indianie w ciągu swego kontaktu ze �INDIAŃSKI SHAKERYZM 143 społeczeństwem Białych. Liczne epidemie ospy, odry, kokluszu, a także szerzenie się gruźlicy dziesiątkowały plemiona Północnego Zachodu. Tra­ dycyjne szamańskie metody uzdrawiania, operujące elementami pierwot­ nej medycyny, były wobec tych chorób bezradne. Shakeryzm dawał na­ tomiast rytualne środki ich zwalczania. Moc leczniczą przypisuje się wie­ lu gestom,, które uczestnicy obrzędu wykonują podczas uzdrowieniowego spotkania. Wszystkie one mają swe źródło w szamańskich praktykach leczniczych. Można je poklasyfikować w następujący sposób: 1) nakła­ danie rąk, które służy umiejscowieniu choroby lub przeniesieniu boskiej mocy z uzdrawiającego na chorego; 2) drapanie, k t ó r e służy wydobyciu grzechu z ciała chorego; 3) dłubanie w ciele chorego w celu wydobycia przedmiotu magicznego będącego przyczyną choroby; 4) klepanie, które ma wprowadzić do ciała chorego moc; 5) wachlowanie przed twarzą cho­ rego, które ma powodować „wywianie grzechów"; 6) przysuwanie świe­ cy, której płomień ma chronić przed chorobą i magią. Shakeryści stosują te metody uzdrawiając nie tylko własnych w y ­ znawców, lecz również innych Indian. Często zresztą uzdrowienie jest przyczyną nawrócenia na shakeryzm. Mimo zewnętrznych zbieżności, sposób uzdrawiania przyjęty w shakeryzmie odbiega od wzorów tradycyjnego leczenia szamańskiego . Dawniej sam szaman starał się o uzdrowienie swego pacjenta, shake­ ryzm natomiast zakłada, że uzdrowienie może nastąpić przez zbiorowe działanie całej grupy podczas ekstatycznego rytuału. To zbiorowe dzia­ łanie na rzecz zdrowia jednostki rodzi przyjazne uczucia w obrębie gru­ py wyznawców, a także wśród wszystkich Indian wzmagając poczucie więzi lub nawet identyfikacji jednostki z grupą. Ważną częścią shakerystycznego obrzędu są procesje ze ściskaniem sobie rąk. Zgodnie z kierunkiem przeciwnym do ruchu wskazówek ze­ gara uczestnicy obrzędu obchodzą w dwóch rzędach kościół ściskając so­ bie wzajemnie ręce . Pierwotnie ściskanie sobie rąk było w shakeryzmie zupełnie świeckim rytuałem powitalnym; wchodząc do kościoła przed nabożeństwem wszyscy się w i t a l i ze sobą przez podawanie sobie rąk, co było zalecane przez misjonarzy, a także przez Johna Slocuma. Dopiero Louis, który po Johnie Slocumie był najważniejszym przywódcą shakeryzmu, uczynił ze ściskania sobie rąk rytuał religijny, stanowią­ cy część nabożeństwa. Niektórzy przywódcy lokalnych grup shakerystycznych zwracają u w a g ę na to, aby ręce ściskać sobie dokładnie i sta­ rannie, tak „aby diabeł nie mógł się między nie wśliznąć". Procesjom tym można przypisać funkcję tworzenia więzi w ramach grupy wyznaw22 2S 2 2 2 3 F r e n c h , op. cii., s. 394-395. В a r n e 11, op. cit., s. 228-231. �144 EWA NOWICKA ców. Wszyscy ściskają sobie dłonie dając tym wyraz wzajemnej życzli­ wości i zaufania. Poza t y m fizyczna bliskość, której doznają ludzie ściskający sobie ręce, tworzyć może poczucie bliskości psychicznej. Dla wzmocnienia więzi ważny jest też wspólny posiłek, który spo­ żywany jest w domu zbudowanym zwykle jako przybudówka kościoła lub w jednym z domów prywatnych po odbytym nabożeństwie. Jest to przyjęcie fundowane z dobrowolnych składek. Na tę ucztę zapraszani są przede wszystkim wszyscy goście, którzy licznie przybywają z dalekich nawet okolic . Wizyty wzajemne i wspólne ucztowanie likwidują nie­ ufność między poszczególnymi plemionami i grupami lokalnymi przy­ czyniając się do stworzenia więzi międzyplemiennej. Swą religię shake­ ryści uważają za religię Indian, wszystkich Indian, i w zasadzie tylko dla Indian przeznaczoną, dostosowaną do potrzeb i warunków, w któ­ rych Indianie się znaleźli. Shakeryści zauważają bowiem wspólnotę sy­ tuacji Indian bez względu na pochodzenie plemienne, i mówią, że obja­ wienie Johna Slocuma było darem Boga dla biednych ludzi. W ten spo­ sób shakeryzm przyczynia się do powstania i utrwalenia się świado­ mości przynależności do ponadplemiennej indiańskiej w s p ó l n o t y . Za­ tem więź, którą tworzy shakeryzm, jest więzią panindiańską, ponadplemienną, wykraczającą poza tradycyjne ramy więzi klanowej i rodzin­ nej. Jest to typ więzi, który ma szczególne znaczenie w dzisiejszej sy­ tuacji społeczności indiańskich, gdy zburzone zostały podstawy trady­ cyjnej klanowej i wielkorodzinnej oraz plemiennej więzi charaktery­ stycznej dla indiańskich społeczności pierwotnych. Gdy na mocy tak zwanego A k t u Nadania (Allotment Act) ziemię indiańską rozdzielono na małe działki, które przydzielono poszczególnym indiańskim rodzi­ nom, poderwana ostatecznie została tradycyjna indiańska zasada wspól­ nej plemiennej własności ziemi będąca podstawą plemiennej więzi. Od­ tąd Indianie gospodarowali na małych działkach własnej ziemi jako od­ rębne gospodarcze jednostki. Część Indian podjęła pracę zarobkową przy wyrębie lasu, połowach łososi lub ostryg. Podrywało to gospodarczą jed­ ność wielkiej — wielopokoleniowej i rozgałęzionej — rodziny podwa­ żając jej solidarność. W tej sytuacji więź ponadplemienna stała się dla Indian najistotniejszą podstawą odbudowy 'zdezintegrowanego społe­ czeństwa indiańskiego. 24 25 P R Z E Ś L A D O W A N I A I W A L K A O LEGALIZACJĘ Zarówno doktryna i obrzędowość, jak i wewnętrzna organizacja sha­ keryzmu ulegały w toku swego rozwoju wielu przemianom. Wierzenia 2 4 2 5 Ibidem, s. 315. F r e n c h , op. cit., s. 419. �INDIAŃSKI 145 SHAKERYZM i rytuały -wzbogacały się, a struktura organizacyjna uzyskiwała swój ostateczny kształt. Należy zaznaczyć, że shakeryzm formował się w wa­ runkach szczególnie niekorzystnych. Spotykał się mianowicie z, prześla­ dowaniami ze strony indiańskich szamanów, a także misjonarzy i admi­ nistracji. W naukach Johna Slocuma misjonarze chrześcijańscy widzieli po­ ważną konkurencję dla swej działalności prozelitycznej. Indiańskich sza­ manów natomiast shakeryzm otwarcie zwalczał, nie może więc dziwić, że byli oni do nowego kultu nastawieni wrogo. Część szamanów zresztą przyłączyła się do shakeryzmu znajdując w n i m dla siebie miejsce, część pozostała w opozycji. Misjonarze żądali, żeby shakeryści uznali zwierzch­ nictwo którejś z misji chrześcijańskich albo zaprzestali swych praktyk. Shakeryści nie, rezygnując jednak ze swej niezależności zaczęli się spo­ tykać potajemnie. "Władze administracyjne potępiały shakerystyczne praktyki jako szkodliwe dla zdrowia. Kierując się t y m i zarzutami admi­ nistracja w porozumieniu z misjonarzami wydała w Quileute dokument oficjalny „Regulations for Shakers Meetings". Sformułowano w nim na­ stępujące ograniczenia dla shakerystycznych obrzędów: 1. Spotkania nie mogą się odbywać w niedzielę po południu ani po zmierzchu. 2. Wolno odbywać spotkanie po południu w środę, lecz nie może ono trwać dłużej niż trzy godziny. 3. Dzieciom uczęszczającym do szkoły nie wolno uczestniczyć w spot­ kaniach. 4. Nie wolno używać dzwonków i innych instrumentów wywołują­ cych hałas poza jednym dzwonem wzywającym na nabożeństwo. 5. Pomieszczenia, w których odbywają się spotkania, powinny być dobrze przewietrzane przez otwieranie drzwi lub co najmniej dwóch okien. Dokument ten podpisał superintendent, Edwin M i n o r . Pierwsze dwa ograniczenia mają wyraźnie na celu zminimalizowanie wpływu spotkań shakerystycznych na udział Indian w nabożeństwach misyjnych. Pozostałe ograniczenia zmierzają do upodobnienia obrzędo­ wości shakerystycznej do nabożeństw chrześcijańskich. U plemion, które były żywo zainteresowane nowym kultem, prze­ śladowania nie zniszczyły shakeryzmu, a nawet wzmocniły go przez w y ­ tworzenie u jego wyznawców solidarności obronnej. Tam jednak, gdzie shakeryzm nie zapuścił jeszcze głębszych korzeni, szykany ze strony władz lokalnych i misjonarzy decydowały o dalszym rozwoju ruchu. Tak na przykład shakeryzm został stłumiony w plemieniu Nez Perce. 26 В a r n e 11, op. cit., s. 97. 10 — E t n o g r a f i a P o l s k a X V I z. 2 �146 EWA NOWICKA Przywódcy shakeryzmu w dążeniu do uzyskania oficjalnego uznania indiańskiej religii przez misje wprowadzili niektóre chrześcijańskie sa­ kramenty, jak chrzest, spowiedź, oraz pewne kościelne obyczaje. Aby dodać shakeryzmowi powagi, urządzali wielkie spotkania wzorowane na zebraniach sekt i odłamów chrześcijańskich. W zdobyciu legalnego sta­ tusu przez shakeryzm oraz w ukształtowaniu się jego wewnętrznej orga­ nizacji ważną rolę odegrał wspomniany już dr James Wickersham. Jako prawnik Wickersham mógł Indianom pomóc w formalnej procedurze lega­ lizacji. Ostatecznie shakeryzm uzyskał oficjalne uznanie ze strony władz w roku 1892. O R G A N I Z A C J A WEWNĘTRZNA W pierwszych latach istnienia shakeryzmu kierowniczą rolę odgry­ wał w n i m prorok John Slocum, uważany również za indiańskiego me­ sjasza. Wkrótce jednak rzeczywiste kierownictwo osiągnął jego uczeń, Louis Yowaluch, zwany też Louisem z Mud Bay. John Slocum nato­ miast pod koniec swego życia, o którym mamy bardzo niewiele infor­ macji, przestał się interesować losami założonego przez siebie kultu. Jego następca, Louis, wszedł wkrótce w poważny konflikt z Mary Slocum, która z n i m rywalizowała w zajęciu najwyższej pozycji przywódcy. Kon­ flikt dotyczył przede wszystkim sprawy pozornie błahej, a mianowicie kierunku poruszania się podczas kościelnych procesji — zgodnego lub przeciwnego do ruchu wskazówek zegara. W konflikcie zwyciężył Louis, lecz shakeryzmowi groził wówczas całkowity rozpad. Ostateczny zarys wewnętrznej struktury został shakeryzmowi nada­ ny w roku 1892, gdy uzyskał on legalizację. Wówczas to na trwającym w Mud Bay ogólnym spotkaniu z udziałem dr. Jamesa Wickershama zo­ stała ustalona w e w n ę t r z n a organizacja shakeryzmu, która uprzednio miała charakter zupełnie nieformalny. Louisa wybrano na najwyższe stanowisko biskupa. Na drodze wyboru wyłoniono kilku „starszych" włącznie ze Slocumem i Louisem. „Starsi" wyznaczyli 5 osób (w t y m Louisa i Johna Slocuma) na pastorów. Ustanowiono też wtedy urząd m i ­ sjonarza, nikogo jednak jeszcze nie wybierając na to stanowisko '. Za­ uważyć należy, że misjonarz w shakeryzmie spełnia inną funkcję niż w kościołach chrześcijańskich; jego zadaniem jest bowiem wzmacnia­ nie wiary u wyznawców, a nie nawracanie niewiernych. Ta zasadnicza luźna struktura shakeryzmu przetrwała do dziś, choć indiański kościół, który od tej chwili nosił oficjalną nazwę Shaker Church, przeżywał okresy prawie całkowitego rozpadu. W zasadzie na 27 27 Ibidem, s. 107. �INDIAŃSKI SHAKERYZM 147 jego czele stoi wyświęcony biskup, a kapłanami są również wyświęcani pastorzy. Zdarza się jednak, że funkcję biskupa i pastorów pełnią ludzie, którzy oficjalnie nie zostali wyznaczeni. Od roku 1905 do 1907, po śmierci Louisa, kościół shakerystów pozostawał bez biskupa i groziła m u całko­ wita dezorganizacja. Natomiast w latach 30-tych działało jednocześnie dwóch biskupów i dwa zespoły „starszych". Obecnie shakeryści organi­ zują coroczne ogólne spotkania latem lub jesienią, po zakończeniu zbio­ rów. Właśnie na takich zebraniach są wyświęcani biskupi i pastorzy. Z powodu różnic w interpretacji poszczególnych zasad doktrynalnych i obrzędowych powstawały w shakeryzmie odłamy, które szukały własnej drogi rozwoju. Jednak mimo luźnego i słabo sformalizowanego charakte­ r u organizacji kościoła shakeryzm zachował swą organizacyjną integral­ ność, a także — co może jest ważniejsze — wewnętrzną solidarność i po­ czucie więzi. Zwartość shakeryzmu wynika jednak raczej z więzi psy­ chicznej niż z formalnej struktury organizacyjnej. Shakeryzm, mimo swej luźnej struktury, może być dla Indian oparciem organizacyjnym w ich zdezintegrowanym społeczno-kulturowym świecie. Organizacyjnej stronie shakeryzmu można przypisać funkcję tworze­ nia nowej więzi w społeczeństwie indiańskim. Elementy organizacji sha­ keryzmu isą zrozumiałe przez odniesienie do sytuacji zakłócenia więzi społecznej wśród Indian obszaru Północnego Zachodu. Osadnictwo białych Amerykanów oraz zamykanie Indian w rezerwatach uniemożliwiło pro­ wadzenie tradycyjnego sposobu gospodarki zbieracko-łowieckiej, która opierać się musi o wielkie obszary naturalne. Zakłóciło to zarazem struk­ t u r ę społeczną i kulturę pierwotną. W powstałej organizacyjnej próżni shakeryzm stanowi nową formę zbiorowego działania. Shakeryści tworzą zwartą zbiorowość o wspólnych religijnych celach, o przestrzeganych normach postępowania, o poczuciu solidarności, o uznawanych wspólnie autorytetach i przywódcach. Dawny autorytet szamanów został podwa­ żony przez nauki misjonarzy, a władza świeckich przywódców plemien­ nych straciła na znaczeniu. W tych warunkach shakeryzm stał się bazą organizacyjną dla rozwoju w nowym kierunku społeczności indiańskich, stanowiąc zarazem oparcie psychiczne dla wykolejonych społecznie I n ­ dian. Funkcjonalne wyjaśnienie shakeryzmu, które zostało t u przedstawio­ ne, traktuje ruch ten jako wyraz mniej lub bardziej świadomie podejmo­ wanych dążeń w kierunku osiągnięcia społe-czno-kulturowej integracji oraz biologicznego przetrwania Indian jako ludu. Tworzy nowy typ wię­ zi religijnej i ponadplemiennej — jedynej więzi, która w istniejących warunkach może połączyć Indian. Próbuje zaradzić dezintegracji społe­ czeństwa indiańskiego poprzez likwidację niszczących skutków zderzenia społeczno-kulturowego. Shakeryzm jest więc zarazem organizacyjnym �148 E W A .NOWICKA tworem wypełniającym miejsce zburzonej więzi plemiennej, a także r u ­ chem społecznym o sformułowanym programie przemian kulturowych. W takich samych kategoriach warto rozpatrywać pejotyzm i religię proroka Handsome Lake'a, gdyż wszystkie te ruchy religijne wykazują wiele podobieństw zarówno w doktrynie, jak i w roli, którą spełniają w stosunku do współczesnego społeczeństwa Indian — roli przebudowy społeczno-kulturowej, odnowy więzi społecznej i organizacji życia i oso­ bowości Indian w zmienionych warunkach. Znaczenie shakeryzmu i jego miejsce w procesach społeczno-kulturo­ wych inne było oczywiście w końcu wieku X I X i inne jest dziś. W pierw­ szych dziesięcioleciach swego istnienia shakeryzm skupiał Indian pod­ danych najsilniej procesowi wykorzenienia z kultury plemiennej i akulturacji do wzorów społeczeństwa białego człowieka. Dziś jest inaczej; ruch ten skupia mniej zeuropeizowaną część społeczności indiańskich, która w mniejszym stopniu włącza się psychicznie do świata białego człowieka. Część młodych Indian, którzy zdobywają średnie lub wyższe wykształcenie, w ostatnich latach organizuje nowe formy protestu prze­ ciwko dominacji białego człowieka. Są to manifestacje, protestacyjne mar­ sze, a także tak zwane „Fish-Ins" — protestacyjne połowy na łowiskach, które wbrew prawom ustalonym w dawnych traktatach przekazane zo­ stały do eksploatacji przedsiębiorstwom rybackim należących do Białych. Dla wielu — a być może dla większości dzisiejszych Indian — forma reakcji na dominację białego człowieka, jaką stanowi shakeryzm, jest adekwatna do ich potrzeb. Narzuca się więc pytanie, dlaczego program kulturowej przemiany przybiera wśród Indian formę religijną. W znacznym stopniu wynika to z charakteru pierwotnego społeczeństwa indiańskiego, w którym powsta­ wanie nowych ruchów religijnych było zjawiskiem znanym, a innowa­ cje kulturowe często właśnie w formie religijnej się wyrażały. Zarazem jednak religijna forma ruchów adaptacyjnych ma głęboki sens psycholo­ giczny. Odwołanie się do pomocy sił nadprzyrodzonych w sytuacji włas­ nej bezsilności i bezradności wobec rozgrywających się wydarzeń daje Indianom psychologicznie pewne oparcie. Sitting Bull, prorok w Tańcu Duchów, innym indiańskim ruchu religijnym, oświadczył w 1890 roku na międzyplemiennym spotkaniu, że jeśli teraz siły nadprzyrodzone India­ nom nie pomogą, to są oni zgubieni. Wypowiedź ta dobrze ilustruje po­ stawy wielu Indian, również wyznawców shakeryzmu. Zaufanie, które pokładają w mocy boskiej, powoduje redukcję lęków i tworzy podstawę integracji osobowości. Religijną reakcję na dominację obcego społeczeństwa, jaką jest shake­ ryzm, możemy uznać za formę działania dostosowaną do sytuacji spo­ łeczno-gospodarczej, w której Indianie się znajdują. Nielicznej indiań- �INDIAŃSKI SHAKERYZM 149 skiej mniejszości niewiele pozostawiono dróg samoobrony w wielomilio­ nowym, przemysłowym i masowym społeczeństwie białych Amerykanów. Indiańska półmilionowa zbiorowość stanowi dziś margines życia społecz­ nego, politycznego i gospodarczego w Ameryce Północnej. E w a Nowicka THE INDIAN SHAKERISM A Summary Shakerism is one of the syncretic Indian religions in North America. Along with peyotism and the Iroquois religion of the prophet Handsome Lake, it is an important religious movement of the North American aborigines. I t was establish­ ed in 1881 by a young religious leader John Slocum, a member of the tribe Squaxin living in the region of iPuget Sound. On his deathbed Slocum had a mystical transe during which God revealed to him his order to propagate the new religion and to encourage the Indians to live in innocence. The religion became widespread among many tribes along the river Columbia and in Puget Sound area, and now it also flourishes in other Indian reservations. It is assumed that Shakerism was a reaction of Indian communities towards the white conquest and the foreign civilization of the white man. Shakerism was a creative and farsighted response of Indians of the North Western United States to social desorganization and disintegration brought by the contact with the pre­ dominating white impact. The constituent elements of shakerism, its doctrine, its ethics, its rituals and inner organization, can be considered in terms of such a creative response. Shakerism forbids alcohol, tobacco and gambling. These addictions used to be disastrous for health and family life and they degraded many Indians to the lowest social levels. Shakerism also forbids the traditional shamanism, as it destroyed mutual confidence among Indians. The rich ritual side of Shakerism also serves to support the weakened or destroyed social link. Common prayers and, above all, collective sacral shaking, brings about psychical states enhancing the feelings of solidarity and unity within the group of confessors. The new social link among the followers of John Slocum is also reinforced by the organizational framework of their church, adopted by shakerism during its development. The new link surpasses and replaces the tribal ties, once essential for the Indians and destroyed by contacts with the foreign white society. Tribes are no longer signi­ ficant social, cultural or economic units. A general Indian society is emerging and Shakerism contributes to the process. Shakerism is a syncretic religion, uniting several elements of old Indian cults and of Christianity. It is a result of social and cultural changes of Indian commu­ nities. Among them there are changes in attitudes towards the native and foreign cultures. Shakerism approves the borrowing of some cultural patterns of white man and it is not generally hostile towards white people. Thus it can be said that Shakerism is an adequate social and cultural response to the situation of con­ quest and alien influences. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1c88ffb0038d0a847b6e1c85f1a79c79.pdf fbdfd9ab8ab41c8eb26b7de8cb345f57 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5982 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne dziecko - zwyczaje Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5574 Title A name given to the resource Inne nazwy osób trzyamjących dziecko do chrztu/ Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9 :Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.1: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.267 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-related customs, rituals and beliefs part I: Customs, rituals and beliefs relating to birth and upbringingl Creator An entity primarily responsible for making the resource Kopp, Przemysław Agnieszka Pieńczak (kier.nauk.) Language A language of the resource pol. Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 2. Inne nazwy o s ó b trzymających dziecko do chrztu Opracował Przemysław Kopp Kierownictwo naukowe Agnieszka Pieńczak Objaśnienie znaków: Dziecko do chrztu trzymają: 1 — chrzestni [krzestni — 26.25.VI, 32.22.VI], 2 — paty, potkowie i pod. 3 — inne odpowiedzi [zob. komentarz], 4 — we wsi nie stwierdzono nazwy chrzestni, paty, potkowie itp. Uwagi: 1. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje pochodzące od ludności napływowej (przesie­ dleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych rejonów Polski). 2. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. X X wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 3. Mapa obejmuje nazwy znane informatorom indagowanym w latach 70. X X wieku. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprac. Józef Gajek: X. Kum, kuma, kumostwo, kumowanie w ludowych zwyczajach urodzinowych 44. Jak nazywają lub nazywali we wsi tych, którzy trzymają lub trzymali dziecko do chrztu? np. chrzestny, chrzestna, chrzestni? kum, kuma, kumos, kumal, kumoter, kmoter, kumoska, kmoszka, kumała. Zapisać dokładnie te nazwy w cudzysłowie. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3fb594ed545a3c8ad3c8e3b7a1398194.pdf 1c4362ac9d7ea7775b8575d783397ef4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polski Atlas Etnograficzny Subject The topic of the resource atlasy etnograficzne, mapy Creator An entity primarily responsible for making the resource PTL, Publisher An entity responsible for making the resource available PTL Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1953 - Contributor An entity responsible for making contributions to the resource IAiE PAN (d.IHKM PAN) Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6054 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Subject The topic of the resource Polski Atlas Etnograficzny atlasy etnograficzne kobieta - zakazy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5645 Title A name given to the resource Inne zakazy zwiążane z ciężarną / Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego (mapy) Description An account of the resource Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t.9: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe cz.II: Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z matką i dzieckiem pod red.nauk.Zygmunta Kłodnickiego i Agnieszki Pieńczak, s.63 Commentaries to the Polish Ethnographic Atlas vol.9: Birth-realted customs, rituals and beliefs part II Customs, rites and beliefs associated with mother and child Creator An entity primarily responsible for making the resource Podżorski, Kamil Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Uniwersytet Śląski Uniwersytet Wrocławski Type The nature or genre of the resource mapa Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Objaśnienia znaków: Kobieta ciężarna nie mogła: 1 - patrzeć przez dziurkę od klucza, 2 - patrzeć przez szparę, 3 - doić krów, poży­ czać mleka ani naczyń na mleko [krowa je straci lub stanie się ono niesmaczne], 4 - niczego kraść z ogródka sąsiada (np. owoców czy pietruszki) [dziecko zostanie złodziejem], 5 - nosić jajek, jabłek, ziemniaków czy innych okrągłych produktów spożywczych w fartuchu [dziecko będzie miało na ciele wrzody lub wysypkę], 6 zabijać czy patrzeć na zabijanie zwierząt [dziecko będzie ułomne], 7 - inne, rzadsze odpowiedzi [ 1 - przechodzić na zagonie przez ogórki z długimi pędami (dziecko urodzi się owinięte w pępowinę), 2 - kisić kapusty, robić przetworów (ulegną zepsuciu)], 8 - brak odpowiedzi. Uwagi: 1. Mapę opracowano na podstawie badań terenowych prowadzonych w latach 70. XX wieku przez Pracownię Polskiego Atlasu Etnograficznego. 2. Mapa dotyczy stanu zjawiska w latach 70. XX wieku. 3. Punkty z pionową kreską oznaczają informacje od ludności napływowej (przesiedleńcy z Kresów Wschodnich i osadnicy z różnych stron Polski). 4. Na mapie zaznaczono również dane dodatkowe pochodzące z mapy pt. Zakazy związane z wykonywaniem innych czynności przez kobietę ciężarną (oprać. A. Pieńczak), źródło: A. Pieńczak: Rola i znaczenie pożywienia w życiu kobiety ciężarnej (na podstawie badań Polskiego Atlasu Etnograficznego). W: Historie kuchenne. Rola i znaczenie pożywienia w kulturze. „Bibliotheca Ethnologiae Europae Centralis”, t. 2, red. R. Stolićna, A. Drożdż, Cieszyn-Katowice-Bmo 2010, s. 225. 5. Na mapie obok głównych rzek zaznaczono również większe miasta - małymi pustymi kółkami. Mapę opracowano na podstawie odpowiedzi spontanicznych na pytania zawarte w kwestionariuszu PAE nr 7, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe, oprać. Józef Gajek. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e4f54c6c167df6875a409a6ad36dd290.pdf 174ccc280f4e10cc5fa795a173b49c12 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Barbarzyńca Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource umowa licencyjna z Wydawcą Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo nieregularne Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5687 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2013 Subject The topic of the resource Zadrożyńska, Anna (1938-2013) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5287 Title A name given to the resource Innego końca świata nie będzie / Barbarzyńca 2013 nr 1(19) Description An account of the resource Barbarzyńca - pismo antropologiczne 2013 nr 1(19) s.7-21 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wróblewski, Filip Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Stowarzyszenie Antropologiczne „Archipelagi Kultury” Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ońca świata me będzie z Anną Zadrożyńska rozmawia Filip W r ó b l e w s k i 1 Anna Zadrożyńska: Jeśli mam o sobie mówić, to proszę o szacunek, bo świat ujrzałam rok przed wybuchem światowej wojny Sęk w tym, że nie jestem z Krakowa, czy raczej - nie całkiem. Jestem Hutasem, pochodzę z Nowej Huty, a to robi sporą różnicę. Filip W r ó b l e w s k i : Skoro gramy w ten miejsce urodzenia? Aha! Rozumiem. No, to jest po prostu życio­ rys. Kontynuując, cała moja rodzina właśnie ze stolicy się wywodzi: ojciec i jego rodzina, mama też, chociaż już jej rodzice przybyli tu z różnych stron Polski. sposób: Warszawa, jestem warszawianką, dla krako­ wiaków: niestety! Jak to „niestety"? ...to odwołanie się do stereotypu, krakowia­ kom podobno nie należy w ogóle wspominać o warszawskości. Przed wojną zamieszkaliśmy na warszawskim Żoliborzu. Tu, podczas okupacji, rozpoczęłam edu­ kację w klasztornym przedszkolu, potem prawie do matury nadal „byłam w klasztorze" Sióstr Zmar­ twychwstanek. To dość długo, nabiera się wtedy Niniejszy materiał stanowi fragment rozmowy przeprowadzonej w ramach projektu badawczego „Etnografia jako doświadczenie osobiste. Generacyjne uwarunkowania przemian metodologii i praktyk badawczych" realizowanego w latach 2011-2013, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (grant numer 2011/01/N/HS3/03273). Wypowiedź autoryzowana. 1 (19) P 0 1 9 BARBARZYŃCA �Wywiad 8 BARBARZYŃCA 1 (19) P019 �9 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e pewnego stylu, ale i wiedzy, np. o dorocznym cyklu świętowania, o świętych pańskich, o katolickich (wyłącznie!) ceremoniach i obrzędach. A to już jest materia do wykorzystania wiele lat później w etno­ graficznych studiach i naukowej refleksji. To taki jasno sprecyzowany punkt widzenia do badań nad świętowaniami w Polsce. Tym zresztą zajmowałam się przez pewien czas. I dość, porzuciłam temat, bo tak naprawdę świąt bardzo nie lubię. Obchodzę je z daleka. Często wtedy wyjeżdżam nad morze. Ale tam też są święta, choćby którym towarzyszy kościelna komercja. Dopiero na nie nakłada się komercyjność świecka. Nato­ miast 11 Listopada dotyczy Narodu i Państwa, a one nie dysponują środkami nadprzyrodzonego przymusu. Moglibyśmy się po prostu wspólnie cieszyć, ale tego nie mamy w tradycji. Tradycji uczymy się w dzieciństwie. We własnym doro­ słym życiu miałam oczywiście czas, gdy powta­ rzałam to, czego nauczyłam się w domu: wielka¬ nocne mazurki (które pewnego roku rozbawieni goście zjedli już w Wielki Piątek), jedwabiste, p cirzone drożdżowe baby i aromatyczne, aksa­ mitne bożonarodzeniowe makowce. Wyrób ciasta p cirzone20 to był rodzinny prawie rytuał sprzed kilku pokoleń. Robiło się je przyna mniej dwa¬ dzieścia godzin albo dobę. Samo ciasto wymagało trzykrotnego wyrośnięcia i na dodatek wsoania łego wyrobienia do wyrośnięcia. Wyrabiało sie ie orzy oomocy młodych ludzi Mamy nasze mia y trochę takie reumatyczne dłonie Służyła do tepo snecialna niecka ona ieszcze do tei nory iest u rodziny mojego brata w Fałenicy Specjalna niecka — tego nier obiło sie z dwóch kilogramów Bożego Narodzenia. Ale tam da się je ominąć. Tam Boże Narodze­ nie jest naprawdę świętem rodzinnym i delikatne wymówienie się od zaproszenia jest przyjmowane z wdzięcznością. Co innego Wielkanoc, ona otwiera wrota domów na ludzi. Powiem, że to jest dość śmiałe wyznanie, jak na osobę, która napisała kilka książek na ten temat . 1 Przecież się do tego przyznałam. W pierw­ szym zdaniu Powtarzać czas początku (i Światów, zaświatów) napisałam: „świąt można nie lubić". r yiko Ik z, n rn r b l V Ustarczyło. t AAle l' piętnastu DyHI wszystkicn r to było ciasto jak aksamit, ono wreszcie musiało wyrosnąć było opieczone a po wyjęciu z pieca Zwłaszcza, że Boże Narodzenie zaczyna sie tuż po Wszystkich Świętych... Tylko sie dziwić naszej narodowej niegospodarności, skoro nie zrobiliśmy nic z U Listopada. mu . * ° ! , ° {I ^ "" można je było jesc do Wielkanocy, jeśli by czło­ 0 p a St0 a aS lo był przepis sprzed Hus pokoleń, jednym siowem — święto. Dalej Pani twierdzi, że nie lubi Zob.: A. Zadrożyńska, T.M. Ciołek, J. Olędzki, Wyrzeczysko. O świętowaniu w Polsce, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1976; A. Zadrożyńska, t ^ylb Z ^ ^ ^ " ^ Z ^ , C1 wiek wytrzymał, bo ono się nie starzało w ogolę, To są odmienne świętowania. Doroczny cykl świąt katolickich wymusza przestrzeganie reguł, 2 C świąt? Lubiłam. Święta to był smak, zapach i emocje dzieciństwa, może też i młodości. Wtedy była w nich ^ • ^ , Warszawa 1986; idem, Powtarzać czas początku, cz. widzę w świętowaniu tylko biesiadowanie. Czy biesiadowanie ma w sobie cokolwiek tajemniczego? Gdy przygotowania do świąt zaczynały się na kilka ty zaświaty O tradycji wietowań w Polce Twój Styl WaSzawa2000; idL, Świętowania polskie. Przewódnikpo tradycji, Twój Styl, Warszawa 2002. ^g ^ ś m e j , gdy myślało się np. o wigilijnych podarunkach dla ludzi bliskich, gdy właściwie wszystko bywało problemem, bo najprostsze zakupy 1 (19) P019 BARBARZYŃCA 0 1w c z e �10 Wywiad (to okupacja i PRL były czasem mojego dzieciństwa i nawet młodości) wymagały nie tylko pieniędzy, ale głównie inwencji i zaradności, wszystko stawało się niespodzianką. A co dopiero, gdy w wigilijny wieczór, ku zdumieniu dzieciarni, u drzwi stawał prawdziwy Święty Mikołaj (zresztą od dawna już bardziej krasnala przypominający niż świętobli¬ we go biskupa sprzed wieków). Do pewnego czasu właściwie chyba wierzyliśmy w jego istnienie, aż do momentu obnażenia tego oszustwa. U nas robiło się takie „centralne" Wigilie. I jeden, jedyny stryj, którego nigdzie nie aresztowali i którego wojna nigdzie nie rzuciła przebierał sie za Mikołaja Do pewnego czasu właściwie wierzyliśmy w to że to jest Święty Mikołaj. Ale któregoś dnia kiedy przyszedł Mikołaj - pewnie już dojrzałam' za stara byłam na to i postanowiłam zupełnie obnażyć kłamstwo -ściągnęłam mu brodę. \ robiła sie konsternacja tak mi sie żal zrobiło własne™ wyobrażenia o świefach Tak naprawdę to było obrzydliwe z mojej strony - brodę mu Ś c i s n ę ł a m Podejrzewałam tam patrol niemiecki, który wparował do domu. Moja mama, kiedy aresztowali ojca, zaczęła pro­ wadzić - to się nazywało: sklep - paszteciarnia czy coś takiego, takie miejsce, gdzie przychodzili ludzie. Były ciastka, które piekła babcia, mama sama robiła kajmaki, ktoś przywoził eklery i obok tego pomieszczenia sklepowego było po schod­ kach wejście do pokoju - kiedyś była tam jakaś restauracja albo coś w tym rodzaju - tak jakby mieszkalnego pomieszczenia. Dopiero potem, po wojnie się o tym dowiedziałam, wtedy przecież nikt dzieciom takich rzeczy właściwie nie mówił. Mama po prostu brała udział w konspiracji i tam pod podłoga były skrytki w tym pomieszczeniu poza sklepem, skrytki na broń na rozmaite eranatyiinne takie rzeczy. Oczywiście opalało się to A szkoda bo dzieci nowinnv iak n a i d L e i w i e r z v ć bvł z nierwszego nierra w marzenia ocierać sie o r.iemnire Dziś nisz, lisrv nLrhodził do Świętego Mikołaja A mamy, m wywracaliśmy r l"'m rto \ rk ' k' A juz i * wszystko kiedy zaczęliśmy się dogrzebywac do wnętrza tej sterty, wszem patro niemiecki, i rzycnodzno dziesięciu 7 Świat tajemnic mojego pokolenia to wojna i powojenny rozgardiasz. Wiem, to była tragedia, ale dla dzieciarni czas wojny to był czas wspania­ łych zabaw. Nic naprawdę nie było „naprawdę"! Ani groza wojny, ani popowstańczego wysiedle­ nia, ani powojennych ruin. Wszystko mogło się stać fragmentem zabawy: „To teraz ja do ciebie strzelam, a ty upadniesz", „Dobra. Zabiłaś mnie", „No to nie wstawaj". I on wstaje! Śmierć była nierealna, nawet podczas Powstania. Byliśmy zbyt mali... Ale bardzo niedługo potem wszystko nagle stało się realne. Oczywiście, w tej wojnie działy się rzeczy okrutne i okropne, ale ludzie żyli. Wobec tego mieli inne, rozmaite problemy, coś się działo zupełnie innego. Na przykład doskonale pamię­ Piecykiem koza zresztą w tych domach w ogóle nie było centralnego ogrzewania tylko były piece wiec był skład tak stała w rogu ta koza było drewno szczany rozmaite i chyba trochę koksu czy czegoś M i a ł a m takiego kumnla H e n i a który m L v L ' mv z drugiego Henio n r z w h n d z n i sie b a w i ć - L INiemcow to nie było tak mało uzbrojonych po zęby. Moja mama zaczęła nas odganiać od tej sterty i mowie: „Uzieci, dajcie spokój, nie bawcie się, nie bierzcie tego.. Niemcy usiedl^jakies ciastka sobie zafundowali, czy cos, a my z Heniem do tej kupki lotem wyszli, lam po prostu była ukryta bron, której jeszcze nie zdążyli ludzie scho­ wać. Gdybyśmy z wdziękiem, z tym Heniem, to rozgrzebali do końca, to dopiero byłaby jatka. Mama mi to powiedziała dopiero po woj­ nie. Nie wiedziałam w ogóle. Więc, gdyby się podobne rzeczy mówiło dzieciom, być może, że byłyby mądre albo byłyby jeszcze głupsze, niż były i na przykład by do tych Niemców poszły i to pokazały: „Panowie, macie taki karabinek. BARBARZYŃCA 1 (19) P019 �11 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e A tu tyle leży". Nie sądzę, żeby tak było, ale mogło tak być. W każdym razie to były takie sytuacje, które gdzieś nawiązują do ruchu oporu, czy do czegoś podobnego, ale obok tego była jakaś swego rodzaju społeczna więź, która cały czas nie wyma­ gała zdawania sobie spawy z tego, że ludzie robią rzeczy wielkie, wspaniałe. Oczywiście, oni ryzy­ kowali. Zresztą właściwie niesłychanie popularne było robienie makaronu. Makarony się robiło po to, żeby je suszyć i żeby były właśnie dla ruchu oporu, żeby mieli co jeść, bo coś trzeba było jeść. Więc jeżeli gdziekolwiek była jeszcze jakakolwiek mąka i można było ją kupić podczas okupacji, to się robiło makarony. To też było tajne, robiło się je w mieszkaniach, a już pewno nikt rici zewnątrz o tym nie musiał wiedzieć. Bieda solida­ ryzuje ludzi natomiast brak pieniędzy wywołuje rywalizację.' J Dla dorosłych, niestety, cały ten Zły Czas był aż w nadmiarze realny. Dobrze jest być poza nim, ale dla tych, którzy go przeżyli, nawet w formie dziecięcych zabaw, staje się on Czasem Wstęp­ nego Chaosu (jak u Mircei Eliadego), układem odniesienia dla ocen współczesności. Dobrze, gdy kolejne pokolenia o tym rozmawiają- o tym świe­ cie, którego na szczęście już nie ma. Rozmawiają nie tylko o martyrologii i czynach bohaterskich, ale o wydarzeniach codzienności, o okupacyjnych patrolach niemieckich żandarmów, o konspiracji, 0 głupocie i cwaniactwie ówczesnych dzieciaków 1 o odwadze dorosłych. Ten „powstańczy zryw", „bohaterstwo", „patriotyzm" tamtych lat to wspa­ niała przeszłość i legenda. Może niezbyt mądra, ale na pewno wspaniała. Dziś zobowiązani jeste­ śmy po prostu do przyzwoitości... Mieszkam na warszawskim Marymoncie, na dwunastym piętrze zwyczajnego domu miesz­ kalnego. Najważniejsze jest to, że mam widok, przestrzeń nie jest depresyjna. Otwieram okno, mam przestrzeń i Lasek Bielański po drugiej l (19) P019 BARBARZYŃCA stronie. Po prostu wychodzę na spacer - mam dwie godziny spaceru, mogę nawet do Młocin dojść, jeśli oczywiście mam jakie takie nogi. Są trasy spacerowe, tu jest taki kanałek wzdłuż trasy Wisłostrady, więc gdzie człowiek wejdzie, to po prostu ma przyjemność. To już jest poza miastem. Człowiek ma szansę spokojnie myśleć. To jest coś takiego, co uspokaja. Człowieka ogarnia taka frajda myśli w tym wszystkim i nie jest to bolesne, nie jest wymuszone: „trzeba", „koniecznie", „jest tylko dziesięć minut". Można tak na spokojnie. Bardzo spokojnie. Patrzeć na mech, na borówki czerwone — brusznice albo na te borówki czarne - jagody Patrzeć na drzewa W ogóle przychodzą różne rzeczy do głowy. To naprawdę inspiruje Poza tym nagle naprawdę w takim kontakcie z przyroda takim niewymuszonym takim zupeł nie zwyczajnym zdaie sobie sprawę z tego że iest sie cza tka tego wszystkiego i że w badaniu kultury nie można oominać asoektu fizycznego człowieka że biologia i ta natura w nim iest Inie wiem jak bv zaprzeczać i mądrzyć sie na ten temat to n euwzglednianie tego akurat L e k t u zrobiłoby bardzo dużo złego Blok to wstępne pole moich etnologiczno-antropologicznych penetracji. Dalej jest mia­ sto, Warszawa. Wydaje się, że dziś właśnie miasta stają się naturalnym miejscem osadnictwa ludzi. Dlatego są ciekawe. Wioski okazują się minia­ turami miast, sypialniami dla mieszczuchów, miejscami weekendowych powrotów miejskich emigrantów (nazywanych „słoikami"). Niewiele ma to wspólnego z etnograficzną wizją kul­ tury ludowej. Tu, w mieście, wyraźnie widać, że rodzina, jakaś grupa sąsiedzka, zawodowa, towarzyska demonstruje własny styl życia, jakąś kulturę jakąś własną ludowość" jakieś trady­ cje, choćby i niedawne. Bo i sąsiedztwo miesz­ kańców miejskich (nie tylko Warszawy) osiedli jest dziś kalejdoskopowe. Choćby takie osiedle jak to, gdzie w PRL-u to była spółdzielnia �12 Wywiad nauczycielska i trzeba było być albo nauczy­ cielem, albo mieć „znajomości". Różne rzeczy się w Polsce robiło, żeby można było dostać mieszkanie. W każdym razie, w pewnym stop­ niu spółdzielnia była ekskluzywna - to może za mocne słowo, ale tak jakoś środowiskowo okre­ ślona. Potem, gdy w 1989 roku zaczęły się prze­ miany, zwiększyły się możliwości dla bogatych - bo tu różni ludzie mieszkali - dla bogatych, którzy dorabiali się i zaczęli się wyprowadzać, zostawiając mieszkania. Zaczęto je wynajmo­ wać albo sprzedawać. I zupełnie inny zestaw ludzi się wprowadził. Na moim piętrze mniej ale i bez tego jest tutaj spora rotacja zupełnie nieprawdopodobna. Na „moim" osiedlu był już czas dominacji Wietnamczyków. Wynaj¬ mowali bo nie mieli mieszkań W tej chwili już sie gdzieś przenieśli bo już sie dorobili albo wyjechali z Polski albo' się dorobili i mieszkają gdzie indziej Nierzadkie iest sąsiedztwo mał ż e ń s t w mieszanych (nolsko a f r y k a ń s k i e nolsko h i n d u s k i e nolsko c h i ń s k i e nolsko i a n o ń s k i e ^ d l , n r z v k ł ' d n - hvła tn taka' d z i e w r z v L a \ Z m . y H . , 0 n • f [ ' która , r wyszła za mąz za Hindusa, u n a jest japonistką i poznali się w japonn. Kozmawiają trojgiem dzieci po j a p o n s ^ lo_jest juz nieprawdopo­ dobna ekwilibrystyka. W każdym razie, według mnie, to jest miłe. Mnie się to bardzo podoba. Nierzadkie jest również sąsiedztwo naukowych p r a c o w n i k ó w zza wschodniej granicy, teraz coraz częściej pojawiają się młodzi przybysze z odległych i pobliskich wiosek. Gdyby się przejść, właśnie w weekend, bo na co dzień nigdzie nikogo nie ma - znikają wszyscy, ale w weekend - te zakupy, samochody rozmaite, to dopiero widać, jak się świat otworzył, jak jest fajnie. Czy to nie jest ciekawe pole do badań dla etnologa? Dla antropologa? Naprawdę nie trzeba wyjeżdżać na wieś... Ani do ciepłych Chociaż te „ciepłe kraje" pozwalają odkryć np. granice tożsamości. Ponadto jesteśmy z tego kręgu klimatycznego, co to zmienności pożąda. Wiatach 80. ubiegłego już wieku byłam w Algierii. Turystycznie, czy... Brat był tam na kontrakcie, pojechałam do niego na parę miesięcy. Wcześniej prowadziliśmy instytutowe badania na Bałkanach, w Macedonii. Właściwie nie było tam problemu z wtopieniem się w tłum, chociaż kontakty między ludźmi opierały się głównie na znajomościach i zasadzie rekomendacji. Zawsze jednak można było taką rekomendację uzyskać. Nic podobnego nie dało się załatwić w Algierii. Już na pierwszy rzut oka przybysz z Europy okazywał się co najmniej inny, o ile nie obcy. A cóż dopiero, gdy stanął wobec np. Tuarega? Natychmiast po przylocie, w hali przylotowej algierskiego lotniska zobaczyłam właśnie Tuarega To było zjawisko król świata: wysoki, szczupły, w jasnobłękitno-szarej szacie w turbanie z chustą, chroniącą przed pustynnym wiatrem i pyłem Szedł. Nie on nie szedł on tak jak wielkie ptaszysko jak lądująca czapla sunął no nosadzce nrzylotowei hali Obraz i ruchnie do naśladowania przez Europejczyka. Utożsamienie niemożliwe Od razu wiedziałam że ićł tu nie mam co robić, że jestem rozpoznawalna. Po wyjściu na zewnątrz wkroczyłam w następną odmienność: pod drzewami pomarańczy (owoce drgały na gałęziach) modlili się muzułmanie. Była akurat pora modlitwy. Pod drzewkami, na których rosły pomarańcze! Byłam tam w 1985 roku, głęboki PRL, więc nie można było dostać pomarańczy, ich po prostu w ogóle w Warszawie nie było. Mnie to absolutnie zachwycało, a dla nich to było przecież normalne. Wiedziałam, że jestem w pełnej egzotyce. I te zapachy! Bo Afryka pachnie zupełnie inaczej niż Europa! Eukaliptusy krajów. BARBARZYŃCA 1 (19) P019 �13 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e i kebab, jakiś aromat jarzyn, jakiś powiew podpie­ kanego mięsa, ale eukaliptus najsilniejszy A jak sie zatem prezentuje dla etnologa Polska i okiem, i nosem? Wolałabym nie mówić, bo przede wszystkim tu, zwłaszcza w miastach, trochę śmierdzi. Ale jed­ nak można odnaleźć i zapachy interesujące, tylko że pozamykane w domach, w mieszkaniach. Tak jakby chronione przed nosem obcych. Ale już na przykład w windzie ludzie zostawiają swoje zapa­ chowe wizytówki: perfum, wód perfumowanych (kiedyś mówiło się - kolońskich), płynów do płu­ kania ubiorów, potu. Na korytarzach bloków miesz­ kalnych napotyka się codziennie fale obiadowych woni. Przed świętami królują bigosy (pachniało fajnie, dlatego że bigosy robiło się znacznie śniej, to był taki zapach kapuściany - jakoś istny w tym wszystkim- teraz ludzie zapomnieli że bigos się robi na dwa, trzy tygodnie albo najlepiej miesiąc przed zjedzeniem, żeby mógł się przetrawić przegryźć przemrozić oderzać) wanilia pieczone ciasta Wblokachbywaróżnie ponieważ wentylacja iest dziwna zaoachy wychodzą na klatkę schodowa Latem bvli'iacvś ludzie którzy filowali na balko¬ nach Nie polegało to na urozmaiconych komnozy ciach iarzJnowo miesnwh rvlko kiełbasa z cebula" nosvnane ieszcze iakimś z i o L w m naskndzrwem W r b h znow J h ' r wizytówki T A ' Ui benzyna. n' w autobusach osobiste Natomiast zapachy wie skie płyną pol ^trawa siano, kwitnące kwiaty ale tez i rozrzucany obornik i nawozy; i z obejsc pachnie zwierzętami, karmą, czasami gnojówką). Ł domów zapachy wydobywają się rzadko, wchodzącego atakują z całą mocą, me zawsze przyjaźnie, nie zawsze przyjemnie. Natomiast wizualnie to niezmiernie piękny pejzaż, 1 olska to kraj piękny, naprawdę niepowtarzalnie piękny Ale myślę, ze wszystkie kraje są niepowtarzalnie piękne. ? Wyobrażam sobie, jak ten kraj musiał wyglądać w latach czterdziestych i pięćdziesiątych minionego 1 (19) P019 BARBARZYŃCA stulecia. Czyli wracając do punktu wyjścia, minała Pani dzieciństwo i szkole prowadzoną zakonnice. Jak to wtedy wyglądało? wspo­ przez Kraina dzieciństwa i młodości jest na ogół Arkadią. I dla mnie też tym była. Klasztorne kory­ tarze, wyłącznie damskie towarzystwo, enklawa niekomunistycznej atmosfery. A wokół świat PRL-u. Uczono nas wiedzy i dobrych manier, koleżeńskości i współpracy ze słabszymi, ale też i wstydu własnej cielesności, pruderii i swoistego odrzucenia tych inaczej myślących. Dojrzewając, bardziej zauważałyśmy otaczający świat. Dlatego zapewne na dwa lata przed maturą prze­ niosłam się (w dość licznym towarzystwie) do publicznej szkoły koedukacyjnej. Miało to też swój wymiar praktyczny na wyższe uczelnie (były tylko państwowe') rzadko przyjmowano kandy­ datów ze szkół prywatnych Dlatego ta zmiana była swoieeo rodzą u wyrachowaniem - wszystkie chciałyśmy studiować a Zmartwychwstanki" były przecież szkołą prywatną. Ale nie było to dobrze widziane... Było to fatalnie widziane. W nowej szkole odnowiłam rozmaite znajomości z przedszkola, z okresu okupacji. Był to czas przewalania się Historii: żrący socjalizm, który ginie wraz ze śmiercią Stalina w 1953 roku, potem umiera Bierut i nagle poczuliśmy wkraczającą „odwilż". Maturę zdałam w 1955 roku i jako matematyczka (z upodobania i możliwości) zdawałam egzaminy wstępne na Wydział Łączności (teraz Elektroniki) Politechniki Warszawskiej. Ale te matematyczne zainteresowania równoważył humanistycznie krąg moich szkolnych kolegów. Chodziliśmy wiec na wystawy na koncerty na odczyty. I nastał rok 1956. 1 lipca, po pierwszym roku studiów, stawiliśmy się kilkuosobową grupą na praktykę w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Nowym Sączu. Fatalnie, bo kilka dni wcze- �14 Wywiad śniej wybuchnął z całą mocą Poznański Czerwiec (28-30.06.1956). Grupa studentów, więc podej­ rzani. Zakwaterowano nas na terenie zakładów, w mieszkalnych wagonach kolejowych. Dyspozy­ cja dyrekcji: uniemożliwić swobodne wychodze­ nie do miasta, przecież właśnie my także byliśmy tą ręką, którą premier Cyrankiewicz chciał obci­ nać. A więc jakoś tak poczuliśmy się wciągnięci w całą opozycyjną akcję. Potem, już w paździer­ niku, na Politechnice, były następne protesty, ale w nich już nie uczestniczyłam. (Miałam zapalenie płuc, bo nieco wcześniej pływaliśmy z bratem po Wiśle. Jacht po prostu się wywrócił. W paździer­ niku kapać sie w Wiśle to troszeczkę tak jakoś niepoważnie). Na drugim roku studiów zaczęłam dojrzewać do zmiany. . Sporo się z tym Pani przemęczyła. Wytrzymałam pięć semestrów, bo tyle trwały zajęcia z matematyki. Postanowiłam, inspiro­ wana dyskusjami z humanistami, studiować historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. No, ale tam trzeba było znać historię, a my w PRL-u historii uczyliśmy się specyficznej i spe­ cyficznie. Uczono nas wybiórczych faktów, żadnej konstrukcji dziejowej, żadnego sensu zdarzeń, żadnych kontekstów i współzależności. A ja chyba miałam potrzebę systemu, takiego, które owe fakty by porządkował. Pewien typ umysłowości... Chyba tak, o syntezę chodzi. Miałam więc co robić do tych egzaminów wstępnych na Uni­ wersytet... Uczyłam się historii, to była groza. Właściwie do tej pory jestem niedouczona, cho­ ciaż chyba nie powinnam się do tego przyzna­ wać, ale etnografowie, jak to przez pół wieku konstatowałam, mają dość dziwny stosunek do historii: wielu jej nie zna. Oczywiście był jeden ewidentny znakomity wyjątek - Ludwik Stomma. �• I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e 15 Jego praca na egzaminie wstępnym to bogata fak­ tografia i synteza. Nakreślił graf genezy II wojny światowej, schemat zależności i konfliktów przed jej wybuchem. I to by wystarczyło. Mógł nic nie napisać. Ale napisał. A więc poszłam na egzamin, zdałam i z braku miejsc mnie nie przyjęto. I słusznie. Natomiast przyjęto mnie (z tzw odwołania) na etnografię. Zadecydował o tym prof. Witold Dynowski, szef ówczesnej Katedry. Moja ciotka, która pracowała na uniwersytecie w dziale gospodarczym, powie­ działa, żebym napisała odwołanie. To napisa­ łam. I tu się zaczyna moja kariera. Ponieważ do dokumentów miałam przyczepione zdjęcie, ładne zdjęcie, bo jak człowiek ma dwadzieścia lat, to wygląda ładnie, jest fotogeniczny, jak każdy inny człowiek. I profesor Dynowski - wrażliwy esteta, nic bcicZc^c n<ł to czy js. ms-in dwójki, trójki, czy cokolwiek, spojrzał na zdjęcie i mówi: „Biorę ją". I wziął. Okazało się, że wtedy na etnografię przyjęto sześć osób Nie miałam poiecia co to jest ta etnografia lak sie tylko dowiedziałam że sie na nia dostałam to pierwsze co zrobiłam to Doszłam do biblioteki żeby orzeczytać w en cv klonediicoroiesr Przecież nie wiedziałam p J u , co o iesr ernoprafia To bvł raki mamines humanisrvki że w o J l e dorad ro nie w c h o d z i ł o w r a c h u b ę ' Z a i m o w a ł a m sie n n ą n ą g Lata 50. i 60. to głębia realnego socjalizmu. Do humanistyki polskiej w zasadzie nie docierały żadne prądy nauki ze świata. A jednak pojawiały się w tej etnografii pojedyncze jaskółki: w 1959 roku po stypendium w London School of Economics powróciła adiunkt katedry, Zofia Szyfelbejn (Sokolewicz), chyba w 1962 roku z Paryża wrócił Krzysztof Makulski , wtedy jeszcze student, który potem był bliżej związany z Zakładem Etnografii, a wiele lat później został dyrektorem PaństwoMuzeum Etnograficznego w Warszawie. 4 Chodzi o filie Instytutu Historii Kultury Mate­ rialnej PAN? r Oczywiście, same studia, choć nie zawsze interesujące, odbywały się w niezwykłej atmos­ ferze. Wszyscy się znaliśmy: i studenci, i wykła­ dowcy, i woźna, i bibliotekarka. A miejsce było też niecodzienne: zwyczajna kamienica na ulicy P019 3 kultura wielka" s k a d m o . ł a m , ., . V: , l' * ,, > Al T ł ł ^oioergu. Ale okazało się, ze cały życiorys, wszystko, co robiłam, czego poszukiwałam to złożyło się na konieczne doświadczenie wstępne do studiów etnograficznych. Wszystkie osobiste i naukowe zdarzenia doznały rekonstrukcji i nabrały w tych studiach sensu. 1 (19) Hożej, gdzie również mieszkał profesor Dynowski i gdzie w oficynie można było przenocować (jak ktoś nie miał gdzie) albo nawet przemieszkiwać. Katedra mieściła się na III, IV, V I piętrze, zaś na piętrze V egzystował Zakład Etnografii PAN-u . Taka ciepła atmosfera przyjazności, którą głów­ nie kreował profesor Dynowski (i pani Buśkowa, woźna), goszcząc nas wcale nierzadko w swoim mieszkaniu, każdego nazywając jego imieniem. Odkryłam, że tylko tu będę mogła w nauce zająć się tym, co mnie interesuje. Pomimo możliwości, studiów już nie zmieniłam. Zostałam w etnografii na następne pół wieku... BARBARZYŃCA 3 „W kamienicy przy ulicy Hożej 74, na parterze znaj­ dowało się mieszkanie profesora, na piętrach 3-4 sie­ dziba uniwersyteckiej Katedry Etnografii, a w niej prawdziwa instytucja - woźna, pani Genowefa Busko dokarmiająca studentów plackami ziemniaczanymi Oddając JLć prawdzie historycznej należy dodać, że na piętrach 5-6 znajdował sie Zakład Etnografii In ty­ tułu Historii Kultury Materialnej" (za- http-//ww etnologia.uwedu.pl/Lw/instytut). 4 Zob. J. Skrzyńska, Jan Krzysztof Makulski (1938¬ 1989), [w:] E. Fryś-Pietraszkowa, A. Kowalska-Lewic- ka, A. Spiss (red), Etnografowte i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, t. I , Wydawnictwo Na­ ukowe D W N , Oddział Polskiego Towarzystwa Ludo­ znawczego w Krakowie, Kraków 2002, s 189-191. �16 Wywiad Tak, o Zakład Etnografii Polski. Otóż Zofia Szyfelbejn to był pierwszy powiew wielkiej nauki: brytyjska koncepcja funkcjonalizmu, dzieła Bro­ nisława Malinowskiego i Raymonda Firtha pre­ zentowane studentom na ul. Hożej. Potem fran­ cuska fascynacja Levi-Straussem, którą zarażał nas Krzysztof Makulski . Jeszcze później, chyba w 1964 roku, już po doktoracie, do Francji na krótki staż wyjechała Zofia Sokolewicz . Ale to był dopiero początek, który jednak zmuszał do uznania, że poza Polską istnieje nieograniczony wszechświat nauki. 5 6 W 1963 roku zrobiłam magisterium, napi­ sałam bardzo klasyczną pracę etnograficzną, wspartą na terenowych badaniach podlaskich wiosek. I dziwnym zbiegiem okoliczności, nagle Profesor zdobył etat dla Katedry Etnografii. To była propozycja dla mnie. Od września 1963 roku zostałam tu na stałe. Dziś patrzę na swoje losy z dystansem i poczu­ ciem humoru. Ale wówczas to była sprawa poważna, wielka szansa, ale też i zobowiązanie. Zdaje się, że wykorzystałam i szansę, i podołałam zobowiązaniu. I z pewnością mogę powiedzieć, że w całej tej półwiecznej pracy miałam silne wsparcie ze strony Profesora i Zofii Sokolewicz. Także dzięki nim, dzięki etosowi warszawskiej etnografii powstawał przez lata wspaniały zespół, który dziś już zupełnie samodzielnie daje sobie radę w nauce I pożegnaliśmy bardzo liczną grupę 5 doskonałych absolwentów, dziś wspierających naukę nawet bardzo odległych krajów. Pani profesor, odnośnie studiów: sporo sie zmieniło od połowy minionego stulecia. Ogromnie się cieszę, że miała Pani sposobność doświadczyć studiowania w tym takim starym, uniwersyteckim stylu -przez duże „ U". Nie tak, jak dziś, gdzie na jednym roku jest po kilkadziesiąt osób. Dawno temu także próbkę masowości pozna­ łam na Politechnice Warszawskiej, zapewne dla­ tego doceniłam atmosferę studiów na etnografii. To jest w ogóle inna atmosfera. Tę atmosferę tworzą jednak ludzie. Studia, skupiające nawet dużą liczbę studentów, nie muszą być masowe. W Katedrze (potem w Insty­ tucie) Etnografii (potem Etnologii i Antropologii Kulturowej) U W pracowaliśmy nad systemem nauczania. W latach 50. i później takimi droż­ dżami rozwoju wymiany myśli i współdziałania były Międzyuczelniane Obozy Etnograficzne . Już po pierwszym roku studiowania poznawali­ śmy „załogi" pozostałych ośrodków etnograficz­ nych, nie tylko w Polsce, ale także w sąsiednich „demoludach", a niekiedy też i z „dalszej Zclgf 3.-* 7 Międzyuczelniane Obozy Etnograficzne organizowa­ no w latach 1952-1985 (w latach 1952-1955 przez Studium Historii Kultury Materialnej Polskiej Akade­ mii Nauk, a 1956-1985 przez Katedrę Etnografii Uni­ wersytetu Warszawskiego). Pomysłodawcą obozów Zob. Z. Sokolewicz, Rewolucja, konflikt pokoleń czy był prof. Witold Dynowski. Były to dwutygodniowe kumulacja doświadczeń - zmiana pytań badawczych praktyki terenowe/w któtych uczestniczyli studenci w etnografii polskiej po II wojnie światowej, [w:] A. LrwLego i drug ego roku wszystkich katedr etno­ Malewska-Szałygin!M. Radkowska-Walkowicz (red.), grafii w Polsce Dodatkowo te delegowały Antropolog wobec współczesności. Tom w darze Profesor wybranych pracowników jako instruktorów orał ^«/zir^,/lnstytutEtnologiiiAntropologii Srszych studentów jako podinsttuktorów" Samych Kulturowej Uniwer ytetu Warszawskiego, w L a w a u d e ^ 2010, s. 20-23. / ejdnostki 6 1 SSSdSSS Zob. Z. Sokolewicz, „Moje życie naukowe można spro­ muzTf Zob A TzZ wadzić do próbowania kolejnego klucza z wielkiego peku,S ^ S i - T f f i S S WydfwSwó który dalami teoria poznania". Odpowiedzi napytania Pozrlń Zbigniewa Jasiewicza, „Lud" 95 2011, s. 322-331. 2 0 0 6 T 6 0 61 6 4 ^ 7 0 1 2 K 2 2 124 125 VSM£T^^"S^S BARBARZYŃCA 1 (19) P019 �17 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e nicy". Z czasem ta inicjatywa zmarła śmiercią naturalną, gdy zabrakło pieniędzy, gdy „kultura ludowa" przeobraziła się w kulturę masową, gdy zamiast oryginalnych obyczajów i obrzędów poja­ wiły się symulakra. Wówczas prof. Sokolewicz wymyśliła dla warszawskich studentów wspaniałe rozwiązanie dydaktyczne: laboratoria etnologiczne . Tu małe grupy (10-12 osób) studentów pod kierunkiem pracownika nauki, już w drugim semestrze swoich uczelnianych zmagań, rozpo­ czynają pracę nad jasno sformułowanym proble­ mem, zaczynając od wstępnego poznania metod badań opisu i interpretacji. Potem następują badania terenowe, weryfikacja faktów i opraco¬ wanie materiału pod koniec zimowego semestru trzeciego roku studiów. To opracowanie staje się podstawa do napisania pracy licencjackiej Test to orawie system tutorski którego kontynuacja okazuie sie oraca na oóźnieiszych seminariach magisterskich. 8 Oczywiście naukowe zmagania i studentów, i tych dojrzalszych naukowo uczonych wyma­ gają stałych poszukiwań i dyskusji o metodach badania materii etnograficznej. Ja zaczynałam od klasycznej metody badań terenowych, którą ośmielam się nazywać metodą Mariana Pokropka (profesora). Znam tylko postać 8 9 książkową*. Laboratoria etnograficzne wzorem rozwiązań wy­ pracowanych przez ośrodek warszawski zostały wprowadzone również do dydaktyki akademickiej w Krakowie w latach 90. minionego stulecia. Tak zor­ ganizowanych laboratoriów nie uruchomiono w in­ nych ośrodkach, pozostając wyłącznie przy zajęciach warsztatowych wykładach i klwersatoriach dotyczą­ cych technik i nSodyki badań terenowych oraz prak­ tyk terenowych (wakacyjnych bądź śródrocznych). To badacz niepowtarzalny, kolekcjoner fak­ tów i encyklopedia polskiej klasycznej etnogra­ fii. Zna zapewne wszystkie wioski w Polsce (być może także w innych krajach, które penetrował naukowo). Ale jest to metoda zbierania fak­ tów na podstawie kwestionariusza, a kwestiona­ riusz - jak wiadomo - tworzy się na podstawie posiadanej wiedzy. Zatem niewiele da się dzięki niemu odkryć. A dziś świat odkrywać musimy, bo dotychczasowe opisy i interpretacje niewiele już wyjaśniają. Dlatego klasyczny kwestionariusz nie wystarcza, ale poszukiwania da się wesprzeć dyspozycjami badawczymi" wtedy edy problem został już wstępnie sformułowany. W takich dys­ pozycjach pojęcia badawcze doznają operacjonalizacii i wskazują punkt startu rozmowy. Badacz w zależności od rozwoju sytuacji narracyjnej' ma reagować na poiawiaiace sie nformacie i ie stymulować Wydaie sie to oroste a wcale takie nie iest Przede w s L t k i m samo sformułowanie nie jest. i rzeae wszystkim samo srormuiowanie remaru wymapa iuż wiedzy nie rvlko fakropra fi™ i J l r iidKze J ś w i swiauomosci . H o r n o L i f i l oiiiozoiiczno-meio/ofir.no Jrn licznej, lecz dolocrirznei wvmacra określenia teorii T o siatka n i k r ' ' 7badacz H k nr i • Które, W ' r wemug Hł pojęć, Którą akceptuje \ niego, są w stanie opisać badaną, obserwowaną rzeczywistość. Ale tak naprawdę, związek teo­ rii z realnymi badaniami w terenie jest nikły. 1 ozwala badaczowi co najwyżej uzyskać dystans do siebie samego i zgodzie się na odmienność rozmówców 1 rzeciez musimy zdawać sobie sprawę, choćby tylko mniej więcej, z tego, czego szukamy, w jakim obszarze chcemy się poru­ szać. A jednak nie możemy z gory eliminować zaskoczenia i nieprzewidzianych zmian kierunku rozmowy. Dyspozycja badawcza pozwala tez na akceptację odmienności rozmówców co może skłonie badacza do zmiany naukowych plalanow, — a nawet do weryfikacji wstępnej teorii. M . Pokropek, Budownictwo ludowe w Polsce, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1976; idem, Atlas sztuk ludowej i folkloru w Polsce, Arkady, Warszawa 1978; idem, E. Ftyś-Pietraszkowa, A. Kunczyńska-Irac- ka, Sztuka ludowa w Polsce, Arkady, Warszawa 1988. 1 (19) P019 BARBARZYŃCA 10 Zob. N . Barley Niewinny antropolog. Notatki z gli­ chatk , tłum. E. Szyler, Prószyński i S-ka, War­ szawa 1997; a także inne książki tego antropologa po angielsku (przypis AZ). nianej t �18 Wywiad Doświadczyłam tego co najmniej dwukrotnie, podczas badań. Pod koniec lat 60. ubiegłego wieku postano­ wiłam rozpocząć badania w pomorskich PGR-ach. Byłam przekonana, że kwintesencją socja­ listycznej rzeczywistości, a więc i kultury są właśnie Państwowe Gospodarstwa Rolne. Te z Pomorza Środkowego znałam. A więc skom­ pletowałam dwuosobową ekspedycję (do tego planu dała się namówić tylko Mirosława Drozd, wówczas jeszcze studentka, dziś profesora Drozd-Piasecka) i pojechałyśmy latem do wybranej osady. Zarówno badania, jak ich efekty opisałam w pracy doktorskiej , a potem wykorzystałam także w książce pt. Homo faber i homo ludem . Ta badawcza rzeczywistość była chyba porówny­ walna z sytuacją Malinowskiego naTrobriandach. Nie od razu udało sie nam pojąć konstrukcje siatek rodzinnych powiązań mieszkańców osady ani zrozumieć sens sąsiedzkich powikłań Żadne klasyczne badanie etnograficzne nie było moż liwe. Skupiłyśmy sie zatem na słuchaniu historii 11 11 życiowych naszych rozmówców, r o z m ó w c ó w Wiele lat zyciowycn Ii OLS Ow W naszycn wieie iai nóźniei inż no 1 989 roku crdv PCR v nnadłv i . \'\ J r rr n 'J\\ 7 . l f.r m m wydarzenia losy znanych mi OSOD, az do cnwin, gdy ich rzeczywistość zaczęła się uładzac. Inną sytuacją badawczą, która zmusiła mnie do zmiany punktu widzenia już na starcie, była pene­ tracja środowiska tzw. chłoporobotników w war­ szawskiej Fabryce Samochodów Osobowych. pewnej pokory, samopoznania, dystansu, wręcz pogody ducha. Wydaje mi się, że jeżeli w każ­ dym z takich cykli badawczych człowiek-badacz maksymalnie siebie eksploatuje, to z konieczno­ ści „otwierając" innych, dociera też w głąb siebie samego. A przecież taką koncentrację osiąga się tylko wtedy, gdy pracuje się naprawdę. Intrygujące jest to, co mówi Pani na temat samo­ poznania dokonującego sie niejako przy okazji. Pobrzmiewa w tym echo starożytnej zasady cognosce te ipsum. Zatem, jak się rzecz miała z Panią? Właśnie tak, jak powiedziałam. Trochę się o sobie dowiedziałam, nie przesadzając jednak, bo badania to jednak nie psychoterapia, a w każdym razie nie tylko. Chociaż, chcąc nie chcąc, poznaje się także granice możliwości wkraczania w pry­ watność, może nawet intymność tych, z którymi się zadajemy podczas badań. Sprawdza się pola obrzeżne, z których już dalej pytać nie należy. Czasami jedno słowo okazuje się zakłóceniem intymności, sprzeniewierzeniem się umownej relacji, dowodem na odmienność i jednej, i dru¬ giej strony. To tak jak z kontaktami między ludźmi... No tak, ale antropolog musi to wiedzieć. Pani profesor, odnośnie badań terenowych i podob­ nych sytuacji. Czy zdarzyły się jakieś sytuacje, które miały znaczący wpływ na Panią? Poruszyły Pani świat wartości, światopogląd... I co by nie mówić, to tego rodzaju kon­ takty, takie spotkania z ludźmi, których w swojej codzienności najczęściej nie uwzględniamy, uczą 11 Iz No pewnie! Wszystkie badania, które prowa­ dziłam, wszystkie obserwacje miały wpływa na to, jak myślę, jak się ze sobą dogaduję. Wioski Praca doktorska obroniona w 1972 r. pod tytułem: podlaskie, PGR-y, FSO, Algieria, Bałkany, tego Motywy zawarcia i oceny małżeństwa a system warto­ się nie da wymazać. Powstaje w umyśle matryca, ściowania współczesnych społeczności wiejskich w Polsce. A. Zadrożyńska, Homo faber i homo ludens. Etnolo° J PÓŹ ejs ej giczny szkic o pracy w kulturach tradycyjnej i wspólczerefleksji. Określa też kręgi ludzi poznanych, znasnej, PWN, Warszawa 1983. k t ó r a S W e d c l s k a n BARBARZYŃCA a kaŻde ni 1 (19) P019 Z �19 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e jomych, przyjaciół, bliskich. Kreuje świadomość swoistego osobistego konwenansu, pozwalającego zachować poprawne więzi z rozmaitymi ludźmi, nie wykluczając na przykład przyjacielskich więzi z naszymi rozmówcami. i dogłębniej drąży się problem, tym stają się tro­ chę trudniejsze, potem bardzo trudne, aż wreszcie rozmówca staje się niedostępny. Już ten kontakt okazuje się murem nie do przebycia. Wtedy trzeba się wycofać. Z tego co Pani powiedziała wnoszę, że z przyjaź­ nieniem się z naszymi rozmówcami, bliskością z nimi wiąże się pewna „niewygoda". Czy możemy rozwinąć ten wątek? Myślę, że odrobina tajemnicy jest w życiu. Nie wiem, czy jest to niewygoda? Bo prze­ cież kontakt z drugim człowiekiem polega na respektowaniu pewnej granicy szacunku. Wydaje się, że gdzieś tam jakąś pestkę w środku mamy i ta pestka jest otoczona... I przełamanie tego, to zależy od rozmaitych sytuacji w dzieciństwie i później, po prostu nie dopuszczamy innych do tego momentu. Niezbędna Ludzie, z którymi się kontaktujemy, do pew­ nego momentu pozwalają nam wyciągać z siebie rozmaite wiadomości. Ale j u ż nie dalej. O n i nawet, jeżeli już uchylą jakiegoś rąbka tajemnicy, nawet rodzinnej albo swojej osobistej, to potem się szybko z tego wycofują, zamurowują ten kon­ takt, ten kontakt właściwie jest nie do przywró­ cenia. To tak, jakby były zamykane, odgradzane strumyki, które czuje się, że one są, dają znać, że coś tam jeszcze by można było... Nic. To czło­ wiek się cofa. Sądzę, że to chyba jest istota człowieczeństwa, że nie wiem przy jak bliskim kontakcie z drugim człowiekiem, jednak jest w nim: „ja jestem". To „ja" gdzieś tam siedzi. Poza tym nie wiem, jak to „ja" zareaguje w pewnym momencie. Myślę, że to na tym polega kontakt z drugim człowiekiem, że cały czas właściwie, jak byśmy nie chcieli, nie jesteśmy w stanie przekroczyć pewnej bariery. Badania terenowe mają to do siebie, że do jakie­ goś momentu są bardzo łatwe, ale im dłużej l (19) P019 BARBARZYŃCA niezbędna Tajemnicy i intymności... i zdrowa. Pobudza do zainteresowania drugim czło­ wiekiem, bo chyba zawsze wyczuwamy, że nie wszystko wiemy o nim, prawda? Że coś z niego nam umyka, ale jemu też umyka z nas. Wszystko jest takie, powiedziałabym, symetryczne. Świado­ mość tego to wyraz pokory, a więc i wyrozumiało­ ści, równouprawnienia. Tu nie chodzi o toleran­ cję, w pojęciu tolerancji zawiera się jakieś - czy ja wiem? - lekceważenie, obojętność... Pogarda... To może za mocne określenie, ale na pewno nie równoprawność... Osoby z naszego środowiska rozmaicie reagują na określenia w rodzaju „antropolog" albo „etnograf". Bywa, że opowiadający się za którąś z opcji są wręcz uczuleni na drugą i to, co z nią utożsamiają. Unikam rozważań terminologicznych. Według mnie nie prowadzą one do rozwikłania problemu nauki. Wydaje się, że etnograf (etnolog, antropo­ log) to - jak mawiał profesor Dynowski - przede wszystkim człowiek specyficznie spoglądający na świat, to nie profesja. Potem zrozumiałam, że ta specyfika wymaga wiecznego amatorstwa, w tym szlachetnym rozumieniu tego pojęcia jako przy­ znawania się do niewiedzy i bezustannego poszu- �20 Wywiad kiwania wiedzy o innym człowieku, starań w zro­ zumieniu jego działania. Innymi słowy etnologia wymaga rozdwojenia jaźni. Trzeba żyć własnym życiem, lecz jednocześnie mieć we własnym umy­ śle włączoną na stałe analityczną strukturę (żeby zapamiętywać to, co się obserwuje). Nie umiem już pójść na wesele, nie potrafię po prostu pójść i tylko się w tym wszystkim znaleźć towarzysko. Jednocześnie jestem antropologiem i nic na to nie poradzę. Potrafię się świetnie bawić towarzysko, prowokować sytuacje, które to z drugiej strony rejestruję jako sytuacje badawcze - znakomicie. Myślę że ci którzy nie prowadzili badań mogą tego nie mieć nie wyczuwać. Więc tym jest dla mnie etnologia - bezustannym rozdwajaniem jaźni Nie ma od odpoczynku. Im dłużej uprawia sie te dyscyplinę tym ten mechanizm staje się perfekcyjniejszy. Bardziej przemożny. Można na przykład siedzieć na interesującym wykładzie, uczestniczyć w poważnej ceremonii, świetnie się bawić z przyjaciółmi, oglądać telewi­ zję, słuchać radia czy muzyki, a ten mechanizm cały czas pracuje i potem daje znać o sobie. Sikora. Przyjechaliśmy do wsi, zakwaterowaliśmy się, najpierw długo szukaliśmy tej wioski. To były studentki pierwszego roku, więc chodziłam z nimi po domach, żeby nawiązać kontakt i to się roz­ niosło... Strasznie miła była ta wioska. Rozniosło się, że przyjechali studenci i „władza". Ja byłam „władzą". To miało konsekwencje nieprawdopo­ dobne. Studentki oczywiście zostały rozlokowane, chodziły już po wsi. Rzeczywiście, jak już do jednej chaty weszły i coś tam pogadały, to zaraz następne były. Wiadomo było w wiosce, że przy­ jechali studenci i że będą chodzili. W rezultacie, momencie przychodzi do mnie jedna z dziewczyn i mówi że jest taka zamawiaczka, która zamawia róże. Ona jest starsza pani, babcia taka, która jest właściwie już u schyłku swoieeo życia ale Dowiedziała że zrobi nam seans tei róży jak władza" do niej przyjdzie Wiec mówięSłuchaj "nie ma Drabiemu idziemy do babci" Wchodzę babcia siedzi raka opatulona w izbie' oczki tylko iei błyszcza iak wchodzę i Iza mówi' no to właśnie nrzvszła nani do mnie, chwyta mnie za rękę, całuje w nią i - to było straszne mowi do mnie. „witam w adzę . Ula mej władza^ wszystko jedno, jak wyglądała, i czego władza Wspomniała Pani o pewnym, wynikającym z doświadczenia, rodzaju rozeznania. Zatem, czy antropolog bądź etnolog powinien wiedzieć, jakie są granice i jakie są reguły zachowania, czy powi­ nien bezwzględnie znać konwenanse? W warun­ kach terenowych tak się chyba nie da? Powinien to czuć, często nazywa się to intuicją. Dla przykładu, zdarzyła się następująca sytuacja: prowadziłam badanie etnograficzne we wsi Choroszczynka na potrzeby habilitacji. Razem z grupą laboratoryjną robiliśmy „światopoglądowe pod­ stawy wspólnoty" - tak sobie wymyśliliśmy, tak trochę za Znanieckim, czy Obrębskim. Bardzo fajna grupa, same dziewczyny i jeden Sławomir " C o ś ram nowie' działa abciaw s r a i e nodchodzi aziaia, nie wiem wiem. T ra ta b DaDcia wstaje, poacnoazi Dyla czymś tak odległym Dyla czymś tak sakralnym ze należało ją pocałować, choćby to była dziewucha. Niewiele miałam wtedy lat, bo to był osiemdziesiąty chyba pierwszy, laka dorosła byłam, ale naprawdę w porównaniu z tą kobietą, która co najmniej trzydzieści lat byłaby starsza ode mnie - w życiu bym nie pomyślała. 1 lerwsza rzecz, to chciałam je, wyciągnąć tę rękę, ale potem sobie myślę: „Nie. To jest rytuał, muszę w tym uczestniczyć . I uczestniczyłam, ucałowała mnie w rękę, ja się zachowałam jak władza , powitałam ją, powiedziałam, ze wszystko fajnie i siedhśmy Zrobiła nam seans zamawiania róży z woskiem, z takimi rozmaitymi nićmi. Potem, po tym całym zamawianiu róży, wszystkie miałyśmy ból głowy. Śmierdziały te konopie, którymi ona BARBARZYŃCA 1 (19) P019 �21 I n n e g o k o ń c a ś w i a t a nie b ę d z i e Tu ma Pan z grubsza rację, ale pozwolę sobie na nieco odmienne zdanie. To się zaczyna w momen­ cie upubliczniania, jakiegokolwiek upubliczniania. Bardzo źle zniosłam, jak Artur Domosławski odkrył najintymniejsze sprawy Ryszarda Kapu­ ścińskiego . Pokazać, że nadużywał i zmyślał nie­ Wobec powyższego, jakie są granice tego, na co jeste­ które teksty, to jeszcze pół biedy. Ale kiedy napisał śmy w stanie sie zgodzić w trakcie badań? 0 jego życiu osobistym, co sprawiło ogromną przykrość jego żonie, nie wiem, czy wiedziała, czy To problem etyczno-psychologiczny chyba nie - nie ma znaczenia. Po prostu upublicznie­ każdej dyscypliny nauki. W przypadku etnologii nie tej informacji, to jest właśnie przekroczenie ociera się on o szacunek dla drugiego człowieka granicy. To po prostu jest nieprzyzwoite. Po co i własną godność. Wkraczając w ludzkie życie, to? Zupełnie nie o to chodzi, żeby nie podważać uzurpujemy sobie prawo do wykorzystania tej autorytetów i pomników nie burzyć - niech sobie wiedzy w jakimś opracowaniu, w jakimś tekście, burzą, tylko niekoniecznie taką metodą. To nie czy w publikacji. Stosujemy na ogół niejasne kry­ jest sprawa społeczna. teria oceny, pozwalające, w imię dobra nauki, na ujawnienie czyjejś prywatności. A są to kryteria Są kwestie agory i są kwestie alkowy i do alkowy z dziedziny etyki, moralności. Dziś w publika­ raczej nie powinno się wchodzić... cjach ukrywamy nazwy miejscowości, nazwiska rozmówców, wszelkie informacje ziden­ Tam przecież zamykano drzwi, a brak okien tyfikować i ukonkretnić dorobek badawczy skutecznie dostęp blokował. Czy tak trzeba? Czy to "wystarczy żeby powie­ dzieć, że szanujemy tych którzy sa niezbędnym Oczywiście, ten rodzaj refleksji i troski jest nie­ warunkiem naszej pracy?' zmiernie ważnym, nie mniej ważnym jest również paliła, bo się takie kupki robi zwinięte z konopi. Więc bywa człowiek i w takiej sytuacji, jak z „wła­ dzą" ... Sądzę, że jakbym wycofała rękę, to doszłoby do nieporozumienia. Dobrze, że się opamiętałam. Teraz te wsie są inne. 13 zachowanie właściwych proporcji. Rozumiem, o co chodzi. Jeżeli powiem, że jakiejś informacji udzielił mi etnolog zajmujący sie bada­ niem grupy Indian takich i takich, to wiadomo który, a przynajmniej można łatwo sprawdzić. Ale te proporcje to właśnie sprawa wiedzy 1 intuicji. No właśnie. Ale Europejczycy Indianami jakoś mniej się przejmują. W stosunku do własnych interlokutorów chcą być przyzwoitsi. Warszawa, 27.11.2012 Problemy etyczne antropologów są czymś niezmier­ nie skomplikowanym. Wydaje mi się, że zasadniczy problem etyczny zaczyna się przede wszystkim na poziomie pisania. o p r a c o w a n i e : F i I i p W r ó b I e ws k i, Anna 13 1 (19) P019 BARBARZYŃCA Zadrożyńska A. Domosławski, Kapuściński non-fiction, Świat Książ­ ki, Warszawa 2010. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5ee3ae8456a234d1c1b68dd57aa910f6.pdf 296aa92f4ecf1598a3854051c64e8809 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2883 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2688 Title A name given to the resource Inni / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2, s.249-251 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski • INNI W k w i e t n i u tego r o k u miała miejsce w war­ szawskiej G a l e r i i Krytyków „Pokaz" wysta­ wa: Srało mi się, że wychodzę za mąż- Wysta­ ALEKSANDER JACKOWSKI wę tę pokazano następnie (czerwiec) w krakowskiej Galerii d ' A r t N a i f pana Leszka Macaka. I już w t y m Inni miejscu nasuwa się pytanie - co gdzie pokazujemy? A u t o r z y wystawy: Zofia Bisiak i niżej podpisany, zebra­ l i prace, nazwijmy to, szczególne. A może trafniej to nazwać - osobne, i n n e . O wysokich w a l o r a c h arty­ stycznych, a zarazem „inne", to znaczy takie, w któ­ rych na kształt dzieła składa się zarówno talent, jak i n ­ s t y n k t o w n e poczucie formy, kształtu, k o l o r u , ale też i szczególne cechy psychiki. Jakie? Pamiętam pierwszą rozmowę z Jeanem D u b u f f e t e m , w i e l k i m artystą f r a n ­ cuskim, a zarazem twórcą k o l e k c j i A r t B r u t . Byłem ujawnienia się poza k o n w e n c j a m i , poza wysiłkami, aby pod wrażeniem zobaczonych t a m dzieł, i n n y c h o d spo­ się podobać. Zdumiewające, ile człowiek powalony, t y k a n y c h w muzach, a zarazem b l i s k i c h sztuce współ­ zdawałoby się, chorobą, bólem, samotnością ma do czesnej. I n n y c h , a intrygująco b l i s k i c h w swej s t r u k t u ­ powiedzenia n a m , zdrowym „normalnym". Rację ma rze, dostrzegających świat jakby na n o w o , przez pry­ Kępiński, kiedy widzi w tych ludziach głębiej czują­ zmat swej osobowości, nieuładzonej, wręcz obnażonej. cych, mocniej przeżywających świat. Pewnie dlatego Normalność? Oto właśnie zapytałem D u b u f f e t a . ta sztuka tak interesuje artystów. Sam D u b u f f e t czer­ Wściekł się, a co to pana obchodzi? Pyta się pan o to, pał wiele inspiracji ze swej k o l e k c j i (dziś jest ona w L o ­ oglądając sztukę? C h o r y c h są miliony, malują z n i c h zannie). Twórczości szalonej, niepokornej, ale i odkry­ tysiące, dziesiątki tysięcy, a M u n c h jest jeden, v a n wającej świat na n o w o , w a r t o poświęcić uwagę. D l a t e ­ G o g h , Ensor. Miał rację, każdy wybrany przez niego do go zorganizowaliśmy tę wystawę. Opatrzyłem ją wstę­ kolekcji był inny, był sobą. I w t y m rzecz. N i e wymyślił pem formy, sposobu pokazania swej „oryginalności", bo ona nieznacznie zmieniając. A więc „inni" - mówi się sztu­ była w n i m , bo o n był właśnie sobą. W bolesny, czasem ka taka, i n n a . D o b r a - zła, profesjonalna - amatorska. o k r u t n y sposób. A w n i e j : n a i w n a , art brut, ekspresja psychopatologicz- Dlaczego o t y m mówię? Ponieważ teksty krytyków piszących o wystawie bywały beztadne. Jak do tego po­ dejść? Jak opisać? Najprościej powiedzieć - schizofren i k , chory. Ciekawy, ale właśnie dlatego inny. Tak jak­ by nie dostrzegali, że choroba, czy to trawiąca umysł, czy zniewalająca ciało, jest t y l k o wyzwaniem, szansą odwołującym się do tytułu. Przytoczę go, na. Podziały zachodzą na siebie, przenikają się. A l e wszędzie można dostrzec dwie postawy: pierwszą - szukanie pokrewieństwa, uleganie jakiemuś t r e n d o w i , w z o r o m i drugą - szukanie własnej osobowości twór­ czej. Takiej, która przekracza granice. W t e d y ważna się staje oryginalność, nawet ta niezamietzona. Spoty­ ka się ją wszędzie, u profesjonalistów i amatorów. A l e świadomy artysta wybiera, odrzuca m u niepottzebne umiejętności, natomiast „inny" jest t a k i j a k i jest, po­ nieważ nie p o t r a f i być i n n y m . Jeden dochodzi do swo­ jej prawdy, drugi jest w niej zakotwiczony o d początku. Zwłaszcza wtedy, gdy bodziec twórczy u j a w n i a się w późnych latach życia. W i s i przede m n ą rysunek Jerzego Panka - Koza. Zdefiniowana jedną, nieomylną kreską, sprowadzona przez wielkiego artystę do znaku, do formy tak prostej, że aż zaskakującej. A na wystawie możemy zobaczyć r y s u n k i A d a m a Dębińskiego. Też jedną kreską kreślo­ ne. Tylko jak gdyby z i n n e g o k o ń c a „drabiny". Z pierwszego szczebla. Również niezawodne, sformu­ łowane w sposób najprostszy z możliwych. A d a m D ę ­ biński rysuje, maluje z potrzeby swego życia, psychiki. Beata Jaszczak, i n s t r u k t o r k a p l a s t y k i w Płockim Ośrodku K u l t u r y i Sztuki, tak pisze o n i m : „Mówi bar­ dzo źle, wyraża myśli całym ciałem, spojrzeniem, m i ­ miką, gestem. K i e d y opowiada, zapala się, wciąga słu­ chacza w krąg tematów najważniejszych, t a k i c h jak Barbara C h ę c k a Śniło mi się, że wychodzę za broń, wojna i wieś. A ta wieś to przede wszystkim ko- mąz 249 �Aleksander Jackowski • INNI �Aleksander jad-.koivski • INNI nie, i k r o w y z dużymi w y m i o n a m i . Ludzie-muzykanci, b o w i e m wyciągniętą lewą ręką, leżąc na podłodze. grajkowie żydowskiej k a p e l i " . K r o w y malowane nie­ R ę k a , k t ó t a ttzęsie się, gdy siedzi, gdy się w i t a , że­ bieskim k o l o r e m mają żółte, n i e m a l złote w y m i o n a . gna. W s p o m i n a m t y l k o o k i l k u ptzykładach, ale to, Jak słoneczko w rysunkach dzieci. Z w y m i o n a m i jak że je znamy, że już się o n i c h mówi, pisze, zawdzię­ słoneczne p r o m y k i . Bo przecież wymię jest najważniej­ czamy k o n k u t s o w i i m . Teofila O c i e p k i , któty w byd­ sze! Daje m l e k o . g o s k i m D o m u K u l t u r y zorganizowała Agnieszka So­ wińska. Już A d a m Dębiński mieszka już ptawie o d cztetdziestu istotę ptzedsięwzięcia. O c i e p k a - w i e l k i mag, o k u l t y s t a , w i z j o n e r świata. w jego rysunkach to nawet nie tyle wspomnienie, co W i ę c nie typowy przegląd d o r o b k u amatorów, lecz matzenie. Kiedyś, gdy wyjechał z grupą n a d morze, wyraźnie zaznaczony k i e r u n e k zainteresowania - n a wyszedł o świcie z n a m i o t u . Z a n i e p o k o j o n y o p i e k u n l u d z i „innych". znalazł go na łączce, gdy pasł na ttawie swoje dwa O Dębińskim i C h ę c k i e j pisałem. T u chciałbym d t e w n i a n e k o n i k i - z a b a w k i . A d a m tysuje z t r u d e m , jeszcze dodać obrazy G a r s t k i , Jezierzańskiego, Żarskie­ musi pokonać opór ciała, mięśni. Każda kreska po­ go, Świetlika, Głowali. W i e l u z uczestników k o n k u r s u wstaje z wysiłkiem, ważna, ostateczna. O n nie wybie- pracuje t a m , gdzie ptzebywa - w d o m a c h spokojnej ta, lecz twotzy świat „od zeta". S w ó j . Potrzebny m u . starości, o p i e k i społecznej. Właśnie z k i l k u tych do­ mów pochodziły ptace ptzysłane na k o n k u t s Oto Ja, Jean D u b u f f e t tworząc pojęcie art brut - sztuki su­ rowej, nieoktzesanej przez kultutę, a więc wynikłej z bezpośtedniej inicjacji - znajdował ją wśród ludzi społecznego marginesu: włóczęgów, odludków, nędza­ rzy, więźniów, pacjentów ztealizowany ptzez Beatę Jaszczak w Płockim Ośrodku K u l t u r y i Sztuki. Ciekawe ptzyciąga ciekawe. W Płocku dzieje się k l i n i k psychiattycznych. dużo, Beata Jaszczak ptacuje z dziećmi, a jest to odręb- U niektórych rodziła się, zazwyczaj w późnym w i e k u , ny f e n o m e n - dzieci, któte walczą z dorosłymi o swe pottzeba twotzenia. Realizowali swe obsesje, marze- podwótko, sadzą na n i m kwiaty, żądając w regulami- nia, wizje, teligijne ptzesłania. W krajach anglosaskich nie, który wywiesiły, by być życzliwym i „nie szczać nazywa się i c h outsiderami. U nas „innymi". Ponieważ w bramie". Przedwcześnie dojrzałe, ale - pewnie dzię­ są i n n i o d typowych amatorów, naśladujących lubiane k i Beacie - nie ustające w „wychowywaniu" ojców, obrazy, utrwalających w i d o k lasu, zmierzchu słońca, którzy często wracają do domów chwiejąc się na n o ­ pałacu na wodzie. Ponieważ są tak różni, że n a w e t gach i „szczając w bramie". W Płocku działa galeria, laik dostrzeże - to N i k i f o r , a to O c i e p k a . Barbara muzeum. Zbigniew Chlewiński wydał katalogi rysun­ C h ę c k a , której obrazowi wystawa zawdzięcza swój ty­ ków Monsiela, sławne się stają obrazy - przerażające tuł, w późnych l a t a c h życia malowała, pisała listy, wy­ twarze ludzi, nawet nie polityków, malowane przez Ry­ imaginowane - do Jasia Potockiego. Malowała to, co szarda Koska. Bydgoszcz zaś to i konkurs t k a n i n y arty­ było dla niej ważne, o czym myślała, śniła. Była już o d stycznej, i sztuka ludowa. A jeśli już o niej m o w a , to dawna w B r w i l i n i e , gdy stwotzyła obraz - pokazany na wspomnijmy o Józefie Chełmowskim. Mówi się o n i m tej wystawie - Śniło m i się, że wychodzę artysta ludowy, i do rzeźb określenie to dobrze przysta­ za mąż- A l e był to tylko sen. W k r ó t c e p o t e m odeszła. je. A l e Chełmowski to także ptzedziwne instalacje Zupełnie i n n e w k o n c e p c j i , w charakterze przestrzenne - jak maszyna do łapania w i a t r u : to dzie­ jest m a l a r s t w o D a m i a n a Rebelskiego. Temat wydaje się w n i m m n i e j i s t o t n y - ważny jest jako pretekst do m a l o w a n i a , pięknego zestawienia kolorów czystych, świetnie się d o p e ł n i a j ą c y c h w całości. To jest t a l e n t ogromny, i n t u i c y j n y . Żywiołowy. Czuje się radość tworzenia świata k o l o r e m , tak jakby bez wysiłku. A przecież o g r o m n y jest to t t u d t w o r z e n i a , przejście do innego świata. D a m i a n , nieszczęsny chłopiec, ła zmagające się z tajemnicą świata, z jego budową. Myśli o świecie, czyta i pisze, snując śmiałe hipotezy na podstawie znanych sobie faktów. Zajmuje go ko­ smos, tajemnice b y t u , studiuje obce języki. A l e naj­ ważniejsze - maluje. Koroną życia stała się dla niego praca nad Apokalipsą według św. Jana. Stwotzył dzie­ ło w i e l k i e , wstęgę płótna 54-metrową, na której przedstawił wizualną wersję A p o k a l i p s y wers po wer­ sie. M a ł ą wersję A p o k a l i p s y pokazujemy na wystawie. skazany na i n w a l i d z k i wózek i opiekę ojca, maluje 251 i tytuł okteślał lat w D o m u Pomocy Społecznej w B r w i l i n i e . Wieś � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e2893dedea42f11addfa1592983b363b.jpg b1c914704d87c01827515fc2458ae48a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Kolekcja fotografii Zygmunta Kłodnickiego Subject The topic of the resource Fotografie terenowe Zygmunta Kłodnickiego - kolekcja zawiera 1198 niepublikowanych zdjęć z badań terenowych (lata 1960-1987), syg. FNK (Archiwum PAE w Cieszynie). zobacz także: https://paenew.us.edu.pl Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Inscenizacja bójki na ciupagi / Kolekcja fotografii Zygmunta Kłodnickiego - Brzegi Górne / Berehy Górne (woj. podkarpackie) Subject The topic of the resource strój regionalny ; odzież męska ; Bieszczady Description An account of the resource fotografia przedstawia dwóch mężczyzn prezentujących jak wygląda bójka z udziałem ciupag Creator An entity primarily responsible for making the resource Zygmunt Kłodnicki Source A related resource from which the described resource is derived Archiwum Polskiego Atlasu Etnograficznego w Cieszynie (depozyt Zygmunta Kłodnickiego) Publisher An entity responsible for making the resource available Uniwersytet Śląski w Katowicach Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1960 Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource umowa z twórcą (umowa licencyjna) Relation A related resource kolekcja fotografii terenowych Polskiego Atlasu Etnograficznego (Archiwum PAE w Cieszynie) Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource image/jpeg Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource fotografia Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context PAE_FNK_34.39.X_S.1.C.6_01 Brzegi Górne ciupaga dawniej Berehy Górne elementy odzieży laska odzież odzież męska okolice Ustrzyk Dolnych strój regionalny https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f98bdc4d0eac239df3ea0277e7be3911.jpg 1057d1097e8036b55bb3dbd856270342 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Kolekcja fotografii Zygmunta Kłodnickiego Subject The topic of the resource Fotografie terenowe Zygmunta Kłodnickiego - kolekcja zawiera 1198 niepublikowanych zdjęć z badań terenowych (lata 1960-1987), syg. FNK (Archiwum PAE w Cieszynie). zobacz także: https://paenew.us.edu.pl Still Image A static visual representation. Examples include paintings, drawings, graphic designs, plans and maps. Recommended best practice is to assign the type Text to images of textual materials. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Inscenizacja bójki w koszarze / Kolekcja fotografii Zygmunta Kłodnickiego - Brzegi Górne / Berehy Górne (woj. podkarpackie) Subject The topic of the resource strój regionalny ; odzież męska ; Bieszczady Description An account of the resource fotografia przedstawia trzech mężczyzn w koszarze - dwóch z nich pokazuje jak wygląda bójka; z tyłu widać psa Creator An entity primarily responsible for making the resource Zygmunt Kłodnicki Source A related resource from which the described resource is derived Archiwum Polskiego Atlasu Etnograficznego w Cieszynie (depozyt Zygmunta Kłodnickiego) Publisher An entity responsible for making the resource available Uniwersytet Śląski w Katowicach Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1960 Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource umowa z twórcą (umowa licencyjna) Relation A related resource kolekcja fotografii terenowych Polskiego Atlasu Etnograficznego (Archiwum PAE w Cieszynie) Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource image/jpeg Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource fotografia Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context PAE_FNK_34.39.X_T.1.B.6_01 bójka Brzegi Górne dawniej Berehy Górne elementy odzieży koszar nakrycie głowy obuwie odzież odzież męska okolice Ustrzyk Dolnych spodnie strój regionalny https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a9e93fb8d63c62ae6ba0f300af1ae6cb.pdf 3582fa5f425af117160689f10ec0573a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:99 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Subject The topic of the resource strój ludowy, Atlas Polskich Strojów Ludowych Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:84 Title A name given to the resource Instrukcja w sprawie materiału ilustracyjnego do Atlasu Polskich Strojów Ludowych / LUD 1954 t.41 Description An account of the resource LUD 1954 t.41.s 806-807 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 807 polecić wykonanie ilustracyj i fotografii specjalistom, którym autor jest zobowiązany dostarczyć materiałów lub szczegółowych wskazówek. W wypadku tym autor nie otrzymuje honorarium za część ilustracyjną. Wykonanie plansz barwnych powierza Redakcja grafikom na podstawie osobnej umowy, autor jednak współpracuje z grafikiem, ułatwia i udziela mu wskazówek, a także dostarcza szkiców, próbek materiałów i kolorów, zdobin, fotografii. ROMAN REINFUSS INSTRUKCJA W SPRAWIE MATERIAŁU ILUSTRACYJNEGO DLA "ATLASU POLSKICH STROJOW LUDOWYCH" ..~. Autor zobowiązany jest dostarczyć Redakcji wraz z tekstem' monografii stroju pełny materiał ilustracyjny, a mianowicie: ry·sunki, fotografie, próbki i szkice, zaopatrzone w dokładne objaśnienia zawierające: tytuł ogólmy, nazwę gwarową, ozas używania przedstawionej IQ.Zęści odzieży li jej funkcję, . nazwisko wykonawcy fotografii, nazwę miejscowości z której zdjęcie pochodzi, czas wykonania (rok) ~djęcia. załączony do tekstu materiał ilustracyjny musi zawierać szczegółowe objaśnienia ujęte w sposób zwięzły lecz istotny, chodzi bowiem o to, by fotografię można było rozumieć nawet bez uciekania się do tekstu, co nie oznacza, by objaśnienia pod fotografią uwalniały autora od opisu słownego. Tam tylko, gdzie opis jest niezwykle trudny, autor może polożyćszczególny nacisk na objaśnienie umieszczone pod fotografią lub rysunkiem. Redagowanie objaśnień wymaga pieczołowitego podejścia. By uzgodnić wysiłki autora z wymaganiami Redakcji w zakresie części ilustracyjnej Redakcja podaje następujące dane odnośnie wymiarów fotografii i rysunków: a) fQtografie forma,t minimum 9X12 b) rysunek krojów wykonanych w postaci siatki na papierze milimetrowym w podziałce l: 10 c) rysunek schematyczny całości stroju ujętego z przodu i z tyłu z podaniem wymiaru w centymetrach. d) rysunki ważniejszych fragmentów stroju, e) rysunki haftów i innych zdobin f) próbki materiałów 'samodziałowych i innych, g) materiał do plansz barwnych. W wypadku jeżeli w opisywanym stroju występują materiały' samodziałowe, należy również podać ich próbki oraz scharakteryzować w zwięzły sposób ich wytwórców oraz wyrób. Materiał rysunkowy powinien być wykonany ołówkiem na osobnych arkuszach dla każdej części stroju. W wyjątkowych Wypadkach, jeżeli autor nie może sprostać zadaniu, lub wykona rysunki i fotografie w gposób niewystarczający. Redakcja może • � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/13885f6aa9f465f642ccdaf5f6b2f7c6.pdf 71b3f25c1841b79bbdda48cda68b2e09 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1697 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1570 Title A name given to the resource Instytucje i organizacje polskie na Kresach Wschodnich 1920-1939 / ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45, s.9-22 Creator An entity primarily responsible for making the resource Paprocka, Wanda Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text A R T Y K U Ł Y „Etnografia Polska", t. X L V : 2001, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 WANDA PAPROCKA Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa INSTYTUCJE I ORGANIZACJE POLSKIE N A K R E S A C H W S C H O D N I C H 1920-1939 Z a r ó w n o przedstawiciele ś r o d o w i s k naukowych, j a k i w ł a d z p a ń s t w o w y c h niemal od p o c z ą t k u istnienia I I Rzeczypospolitej zdawali sobie s p r a w ę , że p o l i t y k a p a ń s t w o w a na Kresach Wschodnich nie m o ż e b y ć ś w i a d o m a swych celów i s p o s o b ó w ich realizacji bez d o k ł a d n e j znajomości tego terenu. D o t y ­ czyło to struktury etnicznej ludności, struktury społeczno-gospodarczej, spraw k u l t u r y oraz w a r u n k ó w naturalnych Ziem Wschodnich. P o w s t a ł e w 1918 r. p a ń s t w o polskie o b e j m o w a ł o swoimi granicami tereny z a m i e s z k a ł e przez l u d n o ś ć z r ó ż n i c o w a n ą etnicznie. W y m a g a ł o to prowadzenia przez r z ą d określonej p o l i t y k i w stosunku do mniejszości narodowych i p o w o ­ ł y w a n i a instytucji realizujących podstawowe jej cele. D o z a d a ń priorytetowych należał r o z w ó j g o s p o d a r c z o - s p o ł e c z n y i kulturalny wschodnich o b s z a r ó w I I Rzeczypospolitej i ścisłe p o w i ą z a n i e ich z c e n t r a l n ą P o l s k ą . Instytucje zaj­ m u j ą c e się Kresami Wschodnimi m i a ł y r ó ż n y charakter, a zakres ich działania o b e j m o w a ł z a r ó w n o sprawy polityczne, gospodarcze, j a k i kulturalne. Były one organizowane przez p o l i t y k ó w , n a u k o w c ó w oraz działaczy gospodarczych i społecznych. P o s i a d a ł y statusy komisji, k o m i t e t ó w , instytutów, towarzystw. D z i a ł a ł y w r ó ż n y c h okresach I I Rzeczypospolitej, a ich trwałość i efektywność zależała od wielu c z y n n i k ó w i była znacznie z r ó ż n i c o w a n a . Ze względu na r ó ż n y charakter tych p l a c ó w e k najbardziej właściwe wydaje się ich o m ó w i e n i e w p o r z ą d k u chronologicznym. Uzasadnia to dodatkowo fakt, że ich rozwój u z a l e ż n i o n y był od zmieniającej się w dwudziestoleciu m i ę d z y w o j e n n y m p o l i ­ t y k i p a ń s t w a w stosunku do mniejszości narodowych. P i e r w s z ą w okresie I I Rzeczypospolitej instytucją zajmującą się bada­ niami n a u k o w y m i nad g o s p o d a r k ą Ziem Wschodnich był Instytut Badania Stanu Gospodarczego Ziem Wschodnich, utworzony przy M u z e u m P r z e m y s ł u i Rolnictwa w Warszawie. P o w s t a ł on w 1919 r. z inicjatywy grona o s ó b , przede wszystkim Z . Czerwijowskiego, S. Downarowicza, W . Gorjaczkowskiego, S. L e ś n i o w s k i e g o i W . Romana. Instytut z a t r u d n i a ł 20 stałych p r a c o w n i k ó w naukowych i stu kilkunastu członków. W y d a ł o k o ł o 30 arkuszy d r u k u prac p o ś w i ę c o n y c h głównie melioracji i komunikacji (Rocznik Ziem Wschodnich, �10 WANDA P A P R O C K A R. 4: 1938, s. 236). Niestety, materiały dotyczące tej placówki zostały zniszczone w czasie I I wojny światowej w p o ż a r z e gmachu Muzeum; nie u d a ł o m i się t a k ż e ustalić i m i o n c z ł o n k ó w - założycieli Instytutu, ani d o t r z e ć do bliższych danych na ich temat. R o k później (1930 r.) powstaje w Wilnie instytucja skupiająca w swoim gronie n a u k o w c ó w , k t ó r z y odegrali w nauce polskiej X X w. zna­ czącą rolę. Jakkolwiek nazwa Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej sugeruje znacznie szerszy zakres b a d a ń niż obszar K r e s ó w Wschodnich, to właśnie one były przede wszystkim przedmiotem b a d a ń tej p l a c ó w k i . D o c z ł o n k ó w Instytutu należeli m.in.: Stanisław A r n o l d , Franciszek Bujak, Cezaria Ehrenkreutzowa, Jan Piłsudski, W ł a d y s ł a w Semkowicz. Prezesem Instytutu był Jan Rozwadowski. P o w o ł a n o do życia sekcje: h i s t o r y c z n o - p r a w n ą , litera­ tury i j ę z y k o z n a w s t w a , etnograficzno-geograficzną i g o s p o d a r c z ą . Przewodnic­ two sekcji etnograficzno-geograficznej objęła Cezaria Ehrenkreutzowa, Sekre­ tarzem z o s t a ł a M a r i a Priifferowa. W podsekcji etnograficznej prowadzono badania terenowe w województwie wileńskim i n o w o g r ó d z k i m (pod kierunkiem C. Ehrenkreutzowej). Wydawnictwem Instytutu był Rocznik Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej. Poza zadaniami badawczymi Instytut stawiał sobie za cel realizację pewnych p r o g r a m ó w r z ą d o w y c h d o t y c z ą c y c h K r e s ó w Wschodnich. N a l e ż a ł o do nich p o w o ł a n i e Wyższej Szkoły N a u k Politycznych, k t ó r e j statut zatwierdzony został w 1937 r. Była to szkoła trzyletnia p r z y g o t o w u j ą c a badaczy lub specjalistów do pracy w administraqi państwowej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w p l a c ó w k a c h polskich w Z S R R i p a ń s t w a c h bałtyckich. D y r e k t o r a m i szkoły byli kolejno: Janusz Jędrzejewicz i W ł a d y s ł a w Wielhorski. 1 O systematycznych badaniach Ziem Wschodnich m o ż n a m ó w i ć jednak dopiero od r o k u 1933, kiedy p o w s t a ł o w Warszawie Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich. Prawie równocześnie, bo w p o c z ą t k a c h 1934 г., rozpoczyna działalność Komisja N a u k o w y c h B a d a ń Ziem Wschodnich. Inicjatorem jej powstania był K o m i t e t do Spraw N a r o d o w o ś c i o w y c h , p l a c ó w k a działająca na zlecenie r z ą d u , ukonstytuowana 2 marca 1934 r. w okresie, w k t ó r y m na czele Ministerstwa Spraw W e w n ę t r z n y c h stał Bronisław Pieracki. D z i ę k i K o m i t e t o ­ w i po raz pierwszy od 1926 r. polityka n a r o d o w o ś c i o w a stała się przedmiotem prac r z ą d u j a k o ciała kolektywnego (Chojnowski 1979, s. 207). F o r m a l n a decyzja o utworzeniu K o m i t e t u z a p a d ł a na posiedzeniu Rady M i n i s t r ó w 19 grudnia 1935 r. W skład K o m i t e t u weszli ( o p r ó c z premiera) ministrowie spraw w e w n ę t r z n y c h , spraw zagranicznych, spraw wojskowych, w y z n a ń reli­ gijnych i oświecenia oraz rolnictwa. D o jego z a d a ń należało opracowywanie i przedstawianie r z ą d o w i w n i o s k ó w zawierających wytyczne p o l i t y k i narodo­ wościowej, koordynowanie p o s u n i ę ć poszczególnych o r g a n ó w p a ń s t w o w y c h , a t a k ż e pobudzanie inicjatyw społecznych popierających prace r z ą d u . Stałym organem wykonawczym K o m i t e t u było tzw. Biuro Polityki N a r o d o w o ś c i o w e j . 1 Jak pisze w swoich wspomnieniach Jerzy Putrament, Instytut powstał dzięki aktywności młodych naukowców i był jedyną w swoim rodzaju placówką obliczoną na naukowy wywiad antyradziecki (Putrament 1961, s. 121). �I N S T Y T U C J E I O R G A N I Z A C J E P O L S K I E NA K R E S A C H 11 D l a jego potrzeb p r a c o w a ł a wspomniana wyżej Komisja N a u k o w y c h B a d a ń Ziem Wschodnich. Pracami K o m i s j i k i e r o w a ł gen. Tadeusz Kasprzycki. W jej składzie działały zespoły badawcze: ł e m k o w s k i (prof. Józef Smoleński), lwowski (prof. Tadeusz Bigo), polesko-podlaski (dr L u d w i k Grodzicki), ziem p ó ł n o c n o - w s c h o d n i c h (dr W ł a d y s ł a w Wielhorski) i chełmsko-wołyński (prof. W ł a d y s ł a w K r z y ż a n o w s k i ) . Komisja, zgodnie z wytycznymi instytucji, k t ó r a j ą powołała, czyli K o m i t e t u do Spraw N a r o d o w o ś c i o w y c h , podjęła zadania gromadzenia dotychczasowego d o r o b k u naukowego d o t y c z ą c e g o Ziem Wschodnich, skoordynowania b a d a ń w tej dziedzinie, opracowania ich p r o g r a m ó w oraz zdobycia odpowiednich ś r o d k ó w finansowych na ich prowadzenie. Zadania te realizowano współpracując z z a k ł a d a m i n a u k o w y m i wyższych uczelni Warszawy, W i l n a , K r a k o w a oraz instytucjami i towarzystwami naukowymi. Nie m a j ą c możliwości finansowych prowadzenia b a d a ń r ó w n o c z e ś n i e we wszystkich kierunkach i na wszystkich terenach, Komisja stanęła przed koniecznością koncentracji wysiłków badawczo-naukowych na wybranych odcinkach. Z a priorytetowe uznano studia w dziedzi­ nach: demograficzno-etnograficznej i ekonomicznej. W pierwszej z nich przepro­ wadzano badania zmierzające do wytyczenia granic jednolitych etnicznie regio­ n ó w , przyjmując za ich wyznaczniki elementy uznane za statyczne, j a k np. język. W drugiej dziedzinie, określanej j a k o dynamiczna, przeprowadzono studia etnosocjologiczne nad s t r u k t u r ą a g r a r n ą Ziem Wschodnich, d o d a t k o w y m i zarobkami l u d n o ś c i wiejskiej oraz nad czynnikami, k t ó r e m o g ł y b y świadczyć 0 m o ż l i w o ś c i a c h rozwojowych osiedli miejskich. A k t y w n a działalność K o m i s j i znalazła wyraz w m a t e r i a ł a c h przedstawionych na zorganizowanym z jej inicja­ t y w y w 1936 г. I Zjeździe Sprawozdawczo-Naukowym p o ś w i ę c o n y m Ziemiom Wschodnim. Zostanie on o m ó w i o n y w dalszej części artykułu. J e d n ą z ważniejszych p l a c ó w e k działających przez siedem ostatnich lat I I Rzeczypospolitej, aż do wybuchu wojny, było - p o w s t a ł e w 1933 r. - T o w a ­ rzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich. D o jego naczelnych z a d a ń należało ścisłe zespolenie Ziem Wschodnich z R z e c z y p o s p o l i t ą oraz ich rozwój gospodarczy 1 kulturalny. Towarzystwo z a ł o ż o n e zostało z inicjatywy działaczy gospo­ darczych i społecznych: B r o n i s ł a w a Hełczyńskiego, Piotra Jarockiego, Józefa K o ż u c h o w s k i e g o , Kazimierza Skórewicza i A d a m a Stablewskiego. W me­ m o r i a ł a c h s k ł a d a n y c h do Minsterstwa Spraw W e w n ę t r z n y c h postulowano k o n i e c z n o ś ć rozwoju p o l i t y k i inwestycyjnej w w o j e w ó d z t w a c h wschodnich, a mianowicie budowy d r ó g i sieci kolejowej, rozbudowy miast, uprzemysłowie­ nia, rozbudowy inwestycji służących rozwojowi handlu, j a k elewatory, chłodnie itp. Realizację tych p o s t u l a t ó w m i a ł o ułatwić utworzenie prawie we wszystkich powiatach w o j e w ó d z t w wschodnich K ó ł Powiatowych, k t ó r y c h c z ł o n k o w i e z o b o w i ą z a n i b y l i d o s t a r c z a ć w i a d o m o ś c i o sytuacji gospodarczej na ich terenie i r ó w n o c z e ś n i e w s p i e r a ć aktywnie wszelkie akcje służące rozwojowi ekono­ micznemu p o w i a t u , k t ó r y reprezentowali. Zdobycie wiedzy o rzeczywistości gospodarczej Ziem Wschodnich m i a ł o służyć utworzeniu planu przebudowy gospodarczej tej części kraju. �12 WANDA PAPROCKA W pierwszym okresie działalności Towarzystwo o r g a n i z o w a ł o zebrania 0 charakterze referatowo-dyskusyjnym, na k t ó r y c h znawcy p o s z c z e g ó l n y c h p r o b l e m ó w gospodarczych Ziem Wschodnich przedstawiali je na podstawie analizy zebranych w terenie m a t e r i a ł ó w . W ś r ó d referujących nie b r a k o w a ł o i n i c j a t o r ó w i o r g a n i z a t o r ó w Towarzystwa, j a k m.in.: P. Jarockiego, dyrektora Powszechnej Kasy Oszczędnościowej, czy J. K o ż u c h o w s k i e g o , vice-prezesa Ban­ k u Gospodarstwa Krajowego. Referaty dotyczyły z a r ó w n o spraw ekonomicz­ nych, j a k i rozwoju cywilizacyjnego Ziem Wschodnich. D u ż e znaczenie dla poznania tych t e r e n ó w miały, organizowane j u ż od 1933 r. przez Towarzystwo, kursy jednoroczne dla młodzieży akademickiej pod n a z w ą „ S t u d i u m o Ziemiach Wschodnich". Niewątpliwie ze wszystkich organizacji działających na rzecz rozwoju Ziem Wschodnich Towarzystwo najbardziej konsekwentnie realizowało swoje założenia statutowe. Czyniło to n a k ł a d a j ą c na Z a r z ą d główny, oraz na Okręgi i K o ł a , szereg o b o w i ą z k ó w takich, jak: „1) mobilizowanie społeczeństwa polskiego w województwach centralnych do pomocy ludności Ziem Wschodnich oraz aktywizowanie wysiłków ludności kresowej dla właściwego wykorzystania uzyskanych ś r o d k ó w ; 2) popieranie interesów gospodarczych i społecznych Ziem Wschodnich wobec w ł a d z p a ń s t w o w y c h , b a n k ó w i instytucji p a ń s t w o w y c h oraz centralnych organizacji gospodarczych i społecznych; 3) udzielanie wszelkich informacji i pomocy w zakresie przewidzianym przez statut, a w szczególności udzielanie pomocy K o ł o m , b i o r ą c y m udział w organizacji spółdzielczości, p o w o ł y w a n i e p l a c ó w e k gospodarczych, eksportowych, p r z e m y s ł u ludowego, w a r s z t a t ó w pracy i t p . ; 4) u ś w i a d o m i e n i e społeczeństwa o potrzebach k u l t u r a l ­ nych, społecznych i gospodarczych Ziem Wschodnich; 5) szerzenie k u l t u r y polskiej, obrona i podnoszenie kultury regionalnej, organizowanie pracy społecz­ nej, wychowawczej, kulturalnej i naukowej; 6) szerzenie czytelnictwa przez biblioteki, świetlice, czytelnie itp.; 7) popieranie wychowania fizycznego i organi­ zacji sprawujących to wychowanie; 8) skierowanie turystyki na Ziemie Wschod­ nie; 9) organizowanie w centrum państwa kolonii dla dzieci z Ziem Wschodnich" {Kalendarz Ziem Wschodnich, R. 1: 1935, s. 6). Towarzystwo dzieliło się na Okręgi działające w ramach województw. Okręgi dzieliły się na K o ł a . D z i a ł a ł y następujące Sekcje: 1) Sekcja Organizacyjna, do k t ó r e j należały sprawy organizowania O k r ę g ó w i K ó ł , rozbudowa k o m ó r e k organizacyjnych w Z a r z ą d z i e G ł ó w n y m , pozyskiwanie działaczy do pracy oraz sprawy akademickie; 2) Sekcja Bibliotek i Czytelni; 3) Sekcja pomocy w naturze zajmująca się d o r a ź n ą p o m o c ą dla poszczególnych środowisk; 4) Sekcja Turysty­ k i na Ziemiach Wschodnich; 5) Sekcja Ekonomiczna zajmująca się problemami gospodarczymi Ziem Wschodnich; 6) Sekcja Propagandy i Wydawnictw zajmu­ j ą c a się p r o p a g a n d ą Towarzystwa, popieraniem p o s t u l a t ó w Ziem Wschodnich 1 wydawaniem Kalendarza Ziem Wschodnich', 7) Sekcja Porad Prawnych zajmują­ ca się udzielaniem informacji i porad prawnych K o ł o m i O k r ę g o m ; 8) Sekcja Finansowa i D o c h o d ó w Niestałych zajmująca się sprawami finansowymi T o w a ­ rzystwa, budżetem i inicjowaniem imprez. Prezesem Towarzystwa był Aleksander Prystor, M a r s z a ł e k Senatu {Kalendarz Ziem Wschodnich, R. 1: 1935, s. 7). �INSTYTUCJE I ORGANIZACJE POLSKIE NA KRESACH 13 P o n i e w a ż sprawy ekonomiczne d o m i n o w a ł y we wszystkich d z i a ł a n i a c h na rzecz Ziem Wschodnich, ich formy organizacyjne ulegały stałej rozbu­ dowie. P o w s t a ł a w ramach Towarzystwa Sekcja Ekonomiczna uległa w k r ó t ­ k i m czasie p o d z i a ł o w i na Sekretariat Ekonomiczny, służący r o z w i ą z y w a n i u spraw bieżących, i K o ł o Ekonomiczne, k t ó r e g o działalność m i a ł a za zadanie p o g ł ę b i a n i e wiedzy ekonomicznej i stworzenie F o r u m dla s p o t k a ń naukowych. K o ł o E k o n o m i s t ó w , k t ó r e g o Prezesem był Józef Poniatowski, u t w o r z y ł o 4 sekcje: 1) t a r y f o w o - k o m u n i k a c y j n ą ; 2) s a m o r z ą d o w ą ; 3) a g r a r n ą ; 4) p r o ­ dukcji rolnej. Dalsze zmiany organizacyjne przyniosły porozumienie m i ę d z y Towarzystwem i K o m i s j ą N a u k o w y c h B a d a ń Ziem Wschodnich, na mocy k t ó r e g o utworzono w 1936 r. Instytut Gospodarczy Ziem Wschodnich. B ę d ą c organem n a u k o w y m Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich, Instytut reali­ z o w a ł cele naukowe w zakresie b a d a ń gospodarczych i społecznych poprzez gromadzenie m a t e r i a ł ó w naukowych d o t y c z ą c y c h Ziem Wschodnich, inicjo­ wanie i organizowanie b a d a ń , ogłaszanie w y n i k ó w prac, publikacje, utrzymy­ wanie i organizowanie pracowni, bibliotek, zjazdów, w y k ł a d ó w i t p . Instytut z a t r u d n i a ł o k o ł o 60 o s ó b , p o s i a d a ł R a d ę N a u k o w ą , w której skład wchodzili tak w y b i t n i naukowcy, j a k prof. prof. Franciszek Bujak, Stanisław Grabski, Z d z i s ł a w Lutkiewicz, Stefan Ehrenkreutz i inni. Kierownikiem I n s t y t u t u został S t a n i s ł a w Orsini-Rosenberg. W skład dziesięciu o ś r o d k ó w badawczych w c h o d z i ł y n a s t ę p u j ą c e p l a c ó w k i , k t ó r e o k r e ś l o n o w schemacie organizacyjnym j a k o G r u p y : 1) Centralna G r u p a B a d a ń A g r a r n y c h w Warszawie; 2) Central­ na G r u p a B a d a ń Miejskich na Ziemiach Wschodnich w Warszawie; 3) Wileń­ ska G r u p a B a d a ń Przebudowy Agrarnej w Wilnie; 4) W i l e ń s k a Grupa Ba­ d a ń P r z e m y s ł u Ludowego; 5) W o ł y ń s k a Grupa dla B a d a ń Uzupełniających nad M i a s t a m i i Osiedlami Fabrycznymi W o ł y n i a i Ł u c k a ; 6) M a ł o p o l s k a G r u p a B a d a ń P r z e m y s ł u Ludowego we Lwowie; 7) Białostocka Grupa B a d a ń P r z e m y s ł u Ludowego; 8) W o ł y ń s k a Grupa B a d a ń P r z e m y s ł u Ludowego; 9) Poleska G r u p a B a d a ń Przemysłu Ludowego; 10) Lubelska Grupa B a d a ń P r z e m y s ł u Ludowego. R z e m i o s ł o i przemysł domowy, j a k o ź r ó d ł a dodatkowych d o c h o d ó w , były od dawna w k r ę g u z a i n t e r e s o w a ń e k o n o m i s t ó w . J u ż w 1934 r. K o m i s j a N a u ­ k o w y c h B a d a ń r o z p o c z ę ł a badania nad wytwórczością wiejską,obejmując n i m i ziemie p ó ł n o c n o - w s c h o d n i e (województwa: wileńskie, n o w o g r ó d z k i e , poleskie i 7 p o w i a t ó w w o j . białostockiego). Podobne studia podjęło grono pracow­ n i k ó w I n s t y t u t u Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej w W i l n i e p o d kierownictwem ekonomisty Józefa Święcickiego. Badania zostały podzielone na 5 e t a p ó w : 1) zapoznanie się z literaturą przedmiotu i ewidencja m a t e r i a ł ó w j u ż zebranych; 2) ustalenie liczby w a r s z t a t ó w wytwórczych, ich rozmieszczenia i przybliżonej wysokości produkcji; 3) opis ważniejszych o ś r o d k ó w w y t w ó r ­ czości i miejsc masowego zbytu ( j a r m a r k ó w ) ; 4) opracowanie monograficzne ważniejszych gałęzi p r z e m y s ł u ludowego; 5) opracowanie syntetyczne zagad­ nienia p r z e m y s ł u ludowego na ziemiach p ó ł n o c n o - w s c h o d n i c h na podstawie zgromadzonego m a t e r i a ł u statystycznego. �14 WANDA P A P R O C K A D o m o m e n t u podjęcia tematu przez G r u p ę B a d a ń Święcickiego m a t e r i a ł y d o t y c z ą c e p r z e m y s ł u ludowego były bardzo ubogie i p o c h o d z i ł y jedynie z Izb Rzemieślniczych oraz z ankiety opracowanej w 1926 r. przez J a n i n ę O r y n ż y n ę . G r u p a Święcickiego g r o m a d z i ł a dane orientacyjne z B a z a r ó w P r z e m y s ł u Ludowego uzyskanych o d z a r z ą d u gmin wiejskich, nauczycieli ludowych, p r o ­ b o s z c z ó w oraz na drodze korespondencyjnej. Najcenniejszym jednak ź r ó d ł e m o k a z a ł y się informacje zebrane d r o g ą o b j a z d ó w i b e z p o ś r e d n i c h k o n t a k t ó w p r a c o w n i k ó w Grupy. N a podstawie powyższych prac stworzono k a r t o t e k ę miejscowości p o ł o ż o n y c h w w o j . wileńskim, n o w o g r ó d z k i m i poleskim oraz siedmiu powiatach p ó ł n o c n o - w s c h o d n i c h w o j . białostockiego. Prace nad m o ­ nografiami poszczególnych gałęzi wytwórczości ludowej zbiegły się z przeję­ ciem b a d a ń (w p a ź d z i e r n i k u 1936 r.) przez Instytut Gospodarczy Ziem Wschodnich. W t y m czasie s p o r z ą d z o n o j u ż rejestrację ważniejszych o ś r o d k ó w w y t w ó r c z o ś c i ludowej, wybierając 6 gałęzi w y t w ó r c z y c h , k t ó r y c h monograficz­ ny opis był wskazany ze względu na ich typowy dla tego terenu charakter. Było to tkactwo ( u ż y t k o w e i zdobnicze), bednarstwo, kołodziejstwo, garncar­ stwo oraz w y r ó b z drewna r ó ż n y c h p r z e d m i o t ó w u ż y t k u rolniczego i d o m o ­ wego. Instytut Gospodarczy Ziem Wschodnich przejął również badania nad s t r u k t u r ą a g r a r n ą , prowadzone w okresie wcześniejszym przez K o m i s j ę N a u ­ kowych B a d a ń Ziem Wschodnich. Prace naukowe w Wileńskiej Grupie B a d a ń Przebudowy Agrarnej dotyczyły z a g a d n i e ń związanych z szachownicą grun­ t ó w , gruntami w s p ó l n y m i , służebnością. Studia nad t y m i tematami r o z p o c z ę t o w r o k u l 9 3 5 . Przebiegały one w d w ó c h etapach, nie u k o ń c z o n y c h w całości do 1939 r o k u . Etapy te o b e j m o w a ł y następujące działania: badania w s t ę p n e nad ustawodawstwem agrarnym rosyjskim, w szczególności nad r e f o r m ą stołyp i n o w s k ą oraz zebranie i opracowanie danych dotyczących przedwojennego scalenia g r u n t ó w na badanych terenach i obecnego stanu p r o c e s ó w komasacyjnych. R ó w n o l e g l e prowadzono analizę i dokonywano oceny społecznych i gospodarczych s k u t k ó w tych p r o c e s ó w . W badaniach miast i osiedli miejskich, n a s t ę p n e g o w a ż n e g o zagadnienia w pracach Instytutu, przyjęto zasadę, że przedmiotem s t u d i ó w b ę d ą nie mia­ sta i gminy miejskie w znaczeniu prawno-administracyjnym, ale miejsco­ wości, k t ó r e ze względu na przeważający rodzaj zajęć ich m i e s z k a ń c ó w m i a ł y „ m i e j s k i " charakter. Poza m a t e r i a ł a m i statystycznymi i danymi u r z ę d o w y m i w badaniach tych wykorzystano informacje gromadzone d r o g ą w y w i a d ó w ze znawcami p o s z c z e g ó l n y c h dziedzin życia gospodarczego oraz samych p o d ­ m i o t ó w gospodarczych, j a k np. Biura Ekonomiczno-Statystycznego Towarzy­ stwa Bezprocentowego K a s Ż y d o w s k i c h , instytucji w s p o m a g a j ą c e j działalność g o s p o d a r c z ą ludności żydowskiej, k t ó r a s t a n o w i ł a w kresowych miasteczkach od 60 do 9 0 % ludności (Rocznik Ziem Wschodnich, R. 4: 1938, s. 246). Prowa­ dzone przez Biuro szczegółowe badania nad monografiami miast i miasteczek o b e j m o w a ł y wszystkie dziedziny życia gospodarczego, społecznego i k u l t u ­ ralnego. W skład siedemnastu t e m a t ó w poddanych analizie wchodziły m.in.: p o ł o ż e n i e geograficzne, przemysł, rzemiosło, c h a ł u p n i c t w o , handel, kredyty, �I N S T Y T U C J E I O R G A N I Z A C J E P O L S K I E NA K R E S A C H 15 o ś w i a t a i k u l t u r a , opieka społeczna, z d r o w o t n o ś ć , budownictwo p r z e m y s ł o w e i mieszkaniowe. W w y n i k u tych studiów, w n a s t ę p n y c h latach zostały opra­ cowane monografie szeregu miast i miasteczek w o j . poleskiego, m . i n . Berezy Kartuskiej, Drohiczyna, H o r o d n a , K a m i e ń c a Poleskiego, K o b r y n i a oraz, w w o j . w o ł y ń s k i m , m . i n . D u b n a , Hoszcza, Klewania, Kostopola. Z innych b a d a ń nad miastami, z a p o c z ą t k o w a n y c h jeszcze przez K o m i s j ę N a u k o w y c h B a d a ń Ziem Wschodnich, należy w y m i e n i ć badania nad n i e k t ó r y m i mia­ stami Wileńszczyzny, m . i n . L i d y , Baranowicz, Nowej Wilejki {Rocznik Ziem Wschodnich, R. 4: 1938, s. 241-242). Poza studiami gospodarczymi, inicjowanymi przez Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich, a rozwijanymi przez Instytut Gospodarczy, duże znaczenie dla poznania Ziem Wschodnich miały (organizowane od 1933 r.) jednoroczne kursy dla m ł o d z i e ż y akademickiej, pod n a z w ą „ S t u d i u m o Ziemiach Wschod­ n i c h " . W y k ł a d y oparte były głównie na m a t e r i a ł a c h ź r ó d ł o w y c h p o c h o d z ą ­ cych z b a d a ń terenowych. D o 1939 r. o d b y ł o się sześć k u r s ó w Studium. Za­ o w o c o w a ł o to utworzeniem Akademickiego K o ł a Rozwoju Ziem Wschodnich na Uniwersytecie Warszawskim, w Szkole N a u k Politycznych i Szkole G ł ó w ­ nej Gospodarstwa Wiejskiego. Jako dalszy etap akcji p o w s t a ł o przy Towarzy­ stwie - K o ł o M ł o d y c h . Z inicjatywy słuchaczy pierwszych k u r s ó w Studium podjęło b u d o w ę D o m u Akademickiego na Polesiu, u k o ń c z o n ą w r o k u 1939 . 2 Jednym z najlepszych i najbardziej bezpośrednich s p o s o b ó w propagowania Ziem Wschodnich w społeczeństwie polskim było rozwijanie turystyki na tych terenach. Pierwsze formy organizacyjne nadane zostały ruchowi w 1934 r o k u . Zainicjowano w ó w c z a s i ustalono zasady ogólnej akcji turystycznej pod n a z w ą „ L a t o na Ziemiach Wschodnich". Z chwilą powstania L i g i Popierania Turystyki akcja ta prowadzona była przy jej współudziale organizacyjnym. Specjalnie dla t u r y s t ó w stworzono dogodne warunki przejazdu i pobytu na Ziemiach Wschod­ nich. Przyznane zostały ulgi kolejowe na bilety do województw: wileńskiego, n o w o g r ó d z k i e g o , poleskiego, białostockiego, wołyńskiego i tarnobrzeskiego. O r g a n i z a c j ą t u r y s t y c z n ą objęte zostały następujące tereny: 1) W i l n o i ziemia wileńska, 2) pojezierze suwalsko-augustowskie, 3) szlak mickiewiczowski (Nowo­ g r ó d e k , C z o m b r ó w , jezioro Świteź, W o r o n e ż a , Tuchanowicze), 4) P i ń s k i oko­ lice ( K a n a ł O g i ń s k i e g o , Horoszna), 5) szlak L e g i o n ó w Polskich na W o ł y n i u , 6) Krzemieniec i okolice, 7) szlak podolski ( C z o r t k ó w , Okopy Św. Trójcy, Zaleszczyki). Zainicjowano również szersze wykorzystanie d w o r ó w należących do wielkiej własności ziemskiej, w k t ó r y c h organizowano pensjonaty. R o z w ó j turystyki nie n a s t ą p i ł jednak tak szybko, jak się spodziewano chociaż systema­ tycznie wzrastała liczba osób odwiedzających Kresy Wschodnie, o czym świadczą następujące dane: w 1934 r. było 700 turystów, w 1935 - 2000, w 1936 - 13 000, w 1938 - 20000 {Rocznik Ziem Wschodnich, R. 5: 1939, s. 235). D u ż e znaczenie dla procesu integracji młodzieży kresowej z m ł o d z i e ż ą z innych t e r e n ó w miały organizowane przez Towarzystwo wyjazdy na wycieczki, 2 Dom postawiono w powiecie pińskim, w miejscowości zwanej „Uroczysko - Majdan". �16 WANDA P A P R O C K A 3 kolonie, a nawet wizyty w domach prywatnych w Polsce centralnej . R ó w n i e ż w a ż n a była działalność na rzecz rozwoju oświaty na terenach wschodnich. T e m u zadaniu służyło przesyłanie na te tereny biblioteczek (zawierających m i n i m u m 100 książek). D o 1938 r. przekazano 500 takich z e s t a w ó w . A k c j i propagandowej, prowadzonej przez Towarzystwo na rzecz poznania i pomocy Kresom Wschodnim, służyły wydawnictwa, m . i n . specjalistyczny biuletyn prasowy p o d n a z w ą Informacje dla Członków Sekcji Prasowej. R ó w ­ nocześnie p o d j ę t o wydawanie szeregu m a t e r i a ł ó w informacyjnych i propagan­ dowych. G ł ó w n y m wydawnictwem Towarzystwa był Rocznik Ziem Wschod­ nich, k t ó r e g o piąty t o m u k a z a ł się w 1939 roku. Publikowany w 40 tys. egzemp­ larzy m u s i a ł niewątpliwie spełniać swoją rolę p r o p a g a n d o w ą . P o d s u m o w u j ą c całokształt działalności Towarzystwa, organizacji najdłużej i najskuteczniej działającej na rzecz Ziem Wschodnich, m o ż n a w y r ó ż n i ć dwa w y r a ź n i e zaznaczające się etapy. Pierwszy etap działalności, lata 1933-1936, k t ó r y m o ż n a u z n a ć za formalnie z a k o ń c z o n y I W a l n y m Zjazdem Towarzyst­ wa R o z w o j u Ziem Wschodnich (11 p a ź d z i e r n i k a 1936 г.), był okresem prac w s t ę p n y c h . W y p e ł n i ł o go tworzenie form organizacyjnych, krystalizacja me­ t o d pracy, dążenie do sprecyzowania potrzeb Ziem Wschodnich i popularyza­ cja spraw tych Ziem w społeczeństwie. Z a s ł u g ą Towarzystwa w t y m okresie było u ś w i a d o m i e n i e społeczeństwu polskiemu problemu Ziem Wschodnich, k t ó r y w P a ń s t w i e Polskim nie wywoływał, z a r ó w n o we w ł a d z a c h , j a k i społe­ czeństwie, większego zainteresowania. 4 D r u g i etap pracy o b e j m o w a ł działania metodyczne i akcje na rzecz roz­ w i ą z y w a n i a wielu p r o b l e m ó w Ziem Wschodnich. 22 maja 1938 r. o d b y ł się I I Zjazd Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich. W k o ń c u lat trzydziestych, poza szeregiem wystąpień do w ł a d z i instytucji w w a ż n y c h dla rozwoju Ziem Wschodnich sprawach, g ł ó w n y m zadaniem 3 Przypadki zapraszania do domów młodzieży szkolnej z terenów wschodnich znane są mi z autopsji. W 1938 г., w domu moich rodziców w Poznaniu, przebywały dwie poleskie dziew­ czynki. Akcja pomocy dzieciom z terenu Polesia organizowana była przez Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich przy udziale szkół poznańskich. Obradom Zjazdu przewodniczył minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, prof. Wojciech Świętosławski. Jednym z zadań zjazdów, które miały odbywać się regularnie, było - j a k głosił jeden z punktów przyjętego regulaminu - skontaktowanie „osób pracujących nauko­ wo nad poznaniem zagadnień Ziem Wschodnich i działaczy społecznych pracujących nad pod­ niesieniem i ożywieniem życia Ziem Wschodnich" oraz „wskazanie zadań i potrzeb naukowo-badawczych na czas najbliższy". Zjazd obradował w dwóch sekcjach: humanistycznej i ekono­ micznej. W sekcji humanistycznej, której przewodniczył rektor Uniwersytetu Warszawskiego, prof. Włodzimierz Antoniewicz, wygłosili referaty: dr Jan Obrębski („Dzisiejsi ludzie Polesia"), dr Tadeusz Henzel („Struktura rasowa zachodniego Polesia"), dr Ludwik Ossowski („Zagad­ nienia językowe Polesia" oraz „Wpływ języka polskiego na język białoruski"), Samuel Fogelson („Zasadnicze cechy procesów ludnościowych na Polesiu"). W sekcji ekonomicznej, której przewod­ niczył rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, prof. Witold Staniewicz, wygłoszono m.in. referaty na temat struktury gruntów na Polesiu, skutków gospodarczych i społecznych scalania ziem oraz chałupnictwa i przemysłu ludowego (J. Święcicki); (Mniejszości narodowe..., Sprawy Narodowościowe, nr 4-5: 1936, s. 479-481). 4 �I N S T Y T U C J E I O R G A N I Z A C J E P O L S K I E NA K R E S A C H 17 Towarzystwa był rozwój inwestycji na tych terenach. Zakres prac w t y m okre­ sie o b e j m o w a ł przygotowanie bilansu potrzeb inwestycyjnych Ziem Wschod­ nich. P r z y s t ą p i e n i e do takich p r o j e k t ó w umożliwiały inwestycje w Centralnym O k r ę g u P r z e m y s ł o w y m (COP-ie), przekonanie społeczeństwa w Polsce Ś r o d k o ­ wej i Zachodniej o konieczności realizacji p o s t u l a t ó w Ziem Wschodnich oraz mobilizowanie do działania społeczeństwa na Kresach Wschodnich. Zestawie­ nie potrzeb inwestycyjnych, szczególnie w odniesieniu do 5 województw p ó ł n o c ­ nych i ś r o d k o w y c h , od wileńskiego do wołyńskiego włącznie, było dokonaniem nie t y l k o p l a c ó w e k Towarzystwa, lecz t a k ż e s a m o r z ą d ó w gospodarczych i tery­ torialnych na tych terenach, szeregu instytucji i organizacji społecznych oraz przedstawicieli parlamentu. Jednak program gospodarczy, ten zasadniczy po­ stulat, j a k i postawiono wobec Ziem Wschodnich do wybuchu I I wojny ś w i a t o ­ wej, nie został w pełni zrealizowany. W sferze p o s t u l a t ó w p o z o s t a ł o , słuszne z ekonomicznego p u n k t u widzenia, tworzenie na tych terenach polskich kas bezprocentowego kredytu, osiedlanie na Ziemiach Wschodnich fachowców, przede wszystkim k u p c ó w i rzemieślników z dzielnic zachodnich, głównie Pomorza i P o z n a ń s k i e g o , popieranie działań m a j ą c y c h na celu wytworzenie przez społeczeństwo miejscowe w ł a s n e g o rzemiosła, kupiectwa, drobnego prze­ m y s ł u i w ogóle polskiej warstwy mieszczaństwa. Te kierunki działań dotyczyły w r ó w n e j mierze wszystkich t e r e n ó w Ziem Wschodnich. O b o k spraw gospodarczych, k t ó r e d o m i n o w a ł y w polityce r z ą d u w sto­ sunku do tych t e r e n ó w , m i a ł y miejsce działania na rzecz wspierania i konso­ lidowania zamieszkującej je społeczności polskiej. Z t y m kierunkiem p o l i t y k i r z ą d u z w i ą z a n y był K o m i t e t do Spraw Szlachty Zagrodowej. Z o s t a ł on powo­ łany prawdopodobnie w k o ń c u 1937 r o k u . Inicjatorem jego utworzenia były w ł a d z e wojskowe, głównie vice-minister Spraw W e w n ę t r z n y c h , gen. Janusz G ł u c h o w s k i . Pierwsze p r ó b y sprecyzowania z a d a ń K o m i t e t u przedstawio­ ne zostały na międzyministerialnej konferencji, k t ó r a o d b y ł a się 15 listopada 1937 r o k u . W posiedzeniu uczestniczyli przedstawiciele niemal wszystkich m i ­ nisterstw. Od samego p o c z ą t k u starano się o to, aby formujący się K o m i t e t był wspierany przez wszystkie ministerstwa. N a czele K o m i t e t u s t a n ą ł gen. G ł u c h o w s k i . K o m i t e t działał przy Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich j a k o jednostka autonomiczna. Zasadniczym jego celem było wskrzeszenie p o l ­ skiej ś w i a d o m o ś c i narodowej w ś r ó d ludności zamieszkującej tereny woje­ w ó d z t w wschodnich. Statystyki l u d n o ś c i o w e znajdujące się w aktach K o m i t e ­ t u w s k a z y w a ł y na fakt prawie zupełnego zatracenia poczucia polskości w ś r ó d jej dużej części. L u d n o ś ć u k r a i ń s k a i b i a ł o r u s k a w latach trzydziestych coraz usilniej d ą ż y ł a do samostanowienia. W y w o ł a ł o to ze strony polskich czynni­ k ó w r z ą d o w y c h lęk przed c a ł k o w i t y m wynarodowieniem ludności polskiej, a przede wszystkim przed oderwaniem wschodnich o b s z a r ó w od Polski. A k c j a n a r o d o w o ś c i o w a K o m i t e t u ograniczyła się wyłącznie do warstwy byłej szlachty zagrodowej, k t ó r a p o d względem materialnym i k u l t u r o w y m s p a d ł a do poziomu ludności chłopskiej. Przywrócenie poczucia przynależności do n a r o d o w o ś c i polskiej m i a ł o o d b y w a ć się przy pomocy wielu ś r o d k ó w �18 WANDA P A P R O C K A administracyjnych, gospodarczych, politycznych, k u l t u r a l n o - o ś w i a t o w y c h i re­ ligijnych. Z p o w y ż s z y c h względów K o m i t e t p o s t a w i ł sobie j a k o jedno z w a ż ­ nych z a d a ń pozyskanie dotychczasowych organizacji, jakie działały na oma­ wianych terenach. Zależało m u na ideologicznym p o d p o r z ą d k o w a n i u istnie­ jącej j u ż i działającej na wschodnich terenach Polski organizacji Z w i ą z k u Szlachty Zagrodowej. Jej zadaniem b y ł o umacnianie polskości na tych zie­ miach poprzez wskrzeszanie tradycji szlacheckich w ś r ó d warstwy chłopskiej szlachty zagrodowej. W swej pracy K o m i t e t p o w o ł y w a ł się na akcję rozpo­ czętą i p r o w a d z o n ą przez Związek. W aktach K o m i t e t u z a c h o w a ł y się jedynie fragmenty d o t y c z ą c e prac jego Sekcji Naukowej. P r ó c z o m ó w i o n y c h wyżej z a d a ń , Sekcja p o s t a w i ł a sobie j a k o szczególny cel przeprowadzenie b a d a ń naukowych nad problemami n a r o d o w o ś c i o w y m i Ziem Wschodnich. Badaniami objęto 8 województw: stanisławowskie, tarno­ polskie, lwowskie, wołyńskie, poleskie, n o w o g r ó d z k i e , wileńskie, b i a ł o s t o c k i e (w swej części wschodniej). By znaleźć poparcie w szerokich k o ł a c h społe­ c z e ń s t w a polskiego, kierownictwo Sekcji Naukowej K o m i t e t u z a p r a s z a ł o do w s p ó ł p r a c y cały niemal świat naukowy. Wszystkie prace, k t ó r e t r a k t o w a ł y o Kresach Wschodnich popularyzowano dla celów polityczno-propagando­ wych. K r ó t k i okres istnienia K o m i t e t u nie pozwolił, by w y w a r ł on znaczniej­ szy w p ł y w na życie społeczności polskiej Ziem Wschodnich. W i ę k s z o ś ć jego z a d a ń p o z o s t a ł a w sferze p o s t u l a t ó w , a silna propaganda głoszonych haseł nie zjednała K o m i t e t o w i przychylności mniejszości narodowych. O m a w i a j ą c instytucje i organizacje działające na rzecz rozwoju Ziem Wschodnich i z w i ą z a n i a ich z P o l s k ą c e n t r a l n ą , nie s p o s ó b p o m i n ą ć ważnej r o l i , j a k ą o d e g r a ł o w spełnieniu tych z a d a ń osadnictwo wojskowe na tych terenach. Podjęcie działań na rzecz osiedlania ludności polskiej na wschodnich obszarach Rzeczypospolitej było z jednej strony realizacją z o b o w i ą z a ń wobec żołnierzy armii polskiej, b i o r ą c y c h udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1919-1920), z drugiej - służyło wzmocnieniu żywiołu polskiego na tych zie­ miach. J u ż w lipcu 1920 r. Rada Obrony P a ń s t w a w y d a ł a o d e z w ę głoszącą, że ochotnicy Wojska Polskiego po odparciu wroga i z a k o ń c z e n i u wojny otrzyma­ j ą b e z p ł a t n i e ziemię j a k o n a g r o d ę za trudy i krew p r z e l a n ą w obronie granic naszej Ojczyzny (Bocian 1935, s. 272). O idei zasiedlania m ó w i ł Józef Piłsudski w w y d a n y m 18 p a ź d z i e r n i k a 1920 r. „ R o z k a z i e na z a k o ń c z e n i e w o j n y " : Żołnierz, który tyle zrobił dla Polski nie zostanie bez nagrody. Wdzięczna Ojczyzna nie zapomni o nim. Zdobyte zostały ogromne obszary, opustoszone i obrócone przez wojnę światową prawie w pustynię. Zaproponowałem już rządowi, by część zdobytej ziemi została własnością tych, co ją Polską zrobili uznoiwszy ją polską Krwią i trudem niezmiernym (Piłsudski 1935, s. 176). Projekt ustawy dotyczącej osadnictwa wojskowego skierowany został do Sejmu jesienią 1920 r o k u . Uchwalono j ą 17.12.1920 г., p o d n a z w ą „ O nadaniu ziemi ż o ł n i e r z o m Wojska Polskiego". Ustawa o g ł o s z o n a z o s t a ł a w Dzienniku Ustaw, nr 4, z 12.02.1921 r o k u . W świetle tej Ustawy, do o s ó b uprawnionych do otrzymania ziemi n i e o d p ł a t n i e należeli: 1) szczególnie zasłużeni żołnierze �INSTYTUCJE I ORGANIZACJE POLSKIE NA KRESACH 19 i inwalidzi W o j s k a Polskiego, 2) żołnierze ochotnicy, k t ó r z y walczyli na fron­ cie polsko-bolszewickim ( B ó h m 1992, s. 5). O d p ł a t n i e udziały ziemi m o g l i o t r z y m a ć pozostali żołnierze (Ustawa nie określała ściśle) w m i a r ę dyspono­ wania n a d w y ż k a m i ziemi. D o t e r e n ó w objętych osadnictwem wojskowym należały w o j e w ó d z t w a : w o ­ łyńskie, poleskie, n o w o g r ó d z k i e , częściowo białostockie. W ł a d z e wojskowe po­ w o ł a ł y do życia, na szczeblu centralnym, sekcję Osad Żołnierskich, w terenie natomiast zorganizowano referaty Osad Żołnierskich. R ó w n o c z e ś n i e z usta­ w ą d o t y c z ą c ą nadawania g r u n t ó w uchwalono u s t a w ę o przejmowaniu Ziemi na rzecz P a ń s t w a . Przejmowanie t r w a ł o o d 1923 г., do chwili wydania przez Sejm ustawy wstrzymującej tę akcję. Jako oficjalną przyczynę podawano brak t e r e n ó w przeznaczonych na gospodarstwa dla byłych wojskowych. Ogólnie, na podstawie ustawy z 1920 г., zostało przejętych i oddanych na osadnictwo w o j ­ skowe 785 m a j ą t k ó w o obszarze 137 tys. ha . Ziemię o t r z y m a ł o ok. 8 000 osad­ n i k ó w wojskowych, z czego w 1921 r. - 412, w 1922 r. - 3190, w 1923 r. 5 - 1 776, w 1924 r. - 900, w 1925 r. - 525, w 1926 r. - 467, w latach n a s t ę p n y c h - 641 o s a d n i k ó w . Przeciętny obszar działki wynosił 17 ha. Pod względem hie­ rarchii wojskowej 3221 o s a d n i k ó w (40,7%) stanowili szeregowcy, 3 347 (42,3%) podoficerowie, 994 (11,9%) oficerowie m ł o d s i , 312 (3,9%) oficerowie sztabowi i 94 (12%) generałowie. Pod względem wykształcenia 95 (1,2%) o s a d n i k ó w było analfabetami, 5 096 (64,3%) p o s i a d a ł o wykształcenie niższe, 225 (28%) średnie i 52 (6,5%) wyższe (Bocian 1935, s. 272). Wielkość działki osadniczej uzależniona była o d j a k o ś c i ziemi, powierzchni łąk, a także w a r u n k ó w komunikacyjnych. Z reguły ziemie te pozbawione były nieruchomości - b u d y n k ó w mieszkalnych lub gospodarczych - i drzewostanu. W i e l k o ś ć działek osadniczych na W o ł y n i u wynosiła od 12 do 20 ha, na Polesiu od 25 do 35 ha, w nowogródzkiem od 12 do 25 ha. N a obszarach Wileńszczyzny przydział działek dla byłych żołnierzy o d b y w a ł się nie na mocy ustawy z 17.12.1920 г., ale na podstawie dekretu wydanego przez gen. Lucjana Żeligowskiego. Sytuacja o s a d n i k ó w polskich wobec wrogiego stosunku ludności miejs­ cowej do p r z y b y s z ó w z Polski była bardzo trudna. W jej pojęciu, zagarniali oni ziemię, k t ó r ą u w a ż a n o za w ł a s n ą . R ó w n o c z e ś n i e miejscowe społeczeń­ stwo polskie u z n a w a ł o za k r z y w d z ą c e przejmowanie przez o s a d n i k ó w ziemi bez odszkodowania. W tej sytuacji osadnicy dążyli do zabezpieczenia swoich i n t e r e s ó w przez p o w o ł a n i e w ł a s n y c h organizacji. J u ż w 1922r. stworzyli Cen­ tralny Z w i ą z e k O s a d n i k ó w Wojskowych, p r z e k s z t a ł c o n y w 1925 r. w Cen­ tralny Z w i ą z e k O s a d n i k ó w , a w 1929 r. - w Związek O s a d n i k ó w . Z w i ą z e k ten o d e g r a ł i s t o t n ą rolę w k s z t a ł t o w a n i u oblicza cywilizacyjnego K r e s ó w Wschodnich. Jak wspomniano powyżej, organizację tę, zrzeszającą 16 tys. 5 Z przejętych 785 majątków, o ogólnym obszarze 137 183 ha - 352 (o obszarze 63 937 ha) było prywatnych polskich, 299 (o obszarze 54 741 ha) było prywatnych rosyjskich, 65 (o obszarze 11 099 ha państwowych) - instrukcyjnych, 43 (o obszarze 1 865 ha) - pocerkiewnych i pokościelnych i 26 (o obszarze 5 541 ha) - innych (Kamiński 1938, s. 166-167). �20 WANDA P A P R O C K A o s ó b wojskowych, p o w o ł a n o do życia w 1922 r o k u . Struktura Z w i ą z k u przed­ stawiała się n a s t ę p u j ą c o : na jego czele stał Z a r z ą d G ł ó w n y , k t ó r e m u p o d l e g a ł o 6 o d d z i a ł ó w w o j e w ó d z k i c h z 46 o d d z i a ł a m i powiatowymi i 790 ogniwami lokalnymi. G ł ó w n y m i zadaniami Z w i ą z k u były: akcja o ś w i a t o w a w ś r ó d osad­ n i k ó w i ich dzieci, organizowanie samodzielnych p l a c ó w e k gospodarczych, sprawowanie opieki prawnej i kredytowej, udział w innych organizacjach społecznych. A k c j a o ś w i a t o w a prowadzona przez o s a d n i k ó w m i a ł a z a p e w n i ć dzieciom polskim m o ż l i w o ś ć u k o ń c z e n i a sześcioklasowej szkoły podstawowej. W y m a g a ł o to budowy szkół publicznych i prywatnych. Z a r z ą d G ł ó w n y , w la­ tach 1922-1936, sfinansował b u d o w ę 50 b u d y n k ó w szkolnych i świetlic. Z i n i ­ cjatywy Z w i ą z k u organizowano kursy dokształcające dla d o r o s ł y c h , w za­ kresie fachowo-rolniczym i spółdzielczym, k t ó r e u k o ń c z y ł o o k o ł o 1000 o s ó b . W t y m samym okresie o k o ł o 500 c h ł o p c ó w i dziewcząt było słuchaczami kilkumiesięcznych k u r s ó w rolniczych i przysposobienia do pracy społecznej. Znany był u d z i a ł o s a d n i k ó w należących do Z w i ą z k u w organizacjach i i n ­ stytucjach społecznych. W s a m o r z ą d a c h terytorialnych p r a c o w a ł o ponad 1 tys. o s ó b , w organizacjach społeczno-rolniczych o k o ł o 500, w izbach r o l ­ niczych - 45 o s ó b . O udziale Z w i ą z k u w podnoszeniu p o z i o m u k u l t u r y r o l ­ niczej świadczyło utworzenie 440 spółdzielni kredytowych, 167 spółdzielni mleczarskich i 24 spółdzielni rolniczo-handlowych ( B ó h m 1932, s. 11). P o m i ­ m o tych optymistycznych w y n i k ó w działalności Z w i ą z k u , r o z w ó j osadnictwa nie przebiegał bez z a k ł ó c e ń , a sytuacja o s a d n i k ó w była bardzo trudna. Jak j u ż wspomniano, akcję o s a d n i c z ą z a h a m o w a ł a rezolucja sejmowa z 1923 r o k u . Z l i k w i d o w a n o wszystkie referaty Osad Żołnierskich przy Dyrekcjach O d b u ­ dowy K r a j u , zredukowano W y d z i a ł Osad Żołnierskich. N a osadnictwo prze­ znaczono zaledwie j e d n ą trzecią powierzchni g r u n t ó w przejętej przez Skarb P a ń s t w a (Stawecki 1981, s. 145). Po przewrocie m a j o w y m w 1926 r. i p o n o w n y m dojściu do w ł a d z y Józefa Piłsudskiego, n a s t ą p i ł o pewne ożywienie akcji osiedleńczej, jednak trudna sytuacja gospodarcza p a ń s t w a ponownie ograniczyła działalność osadniczą. Nawet objęcie n i ą w 1930 r o k u L i t w y Środkowej (pow. wileńskiego, w i l e ń s k o -trockiego, części p o w . dziśniańskiego oraz postawskiego) nie zmieniło w więk­ szym stopniu tego stanu rzeczy. O sytuacji samych o s a d n i k ó w pisano niejedno­ krotnie na ł a m a c h Roczników Ziem Wschodnich, Kalendarza Ziem Wschodnich i innych pism zajmujących się zagadnieniami K r e s ó w Wschodnich. Wskazywano na t r u d n ą sytuację osiedlającej się ludności, na niechętny stosunek do niej nie t y l k o mniejszości narodowych, ale r ó w n i e ż P o l a k ó w zamieszkujących na tych terenach. Jeden z o s a d n i k ó w pisał w 1938 roku: Z różnych stron pod naszym adresem padły zarzuty: przychodzicie nas wynarodowić, drażnicie ludność miejscową zabierając jej ziemię, wnosicie dysonans w dobrze ułożone stosunki. Głosy przeciwko nam rozlegały się nie tylko ze strony mniejszości narodowych. Niektóre odłamy społeczeństwa polskiego witały nas, żołnierzy, skierowanych rozkazem Marszałka na zagony, falą oburzenia i niechęci (Kamiński 1938, s. 166). �I N S T Y T U C J E I O R G A N I Z A C J E P O L S K I E NA K R E S A C H 21 Szczególnie jednak trudno było p o g o d z i ć się osadnikom z n i e c h ę t n y m stosunkiem p a ń s t w a do akcji osiedleńczej. Z n a l a z ł on wyraz w p o w o ł a n i u przez sejm specjalnej K o m i s j i , k t ó r a m i a ł a z a k o ń c z y ć „ s k a z a n ą na z a g ł a d ę " akcję osiedleńczą ( K a m i ń s k i 1938, s. 166). Zależny od politycznych k o n i u n k ­ tur stosunek do o s a d n i k ó w nie zmieniał faktu, że grupa ta, licząca o k o ł o 8 tys. o s ó b , o d e g r a ł a z n a c z ą c ą rolę w podniesieniu poziomu kultury rolnej oraz zaktywizowaniu działalności gospodarczej i społecznej na wschodnich tere­ nach I I Rzeczypospolitej . 6 Przedstawiony powyżej m a t e r i a ł dotyczący r z ą d o w y c h i p o z a r z ą d o w y c h organizacji polskich na Kresach Wschodnich budzi szereg refleksji. Dwudziestole­ cie m i ę d z y w o j e n n e jest okresem zbyt k r ó t k i m , aby ocenić skuteczność działania p o w o ł y w a n y c h w r ó ż n y c h latach placówek. Szczególnie na terenach wschodnich, k t ó r e w większym stopniu niż inne obszary Polski odczuły skutki zniszczeń spowodowanych w o j n ą polsko-bolszewicką, okres normalizacji przebiegał znacz­ nie wolniej i w y m a g a ł większego wysiłku społecznego. W tych warunkach możli­ w o ś ć realizacji z a d a ń stawianych sobie przez organizacje i instytucje w zakresie poznania i naukowego zbadania K r e s ó w Wschodnich, dokonania analizy sytuaqi gospodarczo-społecznej oraz kulturalnej i wytyczenia na tej podstawie k i e r u n k ó w rozwoju tych ziem była zadaniem t r u d n y m i długofalowym. Należy r ó w n i e ż p o d k r e ś l i ć , że częste w t y m okresie kryzysy r z ą d o w e wpływały na zmiany k i e r u n k ó w p o l i t y k i p a ń s t w a m.in. w stosunku do mniejszości narodowych. N i e sprzyjało to stabilizacji tych organizacji i instytucji z o b o w i ą z a n y c h do realizacji z a d a ń zgodnych z p o l i t y k ą r z ą d u . T r u d n a była również sytuacja finansowa p l a c ó w e k dotowanych najczęściej z b u d ż e t u p a ń s t w a . K o n d y c j i finansowej nie sprzyjały ś w i a t o w e kryzysy gospodarcze, k t ó r e obejmowały także nasz kraj. Jednak dzięki ogromnemu zaangażowaniu ludzi, z których iniqatywy powstały te p l a c ó w k i z d o ł a n o d o k o n a ć pewnego p o s t ę p u na drodze zbliżenia Ziem Wschod­ nich do centralnej Polski, c h o ć proces ten nie był łatwy, a jego realizacja z a p o w i a d a ł a się na długi okres. Niestety, wszystkie te osiągnięcia zostały zniwe­ czone przez I I wojnę światową i półwiekowy okres r z ą d ó w Z w i ą z k u Radzieckie­ go. P o w s t a ł e po upadku k o m u n i z m u wolne p a ń s t w a U k r a i n a , Białoruś i L i t w a dopiero stabilizują swoją sytuację polityczną i n a r o d o w o ś c i o w ą . W kwestiach mniejszości narodowych nie zajmują one jednoznacznego stanowiska, co stawia p o z o s t a ł ą na tych terenach l u d n o ś ć pochodzenia polskiego w trudnej sytuacji. LITERATURA B o c i a n F . 1935, Osadnictwo wojskowe, Kalendarz Ziem Wschodnich, R. 1, s. 272-281. В ó hm Т. 1992, Osadnictwo wojskowe na Kresach Wschodnich w I I Rzeczypospolitej, Dzieje Najnowsze, R. 24, nr 1-2, s. 4-12. 6 Do realizacji tych zadań przyczyniły się m.in. organizowane przez Związek Osadników Kursy dokształcające w zakresie fachowo-rolniczym i spółdzielczym dla dorosłych i młodzieży, powołanie do życia wiejskiego Uniwersytetu Społecznego w Prudiszczu pod Wilnem, organizowanie internatów w Warszawie, Wilnie i Brześciu dla młodzieży kształcącej się w szkołach średnich i wyższych. �22 WANDA PAPROCKA C h o j n o w s k i A. 1979, Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921-1939, Warszawa. Kalendarz Ziem Wschodnich 1935, R. 4: nr 1, s. 156-170. K a m i ń s k i W. 1938, Osadnictwo wojskowe, Rocznik Ziem Wschodnich, R. 4, s. 165-169. P i ł s u d s k i J. 1937, Pisma zbiorowe, t. 5, Warszawa. P u t r a m e n t J . 1961, Pól wieku, t. 1, Warszawa. Rocznik Ziem Wschodnich, 1935-1939, R. 1-5. S t a w e c k i P. 1981, Polityka wojskowa Polski 1921-1926, Warszawa. WANDA P A P R O C K A POLISH INSTITUTIONS A N D ORGANIZATIONS I N T H E E A S T E R N B O R D E R L A N D OF POLAND I N T H E Y E A R S 1920-1939 Summary Polish rule and state policy in the Eastern Borderland of Poland in the years 1920-1939 required good knowledge of that territory, first of all because of its complex ethnic structure as well as particular socio-economic situation. That is why many institutions were established then by politicians, academics and econimists. They functioned as comissions, commitees, institutes, societies etc. The first one to arise after Poland had regained independence was the Institute for the Research of the Economy of Eastern Lands. Then, in 1930 the Institute for the Research of Eastern Europe was founded whose members belonged to the most outstanding Polish historians and social scientists of that time: Stanisław Arnold, Franciszek Bujak, Cezaria Ehrenkreutz, Jan Piłsudski, Władysław Semkowicz. They published Rocznik Naukowo-Badawczy Europy Wschod­ niej (The Scientific Yearbook of Eastern Europe). Since 1933 systematic studies on eastern territories of Poland were conducted by the Society for the Development of Easten Territories, an organization of great merit to the development of the Eastern Borderland, set up in Warsaw. In 1936 the Society together with the Comission for the Research of the Eastern Territories created the Economic Institute for the Eastern Terrirtories. The aims of the afore-named institutions included, first of all, the economic development of the eastern territories. There were also other established, which aimed at raising and developing Polish national self-identity among the Polish population there. The social category whose Polish background had to be revived was petty gentry, that is why the Commitee for Petty Gentry was founded and then the Association of Petty Gentry. Another factor favouring integration with central Poland was the colonization of ex-service men on the eastern territories. The settlers belonged to the veterans of the Polish army who fought against the Bolsheviks in the war of 1919-1920. The colonization was intended to express the Polish state's gratitude to them. The bill concerning it was passed in December 1920. The settlers istituted the Society of Settlers, an organization of great importance for the civilization of the Eastern Borderland. It run educational establishments, economic organizations, provided people with legal aid and credits, was helpful in developing local government, etc. All the institutions mentioned here played a very important role for uniting the eastern territories with central Poland. All those achievements were baffled by the World War II and half a century of Soviet rule on the above mentioned areas. Now, after the collapse of communism the former Polish Bordedland belongs to three independent states: Ukraine, Bělorus and Lithuania. Their political situation has not been fully stabilized as yet, as well as their ethnic policy. They have no uniform attitude towards national minorities and that causes difficult situation for the Polish minority in each of them. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ea126cf688c816f0644545f157a6a6c5.pdf 9171d07484490b42fdc621c45072d3ba Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1214 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1120 Title A name given to the resource Instytut Etnologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1, s.189-192 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jasiewicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INSTYTUT ETNOLOGII UNIWERSYTETU I M . A. MICKIEWICZA W POZNANIU Poznański Instytut Etnologii prowadzi prace w zakresie historii i teo­ r i i kultury, etnografii Polski oraz etnografii Europy i krajów pozaeuro­ pejskich. I . S t u d i a z h i s t o r i i i t e o r i i k u l t u r y . 1. W ramach tego zagadnienia prof, dr Józef Burszta przygotowuje monografię problemo­ w ą będącą rezultatem studiów historyczno-kulturowych nad kształto­ waniem się warstwy chłopskiej i kultury chłopskiej w społeczeństwie polskim w poszczególnych okresach historycznych, ze szczególnym uwz­ ględnieniem związków zachodzących między kulturą chłopską a kulturą narodową oraz roli tradycji ludowej we współczesnym życiu społeczeń­ stwa. I . 2. Pod kierunkiem doc. dr hab. Zofii Staszczak przygotowywany jest zespołowo „Słownik pojęć etnologicznych". Opracowano listę 467 haseł uwzględniającą terminy ogólne występujące w naukach etnologicz­ nych, a pomijającą hasła poglądowe dotyczące poszczególnych zjawisk Tcultury ludowej. „Słownik" nie obejmuje również: etnonimów, biogra­ m ó w , wykazów instytucji i wydawnictw etnograficznych. Podstawowe, roboczo wyodrębnione dziedziny,. które wchodzą w zakres „Słownika", to: 1) etnologia i dyscypliny pokrewne; 2) podstawowe kierunki, szkoły i metody etnologiczne; 3) przedmiot badań nauk etnologicznych; a — kultura, b — struktura i organizacja społeczeństw „prostych". Ukończe­ nie prac zaplanowano na rok 1983, wydanie — na 1984. I . 3. Mgr Elżbieta Goździak przygotowuje rozprawę doktorską na temat „Komunikowanie niewerbalne. Próba analizy semiotycznej". Cel dysertacji jest dwojaki. Po pierwsze, biorąc pod uwagę brak zaintereso­ wania problemem komunikowania niewerbalnego na gruncie etnografii polskiej oraz znikomą ilość prac obcych dotyczących tego tematu tłuma­ czonych na język polski, autorka pragnie przedstawić stan badań w za­ kresie interesującego ją tematu, zaprezentować podejście metodologiczne i spory terminologiczne dotyczące definicji komunikowania niewerbal­ nego. Po drugie, przyjąwszy założenie o potencjalnie komunikacyjnym charakterze wszystkich zachowań człowieka, autorka zamierza podjąć próbę analizy semiotycznej wybranych zachowań pozajęzykowych. Ta �190 ZBIGNIEW JASIEWICZ część pracy opiera się na własnych obserwacjach autorki poczynionych w sytuacjach krzyżowania się kultury amerykańskiej i polskiej (badania przeprowadzono w latach 1980-1981 na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych i w Polsce, w amerykańskiej klasie średniej i wśród pol­ skiej inteligencji). W zakończeniu pracy autorka zamierza wskazać na możliwość praktycznego wykorzystania badań nad komunikowaniem nie­ werbalnym (np. w nauce języków obcych). I I . E t n o g r a f i a P o l s k i . 1. Pod kierunkiem prof. dr. J. Bursz­ ty prowadzone są zespołowe badania dotyczące przemian kultury wsi w ostatnim 20-leciu na ziemiach zachodnich (na przykładzie 6 wsi ko­ szalińskich). Badania te prowadzone są od 1981 r. Ich terenem są wsie' spenetrowane przed 20 laty i zanalizowane w oddzielnej monografii. Ich celem jest uchwycenie zachodzących zmian. Obejmują one zmiany ekologiczno-krajobrazowe, zasoby i formy gospodarowania, powiązania ekonomiczne wsi ze strukturami ponadlokalnymi, rolę tradycji w życiu społeczności wiejskich, uczestnictwo w kulturze w porównaniu z trady­ cyjną aktywnością kulturową i in. Efektem prac ma być odrębna publi­ kacja opracowana przez zespół. I I . 2. „Stan i przeobrażenia rodziny polskiej w latach 1976-1985". Problem węzłowy W. 11. 9: „Rodzina jako środowisko kulturowe". Prace prowadzi 6-osobowy zespół kierowany przez prof. dr. hab. Zbigniewa Jasiewicza. Terenem badań jest województwo poznańskie. Ich bazą źród­ łową są materiały pochodzące z wywiadów i obserwacji. Prace prowa­ dzono w latach 1982-1984. Ich zakończenie przewiduje się na rok 1985. I I . 3. Doc. dr hab. B. Linette podjął próbę przedstawienia specyfiki regionu rzeszowskiego w zakresie folkloru muzycznego. W latach 70-tych prowadzone były badania terenowe. Zakończenie prac przewidziane jest na 1985 r. I I . 4. Mgr Michał Buchowski przygotowuje rozprawę poświęconą ma­ gii, jej funkcjom i strukturze, poruszając problemy anaHzy historycznej form magii, jej typów, struktury wewnętrznej i funkcji pełnionych przez praktyki i przekonania magiczne w całokształcie praktyki społecznej. Bazę źródłową stanowią opisowe materiały etnograficzne, opracowania teoretyczne dotyczące światopoglądu, literatura metodologiczna, mate­ riały terenowe. Zamierzeniem autora jest rekonstrukcja stanu pierwot­ nego magii i jej zmiany po dzień dzisiejszy. I I . 5. Mgr Jacek Bednarski prowadzi • prace nad uczestnictwem ro­ dziny w kulturze i zróżnicowaniem rodzinnych środowisk kulturowych w Poznańskiem. Praca ma w znacznym stopniu charakter empiryczny. Opiera się ona na badaniach terenowych, które przeprowadzono w latach 1979-1980 w woj. poznańskim wśród 300 rodzin zamieszkałych w 3 t y ­ pach środowisk: wielkomiejskim, urbanizowanyrti i wiejskim (badania te prowadzone są w ramach projektu europejskich badań porównawczych „Kultura"). Bazę źródłową stanowi 600 ankiet oraz 80 wywiadów pogłę- �INSTYTUT ETNOLOGII W POZNANIU 3 91 bionych. Prace badawcze rozpoczęto w 1979 r. Zakończenie — rok 1983. I I . 6. ,,Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski" — cel: kartograficzne przedstawienie zjawisk z zakresu kultury materialnej, du­ chowej i społecznej, a także zagadnień dialektologii. Prace prowadzi zes­ pół pod kierunkiem prof. dr. J. Burszty: doc. dr B. Linette i dr A. Brencz. Bazą są materiały terenowe zebrane w 105 wsiach według siatki punk­ tów, na podstawie kwestionariusza łącznego; 2 tomy (językoznawczy i et­ nograficzny) - j - 2 suplementy etnograficzne (łącznie 2015 pytań). I I . 7. Dr Andrzej Brencz prowadzi prace nad teoretycznymi i meto­ dologicznymi aspektami monografii regionu. Na przykładzie materiałów etnograficznych dotyczących Wielkopolski zamierza ukazać niektóre za­ łożenia teoretyczno-metodologiczne etnograficznych monografii regional­ nych, podjąć próbę nowych rozwiązań i określić ich znaczenie praktycz­ ne. Bazą źródłową są materiały „Atlasu języka i kultury ludowej Wiel­ kopolski". Badania rozpoczęto w 1981 г., a ich zakończenie przewidziane jest na rok 1986. I I I . E t n o g r a f i a E u r o p y . 1. Doc. dr hab. Z. Staszczak podjęła próbę charakterystyki aktualnego stanu zachowania i zróżnicowania tra­ dycyjnych odrębności kulturowych narodów europejskich ryjących w państwach o niesłowiańskiej większości ze względu na uwarunkowania i nawarstwienie ich składu etnicznego w przeszłości i teraźniejszości. Przygotowywana jest praca pt. „Zarys kultury pozasłowiańskich ludów Europy". Planowane jest uzupełnienie jej przez współautora-socjologa o charakterystykę procesów narodotwórczych w omawianych kulturach. I I I . 2. Prof. dr hab. Z. Jasiewicz prowadzi prace w zakresie zagad­ nienia „Aktywność kulturalna w ramach rodziny. Europejskie badania porównawcze". Badaniami objęto problem tradycji w kulturze rodziny, uwzględniając europejskie badania porównawcze (w wybranych krajach Europy). Bazę stanowi literatura oraz materiały z badań terenowych przeprowadzonych w latach 70-tych i początku lat 80-tych. Termin za­ kończenia — 1984 r. I I I . 3. Mgr Jacek Bednarski prowadzi prace nad zagadnieniem „Mię­ dzy miejskim a wiejskim stylem życia rodziny. Rodzina na obszarze urbanizowanym w europejskiej perspektywie porównawczej". Praca opiera się na badaniach empirycznych przeprowadzonych w latach 19791980. Jest prowadzona w ramach europejskiego projektu badawczego „ K u l t u r a " i stanowi rezultat wymiany materiałów terenowych (ankieto­ wych i wywiadów pogłębionych) przez 6 krajów europejskich (Polskę, Francję, Grecję, Włochy, Węgry i ZSRR). IV. E t n o g r a f i a k r a j ó w p o z a e u r o p e j s k i c h . 1. Cztero­ osobowy zespół kierowany przez prof. dr. hab. Z. Jasiewicza prowadzi prace nad tradycyjną kulturą i życiem społecznym Afganistanu. Prace oparte są na literaturze oraz materiałach z badań terenowych. Ich za­ kończenie przewidziane jest na 1985 r. �192 ZBIGNIEW JASIEWICZ IV. 2. Mgr Danuta Peńkala-Gawęcka przygotowuje pracę doktorską .„Medycyna tradycyjna we współczesnym Afganistanie". W pracy wyko­ rzystano materiały terenowe i literaturę z zakresu etnomedycyny oraz «tnografii Afganistanu i Azji Środkowej. Jest ona próbą przedstawienia tradycyjnej wiedzy i praktyki medycznej w szerszym kontekście kultu­ ry, omówienia i wyjaśnienia ich współczesnych przeobrażeń. Jest to jed­ nocześnie próba sprawdzenia pewnych założeń teoretycznych „metodo­ logicznej szkoły poznańskiej". IV. 3. Dr M . Gawęcki prowadzi prace z zakresu antropologii ekono­ micznej. Przedmiotem jego zainteresowań jest handel tradycyjny jako obiekt badań etnologii i antropologii ekonomicznej, bazar, suk, targo­ wisko oraz rola i miejsce handlu tradycyjnego w procesach moderni­ zacji krajów muzułmańskich i europejskich. W pracy wykorzystano l i ­ teraturę etnograficzną, ekonomiczną i geograficzną, materiały archiwal­ ne oraz własne badania terenowe. Badaniami objęto okres od połowy X I X w. do współczesności. Ich terenem są kraje muzułmańskie, głównie Azji Środkowej i Mniejszej. Porównawczo ukazane są wybrane kraje europejskie (islamizowane swego czasu) oraz Polska. I I I . 4. Mgr Ryszard Vorbricht prowadzi prace z zakresu kultury tra­ dycyjnych społeczności A f r y k i zachodniej na temat systemu gospodarki społeczności plemiennej na przykładzie plemienia Daba z północnego Kamerunu. Ich podstawą źródłową są badania terenowe, archiwalne, l i ­ teratura etnograficzna, ekonomiczna i geograficzna. Opracował: Zbigniew Do druku przygotowała: Iwona Jasiewicz Kabzińska-Stawarz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a0bf7d30336dcaf3235cbabb1beb803a.pdf ded0bc3ad2e8226c3f08f54b453bdc14 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1222 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1128 Title A name given to the resource Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1, s.217-220 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INSTYTUT SZTUKI POLSKIEJ A K A D E M I I N A U K W Instytucie problenjatyką badawczą zajmują się: Pracownia Do­ kumentacji Sztuki Ludowej (w Krakowie), Pracownia Dokumentacji Folkloru, Pracownia Badania Plastyki Nieprofesjonalnej, Zespół Antropo­ logii K u l t u r y przy Zakładzie Filmu, Redakcja „Polskiej Sztuki Ludowej". I . Do 1980 r. P r a c o w n i ą D o k u m e n t a c j i S z t u k i L u d o w e j kierował prof, dr R. Reinfuss. Obecnie kieruje nią dr Ewa F r y ś - P i e traszkowa. Istotą działania pracowni jest przede wszystkim dokumenta­ cja ludowej plastyki, rękodzieła i rzemiosła artystycznego. Badania pro­ wadzone są na terenie całej Polski. Najmniej materiałów dotyczy Śląska i Wielkopolski, obszary te były bowiem dokładnie penetrowane i bada­ ne przez placówki lokalne. W Pracowni w ciągu 35 lat jej działania zgromadzonp spore archiwum naukowe: ok. 76 000 stron tekstów, 60 00O rysunków, inwentaryzacji i plansz barwnych — łącznie 93 000 pozycji inwentarzowych oraz 76 000 fotografii. Materiały te są udostępniane wszystkim zainteresowanym z zewnątrz. Zebrane materiały są bazą dla późniejszych opracowań. Obecnie przygotowuje się do druku (w „Arkadach") publikację o sztuce ludowej w Polsce pióra Anny Kunczyńskiej-Irackiej i Ewy Fryś-Pietraszkowej. R. Reinfuss złożył do druku monografię kowalstwa oraz pracę o rzeźbie ludowej w kamieniu. Opracowano również szereg zwartych pozycji mo­ nograficznych, a także artykułów, studiów materiałowych i przyczyn­ ków, jednak ogromna część archiwaliów nie została jeszcze wykorzysta­ na. W związku z tym planuje się zespołowe przygotowanie obszernych monograficznych zarysów plastyki ludowej poszczególnych regionów w ramach problemu międzyresortowego „Pomniki kultury narodowej i ich dokumentacja". Pierwszą pozycją z tej serii jest „Tradycyjna sztu­ ka ludowa Podlasia i jej współczesne przemiany" (tytuł roboczy). Prace przygotowawcze rozpoczęto w roku 1981, a ich zakończenie przewidziane jest na rok 1985. Praca obejmuje rzeźbę, malarstwo, plastykę w obrzę­ dach i zwyczajach, architekturę, wnętrze mieszkalne i jego zdobnictwo, stroje, rzemiosło artystyczne. Szczególne zainteresowanie budzi działal­ ność znaczniejszych ośrodków (zarówno istniejących obecnie, jak i za­ marłych), rozprzestrzenianie się poszczególnych zjawisk artystycznych, motywacja twórczości. Opracowanie przygotowywane jest na razie włas- �218 ALEKSANDER JACKOWSKI nymi siłami zespołu, który liczy obecnie czterech pracowników meryto­ rycznych (mgr Wanda Drabik, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, mgr Bożena Kural, mgr Alicja Maleta). W ramach tego samego problemu mgr W. Dra­ bik przygotowuje indywidualnie pracę na temat postaci zwierząt w l u ­ dowych obrzędach. Ponadto, zespół Pracowni kontynuuje prace nad tematem „Dokumen­ tacja sztuki ludowej i nieprofesjonalnej" (plan własny IS), w związku z którym od 1979 r. prowadzona jest penetracja w miejscowościach po­ łożonych na brzegach Wisły na odcinku od źródeł po Sandomierz. Do­ kumentacja ta, podjęta w związku z planem przebudowy i zagospodaro­ wania koryta rzeki („Program Wisła"), wymaga jeszcze nieznacznych •uzupełnień. Publikacja zebranych materiałów nie jest przewidziana. Pra­ cownia prowadzi ponadto dokumentację wybranych wystaw i konkur­ sów sztuki ludowej. II. P r a c o w n i a D o k u m e n t a c j i F o l k l o r u , którą kieruje doc. dr Ludwik Bielawski, będzie w najbliższych latach kontynuować podstawowe kierunki działania w zakresie dokumentacji i badań pieśni ludowej (tekstów słownych i melodii), muzyki instrumentalnej i instru­ mentów muzycznych oraz tańca ludowego. Kontynuowana będzie ciągła dokumentacja terenowa, uzupełniana gromadzeniem wszelkich innych źródeł (archiwalnych, publikowanych i in.), zwłaszcza pod kątem przygo­ towywanych publikacji. Kontynuowane będą wydawnictwa źródłowe, zwłaszcza seria Polska Pieśń i Muzyka Ludowa — Źródła i Materiały. W najbliższej przyszłości zostanie przekazany do druku dwuczęściowy tom Kaszuby (Aurelia Mioduchowska i Ludwik Bielawski). Zostaną też "ukończone następne serie: Kurpie (Zofia Jaworska i Jan Stęszewski), Warmia i Mazury (Barbara Krzyżaniak, Jarosław Lisakowski i Aleksan­ der Pawlak). Zaawansowane są ponadto prace nad tomami: Podhale (Jan Sadownik), Lubelskie (Jerzy Bartmiński, Zbigniew Koter), Podlasie (Janina Szymańska). v W zakresie prac interpretacyjnych Alicja Trojanowicz kontynuuje badania nad śpiewami niezwrotkowymi w polskim folklorze. Grażyna Dąbrowska (obecnie będąca na emeryturze) przygotowuje syntetyczną pracę Polski folklor muzyczny. Nowo podjętym tematem jest natomiast praca Ewy Dahlig Skrzypce w ludowej praktyce muzycznej w Polsce. Jej zakończenie przewidziane jest na rok 1988. Kontynuowane będą ponadto prace w ramach grup studyjnych I n ­ ternational Council for Traditional Music. Ich rezultatem są tomy, które ukazały się zarówno w Polsce, jak i za granicą. U nas ukaże się kolejny tom Analyse und Klassyfikation von Volkstanzen (red. G. Dąbrowska i Kurt Peterman). III. P г а с o w n i a B a d a n i a P l a s t y k i Nieprofesjonal­ n e j , kierowana przez mgr Aleksandra Jackowskiego, zajmuje się doku­ mentowaniem wybranych przejawów współczesnej twórczości ludowej, �INSTYTUT SZTUKI PAN 219 przemian w upodobaniach estetycznych ludności chłopskiej, plastyki zwa­ nej naiwną i ciekawszych zjawisk w ramach nurtu nieprofesjonalnego. Prowadzi się tu badania nad następującymi zagadnieniami: 1. L u d o w a s z t u k a s a k r a l n a M a ł o p o l s k i (Anna K u n czyńska-Iracka). Praca zamierzona na kilka lat bazuje na dokumentacji zbieranej w terenie oraz archiwalnej z wykorzystaniem źródeł ikonogra­ ficznych, ludowych pieśni i kantyczek. Poszczególne efekty badań (np. nad genezą i systematyką kapliczek) będą publikowane w postaci arty­ kułów, zwłaszcza na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej". Przewiduje się m.in. opracowania dotyczące dawnej rzeźby ludowej, grafiki dewocyjnej i malarstwa ośrodków kultowych. Zakres tematyczny i metody badawcze sytuują te prace na pograniczu między etnografią a historią sztuki; 2. S z t u k a l u d o w a w o k r e s i e r o z p a d u t r a d y c y j n e j k u l t u r y c h ł o p s k i e j (A. Jackowski). Przygotowana do druku pra­ ca została oparta na zbieranej od wielu lat dokumentacji zarówno tereno­ wej, jak też pozyskanej z wystaw i konkursów, uwzględniającej aspekt socjologiczny; 3. P l a s t y k a n i e p r o f e s j o n a l n a . A. Jackowski kontynuuje badania prowadzone od 1965 r. Ich efekty będą publikowane w postaci artykułów w „Polskiej Sztuce Ludowej". W 1984 r. oddano do druku książkę. Zakończony też zostanie Słownik zawierający 200 obszernych biogramów malarzy i rzeźbiarzy z wykazem wystaw, bibliografią, poda­ niem muxeów, w których znajdują się ich prace, ilustrowany zdjęciami twórców oraz ich prac. W pracy silnie podkreślono aspekt psychologicz­ ny (badania ankietowe, wywiady, testy); 4. I n s p i r a c j e l u d o w e w s z t u c e p o l s k i e j X I X i X X w. (A. Jackowski). Praca została rozpoczęta w 1980 r. Oddanie publika­ cji do druku przewidziane jest na 1985 г.; 5. Z a b a w k a , k u k i e ł k a , f i g u r k a magiczna. O lalce w k u l t u r z e l u d o w e j (Ewa Korulska). Praca została rozpoczęta w 1982 r. Przewidziana jest publikacja niektórych zagadnień na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej". Zakończenie całości — 1984 r. IV. Z e s p ó ł A n t r o p o l o g i i K u l t u r y (mgr Zbigniew Benedyktowicz, dr hab. Ludwik Stomma). Zespół prowadzi badania nad k u l t u r ą współczesną (film, literatura, folklor w aspekcie współczesnej mitologii, kreowanej przez film, TV, środki masowego przekazu, zakorze­ nienie tej mitologii w tradycji, w strukturach mitologicznych „długiego trwania"). Prowadzone są również prace nad Słownikiem antropologii kultury (poszczególne hasła ogłaszane są w „Polskiej Sztuce Ludowej") oraz prace z zakresu teorii kultury (magia, religia, myślenie symboliczno-magiczne, analiza strukturalno-fenomenologiczna zjawisk kultury). Analizuje się ponadto film jako tekst kultury zwracając uwagę na prze­ strzenie pamięci (dom, hotel, akademik, bezdomność, wygnanie na przy- �220 ALEKSANDER JACKOWSKI kładzie filmu polskiego) oraz symbole związane z pamięcią i jej zako­ rzenieniem w przestrzeni (Z. Benedyktowicz), ponadto — na mit pros­ taczka Fou de Dieux i klownów (L. Stomma). Odrębne zagadnienie sta­ nowią zjawiska izolacji świadomościowej. L . Stomma przygotowuje pracę Antropologia kultury wsi polskiej XIX w., kontynuując jednocześnie ba­ dania nad tymi zjawiskami w międzynarodowym zespole badawczym przy Centre Internationale des Recherches Sociales w Paryżu (planowa­ ne są m i n . badania na Polinezji). Z. Benedyktowicz przygotowuje pracędoktorską na temat kategorii „swój" — „obcy". W ramach tego zagad­ nienia prowadzone będą badania nad zjawiskami identyfikacji grupowej, odkrywaniem własnej tożsamości — mit outsidera, grupy młodzieżowe Punk i in. we współczesnej kulturze (literatura, film, ruchy młodzieżo­ we i artystyczne); V. „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " (red. A. Jackowski). Zadaniem pisma jest zarówno publikowanie prac własnych pracowników Instytutu, jak też inspirowanie i publikowanie prac powstałych w innych ośrod­ kach naukowych. Zakres tematyczny pisma obejmuje zarówno proble­ matykę kultury artystycznej ludu, jak też i jej determinanty. Staramy się penetrować obszary pograniczne między sztuką profesjonalną a l u ­ dową (twórcy naiwni, amatorzy), a także podejmować zagadnienia z za­ kresu teorii i metodologii. Zamierzamy kontynuować konferencje i dys­ kusje redakcyjne poświęcone poszczególnym zagadnieniom. Będziemy nadal publikowali materiały Słownika pojąć współczesnej etnologii, m.in. dotyczące problematyki badań nad sztuką (hasła: ikonologia, Gombrich, Kiibler, Piwocki). - - Opracował: Aleksander Jackowski Do druku przygotowała: Iwona Kabzińska-Stawarz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ce7861fc6542f41333d6e02f8a463d15.pdf 60d56a93ec60bbe3b897d9f016167ba5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6643 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2017 Subject The topic of the resource UNESCO cultural heritage Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6211 Title A name given to the resource Intangible cultural heritage: safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China. Part 1 Description An account of the resource 258 s.; il.color. Creator An entity primarily responsible for making the resource Schreiber, Hanna (ed.) Language A language of the resource ang Publisher An entity responsible for making the resource available National Heritage Board of Poland Type The nature or genre of the resource książka Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE edited by Hanna Schreiber 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �Title Intangible Cultural Heritage: Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China. The 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 Convention through the Prism of Sustainable Development. Scientific and substantive editor Hanna Schreiber Principal reviewer Andrzej Rottermund Language editing Tomasz Wiśniewski Translation LIDEX Mechanical editing Aleksandra Zych Proof-reading Tomasz Wiśniewski, Aleksandra Zych, Hanna Schreiber Layout, cover design and typesetting Magdalena Piotrowska-Kloc, Printomato © 2017 National Heritage Board of Poland ul. Kopernika 36/40, 00-924 Warszawa ISBN 978-83-63260-95-8 Printed by Łódzkie Zakłady Graficzne The views expressed in the articles published in this volume are those of the authors and do not necessarily represent the views of the institutions they work for, neither the National Heritage Board of Poland nor the Polish Ministry of Culture and National Heritage. �FOREWORDS Intangible cultural heritage at the heart of sustainable development . . . 12 Timothy Curtis Foreword . . . 16 Magdalena Gawin Opening speech . . . 20 Chen Fafen The National Heritage Board of Poland in the process of implementing the provisions of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage . . . 26 Małgorzata Rozbicka Introductory speech made during the opening of the 1st China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage . . . 34 Leszek Zegzda Kraków and its heritage in the European context . . . 40 Jacek Purchla �4 INTRODUCTORY PAPERS Intangible cultural heritage safeguarding: a global campaign and its practice in China . . . 52 An Deming Implementation of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – the Polish experience . . . 68 Jan Adamowski PART 1. ICH AND GOOD PRACTICES OF ITS SAFEGUARDING Croatia’s intangible cultural heritage safeguarding policies and practice. The implementation of the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Croatia . . . 86 Mirela Hrovatin, Martina Šimunković Safeguarding intangible cultural heritage in Latvia: insights into the contribution of NGOs . . . 100 Gita Lancere, Anita Vaivade Intangible cultural heritage in Lithuania . . . 112 Vida Šatkauskienė, Loreta Sungailienė, Skirmantė Ramoškaitė Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Hungary . . . 128 Eszter Csonka-Takács, Vanda Illés �5 PART 2. ICH AND THE EXAMINATION AND DOCUMENTATION OF PHENOMENA The strategy of safeguarding the intangible cultural heritage in the Czech Republic . . . 142 Martin Šimša Estonian inventory of intangible cultural heritage. The case of cross-trees . . . 154 Marju Kõivupuu Intangible cultural heritage of Albania and the challenges in creating the National Inventory and the list of phenomena and elements . . . 166 Silva Breshani, Arta Dollani Ambiguity in the system of safeguarding intangible cultural heritage in the Republic of Macedonia . . . 184 Velika Stojkova Serafimovska, Ivona Opetčeska Tatarčevska The implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in the Republic of Serbia: documentation of the National Register of Intangible Cultural Heritage at the Ethnographic Museum in Belgrade . . . 198 Danijela Filipović Safeguarding intangible cultural heritage in Bosnia and Herzegovina . . . 214 Milica Kotur Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Slovakia . . . 226 Eva Ryšavá-Záhumenská �6 Safeguarding intangible cultural heritage in Bulgaria . . . 238 Albena Georgieva Documentation as a form of safeguarding of the intangible cultural heritage in China: practice and experience . . . 254 Deng Xuechen PART 3. CREATING THE ICH SAFEGUARDING SYSTEM – CURRENT CHALLENGES AND SOLUTIONS The intangible cultural heritage of Romania: current situation and future directions . . . 262 Marta Nedelcu The intangible cultural heritage of Slovenia and the activities of the Coordinator . . . 274 Nena Židov Networks of intangible cultural heritage experts in Hungary . . . 286 Eszter Csonka-Takács Intangible cultural heritage in the system of cultural heritage protection in Poland . . . 292 Katarzyna Zalasińska What do we mean when we say ICH? Or does the Galičnik wedding constitute ‘intangible cultural heritage’? . . . 300 Ivona Opetčeska Tatarčevska �7 ‘World is sacred’ worldview as an element of intangible cultural heritage in the modern world . . . 306 Vida Šatkauskienė Safeguarding and transmission of intangible cultural heritage – the case of Surova in a museum context . . . 318 Iglika Mishkova The Association of Folk Artists and its activities for the safeguarding of intangible cultural heritage in Poland . . . 336 Waldemar Majcher, Paweł Onochin, Katarzyna Smyk PART 4. ICH AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT Lists of intangible cultural heritage: the beginning or the end of sustainability? . . . 352 Eva Románková-Kuminková Intangible cultural heritage and sustainable development: case study of Suiti cultural space in Latvia . . . 370 Anita Vaivade Vernacular religion as an element of intangible heritage in terms of sustainable development . . . 380 Katarzyna Smyk Importance of inter-institutional cooperation for ICH safeguarding and sustainable development. The case of dry stone building . . . 398 Mirela Hrovatin �8 Securing the future of intangible cultural heritage in Romania in a sustainable way: benefits and subsequent risks . . . 412 Adina Hulubaş Discontinuation in transmission – threats and questions. The case study of Glasoechko singing in the Republic of Macedonia . . . 422 Velika Stojkova Serafimovska SUMMARY Ten remarks on the 10th anniversary of entry into force of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage . . . 434 Hanna Schreiber Acknowledgements . . . 472 Hanna Schreiber �FOREWORDS �12 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage at the heart of sustainable development Timothy Curtis* * Chief of the Intangible Cultural Heritage Section, Culture Sector, UNESCO Secretary of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. �Forewords In 2003, the adoption of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage has shaped a new global understanding of heritage, beyond monuments, beyond artefacts, to include living heritage, recognising this as a force of innovation, social transformation and sustainable development. Within this new normative instrument, a radically new approach to the safeguarding of the living dimension of heritage has been promoted, putting communities and peoples first, as custodians and as bearers of cultural expressions. A similar spirit has inspired the elaboration of the 2030 Agenda for Sustainable Development, agreed in 2015 by the United Nations Member States. For the first time at the global level, culture, and in particular cultural heritage and diversity are recognised as drivers and enablers of an inclusive and human-centred approach to development. Heritage, including intangible cultural heritage, is indeed at the centre of the most pressing challenges facing humanity. Leveraging living heritage for sustainable development can help communities build more tolerant and more inclusive societies. In this context, the 2003 Convention can play an important role in the implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development, as a tool for realising the potential of intangible cultural heritage for environmental sustainability, inclusive social and economic development, as well as peacebuilding. At its sixth session in May-June 2016, the General Assembly of States Parties to the 2003 Convention adopted a new Chapter VI of Operational Directives dedicated to the safeguarding of intangible cultural heritage and sustainable development at national level. These new Operational Directives encourage States and communities to see living heritage as a wellspring of solutions to eradicate poverty and hunger, to create decent and green jobs 13 �14 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Timothy Curtis, 2016, © UNESCO. �in the cultural sector, in arts and crafts, in music and many other fields. By placing emphasis on the importance of traditional knowledge systems for identifying ways of living together and using resources sustainably, they reaffirm UNESCO’s firm conviction that living heritage is at the heart of contemporary issues facing our societies. Furthermore, they demonstrate how the international community is increasingly aware of the true potential of intangible cultural heritage for tackling current development challenges and those that can be anticipated in the future. In this endeavour, international and regional cooperation – one of the key purposes of the 2003 Convention – is of tremendous importance. Driven by a fast economic growth in the past two decades, Central and Eastern European countries, as well as China, face comparable challenges in safeguarding the diversity and ensuring the viability of their living heritage. Globalization and an unprecedented urban growth bring out new challenges for the future of our societies in better living together. Against this backdrop, efforts to safeguard intangible cultural heritage are increasingly considered as important to support communities not only in safeguarding their practices and values that define their lifestyles but also in promoting respect for other cultural traditions and lifestyles. However, this enhanced awareness among decision-makers, experts and communities is not yet sufficient. I am therefore very pleased to see the initiative of the Ministry of Culture and the National Intangible Cultural Heritage Board of Poland to convene a wide range of experts from Central and Eastern Europe and China to share good and effective practices in the safeguarding of living traditions. It fully demonstrates how urgent and useful it is to identify and safeguard the many cultural practices and knowledge that we have been elaborating over our history, and that are still relevant to many of our present challenges. It also highlights the commitment of the international community in ensuring that heritage’s full potential is mobilised, thereby advancing the well-being of societies and human progress, and it is my hope that it will serve as a source of inspiration for many other stakeholders worldwide. �16 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Foreword Magdalena Gawin* * Under-secretary of State at the Ministry of Culture and National Heritage (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego), Warsaw, Poland, professor. �Forewords The First China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage is a wonderful continuation of the partnership and cooperation between China and 16 countries of Central and Eastern Europe initiated in Warsaw, Poland, and which has been maintained for more than four years now. I am glad that culture and intangible cultural heritage play such a significant role in many of the obvious areas of the cooperation, such as the economy, diplomacy, or infrastructure investments. That is because it is precisely this area of the heritage of mankind with all of its otherness and diversity that allows us to draw deep connections between places even as far afield – at first glance – as Asia and Europe or China and the countries of our region. Irrespective of the above-mentioned differences, all of us draw from the traditions, knowledge and skills of the past generations equally. It is culture and the heritage it creates that build our identity and sense of community – the great, human, European, Asian, or national ones, but also the small, regional, local and familial ones. In important and everyday moments, it is precisely intangible heritage that allows us to answer the basic questions of who we are, where we come from, where we are headed and what for, as well as what values are important to us. It is also culture that allows us to recognise the same invaluable process that has created civilisation for centuries and millennia in other human beings – irrespective of their origin and identity. Culture teaches us the respect for our own culture and achievements, but also for the different paths and achievements of our neighbours, often as far afield and seemingly distant as China. 17 �18 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Professor Magdalena Gawin, 2016. Photo by Monika Szalek. �Forewords St John Paul II, one of the greatest Poles, and at the same time one of the most brilliant thinkers of the 20th century, wrote: What is culture? Culture is the expression of man. It is an affirmation of humanity. It is created by man – and it is through culture that man is created. He creates himself through the inner effort of the spirit: the thought, the will and the heart. And at the same time, man creates culture together with others. Culture is an expression of interpersonal communication, joint thinking and joint action of humans. It is created in service of the common good – and it becomes a basic right of human communities.1 Today, these words seem to be the most accurate description of the role which intangible heritage plays in the life of societies. It is the heritage that, by permeating all layers of culture – from traditional, folk culture to popular culture to high, classical or modern culture – consolidates and co-creates it, and helps to appreciate the role of community in all meanings and scopes of this word. Owing to legal instruments such as the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, since 2003 we have had international mechanisms that make it possible to safeguard elements of the heritage for future generations, as well as promote its diversity all over the world. Over the course of three days, the experts and representatives of seventeen countries who gathered at the First China – Central and Eastern European Countries Forum shared their experiences with regard to safeguarding, supporting, and developing activities that promote and disseminate intangible heritage. This exchange of practices, culminating in this exceptional publication, will enable all of us not only to make greater use of the potential for growth that lies in understanding and making use of the wealth of our common experiences than we did before, but first and foremost sensitise the governments and influential bodies of our countries to the significance of safeguarding and supporting – also financially – the intangible heritage of our nations and local communities for contemporary times. 1 Fragment of a speech presented to the youth gathered at Wzgórze Lecha (Lech’s Hill) in Gniezno on 3 June 1979. 19 �20 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Opening speech Chen Fafen* * Deputy Director of the Bureau for External Cultural Relations, Ministry of Culture, People’s Republic of China. �Forewords Distinguished Ministers, Experts, scholars, Ladies and gentlemen! The first ‘China-Central and Eastern Europe Intangible Cultural Heritage Protection Experts Forum’, jointly prepared by the Ministry of Culture of the People’s Republic of China and the Ministry of Culture and National Heritage of the Republic of Poland is opening today in the Cultural Capital of Europe – Kraków. First, I would like to extend my warm welcome to officials and experts from China and 16 Central and Eastern European countries on behalf of the Ministry of Culture of the People’s Republic of China. Moreover, I would like to express my sincere gratitude to the organisers from Poland for all they have done to ensure the success of the forum. Culture is the spirit and soul of a country and a nationality. The level of cultural development plays a decisive role in the degree of civilisation, comprehensive power, and international competitiveness of countries and nationalities. At the same time, intangible culture plays an essential role and has a significant impact on the cultural life of people. As modernisation and globalisation accelerate, inherent cultural ecology and cultural space are put under huge pressure. Intangible culture has received an unprecedented blow. According to the consensus reached by state leaders, including the ministers of culture from China and Poland during the third meeting of Central China and Eastern European Countries 21 �22 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Cross-cultural encounter. Mr Chen Fafen and the Chinese delegation meeting the Lajkonik from Kraków, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Forewords in Beijing in February 2015, the Ministry of Culture of the People’s Republic of China and the Ministry of Culture and National Heritage of the Republic of Poland jointly held the forum obliged to pave the way for stimulating international research and communication in terms of safeguarding intangible cultural heritage, boosting international cooperation among institutions and experts from the intangible cultural heritage sector in all countries, setting the concept consensus for China and Central and Eastern European Countries to expand communication and cooperation, and gradually laying the firm foundation for the public opinion consensus. We are hoping that the experts and scholars from culture sectors in China and 16 Central and Eastern European Countries will make full use of the discussions and exchange their views on the issues in the current environment for intangible cultural heritage safeguarding. China is an ancient civilisation; a country with a long history. The Chinese people have created a wide range of profound and kaleidoscopic cultural heritage over the course of history. It has fully embodied their extraordinary imagination and creativity. As a key part of the rich traditional culture of China, intangible cultural heritage is the intuitive witness of the evolution of the Chinese civilisation, as well as the inexhaustible driving force behind its sustainable development. The Kunqu opera was selected as the Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) in 2001. The intangible cultural heritage safeguarding guided and driven by the Chinese government has been carried out for 15 years ever since then. Cultural authorities in all levels and areas have been sparing no efforts so that China could make great progress in intangible cultural heritage safeguarding thanks to the concern of the Chinese government. Especially when China’s first law – the Law of the People’s Republic of China on intangible cultural heritage protection – was enacted in 2011, it has accelerated the progress of China’s intangible cultural heritage safeguarding, and strengthened the awareness of its entire society about intangible cultural heritage, and furthermore, significantly improved China’s global influence. China’s intangible cultural heritage safeguarding has thus been on the track of the exemplary legislative cycle. In August 2004, the Chinese Government joined the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. This means that modern China, together with its uninterrupted 5000-year-old tradition will continue to progress and perfect the safeguarding of its intangible cultural heritage, and set the will to protect it as a national goal. China has been constantly refining its work concept of safeguarding intangible cultural heritage amid its continuous efforts to expand and perfect the practical aspects of the safeguarding process. 23 �24 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development We have especially stressed three concepts in recent years: the first concept is safeguarding with improvement; the second is integrating intangible cultural heritage with modern life; the third is the ecological protection concept regarding people, heritage, and life. Central and Eastern European countries have long histories and splendid cultures. The safeguarding of their intangible cultural heritage is characterised by different features and truly inspires our work in China. The Ministry of Culture of the People’s Republic of China and Chinese experts greatly cherish the opportunity for communication. We hope to discuss with the intangible cultural heritage safeguarding experts from 16 countries the challenges in the relationship between intangible cultural heritage and sustainable development, and gain substantial results. Finally, I want to thank the organisers again for their dedicated efforts and invite all the Central and European Countries to actively participate and wish the forum a great success. ��26 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The National Heritage Board of Poland in the process of implementing the provisions of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage Małgorzata Rozbicka* * Director of the National Heritage Board of Poland, Warsaw, Poland, professor, Faculty of Architecture, Warsaw University of Technology �Forewords Heritage – this term is ambiguous and undergoes continuous change, which constantly broadens and enriches its semantic range. In the field of many sciences, disciplines, and social practices, including those in whose context the term ‘heritage’ has not been properly recognised recently, this term often turns from a peripheral to a central one. It occurs wherever attempts are made to safeguard, adapt or use (sometimes practical) tangible and intangible remnants of the past. In this sense, heritage is also emotionally charged as it creates a close link between the entity which is or feels like the owner thereof and the entity which consented to succession (Kowalski 2013, 15). The term ‘cultural heritage’ has been changing and evolving since the 1960s. Nowadays, heritage is understood as a broad collection of tangible and intangible values; it is a re-source subjected to constant change, adjustment and interpretation by many users. The perception of the past and the relics thereof, and thereby the manner and scope of making use of them, undergo constant change. The spectrum of what is considered worth preserving also broadens and new interpretations emerge under the so-called patrimonialisation processes. Certain aspects of the past are assigned significance, whereas others are deliberately or unin-tentionally allowed to disappear, be it from the cultural landscape or from the public awareness (Murzyn 2007). The First China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage is doubtlessly a perfect occasion for international experts to discuss the above-mentioned issues, and in particular to exchange information on the contemporary meaning of intangible heritage for the communities of the countries represented at the Forum, and ways in which they understand, interpret, use, and safeguard it. 27 �28 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Professor Małgorzata Rozbicka, 2013. Photo by Emilia Matuszewicz, © National Heritage Board of Poland. �Forewords In Poland, before the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2003) was ratified (2011), the tasks thereunder were assigned to the National Heritage Board of Poland (Narodowy Instytut Dziedzictwa, hereinafter referred to as ‘NID’) by decision of the Minister of Culture and National Heritage of 15 February 2010. NID is a cultural institution, which has continued the activities of the former National Centre for Research and Documentation of Monuments (Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków) since 2011, and at the same time is a legal successor of the Centre for Preservation of Historic Landscape (Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 2002), which was founded in 1962, and of the Centre for Preservation of Archaeological Heritage (Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, 2007). NID, under a new name and new by-laws and better adjusted to the current needs of the system for safeguarding cultural heritage, also gained additional competencies, for in-stance in the scope of monitoring historical monuments, digitalising the collected documentation, and creating databases of monuments, as well as – which is of particular interest to us – in the scope of safeguarding intangible heritage. Therefore, in connection with the implementation of Article 13 of the Convention concerning the establishment of institutions documenting intangible cultural heritage and enabling access thereto, the Team for Preservation of Tradition and Culture (currently: Team for Intangible Heritage, Zespół ds. dziedzictwa niematerialnego) was created in May 2011 at NID, whose main objective was to develop and implement strategic solutions aimed at ensuring adequate safeguarding of the intangible heritage of Poland. In collaboration with experts – researchers of this issue from academic circles – the Team – which has been responsible for implementing the provisions of the UNESCO 2003 Convention since its establishment – developed the inventory strategy for the intangible cultural heritage in Poland and prepared the required documents, such as the rules and procedures for entering phenomena onto the National List of Intangible Cultural Heritage (Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego), as well as a relevant application form and guidelines for filling it in. In 2012, the Team for Intangible Heritage prepared an information package for Local Government Units which apart from discussing the possibility of implementing the 2003 Convention also contained guidelines and forms helpful for the identification and inventory of intangible heritage. Moreover, NID launched a website (niematerialne.nid.pl), which is dedicated to the Convention and the issues of safeguarding, first and foremost in relation to national intangible heritage. The intended fundamental task of the website was the publication and dissemination of knowledge 29 �30 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development of the phenomena entered onto the National List of Intangible Cultural Heritage and the creation of a modern platform for the exchange of experiences between depositaries, non-governmental organisations, and cultural institutions. The website was also supposed to provide relevant information on the events, competitions and workshops organised in our country in connection with intangible cultural heritage. Also in 2012, the Team within NID, in cooperation with the Department of Polish Culture of the Institute of Culture Studies at Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland (Zakład Kultury Polskiej Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), organised an international scientific conference ‘Intangible Cultural Heritage: Sources – Values – Safeguarding’ (Niematerialne dziedzictwo kulturowe: źródła – wartości – ochrona). Submission of applications to the National List of Intangible Cultural Heritage, which is supposed to constitute a list of the manifestations of living intangible heritage in Poland, ultimately opened in January 2013. The List, maintained by the Minister of Culture and National Heritage, with the help of NID and the Council for Intangible Cultural Heritage of the Ministry of Culture and National Heritage (Rada ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego), is for information purposes only, and at the same time reflects the diversity of the intangible heritage present in our country. Applications to enter such elements onto the National List of Intangible Cultural Heritage are reviewed by the Council for Intangible Cultural Heritage. To this day, the Minister of Culture and National Heritage has issued decisions to enter twenty various phenomena from all over Poland1 onto the National List of Intangible Cultural Heritage on the basis of recommendations of the Council. Also in February 2013, the NID Team organised an international conference under the name ‘Best Practices in the Implementation of the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage’ (Dobre praktyki w realizacji zadań związanych z Konwencją UNESCO w sprawie ochrony dziedzictwa niematerialnego z 2003 roku) together with the Association of Folk Artists (Stowarzyszenie Twórców Ludowych), the aim of which was to present the general assump1 Phenomena entered onto the National List of Intangible Cultural Heritage (as of 2016): ‘Artistic and historical gunsmithing – items made in accordance with the traditional Cieszyn school’; ‘The Lajkonik procession’; ‘The Kraków szopka tradition’; ‘The lightering traditions in Ulanów’; ‘The Corpus Christi procession in Łowicz’; ‘The Esperanto language as a carrier of the Esperanto culture’; ‘The skill of creating and playing the koza (Podhale bagpipes)’; ‘The Żukowo school of Kashubian emroidery’; ‘Falconry – living tradition’; ‘The Polish national dances’; ‘The indulgence festivities in honour of St Roch with blessing of animals in Mikstat’; ‘The traditional casting technique of the Felczyńskis in Taciszów’; ‘The Dyngus przywołówki in Szymborze’; ‘The Warmia dia-lect as a carrier of oral traditions’; ‘The Żywiec–Sucha Beskidzka toymaking’; ‘Honey hunting’; ‘Perebory – the Bug River weaving traditions’; ‘The Kraków bobbin lace’; ‘The cultural traditions of Biskupizna’; ‘The carol singing of the New Year Dziady in the Żywiec region’. �Forewords tions connected with the implementation of the provisions of the Convention and the scope and manners of operation of the safeguarding of the intangible heritage in Poland and other European countries. In 2014, Regional Coordinators for Intangible Heritage were appointed at all sixteen Regional Offices of NID. Before taking action, they were comprehensively trained. They participated in two training sessions which concerned both the provisions of the 2003 Convention and the practical aspects of the implementation thereof. From filling in applications to measures which NID coordinations can and should take in order to safeguard and inventory intangible heritage as part of the cooperation and contact with the depositaries, local government units and non-governmental organisations, as well as academic circles. At present, coordinators independently help local communities to fill in applications and also inform stakeholders as well as relevant institutions and organisations of the potential benefits, but also dangers associated with entering individual phenomena onto the National List or, in the future, onto UNESCO lists. In 2014, NID organised a workshop in Sandomierz which was dedicated to the cooperation of non-governmental organisations, cultural institutions and local government units in the area of intangible heritage. Representatives of circles active in the area of safeguarding, promoting and documenting intangible cultural phenomena: representatives of non-governmental organisations, cultural and educational institutions, offices and cultural animators were invited to participate in the two-day workshop the purpose of which was to develop methods of cooperation in safeguarding the intangible cultural phenomena present in our country. The workshop concerned the essence of intangible cultural heritage and forms of safeguarding it compliant with the methodology developed at the UNESCO forum. Practitioners from this field shared their experience and professional tips on how to safeguard intangible cultural heritage effectively, which helped the workshop participants gain new competencies in the area of identification and inventory. The second nationwide workshop was organised by NID in 2015 in Zakopane. This time it was dedicated to presenting the so-called good practices in safeguarding intangible heritage. The speakers and the hosts of the workshop were professionals who safeguard such heritage on a daily basis. On the first day, they shared their practical experience with a large audience. On the following day, seven workshop groups jointly discussed the matter of how the tools proposed by the Convention can be used to safeguard individual intangible cultural phenomena effectively. At present, NID employees actively participate in meetings dedicated to safeguarding the intangible cultural heritage of our country, co-organised by the Monuments Preservation Department 31 �32 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development (Departament Ochrony Zabytków) of the Ministry of Culture and National Heritage for representatives of local governments. They also participate in many conferences and meetings of statutory bodies of the UNESCO 2003 Convention. They also try to promote and disseminate the need to safeguard intangible heritage and the principles thereof with the use of the radio and television. Furthermore, in order to complete the illustration of the activity of NID outlined above, which has been carried out since 2011 in the scope of technical, organisational, and educational support for the implementation of the tasks under the 2003 Convention, it seems necessary to mention the publishing activity of NID as well. With regard to the issue of identifying and safeguarding intangible heritage, as many as six works have been published so far, including both Polish translations of key UNESCO publications2 and original works by Polish authors,3 sometimes consisting of several volumes, which concern both theoretical and practical aspects of identifying, documenting and safeguarding the invaluable intangible cultural heritage of our country.4 To conclude, I would like to express my hope that the 1st China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage was a perfect occasion for professionals from the seventeen countries not only to freely exchange their views and experience and to establish relations with international experts, but also to present the wealth of their national heritage and the measures taken by their countries in order to safeguard such heritage. It brings immense joy and satisfaction to the National Heritage Board of Poland, which had the honour and pleasure to co-organise the Forum in Kraków, that it met with such great interest and was evaluated by the participants in such a favourable manner. References Adamowski, Jan, and Katarzyna Smyk, eds. 2013. Niematerialne dziedzictwo kulturowe: źródła – wartości – ochrona [Intangible cultural heritage: origins – values – protection]. Lublin–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; Narodowy Instytut Dziedzictwa. 2 A set of eight UNESCO brochures outlining the idea behind the 2003 Convention (UNESCO 2011). 3 Narodowy Instytut Dziedzictwa n.d.; Adamowski and Smyk 2013, 2015; Przybyła-Dumin 2016. 4 A brochure presenting phenomena entered onto the National List in the years 2014–2016 (Sadowska-Mazur and Włodarczyk 2016). �Forewords Adamowski, Jan, and Katarzyna Smyk, eds. 2015. Niematerialne dziedzictwo kulturowe: zakresy – identyfikacja – zagrożenia [Intangible cultural heritage: scope – identification – threats]. Lublin–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; Narodowy Instytut Dziedzictwa. Kowalski, Krzysztof. 2013. O istocie dziedzictwa europejskiego: rozważania [Reflections on the essence of European heritage]. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury. Murzyn, Monika A. 2007. “Dziedzictwo kulturowe w okresie przemian. Szanse i wyzwania [Cultural heritage in time of change: opportunities and challenges].” In Dziedzictwo kul-turowe w XXI wieku: szanse i wyzwania, edited by Monika A Murzyn and Jacek Purchla, 139–54. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury. Narodowy Instytut Dziedzictwa. n.d. Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce [Intangible cultural heritage in Poland]. Edited by Anna Marconi-Betka, Katarzyna Sadowska-Mazur, and Julia Włodarczyk. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa. Przybyła-Dumin, Agnieszka. 2016. Narracja, obyczaj, wiedza…: o zachowaniu niematerialnego dziedzictwa kulturowego [Narrative, custom, knowledge…: on the preservation of intangible cultural heritage]. Chorzów–Lublin– Warszawa: Muzeum „Górnośląski Park Et-nograficzny w Chorzowie”; Wydawnictwo Uniwersytetu Marii CurieSkłodowskiej; Narodowy Instytut Dziedzictwa. Sadowska-Mazur, Katarzyna, and Julia Włodarczyk, eds. 2016. Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego [National List of Intangible Cultural Heritage]. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa. UNESCO. 2011. Niematerialne dziedzictwo kulturowe [Intangible Cultural Heritage]. Paryż: UNESCO. 33 �34 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Introductory speech made during the opening of the 1st China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage Leszek Zegzda* * Member of the Government of the Małopolska Province. �Forewords Everything starts with the word. It is where all things originate. First, there is a thought, an idea, something of value. The word allows us to express that thought, build an image, form a new reality. And thus, the intangible precedes the tangible, for the latter is formed out of the former. All that takes tangible shape has its roots in the intangible. Tradition – the living, intangible manifestations of culture that we inherit from our ancestors is what makes up our identity – both the identity of an individual and the identity of our community as a whole. It allows us to define ourselves, to choose our place and to grow roots, forming a strong foundation and helping us build a sense of value. And so, tradition becomes the link between the past, the present, and the future. Rites, practices, performances and musical traditions bind people together and at the same time play a vital role in maintaining and nurturing our cultural diversity. Intangible heritage facilitates the contacts between different cultures, creating a common space for dialogue and mutual respect. In these contexts, the Małopolska Province truly stands out in terms of the wealth of its cultural resources. This remarkable diversity has been accumulated over the ages by the several ethnic groups and minorities that lived here. All of them created a vibrant cultural mosaic the individual parts of which may be both of pure colours that represent the most pronounced ethnic characteristics and of mixed shades produced through the cross-pollination of neighbouring cultures. Ruthenians, Jews, Romani People, Slovakians and Hungarians as well as German settlers have all created an outstanding mixture of intangible heritage on this very 35 �36 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Leszek Zegzda, 2015, © Marshal Office of the Malopolska Region. �Forewords soil. Likewise, the influence of the dozen-odd neighbouring ethnographic regions clustered together in Małopolska – Cracovians, Gorals, members of the Lachy culture and highlander groups – all different in terms of local dialect, outfits, music, rites and customs – has only added more vibrancy to this cultural melting pot. It is our people who make up this invaluable cultural wealth and whose creativity and involvement are both rooted in regional traditions. Their attachment to the location in which they live and to their traditions and age-old customs have shaped the character of consecutive generations and still does so today. It is here, in the Małopolska region, that all phenomena of the present day are experienced in a very special manner, filtered through the century-old values which influence our perception of the world, thereby shaping our ability to create. Intangible heritage is fleeting, fragile, and cannot exist on its own. Many phenomena have been lost forever as people passed away and as stories came to an end, for there was nobody to remember, nobody to save them from oblivion. It is for this reason that it is so important for us to continue to pay great attention to the living manifestations of our heritage. During the 1st China and East-Central Europe Expert Forum dedicated to intangible cultural heritage, organised in Kraków at the International Cultural Centre, we have a unique opportunity to reiterate our call for dialogue and creative exchange of experiences and good practices in the field of safeguarding intangible cultural heritage, the philosophy and management thereof, as well as the economic and political dimensions of the activities in question; for whenever different cultures meet, these are the values that always matter most. It is no coincidence that Kraków was chosen as the meeting place on this occasion. It is a place where intangible heritage has a meaningful impact on the identity of the local residents, at the same time forming an immense potential for the sustainable development of the city. The local government of the Małopolska Province pays special attention to the protection, development, and interpretation of the intangible heritage of the region. Among the many cultural institutions of the Małopolska Province, museums and culture centres continue to play a pivotal role, their activities extending to the entire region, allowing for model solutions to be developed. As a result, these institutions continue to serve as important centres of not just cultural protection, but cultural animation as well. Without a doubt, the SOKÓŁ Cultural Centre for the Małopolska Region in Nowy Sącz plays an important role in the entire process, providing care and support to local artists – regional bands and ensembles, folk musicians, instrumentalists, singers, carolers, farmer’s wives associations and country theatres. An important event which is regularly held in 37 �38 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development the region is the Regional Culture Congress, first organised back in 2015 at the initiative of the Małopolska Province, with the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – ratified by the Republic of Poland in 2011 – serves as an inspiration. Works are now underway to establish the Heritage Centre for Intangible Culture, formed at the initiative of the SOKÓŁ Cultural Centre. This project would never have been possible without the involvement of the Małopolska Province, which considers the establishment of this Centre to be an important stage in the formation of a regional heritage safeguarding system. The Małopolska Province continues to acknowledge and reward various activities and projects aimed at the promotion of good examples in the field of protection of all phenomena which comprise the local cultural heritage. It is for this reason that two awards have been established: the Roman Reinfuss Prize for exceptional achievements in the field of safeguarding the local cultural identity in the Małopolska region, and the Władysław Orkan Prize for promoting the idea of regionalism and for extraordinary achievements in the field of artistic and cultural activity of local communities of Małopolska. The extraordinary wealth and diversity of the activities performed is clearly reflected in statistics: more than 1000 folk artists, 281 regional ensembles (including 153 children’s ensembles), about 170 bands, more than 350 groups of carolers, over 200 singing ensembles, 140 folk poets, 240 folk storytellers, 50 country theatres and 450 farmer’s wives associations – all of them involved in a plethora of artistic activities. These impressive figures translate directly into an equally stellar artistic and substantive level attained by most of the artists and groups involved. The ensembles and solo artists from the Małopolska region have repeatedly earned top spots in numerous folklore competitions both in Poland and abroad. The activities of regional artists have made it possible to produce a highly attractive cultural offer, complementing the efforts of our tourism industry and ensuring the continuing popularity of Małopolska as a travel destination. These are just a few of the countless activities and valuable initiatives pursued by various institutions, private entities and both formal and informal groups of people all across the Małopolska region, aimed at the preservation, safeguarding, and perpetuation of all that matters most to our regional culture. In one of his homilies, Pope John Paul II once said the following words: ‘I beseech you, stay true to your heritage! Make it the foundation of the upbringing of your children! Make it a source of noble pride! Preserve this heritage! Make it thrive! Pass it on to the next generations’. �Forewords All the activities which are currently being implemented are intended as an answer to this call – an answer that must involve all those who live in the region, for it is only in close cooperation with them that the safeguarding of the intangible cultural heritage has any chance of succeeding. I sincerely hope that the process of cooperation and dialogue, initiated during this Forum by the eminent experts from seventeen countries who have gathered here, shall bear fruit in the near future, becoming a starting point for joint solutions, which – through their territorial extent – will be able to serve as examples of good practices in the field of safeguarding of the intangible cultural heritage at the local, regional, national, and international level. 39 �40 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Kraków and its heritage in the European context1 Jacek Purchla* * Director of the International Culture Centre in Krakow, President of the Polish National Commission for UNESCO. 1 This chapter is based on a selection of excerpts from the book by Jacek Purchla, Kraków in the European Core (translated by Teresa Bałuk-Ulewiczowa), second edition, International Cultural Centre, Kraków 2016 (courtesy of Wydawnictwo BOSZ). �Forewords Kraków is often perceived as ‘the heart of Poland’ and ‘the most Polish of all Polish cities’. Although Poland’s boundaries have been shifted to and fro so many times, Kraków has always been Polish. But at the same time it is also the most cosmopolitan place in Poland: not only were numerous foreign influences imported here, but they were also submitted to creative reprocessing. The myth of Poland’s ancient capital, a place of symbolic meaning in Polish politics and national life, must be reinterpreted today in the wider context of a uniting Europe. If Central Europe’s complex rests in its continual striving to prove its European membership, Kraków has no need of such proofs. It has always made up the Polish chapter of European heritage. Kraków is one of the so-called ‘creative cities’, that is cities which have made a creative contribution to the building up of the universal values in our civilisation while at the same time maintaining their local features and pursuing their own, unique, identities. It is also inseparably bound with the specific properties and genius loci of Central Europe. Three ideas of Central Europe, the Hanseatic, Jagiellonian, and Habsburg visions, coincided with the peak of Kraków’s civilisational prosperity. Two of them came before the end of the Middle Ages. All were to meet at Wawel Hill at the turn of the 13th and 14th centuries. Kraków was the only city in which a creative and harmonious blend of all three of these integrative concepts for Europa Minor ensued. If we look at Europe’s civilisational development in its two main aspects, cultural and economic, we observe a growing integration of Bohemia, Poland, and Hungary in the 12th and 13th centuries with Carolingian Europe. A factor associated with this process was the economic programme of the Cistercians; but the major determinant was the great sweep eastwards of colonisation, carrying the Western European settlement model into these countries. 41 �42 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Professor Jacek Purchla, 2015. Photo by P. Mazur. �Forewords Kraków became a special symbol of the new dimension in urbanisation. The Middle Ages turned it into a European metropolis lodged at the foot of Poland’s royal and sacred hill. The factors determining this were not only the city’s role as capital, but also its adoption of a new model of settlement. Re-organised in the mid-13th century on German municipal law and designed as an ambitiously expanding colonial town, Kraków was rapidly becoming one of the largest trading emporia in late mediaeval Europe. Its characteristic and distinctly lucid municipal layout, which goes back to that period, was its first creative contribution to European civilisation. This is the paradox the incursion of Genghis Khan’s hordes brought: by destroying, they only managed to reinforce the civilisational strength of Latinate Europe, as borne out by the mediaeval defensive churches of Transylvania, and by Kraków. Though materially devastated, it survived the cataclysm of 1241, demonstrating its power to continue as a civitas not in the sense of physical structure, but as something more, an ethnos, a combination of functions, a process, or perhaps above all as the idea of a city. The disaster gave the impulse and opportunity for an extraordinary amount of creativity. The initiative came from its prince, Boleslaus V (the Bashful). The groundwork for his capital’s new structure was the municipal charter he granted in 1257, opening up a new age in its history. Up to that time, the chief factor determining Kraków’s urbanisation was spontaneous growth in its municipal functions and space. The charter endowed it with the framework of a new design. With its distinctive, hitherto unparalleled scale and symmetry, the new urban layout ranked Kraków uniquely in contemporaneous civilisation. Its Market Square, one of the biggest mediaeval market places, is extraordinary for the regularity and scale of its design, well ahead of its time in town planning, blending harmoniously with what had survived the destruction. Freed by its 1257 charter of the narrow streets typical of mediaeval towns, Kraków was invested with a design which is still the basis of its metropolitan development today. For Kraków, the Magdeburg municipal law on which its charter was based soon turned into a constitutional matrix, the first implementers of which were newcomers from Silesia. Just as elsewhere in Central Europe at the time, the culture of the German speakers played a vital role in the growth of the new Kraków. The influx of German colonists introduced multi-ethnicity as an important ingredient in the life of the nascent metropolis. In the 15th century, Kraków was one of the biggest towns in Central Europe. Since Vladislaus Jagiełło’s victory over the Teutonic Knights at Grunwald in 1410, in 1410 it has been also the capital of a rising European power. Its economic status was growing along with its political power. The vigour of life at Court and the thriving city encouraged the growth of intellectual and artistic 43 �44 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development activity. The splendour of the last years of the reign of Casimir the Jagiellonian and the work of Veit Stoss mark the climax of Kraków’s age of felicity. In the 16th century, as capital of a vast dominion, Kraków propagated its influence from the south-western corner of the realm into the vast lands of Lithuania and Ruthenia. The monarch convened Sejm parliamentary sessions to Kraków; while Wawel Castle, headquarters of the dynasty, was one of the most important centres of political power in contemporary Europe. The splendour of the last Jagiellon reigns marked the acme of Kraków’s significance on the map of Europa Minor. The multi-ethnicity of the metropolis meant that large groups of Jews, Germans, Italians, Ruthenians, Hungarians, and Scots lived in the environs of Wawel Castle. At the same time, Kraków was truly the focal point for Polish culture. Sigismundian Kraków not only imported a variety of foreign influences; it also creatively transformed them, assuming the role of a prolific centre with an impact well beyond the borders of the Jagiellonian domain. In the mid-16th century, the Kraków agglomeration counted some 30,000 inhabitants, like Prague, the other major city in Central Europe. Though these two cities could not vie with Rome, Venice, Naples, Constantinople, Lisbon, Paris, London, or Antwerp in magnitude or economic status, they were well ahead of the other cities in Central Europe, such as Gdańsk, Königsberg, Wilno, Riga, Kiev, Lwów, or Wrocław, in the complexity and power of their functions. Triumph would soon turn into the cause of downfall. The concept of union with Lithuania devised in Kraków in the late 14th century eventually created a threat to Kraków’s status as capital. This was connected with the constitutional evolution that ensued in the 15th and 16th centuries. The commonwealth of the nobility into which Poland was transformed during the 15th century based its political existence on a parliamentary system for the szlachta (Polish nobility and gentry). With a peripheral situation in a state bulging out north-eastwards, for practical reasons Kraków could no longer be the venue for parliamentary conventions. If we consider the headquarters of the supreme authorities the capital of any state, then Kraków was gradually losing this position in the 16th century. However, for a long time, Kraków retained its status as capital, as understood in an age of feudalism. Here the insignia of statehood – the royal treasury and archives – were lodged. Well-nigh until the demise of Poland-Lithuania all the main state occasions, coronations and royal weddings were held here. Already by the turn of the 18th and 19th centuries Kraków’s legend had proved the critical factor decisive of its future. The city of Kraków provided the natural setting for the last great �Forewords attempt to salvage Poland’s sovereignty. On 24 March 1794, the Kościuszko Insurrection broke out. Kraków’s capital status unexpectedly assumed a new dimension at the Congress of Vienna. In 1815, the city became the object of keen rivalry between the three Partitioning Powers, since it was still perceived as a symbol of Poland’s sovereignty. In the outcome of the compromise arrived at between Austria, Prussia, and Russia, in 1815–1846 Kraków was formally an independent state, a Republic (der Freistaat Krakau) under the ‘guardianship’ of the three Powers. The 19th century brought changes in the settlement network of Europe. A combination of political and economic causes made Kraków remain a non-industrial city with a fairly slow rate of growth until the end of the century. Locked inside the Austrian defences, it was relatively small and poor. But a way was found to give the city a chance of development thanks to the liberalism that came to Austria in 1860, and the power of the old metropolitan tradition. This was the essence of the Kraków phenomenon of that period: there was no simple relationship between the city’s size and its metropolitan function. The power of tradition was an extremely important factor in its progress. Thanks to the power of its past Kraków became the place integrating all the Polish people; Kraków, not the province’s capital, Lwów, became the heart of Polish national life. Kraków’s development at the turn of the 19th and 20th centuries was based on numerous contradictions. The systemic deficiency in the city’s economy was compensated for by its extraordinary significance to the people of Poland. Its function as the nation’s spiritual capital contrasted blatantly with its function as a frontier fortress and provincial garrison manned by a foreign army. From the vantage-point of the great cosmopolitan metropolis into which Vienna had turned as the centuries changed, Kraków was but a middle-sized peripheral town. From the point of view of Polish raison d’être, it was fulfilling the functions of the capital, albeit an impoverished capital, of a non-existent Polish state. These and other antinomies made up the Kraków phenomenon and accounted for the exceptionality of its situation under Austrian rule. The contemporary Kraków was not merely the Polish Athens, but also the Polish Piedmont. At the turn of the 19th and 20th centuries, Lwów performed the functions of provincial capital of Galicia, the largest province in Austria, while Kraków was the lynch-pin integrating Polish national affairs, especially after the 1905 Revolution was crushed in the Congress Kingdom (Russian partitional zone). On the eve of the First World War, it was in Kraków that the activities of the major independence groups were concentrated. Kraków was HQ for Józef Piłsudski, who in August 1914 led his Polish Legions out from this city to fight for independence – against Russia, but still as a partner of Austria. 45 �46 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development With a population of around 750,000, Kraków is much bigger than the planners of fifty years ago expected and, more importantly, now going through a period of demographic stability. This certainly does not mean a stop to development, but rather a slowing down of the expansion which was responsible for a fall in the standard of living. By virtue of its hallmark and the attractiveness of its heritage, Kraków has the potential for the metropolitan game. Its heritage is what makes Kraków Poland’s second city and not just one of sixteen provincial capitals. Kraków’s heritage is the natural asset with which it has entered the 21st century. It is its first metropolitan function, still determining its position in Europe today. The potency of heritage in Kraków’s metropolitan personality has been defined by its investiture in the 19th and 20th centuries as the archetype of the nation’s spiritual capital, an archetype supporting Kraków’s essential role as the factor integrating the people of Poland, yet at the same time determining the city’s high level of recognisability in Europe and throughout the world. There is also a material aspect of cultural heritage: a superbly preserved historic urbanistic fabric and firstrate monuments. The fact that Kraków was placed on the UNESCO World Heritage List already in 1978 is a cogent testimonial to the supra-regional value of its heritage resources. Kraków, the only large historic city within Poland’s current borders to have survived the tragedy of the Second World War physically unscathed, is a symbol of continuity and endurance. Its second metropolitan function, strictly bound up with the first, is its intellectual and artistic potential. One of the signs of its capacity for the creation of culture is that it is often referred to as Poland’s cultural capital. And this is another reason why Kraków has become an international tourist centre. Kraków is one of those of our Continent’s old cities whose contemporary development is determined by their past and tradition. It is the only city of such a large size between Warsaw, Berlin, Prague, Bratislava, Vienna, and Budapest which has had its historically shaped metropolitan functions degraded to the rank of a provincial centre. Today, Kraków’s cultural heritage has to be deciphered not only in its national framework but also in the international dimension. It is no coincidence that international tourism has become the chief factor determining the economic development of Kraków and Lesser Poland, especially since Poland’s accession to the European Union on 1 May 2004. Today Kraków is ‘trendy’. The work which contributed to the changeover involved not only operations to stop the prospect of ecological disaster, but also the swift removal of the consequences, by the conservation of heritage. Kraków is currently one of the busiest tourist markets on the continent. Over ten million tourists visit it every year. In the plebiscite held by the monthly magazine Travel & Leisure in July �Forewords 2015, it was ranked third in the top ten of Europe’s most attractive cities. Only Florence and Rome came ahead of it. The sites entered on the UNESCO World Heritage List in the vicinity of Kraków, especially the Wieliczka Salt Mine and the Auschwitz-Birkenau Memorial and Museum, are popular destinations for tourists. One of the paramount factors accounting for the growth of the tourist industry is that Lesser Poland is the birthplace of John Paul II. The Sanctuary of Divine Mercy at Łagiewniki, which the Pope from Poland consecrated on 17 August 2002 during his last pilgrimage to Poland, receives pilgrims from scores of countries all over the world. Research shows that 25% of all the pilgrims are from abroad, chiefly from Europe, but also from the Philippines, Costa Rica, Cuba, Japan, South Korea, the USA, and they also include Ukrainians and Russians… A monumental religious venue, the John Paul II Centre, has been raised in the neighbourhood of the Sanctuary of Divine Mercy, on the site of Kraków’s old Solvay soda works, where during the Second World War Karol Wojtyła worked as a blue-collar labourer. The St. John Paul II Sanctuary is at the Centre’s very heart. The relics of the Polish Pope were brought here in 2011 and since that time his cult has flourished. There is no other city in Poland which has accumulated so much myth and legend and preserved its symbolic layer as full of life as the space of Kraków’s mediaeval City Centre, teeming with life today. As in past centuries, the medieval melody of the bugle call sounding from St Mary’s Tower determines the rhythm of life, and the Royal Sigismund Bell tolls from Wawel Hill to comment on the important moments in the life of the nation and the city. The city continues to order its life by the traditional calendar of religious holy days such as the feast day of St. Stanislaus, patron of Kraków, and Corpus Christi, and the folkloric amusements such as the Rękawka fair, the Lajkonik Hobby-Horse parade, or the Wianki midsummer night’s eve festival. The multilayer memory and identity of the city are superbly complemented by the suburban folklore which has been forming since the 19th century in Zwierzyniec, Krowodrza, and Ludwinów. The folklore is still thriving, symbolised by the Lajkonik and the Nativity scene (szopka) traditions, particularly distinctive for Półwsie Zwierzynieckie and Krowodrza. The Nativity scene (szopka) is a traditional craft which is passed down from generation to generation, ensuring its continuity. The Lajkonik parade is a colourful pageant through the city of Kraków. The main character is a rider dressed as a Tatar mounted on a hobby-horse. The event commemorates the Mongol invasions which threatened the city in the 13th century. The Lajkonik parade and the Nativity scene (szopka) competition show how robust the local tradition is, and that is precisely why they have been entered on the National List of Intangible Cultural Heritage. 47 �48 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Cross-cultural encounter. The Nativity Scene (szopka) Tradition in Kraków explained to Hungarian ICH expert, Dr Eszter Csonka-Takács, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Forewords Is a city which has committed itself to such an extent to the reverence of its past still capable of facing the challenges of the present day? There can be no doubt that Kraków is an arena for a fierce confrontation between contemporary civilisation and the heritage of the past. Heritage means memory, choice, and identity. That is why Kraków is today creating a new chapter of Polish heritage for Europe and the world. After the death of John Paul II in 2005 Kraków quite naturally became the guardian of his memory and his legacy. At the same time, the city is endeavouring to revive its multi-ethnic tradition, lost as a result of the Holocaust. This is expressed both by the Jewish Cultural Festival, which every June since 1988 has summoned a large audience from all over the world; as well as in the phenomenon of Kraków’s Kazimierz quarter. Before our very eyes, Kazimierz has become a laboratory for the retrieval of the memory of a world that has gone forever but nevertheless is still an inherent part of the identity of the European Core. Finally, there is the most astonishing experience: the reinterpretation of the heritage of Nowa Huta. Today the Polish Magnitogorsk is not just a symbol of the Sovietisation of Poland, but also the fourth phase of the grand urban development of Kraków, a development reaching far beyond the local bounds. At the same time, it is also the legend of a battle for dignity, the legend of Solidarity. Diversity, integration, continuity, authenticity, representativity, artistic class in architectural heritage – all of these determine not only the meaning of Kraków’s heritage, but also the strategy for its protection, and especially the comprehensiveness of that strategy. The foundation of this endeavour is the continual reinterpretation of heritage. Thus history has become a factor in the city’s development which in turn has created a variety of options for the interpretation of cultural heritage, for meanings of the city – as a process, a function, an idea, form, and mirror of civilisation. The complex story of Kraków, in the 20th century as well, confirms the words of Sophie Lang that cities are never a random occurrence, that they are a concept of a higher order. In Central Europe, cultural identity has never been a feature that has been fixed for all time. It has always called for continual choice. In this sense, too, Kraków is the very essence of the European core, understood also as trauma and ambivalence. The comprehension of the Kraków phenomenon, and a broader historical outlook on the changeability of the functions it has played in the settlement network for this part of Europe and of its changing meanings and subject-matters, holds the key to understanding the nature of Europa Minor. Europa Minor has never been out of the European civilisation. But it has preserved a distinctiveness which today is a value. 49 �50 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �INTRODUCTORY PAPERS �52 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage safeguarding: a global campaign and its practice in China An Deming* * Chinese Academy of Social Sciences (中國社會科學院), Beijing, People’s Republic of China, e-mail: andm@cass.org.cn. �Introductory papers Over the recent thirty years or so, China has experienced dramatic changes in the economy, culture, politics, and many other aspects of social life. One of the problematic side-effects that accompany this great development is the fading of traditional culture. Introduction The campaign of intangible cultural heritage safeguarding has currently been developed into an influential social and cultural movement in China. Its quick prevalence is deeply rooted in the consciousness of national identity, especially when facing the strong influences of industrialisation and globalisation, and considering the impact from UNESCO. Since its introduction to China, this campaign has indeed brought many dynamic results to traditional culture and people’s practice, as well as to related academic disciplines such as folklore studies. Thanks to a series of actions related to ICH safeguarding and more active cooperation between the state, communities and scholars, numerous folk culture genres – especially folk beliefs and religious practices used to be labelled as feudal superstition and restrictedly prohibited – have gained an improved status in the whole country by being identified as ‘ICH items’, together with their bearers and communities having received more space for survival. Meanwhile, folklore studies are also celebrating various new opportunities and challenges to the discipline caused by the movement. However, a number of problems have also risen simultaneously. Among them, the central one is the paradox between the UNESCO ideal theory and the actual practice of ICH safeguarding in specific contexts. It has not only caused competition or conflict between different places in the country, and caused various countries to fight over property rights to traditional events, but has also diminished the authority and confidence of the common people as traditional bearers in expressing themselves through their own culture. To this extent, ICH communities, scholars – including folklorists worldwide – and the state powers still have a long way ahead. The Project of Intangible Cultural Heritage Safeguarding has currently been developed into a well-known and popular movement in China. It is such a wide and influential movement, that 53 �54 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Part of volumes of the ten collections displayed at the 4th Exhibition of Chinese ICH, 2016. Photo by Wang Xuewen. The 100th performance of Mudanting (Peony Pavilion), the most well-known kunqu Opera. 11 May 2007. Photo by Wang Feng. �Introductory papers it involves figures and institutions from different levels and regions. A Google search for ‘intangible cultural heritage’ results in more than one million hits. And the first several pages are mostly about the content in China. Thus we can see how it flourishes. The growing consciousness of national identity and the stimulation from international society: the reason for the quick prevalence of ICH movement in China The reason for the quick prevalence of this movement in China is deeply rooted in the strong consciousness of national identity, and the influence from the international community, especially that from UNESCO. Over the recent thirty years or so, China has experienced dramatic changes in the economy, culture, politics, and many other aspects of social life. One of the problematic side-effects that accompany this great development is the fading of traditional culture. Facing the strong challenges of industrialisation and globalisation, and answering the question how to preserve and maintain the identity of Chinese traditional unique culture and value became common concerns for Chinese people, especially the intellectual elites. In fact, in China, similarly to many other countries, intellectuals are always the first to perceive the crisis of traditional culture and the first to take steps in order to prevent it. And it was thanks to their promotional endeavours that their anxiety towards the status of tradition became a matter of nationwide care. An earlier example of this is the project of collecting folk songs and other folklore genres started by scholars between the late 1910s and early 1920s. Considering the drastic decline of traditional culture, and facing a violent impact of industrialisation and westernisation, a number of faculty members and students from Peking University initiated the project for the sake of rebuilding the ‘spirit of the nation’. It eventually developed into a country-wide cultural movement, the so-called folk song studies movement (歌谣学运动), and has been generally recognised as the birth of Chinese folklore study as a new discipline (Zhang 1985, 306–47). In the early 1980s, the issue of salvaging the Chinese traditional culture against the impact of western cultures and arbitrary misuse or excessive exploitation was raised again. This request was in a way consistent with what had been embodied in the folk song studies movement. Furthermore, since the impact of westernisation and commercialisation accompanying the implementation of the central government’s new policy ‘reform and open’ (改革开放) was 55 �56 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development much more severe and prevalent than before, it involved much broader social circles and evoked wider concerns towards the critical situation of tradition and nation. As early as in late 1970s and early 1980s, based on increasingly more urgent requests and proposals from scholars with folklorists at the centre, the Chinese Ministry of Culture (文化部), State Ethnic Affairs Commission (国家民族事务委员会), and China Federation of Literary and Art Circles (中国文学艺术界联合会) jointly launched the compilation of 十部中国民族民间文艺集成志书 (Ten sets of Chinese ethnic folk literature and arts collections, abbreviated as 十套集成 – Ten collections). These collections included folk tales, folk songs and rhymes, proverbs, opera music, ethnic and folk instrument music, opera and dance forms, song styles, arias, and other elements of culture. Each of them was carried out by a specific governmental bureau or government-based society, such as the Chinese Folk Literature and Arts Association (中国民间文艺家协会), each having its agencies on different administrative levels. In the time shortly after the Cultural Revolution (文化大革命) of 1966–1976 that had brought fatal destruction to Chinese traditional culture, the purpose of reconstructing the culture with the resources of folk tradition became obvious in this project. At first, the participants of different collections collected works of specific genres in villages and then compiled them into genre-specific county collections. These county collections were subsequently selected and compiled into volumes for each province, which make the final results of the project. In this process, many folklore genres that had been declining for a period of time were revived. Various local artistic organisations have been created or enhanced, and many local art talents have emerged. After twenty-five years, with more than 10 million participants working together, by the end of 2004 a total of 298 provincial volumes had been completed. And by the end of 2009, all those volumes containing around 450 million words in Chinese had been published.1 This huge project was universally praised as a modern ‘Great Wall’ of cultural undertakings and has established a substantial practical and theoretical foundation for the whole society in China. One of its aims has been to embrace the series of actions and movements initiated by UNESCO. Aiming at the safeguarding of intangible cultural heritage, UNESCO has successively adopted a series of conventions, recommendations, and declarations over the recent years, such as the UNESCO Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore of 1989, the UNESCO Universal Declaration on Cultural Diversity of 2001, the Istanbul Declaration of 2002 adopted by the Third Round Table of Ministers of Culture, the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage of 2003, and others. Each of them stresses the importance 1 For detailed information on this project, see An and Yang 2015. �Introductory papers and urgency of safeguarding ICH (or ‘traditional culture’ in earlier expressions) all over the world (An 2008), and they all received active response and support from China, where the idea of protecting traditional culture has been widely spread from the very beginning.2 According to the 2003 Convention, the purposes of safeguarding ICH are ‘to ensure respect for the intangible cultural heritage of the communities, groups and individuals concerned’, and to raise awareness of ‘ensuring mutual appreciation thereof’ (UNESCO 2003). Nevertheless, in practice, for many countries, the most stimulating UNESCO act was the proclamation of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity launched in 2000, which was later incorporated to the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity after the 2003 Convention entered into force. In China, since the traditional Chinese opera kunqu (昆曲) was listed as one of the first group of 19 Masterpieces in May 2001, and guqin (古琴), the seven-string zither was listed as one of the second group of 28 Masterpieces in November 2003, the Chinese people eager to distinguish their ‘unique’ traditional culture in the world have been greatly encouraged. Related agencies of the state and local governments, official or academic institutions, and organisations, various individuals from different backgrounds have all been engaged in this movement (Xiang 2004, 35–37). The practice, achievements, and the significance of the campaign in China As far back as 2003, the Ministry of Culture and the Ministry of Finance (财政部), in collaboration with the State Ethnic Affairs Commission and China Federation of Literary and Art Circles, launched a project of protecting folk and ethnic culture as a form of a response to UNESCO’s action. An administrative system in charge of related affairs has been since set up, which included a leadership panel, an expert committee, and a national centre for the project. Organisational institutions on local levels have been also accordingly established in provinces, regions, and municipalities. The National Center for the Project of Protecting Folk and Ethnic Culture (中国民族民间文化保护工程 国家中心) had been working actively until 2006 when it was renamed to the China National Center for Intangible Cultural Heritage Protection (中国非物质文化遗产保护中心) after China ratified 2 For instance, China joined the 2003 Convention as early as August 2004, which made it one of the first member states to ratify the Convention at that time. 57 �58 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development A guqin artist playing. 12 June 2014. Photo by Wang Feng. �Introductory papers the 2003 Convention in 2004. It was authorised as the sole official agency in charge of matters related to ICH safeguarding in China, such as providing policy advice for stakeholders, organising general investigations and academic discussions, and advising or guiding the implementation of safeguarding measures in various localities or communities. Some Chinese scholars, mostly folklorists, by comparing the contents of lists from their respective domains have observed that the concept of intangible cultural heritage, especially as it has been recently introduced into China, is almost identical as that of ‘folk culture’ (民间文化), a term already familiar to Chinese people. The main reason for the prevalence of this new term lies in the intention to keep the pace with the international discourse, which introduces new concepts and movements. Nevertheless, the term ‘folk culture’ is still used interchangeably with the term ‘intangible cultural heritage’ on many occasions. The comprehensive participation of the governmental departments is very helpful for the further promotion and implementation of the project of ICH safeguarding. The Ministry of Culture, in cooperation with several other related ministries, has formulated an Inter-ministerial Joint Committee as a focal point of the project, to address major issues in a coordinated way; the Ministry of Finance has set aside a special fund, and a number of provinces, regions and cities also collectively appropriated funds to support the project. This has greatly attracted the wider attention of the whole society to the project of ICH safeguarding. Institutions and people from all backgrounds have become involved, and thus shaped a new cultural movement throughout the country.3 The movement has already made great achievements in practice. Here are some statistical information about China by the end of 2015: The information about 879 thousand ICH elements has been collected; 38 elements have been inscribed on UNESCO ICH Lists (including 30 elements on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, 7 elements on the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, and one element on the Register of Good Safeguarding Practices); 1372 elements have been included in the national inventory of ICH; 1986 inheritors have been identified as Representative Inheritors of ICH at National Level; the central government has appropriated more than 4.2 billion Chinese Yuan (around 525 million euro or 600 million US dollars) in total to support the ICH safeguarding programme. 3 As mentioned by Barbro Klein (2006), since the term ‘cultural heritage’ had been introduced and applied widely in the academic domain in Sweden, not only many museum specialists celebrated it as a self-evident concept to describe what they had been doing all along, but also many university-based ethnologists who recently denied that their field had nothing to do with efforts of preserving and presenting culture or with any activities tainted with the worst aspects of ‘the old folklife research’ started to increasingly use it. Similarly in China, many other academic disciplines that used to look down on folklore studies have also began to ‘jump on the bandwagon’ initiated mainly by folklorists. 59 �60 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development It has shown its significance of the survival of folk tradition as well. Many genres of folk tradition such as temple festivals and other activities concerning folk beliefs have been functioning in people’s everyday life for a long time. However, in the past, they had been labelled as feudal, superstitious vestiges, and were restrictedly prohibited for several decades. Although these kinds of tradition became revived after the Cultural Revolution, they were still struggling to receive the legitimacy from the governmental discourse. As a most remarkable achievement of the ICH protection movement, in the 中国民族民间文化保护工程普查工作手册 (Guiding manuals for general investigation of Chinese ethnic and folk culture) published by the National Center for the Project of Protecting Folk and Ethnic Culture in 2005, folk belief was listed as one of the genres to be investigated. This is actually an indication that the folk belief or religious practice received considerable legitimacy in the official discourse. In this situation, officials or legislators will have to be cautious when they deal with folk culture such as temple festivals and other traditional religious practice. It therefore provided those kinds of tradition more space for survival and maintenance (Gao 2013). Along with the confusing translation ‘intangible cultural heritage’ (非物质文化遗产, literally ‘non-material’ cultural heritage) which became increasingly popular, growing numbers of communities, tradition bearers, and even entrepreneurs would like to use this unusual coinage to label their cultural items. By doing so, these individuals or groups might not only gain economic benefits for these specific items, but also endow them with more significant and multiple meanings in the global perspective, and hence improve their social status. And this was greatly reinforced by the legislative establishment of the National Cultural Heritage Day (文化遗产日) in 2008, and the promulgating of the national Law on intangible cultural heritage4 in 2012. Folklore studies and other related disciplines also celebrate new opportunities. This does not mean the superficial prosperity similar to the one when the so-called folklore experts received through praise and recognition from the governments, local communities and mass media. Instead, this movement enables scholars to think thoroughly and deeply about the relationship between culture and people’s lives; it enables them to investigate Chinese folklore more deeply and more comprehensively, with strong support from governmental agencies; it also allows searching for a way to solve the big dilemma embedded in the movement itself. Therefore, it makes it possible to contribute new perspectives and methods based on Chinese experiences, both to the academic domain and to the campaign of ICH. 4 中国非物质文化遗产法. �Introductory papers During the 9th annual session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage held at UNESCO Headquarters in Paris from 24–28 November 2014, the Committee decided to establish the Evaluation Body (consisting of six NGOs and six independent ICH expert scholars) for the evaluation of nomination for inscription on the UNESCO Lists from 2015. China Folklore Society (中国民俗学会) was successfully elected into the Evaluation Body for a term of three years. This enabled Chinese folklorists to participate in affairs concerning ICH on a more international level as opposed to the domestic one. Through closer communication with related policies and practices of UNESCO and various countries, Chinese folklorists have been ever since trying to build a new bridge for the mutual understanding of ICH between UNESCO and the Chinese government, and between communities and government. In terms of establishment of this rapport, we can mention two of the most notable examples: the modification of strategic principle of ICH safeguarding in China from the earlier ‘safeguarding the ICH according to its original ecology’ to the current ‘safeguarding the integration of ICH’ or ‘safeguarding the ICH along with its living context’, and the focus on tradition bearers that has changed from ‘active bearers’ (those who possess particular traditional knowledge) to all ordinary people, stated in the conception ‘everyone is the culture bearer’. Since the concept of intangible cultural heritage has been introduced into China, for quite a while the dominant idea about the ICH safeguarding strategy among the involved scholars and governmental agencies was maintaining the authenticity or the original nature of concerned items. As a result of strong concerns and alarms about the severe misuse of traditional culture and the widespread artificiality claimed as tradition based on rapid development of tourism and commercialisation, this idea emphasised the need to keep the tradition pure. Nevertheless, it resulted in a critique from some folklorists who had been focusing on the academic history of the controversial concept of ‘folklore as survival’, and that of the so-called authenticity. It was those scholars’ continuous argumentation and promotion that led to the growing debate among different participants of ICH studies and practice. Most of the stakeholders finally came to a reflective agreement on the impossibility of ‘safeguarding authenticity’, and on the new principle of safeguarding ICH in an integrated way. Tradition bearers are another main focus of ICH safeguarding. For quite a long time, in accordance with the situation of the academia, the attention of most participants of the ICH programme has been mainly paid to the active bearers, who are usually very dynamic in the transmission of specific cultural items and have special talents in particular cultural genres. However, when the concept of community as integration was introduced to the public, together with more and more scrutiny on the distinction between the ‘active bearers’ and ‘passive bearers’ by some folklorists 61 �62 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Shehuo, the traditional folk art performance at the temple festival during the Chinese New Year in Jiezi Villages, an item included in ICH inventory of Gansu Province, China. 24 February 2013. Photo by An Deming. �Introductory papers (Yang et al. 2011, 23–24), it has been gradually accepted that those ordinary people who are not specialists in any cultural items actually shape the main foundations of the viability and vitality of the concerned traditions. Based on increasingly more discussions and adequate communication, the concept of ‘everyone is the bearer of traditional culture’ was subsequently promoted as the theme word on the 4th Chengdu International Conference on Intangible Cultural Heritage in 2013. As a new way of understanding the nature of people and their relation to culture, this modification was in fact in accordance with the idea of safeguarding the integration of ICH. Moreover, a new light has been shed on the timely and reasonable adjustment of the safeguarding strategies and measures throughout the country. The paradox between the UNESCO theoretical requirement and actual practice; the negative impact of the programme and the possible solution The entire project has also brought many negative impacts, among which there has been some competition and even conflict. Because of the system of inscription on the Representative Lists (or the proclamation of masterpieces at the beginning), or nomination on various administrative UNESCO levels (national or local), a certain amount of discordance has emerged among local people, as well as disputes over the ownership of specific cultural items among communities or localities within the same nation, or even between different nations. This has sometimes led to disturbances in people’s regular relationship within societies or among communities. For many specific culture items or events, there used to be various claims of origin and ownership from different areas or groups. Through long-term arguments and disagreements, the concerned people or communities have reached compromises or agreements, and this has also formed a vital foundation to maintain the vitality of related cultural items. However, the proclamation of representative items can reinforce those existing tensions and upset this balance, especially as it is associated with economic and other visible or imagined benefits. In China, the most remarkable event concerning this affair was the debate about the ‘property rights’ to the Duanwu Festival between the Chinese and Korean internet users.5 5 In 2005, the Gangneung Danoje Festival (Dano Festival) in Korea was proclaimed by UNESCO as a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity. Although this festival is different in content and ceremony form from the Chinese Duanwu Festival (or Dragon Boat Festival), since the two festivals take place on the same day (the 5 May according to the lunar calendar) 63 �64 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Folklore, or intangible cultural heritage, is highly affected by transformation and transmission. Its time and space constantly change, adjusting and adapting to new contexts. In this process, many customs absorb influences from other cultures and hence retain their vitality. In the time when the world is closely tied together, emphasising the distinctiveness of each culture in a hierarchical way might to some extent create sources of new conflicts; the legislative proclamation of the bearers and practitioners who have special responsibilities in the practice and transmission of a traditional cultural item, which is simply understood by people as ‘ownership’ of the element concerned, in fact, restricts or even hurts the viability and vitality of the cultural item itself. The project of ICH safeguarding was founded on principles of equality and diversity of human culture, but unfortunately, it, in fact, produced a new hierarchy among cultures, and within a unique culture. The experts and UNESCO have the privilege to determine what item is suitable to be inscribed on the Representative List, which in the public mind means a certificate to the more valuable; whereas the actual bearers of a particular cultural item cannot have their voice on it. This is another significant problem embedded in the project itself. Although community participation is always emphasised by UNESCO, community members actually are only objects in the schemed framework of ICH. To some extent, they might be treated according to the desire of those who are higher in hierarchy. This leads to a paradoxical situation where it is the government agency that decides which culture or whose culture constitutes culture (or cultural heritage), and folklorists who are supposed to be made by folklore will decide what is folklore. In this process, ordinary people are actually losing their last remaining power to express themselves through their own tradition, becoming divided into two separate groups through being recognised as ‘having the identified cultural heritage’ or ‘not having the identified heritage’. All these issues are deeply rooted in the inevitable paradox between the ideal UNESCO theory and the actual practice in various situations. There exists a fundamental contradiction between UNESCO’s initial purpose of shaping equal understanding and mutual appreciation among different traditions, and the pursuit of the benefits related to the intellectual property of various ICH items in the practice of different countries. The latter is, in fact, the initial motivation for many countries to start or participate in this campaign at the beginning, which derives from the perception or realisation of the people in developing countries about the economic potential embedded in the industrialand share the same Chinese concept of ‘Duanwu’ in the name, many Chinese people thought the Dano Festival came from China, and the UNESCO proclamation would disable Chinese ownership and intellectual property of the Duanwu Festival in the global context. This caused bitter hostility and fierce quarrel between internet users from the two countries, which lasted for several months and damaged the relationship, and costed a lot of time and effort of the two countries to restore. �Introductory papers ised culture, and the possibility of accelerating the development of the economy with this potential.6 It is hard to say that such kind of motivation or pursuit is wrong; instead, considering the contradiction mentioned above, either UNESCO or academia need to accept the fact that the ICH programme was originated and facilitated by diverse forces with different appeals. It is therefore crucial to stress the principles expressed in concepts such as ‘cultural diversity’, ‘ICH of humanity’ and ‘mutual respect’ in the ICH safeguarding campaign, and it is also necessary to pay close attention and genuine respect to the appeal to intellectual property embodied in various intangible cultural heritage items from many states parties of the 2003 Convention; especially nowadays, when the cultural industrialisation is becoming increasingly more widespread and international. Only by doing so, UNESCO and various states parties can make a feasible step forward to solve this problem. Another serious example of the paradox between theory and practice centres on the concept of ‘community’, which came from my observation when I participated in the UNESCO ICH evaluation work as a member of the Evaluation Body team as representative of the Chinese Folklore Society. According to UNESCO’s requirement of the nomination for different lists (Representative List of ICH of Humanity, List of ICH in Need of Urgent Safeguarding, and the Register of Good Safeguarding Practices), the community’s participation, consent, and leading role in the whole process of safeguarding the ICH item should be adequately demonstrated in the nomination, and the lack of any of these counterparts will result in a ‘request for additional information’. The emphasis on the community is actually an emphasis on the tradition bearers, which is in agreement with the final aim of safeguarding the rights of ordinary people through culture protection. However, because of the heterogeneity and diversity even within a single community, and due to cultural, political, and economic differences between various countries, it leads to the dominance of the government in the ICH safeguarding practice. In some situations, communities concerned with a specific ICH item might actually prefer to rely on the dominance of the government in the safeguarding of an item, which can be a better way in dealing with particular issues in this special context. Such a fact is however not an excuse for any government from the UNESCO state party to reject the central role of community, and states should aim to limit their ambition to interfere and exert their power in the process; however, a long time is necessary to solve this paradox. 6 For example, the Ministry of Foreign Affairs and Religion of the Republic of Bolivia submitted a Proposal for International Instrument for the Protection of Folklore to the Director-General of UNESCO in 1973, which was later regarded as one of the first signs of the ICH project in the UNESCO framework. The main argument in that proposal was to propose a legislative protection of the folklore or cultural forms of expression that were ‘undergoing the most intensive clandestine commercialization and export’ as a result of commercially oriented transculturation destructive of traditional culture, and thus to protect the proprietary rights of a nation or people in that nation to their traditional cultural heritage (Intergovernmental Copyright Committee 1973, Annex A). 65 �66 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Nevertheless, by closer and deeper investigations of the movement and by continuous reflection on the theory and practice, the ICH communities, scholars including folklorists worldwide, and the state powers will negotiate a better way to maintain the healthy development of the campaign. In this regard, the concept of ‘cultural conversation’ (Baron and Spitzer 2008, 77–103) developed by American folklorists might be helpful. As outsiders who cooperate with the community, the state power, as well as scholars should treat each other as cultural brokers instead of owners, in order to come to a cultural representation based on mutual collaboration. This might be one of the ways to reduce the difference between the insider and outsider, and thus to lead to a better practice of ICH safeguarding. Conclusion As a result of the stronger consciousness of national identity and closer contact with the international society of contemporary China, the intangible cultural heritage safeguarding has been developed into a quite prevalent and influential movement in the country. In accordance with the principles and actions of UNESCO, China has acted very positively and has made various achievements in the practice and academic studies of ICH safeguarding. The widespread prevalence of the movement has also shed a bright light on the ways of life of the Chinese society. However, by scrutinising different practices of the projects inside and outside China, we may also find that it causes a great deal of negative impact. For instance, it does only stimulate competition, but also conflict between different places, inside a country, or among various countries when claiming property of traditional events. It also facilitates a new cultural bureaucracy and hegemony that might diminish the authority and confidence of the common people as traditional bearers to express themselves through their own culture. All those problems are deeply rooted in the paradox between UNESCO’s theoretical proposal and diverse practices of different countries. And since the campaign of ICH safeguarding has already developed into an arena for different forces to display and present their views – which is far beyond UNESCO’s initial purpose of launching the programme: to ensure the respect and protection of cultural diversity according to the 2003 Convention – the space between theory and practice is much broader. Moreover, the project has provided a framework for various participants from different backgrounds to communicate, understand, negotiate, and make compromises. It is necessary for �Introductory papers scholars to raise alarm in response to any ambiguous aspects both in theory and practice of the programme, in order to nurture it and ensure its healthy development. References An, Deming安德明. 2008. “Feiwuzhi wenhua yichan baohu: minsuxue de liangnan xuanze非物质文化遗产保护：民俗学 的两难选择 [Intangible cultural heritage protection: the dilemma for folklore studies]. Henan Shehui Kexue 1: 14–20. An, Deming, and Yang Lihui. 2015. “Chinese Folklore Since the Late 1970s: Achievements, Difficulties, and Challenges.” Asian Ethnology 74 (2): 273–90. Baron, Robert, and Nick Spitzer, eds. 2008. Public Folklore. Jackson: University Press of Mississippi. Gao, Bingzhong. 2013. Zhongguo de feiwuzhi wenhua yichan baohu yu wenhua geming de zhongjie中国的非物质 文化遗产保护与文化革命的终结 [Intangible cultural heritage protection and the end of Cultural Revolution in China]. Kaifang Shidai 5: 143–52. Intergovernmental Copyright Committee. 1973. “Proposal for International Instrument for the Protection of Folklore.”. http://unesdoc.unesco.org/images/0000/000058/005845eb.pdf. Klein, Barbro. 2006. “Cultural Heritage, the Swedish Folklife Sphere, and the Others.” Cultural Analysis 5: 57–80. UNESCO. 2014. Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Ninth session, UNESCO Headquarters, 24 to 28 November 2014, Decisions. http://www.unesco.org/culture/ich/doc/ src/ITH-14-9.COM-Decisions-EN.doc UNESCO. 2015. Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Tenth session, Windhoek, Namibia, 30 November to 4 December 2015, Decisions. http://www.unesco.org/culture/ ich/doc/src/ITH-15-10.COM-Decisions-EN.doc. Xiang, Yunju向云驹. 2004. Renlei koutou he feiwuzhi yichan 人类口头和非物质遗产 [Oral and intangible heritage of humanity]. Yinchuan: Ningxia Renmin Jiaoyu Chubanshe. Yang, Lihui杨利慧, Zhang Xia张霞, Xu Fang徐芳, Li Hongwu 李紅武, and Tong Yunli仝云丽. 2011. Xiandai koucheng shenhua de minzuzhi yanjiu – yi sige hanzu shequ wei gean现代口承神话的民族志研究 – 以四个汉族社区为个案 [An ethnographic study of orally transmitted myth in contemporary society: Based on investigations in four Han Chinese communities]. Xi’an: Shaanxi Shifan Daxue Chubanshe. Zhang, Zichen张紫晨. 1985. Zhongguo misu yu minsuxue中国民俗学与民俗学[Chinese folklore and folkloristic]. Hangzhou: Zhejiang Renmin Chuban 67 �68 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Implementation of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – the Polish experience Jan Adamowski* * Department of Polish Culture of the Institute of Culture Studies at Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland, professor, President of the Council for Intangible Cultural Heritage, jadamowski@poczta.fm. �Introductory papers Intangible cultural heritage must attain an appropriate legal status, either under a separate act or by incorporating these issues to existing acts, the latter method being probably easier to implement. The ratification of the UNESCO 2003 Convention in Poland took place relatively late – only in 2011, eight years after the adoption of the said Convention in Paris, with our country becoming the 136th state to implement this document. This fact was confirmed and proclaimed by the publication of the Convention in the Journal of Laws of the Republic of Poland.1 From that moment onwards, efforts have been underway to incorporate the provisions of the Convention into our legal system. However, even before the ratification, various groups had already been working on the foreseen implementation of the Convention provisions. Efforts in this regard had been made both by the Minister of Culture and National Heritage (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego), including the Monuments Preservation Department (Departament Ochrony Zabytków), and by the special Intangible Cultural Heritage Committee (Zespół ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego) – a distinctive body appointed by the Ministry, predecessing the establishment of the Council for ICH after the ratification of the Convention.2 One needs to emphasise that Poland has many long-standing traditions and achievements in the field of intangible heritage protection. Examples include documentation efforts such as Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, 1 Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 17 października 2003 r. [UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage adopted in Paris on 17 October 2003], Dziennik Ustaw no. 172 item 1018, 8 February 2011. 2 The ICH Committee was established by the Regulation no. 12, issued on 30 April 2010 by the Minister of Culture and National Heritage (Zarządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr 12 z dnia 30 kwietnia 2010 r. w sprawie Zespołu do spraw niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Dziennik Urzędowy MKiDN [Official Gazette of the Minister of Culture and National Heritage] no. 2 item 17, 20 May 2010). 69 �70 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development muzyka i tańce (The people, their customs, way of life, speech, legends, sayings, rituals, beliefs, festivities, songs, music and dance) by Oskar Kolberg – a work which has since attained recognition in nearly all Slavic countries. This 19th-century initiative, the first volume of which was published back in 1857, has continued into the modern times, with 84 volumes published. A series of publications known as Polska pieśń i muzyka ludowa. Źródła i materiały (The Polish folk songs and music. Sources and materials), created in 1974 at the initiative of Professor Ludwik Bielawski and published under his supervision as a scholarly editor, can be considered a tribute to the ideas of Kolberg. This series – much like the works of Kolberg – presents the examples of Polish folk music documented in the modern times, arranged by region. So far, four volumes of this series have been released (some of them consisting of several parts) for the following cultural regions: ‘Kujawy’, ‘Kashubia’, ‘Warmia and Masuria’, ‘the Lublin Region’ and ‘the Podlachia Region’ (in two parts).3 The implementation of the Convention itself encompasses various activities which take place in a multitude of dimensions. These are mostly conducted by the following entities: the Ministry of Culture and National Heritage (including through the Monuments Preservation Department), the National Heritage Board of Poland (Narodowy Instytut Dziedzictwa) – an institutionalised body acting under the supervision of the Minister of Culture and National Heritage – as well as the Council for Intangible Cultural Heritage (Rada ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego) appointed by the Minister and composed of 20 specialists and experts in different ICH domains.4 The Council – in cooperation with the National Heritage Board of Poland – was the first to develop the necessary procedures of action related to applications for the national as well as UNESCO ICH lists. The first issue to be resolved was that of developing an appropriate application form so that applications for inscription into the National List of Intangible Cultural Heritage (Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego) could be made. It was also for this purpose that the conceptual range of the term ‘intangible cultural heritage’ was updated and elaborated in order to match the conditions prevailing in Poland. The importance of the latter stems from the fact that, in our tradition, the term ‘heritage’ tends to be associated mostly with material heritage. 3 In 2016, the second, extended edition was published, which contains the third part of Pieśni Powszechne [common songs] – editorial note. 4 The Council was established by the Regulation of the Minister of Culture and National Heritage issued on 18 September 2013 (Zarządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 18 września 2013 r. w sprawie Rady do spraw niematerialnego dziedzictwa kulturowego, Dziennik Urzędowy MKiDN, item 35, 19 September 2013) – editorial note. �Introductory papers This is confirmed by the entries in various dictionaries, in which words such as ‘scheda’ (inheritance) or ‘spadek’ (legacy) are stated as synonymous with the term ‘heritage’ (Adamowski i Smyk 2013, 9). The Convention, by contrast, clearly provides that ‘intangible heritage’ is a distinct entity which comprises ‘the practices, conceptions, expressions, knowledge and skills as well as the associated instruments, objects, artifacts and cultural space which communities, groups and – in some cases – individuals consider to be a part of their cultural heritage’.5 Section 2 of article 2 of the Convention includes a concise list of the five basic domains of intangible heritage. In order for these general domains to be more easily identified, the Council – following a discussion among the experts in the field – has proposed the addition of further examples, updated to accommodate various national traditions. In this version, the Polish definition of intangible cultural heritage encompasses the following items: 1. ‘Oral traditions and expressions’, which manifest themselves, inter alia, in folk tales, proverbs, songs, orations, stories, speeches, funerary lamentations, shepherds’ or merchants’ calls or shouts as well as in language as such, since language remains a vessel for intangible cultural heritage. The term ‘orature’ may be used to collectively refer to all of the above. 2. ‘Performing arts’ – including vocal and instrument traditions, dance traditions, religious, carnivals or annual performances, etc.; 3. Socio-cultural practices, which manifest themselves in annual, family, or occasional rituals, customs and practices such as christenings, weddings, funerals, customs related to parish indulgence fairs and pilgrimages, games and festivities, children’s folklore, festive customs, as well as practices designed to facilitate contacts with other people such as traditional greetings, etc.; 4. Knowledge and practices concerning nature and the universe, including traditional views of the universe, folk meteorology, traditional methods of attending to household duties, providing care to the sick, verbal spells intended to bring about good health or romance, etc.; 5. Knowledge and skills related to traditional crafts, including both the manner in which specific objects are manufactured and their subsequent use (both in practical and artistic terms, e.g. the ability to make an instrument and play it in a variety of circumstances) (after Adamowski i Smyk 2013, 11). At this stage, the proposed update of the conceptual range of the term ‘intangible cultural 5 Konwencja UNESCO…, art. 2. 71 �72 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The Folk Band from Lubzina (the Kuraś family band), Podkarpackie Province, 2017. Photo by Jan Adamowski. The ‘Sielanki’ vocal band from Sielec, Lubelskie Province, 2017. Photo by Jan Adamowski. �Introductory papers heritage’ is merely a proposal, which allows for other phenomena to be included, provided that they correspond to the basic criteria set out in the Convention. Furthermore, Intangible cultural heritage should: • remain a living heritage which reflects both the traditional and contemporary practices in which the identity of various cultural groups manifests itself; • be inclusive in nature; • be representative (as opposed to evaluative) in nature; • remain firmly anchored in local communities, which means that it may be considered as a part of the identity and tradition of specific communities only by such communities and with their consent (Zalasińska 2013, 45). The office workers and experts of the National Heritage Board of Poland together with the members of the Council (specialists in different ICH domains), take a direct part in regional meetings intended to promote the idea of the Convention, appearing both as lecturers and participants in the discussions. Furthermore, research conferences which discuss and analyse the issues of intangible cultural heritage in Poland are organised, resulting in the publication of a series entitled Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce i jego ochrona (Intangible cultural heritage in Poland and its protection), the publication of which began back in 2013.6 All these efforts have sparked an interest among various local associations and pro bono societies which strive towards the identification of those manifestations of intangible cultural heritage, which are of particular importance for individual regions and ensure its organised protection. In this regard, the Council engages in relatively close cooperation with the Polish National Commission for UNESCO (Polski Komitet ds. UNESCO). Furthermore, seeking to extend both its organisational and substantive scope, the Council appointed appropriate specialist working groups (the group for legal affairs and development strategy for the safeguarding of the intangible cultural heritage, as well as the group for music and dance), with the results of their work presented and discussed by the Council. Some research institutions have also created special departments that specialise in this field, with intangible cultural heritage now incorporated into the curricula of cultural studies. The efforts of the Council related to intangible heritage itself, on the other hand, have resulted in the positive assessment of 18 applications (it needs to be said that a number of appli6 However, the first publications about the Convention appeared in Poland earlier, soon after its adoption (see Jodełka 2005) and the first working translation of the Convention, two years before its ratification by Poland (Jodełka-Schreiber 2009). 73 �74 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development cations have been rejected following discussions and the preparation of the relevant expertise) and the inscription of the following elements on the National List of Intangible Cultural Heritage: 1. ‘Artistic and historical gunsmithing’ – these traditions, related to the manufacture of hunting rifles in the Cieszyn Silesia region, known as the ptaszniczanka (a rifle designed for shooting game birds) or the cieszynka (a name derived from its place of origin) trace back to the 16th century and are notable due to the considerable rarity of the skills involved. 2. ‘The Nativity scene (szopka) tradition in Kraków’ – the tradition of building elaborate, static nativity scenes during the Christmas period traces back to the mid-19th century; the characteristic feature of these nativity scenes is that the urban landmarks of Kraków serve as backdrops to the scenes themselves. 3. ‘Lajkonik procession’ – another name of this custom is konik zwierzyniecki; it is a local street parade which takes place in Kraków on the Thursday after Corpus Christi, with the presence of the Lajkonik – a man in Mongolian attire, riding a hobbyhorse. 4. ‘Rafting traditions of Ulanów’ – an annual reenactment presenting the legacy of the San river raftsmen of Ulanów, who had once transported timber and other goods to the Gdańsk seaport; today, these reenactments serve purely recreational and touristic functions; 5. ‘Corpus Christi celebrations in Łowicz’ – a long-standing Catholic tradition; this street procession takes place each year on Corpus Christi and features the adoration of the Blessed Sacrament – a symbol of Jesus Christ. According to the local folk traditions, this procession is also intended to ensure good crops and protect the town against natural disasters; the Łowicz procession is notable due to the presence of lavish visual elements which are a nod towards the local folk culture; 6. ‘Esperanto as a carrier of the Esperanto culture’ – the artificial auxiliary language created by Ludwik Zamenhof (which, since its creation, has become known all around the world), along with the elaborate accompanying cultural tradition; 7. ‘The art of making and playing bagpipes (the bagpipes of the Podhale region)’ – the bagpipe is a polyphonic instrument which has been known in the Podhale region since the 16th century; the practice of making and playing these instruments has survived into the modern times; 8. ‘Falconry – a living tradition’ – the tradition of hunting in the company of specially trained birds which continues to be practised today and traces back to the medieval times, when it was practised, among others, by the members of the Polish royal court; �Introductory papers 9. ‘Polish national dances’ – this scope of protection applies to various dances such as the polonez, the krakowiak, the mazur, the kujawiak and the oberek. All of them stem from rural traditions and are known in various social circles; 10. ‘Żukowo school of the Kashubian embroidery’ – a regional type of embroidery used to decorate tops, tablecloths, aprons, duvet covers, ties, etc. It is distinguishable due to the use of distinctive colours (shades of blue, green, yellow, red and black) as well as regional motifs such as tulips, clovers, hearts and rosettes); 11. ‘Traditional bronze work technique used by the Felczyński family for producing bells in Taciszów’ – a traditional technique based on knowledge passed from generation to generation within a single family, involving the use of natural materials such as clay, sand and water for the purposes of making bells of various kinds; 12. ‘Celebrations in honour of St Roch with the blessing of animals in Mikstat’ – St Roch is, among others, the patron saint of herdsmen and domestic animals; In connection with this saint figure, a para-liturgical custom came into being in a number of parishes which involves the blessing of livestock; according to folk traditions, this custom has its origins in the votive function of the blessing, and at the same time it is also intended to grant protection to cattle and other animals against diseases; 13. ‘Easter rhymes in Szymborze’ – a regional custom from the Kujawy region according to which, during Easter, the local bachelors climb a pedestal erected specifically for the purpose and recite short, humorous poems about the local maidens, designed to serve matrimonial purposes; 14. ‘Warmia dialect as a carrier of oral traditions’ – the local language used on the Polish-German border, which had once been commonly used in the Prussian territory; today, this tradition is experiencing a gradual comeback; 15. ‘Toy making traditions in Żywiec and Sucha Beskidzka’ – a type of craft with long traditions in the Żywiec and Sucha Beskidzka areas, often practised by entire families; the most typical types of these wooden toys include the horse-drawn britzka (known locally as the karetka) with horses, rattles, cribs and, most importantly, little birds that had once been used as Christmas tree decorations; 16. ‘Honey hunting’ – a traditional manner of obtaining honey, achieved through the preparation of special wild beehives in the trunks of living trees; a profession typical for areas located amidst primaeval forests (the Kurpiowska Forest, the Białowieża Forest, the Augustów Forest etc.); 75 �76 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Lace making traditions in Koniaków, 2015, © National Heritage Board of Poland. Polish national dances presented to the guests of the Forum in Wieliczka Salt Mine, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Introductory papers 17. ‘Perebory – weaving traditions in the Bug river region’ – the art of making characteristically striped and ornamented patterns on linen textiles using looms (weaving devices), used mostly to decorate shirts and women’s skirts, with the most popular motifs being rhombuses, squares, star polygons etc. This tradition is a typical feature of the culture of the eastern border areas; 18. ‘The Kraków bobbin lace’ – a variety of lace, hand-made using bobbins (commonly referred to as klocki – blocks); the threads wound on bobbins are braided and twisted, allowing for a myriad of openwork forms to emerge.7 In its further activities, the Council proposes placing a particular emphasis on the Polish experiences in the field of the so-called best practices related to the safeguarding of intangible heritage. A good example which illustrates activities of this kind is the annual Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych (Nationwide Festival of Folk Bands and Singers), which takes place in Kazimierz Dolny at the end of June each year. Throughout the Festival’s 50-year history, a hierarchical model of regional preliminaries has been developed, ensuring that only the very best performers appear on the stage in Kazimierz Dolny, presenting a repertoire of both songs and instrumental compositions. It is extremely valuable in cultural terms and remains consistent with the regional convention. In addition, the performers appear in regional outfits, creating a lavish and remarkably diverse visual experience. The Festival takes the form of a competition, with the prizes and awards serving not only to distinguish individual folk artists but also to confirm the value of their work in the social and cultural spheres. At present, the competition is divided into five categories, with the so-called ‘Tower’ – a commemorative medal – serving as the main prize. During the 2016 edition of the Festival, the top prizes went to: 1. The Folk Band from Lubzina (the Kuraś family band) – Podkarpackie Province; 2. The ‘Sielanki’ vocal band from Sielec – Lubelskie Province; 3. Adam Tarnawski – a solo violinist from Janiszew, Mazowieckie Province; 4. Stanisław Madanowski – a solo singer from Boczki Chełmońskie, Łódzkie Province; 7 The latest inscriptions on the National List of ICH, evaluated by the Council for ICH from December 2016 until August 2017 include also: ‘Cultural traditions of Biskupizna’, ‘New-year caroling in the Żywieckie region’, ‘Lace making traditions in Koniaków’, ‘The “Turki” guards procession in Grodzisk’ and three others are recommended for inscription, awaiting final decision of the Minister of Culture: ‘Wedding traditions in the Szamotuły area’, ‘Bagpipe traditions in the Wielkopolska region’, ‘“Kabłącok” basket making traditions in Lucima, Radomskie region’ – editorial note. 77 �78 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development 5. The family band of Jacek Bursa from Guzów, Mazowieckie Province (in the ‘folklore continued’ category). The Festival performs a variety of social and cultural functions in both direct and indirect ways. In addition to the function outlined above, which may be described as related to identity and which is implemented at both the regional and nationwide level, the Festival also plays an important role by creating a certain model for the contemporary transmission of traditions. This function is performed primarily by a special type of concert, where masters present their apprentices. These efforts, implemented over the years, have already borne fruit. For many years now the former apprentices have been appearing during the main competition concert, with some of them having already presented apprentices of their own. One may therefore say that it is at least the third generation of folk performers that participate in the Festival. The Festival, therefore, serves as a good example of an active approach to stimulating the transmission of culture, which also ensures its safeguarding. In addition, the well-established structure of the Festival also allows it to exert a certain influence on the transmission of musical traditions. The aforementioned regional preliminaries encourage large numbers of local performers to become involved. For example, in 2016, more than 200 performers took part in twelve regional festivals in the Lubelskie Province alone. In most cases, these events also served as festivals of a more general nature for individual local communities and their members of different generations. One can, therefore, say that the Festival remains conducive towards cultural expression, both on the vertical and horizontal levels. Furthermore, the Festival in Kazimierz Dolny performs other important functions. I shall refer now to its two further functions – cognitive and ludic ones. The Festival performs the cognitive function in a twofold manner. On the one hand, the Festival aims at ensuring that the audience becomes acquainted with the Polish folk music tradition and allows other interested individuals to become acquainted with it in a broader sense, using both media coverage and various publications documenting the issue in question (see for example the publication known as Kazimierskie nuty, containing music sheets of songs and instrumental pieces, etc.). On the other hand, the cognitive function also refers to the perception of the performers themselves, who come to the festival from various locations all across Poland and have an opportunity to become acquainted with the culture of other regions, which in turn allows them to strive more actively towards the incorporation of their own culture into the greater body of national culture. �Introductory papers The ludic function manifests itself directly in the town of Kazimierz Dolny in the form of accompanying events such as Saturday folk festivities, traditional dance workshops, social gatherings etc. Furthermore, the Festival remains an annual celebration of folk culture – at least in the prevalent view of the artists who come there to perform. The participants often prepare for the whole year for this event, which manifests itself in both their traditional clothing and the atmosphere surrounding the Festival reminiscing that of a parish indulgence fair where various souvenirs are available for purchase; the oldest performers also consider this to be a good opportunity to rest after long, hard work in the field. There are many more examples of similar well-established schemes aimed at ensuring the protection of intangible cultural heritage in Poland, which have been in place for many years. These examples include the following: • Annual meetings of rural theatres known as the Ogólnopolski Sejmik Teatrów Wsi Polskiej (Nationwide Assembly of Polish Country Theatres). During the final meeting in Tarnogród (which took place for the 41st time in 2016) there are usually about 15 theatrical troupes (about 300 performers in total), selected in the course of 5 regional meetings (Piła-Kaczory – Pomorskie Province, Stoczek Łukowski – Lubelskie Province, Bukowina Tatrzańska – Małopolskie Province and Tarnogród – Lubelskie Province). The most typical repertoire of the said troupes is theatrical reenactment (which thus also includes education and safeguarding) of the local rituals, customs and beliefs such as various forms of carol singing, weddings, christenings, the sobótki fires lit during various holidays, Shrovetide as well as general reenactments of the old country life. • The nationwide meetings of blacksmiths held in Wojciechów near Lublin. These meetings take two distinct forms. The first one is the typically educational event known as the Ogólnopolskie Warsztaty Kowalskie (Nationwide Blacksmiths’ Workshops), which is held for the 22nd time this year – commonly referred to as the ‘school of blacksmithery’. It is aimed primarily at young people interested in this craft, who under the supervision of its masters are able to learn new abilities as well as enhance the skills and techniques that they already possess. The second one is known as the Ogólnopolskie Spotkania Kowali (Nationwide Blacksmiths’ Meetings) and is a more general forum that also includes elements of historical and cultural reflection. • The Sabałowe Bajania (Sabała’s tales) competition – a Polish highlander competition for storytellers, musicians, singers, best men and masters of ceremony held in Bukowina Tatrzańska. In 2016, the 50th edition of this event took place. This competition is aimed primarily at inhab- 79 �80 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Bagpipe traditions in the Wielkopolska region, 2017, © National Heritage Board of Poland. Traditional sleigh (kumoterki) races. Photo by Maciej Baraniak, © National Heritage Board of Poland. �Forewords itants of the Polish mountains and the Małopolskie Province, even though representatives of other regions of Poland also tend to participate; in 2016, the residents of the following provinces have taken part in the competition: Łódzkie, Lubelskie, Kujawsko-Pomorskie, Podkarpackie, Świętkorzyskie, Wielkopolskie, Śląskie (together with guests from Slovakia). Due to the large number of young performers taking part in these meetings, one may easily see that the festival performs the role of systematic and direct transmission of intangible cultural heritage, making it an exemplary event in this regard. Of course, activities of this kind are much more numerous. All of them tend to involve large groups of people and are not just ad-hoc citations from the cultural memory of the given groups; they perform a practical role in the propagation of traditions. As such, they should have much greater recognition and institutional support based on the guidelines presented by the Minister to the Council members. To conclude, one may briefly reiterate some of the most urgent tasks: 1. Intangible cultural heritage must attain an appropriate legal status, either under a separate act or by incorporating these issues to existing acts, the latter method being probably easier to implement. 2. The central and local government institutions must secure at least a minimum of funds for the protection of intangible heritage. 3. Intangible heritage must not be treated as a type of ‘historical monument’, primarily due to its unique character and the ‘inherent nature’ of its features. For this reason, all actions related to the identification, safeguarding and dissemination thereof require employing appropriate specialist personnel. 4. One must make all the organisational and substantive arrangements necessary, proposing the first nominations of the Polish values forming part of our intangible heritage to be inscribed on the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity as well as Register of Good Safeguarding Practices. 5. The safeguarding and dissemination of the values linked with intangible heritage must also be incorporated into the systemically understood didactic curriculum. In this regard, cooperation between a number of ministries such as the Ministry of Culture, the Ministry of Education and the Ministry of Higher Education must be ensured. 6. In order to ensure the promotion of the idea of intangible heritage itself as well as to facilitate discussions on different issues between various groups within the society – including expert discussions – one must establish dedicated publishing institutions that must operate 81 �82 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development on a systemic basis and receive support from the decision-making centres; these efforts may include, among others, an independent magazine as well as the continuation of the publishing series which had so far been released based on ad-hoc resources. 7. All the works linked with popularising the National Lists must be continued. 8. It is also necessary to integrate and systematise the cooperation with various associations and cultural institutions, particularly including regional institutions, as well as research centres and other entities operating in the cultural field in order to improve the efficiency of joint operations. 9. A greater visibility of the work performed by individuals implementing the intangible cultural heritage safeguarding programme must also be ensured. In the first place, more specialist personnel must be hired (including both on the central level – for example, at the National Heritage Board of Poland itself – as well as on the Province level). 10. It is necessary to create more favourable conditions for the identification and documentation, analytical recognition, as well as dissemination and the sharing of phenomena and values that form our intangible cultural heritage. The proposals specified above do not encompass the entire range of needs, and one must also emphasise that Poland has only just begun implementing the ideas inherent in the Convention. Yet, even this fact may also have certain advantages. It may serve as a starting point for the development of a carefully thought-out overall plan of action, designed for a period of many years that would facilitate the implementation of a long-term strategy, ensuring efficient solutions to be developed in the future. References Adamowski, Jan and Katarzyna Smyk. 2013. “Niematerialne dziedzictwo kulturowe – teoria i praktyka [Intangible cultural heritage – theory and practice].” In Niematerialne dziedzictwo kulturowe: źródła – wartości – ochrona [Intangible cultural heritage – sources – values – protection], edited by Jan Adamowski and Katarzyna Smyk, 9–17. Lublin; Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Narodowy Instytut Dziedzictwa. Jodełka, Hanna. 2005. “Międzynarodowa ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego [International safeguarding system of the intangible cultural heritage].” Stosunki Międzynarodowe – International Relations 32 (3–4): 169–87. �Introductory papers Jodełka-Schreiber, Hanna. 2009. “Niematerialne dziedzictwo kulturowe: idea, prawo, praktyka [Safeguarding of the intangible cultural heritage: idea, law, practice].” In Wokół problematyki prawnej zabytków i dzieł sztuki: praca zbiorowa, t. 3 [Legal framework for the safeguarding of cultural heritage, monuments and works of art, vol. 3], edited by Wojciech Szafrański and Katarzyna Zalasińska, 115–30. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. Zalasińska, Katarzyna. 2013. Zalecenia dotyczące wdrożenia prawodawstwa UNESCO do polskiego porządku prawnego [Recommendations on the implementation of UNESCO legislation into the Polish legal order]. Warszawa: Polski Komitet do spraw UNESCO. 83 �84 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �PART 1. ICH AND GOOD PRACTICES OF ITS SAFEGUARDING �86 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Croatia’s intangible cultural heritage safeguarding policies and practice. The implementation of the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Croatia Mirela Hrovatin* Martina Šimunković** * Senior Expert Advisor, Ministry of Culture, Republic of Croatia (Ministarstvo kulture Republike Hrvatske), e-mail: mirela.hrovatin@min-kulture.hr. ** Senior Expert Advisor, Ministry of Culture, Republic of Croatia, e-mail: martina.simunkovic@min-kulture.hr. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding The inscription of the elements, both in the National Registry and on the UNESCO lists, has largely contributed to raising awareness of the importance of safeguarding intangible cultural heritage in the country and beyond, inside as well as outside the discussed communities. This is why the number of activities related to intangible cultural heritage safeguarding has been increasing… As a part of the South-European, Central-European, as well as Mediterranean cultural circles and traditions, Croatia is very rich in valuable cultural and historical heritage. Through the actions of its Ministry of Culture (Ministarstvo kulture), it has actively followed UNESCO’s efforts in creating an international instrument for the safeguarding of traditional culture already since the 1970s (Bouchenaki 2004), and intensified them especially in the 1990s. This enabled the inclusion of intangible cultural heritage as a special category in the 1999 Act on the protection and safeguarding of cultural goods.1 The preparation of the nomination files for two editions of the UNESCO Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity programme in 2003 and 2005 resulted in the formation of a special expert Committee for Intangible Cultural Heritage (Povjerenstvo za nematerijalnu kulturnu baštinu) in Croatia in 2002,2 and a special Department for ICH in the Ministry of Culture (Odjel za nematerijalnu kulturnu baštinu) in 2004 that prepared the first inscriptions into the national Registry of Cultural Goods of the Republic of Croatia (Registar kulturnih dobara Republike Hrvatske),3 a publicly available book published by the Ministry of Culture. Soon 1 Zakon o zaštiti i očuvanju kulturnih dobara, Narodne Novine [National Newspaper] 69/1999, 5 July 1999. 2 The Committee is comprised of seven experts and scientists dealing with specific types of intangible heritage in scientific and expert institutions (faculties, museums, institutes). The Committee’s role is to encourage legal and practical protection of ICH in Croatia, and the preservation and promotion of ICH on both the national and international levels. Its members have been active not only on national inscriptions and meetings with the local communities in Croatia, but also on the international level at various meetings and conferences (ICTM), and have worked in UNESCO bodies on ICH (Intergovernmental Committee from 2008 until 2012, Evaluation Body for examination of nomination files). 3 The national Registry of Cultural Goods is available online at: www.min-kulture.hr/default.aspx?id=6212 (for intangible cultural heritage choose ‘Vrsta’ and ‘nematerijalno kulturno dobro’ in the search engine). 87 �88 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development after these activities, Croatia ratified the UNESCO 2003 Convention on ICH in 2005, and confirmed the Ministry of Culture as the central national body responsible for its implementation. Such efficient legislative and administrative background, as well as the coordinated work of communities, NGOs, individuals, experts, and state institutions, had enabled the inscription of more than 150 ICH elements in the Registry of Cultural Goods until 2016. Out of those 150 elements, 14 are inscribed on the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity and the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding. Several more are in preparation, out of which one for the inscription on UNESCO’s Register of Good Safeguarding Practices. The Ministry’s Department for UNESCO (Odjel za UNESCO) has contributed significantly to the implementation of the 2003 Convention in Croatia and has supported the Department for ICH in its work. In the last decade, the Department for ICH has been intensifying and systematising the cooperation with the Expert Committee for ICH and different institutions (research institutes and academics, among others) on documenting, listing, and safeguarding ICH elements in Croatia. The first inscriptions into the National Registry and onto the UNESCO Lists were prepared very quickly and the communication with the bearers was done mostly via the experts who have been researching these elements for years (Hrovatin 2011). In recent years, the full participation of the bearers in the inscriptions has been ensured by a special procedure and the communication on future planning and projects is better than before. The procedure of the inscription of ICH elements into the National Registry comprises of several phases (Šimunković 2009 and 2015). First, the proposals for the inscription are submitted to 19 Conservation Departments (konzervatorski odjeli) of the Ministry of Culture,4 depending on the geographical location of an ICH element. Proposals can be submitted by the local communities, bearers, NGOs, but also by experts, local and regional museums, and various expert and scientific institutions. This is done via the special Ministry’s Application Form, which consists of basic information about the element (description, historical background, future safeguarding measures and other, see Appendix 1). The evaluation process includes networking and cooperation of the experts from the Ministry with the experts from the Advisory Committee for ICH and other associates from expert institutions. The long scientific and expert research conducted over the years has provided a good basis not only for writing the texts on intangible elements that have been inscribed, but 4 List of Conservation Departments of the Ministry of Culture: www.min-kulture.hr/default.aspx?id=1721. 19 departments are under the Ministry of Culture; 1 department is under the capital city of Zagreb and is a part of the city’s Institute for Preservation of Cultural and Natural Monuments (Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode). �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding also for achieving better communication with the communities during the implementation of the 2003 Convention. The institutions involved in this research include: the Institute of Ethnology and Folklore Research (Institut za etnologiju i folkloristiku), the Department of Ethnology and Cultural Anthropology of the University of Zagreb (Odsjek za etnologiju i kulturnu antropologiju),5 Institute of Croatian Language and Linguistics (Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje), ethnographic museums (in Zagreb, Pazin, Split, and Dubrovnik and other cities), as well as many other expert organisations: Croatian Cultural Association (Hrvatski sabor kulture), Centre for Intangible Culture of Istria (Centar za nematerijalnu kulturu Istre), Croatian Chamber of Trades and Crafts (Hrvatska obrtnička komora), National Folk Dance Ensemble of Croatia LADO (Ansambl narodnih plesova i pjesama Hrvatske), and others. The fast inscriptions were also possible thanks to the safeguarding and documenting efforts of the local communities. The applicant(s) for the establishment of protection of intangible cultural property can be all natural and legal persons in the Republic of Croatia (individuals, communities, institutions, including local heritage and city museums, NGOs, local and regional administrations, institutions, Conservation Departments of the Ministry of Culture, among others). Proposals for the inscription in the Registry are submitted in the Conservation Departments of the Ministry on a specially drafted application form of the Ministry of Culture, in which applicants give basic information about the element. The criteria for inscription of the proposed element into the Registry are not rigid, but rather form a type of a ‘checklist’ of conditions which should be met before proceeding further. The basis for making the criteria is formed by the UNESCO documents on ICH safeguarding and the 2003 Convention: • The element belongs to one or more categories of intangible heritage, according to Article 9 of the Act on the Protection and Safeguarding of Cultural Goods (the intangible cultural goods may be of various forms and expressions of spiritual origin transmitted orally or otherwise, especially: 1. Language, dialects, speeches, toponyms, oral expressions and oral literature of all kinds; 2. Folk creativity in the areas of music, dance, play, customs, ceremonies, rituals, as well as other traditional and folk values; 3. Traditional artistry and craftsmanship). • The element is in accordance with international human rights instruments, requires mutual respect between communities, and is in harmony with sustainable development. 5 For more information about the Department of Ethnology and Cultural Anthropology of the University of Zagreb, see www. ffzg.unizg.hr/etno. 89 �90 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development • The community has identified the element as part of its cultural heritage. • The element gives the community and individuals a sense of identity and continuity. • The element is part of the community and is transmitted and constantly recreated. • The element contributes to the diversity of the ICH in the Registry, testifying to cultural diversity and human creativity. • The element is submitted with the free, prior and informed consent of the community concerned following the participation of the community at all stages of identification, definition, documentation, and nomination. • The above-mentioned consent of the community concerned is accompanied by the appropriate documentation and feasible safeguarding measures according to the official Application Form for Proposal to Establish the Protection of Intangible Cultural Heritage. The whole evaluation process of inscribing an ICH element includes networking and cooperation of the experts from the Ministry of Culture with the experts from the Advisory Committee for ICH and, when needed, other associates from various museums, institutes, universities, and other institutions. Prior to the inscription, the text of the official Resolution document (a legal document by which the element is inscribed into the Registry) is sent back to the bearers to confirm its content and once again confirm their agreement with the inscription. The final step is the confirmation of the inscription in the Registry by the Expert Committee for the Establishment of the Properties of Cultural Goods (Stručno povjerenstvo za utvrđivanje svojstva kulturnog dobra), which is a special expert body in the Ministry of Culture that inscribes all the cultural elements into the National Registry of Cultural Goods, including movable and immovable tangible heritage, as well as intangible heritage. The same final procedure prior to the inscription of any cultural element has contributed greatly to raising awareness about the value of intangible heritage alongside the tangible heritage, that has been for a long time considered more important in the expert circles. Moreover, this Committee relies almost exclusively on the decision of the Committee for ICH, thus a special approach is secured for deciding on the inscription of an ICH element. After the Expert Committee’s final decision, the Resolution (Rješenje) is sent officially to the bearers and local administration, thus ensuring that they become more active in the safeguarding activities. The system of monitoring inscribed ICH elements involves the experts from the Ministry of Culture as well as experts from the Conservation Department of the Ministry of Culture in charge of the exact geographical area. The monitoring is aimed at particular communities in specific areas and their specific safeguarding activities. Also, for periodic reports, the Ministry’s experts use various �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding information about the inscribed ICH elements that is continually collected by other institutions via their regular research activities. The inscription of the elements both in the National Registry and on the UNESCO’s Lists has largely contributed to raising awareness on the importance of ICH safeguarding in the country, as well as in the neighbouring countries. This is why the number of activities on ICH safeguarding has been increasing. Since 2008, the Ministry has also made possible for ICH safeguarding programmes to apply for financial support via the annual open call for the public needs in culture. Annually, the Ministry supports around 70 programmes aimed at ICH safeguarding, with around 300 different projects supported from 2008 until 2016 (see Chart 1). The activities of the programmes include transmission, enhancement, presentation, research, documentation through formal and informal education, workshops, courses, classes, exhibitions, festivals, and the production of audio-visual recordings and any related materials (Hrovatin 2016). Such support helps to start, continue, and develop various ICH safeguarding programmes further, including the promotion via the ICH elements such as games, culinary practices and rituals that are demonstrated to the public. Beside expert and scientific institutions, the Ministry together with its ICH Department and 19 Conservation Departments contribute to the cooperation with the bearers but also with the local authorities, which have been supporting increasingly more various cultural events and festivals, at the same time showing the achievements of safeguarding and encouraging the youth to participate and learn. 80 120 000 70 100 000 60 80 000 50 40 60 000 30 40 000 NUMBER OF PROGRAMMES 20 20 000 10 0 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 TOTAL IN EURO 0 Chart 1: Increase in the number of ICH safeguarding programmes and state funds from 2008 until 2016 in Croatia. 91 �92 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Since the intensification of the programmes, the local and state authorities have been providing more technical and financial support for ICH safeguarding, including support to NGOs and research and educational institutions, as well as the inclusion of ICH in various local and national educational, scientific, and development programmes and projects. A special attention and support is given also to programmes developed by the minorities in Croatia. Various awareness-raising programmes take place during exhibitions, festivals, talks, workshops, open days and other activities for the general public, and schoolchildren in particular. To promote traditional craftsmanship, arts programmes are implemented by different governmental bodies, cultural artistic societies, experts, and bearers in community centres and other regional centres spread across the country, for example in Kumrovec, the ‘Old Village’ Museum (Museum “Staro selo”) it is making wooden toys and gingerbread. Various workshops are also organised as a part of protection programmes in Lepoglava and Pag (lace-making), Islam Grčki (ojkanje singing) and other. These events are in most cases open for the general public to participate. The mass media, such as newspapers and magazines, broadcasting stations, television stations, and websites have also played an important role in awareness-raising. Through the broadcast of many documentaries and reports about traditional culture prepared by a special Department for Folk and Oral Culture Broadcasts (Odsjek emisija pučke i predajne kulture), the national Croatian television plays an important role in educating and raising awareness of the importance and value of intangible cultural heritage in Croatia. The mobile exhibition Croatian Intangible Heritage on UNESCO’s Lists has been travelling since 2011 all over Croatia and abroad, presenting 14 elements from Croatia inscribed on UNESCO lists. It has been prepared as an initiative of the Ministry of Culture, in cooperation with the experts from the Ethnographic Museum in Zagreb (Etnografski muzej u Zagrebu). The exhibition displays films, articles, photographs, maps, and other items linked to individual cultural goods on the UNESCO Lists. The exhibition aims at supporting intercultural dialogue, making this heritage more visible to people worldwide; it also raises awareness of the importance and the need for safeguarding intangible cultural heritage in general. Some of the effects of the inscriptions of ICH elements from Croatia onto UNESCO Lists are visible also in the projects of several organisations. For example, the Croatian National Tourist Board (Hrvatska turistička zajednica) has initiated and designed the project of ethnic posters displaying motifs of the most attractive traditional customs and folk costumes of Croatia. Apart from their visual content, the posters also carry brief information on the richness of Croatian tradi- �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding tional heritage, particularly of the variety inscribed on the UNESCO Lists. In 2012, the Croatian Post (Hrvatska pošta) released four new commemorative postage stamps with a common theme: ‘Croatian intangible cultural heritage inscribed on the UNESCO Representative List’.6 Since the intensification of the ICH listing in Croatia, ICH has been incorporated into the annual programme of the European Heritage Days, coordinated by the Ministry of Culture. In 2008, the Ministry of Culture organised the European Heritage Days in cooperation with the Ethnographic Museum in Zagreb under the topic ‘Treasure of Knowledge and Skills’. The ICH elements inscribed in the National Registry were presented through an exhibition and an interactive CD along with the system for protecting intangible cultural heritage in Croatia. The efforts of UNESCO aimed at safeguarding intangible cultural heritage were also presented. In 2016, intangible cultural heritage was the main topic again, with the emphasis on the communities, as a recommendation of the Council of Europe. Another exhibition: Lokalne zajednice kao čuvari baštine (Local communities as heritage keepers), was prepared with the aim to present different communities, NGOs, and individuals that implement various safeguarding measures (documenting, transmission, promotion). On both occasions, various events and activities on ICH safeguarding in Croatia were advertised in a special booklet prepared for marking the European Heritage Days in Croatia.7 The policy of promoting different forms of music and performance was best shown at the 44 International Folklore Festival (Međunarodna smotra foklora), dedicated to worldwide activith ties on safeguarding intangible cultural heritage, conducted in UNESCO member states. All festival participants were the representatives of the ICH elements listed in their national inventories and some also on the UNESCO Representative List. The festival theme was chosen partially because it took place during the International Decade for the Rapprochement of Cultures (2013–2022). The programme of the 2013 annual concert of the National Folk Dance Ensemble of Croatia LADO, a professional national ensemble, was made on the basis of the inscribed intangible cultural heritage, both in the National Registry and the UNESCO lists. In its programme, LADO has incorporated the songs, dances, and customs of Croatia that are inscribed on those lists, and has adapted them for stage performance. Even though these elements exist within their communities, such performance brought a unique opportunity for wider audiences to see, hear, and feel the listed items. 6 7 For more information about the project on postage stamps, see www.posta.hr/print.aspx?id=4685. For more information about European Heritage Days and the booklets, see www.min-kulture.hr/default.aspx?id=7216. 93 �94 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Pula: Fair of traditional meals and ecologically grown home products, 2014. Photo by Andreas Kancelar, © Ethnographic Museum of Istria/Museo Etnografico dell’Istria. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding In addition, there are many educational and awareness-raising programmes throughout the country (Šimunković 2014). Intangible cultural heritage is included on the basis of general information in the primary school curriculum. In 2011, the UNESCO Handbook for Schools World Heritage in Young Hands was presented to the public. The Handbook contains the first list that has ever been published in Croatia of all cultural and natural tangible as well as intangible heritage elements listed by UNESCO. The Handbook is intended as a contemporary teaching aid, to help teachers prepare regular and extra-curricular lesson plans, and raise awareness of the need to safeguard these elements among young people. Depending on the skills and interests of teachers, the activities on awareness raising and learning the traditional know-how are implemented in the schools in Croatia. The skill of producing children’s toys has been included in the curriculum of the Woodwork Department of the Secondary School in Oroslavje in the northern part of Croatia. For the people who are interested but do not possess the necessary skills, special courses and trainings are provided in various public institutions beside schools. Starting with the basics, the attendees of these courses develop their skills and talents. For example, the Open University in Ivanec has launched a training course for lacemakers, and the qualification that the participants obtain can be entered in their official employment record. Through various projects, Croatia has also achieved a very good international cooperation on ICH that includes bearers. Some of the programmes that are supported by EU funds also include intangible cultural heritage, as an important vehicle for regional development and nurturing interborder cooperation. On expert and scientific level, Croatia has participated in many conferences and has been active at international UNESCO’s meetings, as well as in the work of UNESCO’s intergovernmental and expert bodies (Hrovatin 2016a). Moreover, Croatia is also a regular member of the Regional Centre for the Safeguarding of ICH in South-Eastern Europe (UNESCO Category 2 Centre) in Sofia (Bulgaria) since its establishment in 2011. A special department for UNESCO at the Ministry of Culture and the Croatian Commission for UNESCO (Hrvatsko povjerenstvo za UNESCO) are also actively working to raise awareness of the value of ICH, and promote it in Croatia and abroad. Furthermore, international cooperation includes the preparation of multinational nominations of ICH elements and implementation of the safeguarding projects that are supported by national and international funding. The two chosen examples: ‘Rovinj maritime traditions’ and ‘Traditional drystone building’ present two good practices of ICH safeguarding in local communities that comprise of various 95 �96 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Kornati: Building and renewal of dry-stone walls, 2015. Photo by Vilma Stopfer, © Association 4 grada Dragodid. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding activities and involve the effective cooperation of the bearers and experts with local and state authorities. In Rovinj, the bearers have been included in planning the Batana Ecomuseum Project8 from the beginning, as it was themselves who had initiated it, basing on their own concern about the imminent disappearance of their traditional heritage (songs, socialising, knowledge, and the skills of building traditional wooden batana boats). It was also a good idea of the local community to include an expert that knew how to use her previous knowledge on cultural management, which helped to ensure long-term sustainable development of the safeguarding projects, as well as the active participation of the local community. The bearers’ and expert’s ideas were also supported by the local authorities, and the project started to be implemented. Many activities have been conducted and various results have been achieved, all contributing to the preservation of the local ICH and its inclusion into current ways of life. The second example is the building technique based on using stone without mortar. It is an initiative started by an NGO comprised of a multi-disciplinary team of experts. The safeguarding activities have been aimed at local communities along the Adriatic coast, the preservation of the know-how that is rapidly disintegrating, and the use of the technique in new context. Today, with the first years of the initiative slowly advancing, the NGO Dragodid receives technical and financial support both from the local authorities as well as from the state.9 Moreover, it connects different bearers, local communities, and various other stakeholders in the safeguarding of this ICH element. Both examples show that such multi-level approach to safeguarding ICH elements results in securing the viability of the element, their inclusion in the current way of living, contribution to sustainable development and preservation of nature, as well as to social cohesion, controlled presentation in tourism, and local development. In conclusion, the Ministry of Culture provides an overall as well as financial support for individuals and institutions for researching, presenting, and nurturing intangible heritage. Within the strategy of the Ministry of Culture, the significance of intangible cultural heritage and the obligation to safeguard and promote it holds an important place. The continuous work of experts, both in the Ministry and other institutions, has to a large extent contributed to better, more organised activities aimed at protecting and safeguarding intangible heritage in Croatia. The inscription of the elements, both in the National Registry and on the UNESCO lists, has largely contributed to raising awareness of the importance of safeguarding intangible cultural 8 For more information about the project, see www.batana.org. 9 For more information about the project, see www.dragodid.org. 97 �98 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development heritage in the country and beyond, inside as well as outside the discussed communities. This is why the number of activities related to intangible cultural heritage safeguarding has been increasing, and many institutions support the implementation of projects that originate from local communities and other stakeholders. We can also observe an increasing recognition among the public of the exceptional value of intangible cultural heritage, as well as the conviction that the commitment and responsibility for its safeguarding and transmission to future generations should rest on the bearers, local communities and relevant institutions; local, national, or minority identities. Not so long ago, intangible cultural heritage, in terms of architectural, archaeological, and movable monuments was not sufficiently recognised, valued and protected; however, due to many activities on the safeguarding and listing of ICH, this attitude has been changing in Croatia over the recent years. Although some issues still remain to be resolved, such as intellectual rights, the market placement of products, lack of networks and mass tourism, the enhancement of the administrative procedure, supporting and motivating new projects, taking care of sustainability of programmes and the viability of ICH and its inclusion in educational programmes have helped to systematise and improve its safeguarding in Croatia. On the local and regional level, apart from the 19 mentioned Conservation Departments and special sectors for culture within the local administrative bodies, numerous regional and local history and ethnographic museums, nongovernmental organisations and amateur cultural-artistic societies are also engaged in the safeguarding of intangible heritage; tourist boards are becoming increasingly active in this respect as well. Using the bottom-up principle of popularisation and promotion of intangible cultural heritage, the bearers themselves raise awareness of the value of traditional heritage as a unique treasure, which ensures cultural diversity and democracy both on the national and local level. What is more, global threats to intangible cultural heritage, such as the negative aspects of globalisation, migration, industrialisation, and pollution compel us all to raise awareness of its value of and importance not only on the local and national level, but also as a part of world heritage. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding References Bouchenaki, Mounir, ed. 2004. Museum International Vol. 56, Issue 1–2. Wiley-Blackwell. Hrovatin, Mirela. 2011. “Registriranje i očuvanje nematerijalnih kulturnih dobara u Hrvatskoj [Listing and safeguarding of intangible cultural goods in Croatia].” In Zbornik radova sa Međunarodnog skupa Craftattract – Tradicijski obrti: nove atrakcije za kulturni turizam [Collection of papers Craftattract – Traditional crafts: new attractions for cultural tourism], edited by Goranka Horjan, 21–30. Gornja Stubica: Muzeji Hrvatskog zagorja. Accessed September 12, 2016. http://www.craftattract.com/pdf/Zbornik-Craftattract.pdf. Hrovatin, Mirela. 2016a. “A Short Overview of the ICH Safeguarding Policy in Croatia.” In The Contribution of UNESCO Member States of South-Eastern Europe to the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. A Jubilee Edition Dedicated to the 70th Anniversary of UNESCO, edited by Miglena Ivanova, 93–104. Sofia: Regional Centre for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO. Accessed September 11, 2016. http://www.unesco-centerbg.org/wp-new/ wp-content/uploads/2016/05/izdanie_UNESCO_print-last.pdf. Hrovatin, Mirela. 2016b. Izložba Lokalne zajednice kao čuvari baštine, Zagreb, Muzej Mimara, 20.–28/9/2016 / Exhibition Local Communities as Heritage Keepers, Zagreb, Mimara Museum, 20–28/9/2016. Zagreb: Ministarstvo kulture Republike Hrvatske. Accessed October 11, 2016. https://issuu.com/narodni.muzej.zadar/docs/katalog_zajednice. Šimunković, Martina. 2009. “Nematerijalna kulturna dobra i zaštita kulturne baštine” [Intangible cultural goods and protection of cultural heritage].” In Slavonija, Baranja i Srijem: vrela europske civilizacije. Katalog izložbe [Slavonija, Baranja i Srijem: sources of European civilisation. Exhibition catalogue], edited by Vesna Kusin and Branka Šulc,183–87. Zagreb: Galerija Klovićevi dvori. Šimunković, Martina. 2014. “Promocija nesnovne kulturne dediščine na Hrvaškem / Promotion of the Intangible Cultural Heritage in Croatia.” In Promocija nesnovne kulturne dediščine: ob deseti obletnici Unescove Konvencije / Promotion of the Intangible Cultural Heritage: The 10th Anniversary of the UNESCO Convention, edited by Anja Jerin, Tjaša Zidarič, Nena Židov, 78–85. Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. Accessed September 16, 2016. http://www.etno-muzej.si/files/unesco_obletnica_web_1.pdf. Šimunković, Martina. 2015. “Nematerijalna kulturna baština u Republici Hrvatskoj i sustav njene zaštite / Intangible Cultural Heritage in the Republic of Croatia and Its Conservation.” In Nacionalni katalog »Ruralni turizam Hrvatske« / National Catalogue Rural Tourism in Croatia, edited by Leila Krešić-Jurić and Vesna Rajković, 12–17. Zagreb: Hrvatska gospodarska komora. Accessed September 18, 2016. http://www.hgk.hr/documents/hgkkatalogruralniturizamhrvatskeweb57728ea64487b.pdf. 99 �100 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Safeguarding intangible cultural heritage in Latvia: insights into the contribution of NGOs Gita Lancere* Anita Vaivade** * Leading Expert in Folklore, Latvian National Centre for Culture (Latvijas Nacionālais kultūras centrs), e-mail: Gita.Lancere@lnkc.gov.lv. ** Assistant professor, researcher, Latvian Academy of Culture (Latvijas Kultūras akadēmija), e-mail: anita.vaivade@lka.edu.lv. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Traditional Latvian folklore dates back well over a thousand years; more than 30 thousand melodies of folk songs and 1.2 million texts have been identified and documented. These are significant roots of the intangible cultural heritage in Latvia, which remains a part of a much larger and diverse heritage. Latvia, one of the three Baltic states, is a country in the Baltic region of Northern Europe. It has about 2 million inhabitants, and its people are historically Latvians and Livs, together with diverse ethnic minority groups. The official language, Latvian, is an Indo-European language; in fact, Latvian and Lithuanian languages are the only two surviving Baltic languages. Despite foreign (German, Swedish, Russian) rule from the 13th to 20th centuries, the people of the present territory of Latvia maintained their culture throughout generations via language and traditions. The 19th century saw the initial formation of a distinct Latvian national identity. Several crucial cultural and social developments took place and played a key role in that regard – such as the first Latvian Song and Dance Celebration (Vispārējie Latviešu Dziesmu un Deju Svētki) that took place in 1873, initiating a tradition which continues to this day. Also, the publication of a vast collection of Latvian folk songs (Latvju Dainas, 1894–1915), catalogued in the Cabinet of Folksongs, which was inscribed in 2001 on the UNESCO International Memory of the World Register. Traditional Latvian folklore dates back well over a thousand years; more than 30 thousand melodies of folk songs and 1.2 million texts have been identified and documented. These are significant roots of the intangible cultural heritage in Latvia, which remains a part of a much larger and diverse heritage. 101 �102 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development State support system for the intangible cultural heritage Policies related to cultural heritage have existed for almost a century in Latvia’s history. After achieving independence in 1918, concerns about the identification and consolidation of cultural heritage soon became integral to the policy development in culture, education, scholarship, and the non-governmental organisations in the capital and other areas of the country. The continuation of these policies only became possible in 1991, when Latvian independence was re-established. The Republic of Latvia joined the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (ICH) on 14 January 2005. At present, Latvia has two elements inscribed on the ICH lists of UNESCO: ‘Baltic song and dance celebration’ – Representative List of the ICH of Humanity, 2008; and ‘Suiti cultural space’ – List of ICH in Need of Urgent Safeguarding, 2009. Since Latvia’s adherence to the Convention, the main institution responsible for its implementation has been the Ministry of Culture of the Republic of Latvia (Latvijas Republikas Kultūras ministrija). The Ministry develops the legal framework for ICH safeguarding and determines relevant national policies and strategies in the field. Latvian National Centre for Culture (Latvijas Nacionālais kultūras centrs) implements national cultural policies and programmes in the field of ICH, coordinates the execution of state policies, provides consultations for municipalities and communities, carries out relevant documentation, information, popularisation, awareness-raising projects, and is the state body responsible for organising the main nationwide celebrations and festivals (including the Latvian Song and Dance Celebration). Policy and legal framework After the continuous work of many experts from different fields, the Latvian parliament (Saeima) adopted the Intangible Cultural Heritage Law on 29 September 20161, which determines responsibilities of different stakeholders involved in the safeguarding of ICH. The legal framework, which is created by the Latvian State for the sustainable development of ICH, includes also the Song and Dance Celebration Law2 adopted earlier, on 16 June 2005. It aims to preserve, develop, and pass on the tradition of the Song and Dance Celebration to future generations. The policy framework is determined by the Concept on the Safeguarding of the ICH of Latvia (2008), and the Plan for the Safeguarding and Development of the Song and Dance Celebration Tradition (the latter adopted in 2016). 1 Nemateriālā kultūras mantojuma likums, Latvijas Vēstnesis [Latvian Herald], 204 (5776), 20 October 2016; English translation is published on the official portal of Latvian national legislation (www.likumi.lv). 2 Dziesmu un deju svētku likums, Latvijas Vēstnesis, 99 (3257), 28 June 2005; English translation is published on the official portal of Latvian national legislation (www.likumi.lv). �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Financial framework The main national funding resource for the safeguarding of ICH in Latvia is the State Culture Capital Foundation (Valsts Kultūrkapitāla fonds), which has a support programme for traditional culture. The state non-profit, joint-stock company began its work in 1998. The resources of the Foundation are comprised by: state budget resources from the annual general revenue in the amount stipulated by a law on state budget; contributions and donations by physical persons, including foreign persons; and other financial assistance and income from the economic activities of the Foundation.3 European structural and investment funds are available also for regional development, including ICH. Structural funds can be used for infrastructure development, while regional cooperation programmes – for promotional activities, events, and communication. Rural development programmes can be useful for different local initiatives, equipment, etc. Stakeholders There are several stakeholders involved in the sustainable development of ICH in Latvia. Those are municipalities, NGOs, as well as research and education institutions (Archives of Latvian Folklore within the Institute of Literature, Folklore and Art of the University of Latvia – Latvijas Universitātes Literatūras, folkloras un mākslas institūta Latviešu folkloras krātuve; Institute of Latvian History of the University of Latvia – Latvijas Universitātes Latvijas vēstures institūts; Jāzeps Vītols Latvian Academy of Music – Jāzepa Vītola Latvijas Mūzikas akadēmija; and Latvian Academy of Culture – Latvijas Kultūras akadēmija, where the UNESCO Chair on Intangible Cultural Heritage Policy and Law is established in 2017). Among active stakeholders, there are also memory institutions such as museums (Ethnographic Open-Air Museum of Latvia – Latvijas Etnogrāfiskais brīvdabas muzejs; National History Museum of Latvia – Latvijas Nacionālais vēstures muzejs, among others), libraries (National Library of Latvia – Latvijas Nacionālā bibliotēka, among others), and archives (National Archives of Latvia – Latvijas Nacionālais arhīvs, among others). Contribution of non-governmental organisations After Latvia’s independence was re-established in 1991, many non-governmental organisations (NGOs) were founded in the capital and other regions in Latvia. Some of them put safeguarding of 3 Valsts Kultūrkapitāla fonda likums, Latvijas Vēstnesis, 161 (2926), 14 November 2003; English translation is published on the official portal of Latvian national legislation (www.likumi.lv). 103 �104 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Vodka-making expedition, 2008. Photo by Uģis Pucens. The Folk Pharmacy exhibition during the Contemporary Culture Forum ‘Baltā Nakts’ (Nuit Blanche), 2010. Photo by Signe Pucena. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding ICH and developing their own activities as their goal. The following two organisations can be highlighted: the Interdisciplinary Art Group SERDE (Starpnozaru mākslu grupa SERDE), which works at the borderline between heritage safeguarding and artistic creativity, and the Society for Traditional Culture APRIKA (Tradicionālās kultūras biedrība APRIKA) that aims to foster heritage transmission and pass it to younger generations. The Interdisciplinary Art Group SERDE is the first NGO in Latvia that has applied to become accredited to the UNESCO 2003 Convention, and was accepted by the General Assembly of States Parties in 2016. The organisation is situated in the Kurzeme region in Western Latvia, in a small town named Aizpute. The name serde in Latvian means ‘core’ or ‘pith’, and at the core of this NGO, there are only a few people: Signe Pucena, ICH expert and producer of culture events; Uģis Pucens, artist and restorer; Ieva Vītola, researcher; Māris Grosbahs, artist; and some others. Since the establishment of the organisation in 2002, it has become an inspiring example of interconnectedness explored between scholarly research in traditional culture and artistic activities. The organisation studies living memory and life histories and has significant experience in fieldwork; it also runs artistic residences and workshops, with an overall objective to encourage dialogue between the artists, scholars, and educators, often in international networking frameworks. SERDE collaborates with ICH experts, artists, students, and scholars. In preparation for fieldwork, the ICH experts design lists of questions, and they interview informants; the artists document the process, the milieu, and the participants. The fieldwork, which culminates in presentations and workshops for the communities, raises awareness at the local, national, and international level about the importance of intangible cultural heritage. SERDE, through regular fieldwork in rural areas, also collects life histories and personal stories about recent historical events, and about the traditional skills inherited from earlier generations, which were crucial during the Soviet period because of very limited access to consumer goods. The collected stories demonstrate how particular skills were carried forward from the period preceding World War II, and subsequently maintained during the Soviet period, when many items had to be made at home. One of the most successful and attractive projects of SERDE has been the Post-Soviet Summer Camp, an art event with the themes ‘Artists against technological standards’ and ‘Myths of technology’, where one of the explored topics was the distillation of alcohol. The Camp at the SERDE residence gathered artists from former Soviet republics who interpret myths about Soviet life through their art. The event included several presentations and discussions about life in the post-Soviet space and its cultural context. After the thorough fieldwork on the respective theme in Central Kurzeme region was completed, the results – which included audio 105 �106 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The XI Latvian School Youth Song and Dance celebration at the Freedom Monument, 10 July 2015. Photo by Ilmārs Znotiņš. The ‘Pulkā Eimu Pulkā Teku’ National Event, 4 May 2012. Photo by Guntis Pakalns. The ‘Pulkā Eimu Pulkā Teku’ National Event, 2013. Photo by Dzintars Leja. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding recordings, photos, and the purchase of a distillation apparatus – went on display as an exhibition and performance that toured to many places in Latvia and abroad. Another very successful project was the international expedition in the framework of Herbologies/Foraging Networks events. This program was launched in Helsinki and in the Kurzeme region of Latvia, and later expanded. The examination of traditional knowledge about herbs, wild edibles and medicinal plants was carried out in a series of fieldwork excursions with more than 30 participants from Latvia, Lithuania, Finland, Southern Sweden, Poland, Spain, and Belgium. This Herbologies/Foraging Networks expedition continued the research into indoor plants and their medical uses conducted by SERDE researchers themselves. This research resulted in the Folk Pharmacy exhibition: an exposition where visitors were invited to write down their own favourite recipes or remedies. Garden Allotment Culture was another publicly observable project initiated by SERDE, and focused on growing vegetables, fruits, herbs, and medicinal plants in home gardens. The results of this research were presented as a summer exposition The Freedom Garden (Brīvības dārzs) in a venue on Brīvības Street in the Vidzeme market, as part of the Riga 2014 festivities, to mark Riga’s turn as the European Capital of Culture. SERDE has also collaborated with the Latvian National Commission for UNESCO (UNESCO Latvijas Nacionālā komisija), and provided folklore study opportunities for UNESCO Associated School Project teachers and youth from Alsunga and Riebiņi counties. This project was implemented with students and teachers invited from the corresponding counties to participate in the fieldwork under the guidance of ICH experts. Local elders were interviewed about local history, the Soviet period, seafaring and fishing, beer brewing, beekeeping, traditional food, and many other subjects. All the research results provided by SERDE are published in the attractively designed series of fourteen tradition-themed notebooks named Notebooks of Traditions (Tradīciju burtnīcas). Some of them achieved enormous success and are out of print at the moment. Almost all of these publications have been presented to the local communities and individuals in the events that closed the project. As the leader of the society, SERDE Signe Pucena (2015, 37) acknowledges: In our opinion, such expeditions and subsequent presentations promote and support the capacity building ability of local populations to carry out research and emphasise the importance of documenting the process. The most important element of all of SERDE’s expeditions has been a closing event which brings together everyone involved in the fieldwork. SERDE’s experience in the safeguarding of intangible cultural heritage is based on close collaboration with communities and individuals who are willing to share their stories and skills. 107 �108 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The XI Latvian School Youth Song and Dance celebration at the Freedom Monument, 10 July 2015. Photo by Ilmārs Znotiņš. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding The Society for Traditional Culture APRIKA has chosen the inheritance of cultural traditions as its main arena of focus, concentrating particularly on children and youth (aprika in Latvian means a round hunk of bread, cut off from a large loaf of bread). The Society’s long history of training folklore teachers represents valuable experience in non-formal education. The Society for Traditional Culture APRIKA was founded in 2009 as a non-governmental, non-profit organisation that is comprised of folklore teachers, leaders of children’s folk groups, as well as others enthusiasts of teaching and promoting traditional culture. APRIKA is the successor of the University of Latvia’s Ethnic Culture Centre (Latvijas Universitātes Etniskās kultūras centrs), which was closed during the 2008 financial crisis. One of the major activities of the Society is the organisation of children’s and youth folk festival, as well as a variety of other celebrations, including folklore competitions for children and youth, which have become a format for encouraging the development and learning of skills connected to ICH. These activities are a part of Latvian children’s and youth folklore movement Pulkā eimu, pulkā teku (We come together, we sing together), or PEPT in short. This movement has become a crucial framework for fostering transmission of cultural traditions, and these initiatives are often a part of the extra-curricular activities that take place in community centres of numerous municipalities. The extensive and diverse educational programme ‘Pulkā eimu, pulkā teku’ started already in 1984 with a concert featuring several folklore groups. Since then, PEPT has grown into a comprehensive movement, encompassing five folklore based competitions for children and youth. These include contests for storytelling and anecdotes, traditional singing, folk dancing, and folk music. A wide range of different activities have been carefully planned and are carried out within the framework of the school year. As the leader of the society APRIKA Māra Mellēna (2015, 81) puts it: It is apparent that the contemporary forms of competition adopted by PEPT have been successful in bringing traditional forms of communication and practice to life. Children learn traditional culture and folklore (traditional singing, dance, and music) in folklore groups at school, in extra-curricular settings or community centres (a holdover from Soviet times). This learning often takes place in post-functional contexts where the transmission of traditional culture has been interrupted or altered. It is clear that preparing for regular folklore competitions galvanises developing skills and advances learning in each field of practice. The skills possessed by group leaders are uneven since they arrive with varying levels of musical education and skill, knowledge of traditional singing, and uneven general understandings of tradition and its local variability. Teachers and group leaders also vary in their pedagogical training and understanding of teaching methodologies for traditional arts. However, the involvement of professionals and scholars in the jury and the teachers’ professional development process has contributed significantly to broadening their understanding of traditional culture and honing their teaching skills. 109 �110 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The society APRIKA is also involved in the implementation of lifelong learning and in-service training programmes for folklore teachers. It also organises seminars and conferences dedicated to issues of ICH inheritance, including training in storytelling, singing, dancing, and playing traditional music instruments. APRIKA also offers practical training sessions for the acquisition of traditional skills, organises annual summer schools for folklore teachers and folk group leaders, develops training material for folklore teacher training programmes, and regularly takes part in the creation and implementation of folklore programmes for the Latvian Nationwide Song and Dance Celebration and for the Latvian Youth Song and Dance Celebration (Latvijas skolu jaunatnes dziesmu un deju svētki). Practice of cooperation of the State and NGOs In addition to a set of activities ran by NGOs, there is an initiative undertaken by a government institution, and further developed through involvement of NGOs and individual masters. The project ‘Meet Your Master!’ (Satiec savu meistaru), organised by the Latvian National Centre for Culture in cooperation with municipalities and NGOs, started in 2009 with a goal to ensure visibility of ICH values. The gist of the project is to inform the wider public about safeguarding and inheritance of ICH, as well as about masters, their knowledge, and skills. Within the framework of the event, the organisers of ‘Meet your master!’ promote cooperation in identification and popularisation of the ICH and its masters among local communities, NGOs, state and municipal institutions, as well as private bodies. In 2016, the event ‘Meet your Master!’ was held throughout Latvia for the eighth time. Masters of applied arts, storytellers, narrators and musicians invited apprentices to visit them in more than 150 places. The event was attended by more than 5 thousand people. During the event, the organisers prepared 7 different exhibitions and 11 seminars on various topics related to art and crafts. In 22 venues, the visitors had an opportunity to learn new things about traditional music, and had a chance to sing, dance, and take part in games. A unique venue was chosen by the organisers in Sigulda – the event took place in a railway station, and everybody who visited Sigulda had a chance to briefly meet weavers and handicraft masters; they could also sing and dance along with the folk group. In most of the venues, masters offered practical classes and also invited visitors to try out their skills, and participate in, for example, weaving or wood-working. Almost all of the masters �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding also invited the visitors to call at their own workshops, as only a few had other premises to demonstrate their craft skills. As there are 114 folk applied art studios and hobby groups in Latvia, they are frequently the most active participants of the event. The folk applied art studios are mostly based in the community and municipal centres; therefore, the local governments also invest in this event. Altogether, 72 community centres, 26 craft centres, 25 master workshops, and 3 schools became involved in the event. In recent years, 18 thousand people representing different generations have visited ‘their masters’ in workshops, studios, museums, schools, cultural centres, and libraries, and ‘Meet your Master!’ has become an event to be looked forward to every spring. References Mellēna, Māra. 2015. “Nemateriālā kultūras mantojuma saglabāšana, tālāknodošana un pārmantošana. Tradicionālās kultūras biedrības ‘Aprika’ pieredze / Safeguarding, Transferring, and Inheriting Intangible Cultural Heritage. The Experience of the Society for Traditional Culture ‘Aprika.’” In Nemateriālā kultūras mantojuma saglabāšana: Latvijas pieredze / Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Latvian Experiences, edited by Anita Vaivade, 58–83. Riga: Latvijas Nacionālais kultūras centrs. Accessed October 13, 2016. http://www.unesco.lv/ files/unesco_web_a931d609.pdf. Pucena, Signe. 2015. “Tradīcijas un atmiņas saglabājot. Starpnozaru mākslas grupas SERDE pieredze / Preserving Living Practices and Memories. The Experience of the Interdisciplinary Art Group SERDE.” In Nemateriālā kultūras mantojuma saglabāšana: Latvijas pieredze / Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Latvian Experiences, edited by Anita Vaivade, 14–41. Riga: Latvijas Nacionālais kultūras centrs. Accessed October 13, 2016. http://www. unesco.lv/files/unesco_web_a931d609.p 111 �112 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage in Lithuania Vida Šatkauskienė* Loreta Sungailienė** Skirmantė Ramoškaitė*** * Deputy Director, head of the Department of Ethnic Culture of the Lithuanian National Culture Centre (Lietuvos nacionalinis kultūros centras), Vilnius, Lithuania, e-mail: satkauskiene@lnkc.lt. ** Senior specialist of Ethnic Culture Division of the Lithuanian National Culture Centre, e-mail: l.sungailiene@lnkc.lt. *** Specialist at the Lithuanian National Culture Centre, e-mail: s.ramoskaite@lnkc.lt. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding … children are getting increasingly more involved in the activities concerning ICH. In Lithuania, a growing number of families want their children to grow up according to the traditional upbringing, following the subtle and creative means that appeal to their spiritual world. Increasingly more often people choose the values of traditional culture: they organise family clubs and family folklore groups. The overview of ICH status: state protection and modern approaches The processes related to the protection, studies, dissemination and the awareness of the importance of intangible cultural heritage (ICH) in Lithuania are prolific and varied. They all sprang from the folklore movement in the ’60s, formed as a bottom-up approach initiated by aspiring individuals and communities. Their efforts manifested through organised folklore expeditions, first public folklore concerts, the revival of calendar holidays, and through the appearance of folklore groups in villages and cities. Moreover, the movement of the old Baltic culture Romuva was founded, ongoing folklore festivals Skamba skamba kankliai in Vilnius and Atataria lamzdžiai in Kaunas were initiated, significant ethnology-oriented studies were conducted, and collections of ICH were published. The historical context, however, was unforgiving – the Soviet government would prosecute any kind of national cultural heritage manifestations. Therefore, the movement, opposed to the rule, has nurtured the national identity awareness and contributed to the restoration of Lithuanian independence since the time of its particular expansion in the ’80s. The participants of the mentioned movement – the people of various occupations, including famous ICH researchers and advocates – influenced state cultural policy formation concerning ICH even after the ’80s, when the independence had been restored. Nowadays Lithuania has an ICH safeguarding legal system: it has adopted a law on the principles of the state protection of ethnic culture1 (a revised version will be soon issued), ratified UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage,2 and adopted the law on the 1 Etninės kultūros valstybinės globos pagrindų įstatymas, Valstybės Žinios [State Gazette] no. 82-2414, 1 October 1999. 2 Nematerialaus kultūros paveldo apsaugos konvencija, Valstybės Žinios no. 115-5734, 7 November 2003. 113 �114 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development song celebrations of the Republic of Lithuania,3 which regulates the protection and development of the elements on the Representative List of UNESCO, and the law on national heritage products,4 which regulates the certification of the traditional folk art and craft products. Since 2003, the Ministry of Culture (Kultūros ministerija) has approved the periodically updated State Programme on the Development of Ethnic Culture, and the municipalities prepare similar programmes based on it. The programme includes measures in terms of recording ICH objects and researching them, their long-term protection, the preservation of historic and cultural identities of the ethnographic regions, the development of traditions, raising awareness, and other guidelines. The Ministry of Agriculture (Žemės ūkio ministerija) prepares the Traditional Crafts Development Programme 2012–2020. Both the Ministry of Culture and the Ministry of Education and Science (Švietimo ir mokslo ministerija) prepare the Song and Dance Celebrations Tradition Continuity Programme. In terms of the institutional system, there is the Council for the Protection of Ethnic Culture under the Lithuanian Parliament (Etninės kultūros globos taryba) with 5 regional branches. The Ministry of Culture governs its Department for Regional Culture (Regionų kultūros skyrius), the Commission of Experts of Ethnic Culture (Etninės kultūros ekspertų komisija), and the Lithuanian National Commission for UNESCO (Lietuvos nacionalinė UNESCO komisija). One of the institutions that have the most impact on the implementation of ICH policies is the Lithuanian Folk Culture Centre, on the 1st of October 2016 renamed to Lithuanian National Culture Centre (Lietuvos nacionalinis kultūros centras). It cooperates with community centres, museums, libraries, and other institutions. Since 1990, specialised ICH centres have been founded in the cities and municipalities. They aim at reviving ICH and integrating it into the modern culture, which is implemented by specialists in ICH matters. In our opinion, this is Lithuania’s unique trait. A prominent role in safeguarding ICH and popularising it among the society is played by the Lithuanian National Museum (Lietuvos nacionalinis muziejus), Lithuanian Art Museum (Lietuvos dailės muziejus) and the municipality museums. Other ministries are also involved. The Ministry of Education and Science supervises the main institutions related to ICH matters: Institute of Lithuanian Literature and Folklore (Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas), established in 1907, updates the ICH archive; Institute of the Lith- 3 Lietuvos Respublikos dainų švenčių įstatymas, Valstybės Žinios no. 128-5212, 7 December 2007. 4 Tautinio paveldo produktų įstatymas, Valstybės Žinios no. 77-3043, 12 July 2007. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding uanian Language (Lietuvių kalbos institutas) conducts research on dialects; Lithuanian Institute of History (Lietuvių istorijos institutas) has an Ethnology Department (Etnologijos skyrius); and the Lithuanian Culture Research Institute (Lietuvos kultūros tyrimų institutas). The Ministry of Environment (Aplinkos ministerija) protects the ICH which is manifested in national and regional parks. The Ministry of Agriculture, in turn, coordinates the protection of national heritage products, certifies craftsmen, and provides financial support, and also establishes and supervises crafts centres. The Ministry also oversees the work of the Council of National Heritage Products (Tautinio paveldo produktų taryba). The higher education institutions – Lithuanian Academy of Music and Theatre (Lietuvos muzikos ir teatro akademija), Vytautas Magnus University (Vytauto Didžiojo universitetas), Klaipėda University (Klaipėdos univertitetas), as well as others – contribute significantly to ICH-related research. Other schools and universities also provide programmes on ICH as an extracurricular or a separate subject. However, the negative tendencies are still observable – the number of students and programmes is declining. Non-governmental organisations also contribute, for example: Lithuanian Folk Artists Union (Lietuvos tautodailininkų sąjunga), Community of Lithuanian Ethnographers (Lietuvos kraštotyros draugija), Lithuanian Ethnic Culture Society (Lietuvių etninės kultūros draugija), Lithuanian Choreographers Union (Lietuvos choreografų sąjunga), and in terms of Song Celebrations – the Lithuanian Choral Union (Lietuvos chorų sąjunga). The aforementioned institutions are state-funded; the Lithuanian Council for Culture (Lietuvos kultūros taryba) distributes funds for projects (ICH activities have a separate programme open for both individual and communal initiatives), municipality councils and various funds also provide financial aid. Target funds are only allocated for Song and Dance Celebrations Tradition Continuity Programme; they are administered by the Lithuanian National Culture Centre. There are several awards for achievements in the field of ICH in Lithuania: National Jonas Basanavičius Prize (Nacionalinė Jono Basanavičiaus premija); 3 annual prizes; 4–6 scholarships from the Ministry of Culture and the Ministry of Agriculture awarded to the best craftsmen and crafts centres; the ‘Aukso paukštė’ award for the most prominent amateur art groups; and ‘Aukso vainikas’ award for the best traditional craftsmen. One of the state policies that disseminate ICH is dedicating every year to a specific object. The Parliament, encouraged by the society and communities, has announced the years of Dialects (2013), Ethnographic Regions (2015), Communities (2016), and National Costume and Mounds 115 �116 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Laureate Lukas Malašauskas’ wooden sculpture of St. Luke for the Lithuanian youth craft contest ‘Sidabro vainikėlis’, 2016. Photo by Jonas Tumasonis-Adominis. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding (2017). The method functions really well as a reminder and promoter of ICH phenomena, and it encourages society to learn about them. It also invites the media to pay attention to them. Unfortunately, the Lithuanian media maintain a rather negative opinion about traditions – we consider this one of our problems. Nowadays, the traditional Lithuanian culture and the culture of other residents of various nationalities exist in their natural environment, both in inherited and modern forms. In Lithuania, there is a huge community of active folklore groups and craftsmen: more than 500 folklore groups and 4000 folklore artists and craftsmen are active in cities, towns, and villages. Also, various calendar events, such as Rasos (St. John’s Day), Užgavėnės (similar to Mardi Gras), or the Easter Sunday are revived and celebrated. A network of folklore festivals (including international ones) has been formed, which organises contests and educational events. Moreover, new events that involve society and celebrate the values of ICH appear, some of them organised in cooperation with the national media, e.g. the project on national dances Visa Lietuva šoka (Lithuania dance), or Tautinio kostiumo konkursas „Išausta tapatybė” (National costume contest ‘Woven identity’), as well as others. What is more, the scientific and cultural institutions, as well as non-governmental organisations frequently organise academic conferences; various other institutions are involved in hosting seminars, courses, trainings, and camps for ICH preservers. The implementers of the activities, together with the entire society also add to improving the specialist qualifications needed for these tasks. In terms of ethnology, various inter-institutional programmes concerning musical folklore and dialects are conducted, and ICH development field studies are resumed. The results are shared with the society via publications and other electronic information systems. A compelling example is the independently initialised foundation of the Institute of Inherent Culture (Prigimtinės kultūros institutas) by the community of scientists. The results of their phenomenological ICH research are presented in seminars, and the material is published online and in the media. The local communities also feel the need to identify and preserve their traditions, to create a positive agricultural environment, to re-establish their customs and skills, as well as to pass it on to the society through activities, programmes and tourist routes (bread, linen, beer routes, crafts camps, etc.). Therefore, we noticed two ICH continuity tendencies in Lithuania: a historical-cultural and a modern one. Lithuanian youth have been supporting the idea of modernised ICH forms, for example, in the field of music; new groups appear and popular festivals are organised, for example, Mėnuo 117 �118 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development A symbolic ceremony held during the Folklore Day of Lithuanian Song Celebration: the map of Lithuania is created with ground from all over the country, 2009. Photo by Martynas Vidzbelis. The best examples of cross-crafting vitality: the ensembles of crosses, the most famous is the Hill of Crosses in Šiauliai region, 2004. Photo by Lithuanian National Culture Centre Archive. St. John’s Day in Lithuania, 2009. Photo by Vytautas Daraškevičius. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Juodaragis, Suklegos, Kilkim Žaibu, among others. They are acknowledged events that also include lectures by various academics working in the field of ICH. The historical and archaeological festivals are also held; one of the biggest – Festival of Experimental Archaeology ‘Days of Live Archeology in Kernavė’ (Eksperimentinės archeologijos festivalis „Gyvosios archeologijos dienos Kernavėje”) – is international. Moreover, the youth takes into consideration the ancient Baltic traditions and worldview, e.g. through Baltic cultural and religious communities: Ancient Baltic Religious Community ‘Romuva’ (Senovės baltų religinė bendrija „Romuva”), Ancient Baltic Fellowship of Battles ‘Vilkatlakai’ (Senovės baltų kovų brolija „Vilkatlakai”), Baltic Warfare Club of the Living History ‘Varingis’ (Baltų karybos gyvosios istorijos klubas „Varingis”), Ancient Baltic Reconstructed History Club ‘Sūduvos žirgas’ (Senovės baltų atkuriamosios istorijos klubas „Sūduvos žirgas”). The Lithuanian picture is varied and covers a spectrum of activities and people; we are proud to say that we are passionate about ICH preservation and continuity, although unfortunately one of the persistent problems concerning the ICH field that we have identified is the ICH register, which does not fully function yet. Nonetheless, it is in progress: the formation of new ICH chapter of Lithuanian National Culture Centre is almost completed, the funding is reorganised, and the research on the suitable informational system is ongoing. As far as the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity is concerned, Lithuanians hold three inscribed elements: ‘Cross crafting and its symbolism’, ‘Sutartinės, Lithuanian multipart songs’, and the tradition of ‘Baltic song and dance celebrations’ (together with Latvia and Estonia). Cross crafting is a Lithuanian folk-art tradition that emerged in the 15th century. It is a synthesis of craftsmanship, artistry, and faith; every step of the making and maintenance of crosses is important, including establishing the purpose of the cross (in honour of the deceased, God or saints, search for mercy or protection), choosing the right craftsmen, following the creative process, erecting and consecrating the crosses, visitations to crosses, chanting, and other related ceremonies that include the burning of a collapsed monument and other activities. In this tradition, the ideas of Christianity and the archaic human relationship intertwine with nature. The monuments are built not only in cemeteries but also in villages, towns, near water areas and wells, and stones that are considered to be sacred; they are also hung on trees. The shapes of sculptures vary, for example, they can be crosses, pillars with roofs, ornaments and statuettes of saints, as well as chapels with paintings and metal parts – it depends on the region. 119 �120 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Even though the crafting of crosses had been forbidden during various periods of occupation, it did not stop people from resurrecting the tradition. The best examples of cross crafting vitality are the ensembles of crosses; the most famous is the Hill of Crosses in Šiauliai region. Nowadays there are more than active 200 cross craftsmen in Lithuania. Sutartinės is a syncretic art form based on interlinking polyphonic music, lyrics, and movement. The meaning of the word sutartinė is derived from a Lithuanian verb sutarti, which means ‘to be in tune’. Sutartinės are usually sung by women and the instrumental versions are performed by men on pan-pipes, horns, long wood trumpets, and kanklės (similar to citterns). The choreographic part is moderate; for example, walking in a circle while holding hands and stomping feet. The poetic lyrics relate to work, calendar cycle, weddings, family, wartime, and other moments of everyday life. Sutartinės represent an ancient form of two- or three-voice polyphony. Melodies contain 2 to 5 pitches and comprise distinct simultaneous melodic parts, accompanied by different sets of lyrics: a meaningful main text and a refrain that may include archaic vocals. Folk singers distinguish three main types of sutartinės in terms of performing practices and the number of performers, location, and function: dvejinės (twosomes), trejinės (threesomes) and keturinės (foursomes); however, it is further divided into almost 40 variations. The distinctive feature of sutartinės is the presence of second interval harmonies that derive from polyphonic melodic lines. The tradition of singing sutartinės is most common in North-East Lithuania; they are performed on solemn occasions, as well as festivals, concerts, and social gatherings. Lithuanian Song Celebration is an ongoing cultural development process, involving amateur and professional ensembles, artists, as well as cultural and educational institutions. It is also a prominent event that assembles more than 40,000 participants every 4 years since 1924 when it first took place in Kaunas. The celebration consists of 4 main parts: the Folklore Day dedicated to the traditional culture; the Ensembles’ Evening, which is a theatrical concert of stylised folk song, dance and instrumental groups; the Dance Day, on which 10,000 dancers present massive choreographic compositions; and the Song Day that gathers more than 20,000 singers that perform arranged folk songs and professional repertoire of modern and classic Lithuanian composers. The distinctive feature of the celebration is a cappella singing. The festivities are usually held for 7 days; the programme expands and improves by adding other, equally significant events: folk art exhibition, the national musical instrument kanklės concert, performances of amateur theatre groups, shows of brass orchestras, and colourful participant parades. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding The tradition and symbols of the Baltic song and dance celebrations (including Lithuanian ones) were inscribed in 2008 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. The list is relatively short, although important to Lithuanians and their attempts to form their notion of identity. Therefore, there are numerous examples of institutional and independent good practices in the safeguarding of ICH in Lithuania, which include the society and help to disseminate the importance of ICH and the objects themselves. The Lithuanian good practices in the safeguarding of ICH The Folklore Day of the Lithuanian Song Celebration One of the examples of Lithuanian good practices in the field of ICH preservation and the widespread dissemination of traditions is the experience of organising the Folklore Day (Folkloro diena), which is a part of the Lithuanian Song Celebration programme. It is also an instance of natural folklore movement continuation after the restoration of Lithuanian independence in 1990. It is not just an ordinary event; it is significant that around 400 folklore groups and communities, including craftsmen and other ICH promoters – 7000 participants altogether – take part. Even though the event is held only once every 4 years, the preparation process is always under way and of an inclusive character. Eventually, the main aspects of Folklore Day and related activities have been formed, namely: • to respect ICH and increase knowledge about it; • to highlight and present the cultural diversity of regions; • to celebrate the range of ICH areas: traditional singing, dancing, playing games and instruments, storytelling, customs, crafts, cuisine, costumes, medical knowledge and practices, forms of agriculture (beekeeping, farming, fishing, sauna traditions, etc.); • to involve participants in the making of the celebration (from the preparation of the material to the participation in the main event), and to allow them to express themselves fully; • to include the spectators in the activities and help them interact with the participants, and to learn from the experience. In our opinion, one of the distinctive guidelines is to provide the preparation, programme activities and of course the context that contains celebration-specific themes and ideas. We aim not only for a respectful presentation of traditions, but also for ideas which are relevant for modern 121 �122 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development individuals and which correspond to everyone’s worldview, personal standpoints, and universal, humanistic, progressive values such as sustainable development. The programme of the 2007 Song Celebration Folklore Day ‘Saulutė rateliu tekėjo’ (The sun rises in a wheel) was dedicated to the concepts of day and night, and the organisation of human life according to the solar cycle (Lietuvos nacionalinis kultūros centras 2007). The idea was to highlight all the elements of the day – morning, afternoon, evening and night; as well as their domestic context, in order to show the activities of people at different times of the day, such as eating, working, playing, etc. Moreover, there was an emphasis on the most significant, traditionally meaningful and sacred stops of the sun’s journey around the sky: the sunrise, the noon, the sunset and the midnight; and also on their relation with human life: birth, wedding, etc. The event actually started with sunrise at 4:45 am and was planned to continue until late at night. However, a heavy rain stopped it. In the 2009 celebration ‘Žemynėle žiedkelėle’ (The earth in blossom) (Lietuvos nacionalinis kultūros centras 2009), we tried to reflect the relation of a human being with the earth. The most important premise is that the earth has been always considered sacred, the source of food, the mother (the sky is the father) which gives birth and accepts after death. One of the most obvious expressions of respect is to kiss the earth (the saying goes ‘By kissing the earth and kissing the crucifix we indulge in the same act’). The participants also demonstrated in the programmes that the work on the field – ploughing, sowing, harvesting – is a sacred action followed by rituals. The idea of the programme was also to discover the mythological images of the origin and the place of the earth and its parts in the cosmological structure, and the symbolical aspects of the earth in the history of the Lithuanian state. And even more importantly, it tried to revive the emotional relationship between human beings and the earth in general: the connection with their birthplace, the place in which they live, their motherland, the earth’s manifestations in the landscape, and the relationship of human beings with the land of all citizens – the Homeland, Lithuania. It is difficult to shortly present the content of the 2014 celebration’s Folklore Day ‘Laimužės lemta’ (Destined by Laima). The topic was rather abstract and all-embracing – happiness. In our tradition, we consider happiness as a principle which integrates human beings, their environment (home), life, and activities. In Lithuanian tradition, happiness is related not only with joy, but also with fate, destiny, success, fulfilment, economic welfare, abundance, healthiness, and other things. Every human being, depending on the gender and age, has their own happiness or luck, and an ability to realise the qualities and talents (a talent is conceived as a human success) bestowed to them by destiny. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Those gifts are signs of fate, which can be found in nature, the environment, or changed by actions – attracting or distracting. Another very important quality in the Lithuanian tradition is luck. There are successful or unlucky places and moments; even a word can change one’s fate. Laimė (luck) or Laima is the name of the Lithuanian goddess of fate. Another very important aspect is sharing. The more good one shares (for example, good words or thoughts), the more happiness he spreads. However, the implementation of this concept was not easy at all – there were many separate smaller programmes and rituals. It was even said that the place which hosted these events became the happiest place in entire Lithuania. As mentioned, the preparation of the participants for this event took a long time as they had studied the material in detail, choosing the elements that seemed close to them, thus entering and staying in context; and able to choose themselves the accents reflected in the programme. By allowing the organisers to choose specific rituals and other activities as highlights of the programme, we united all participants and the audience. Continuation of ICH traditions by the society and communities As stated before, the communities have the greatest impact on the preservation of ICH in its natural environment and on the support to the bearers. Here, several more examples of the best practices in this field will be discussed. The villages and towns in the Dzūkija ethnographic region (Southern Lithuania) are a good example of ICH centres where oral, agricultural, and living traditions are passed on naturally. Only a few decades ago, most women of Dzūkija could sing at least a hundred songs; the most accomplished singers remembered as many as four hundred. Songs were passed from generation to generation, exchanged among villages, and changed or augmented in the process. Nowadays, for example, the locals of Žiūrai village in Southern Dzūkija pass on their singing traditions to the younger generations. For the villagers, the songs, customs, beliefs, and the oral folklore are a natural part of their everyday life that impacts their spiritual practices, family and community celebrations. What is more, 45 years ago, one of the first ethnographic ensembles in Lithuania was founded in the village. It is still active and the members pass on their experience to their children and grandchildren. During the anniversary concert, the whole community and the four generations of the ensemble sang the traditional songs of Žiūrai village. In fact, children are getting increasingly more involved in the activities concerning ICH. In Lithuania, a growing number of families want their children to grow up according to the traditional 123 �124 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development upbringing, following the subtle and creative means that appeal to their spiritual world. Increasingly more often people choose the values of traditional culture: they organise family clubs and family folklore groups. They foster family and community traditions, celebrate calendar holidays, expand knowledge and experience of ethnic culture and apply it to the upbringing of their children. Nowadays, the customs, lullabies, games, and other inherited knowledge can help adults to communicate with children, to soothe them, play with them, nourish them, and improve various skills, such as language, the ability to listen, sense of rhythm, coordination and focus. It is worth mentioning that there is a number of implemented and on-going projects in the capital city and other regions, dedicated to the ethnocultural education of young families. For instance, for 10 years, a private non-formal education school Diemedis in Vilnius has held folklore lessons for mothers and children. Their methods and gathered knowledge have spread to other cities, for example, to the Panevėžys ethnoclub ‘Raskila’, which implemented them in their lessons for mothers; also, in Klaipėda, the ethnoculture club organises theme nights called ‘Traditional lullabies and playing’ and ‘Song club for everyone’; Vilnius Ethnic Culture Centre (Vilniaus etninės kultūros centras) invites families to ‘Afternoons for toddlers’; and the folklore ensemble ‘Virvytė’ carries out ethnocultural education camps for families. There are more than 100 folklore groups for children, youth, and higher education students. Usually, they function under cultural or educational institutions; however, there are some active independent groups and clubs. The young people interested in traditional culture are keen on folklore trainings and master’s courses, where ethnomusicologists and folklorists share their experience. This contemporary folklore community of students gathers together every year to celebrate St. George’s Day (it has been organised by the Palanga ethnoclub ‘Mėguva’ for more than 20 years), and every two years to attend Lietuvos studentų folkloro festivalis (Lithuanian student folklore festival), organised by the Lithuanian National Culture Centre. Measures that promote nationwide ICH continuity Lithuanian National Culture Centre pays particular attention to the dissemination of traditional art among the youth. In line with this notion, it organises a youth contest ‘Sidabro vainikėlis’ (Silver coronet), which maintains traditional art forms and revives those on the edge of extinction and encourages the youth to become interested and educated in traditional crafts. Hundreds of school students all around Lithuania apply to be a part of the contest and hold craft exhibitions and seminars. This competition has also fostered the idea of children crafts workshops. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Since 2005, the Lithuanian National Folklore Centre together with the Kaunas National Culture Centre (Kauno tautinės kultūros centras) and traditional culture teachers have been organising the ‘Tramtatulis’ contest, dedicated to Lithuanian school and pre-school children and Lithuanian folklore performers. Its purpose is to encourage children to learn about their local traditional culture, to disseminate folklore, and to train the young folklore performers: singers, musicians and storytellers. The project includes various seminars, trainings, local auditions in all municipalities and regions of Lithuania. Children learn how to understand and convey the artistic value of folklore, performance authenticity, expressiveness, natural-sounding voice, as well as the skills of playing music and stage culture. The most praised are the participants and teachers that cherish their local and family folklore traditions. Youth contests are an appealing and effective method to introduce crafts and folklore traditions to children and to ensure that they remain protected. Practices that raise ICH-related public awareness Even though the younger generations are continuously reminded of their cultural heritage, there remains a part of the society that knows very little about it or is not encouraged enough to embrace the traditional culture. Therefore, the Lithuanian National Culture Centre initiates increasingly more public events that educate and entertain people. What is more, since there is a sacred counterpart to traditional culture, and a symbolic purpose is often added to it, the participation is voluntary and usually takes a form of an unforced communal gathering. One of the public initiatives is the cultural gathering Lithuania Dance (Lietuvos nacionalinis kultūros centras 2016). The purpose of the project is to gather and unite Lithuanians through traditional dances and music and strengthen their sense of cultural identity. Of course, foreigners are very welcome. The project started in 2015, when we noticed that traditional dances were becoming popular again as a social and educational phenomenon, especially among the youth who are eager to continue traditions. With the help of several folklore groups, the staff of the Centre recorded 16 traditional regional dance lessons and put them on YouTube (Lietuvos nacionalinis kultūros centras 2015), spread the news via national broadcast and kindly asked cultural workers and communities from all around Lithuania to hold dances on the same day in various public outdoor places in order to attract as many people as possible. As a result, 85 events took place at around 5 pm on the 19th of September in Lithuania, and one in United Kingdom, organised by the local Lithuanian community. The main event from Vilnius, as well as other clips from districts, was broad- 125 �126 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development casted. The hosts explained the dances, their purpose and origin. The success of the first event led to a second one in 2016, and the event is planned to continue. In this way, a new tradition reminds people of their roots and regional characteristics, improves opinions about traditional culture, and helps to preserve the traditional dances through combined efforts of specialists and communities. Moving on to the second public initiative, its purpose is similar – to strengthen, encourage, and embrace the sense of ethnic identity. The object of the national costume contest ‘Woven identity’ is a focus on the national costume. It is worn on family gatherings, national holidays, weddings, and therefore it carries cultural, artistic and historic value. In 2015 (Lietuvos radijas ir televizija 2015), individuals and groups were invited to send us pictures of their costumes together with their technical and personal specifications: the origins, details of their makers, region of making, whether it is inherited, and what kind of emotional value it brings to the owner. In the final part, the most accurate, authentic and artistic costumes won; they were judged by professionals from various cultural fields. It might bear signs of unfair competition at first – as if its evaluation exploited traditions. Yet again it was a huge social gathering not only for the participants from all over the country but also for the audience. And that was the purpose – to create an environment that celebrates Lithuanian roots. On the whole, in Lithuania, the state ensures the safeguarding of ICH in terms of legal and institutional systems overseen by ICH specialists, who as a result work toward the motivation of the bearers and their communities in order to preserve traditions and promote ICH among the rest of society. Moreover, the number of independent initiatives in terms of ICH is growing and this tendency manifests itself through various communities, events, and the revival of certain practices. There are still issues concerning ICH: the media presents a rather negative view of ICH, the educational programmes of ICH are shutting down because of decreasing numbers of interested students, and the National ICH Register is still in the process of creation. Nevertheless, the continuity of ICH all over Lithuania is safeguarded both by institutional and non-governmental initiatives, which ensures a continuous increase of its public awareness. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding References Lietuvos nacionalinis kultūros centras. 2007. “FOLKLORO DIENA Saulutė rateliu tekėjo, 2007. I dalis [Folklore Day. The sun rises in a wheel, 2007. Part I].” YouTube video. Posted March 12, 2013. https://www.youtube.com/ watch?v=j5io_PsAtso. Lietuvos nacionalinis kultūros centras. 2009. “Žemynėle žiedkelėle. Folkloro dienos atspindžiai, 2009. I dalis [The earth in blossom. Folklore Day reflections, 2009. Part I].” YouTube video. Posted February 4, 2013. https://www. youtube.com/watch?v=bdh0sAJs-5k. Lietuvos nacionalinis kultūros centras. 2015. “Visa Lietuva šoka 2015 [Lithuania dancing 2015].” YouTube playlist. Accessed October 31, 2016. https://www.youtube.com/playlist?list=PLE_-HzqQ1wkBp7Mrf2pTXr4lGJb_ vmQvE. Lietuvos nacionalinis kultūros centras. 2016. “Akcija „Visa Lietuva šoka” 2016 (Lithuania dance).” YouTube video. Posted September 19. https://www.youtube.com/watch?v=wwL0ggEN_3o. Lietuvos radijas ir televizija. 2015. “Išausta tapatybė. Lietuvių tautinio kostiumo konkursas – 2015 [Woven identity. Lithuanian national costume contest – 2015].” Video. Posted July 5. http://www.lrt.lt/mediateka/ irasas/80176/isausta_tapatybe_lietuviu_tautinio_kostiumo_konkursas_2015#wowzaplaystart=0&wowzaplayduration=6829000. 127 �128 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Hungary Eszter Csonka-Takács* Vanda Illés** * Ethnographer, Director, Directorate of Intangible Cultural Heritage, Hungarian Open Air Museum (Szellemi Kulturális Örökség Igazgatóság, Szabadtéri Néprajzi Múzeum), Szentendre, Hungary, PhD, e-mail: csonka-takacs.eszter@sznm.hu. ** Art historian, Head of the Applied Folk Art Section, Department of Applied Folk Art, Hungarian Heritage House (Hagyományok Háza), Budapest, Hungary, e-mail: illes.vanda@hagyomanyokhaza.hu. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding Elements chosen for inscription on the National Inventory are announced annually at the opening ceremony of the European Heritage Days national event. … State awards also contribute to raising awareness about traditional values in society. These awards ensure that talented artists from laic artistic activities become visible to the masses. The flame must be kept alive.1 In 2006, Act XXXVIII on the safeguarding of the intangible cultural heritage2 enabled the ratification of the UNESCO 2003 Convention in Hungary – making it the 39th state to do so. Hungary was elected a member of the Intergovernmental Committee for a period of four years at the first General Assembly of State Parties in 2006, and later in 2014. According to the law, the implementation of the Convention in Hungary rests on the ministry responsible for cultural heritage. In April 2009, the Ministry of Education and Culture (Oktatási és Kulturális Minisztérium; today: Ministry of Human Capacities, Emberi Erőforrások Minisztériuma) entrusted the coordination of tasks emanating from the state implementation of the Convention to the Hungarian Open Air Museum (Szabadtéri Néprajzi Múzeum). The Museum established the Directorate of Intangible Cultural Heritage (Szellemi Kulturális Örökség Igazgatóság) as the structural unit coordinating all tasks related to the implementation of the UNESCO Convention. The Directorate serves as an intermediary between the institutions and organisations taking part in this work by facilitating and coordinating the further tasks in the process of safeguarding and preserving such elements. This work is achieved through maintaining and managing the continually expanding Hungarian National Inventory of Intangible Cultural Heritage (Szellemi Kulturális Örökség Nemzeti Jegyzéke), developing the Network of Experts, providing free public access by maintaining the Intangible Cultural Heritage Website (www.szelle1 Hungarian composer Zoltán Kodály, whose 50th death anniversary is celebrated in 2017 in association with UNESCO, is remembered today for his contributions to the fields of ethnomusicology and music education as much as he is for his musical creations. His metaphor is in accordance with the purpose of the Forum, and so are his following words: ‘Culture cannot be inherited. Ancestral traditions evaporate rapidly unless each generation reacquires them for itself.’ 2 2006. évi XXXVIII. törvény a szellemi kulturális örökség megőrzéséről szóló, Párizsban, 2003. év október hó 17. napján elfogadott UNESCO Egyezmény kihirdetéséről, Magyar Közlöny [Hungarian Gazette] no. 22, 24 February 2006. 129 �130 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development One of the objects of the collection, 14 June 2015. Photo by Vanda Illés. Education, 1 June 2015. Photo by Vanda Illés. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding miorokseg.hu), providing continuous pertinent information and raising awareness among experts and the public, as well as through organising conferences and workshops in the field. The Directorate has also established a nation-wide network of intangible cultural heritage county coordinators. The Hungarian National Commission for Intangible Cultural Heritage (Szellemi Kulturális Örökség Magyar Nemzeti Bizottsága) was established in September 2008, and after restructuring in 2012 it became the Intangible Cultural Heritage Committee of Experts of the Hungarian National Commission for UNESCO (UNESCO Magyar Nemzeti Bizottság Szellemi Kulturális Örökség Szakbizottság). Members of the Committee are delegated by relevant institutions, organisations and ministries involved in the safeguarding of intangible cultural heritage. The Committee, comprised of 22 members, is responsible for developing the process of implementing the Convention in Hungary, recommending to the Minister of Culture the heritage elements to be considered for inscription on the National Inventory, selecting elements to be nominated for inscription on the UNESCO Representative List, developing and submitting proposals for programmes and educational projects that facilitate the implementation of the Convention, and developing and advancing the initiatives of cultural diplomacy for international cooperation on the multi-national elements of intangible cultural heritage. The first Hungarian nomination – ‘Busó festivities at Mohács: masked end-of-winter carnival custom’ – was inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2009. Later, in 2012, two further Hungarian nominations were inscribed on the List – ‘Folk art of the Matyó, embroidery of a traditional community’ and ‘Falconry, a living human heritage’, as a multinational nomination. In addition, two programmes were selected for the Register of Good Safeguarding Practices: ‘Táncház method: a Hungarian model for the transmission of intangible cultural heritage’ (2011), and ‘Safeguarding of the folk music heritage by the Kodály concept’ (2016). According to the Convention, safeguarding requires each state party to identify and make an inventory of the elements of intangible cultural heritage present on its territory. To achieve this end, the Ministry of Culture has made a public appeal to communities, groups, and individuals in Hungary to apply for inscription on the National Inventory with the intangible cultural elements they identify as their own. The objective of the inventory is not only to compile a record of cultural expressions still practised by communities and considered as their own, but also to make the inventory publically accessible. The nomination of the elements for inscription on the National Inventory requires the bearer communities to fill out the nomination forms and compile the necessary documentation. The Intangible Cultural Heritage Directorate then prepares nomination proposals for 131 �132 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development the Hungarian Intangible Cultural Heritage Committee of Experts. Upon review, the Committee makes recommendations to the responsible minister, who gives the final approval of elements to be inscribed. The process is initiated by the bearer communities themselves: by identifying, defining, and drawing up plans of safeguarding their own living heritage under the guidance of experts. This procedure complies fully with the principles of the Convention; inventorying is not intended to be a top-down process with national treasures listed by experts. The complete National Inventory of the Intangible Cultural Heritage elements of Hungary, together with the complete nomination material is accessible online.3 Elements chosen for inscription on the National Inventory are announced annually at the opening ceremony of the European Cultural Heritage Days national event. The Directorate of the Intangible Cultural Heritage has established several series of programmes with the aim of increasing visibility and public awareness of the intangible cultural heritage to the wide public. The most important and well-known events are the nation-wide Cultural Heritage Days and the Pünkösdi Örökség Fesztivál (Whitsun Heritage Festival) – International Gathering of the ICH of the Hungarian Open Air Museum. Good practices in ICH safeguarding at the Hungarian Heritage House This study will present the good practices applied at the Hungarian Heritage House (Hagyományok Háza) to preserve craftsmanship for future generations as a part of the intellectual-cultural heritage, to allow it to inspire new contemporary works, and to raise the awareness of these values among the general public. The Hungarian Heritage House is a state institution founded by the Secretary of State for the Ministry of Cultural Heritage (Nemzeti Kulturális Örökség Minisztériuma) in 2001 with the purpose of preserving and promoting Hungarian folk tradition.4 The Hungarian Heritage House has three departments: The Hungarian State Folk Ensemble (Magyar Állami Népi Együttes) was founded in 1951 with the purpose of collecting, preserving, and presenting the treasures of Hungarian folklore. The Ensemble presents traditional dances collected in the Carpathian Basin during stage shows and by means of other interactive sessions.5 The ‘László Lajtha’ Folklore Documentation Centre (Lajtha László Folklórdokumentációs Központ) was established in order to meet both scientific and functional demands. The Centre inherited and 3 www.szellemikulturalisorokseg.hu/index0_en.php?name=en_f22_elements [all cited Internet sources accessed on 28 November 2016]. 4 www.hagyomanyokhaza.hu/hh/about_us. 5 www.heritagehouse.hu/mane. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding enlarged the stock formerly belonging to the House of Professional Folk Dancers (Néptáncosok Szakmai Háza). By means of modern technology and the Internet, it provides access to all available documents on the folklore of the Carpathian Basin. The Centre digitalises folk music, folk dance, and other documents on folklore in their original form.6 The Department of Applied Folk Art (Népművészeti Módszertani Műhely) is the most important department for craftsmanship (at the Hungarian Heritage House). Its mission is to transmit, introduce, and present traditional culture to the public. Its aim is to incorporate folk traditions as liveable elements of cultural literacy, treating it as valid knowledge in community culture, entertainment, and education. The department also makes efforts to allow the traditional folk culture – especially folk dances, folk music, folk poetry, and craftsmanship – to live on as a part of general culture. It is in this spirit that the department organises its courses and conferences, disseminates information, announces calls for proposals, publishes materials, and certifies the works of contemporary handicraft artists.7 This department collaborates with the Association of Hungarian Folk Artists (Népművészeti Egyesületek Szövetsége). The AHFA is a national network that provides interest representation for folk artists. They are active in safeguarding and preserving our traditions and values of our heritage crafts. They work together with international partners, providing foreign possibilities for Hungarian folk artists. They also provide national and international entry-level opportunities: trade presentations, exhibitions, workshops, and other kinds of events. They also run professional committees in all folk art trades, whose members are elected from among the renowned masters of the member organisations.8 The following is a presentation of good practices applied by the Department of Applied Folk Art to preserve craftsmanship: Documentation and collection activities The Museum of Applied Hungarian Folk Art (Magyar Népi Iparművészeti Múzeum), which is a part of the Hungarian Heritage House, has been collecting objects from craftsmen for 50 years now; mainly textiles, pottery, and sculptures. It is a unique contemporary collection in Hungary on this topic that represents qualified folk artworks. The collection has high visibility, and it is open for everyone.9 Exhibitions Another practice for visibility is realised through organising temporary exhibitions. In the Museum 6 www.heritagehouse.hu/fdk. 7 www.heritagehouse.hu/nmm/aboutus/handicrafts. 8 www.nesz.hu/english/association-of-hungarian-folk-artists/essences. 9 www.heritagehouse.hu/main/special_events/exhibitions/museum. 133 �134 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development of Applied Hungarian Folk Art, there are approximately 25 exhibitions annually. They provide entry level opportunities for folk artists, either individually or as AHFA member organisations. The opening ceremonies of the exhibitions are not only attended by people from Budapest – members of the local artistic communities also are represented. These presentation opportunities help artists to realise the values of their craftsmanship skills, and they also provide an occasion to raise the awareness of their art among the leaders of their local communities. Such an exhibition – in the capital city, in the gallery of the most important applied folk art museum – is valuable and prestigious. Open Handicraft Studio Among our most important activities are the operations of the Open Handicraft Studio (Nyitott Műhely). It is a very effective method of introducing ‘living’ folk art, and to popularise traditional folk crafts. The Studio is a place where visitors can see applied folk artists at work for free on a daily basis. They can ask questions, request assistance, or simply speak with the masters. The Studio provides work opportunities to graduate weavers, basket weavers, pearl jewellers, felt and lace makers of the Hungarian Heritage House’s handicraft courses and handicraft masters of other trades. The aim of the Studio is to make visitors acquainted with the secrets of traditional handicraft and to share their insights with the youth as well as adults, professionals, students, and all those who are interested in folk arts, the Museum collection and in the work of contemporary folk artists.10 Furthermore, a new hall of the Museum opened on the Day of Hungarian Culture on Fő Street. The Studio’s services include: • museum pedagogy – It is an interactive way of allowing for a better understanding of the Hungarian history, tradition and heritage. We cooperate with Budapest schools; thus, the children from the city have the opportunity to get acquainted with the modern idea of traditional craftsmanship at a young age, considering the fact that they have no contact with it when growing up at home. They are not only spectators of the exhibited objects; they can actively participate in the manufacture of simpler items of daily use, which they can later take home and use every day. The presence of professional handicraft masters and their professionalism itself is also a motivating factor for the children. • programmes for families – The experience of creating items with one’s parents is not only important to the children; it is also an occasion for the parents to relax. We organise such events 10 www.heritagehouse.hu/main/special_events/open_handicraft_studio. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding around the holiday period, allowing families to enjoy the preparations as well – as a form of shared experience. • Interactive presentations and talks about ethnographic subjects on interesting topics, such as Hungarian gastronomy; the pottery masters introduce their pieces of artwork while cooking in them at the kitchen show of the Open Studio. The audience of these events can also sample the dishes. These occasions serve the purpose of transmitting complex knowledge with the use of experience-based methods. • workshops for hobby artists – These programmes are intended for people who do not want to grasp a deeper knowledge of either of the crafts but would rather prefer to spend a few (2–3) hours creating simpler handicraft objects. Education The Handicrafts Section of the Hungarian Heritage House, therefore, organises educational programmes for handicraft teachers and coordinates crafts masters training programmes countrywide. The applicants for these courses would like to become acquainted with certain crafts or would like to broaden their existing knowledge. The folk handicrafts instructors’ training course includes branches of folk art, such as rug weaving, pottery, leatherwork, lace-making, basket weaving, rush work, straw work, and making corn-husk objects. The course issues a certificate in instructing folk handicraft activities at playhouses and in teaching chosen folk crafts, both in and out of school curriculums. There are also courses for further education of teachers of folk arts. The ‘Master course’ and the ‘Teacher of teachers’ course cover the areas of embroidery, weaving, leatherwork, and instructing folk handicraft workshops. The participants of these courses gain thorough professional knowledge. The course is invitation-based only. Beside the opportunity to acquire knowledge, they provide an opportunity for the craftsmen from the same areas to meet.11 National competitions for craftsmen We organise national competitions for craftsmen in different professions (embroidery; weaving; pottery; carving in wood, horn, bone; making instruments etc.). These competitions serve the purpose of keeping craftsmen motivated to create high quality, new works of art. We announce these calls in cooperation with organisers from the countryside. We collaborate with associations of AHFA, and each of the professions has their own locations. These events are 11 www.heritagehouse.hu/nmm/aboutus/handicrafts. 135 �136 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Certified product with the trade mark, 10 March 2016. Photo by Vanda Illés. Collecting materials from elderly locals, 23 February 2014. Photo by Vanda Illés. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding important because they agitate local organisations and communities, provide meeting and developing possibilities for the profession at conferences, reach a wide audience through exhibitions and catalogue, and facilitate raising awareness. The last event in 2016 was the Kisjankó Bori National Embroidery Competition (Kisjankó Bori Országos Hímzőpályázat). 429 textiles arrived, and there were approximately 200 competitors.12 Certification of folk crafts Quality control is of primary importance to the Hungarian Heritage House. Therefore, we organise certification events on applied folk art products for craftsmen, building on traditional sources. In this way we can ensure that the objectified forms of handicraft values protected by our institution constitute high-quality, well-functioning applied folk art pieces that have appropriate ethnographic backgrounds. The Hungarian Heritage House conducts this task as a state responsibility based on Paragraph 3 of the Minister of National Cultural Heritage Decree 12/2004.13 We invite the members of the jury from the Applied Folk Art Qualification Committee (Népi Iparművészeti Bíráló Bizottság), who are theoretical and practical experts. Anyone can submit their traditional handcraft works to the certification event, during which the members of the Committee decide on the products anonymously, considering aspects such as materials, execution, and the quality of design (in terms of form and pattern composition). They examine whether the objects serve their specified functions, whether the traditional elements used are authentic, and whether their appearance meets aesthetic standards. Similar certification events have taken place since 1953, thus establishing a well-functioning method of quality control, which is still regularly reviewed and adapted to the requirements of given times in order to ensure that the certified objects are always adaptable to contemporary housing and clothing culture and to public spaces.14 We organise nearly 40 certification days per year, during which over 3000 items of every type of traditional craft are scrutinised. Every month, in collaboration with regional member organisations of AHFA, we organise qualifications of different crafts in Budapest and other cities in Hungary. 12 www.hagyomanyokhaza.hu/page/12649. 13 A nemzeti kulturális örökség miniszterének 12/2004. (V. 21.) NKÖM rendelet a népi iparművészettel kapcsolatos állami feladatok végrehajtásáról, Magyar Közlöny no. 69, 21 May 2004. 14 www.heritagehouse.hu/nmm/aboutus/folkarts. 137 �138 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Trademarks Craftsmen can apply trademarks on their officially qualified products. (8. picture) The ‘qualified’ trademark sticker is a unique sign that proves the quality of the item. The text on the trademark bears a twofold message: on the one hand, it signals to foreigners in English that the item is a Hungarian handicraft, and on the other, it emphasises to Hungarian customers that the item is certified and thus represents high quality. By purchasing products with this trademark, even laic customers can be assured that they are buying valuable Hungarian folk art and applied folk art items, with which they can support Hungarian applied artists, and thus promote the sustenance of traditional Hungarian folk art and applied folk art. (9. picture) As the certified products are all numbered, they can be retraced and verified. AHFA operates a website (www.pavavedjegy.hu), where the customers can find the picture of the item, information about the crafts master and other items from the artist. State awards State awards also contribute to raising awareness about traditional values in society. These awards ensure that talented artists from laic artistic activities become visible to the masses. We have three important State awards in Hungary in crafts: Artist of Applied Folk Art (Népi Iparművész), Young Master of Folk Art (Népművészet Ifjú Mestere), and Master of Folk Art (Népművészet Mestere). The owner of more than one (positive) certification number can officially use the name Artist of Applied Folk Art and will receive an official certificate (card). (10. picture) The title and the certificate are granted by the Applied Folk Art Qualification Committee. Receiving the certificate is subject to certain requirements: the artist must have at least 30–35 certified items (with numbers); in order to ensure continuous artistic activity, and items must be submitted at least every 3 years; after receiving the certificate card, it must be renewed every 5 years, which ensures the successful certification of new items. This system ensures that artists have a vested interest in supplying high-quality items and its constant renewal.15 The selection process of the Young Master of Folk Art Award is organised by the Hungarian Heritage House, based on a decree by the Ministry of Human Capacities. Awardees can be creative or performing folk artists between 15 and 35 years old. Craftsmen must conduct collection works, the collected materials must be subsequently documented, and 5 new items must be created from the source materials.16 A Master of Folk Art Award has been awarded since 1953 by a legal act of the Minister of Human Capacities. It awards the life work of outstandingly talented folk artists based on recommenda15 www.hagyomanyokhaza.hu/page/10857. 16 www.hagyomanyokhaza.hu/nmm/nim. �Part 1. ICH and good practices of its safeguarding tions and nominations by the local communities and associations in five categories (folk dance, folk singing, instrumental folk music, storytelling, and traditional handicrafts). Since 2008 it has been a part of the national inventory of ICH.17 Working together with NGOs on projects Our last important practice is working together with NGOs on special projects. We will present in detail one of them, called the Barkó Project. The Hungarian Heritage House was asked to provide professional support by the locals of Ózd region, where the so-called Barkó people live. They wanted to search for their roots, and their goal was to create their own item that would have traditional inspirations. The aim of the project was to help local communities regain their lost knowledge. The programme was attended by a mix of participants from various backgrounds: talented youth, absolute beginners, the unemployed, skilled embroiders, sewing women, and fashion designers. We selected four professions that were typical for the region: embroidery, costume making, weaving, and furniture painting. For each discipline, we had 4 mentors, who were famous craft masters from other areas. We taught them how to collect weaving patterns from elderly people or from old photos. We then showed them that with the help of the copies and original patterns, they can understand the arrangement of the pattern; we also taught them the traditional crafts techniques (stitching, sewing, weaving, and painting). Only after these basics were accomplished, the creation of new items could commence. For visibility, we need to advertise our products. Thus, the first renewed Barkó clothes were worn by a celebrity who hosted the TV talent show Felszállott a páva (the peacock), organised by the Hungarian Heritage House for talented folk dancers, singers, and musicians. Closing statement The implementation of the Convention and good practices also affect several organisations in Hungary. We are happy to share our experiences with institutions that work in similar fields. We are open to all forms of international cooperation that promote the preservation of the values of traditional culture and their transmission to future generations. 17 www.nesz.hu/a-nepmuveszet-mesterei. 139 ��PART 2. ICH AND THE EXAMINATION AND DOCUMENTATION OF PHENOMENA �142 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The strategy of safeguarding the intangible cultural heritage in the Czech Republic Martin Šimša* * Director of the National Institute of Folk Culture (Národní ústav lidové kultury), Strážnice, Czech Republic, e-mail: martin.simsa@nulk.cz. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Between 1994 and 1997, the work on the film encyclopaedia Folk dances from Bohemia, Moravia, and Silesia started. The encyclopaedia consists of ten volumes which map all distinct ethnographic areas. The exceptionally positive results of the documentation of folk dances contributed to UNESCO’s decision to provide financial support for a new series of documentaries – the film encyclopaedia Folk handicrafts and folk art production in the Czech Republic. The new series started in 1997, and the recordings still continue today. The number of intangible cultural heritage elements, which the Czech Republic pays attention to and which it safeguards is significantly smaller than that in the neighbouring Central-European countries. The national list is defined as a List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic (Seznam nemateriálních statků tradiční lidové kultury České republiky), which emphasises the fact that it focuses primarily on the phenomena of the traditional culture of rural communities. Such specification is understandable due to the long participation of the Czech Republic in the UNESCO projects which for an extended time have been aimed at traditional folk culture and folklore. In response to the Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore adopted in 1989, several important meetings of experts from the countries of Central and Eastern Europe were organised in the Czech Republic; these meetings dealt with the safeguarding of traditional folk culture. The main subject-matter of the meetings included: principles of the protection of traditional folk culture against inappropriate commercialization (1996); ethics and traditional folk culture (1997); national policies focused on the preservation and fostering of traditional folk culture as an important part of intangible cultural heritage (2005); and the safeguarding measures for the elements of the intangible cultural heritage (2009). The meetings included questionnaire surveys, expert reports and papers which have been edited and subsequently integrated into several printed methodical handbooks (Krist 1997; Jančář 1999; Blahůšek and Krist 2005). The handbooks are still among the UNESCO-recommended working materials. After UNESCO had adopted the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in 2003, the Czech Republic made first steps to comply with it. The Ministry of Culture 143 �144 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development of the Czech Republic (Ministerstvo kultury České republiky) and the National Institute of Folk Culture (Národní ústav lidové kultury) created basic documents with the framework for the safeguarding of the intangible cultural heritage, which were however restricted to the phenomena of traditional folk culture due to their previous course. The efforts of both institutions resulted in the first systematic conception which was adopted by the government, and which is wellknown under the name the Strategy of Improved Care for Traditional Folk Culture (henceforth Strategy). The document was in force between 2004 and 2010, and it was subsequently assessed and supplemented with new tasks and finally implemented as the Strategy for the years 2010–2015 and 2016–2020. One of the first tasks prepared and implemented by the Institute and the Strategy was the identification and documentation of the phenomena of traditional folk culture in the Czech Republic (Blahůšek 2006). The work included a large survey in the form of a questionnaire about the contemporary situation of traditional folk culture. The questionnaires for particular groups of tangible and intangible phenomena of folk culture were subsequently interpreted in cooperation with the research fellows from the Institute of Ethnology of the Czech Academy of Sciences (Etnologický ústav Akademie věd České republiky) and Masaryk University (Masarykova univerzita), in categories such as: folklore; religiosity; customs and traditions; nutrition; social relations; ways of livelihood; settlement, house and habitation; transport, trade, market; clothing and visual culture. The data collection in particular regions was coordinated by the regional accredited workplaces, whose staff ensured the personal or remote completion of the questionnaires. A company from Brno called FOCUS provided controlled data collection and addressed the local authorities. The above large-scale and long-term project resulted in tens of thousands of questionnaires which were subsequently digitally assessed by FOCUS at the nationwide and regional levels. The questionnaires are accessible online (www.lidovakultura.cz); they are currently processed as a GIS map application (mapy.nulk.cz/lidove-obyceje). The pilot map, which focuses on customs and traditions, displays the occurrence of certain phenomena in the field; it filters information according to specific criteria and displays textual information; it also allows the users to print maps and lists of locations as well as the questionnaires themselves. The institutional groundwork for safeguarding intangible cultural heritage in the Czech Republic has a strong structure, which interconnects the administration officers, the experts from professional institutions, and the bearers of elements as well as the communities in which �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena they live. At the Ministry of Culture, the Regional and Minority Culture Department (Odbor regionální a národnostní kultury, RMCD) is in charge of organising the process of safeguarding. Its major tasks include the coordination of international and national activities, such as sending expert observers to the sessions of the Intergovernmental Committee of the Strategy in order to participate in the preparation of nominations for the inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, to evaluate the nominations for the inscription on the List of the Intangible Cultural Heritage of Traditional Folk Culture of the Czech Republic, and to assess the documents for the National Council for Traditional Folk Culture (Národní rada pro tradiční lidovou kulturu), an advisory board to the Minister of Culture. Furthermore, the RMCD is a managing department to the National Institute of Folk Culture, a state-funded organisation of the Ministry of Culture; the Institute is also the national central workplace in charge of the care of traditional folk culture. Based on this mission, the Institute issues methodological guidance to Regional Centres for Traditional Folk Culture (Regionální centra pro tradiční lidovou kulturu) established in particular regions. Within their respective regions, the Regional Centres cooperate with regional and local museums and local communities, as well as with the bearers of traditional folk culture. Together, they prepare the documentation and identification of the intangible cultural heritage in their areas, and based on this they prepare documents for the inscriptions of these elements on the Regional Inventories of Intangible Cultural Heritage, which is a necessary precondition for a possible nomination of an element to be inscribed on the National List. The List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic was established in 2008 by the order of the Minister of Culture. The first elements were included on the National List based on their previous inscriptions on the List of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity, and their following inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. In 2009, the following elements were included on the national List: ‘Slovácko Verbuňk, recruit dances’, ‘Shrovetide door-to-door processions and masks in the villages of the Hlinecko area’, ‘Rides of the Kings in the south-east of the Czech Republic’, and ‘Falconry, a living human heritage’. In 2011 another inscription was added, namely: ‘Gamekeeping – planned sustainable management of game animals and of their environment as a natural part of life in rural areas’. In 2012, the following elements were included: ‘Odzemek – Wallachian male solo dance’, ‘Leading the Judas - Easter door-to-door processions with a person dressed as Judas in Eastern Bohemia’, and ‘Puppetry in Eastern Bohemia’ – the art of the produc- 145 �146 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Odzemek dance is inscribed in the national inventory, 2016. Photo by Jan Kolář, Wallachian Open-Air Museum in Rožnov pod Radhoštěm. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena tion of puppets and the interpretation of traditional puppet plays. In 2013, the ‘Run for the Barchan’ was added – a town festival associated with the contest for the fastest runner. In 2014, the List was extended by the ‘Blueprint manufacturing technology’ (Indigo hand-block printing), ‘Traditional healing procedures and the legacy of Vincenz Priessnitz’, and ‘Czech puppetry – folk performing arts’. In 2015, when the following elements were included: ‘Production of Christmas decorations from glass beads’ and the ‘Nativity crèche path in Třešť’ – a Christmas tradition of building and production of family crèches. The latest inscription was made in 2016 when two elements were added: Skřipácký-style music in the Jihlava area and Easter door-to-door processions with boys dressed as Judas in the Bučovice area, South Moravia The close cooperation between the Czech Republic and UNESCO on the preparation of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity list resulted in the inscription of the ‘Slovácko Verbuňk, recruit dances’ in 2005, when verbuňk was inscribed as one of the first masterpieces. The Slovácko verbuňk is a male dance which includes jumping up, with a high level of improvisation. Its peculiarity is caused by the fact that although verbuňk is usually danced in groups, each of the dancers dances on his own and expresses his regional and local citizenship, individual dancing skills and character. After the Czech Republic joined the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in 2009, it was possible to submit the elements proposed to be inscribed on the newly established Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. In 2010, the ‘Shrovetide door-to-door processions and masks in the villages in the Hlinecko area’ were inscribed. The processions are held at the end of the winter season, which is called Shrovetide. Village men and boys disguised in traditional masks go from door to door around the village, accompanied by a brass music band. The procession stops at each house, and with the householder’s permission, four masked figures perform a ritual dance. The dance is meant to secure a rich harvest and prosperity for the family. The Shrovetide processions are well-established and important public activities of the local community. 2011 saw the inscription of the Ride of the Kings in Slovácko. This tradition is one of the important festivities that can be observed in diverse forms throughout Central Europe. However, it is held very rarely at present. The major reason is that the tradition has always been connected with agrarian rural culture, as it has depended on the availability of horses without which the ceremony could not be performed in its traditional form. For this reason, the tradition has survived only in a few Moravian settlements in the south-eastern part of the Czech Republic. 147 �148 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development St. Nicholas masked procession in southern Wallachia, 2008. Photo by Eva Románková-Kuminková. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena At the end of 2016, in Addis Ababa in Ethiopia, another element was inscribed on the List: the ‘Puppetry in Slovakia and Czechia’. Currently, there is also a common nomination for the ‘Traditional blueprint technique in Central Europe’ being jointly prepared by the Czech Republic, Slovakia, Hungary, Austria, and Germany, submitted in March 2017. In response to the safeguarding measures prescribed by the Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore adopted in 1989, the Czech Republic has awarded the exceptional experts in production techniques since 2001. Since that year, the Minister of Culture of the Czech Republic has awarded the title of the Bearer of Folk Craft Tradition (Nositel tradice lidových řemesel), which is the national version of the UNESCO Living Human Treasures system. The award is intended for the producers that master the folk production techniques which are at risk of extinction; it strives to present their techniques and participate in their preserving and passing them to next generations. The major objective of the award is to highlight the folk masters and to draw the attention of the society to them, as they are very modest in their private life and only a narrow circle of customers know their work. These efforts are supported by the bestowal of the ‘Bearer of Tradition’ trademark, which helps to make the products visible and to provide basic information about the award. Printed materials and representative publications are published regularly; several thematic exhibitions have been organised to date. The awards are conferred during the National Opening of European Heritage Days, which takes place on the first week of September in different historical towns of Bohemia, Moravia, and Silesia. The award can be conferred to a maximum of five persons every year. The awardees are recommended to the Minister of Culture by a special commission, whose members come from professional associations of producers, the Ministry of Culture, the National Heritage Institute (Národní památkový ústav), as well as academic, university, and museum backgrounds. The National Institute of Folk Culture is managed by the Ministry of Culture and it is the central accredited institution that coordinates the safeguarding of traditional folk culture in the Czech Republic. The Institute complies with the requirements for safeguarding not only through its main activity but also by means of research projects. It provides the professional and lay public with methodological, expert, and informational service in the field of traditional folk culture; it also organises education and documentation for all kinds of folklore activities in the Czech Republic; moreover, it mediates the cooperation between professional institutions and amateur groups related to traditional folk culture. Since 1956, it has organised the prestig- 149 �150 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development ious International Folklore Festival Strážnice, which is one of the oldest and largest festivals in Europe. Since 1974, it has also managed the Strážnice Open-Air Museum of Rural Architecture in South-East Moravia (Muzeum vesnice jihovýchodní Moravy), which is an open-air museum that focuses on the safeguarding of traditional earth architecture. Based on the UNESCO Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore adopted by UNESCO in 1989, the Institute began to work on documentaries that would capture remarkable expressions of traditional folk culture. Between 1994 and 1997, the work on the film encyclopaedia Lidové tance z Čech, Moravy a Slezska (Folk dances from Bohemia, Moravia, and Silesia) started. The encyclopaedia consists of ten volumes which map all distinct ethnographic areas. The screenplay and accompanying publication were written by Hannah Laudová and Zdena Jelínková, Academy of Science research fellows. The film encyclopaedia continued between 2000 and 2007 and it was accordingly titled Mužské taneční projevy (Male dance expressions). Among other dances, the documentaries focused on the verbuňk solo male dances and their regional forms, which were captured in six volumes; and odzemek, which was pictured in one documentary. The exceptionally positive results of the documentation of folk dances contributed to UNESCO’s decision to provide financial support for a new series of documentaries – the film encyclopaedia Lidová řemesla a lidová umělecká výroba v České republice (Folk handicrafts and folk art production in the Czech Republic). The new series started in 1997, and the recordings still continue today. The basic series of documentaries was divided according to the processed materials, such as ceramics, plaiting materials, wood, textiles, glass, metal, leather, and others. The particular documentary volumes were made by experts in the fields of traditional handicrafts, who not only proposed the structure of recorded techniques and the producers who would demonstrate their craft but were also authors of the accompanying publications. The second series of documentaries was made in cooperation with the National Heritage Institute and it recorded building techniques associated with the construction of wood, stone, and mud houses, as well as houses with roofing and heating systems. The latest series shows procedures related to folk outfits, hairstyles and headdresses, types of headscarves and methods of tying them, and the ways of layering garments. To date, thirty-nine volumes of film documentaries have been made, each with an accompanying specialised publication. The National Institute of Folk Culture is a research organisation; it conducts basic and applied research and experimental development, as well as distributes its results through �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena teaching, publishing, and transferring technologies. Until 1995, the research and development tasks had been formulated as independent partial projects, among which two large ones must be mentioned: the long-term research into Shrovetide customs conducted by Josef Tomeš, and the research into Anabaptist faience conducted by Jiří Pajer. Between 1996 and 1998, the research project was called ‘Collection, Documentation and Different Forms of Scientific Treatment of Documents about Traditional and Folk Culture’. This project was followed by two research projects: ‘Research of the Phenomena of the Tangible and Intangible Heritage in the Realm of Traditional Folk Culture and Folklore’ in 1999–2003, and ‘Transformations in Traditional Folk Culture and its Ties to the Tangible and Intangible Heritage of Humanity’ in 2004–2010. The intentions featured different forms of scientific treatment, protection, preservation, and presentation of the phenomena of traditional folk culture: cultural heritage, traditional folk culture and folklore, folk dance, songs, music, folk habits, ceremonies and customs, folk handicrafts, techniques used in folk art production, folklore, principles of museum work, and others. Based on the positive results of its scientific activity, the National Institute of Folk Culture was given the status of a research organisation in 2011 and was integrated into the programme Long-Term Conceptual Development of Research Organisations. It was also assigned a regular financial contribution to implement the research projects. The institution can also apply for contributions from grant agencies and take part in public procurements in science and development. In addition to its special and scientific tasks, the National Institute of Folk Culture focuses on digitalising the oldest periodicals with ethnographic themes and making them accessible in the form of a large online electronic edition accessible on the Institute’s website. This process has entailed journals such as Český lid (Czech folk; 1891–1931), the Národopisný věstník českoslovanský (Czechoslavic ethnographic journal; 1906–1934), the Národopisné aktuality (Ethnographic news; 1964–1990) and the Národopisná revue (Journal of ethnology; 1990–). The project continued with the electronic edition of the oldest song collections and collectors – Karel Jaromír Erben, František Sušil, František Bartoš, and Ludvík Kuba. The digitised documents offer the possibility of searching for specific articles or keywords, and in the case of song collections, it is possible to play the basic note transcriptions of the melodies and to search according to note characteristics of the songs. The National Institute of Folk Culture uses several mutually linked websites, such as www. nulk.cz, www.festivalstraznice.cz, and www.skanzenstraznice.cz to present the above-men- 151 �152 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development tioned outcomes and the reports about own activities, research projects, and publication activities. The information about traditional folk culture can be accessed at www.lidovakultura.cz. The website structure allows the experts, informed amateurs from the folklore movement, and common visitors to folklore festivals and open-air museums to find relevant information. It also contains links to research institutions focused on ethnology and social anthropology, their scientific projects and interesting outcomes. There are also lists of song and dance ensembles, voice choirs, and music bands, and an overview of previous festivities and folklore festivals observed during fieldwork. Conclusion The broad institutional anchoring of the National Institute of Folk Culture covers the research, memory, education, and experimental and methodical activities, which the Institute implements actively on the international, nationwide, regional, and local scales. The particular counterparts and dimensions of its activities are mutually reinforcing, and cover a variety of users. It enables the Institute to link together theoretical requirements for the safeguarding of traditional folk culture with practical experience of its implementation and presentation. Due to its institutional profile, the National Institute of Folk Culture is unparalleled in the Czech Republic, and it is irreplaceable in its activities. The achieved results are for the most part of excellent quality, which is demonstrated by the positive assessments of particular VaVaI (Informační systém výzkumu, vývoje a inovací, Research and Development Information System) priorities and projects under the Applied Research and Development of National and Cultural Identity Programme NAKI, commitments resulting from the fulfilment of the Strategy, as well as by numerous awards from professional organisations (e.g. International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts, Czech Ethnological Society [Česká národopisná společnost], Association of Museums and Galleries [Asociace muzeí a galerií], among others). Finally, we can observe an increasing number of visitors to the International Folklore Festival and the Open-Air Museum. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena References Blahůšek, Jan, ed. 2006. Identifikace a dokumentace jevů tradiční lidové kultury v České Republice [The identification and documentation of traditional folk culture phenomena in the Czech Republic]. Strážnice: Národní ústav lidové kultury. Blahůšek, Jan, and Jan Krist, eds. 2005. International Meeting of Representatives of Central and East European Countries on National Policies for the Preservation and Fostering of Traditional and Folk Culture as an Important Part of Intangible Cultural Heritage, Strážnice, Czech Republic 2005. Strážnice: Národní ústav lidové kultury. Jančář, Josef, ed. 1999. Ethics and Traditional Folk Culture: Study on Moral Consciousness and Conduct in Manifestations of Traditional Folk Culture. Strážnice: Ústav lidové kultury. Krist, Jan, ed. 1997. Principles of Traditional Culture and Folklore Protection Against Inappropriate Commercialization. Strážnice: Ústav lidové kultury. 153 �154 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Estonian inventory of intangible cultural heritage. The case of cross-trees Marju Kõivupuu* * Senior researcher and heritage ambassador (voluntary spokesperson) of the Year of Cultural Heritage in Estonia 2013, Tallinn University (Tallinna Ülikool), Estonia, e-mail: kpuu@tlu.ee. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena A community that wishes to draw attention to their intangible heritage by means of the inventory, needs experts both on the inside (e.g. advocates of a phenomenon and compilers of the inscription) and on the outside (e.g. counselling museum workers and specialists in folk culture). However, the main factor is the interest in the (public) interpretation of intangible heritage and an inner urge to write the inscription for the inventory, beside or instead of other forms of expression (contributions to museums and archives, publications, websites, etc.). Introduction ‘Community’ and ‘heritage’ are words and concepts that can be seen in policy documents, academic texts, media, as well as everyday contexts. For many people ‘community and heritage are comfortably self-evident, defined by place and shared histories and often ethnicity and nationality, and redolent of shared values and their celebration’ (Smith and Waterton 2009, 12). It is difficult to say who constitutes a community for a particular heritage and what is understood as heritage by the community. Both ‘community’ and ‘heritage’ can be interpreted quite diversely by different people and in different contexts (Bardone et al. forthcoming). The new conception of heritage gives importance to the role of community-based heritage management in the sustainable development of local cultures (Van der Auwera, Vandesande, and Van Balen 2015, 7–10). Participatory heritage culture is also supported by the growing impact of digital technologies and social media. The role of heritage curators and conservators is thus currently seen as ‘facilitators rather than authoritative scripters and arbiters of authenticity and significance’ (Silberman and Purser 2012, 13–14). This people-centred understanding of heritage is expressed most powerfully in the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2003)1 that defines intangible cultural heritage as: the practices, representations, expressions, knowledge, skills – as well as the instruments, objects, artefacts and cultural spaces associated therewith – that communities, groups and, in some cases, individuals 1 Along with the Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, one of the most popular UNESCO cultural conventions is the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. 172 states have acceded to the latter (as of May 2017), and 193 states to the former (as of January 2017). UNESCO has 195 member states and 9 associate members. 155 �156 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development recognize as part of their cultural heritage. This intangible cultural heritage, transmitted from generation to generation, is constantly recreated by communities and groups in response to their environment, their interaction with nature and their history, and provides them with a sense of identity and continuity, thus promoting respect for cultural diversity and human creativity.2 In Estonia, the year 2013 was proclaimed the Year of Cultural Heritage. What is cultural heritage? How does it evolve? Who does it belong to and how does it concern us? These are questions the Year of Cultural Heritage seeks to answer. Its motto/slogan – ‘There is no heritage without the heir’ – refers to the fact that we are the heirs, but at the same time, we are also the bequeathers. The aim of the thematic year was thus to increase people’s awareness of the cultural heritage everywhere around them, and to develop the understanding that heritage should be protected by our joint efforts, as it is the foundation of our identity. While safeguarding heritage, we should think not only about how, but for whom we keep it; what we protect today and how will it be re-interpreted by future generations. Estonian inventory of intangible cultural heritage Estonia signed the UNESCO 2003 Convention in 2006. As a state party to the Convention, it can introduce its cultural heritage through the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. The preceding list of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity includes ‘Baltic song and dance celebrations’ (2003, together with Latvia and Lithuania) and the ‘Kihnu cultural space’ (2003). In 2009, ‘Seto leelo, the Seto polyphonic singing tradition’ was also entered. In 2014, the tradition of the Võru smoke sauna, or chimneyless sauna, was added onto the list. The sauna has been the traditional place for cleansing and healing, a symbol of the togetherness of community, and of the rural way of life that strives for harmony with nature. Different areas of cultural heritage – folklore, literature, (folk) music, landscape heritage, architecture, and handicraft – are much easier to describe than to ascribe meaning to. For cultural heritage to be preserved, first of all, its sustainability should be supported. Primarily, the creativity of local inhabitants in producing and reacting to the elements of cultural heritage (neighbourhood 2 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, 17 October 2003, art. 2:1 (available online: www.unesco.org/culture/ich/en/convention). �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena and landscape preservation, artefacts, and other elements) should be appreciated and valued (Rahvakultuuri Keskus 2016). In 2006, when Estonia joined the Convention, a decision was made in favour of compiling a national inventory based on the initiatives and interpretations of communities. What problems might arise in this seemingly ideal democratic solution? What issues are encountered when drawing up an inventory? How to find balance between the institutional expectations and the requirements of imagined communities? The inventory focuses on the idea of strong and active communities, which make decisions about their intangible heritage, the ways to maintain and protect it, and subsequently, start the compilation of the inscription. During the training courses and information days, the participants are encouraged to use the concept of intangible heritage in a broad sense: to express subjective interpretations and regard themselves as experts in their own heritage. It is emphasised that these are not scholars or officials that prescribe what the community could introduce as intangible heritage (Porila 2015, 10). In 2017, the inventory included 86 inscriptions.3 Each entry includes short texts and audio-visual materials. The structure of the inventory contains 4 types of entries: important for the community; corresponding to the definition of ICH; living heritage; transmitted from generation to generation. The inventory is based on community initiative, and it is the community representatives that compile the entries and decide if their ICH should be on the inventory, which elements should be there, and how to present them. The Folk Culture Centre (Rahvakultuuri Keskus) helps and encourages them (ICH trainings, ICH homepage, presentations at local conferences and community meetings, articles in the media, special brochures – e.g. the ICH information kit in Estonian). A community that wishes to draw attention to their intangible heritage by means of the inventory, needs experts both on the inside (e.g. advocates of a phenomenon and compilers of the inscription) and on the outside (e.g. counselling museum workers and specialists in folk culture). However, the main factor is the interest in the (public) interpretation of intangible heritage and an inner urge to write the inscription for the inventory, beside or instead of other forms of expression (contributions to museums and archives, publications, websites, etc.). Despite the work on spreading the idea of the usefulness of those other forms (as a supportive means for evaluating, maintaining, and transmitting the traditional skills and knowledge, the sustainable development 3 Statistics can be seen online (Rahvakultuuri Keskus 2017a, 2017b). 157 �158 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development South Estonia: the crosses, 2015. Photo by Marju Kõivupuu. Rosma cross-forest, 1931, © Estonian Folklore Archive. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena and creative industry) and the offered training courses, new inscriptions are not added as quickly and smoothly as it was expected by the Ministry of Culture (Kultuuriministeerium). From community stewardship to complex heritage management: cross-trees in southeast Estonia Cross-trees in southeast Estonia are related to the issues of tangible as well as intangible heritage maintenance. For various reasons, the cross-trees, as objects and as things related to a practice, are cases of liminal, ‘hybrid’, and in some respect also ‘dissonant heritage’ (cf. Kõivupuu 2014; Kuutma 2013). A ‘cross-tree’ is a tree (pine, spruce, birch, or other) on the side of the road leading to a cemetery, onto which a cross is carved by the closest male relatives of the deceased. It is a commemorative practice and a way to signify a conscious or unconscious border which the deceased cross when they are excluded from the living world. Cross-trees are an expression of ‘vernacular religion’ (Primiano 1995), probably a combination of pre-Christian and Christian beliefs (Kõivupuu 2009, 2014). Cutting a cross in the tree has been a part of the funerary tradition, especially in historical Võrumaa,4 which according to earliest records dates back to the 17th century and has survived until today only in southeast Estonia (Kõivupuu 2009, 2014). The persistence of cross-trees has fallen under threat because local communities have undergone transformations (population declines, immigration) and not all locals may belong to the community that practices this tradition and acknowledges the need to preserve it. The traditional funerary customs have changed likewise (e.g. cremation instead of coffin burial) (Kõivupuu 2009, 2014). However, it can be said that today it is the heritage that defines the community, and both the locals and those living outside the region know the meaning of the trees, value this custom and follow it. Internationally, cross-trees belong to the category of sacred natural sites and objects; there are many native groups in the world for whom certain trees and groves and related customs may have strong spiritual or religious meanings. Sacred natural sites connect people and nature, as well as the personal and collective memory; they may confirm the cultural identity for a family, community, or the whole nation. Such religious landscapes and places related to cultural memory 4 Historical Võrumaa is a separate cultural region in southeast Estonia, which according to the present-day administrative division covers areas in Võru, Põlva, Valga, and Tartu counties. The region features several enduring traditions and a dialect used in everyday life. The Võru Institute (Võro Instituut), which was established on the basis of the so-called Võru Movement, originated in the 1980s, and actively investigates, maintains, and advocates the cultural heritage of historical Võrumaa. 159 �160 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development often emerge as a result of practices or with the help of oral traditions, folklore, and narratives that support the collective process of remembering (Fox 1997, 8–9; Siikala 2004; Rønnow 2011, 225). Edmund G. C. Barrow points out that traditionally, the sacred trees are under ‘community stewardship’, which saves them from being cut down or damaged. Today, local communities, as well as their ways of life, have changed considerably and the modern socio-economic values tend to dominate over traditional spiritual values (Barrow 2010). Therefore, a question arises: why should sacred trees be safeguarded for the future – and by whom – if they are no longer part of all community members’ everyday life? What happens if community stewardship does not function the same way as in the past? The tradition of carving crosses in trees was still alive in Soviet Estonia and it had an ambivalent status: officially, the forests belonged to the state; yet, they were managed by local people who respected local customs. Cutting a cross at the funeral was also considered a supplementary act to the Christian funeral; local clergymen accepted the ritual, and sometimes even participated in it. After Estonia became independent, forest management became centralised, and the local community stewardship practice was disrupted. During the transition period in post-socialist Estonia, several cross-trees and cross-forests still related to the lived practice were cut down – partly because of forest managers’ ignorance, and partly due to the disregard towards this tradition. Forestry companies and sometimes also forest owners (especially those to whom land had been restituted) did not recognise this as law-breaking, as the majority of cross-trees were not under heritage or nature protection. The State Forest Management Centre (Riigimetsa Majandamise Keskus) has cut down cross-trees in production forests, and expanded roads by the expense of cross-tree groves, which in several cases has caused deep resentment among locals (see Kõivupuu 2009). Due to these developments, the community who wanted to preserve crosstrees needed external authorities (including heritage officials as well as academic scholars), who would legitimise the importance of the tradition by giving it the value of cultural heritage that needs safeguarding. Natural heritage, including sacred natural sites, is regulated by several international and national ‘heritage regimes’ (Bendix, Eggert, and Peselmann 2012): e.g. The Man and the Biosphere Programme (1970), the UNESCO World Heritage Convention (1972), and the Intangible Cultural Heritage Convention (2003). The guidelines for protecting natural sacred sites were formulated in collaboration with the International Union for Conservation of Nature (IUCN) and UNESCO in 2003–2008. According to the IUCN definition, ‘sacred natural sites are areas having special spiritual �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena significance for peoples and communities’, and they are often ‘community conserved areas’ (Wild and McLeod 2008). However, the meaning of ‘community’ in the document is somewhat problematic, because it is related to the Convention Concerning Indigenous and Tribal Peoples in Independent Countries (1989)5. Similarly to the case of the UNESCO 2003 Convention, community involvement in conservation and community participation in the development of national heritage politics is of crucial importance. Stakeholders of sacred natural sites are defined as natural resource users and managers; yet, stakeholder identification and analysis based on understanding different interests, characteristics, and circumstances is stressed in order to manage sacred natural sites better (Wild and McLeod 2008, 46–47). The definition of sacred natural sites in Estonia is based on the IUCN document. Today, there are about 500 historical sacred sites and objects (sacred groves, trees and springs, sacrificial stones, among others) that have been located, mapped, and designated as monuments under natural or cultural heritage protection.6 Among these two categories we can distinguish the following: sites that relate to cultural memory and not to lived practices, and sites or cult objects that are currently related to the cultural heritage and lived practices of certain groups (Kõivupuu 2009, 224). Crosstrees belong to the latter. Furthermore, they belong to both the natural and cultural world, as well as to both tangible as well as intangible heritage. Despite the IUCN guidelines for protection, there is a lack of legal regulations in Estonia that would define sacred natural sites as unique objects of both natural and cultural heritage, and that would reflect diverse values for varied groups (see Kultuuriministeerium 2008). 700 cross-trees have been currently included in an inventory, but only a few of them are under protection as natural monuments. In the Estonian introduction to the IUCN guidelines, cross-trees are defined as part of ‘community heritage’, however, the ‘community’ remains undefined in the local context. A stakeholder group related to the maintenance of sacred natural sites such as the neo-pagan organisation Maavalla Koda (Estonian House of Taara and Native Religions) relies on and exploits a romantic ideal of the native Estonian community rooted in the national movement of the late 19th century, and does not correspond with actual communities and their practices in the 21st century Estonia. Although the traditional community stewardship of sacred sites has changed, there are various groups of interest, communities, and heritage stakeholders who have become involved 5 Convention adopted under the auspices of International Labour Organization [Indigenous and Tribal Peoples Convention]. 6 According to historical sources, there are about 2800 historical sacred sites known to researchers. 161 �162 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Cross-spruce in the cross-forest Rosma (South Estonia), 2015. Photo by Marju Kõivupuu. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena in the issues related to their protection and preservation. For example, during roundtable meetings discussing the protection of cross-trees along with other sacred natural sites, participants have included NGOs as well as state institutions.7 Throughout the past few years, the collaboration between different stakeholder groups (e.g. locals, scholars, officials, and forest managers) has increased, aiming for a better protection of the cross-trees. However, the current practice of forest management in Estonia clearly shows that the state forest management bodies should show more respect towards local religious relationships with nature. The implementation and intervention of international heritage regimes (e.g. UNESCO, IUCN) exert a noticeable impact on local heritage politics and management, as well as on people’s everyday lives. Like several other local traditions, cross-trees as a funerary custom in historical Võrumaa have been included in the Estonian inventory of intangible cultural heritage analysed in the previous example (Rahvakultuuri Keskus 2016). The inscription in the inventory and nomination as (intangible) heritage certainly dignifies a cultural tradition (cf. Bendix and Hafstein 2009). Thus, participation in defining cultural heritage may, in turn, increase the community’s self-awareness, consciousness, and through this also the visibility and social, economic, and political capital, thereby marshalling the community (cf. Silberman and Purser 2012, 20–21). For instance, in 2014, a traditional bathing practice – ‘Smoke sauna tradition in Võromaa’ – was inscribed on the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity as a result of community initiative. This may also indirectly influence the status of cross-trees as valuable cultural heritage of the region. Thus, external recognition may change how the local people value their customs, and draw state and international attention to a particular custom, although one also cannot overlook the negative impact of this attention to the viability of cultural heritage (see Labadi 2013, 141–42). ‘Heritagisation’ is inevitably a process of cultural intervention – if traditions that have formerly been part of everyday life become seen as heritage, it may enforce people to see them as something separate from the mundane; this, in turn, may change the meaning of the traditional practice itself (Kirschenblatt-Gimblett 2004; Kockel 2007). 7 The organisations and institutions who have taken part in roundtables are: Hiite Maja (House of Sacred Groves) Foundation, Maavalla Koda, representatives of different disciplines from the University of Tartu (Tartu Ülikool) and Tallinn University, including the Centre of Sacred Natural Sites (Looduslike pühapaikade keskus) at the University of Tartu, and representatives from the Ministry of Environment (Keskkonnaministeerium); Ministry of the Interior (Siseministeerium), the Environmental Board (Keskkonnaamet), and Estonian Fund for Nature (Eestimaa Looduse Fond), among others. 163 �164 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development References Bardone, Ester, Kristi Grünberg, Marju Kõivupuu, Helen Kästik, and Helen Sooväli-Sepping. forthcoming. “The Role of Communities in the Politics of Cultural Heritage: Examples from Estonia.” In Approaches to Culture Theory. Tartu: Tartu University Press. Barrow, Edmund G.C. 2010. “Falling between the ‘Cracks’ of Conservation and Religion: The Role of Stewardship for Sacred Trees and Groves.” In Sacred Natural Sites: Conserving Nature and Culture, edited by Bas Verschuuren, Robert Wild, Jeffrey McNeely, and Gonzalo Oviedo, 42–52. London–Washington, DC: Earthscan. Bendix, Regina, Aditya Eggert, and Arnika Peselmann, eds. 2012. Heritage Regimes and the State. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen. http://webdoc.sub.gwdg.de/univerlag/2012/GSCP6_Bendix.pdf. Bendix, Regina, and Valdimar Tr. Hafstein. 2009. “Culture and Property. An Introduction.” Ethnologia Europaea. Journal of European Ethnology 39 (2): 5–10. Fox, James J. 1997. “Place and Landscape in Comparative Austronesian Perspective.” In Poetic Power of Place: Comparative Perspectives on Austronesian Ideas of Locality, edited by James J. Fox, 1–21. Canberra: Department of Anthropology, Australian National University. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 2004. “Intangible Heritage as Metacultural Production.” Museum International 56 (1–2): 52–65. Kockel, Ullrich. 2007. “Reflexive Traditions and Heritage Production.” In Cultural Heritages as Reflexive Traditions, edited by Ullrich Kockel and Máiréad Nic Craith, 19–33. Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan. Kõivupuu, Marju. 2009. “Natural Sacred Places in Landscape: An Estonian Model.” In Nature, Space and the Sacred. Transdisciplinary Perspectives, edited by Sigurd Bergmann, Peter M. Scott, Maria Jansdotter Samuelsson, and Heinrich Bedford-Strohm, 223–34. Aldershot: Ashgate. Kõivupuu, Marju. 2014. “Pärimus maastikul, maastik pärimuses Hargla ja Kambja kihelkonna näitel [Landscape and heritage: the case of Hargla and Kambja parish].” In Maastik ja mälu. Pärandiloome arengujooni Eestis [Landscape and memory. The landscape and heritage studies in Estonia], edited by Linda Kaljundi and Helen Sooväli-Sepping, 441–75. Tallinn: Tallinna Ülikooli Kirjastus. Kultuuriministeerium. 2008. “Eesti ajaloolised looduslikud pühapaigad. Uurimine ja hoidmine. Valdkonna arengukava 2008–2012 [Estonia’s historic sacred natural sites. Research and preservation. Development plan].” http://www.kul.ee/sites/default/files/looduslikud_pyhapaigad_arengukava_2008_2012.pdf. Kuutma, Kristin. 2013. “Between Arbitration and Engineering: Concepts and Contingencies in the Shaping of Heritage Regimes.” In Heritage Regimes and the State, edited by Regina Bendix, Aditya Eggert, and Arnika Peselmann, 2nd rev. ed., 21–36. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Labadi, Sophia. 2013. UNESCO, Cultural Heritage, and Outstanding Universal Value. Value-Based Analysis of the World Heritage and Intangible Cultural Heritage Conventions. Lanham, MD: AltaMira Press. Porila, Kristiina, comp. 2015. Vaimne kultuuripärand Eestis [Intangible cultural heritage in Estonia]. Tallinn: Rahvakultuuri Keskus. http://www.rahvakultuur.ee/s2/1783_11557_707_Loe_infovihikut_siin.pdf. Primiano, Leonard Norman. 1995. “Vernacular Religion and the Search for Method in Religious Folklife.” Western Folklore 54 (1): 37–56. Rahvakultuuri Keskus. 2016. “Eesti vaimse kultuuripärandi nimistu [Estonia’s intangible cultural heritage list].” Accessed December 5. http://www.rahvakultuur.ee/vkpnimistu/. Rahvakultuuri Keskus. 2017a. “Nimistu ja vaimse pärandi kaitse [List of protected intangible heritage].” Accessed May 25. http://www.rahvakultuur.ee/Nimistu_ja_vaimse_parandi_kaitse_1042. Rahvakultuuri Keskus. 2017b. “Sissekanded Eesti vaimse kultuuripärandi nimistusse [Entries on the list of intangible cultural heritage in Estonia].” Accessed May 25. http://www.rahvakultuur.ee/Sissekanded_Eesti_vaimse_ kultuuriparandi_nimistusse_3243. Rønnow, Tarjei. 2011. Saving Nature: Religion as Environmentalism – Environmentalism as Religion. Münster: LIT. Siikala, Anna-Leena. 2004. “Kuuluvuspaigad: ajaloo taasloomine [Belonging sites: recreating history].” Mäetagused 26: 53–68. http://www.folklore.ee/tagused/nr26/siikala.pdf. Silberman, Neil, and Margaret Purser. 2012. “Collective Memory as Affirmation: People-Centered Cultural Heritage in a Digital Age.” In Heritage and Social Media. Understanding Heritage in a Participatory Culture, edited by Elisa Giaccardi, 13–29. London: Routledge. Smith, Laurajane, and Emma Waterton. 2009. Heritage, Communities and Archaeology. London: Duckworth. Van der Auwera, Sigrid, Aziliz Vandesande, and Koen Van Balen. 2015. “A Recent History of Heritage Community Involvement.” In Community Involvement in Heritage, edited by Koen Van Balen and Aziliz Vandesande, 7–14. Antwerpen: Garant. Wild, Robert, and Christopher McLeod. 2008. Sacred Natural Sites. Guidelines for Protected Area Managers. Gland: IUCN. 165 �166 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage of Albania and the challenges in creating the National Inventory and the list of phenomena and elements Silva Breshani* Arta Dollani** * Director, National Inventory Centre of Cultural Properties, Ministry of Culture (Qendra Kombëtare e Inventarizimit të Pasurive Kulturore, Ministria e Kulturës), e-mail: Silva.Breshani@qkipk.gov.al; silvabreshani@yahoo.com. ** Director, General Director, Institute of Cultural Monuments, Ministry of Culture (Instituti i Monumenteve të Kulturës, Ministria e Kulturës), e-mail: artadollani@yahoo.com. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena One of the projects that could provide inspiration for the new inventorying process in Albania is the project Show Your Culture. … It involves a wideranging appeal to communities in Albania to document various practices, knowledge, and skills that they maintain and identify as their cultural heritage through means of video and brief textual information. The project uses YouTube as a web-based platform and practically does not require any preliminary investment, as the video and photo recordings can be performed with mobile phones and can be accompanied with a sample selection of basic information about the practised ICH element. Introduction Albanian intangible cultural heritage, conveyed from generation to generation, has been continually recreated by communities and groups in terms of their function in the environment and their interaction with nature and history; it gives them a sense of identity and continuity and provides assistance in promoting the respect for cultural diversity and human creativity. Albania joined UNESCO on 16 October 1958. The safeguarding of the intangible heritage of Albania is legally and directly guaranteed by the Constitution of the Republic of Albania and the national law for cultural heritage. The National Committee for Intangible Cultural Heritage (Komiteti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Shpirtërore), in addition to its specific tasks, lists the most remarkable intangible heritage creations: the Albanian Masterpieces of Intangible Cultural Heritage (Kryevepra të trashëgimisë kulturore shpirtërore shqiptare). Albania has also ratified the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and the 2005 Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions. The 2003 Convention states that in order to ensure a better visibility for the intangible cultural heritage, better awareness of its importance, and in order to favour dialogue while respecting cultural diversity, the Committee, upon the proposal of the concerned States Parties, should make decisions on the inscriptions on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Based on the national legislation and international conventions, Albania adopted the National List of Masterpieces of Intangible Heritage of its territory in 2010. To ensure national and international recognition as well as the protection, treatment, study, popularisation, inventory, and computing values of the intangible cultural heritage, the Ministry 167 �168 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Dropulli Girls Folk Dance, one of the masterpieces of Intangible Cultural Heritage of Greek ethnic minority in Albania, at the National Folk Festival in Gjirokastra, 2015. Photo by Adnan Beci. A wedding reception in Kolonje (Southeastern Albania). Photo shows the full orchestra harmonica (sazet), playing llahutë, clarinet and violin, the beginning of 20th century. Photo by Dhimiter Vangjeli. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena of Culture (Ministria e Kulturës) intends to reform and modernise the structure, methods, and the character of the institutions dealing with intangible cultural heritage on the national and local level. It also aims to develop a national inventory of the phenomena and elements of intangible cultural heritage and complete the dossier of the phenomena of masterpieces of national intangible cultural heritage. The Ministry of Culture maintains contacts with other institutions and their counterparts in the world, as well as UNESCO, the Council of Europe, and other institutions specialised in the field of heritage and cultural anthropology, in order to make Albania’s cultural heritage known and integrate it into the global network of cultural heritage. In this article, we will present two elements of Albanian intangible cultural heritage featuring on the national list: the Logu i Bjeshkëve festival in northern Albania, and folk music instruments craftsmanship, which is a distinct craft among all Albanian techniques and includes hand-crafted music instruments such as the cyle dyjare. These two elements are approached in the territories of their origin and are still being developed; they remain alive in the communities. Intangible cultural heritage in Albania Albania is located in the heart of the Mediterranean region and stretches along the seashores of the Adriatic and Ionian seas. Known as the Land of the Eagles (Shqipëria), it is an epic country with a rich history and culture, where people speak one of the oldest living languages in Europe. The Albanian language is the only branch of the Indo-European language family and is now spoken by close to eight million people around the world. It is also an important gateway to the Balkan Peninsula, located at the North-South and EastWest crossroads, with the proximity to reach major European capitals within two or three hours by air. As a result of its geographical location and setting, Albania displays traces of different civilisations and cultures, including Illyrian, Hellenic, Roman, Byzantine, and Ottoman. It shares borders with a number of countries, including Montenegro, Kosovo, Macedonia, Greece, and Italy (across the Adriatic Sea). The intangible heritage, as one of the most important vectors of the Albanian culture inherited from generation to generation, is continuously preserved and diligently safeguarded among the communities that created and transmitted it as a part of their national identity and pride – by the public and private institutions which are responsible for its safeguarding. 169 �170 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Group of young artists from the Gjirokastra District, performing Iso-polyphony at the National Folk Festival in Gjirokastra, 2015. Photo by Adnan Beci. National Folklore Festival of Gjirokastra, Albania – aerial view of the Castle of Gjirokastra, 2015. Photo by Egon Musliut. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena According to the Albanian Law for cultural heritage, adopted in 2003,1 intangible cultural heritage consists of: the use of Albanian language; oral folklore; vocal, choreographic and instrumental folklore; traditional customs and practices; traditional beliefs; traditional crafts. These forms of intangible heritage have been created in the Albanian way over the centuries, by communities and groups interacting with nature and history. It gives them a sense of identity and continuity. Albania has inherited extremely rich phenomena of ICH, diverse in their forms and widely distributed across all parts of the country, marked by a common feeling of shared sensitivity to its importance and its value as a resource of cultural identity. However, on the other hand, in present-day contexts, this heritage is facing significant constraints in maintaining its viability and is under considerable and increasing threat of disappearance and decrease of vitality. The dynamic transformations that the country had faced after the end of the communist regime in 1990 have opened new venues for economic and social development, but have also introduced a new reality of economic problems, collapses of previous state enterprises, and a steady rise in unemployment, which in turn has led to increased population mobility and mass migration outside and inside the country, and has led to the concentration of population in the main urban centres. Elements of traditional crafts have suffered, quickly replaced by mass-manufactured furniture, decorative objects and industrial tools, which have drastically changed people’s lifestyles. Traditional, individual workshops have become bankrupt or begun to respond to new demands of lifestyle thus becoming consumed. Having an enormous effect on Albanian economic and social development in the last two decades, these processes have affected particularly the rural communities and the cultural traditions maintained by them. Many of the previous forms and genres of the verbal, musical, and dance folklore have been either lost as a shared cultural tradition or limited to a set of examples. This has been paralleled with the disappearance of many folklore instruments, costumes and traditional craft items; paired with a dramatic decrease in the knowledge and skills related to their production and use. Whilst many of the bearers are ageing and only a few are passing their knowledge and skills on to the next generations, young people have either migrated abroad or to larger cities, or have become disinterested in maintaining the traditional practices and expressions. In such a context, the few forms that still remain active as means of transmitting knowledge and skills about the cultural traditions are related to the various regional and local folklore festivals, which are held on a regular basis (most of them annually) and are attended by a relatively large number of young people. Albania has adopted a number of international cultural agreements, introduced new legislative acts and measures specifically targeted at cultural heritage, realised administrative and institu1 Ligj nr 9048, datë 7.4.2003. Për trashëgiminë kulturore, Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë [Official Gazette of the Republic of Albania] no. 33/2003. 171 �172 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development tional reforms in this sphere, and made first steps in inventorying and inscribing elements onto the national list of ICH elements. It has also participated in various other initiatives aimed at raising awareness and popularisation of cultural heritage. The Ministry of Culture, the central national body responsible for the protection of tangible and intangible cultural heritage in Albania, together with its two main directorates – of arts and cultural heritage – has directed its work basing on four pillars, which correspond to the four main objectives set out by the 2003 Convention itself: to safeguard and preserve the intangible heritage; to ensure the respect for it; to raise awareness of its importance and ensure mutual appreciation; to provide for international cooperation and assistance. These objectives are constantly present in its work on the creation of a strategic framework designed to better address the problems and challenges related to Albanian ICH. In collaboration with research institutes, private NGOs, and the communities themselves, the Ministry of Culture is continuously increasing the ability of relevant structures to protect and promote Albanian ICH. The communities and bearers of ICH elements are actively involved in a series of activities aiming at their preservation, transmission, and promotion. As a result, a significant number of institutional, legal, educational, and promotional efforts have been undertaken over the recent years. More specifically, the Ministry of Culture has undertaken efforts to obtain funding from the state budget, as well as other donors, related to promotional activities such as festivals, fairs, and workshops. Despite the continuous change of people and structures, a valid was introduced to the stakeholders, but it is still not approved (as of June 2017) in Parliament due to changes and debates between the stakeholders. A significant result has been achieved in collaboration with the Ministry of Education and Sport (Ministria e Arsimit dhe Sportit), namely, one including both tangible and intangible heritage-related curricula in the educational system.2 Despite the excellent and tangible results, more efforts should be made by the relevant structures in the area of community involvement and on the increase of international cooperation with countries and organisations. Albania’s Law for cultural heritage was amended in 2005–2006 to include articles directly concerning the safeguarding of intangible cultural heritage, and to specify the institutional tasks and actions required for its protection. The law, adopted in 2003, made first steps towards 2 The introduction of iso-polyphony in the school curriculum, which acquaints the pupils with the values of intangible cultural heritage and cultural diversity, proceeds as follows: in the 9-year basic education, from grade 5 to grade 9, in ‘Musical education’ which is a compulsory subject. In the upper education: in grade 10, in the subject ‘Our cultural heritage’, one of the optional subjects within the compulsory package, and in grade 11 in the subject ‘The European cultural heritage’. In the higher education curriculum, at graduate and post-graduate levels, in a course called ‘Albanian intangible heritage’ (at the University of Tirana, Faculty of Philology, and at the University of Arts). �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena a national legislation of ICH and permitted the creation of the National Committee for Intangible Cultural Heritage in Albania (Komiteti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore Shpirtërore) – the beginning of listing ICH – and the inscription of iso-polyphony on UNESCO’s List of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity in 2005. Subsequently, the Albanian Music Council (Këshilli i Muzikës Shqiptare), a non-governmental organisation, compiled the first publicly accessible database of this element. Since its inscription to the List of Masterpieces a series of legal, institutional, and other measures have also been undertaken by the Ministry, including an action plan for the protection of iso-polyphony approved by the Ministry of Culture (2005), and a Ministerial order for the preservation, protection and promotion of Albanian iso-polyphony (2005).3 Its inclusion is a source of pride among the performers and has increased their sense of responsibility for its transmission and practice; moreover, it has increased the interest of other bearer communities in their own intangible cultural heritage. In 2010, the Albanian National List of Masterpieces of Intangible Cultural Heritage (Lista kombëtare e kryeveprave të trashëgimisë kulturore jomateriale) was created with 7 elements in total (Qendra Kombëtare e Veprimtarive Folklorike 2014, 11–15). In the category of vocal, choreographic and instrumental folklore: 1. Iso-polyphony, which is an epic form of singing in Albania, one of the world’s most ancient a cappella song traditions, which originated in ancient times and can be traced back to the Illyrians, the ancestors of modern Albanians. Transmission of iso-polyphony is prompted by cultural projects in the field of intangible cultural heritage. Also, in order to preserve this phenomenon of our cultural heritage, we organise national activities4 devoted to types and musical genres of iso-polyphony. 2. North Albanian epos of heroes – a cycle of legendary songs accompanied by llahuta (Albanian music instrument), which are sung in epic verse and focus on the adventures of two brothers: Mujo and Halil, and their band of mountain warriors. 3. Homophonic folk music in Central Albania (Tirana, Elbasani, Kavaja, Durrës, Krujë, and Berat). 3 Udhezim nr 1, date 09.12.2005 per ruajtjen, mbrojtjen dhe promovimin e iso-polifonise shqiptare (published in ‘Iso-Polifonia Newsletter’ 2009, Nëntor, no. 1, pp. 14–15). 4 These events include: • Festivali Kombëtar i Iso-Polifonisë (National festival of iso-polyphony) organised by the city municipality, which takes place every year in the city of Vlora. • Activities organised by private or state institutions at the local level, such as: Përmeti Multikulturor (Multicultural Përmet) in Përmet, Festivali Ndërkombëtar i Polifonisë “Bylisfonia” (International Festival of Polyphony ‘Bylisfonia’) in Mallakastra, “Sofra Ilire” (‘Sofra Illyrian’) in Fier, Festivali i Këngës dhe Valles Çame (Song and dance festival of Cham) organised in Saranda, and others. • Concert with the Masterpieces of the Intangible Cultural Heritage, held in 2011. • Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës (National folklore festival of Gjirokastra), which is organised every four years in the castle-museum of Gjirokastra, and is included in the Representative List of Intangible Cultural Heritage of UNESCO. • Festival of musical instruments of iso-polyphony and the festival of harmonica players, which are held annually in the city of Korça and are organised by the Ministry of Culture together with the City Hall of Korça. 173 �174 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development 4. The urban music of the town of Shkodër5. 5. Dropulli folk girl dance, which is one of the Masterpieces of Intangible Cultural Heritage of the Greek ethnic minority in Albania and an important part of the cultural diversity in Albania. In the category of traditional craft: 6. Folk music instruments craftsmanship, which is a distinct craft among all Albanian crafts and includes hand crafted music instruments such as gajde, fyell, cyle dyjare, çifteli, lahuta, dajre, and others.6 In the category of oral folklore: 7. Linguistic dialects and the Gegë-Tosk dialect. Additional element added later: 8. Xhubleta, which is a traditional folk garment of women in North Albania. It has an ancient origin and represents the oldest type of garments in Albania and in the Balkans. The viability and recognition of each element included in our inventory by the concerned communities and groups have already been fully taken into account. The inventory describes the bearers, the groups connected to it, the modalities of the element (such as polyphonic singing modalities), and also the potential risk of extinction if such is the case. For each element, a card is issued that describes its features, history, values, and its bearers. In addition, there are supporting materials, such as photographs, as well as video and audio recordings of the element. The format ID of the element is currently under preparation to be digitised and entered into a specific database. In addition, the viability of intangible cultural heritage is secured by financing certain elements through the financial support issued by the Ministry of Culture. Safeguarding institutions, programs and measures The institutions that are engaged in preserving intangible cultural heritage in our country include the Ministry of Culture, Academy of Sciences (Akademia e Shkencave e Shqipërisë), the National 5 One of the most important elements of the repertoire of the Gheg ethnic group Albanian folk music is the Shkodra song. The Ahengu (urban music) consists of 12 musical counterparts comprised of song, instrumental, and dance performances – the repertoire is based on a musical scale. It is estimated that there are around 300 different songs sung during this ceremony. Research also shows that this event began to take shape at the beginning of the 18th century. The ceremony in Shkodra has a special rule: the songs must be sung one after another. It usually occurs during the wedding night. It begins in the evening, when the couple is crowned as the newly wed, and lasts until the morning. It is played on instruments of both national and foreign origin. In the 20th century, in northern Albania, instruments used included the clarinet, the saze, the violin, the kaval, the tambourine and castanets. The music in the ceremony is expressed in single voice or single voice with accompaniment. 6 Once, popular folk instruments were made by families and in particular by folk-bearers. This tradition continued until about the break of the 19th century 20th century, when the first stores were opened for the preparation of musical instruments. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Committee for ICH, the Albanian National Commission for UNESCO (Komisionit Kombëtar Shqiptar për UNESCO-n), Albanian Public Radio and Television (Radio Televizioni Shqiptar), the General Directorate of State Archives (Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave), museums, National Centre of Folk Activities (Qendra Kombëtare e Veprimtarive Folklorike), Institute of Cultural Anthropology and Art Studies (Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit), Institute of Linguistics and Literature (Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë), Regional Directorates of Cultural Heritage (Drejtoria Rajonale e Kulturës Kombëtare), universities, the National Central Inventory of Cultural Property (Qëndra Kombëtare e Inventarizimit të Pasurive Kulturore), as well as local government institutions in their respective fields. All these institutions perform the tracking, collecting, studying,7 preserving and protecting the intangible cultural heritage of Albania, but also engage in the popularisation, promotion, inventory and dissemination of information on this precious heritage of our country. ICH is increasingly more often included as a significant dimension of the identity of communities in various local and national developmental, educational and scientific programmes and projects.8 For the first time, the Ministry of Culture has included a specific chapter on intangible heritage in the Strategy of Culture, drafted by experts from various fields. In this chapter, the priorities and objectives are clearly set, and for the first time language is also listed as one of the most important domains of intangible heritage. The efforts to develop the legislative basis have continued with the preparation of several laws and strategies in the last several years, including the Draft law on handicrafts (2009),9 the National 7 The study of iso-polyphony includes: • the publication by the Albanian Music Council of the Encyclopaedia of Albanian Folk Iso-Polyphony, Albanian–English edition (2007), with the support from the US Ambassador Fund for Cultural Preservation; • the publication of the Iso-Polifonia journal as an online periodical, which informs about the issues of iso-polyphony, its importance for the community, and the cultural identity of Albanians; • organisation of national and international conferences on iso-polyphony, such as the conference organised by the Ministry of Culture, the Albanian National Commission for UNESCO, and the Academy of Sciences in the city of Vlora in 2010 on the occasion of the 5th anniversary of the inscription of iso-polyphony on the UNESCO List; • the introduction of iso-polyphony as a study topic on the Master and PhD levels at the Albanian and foreign universities. 8 The initiatives for cultural projects in the field of intangible heritage, which promote the transmission of iso-polyphony: • The Institute of Cultural Anthropology and Art Studies is currently implementing research project and survey titled ‘Living on the border’, which aims at assessing and inventorying the manners of living and elements of ICH on both sides of the border; • ‘The chambers of iso-polyphony’ 2007–2009, supported by UNESCO and the Japanese Government. It was implemented in four cities and towns of South Albania. Well known singers of iso-polyphony presented to the youth the manners of singing and interpreting the iso-polyphony; • The Himara Iso-polyphony, a project financially supported by UNESCO-BRESCHE, designed to produce a CD and TV programme with iso-polyphonic music; • The CD of the iso-polyphony children band Obelisku, in the museum city of Gjirokastra, supported by the Vodafone Albania Foundation, in the framework of ‘The world of change’, 2010–2011; • Presenting various documentaries about iso-polyphony and its singers, financed by the Ministry of Culture, the National Film Centre (Qendra Kombëtare e Kinematografisë) and the Albanian Public Radio and Television, such as: Polifonia shqiptare (Albanian polyphony; 2009); Magjia klarinetë (The clarinet magic; 2009); Mjeshtri i fudit (The last master; 2010); Këngët e kafesë (Café songs; 2010) etc. 9 Final document adopted at the National Conference of Artisans in Albania in 2009. 175 �176 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Strategy for Promotion of Creative Small and Medium Businesses (2010), the Draft law on cultural heritage (section 2014–2016 has a specific chapter related to ICH that reflects obligations of the 2003 and 2005 Conventions), and Draft law chapter on cultural products (2014). However, as long as the initial proposals of these laws are not approved, the development of the legislative base that would specifically address ICH and its links with sustainable development still remains a niche that awaits relevant legislative measures in need of undertaking as soon as possible. One of the features of recent transformations in the institutional infrastructure, as a new national scheme of ICH that deserves more attention in Albania, is the work of individual ICH experts as a part of Regional Directorates of Cultural Heritage, which has been underdone in the six administrative areas in Albania. Their mission is to develop activities for documenting cultural heritage in their respective regions, to gather the information about different forms of ICH and their bearers, to carry out educational and awareness-raising initiatives, to collaborate with local institutions and firms in supporting projects connected to ICH safeguarding, as well as other activities. Initially, some of the steps undertaken by ICH experts in the Regional Directorates had been related mainly to the Friends of Monuments project of the Ministry of Culture aimed at documenting the monumental heritage and the social practices around it. Gradually, however, the scope of their activities has expanded to include activities addressing the documentation and popularisation of ICH, e.g. research of local dialects and heritage of different ethno-linguistic groups, documentation of popular celebrations and feasts, workshops for the preparation of traditional textiles and costumes, and photo exhibitions and publications dedicated to different ICH elements. The Regional Directorates of Cultural Heritage and the ICH experts affiliated with them will definitely play a crucial role in the development of policies of safeguarding ICH in the forthcoming years, therefore it is important to outline some of the main challenges they encounter at the present stage and the related needs in this paper. The first major challenge is connected with the overall approach to ICH, and with the need of a clearer understanding of its scope and meaning in line with the spirit of the 2003 Convention. Although general knowledge on ICH issues is present among the experts of this network, special training and workshops are still extremely necessary for employing these newly established positions better. The second major challenge relates to the critical problem of inventorying intangible cultural heritage in respective regions. There is confusion about the existing cultural traditions in the regions and about the safeguarding measures that can be applied in the future. The Ministry is responsible for coordinating the work of these Regional Directorates and for facilitating the implementation of activities for ICH safeguarding �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena that each of them organises within the respective part of the country. In addition to the establishment of this new institutional network, the Ministry continues to play a major role in coordinating the activities connected with documenting, presenting, and promoting different forms of cultural heritage; facilitating the organisation of folklore festivals, workshops, exhibitions, and promotional materials; and coordinating the work and partnership with main cultural heritage institutions in the country. The national body charged with safeguarding intangible cultural heritage is the Department of Intangible Cultural Heritage and Revitalization of the Albanian Language (Drejtoria e Trashëgimisë Jomateriale dhe Rijetëzimit të Gjuhës Shqipe), a department of the Ministry of Culture. The National Committee for ICH, in turn, is a collegial body established in 2006, and it is the highest decision-making body in the field of intangible cultural heritage. It is chaired by the Minister of Culture responsible for intangible cultural heritage and comprised of nine members from different scientific institutions. The composition and functions of the National Committee for ICH are defined by the Decision Council of Ministers; its mission covers the major tasks of nominating elements to the national list and approving ICH programmes and activities in the country that are organised by state institutions and NGOs. It also approves the main lines of intervention. Another body under the jurisdiction of the Ministry of Culture is the National Centre for Folkloric Activities (Qendra Kombëtare e Veprimtarive Folklorike). It is one of the main state institutions responsible for the promotion and safeguarding of intangible values. The Centre organises folk festivals10 and related activities throughout the country, such as traditional music and dance festivals, the National Folklore Festival of Gjirokastra (held once in four years and involving performing groups from all regions of the country, as well as from abroad), popular instruments (in Korce), festivals of bards and popular instrumentalists/players (in Lezhe), festivals of popular 10 The folk festivals enjoy a high level of popularity and seem to be a productive form of presenting overviews of folklore traditions on regional and national basis. Using the format that was promoted during the communist period as a basis, many of these festivals have appeared and flourished over the last two decades, signifying, in a way, the public sensitivity to the gradually disappearing cultural traditions. Beyond the undisputable significance of these festivals for maintaining the knowledge and skills of traditional practices, some reservations need to be expressed with regards to their role in contributing to the safeguarding of ICH in the country. The organisation of these festivals involves the preparation of special criteria and a preliminary evaluation for selecting the groups that will perform at them. The criteria (prepared in collaboration between the Institute of Cultural Anthropology and Art Studies, National Centre for Folkloric Activities, and the Ministry of Culture, and based also on questionnaires filled out by the local authorities of these festivals) involve the relevant presentation of the respective domain, the geographic presence in every part of the country, as well as the presentation of cultural traditions of different minority groups. The recommendations of authenticity that guide the organisation of most of these festivals guarantee the careful preliminary examination of the texts, costumes, music, etc. used by the festival participants. This is also made sure through the guidelines of experts in the festival juries – involving specialists in music, instruments, texts, costumes, etc. The festivals are accompanied by a series of side activities (e.g. conferences, workshops, reviews of traditional costumes, etc.) and are attended by visitors from all parts of Albania and abroad, mostly from the neighbouring countries of South-Eastern Europe. 177 �178 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development songs (in Elbasan), iso-polyphony, popular song and dance (in Lushnje), and multicultural festivals (in Permeti), the ‘Oda Dibrane’ festival (in Peshkopia), or the ‘Sofra Dardane’ festival (in Tropoje region). It also organises traditional craft fairs based on scientific criteria, as well as workshops and meetings of experts on intangible heritage, and publishes books and promotional materials thus carrying out policies related to education and ICH safeguarding in collaboration with local governments. Financed by the state budget, the Centre implements its approved yearly plan set by the Ministry throughout the country and operates according to its statute. The Ministry of Culture offers a yearly financial support for organising the activities in the field of ICH. Half of the amount of this subsidy is dedicated to the activities organised by the National Centre for Folkloric Activities, which holds annual events throughout the country. Another important body with key potential and significance for the policies of safeguarding ICH is the Institute of Cultural Anthropology and Art Studies, which is a part of the Centre for Albanian Studies (Qendra e Studimeve Albanologjike). As a primarily research-oriented institution, the Institute dedicates its activities to the documentation and study of traditional cultural heritage, develops MA and PhD training courses, organises scholarly conferences and publishes specialised publications on various aspects of Albanian traditional culture. The Institute collaborates with bearers, communities and individuals, and proposes safeguarding measures to the National Committee for ICH, where the most important decisions are made. A major asset of the Institute is its rich archive, which includes ethnographic materials, musical records and video materials, collections of verbal folklore, photos, sketches, and drawings. Furthermore, the Law for cultural heritage requires all public institutions to draw up inventories11 of cultural heritage (including intangible heritage), and to fulfil the spirit of the 2003 Convention, which in Article 11(a) states that ‘each State Party shall take the necessary measures to ensure the safeguarding of the intangible cultural heritage present in its territory’.12 This is complemented with 11 Institutions, communities and bearers usually collaborate with the experts that collect the data in the field, and they are also involved in related research projects. The criteria used for the inclusion of intangible cultural heritage in the inventory are the following: the element belongs to one or more categories of intangible heritage; the community has identified the element as part of its cultural heritage; the element contributes to the diversity of the ICH in the List; the element belongs to specific categories of people such as minorities, ethnic groups, etc.; and the element is in danger of disappearance. Hence, the inventory takes into account the viability of intangible cultural heritage and the potential risk of its disappearance. The List is updated when a new intangible heritage element is inscribed; any revision of information on previously inscribed elements is decided case-by-case. If any changes occur to the element, the bearers are to notify the experts (ethnologists and others) who then forward this information to the Ministry; alternatively, the bearers may notify the Ministry directly. One critical area affected by restricted financial resources is the ICH inventorying. That is why Albania submitted a request for International Assistance to UNESCO for the amount of US$158,200 which was examined by the Intergovernmental Committee in December 2014. The Committee identified some weaknesses in the request and provided a number of recommendations for improvement. A new request, taking into account the recommendations, can be submitted for the next cycle. 12 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, 17 October 2003 (available online: www.unesco.org/ culture/ich/en/convention). �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena the clarification in Articles 11(b) and 12, which state that the identification of the ICH present in their territory takes place through the preparation of one or more inventories prepared with the full participation of the involved communities, and it is regularly updated. In 2010, the National Committee for ICH proclaimed the first seven elements on the National List of Masterpieces of Intangible Cultural Heritage (see above). The Centre for Albanian Studies is the main ICH documentation13 institution; another body that also holds relevant documentation is the Institute of Cultural Anthropology and Art Studies. Various museums are also involved in documentation activities related to their own ethnographic collections, including the National Historical Museum (Muzeu Historik Kombëtar) in Tirana, the National Ethnographic Museum (Muzeu Kombëtar Etnografik) in Berat, and the Ethnographic Museums (Muzeu Etnografik) in Shkodër, Krujë, and Vlore. Another institution in charge of the inventory of intangible heritage is the National Inventory Centre of Cultural Properties. This is a state funded institution under the jurisdiction of the Ministry of Culture, which is in charge of the computerised inventory of all movable and immovable properties. The Centre keeps the data in the national database also for ethnological objects of private and public ownership. Since 2011 it has been in charge of designing specific software for a database dedicated entirely to intangible heritage. The database (under construction) will keep hard copies of all the data the Institutions have compiled so far. Until now, the Albanian Music Council is the sole non-governmental organisation that has successfully completed inventorying activities (on iso-polyphonic singing and its bearers). Many independent institutions and non-governmental organisations14 are also active in safeguarding ICH, awareness-raising, and the popularisation of ICH. They include the Gjirokastra Conservation and Development Organization (Organizatës për Ruajtjen dhe Zhvillimin e Gjirokastrës), the Albanian Artisans Association in Shkodër (Shoqata Artizaneve Shkoder), the Rozafa Foundation (Fondacioni Rozafa) based in Tirana, and the Albanian Music Council created in 1999 – a member of the International Music Council IMC founded in 1949 upon request of the UNESCO Director General. 13 Periodic report of Albania on the implementation of the 2003 Convention is available online: www.unesco.org/culture/ich/ doc/download.php?versionID=33117. 14 NGOs have played an important role in carrying out safeguarding activities in different realms of cultural heritage, particularly those related to traditional arts and crafts; in organising crafts markets and artisan incubators in some of the larger cities in Albania (e.g. in Kruja, Gjirokastra, Shkodër); in the organisation of fairs and festivals of traditional culture; in educational and training initiatives, etc. In Gjirokastra, since 2007, the NGO Cultural Heritage Without Borders has been involved in organising 15 cultural restoration camps in the area (attracting more than 440 participants), with a range of other educational and awareness-raising activities, such as drawing classes in traditional ethnographic houses in the city, cooking classes, and craftrelated workshops. Other NGOs focus exclusively on the preparation and organisation of folklore festivals in various parts of Albania. As forms that present both an overview of the cultural traditions, and a lively context of their popularisation, folklore festivals in Albania are proving to be a productive mechanism for the promotion of intangible cultural heritage, and for the beneficial collaboration in this sphere between state and independent institutions. The procedure for approval of activities initiated by NGOs needs an affirmation from the National Commitee for ICH and is thus frequently followed by resulting complications on the local and district levels. 179 �180 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Inventorying ICH in Albania Developing provisions for inventorying ICH could be an important aspect of strategy and policy for safeguarding ICH, especially in order to understand the viability of ICH in Albania better, and to support communities in safeguarding their ICH. It will be important to involve key stakeholders and communities concerned. Despite the fact that the major coordinating work will be concentrated in the capital, the main tasks in the preparation of the inventory have in fact to be carried out on the local and regional levels. A much more adequate and successful approach would be to involve local communities and institutions in building up the capacities for inventorying. Such an approach would allow the promotion of inventorying as an important step in the long-term safeguarding process, and subsequently allow the collaboration with communities and relevant NGOs from different cultural and linguistic groups, who sometimes live in remote locations. To carry out this process, it would thus be also necessary to undertake a new approach to understanding the ICH inventorying in line with the spirit of the 2003 Convention. This means that the inventory would need to focus on elements that are present as living traditions and that continue to be performed by communities today. The inventorying of extinct practices or traditions, which are re-enacted only on festivals and in museum contexts, would not need to be in the centre of the inventorying procedure. Similarly, the inventory should not concentrate only on selected representative examples, but on the diversity of cultural heritage country-wide. The inventory would, in particular, give an account of the viability of the elements and the threats that they encounter, thus promoting awareness about the need of measures for their safeguarding. In such a way, the inventory would not represent an extensive account aimed at detailed research, but rather the core information about the identification of the elements and about the primary aspects related to their viability in present-day circumstances. Thus, the inventory has to be an ongoing process involving the fullest cooperation of the communities and bearers of the traditions, engaging them as much as possible in the documentation and safeguarding of their heritage (Vukov 2014). One of the projects that could provide inspiration for the new inventorying process in Albania is the project Show Your Culture. It was initiated by the staff of the Ministry of Culture and the Department of Intangible Cultural Heritage and Revitalization of the Albanian Language. It involves a wideranging appeal to communities in Albania to document various practices, knowledge, and skills that they maintain and identify as their cultural heritage through means of video and brief textual information. The project uses YouTube as a web-based platform and practically does not require any prelim- �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena inary investment, as the video and photo recordings can be performed with mobile phones and can be accompanied with a sample selection of basic information about the practised ICH element. Therefore, the focus is put mainly on the two sides of the inventorying process – the communities willing to record, process, and upload the recorded practice on the specially created network on YouTube (Ministria e Kulturës e Shqipërisë 2015); and on the specialists and staff who work in cultural institutions, as the ones who gather the uploaded records systematise the information and include it into the inventorying system. The initiative represents a mere strategy for inventory of intangible cultural heritage, but it is in fact much more: namely, the first step of protection and preservation of its kind to transmit to further generations. It aims to develop partnerships aimed at popularising cultural heritage with the use of new methods and collaborating with cultural organisations in entire Europe, together with actors of the public and private sector, capable of integrating services to include certain groups. It also seeks to establish cooperation with the touristic sector, aiming for the recognition of cultural heritage through the development of digital mapping, and an inventory of their data in order to reflect the physical and virtual aspects of cultural heritage, as well as increasing its sensitivity. Recently, two projects have been initiated by experts of the Department of Intangible Cultural Heritage and Revitalization of the Albanian Language and the National Inventory Centre of Cultural Properties aimed at the inventorying of two elements of Albanian intangible cultural heritage, contained in the national list: ‘Logu i Bjeshkëve’ in Northern Albania and ‘Folk music instruments craftsmanship’. International cooperation in ICH safeguarding With regard to bilateral, sub-regional, regional, and international cooperation, Albania collaborates with other States on ICH-related issues, especially those of the South-East Europe sub-region; and these are included in bilateral and/or multilateral agreements, mainly concerning the exchange of information, experts, and knowledge on various aspects of intangible cultural heritage. What is more, traditional, annual folklore festivals are held, which gather together groups and cultural communities from outside Albania. Albania was a member of the UNESCO Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage from 2010 until 2014 and participates actively in the meetings organised by other partners. Experts, mainly from the research institutions and museums, participate in international meetings of experts, especially those concerning South-East Europe, where they formally or informally exchange knowledge about ICH elements and safeguarding problems. 181 �182 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development In 2016, Albania took over the presidency of the Council of Ministers of Culture of South-East Europe. This was announced at the meeting of Ministers of Culture of South-East Europe ‘For the Promotion of Culture for Sustainable Development’, which was assembled in Istanbul. The forum adopted a joint plan, the Ohrid Declaration, which provided the detailed work in the management of culture and cultural heritage by stressing the importance of intangible heritage as an important element of identity, but also as a powerful instrument of cultural diversity. The Ministry of Culture, together with local authorities, also supports capacity building and awareness-raising activities such as workshops, exhibitions, classes, performances, production of audiovisual recordings and other related materials. A national training workshop was held on 14–18 September 2015 in Tirana, called ‘Building capacities for the Convention of 2003 of UNESCO’. Another workshop on methods of registering ICH elements in video format was held on July 2015 in Tirana, where 100 individuals received training. An important project in the area of capacity-building for safeguarding intangible cultural heritage, implemented by the Albanian Music Council in collaboration with UNESCO and supported by the UNESCO/Japanese Funds-inTrust, organised training courses for young people in the ways of interpreting and singing iso-polyphony. Vodafone Albania has also supported another project for training of young people in iso-polyphonic singing. Educational programmes are also offered by different governmental bodies, associations (non-governmental organisations), and experts to promote traditional craftsmanship and arts in craft centres throughout the country, for instance by revitalising traditional crafts and empowering their bearers to transmit them. What is more, education on natural and cultural heritage is an integral part of the official school curriculum. At the local level, efforts are made to raise the awareness in the communities themselves and among the young generation. Conclusions Despite the various efforts that have already been made in the recent years, it is evident that there is still an inadequate level of awareness of ICH and its safeguarding, both on the side of governmental and independent institutions and on the side of the stakeholders. Despite positive steps, there are certain weaknesses that still hinder the development of adequate policies and measures for safeguarding ICH in the country. These weaknesses include, for example: the absence of an integrated strategic plan for ICH issues; the lack of coordination �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena and unified efforts of state and independent institutions for carrying out safeguarding policies; the absence of special provisions in the existing laws that would directly approach ICH and its safeguarding; the scarce financial resources for ICH-related initiatives; the tendency to establish lists of intangible cultural heritage rather than comprehensive inventories; the insufficient presence of ICH in educational programmes; and last but not least, the low level of involvement of communities, civil society, and media in the policies related to ICH. Altogether, these priorities and activities call for a major step that needs to be undertaken on the state level in Albania, one that would prioritise culture on the list of state policies, including placing ICH issues on the national agenda and promoting the idea of direct connection between heritage and sustainable development. Intangible heritage in Albania needs to be re-discussed in all aspects, ranging from cultural policies, its value and importance for our cultural identity, and heritage and education together with their transmission to the younger generations, especially important in interdisciplinary studies. Variety and diversity of this type of heritage, its widespread occurrence across the country, its permanence throughout all historical periods among all sections and groups of the population, its human and democratic values as well as the beauty of its multitude of arts and symbols: all these make us realise that before any material monuments, no matter how old, there is a human being, with its language and dialects, rituals, folklore, oral, musical, choreographic and musical artistry, clothing, lifestyles, and a plethora of other colourful cultural forms. The human being is the oldest monument of the world. References Ministria e Kulturës e Shqipërisë. 2015. “21 Maji, Dita Ndërkombëtare e Diversitetit Kulturor për Dialog dhe Zhvillim – ‘Trego Kulturen Tende’ [May 21, International Day of Cultural Diversity for Dialogue and Development – ‘Show Your Culture’].” YouTube playlist. Last modified May 21. https://www.youtube.com/playlist?list=PLwyP74ZrjaXe_QBVySYaM3RMLPXK2uVEe. Qendra Kombëtare e Veprimtarive Folklorike. 2014. Udhëzime për ruajtjen, mbrojtjen, popullarizimin dhe promovimin e vlerave të trashëgimisë kulturore jomateriale [Guidelines for the conservation, protection, popularization and promotion of the intangible cultural heritage values]. Tiranë. Vukov, Nikolai. 2014. “Report. Needs-Assessment. Safeguarding Intangible Cultural Heritage in the Republic of Albania.” http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/REPORT-Albania_needs_assessment-NVukov-2015.doc. 183 �184 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ambiguity in the system of safeguarding intangible cultural heritage in the Republic of Macedonia Velika Stojkova Serafimovska* Ivona Opetčeska Tatarčevska** * Ss. Cyril and Methodius University, Institute of Folklore “Marko Cepenkov” (Univerzitet “Sv. Kiril i Metodij”, Institut za folklor “Marko Cepenkov”), Skopje, Republic of Macedonia, PhD, e-mail: lika73@yahoo.com. ** Ministry of Culture of the Republic of Macedonia, Cultural Heritage Protection Office (Ministerstvo za kultura na Republika Makedonija, Uprava za zaštita na kulturnoto nasledstvo), Skopje, Republic of Macedonia, Mr.Sc., e-mail: itatarcevska@gmail.com. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena The first attempt to normatively define the notion of intangible cultural heritage in the Republic of Macedonia was made back in 1988, with the definition of ‘cultural wealth’ in the Cultural wealth bill. According to this preliminary definition, apart from descriptions of mobile and immobile cultural wealth, the term ‘cultural wealth’ also included: ‘folk songs, dances and other creations, rituals, and other folk elements; crafts and performance pieces of cultural and historical importance (intangible cultural wealth)’. The contemporary history of Southeastern Europe marks an exceptionally important period of political and economic transition of the society. It has brought changes and reforms, and the re-creation of nations and cultures, which despite all similarities and common history opted for complete independence and transformation into independent states with unique national identities and symbols (Czekanowska 1996; Laušević 1996; Buchanan 1996). Discerning this newly established context is also related to the newly established social identities, with the respective ‘new’ musical expressions that also surfaced in the Republic of Macedonia during the ‘social transition’. Similarly to the rest of the countries, the Republic of Macedonia, as a relatively new independent state – and facing serious challenges related to its identity, history, and existence imposed from outside in many ways – needs to prove itself and to be present on the world stage, which is somewhat specific for ‘small’ countries (Zebec 2013, 330). The crossroads between the East and the West, as the Macedonians stereotypically identify their own country, are considered a country rich in different layers of traditional culture, and thus also in intangible cultural heritage. The state, however, is not always prepared for its adequate identification, legal protection, preservation, absorption, and the dissemination of the knowledge about it. The political elites have recognised the relationship between the intangible cultural heritage and the national identity since the 1950s, which also continued throughout the period of transition in the society of the early 1990s. It is also a matter of prestige in a world of United Nations activities to be networked in this system and to cooperate on an equal level with other states. ICH has the power to solve conflicts, mainly because in many different ways it goes beyond political borders. 185 �186 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The living traditional culture is still present in the everyday life of Macedonia and plays a major role in the positioning and policy making connected to the system of safeguarding of its intangible cultural heritage. The first attempt to normatively define the notion of intangible cultural heritage in the Republic of Macedonia was made back in 1988, with the definition of ‘cultural wealth’ in the Cultural wealth bill. According to this preliminary definition, apart from descriptions of mobile and immobile cultural wealth, the term ‘cultural wealth’ also included: ‘folk songs, dances and other creations, rituals, and other folk elements; crafts and performance pieces of cultural and historical importance (intangible cultural wealth)’.1 In the 1990 legislative project in this area, ‘intangible goods’ were not subject to protection, under the pretext that the problem of their protection has not been sufficiently studied, as well as that in terms of intangible cultural heritage, it is the nurturing of the goods that matters, rather than their protecting. Furthermore, the exclusion of intangible goods from the protection acts, regardless of their terminological identification, was announced in the 1995 Strategic concept for normative regulation of culture.2 Nevertheless, according to the source text of the 1998 Law on culture,3 ‘all intangible culture regardless of its value and significance’ was eligible for protection. This preliminary definition distinguished five types of intangible cultural heritage, including music, theatre, and other performance arts. However, in the normative part of the concept of the 2002 Cultural heritage law proposal, as already stated, intangible goods were formally referred to as ‘spiritual goods’, hence the legal definition of intangible cultural heritage became ‘spiritual cultural heritage’ and included only folklore, toponyms, and traditional crafts. In the 2003 Cultural heritage protection bill, the folk goods,4 language, and toponyms were identified as types of spiritual and cultural heritage, with definitions for each. With slight corrections, these definitions remained in the final draft of the national Law on protection of cultural heritage from April 2004: 1 Zakon za izmenuvanje na zakonot za spomenici i spomen-obeležja, Služben vesnik na Republika Makedonija [Official Gazette of the Republic of Macedonia] no. 51, 31 December 1988, art. 4.29. 4 Strateški koncept za kulturata. 3 Zakon za kulturata, Služben vesnik na Republika Makedonija no. 31, 2 July 1998. 4 According to the Law on protection of cultural heritage in the Republic of Macedonia, the term ‘folklore goods’ encompasses all manifestations of traditional culture that the UNESCO 2003 Convention defines as intangible cultural heritage. Having in mind all the debates on the definitions of this term (Kirshenblatt-Gimblett 2004, 53–54), in this article we use the term ‘folklore goods’ as it is stated in official domestic legal acts. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena 1.3. Intangible cultural heritage Folklore goods Article 24 As folklore goods shall be considered the habits, rituals, tales, mental creations, folklore songs, stories, legends, adages, riddles, dances, plays, old and rare crafts, traditional crafts and other expressions of the immaterial national creation. Language Article 25 The language is the literature, i.e. the standard language and its alphabet, as well as the local speeches of the same languages (dialects). Toponyms Article 26 The toponyms are the names of lakes, rivers, springs and other water objects (hydronyms), cities, villages and other settlements (oikonyms), natural or administrative areas (horonyms), roads (dromonyms), agricultural spatial facilities (agronyms), mountains and other objects of nature related to forests (dendronyms) and other genuine, local and official names which are subject to the toponymy of the Republic of Macedonia.5 Apart from the national legal framework, Macedonia ratified two international conventions. The Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, only 8 days after it officially came into force, namely on the 28 April 2006,6 and the Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions (Paris 2005) ratified on 2 April 2007.7 From the onset of the idea of creating this system for safeguarding intangible cultural heritage, the Republic of Macedonia has recognised its importance and supported the entire process of its promotion, especially in this region of Southeastern Europe. Moreover, the Republic of Macedonia is an active participant in the South-East European Experts Network on Intangible Cultural Heritage, which meets annually around the region, and is placed under the auspices of the Venice UNESCO Regional Office. Regarding the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and the national law in question, and in order to identify the intangible cultural 5 Zakon za zaštita na kulturnoto nasledstvo, Služben vesnik na Republika Makedonija no. 20, 2 April 2004. 6 Zakon za ratifikacija na Konvencijata za zaštita na nematerijalnoto kulturno nasledstvo, Služben vesnik na Republika Makedonija. Meǵunarodni dogovori [Official Gazette of the Republic of Macedonia. International Agreements] no. 59, 12 May 2006. 7 Zakon za ratifikacija na Konvencijata za zaštita i unapreduvanje na raznovidnosta vo kulturnite izrazuvanja, Služben vesnik na Republika Makedonija. Meǵunarodni dogovori no. 47, 13 April 2007. 187 �188 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development goods, a National classification of Macedonian cultural heritage8 and National Registry of Cultural Heritage (Nacionalniot registar na kulturno nasledstvo)9 have been prepared. MINISTRY OF CULTURE CULTURAL HERITAGE PROTECTION OFFICE DEPARTMENT FOR PREVENTION AND SUPERVISION DEPARTMENT FOR IDENTIFICATION, PROTECTION AND USE OF CULTURAL HERITAGE SECTION FOR MOVABLE HERITAGE DEPARTMENT FOR DOCUMENTATION AND INTERNATIONAL COOPERATION SECTION FOR IMMOVABLE HERITAGE SECTION FOR INTANGIBLE HERITAGE Institutional structure of the Cultural Heritage Protection Office in the Republic of Macedonia By decree of the Ministry of Culture from between 2005 and 2011, five institutions were appointed as protectors10 of the intangible cultural heritage: 1. The Institute of Folklore ‘Marko Cepenkov’ in Skopje, as a legal entity for the safeguarding of folklore (www.ifmc.ukim.mk); 8 Odluka za donesuvanje na Nacionalna klasifikacija na kulturnoto nasledstvo, Služben vesnik na Republika Makedonija no. 37, 28 March 2006. 9 National Registry of Cultural Heritage in Macedonia is only a synonym for the UNESCO National inventory of inscribed goods. There are three types of registries in the Macedonian system: national registry of immovable cultural heritage, national registry of movable cultural heritage, and national registry of spiritual cultural heritage. 10 The audio/video heritage in the Republic of Macedonia, which is strongly connected with intangible cultural heritage, according to the Law on protection of cultural heritage is separately defined as movable heritage. The institutions authorised to protect the audiovisual cultural heritage are: the National and University Library ‘St. Clement of Ohrid’ – Skopje (Nacionalna i univerzitetska biblioteka „Sv. Kliment Ohridski” – Skopje) and National Film Laboratory – Skopje (Kinoteka na Makedonija). �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena 2. The Krste Misirkov Macedonian Language Institute (Institut za makedonski jazik „Krste Misirkov”) in Skopje, as a legal entity for safeguarding Macedonian language, its dialects, and the ethnic minority dialects spoken in the Republic of Macedonia (www.imj.ukim.edu.mk); 3. The Museum of Macedonia (Muzej na Makedonija), which made a quiet entrance into the system of safeguarding intangible goods with a project on traditional cuisine at the initiative of the National UNESCO Office in Turkey (www.musmk.org.mk); 4. The Institute for Old Slavic Culture in Prilep (Institut za staroslovenska kultura – Prilep), authorised in May (www.isk.edu.mk); 5. The Institute for Cultural and Spiritual Heritage of Albanians in Skopje (Institut za duhovno i kulturno nasledstvo na Albancite – Skopje), since 2011. In the Republic of Macedonia, this concept of ‘protection’ instead of ‘safeguarding’ of folklore is conceptualised on the basis of protecting material culture and introduces a system of validation/valorisation of the importance of the intangible type of culture. The Law on the protection of cultural heritage in the Republic of Macedonia lists two main categories of values of cultural heritage: ‘cultural heritage of exceptional value’ (divided into two subcategories: ‘cultural heritage of extraordinary value’ and ‘cultural heritage of great value’) and ‘important cultural heritage’.11 This concept of measuring the value of cultural expressions is against the nature of intangible culture since each community considers their cultural heritage – its rituals, songs and games – to be unique. For them, these expressions are unconditionally beautiful and regarded as the most important in their public life. In the second half of 2006, the Government of the Republic of Macedonia approved the foundation of the special Intangible Cultural Heritage Department (Oddelenie za duhovno kulturno nasledstvo) as a part of the Cultural Heritage Protection Office in the Ministry of Culture of Republic of Macedonia. The responsibility of this institution is to implement the state policy regarding cultural heritage, to coordinate the network of different types of institutions, non-governmental organisations including individuals, and to improve the implementation of the laws and conventions that are already in force. Over the active period of 12 years, since the establishment of the Cultural Heritage Protection Office, and 10 years from the enactment of the Law on ratifying the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, the Office has placed 88 intangible goods 11 The Government of the Republic of Macedonia declares all cultural goods which apply for the first category, while the cultural goods of the second category are declared by the Cultural Heritage Protection Office. 189 �190 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The Gavrovski Trio – bearers of the UNESCO inscribed element ‘Glasoechko, male two-part singing in Dolni Polog’, on the solemn concert which marked the 10th anniversary of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 23 October 2013, © ICTM NC for Macedonia. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena on the National Inventory List, including: 58 folk creations; 19 dialects of Macedonian language; 10 dialects of the ethnic minority languages in Macedonia; 1 position in the category of cultural goods-toponyms. All activities that have arisen since the establishment of the system of ICH require intensive, dynamic, and continuous activities, not only on the national level. Thus, in 2011, Republic of Macedonia submitted three files for UNESCO Lists of Intangible Cultural Heritage; two multinational applications have been also pending since 2013. First national inscriptions The ‘Feast of the Holy Forty Martyrs in Štip’ was the first ICH element inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity (in December 2013). The second was ‘Kopachkata, a social dance from the village of Dramche, Pijanec’, inscribed in 2014. In addition, ‘Glasoechko, male two-part singing in Dolni Polog’ was inscribed in 2015 on the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding. Multinational nominations The Republic of Macedonia participated in nominating the following elements for the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity: ‘Spring celebration, Hıdrellez’ (The initiative was taken by the UNESCO National Commission of Turkey. The file was submitted by Turkey and Republic of Macedonia for possible inscription in 2017) and ‘Cultural practices associated to the 1st of March’ (The initiative was taken by the UNESCO National Commission of Romania. Four Southeastern European countries participated: Bulgaria, Moldova, Romania, and Macedonia. The file was submitted for possible inscription in 2017). All of these elements inscribed on the national and UNESCO lists are results of the cooperation on various levels. Initiatives have been coming from the bottom to the top, and the local community NGOs appear as initiators for almost all activities. Nowadays, through the Fund for Annual Cultural Programme, local cultural operators receive funds from the Ministry of Culture to work on the safeguarding of ICH, not only on the national level but also to promote their cultural goods internation- 191 �192 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development ally. The diversity of the system of the safeguarding of ICH complements the actions of one of the world’s best-known non-profit organisations associated with UNESCO, the International Council for Traditional Music (ICTM), through their National Committee for Macedonia which appears as central non-profit and non-governmental consultative organisation for the Ministry of Culture. Together with the Macedonian Research Society, they are officially accredited within UNESCO. Traditional culture is in a dynamic relationship with social, political, and economic processes, and safeguarding practices must consider this dynamic relationship. Although the long-term effects in our case remain to be seen, the processes of safeguarding ICH, when implemented in ways that empower local tradition-bearers, may be effective in sustaining cultural traditions even when safeguarded ICH elements are simultaneously employed for other political or economic ends. A considerable number of community projects are active at this moment in the Republic of Macedonia, and allow the traditional culture to function somewhat independently through new possibilities provided by innovative discourses, such as the creative industries, or through programmes such as the new agenda for sustainable development.12 In the Republic of Macedonia, the establishment and development of institutional mechanisms for the safeguarding of ICH are inextricably linked to politics on the international level, particularly with regard to the contestation of the existence of the Macedonian ethnicity characterised by a distinct language and culture. Even before its independence from Yugoslavia in 1991, Macedonia’s geographic neighbours had challenged the ethno-national distinctiveness of the Macedonian nation and ethnic Macedonian people. Throughout the socialist period, Greece officially denied the existence of the Macedonian ethnicity and language, while Bulgaria claimed both of them as parts of the Bulgarian nation and language. In many ways, these contestations constitute concrete threats to the distinct Macedonian identity, resulting in ‘identity’ (identitet) itself emerging as a politicised concept (and an influential political tool) since the 1990s. As a consequence, the state has put significant focus on affirming and publicising the national and cultural identity, which, in turn, has spurred processes of recontextualisation and heritagisation of ICH. Within the process of industrialisation, when the primary cultural (ritual) functions of ICH elements (such as rituals, traditional music and dance folklore, crafts and oral expressions, even the language and the dialects) begin to fade, the process of gradual disappearance of traditional music and dance as ICH also starts. However, in the period of transition and under the threat 12 See en.unesco.org/sdgs. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena of losing identity, and especially with the ethno-renaissance movement in Republic of Macedonia that started in 1993 – that is the repopularisation and reaffirmation of the cultural and the national identity – the 2003 Convention arrived as an excellent pretext for the repopularisation of the ICH elements also in another context, that is, as a means of strengthening the local and national identity (Stojkova Serafimovska 2014). UNESCO 2003 Convention states that the ‘intangible cultural heritage’ is defined as practices, representations, expressions, knowledge, skills – as well as the instruments, objects, artefacts, and cultural spaces associated therewith – that communities, groups and, in some cases, individuals recognise as part of their cultural heritage. This intangible cultural heritage, transmitted from generation to generation, is constantly recreated by communities and groups in response to their environment, their interaction with nature and their history, and provides them with a sense of identity and continuity, thus promoting respect for cultural diversity and human creativity.13 At the same time, scholars have increasingly linked music and dance to various conceptions of identity (see Rice 2007; Stokes 1994; Frith 2004; Nettl 2005, 263, 268–71). There are four observed positions in which music and dance relate to identity in ethnomusicological literature: music gives shape to a pre-existing identity; musical performance provides opportunities for communities to see their shared identities ‘in action’; music contributes an effective quality or ‘feeling’ to an identity; and gives identity a positive valence (Rice 2007, 34–35). A case study for elaborating these processes and issues is the Kopačkata dance, a social dance from the village of Dramche in Pijanec, which is still alive and shows an interesting case of implementation of the UNESCO 2003 Convention on several levels. Kopachkata, as it was inscribed on the UNESCO Representative List in December 2014, is a dynamic social chain dance (oro) from the region of Pijanec in the eastern part of the Republic of Macedonia. The male version of Kopačkata takes place as a series of four sections, each involving a particular dance sequence performed in a semicircle: šetanica (walking sequence), which serves to set the formation of the dance and warms up the dancers; sitnoto (small steps sequence), in which the dancers’ steps are swift and short (skilful dancers actually slide their feet on the ground); prefrlačka (crossing-legs sequence), in which the left foot is swiftly crossed over the right foot and the dancers and musicians speed up the dance to its climax; and kopačkata (digging sequence), the fastest and most dynamic sequence in which the dancers dramatically jump, landing firmly on the right foot while the left foot repeatedly 13 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, 17 October 2003, art. 2 (available online: www.unesco. org/culture/ich/en/convention). 193 �194 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development hits the ground with the intention of digging, which is how this dance got its name. The dance has typically been accompanied by two tapani (double-headed drums) usually played by Roms, but nowadays also Macedonians equipped with four or even five tapani. In addition to tapani, variants of Kopačkata may also be accompanied by a kemene (bowed fiddle), and less often, by a tambura (long-necked fretted lute) or a bagpipe. Through parallel processes of inscription and heritagisation, this cultural practice has come to exist in multiple parallel performance contexts. The case of Kopačkata from eastern Macedonia illustrates the potential for living traditions to embody multiple meanings when they involve the same participants in different contexts. At present, Kopačkata exists in 4 different renderings: as a living local tradition; as a staged performance by local practitioners; as a part of the repertoire of professional and amateur folk ensembles nationwide; and as portrayed in the media and social media discourse and perceived by the public as a symbol of Macedonian national identity. The first of these, its local context, involves spontaneous performance at social gatherings, including weddings and festivals. For example, the annual gathering in Dramče on the Day of St. Michael the Archangel (21 November) concludes with a collective and spontaneous performance of Kopačkata, bringing together around one hundred dancers. Kopačkata was also part of the first group of nominations from the Republic of Macedonia for the possible inscription on UNESCO ICH lists in 2011. The process leading up to this nomination has put into motion a new heritagisation process intertwined with both UNESCO ICH implementation guidelines and contemporary political factors. We (the authors of this paper) began working with the tradition bearers in 2003, and we were also part of the team that prepared the applications for the first three elements proposed for inscription. We soon found ourselves in two roles. In the first, we served as mediators between theory and practice – that is, we assumed the position of interpreters of the UNESCO 2003 Convention in terms of content and implementation, both for the tradition bearers and for the institutions that were less familiar with the Convention and the term ‘intangible cultural heritage’ itself. In our second role, we were given the task of identifying cultural practices as ICH – a task that required us to alter our way(s) of thinking about ICH. We had to align our thinking with political concerns at the expense of scholarly ones, and to redirect our interest away from the analysis of living folklore and instead focus on the processes related to the institutionalisation of ICH, and the related concerns of heritagisation and recontextualisation (Peĭcheva 2014, 292). In Kirschenblatt-Gimblett’s (2004) terms, we became embedded in a metacultural process that implicated the fundamental conditions for cultural production and reproduction of traditional music and �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena dance forms. Thus, although Kopačkata has been heritagised and recontextualised in the course of its inscription on the UNESCO List – that is, as a symbol of national identity and an example of staged folklore at the national level – it continues as a living local tradition in parallel with its newer contexts. These parallel contexts relate to the multi-layered identities of the tradition bearers, the significance of which was highlighted by dancers from the younger generation. One junior dancer, when asked what he feels has been safeguarded by UNESCO and to whom Kopačkata belongs, stated, ‘Kopačkata is primarily mine, and only after that it is a Macedonian folk dance’. Since the nomination and the inscription of the Kopačkata on the UNESCO Representative List, the folk dance group Kopačka from the village of Dramče now has been annually applying for these funds and receiving them, which results in improved conditions for rehearsing Kopačkata (as well as other local folk dances and songs), the ability to maintain and purchase instruments and folk attire, and the means to promote the interest in folk music and dance among younger generations. The group was prioritised to receive funds from the Ministry of Culture for projects involved in safeguarding and promoting the dance. Indeed, 2014 witnessed a revival of several ICH traditions in the Pijanec region, an increased interest among youth, and several projects that mapped other music and dance ICH elements in this region, essentially establishing a community-based inventory, one of the goals of the UNESCO 2003 Convention. Tradition-bearers have also continued to take steps that indicate that the tradition at the local level is not a ‘frozen’ one, but a living, evolving practice. At the same time, the implementation of the Convention in tandem with national identity politics in Macedonia resulted in Kopačkata becoming a symbol of national identity. This had the effect of directing significant funds to tradition bearers, who have thus far been able to participate in maintaining control over their tradition itself in accordance with UNESCO guidelines. UNESCO’s efforts to establish an instrument for the protection of what it now calls intangible heritage date back to 1952. The focus on different legal concepts, such as intellectual property, copyright, trademark and patent, as the basis for protecting what was then called folklore, has been always twofold. Folklore, by definition, is not the unique creation of an individual; it exists in versions and variants rather than in a single, original, and authoritative form; it is generally created as performance and transmitted orally, by custom or example, rather than in tangible form (writings, notes, drawings, photographs, recordings). ‘Living archive’ and ‘library’ are common metaphors. Such terms do not assert a person’s right to what they do, but rather their role in sustaining the culture (for others). According to this model, people come and go, but culture persists, as one generation passes it on to the next. However, all heritage interventions – such as the globalising 195 �196 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development pressures they are trying to counteract – change the relationship of people with what they do. They change how people understand, perceive, and practice their culture, as well as the people themselves. They change the fundamental conditions for cultural production and reproduction throughout time. Change is intrinsic to culture, and measures intended to preserve, conserve, safeguard, and sustain particular cultural practices are caught between freezing the practice and defining the intangible cultural heritage. So far, Kopačkata has been a positive, living example of an ICH element that endures through all of these processes and meanings. References Buchanan, Donna A. 1996. “Wedding Musicians, Political Transition, and National Consciousness in Bulgaria.” In Retuning Culture: Musical Changes in Central and Eastern Europe, edited by Mark Slobin, 200–30. Durham and London: Duke University Press. Czekanowska, Anna. 1996. “Continuity and Change in Eastern and Central European Traditional Music.” In Retuning Culture: Musical Changes in Central and Eastern Europe, edited by Mark Slobin, 92–116. Durham and London: Duke University Press. Frith, Simon, ed. 2004. Popular Music: Music and Identity. Vol. 4. London: Routledge. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 2004. “Intangible Heritage as Metacultural Production.” Museum International 56 (1–2): 52–65. Laušević, Mirjana. 1996. “The Ilahiya as a Symbol of Bosnian Muslim National Identity.” In Retuning Culture: Musical Changes in Central and Eastern Europe, edited by Mark Slobin, 117–35. Durham and London: Duke University Press. Nettl, Bruno. 2005. The Study of Ethnomusicology: Thirty-One Issues and Concepts. Urbana: University of Illinois Press. Peĭcheva, Lozanka. 2014. “Narodnata muzika kato nematerialno kulturno nasledstvo: konstruirane i upotrebi [Folk music as intangible cultural heritage: Construction and uses].” In Dni na nasledstvoto 2013 [Heritage Days 2013], edited by Lozanka Peĭcheva, 291–308. Sofia: Akademično Izdatelstvo “Prof. Marin Drinov.” Rice, Timothy. 2007. “Reflections on Music and Identity in Ethnomusicology.” Muzikologija 7: 17–38. Stojkova Serafimovska, Velika. 2014. “Makedonskata vokalna muzička tradicija vo procesot na opštestvenata tranzicija [The Macedonian vocal music tradition in the process of social transition].” Ph.D. diss., Ss. Cyril and Methodius University in Skopje. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Stokes, Martin, ed. 1994. Ethnicity, Identity and Music: The Musical Construction of Place. Oxford: Berg. Zebec, Tvrtko. 2013. “Etnolog u svijetu baštine: hrvatska nematerijalna kultura u dvadeset prvom stoljeću [An ethnologist in the world of heritage: Croatian intangible culture in the 21st century].” In Proizvodnja Baštine: kritičke studije o nematerijalnoj kulturi [Producing heritage: Critical studies of intangible culture], edited by Marijana Hameršak, Iva Pleše, and Ana-Marija Vukušić, 313–33. Zagreb: Institut za Etnologiju i Folkloristiku. 197 �198 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in the Republic of Serbia: documentation of the National Register of Intangible Cultural Heritage at the Ethnographic Museum in Belgrade Danijela Filipović* * Curator in the Center of Intangible Cultural Heritage of Serbia, Ethnographic Museum in Belgrade (Centar za nematerijalno kulturno nasleđe Srbije Etnografski muzej u Beogradu), e-mail: danijela.filipovic@etnografskimuzej.rs. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena …the collaboration among professionals, heritage bearers, and local communities plays an important role in the process of identifying heritage elements and recognising them as part of the heritage that can qualify for the National Register of ICH. In this respect, the role of the network of regional coordinators, which has been established in the heritage safeguarding system in the Republic of Serbia, becomes particularly evident. The establishment of a system of intangible cultural heritage in the Republic of Serbia and the introduction of this concept in the professional, scholarly and wide public debate have raised a series of questions regarding not only its definition, but also its place within the existing system of institutional heritage protection. The study of spiritual culture, social rituals, knowledge and beliefs specific to a particular community, skills, and the making and using everyday objects – have all belonged to the area that has been subject to systematic and professional research within scholarly disciplines, such as ethnology and anthropology, folklore studies, ethnomusicology and others, from the very beginning. However, after the adoption of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in 2003, it is coming back into the public focus and is being reconsidered through a new prism. The Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage was adopted by UNESCO with the idea of devising a new approach to the safeguarding of this part of cultural heritage, while establishing a new mechanism and expanding the circle of stakeholders involved in its protection and preservation, in order to ensure that it is passed on to the next generations. In order to accomplish this task, the care for heritage has also been entrusted to the heirs, bearers, and local communities apart from the professionals and official institutions. As a result, it is frequently heard in professional circles that the issue is raised and there is a need to define the roles entrusted to these stakeholders in the newly established system of ICH. On the one hand, the Convention has instituted administrative measures, the implementation of which requires action on the part of state administration, whereas, on the other hand, the study of all aspects of heritage 199 �200 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development within the domain defined by the Convention necessitates studious expert work and systematic scholarly research. The agency of museums, since their beginnings, has not been limited to making various collections; they have been rather involved in detailed documenting and recording of the life of heritage-bearing communities and all that relates to it. Therefore, according to Richard Kurin (2007), it is already their current structure that makes them the most eligible institutions to be entrusted with the care for the implementation of the Convention. However, in order to successfully implement its key principles, it is crucial to define the roles of those who have been actively involved and recognised in heritage conservation systems: the bearers of heritage and local communities. Their role is recognised already in the implementation of the first prerequisite for the systematic safeguarding of the heritage referred to as intangible, namely, the identification of heritage items and the establishment of an inventory of intangible cultural heritage. However, their role is also crucial in transferring and maintaining the function of heritage in the communities of heirs. The unification of the activities undertaken by these seemingly remote actors in the safeguarding of intangible cultural heritage – heritage bearers – and heritage professionals can be perceived through the implementation of the first step defined in the Convention: the identification of ICH items and their inclusion in relevant registers. Through recognising the importance and value of their own heritage and identifying the need to preserve and protect this heritage through the system foreseen by the Convention, the heritage bearers take on a very active role, which later acquires a prominent place in the further stages of the heritage safeguarding system. What is more, through their work, and through the methodology of recording and interpreting heritage, the heritage professionals play a significant role in ensuring the safeguarding of ICH, especially in the area of documentation and registration. That is why the establishment of a national inventory of ICH, which is mandatory for State Parties to the Convention, is the best indicator of the efficiency of the ICH safeguarding system in their territory; also, because the maintenance and enhancement of such an inventory require intensive cooperation between the aforementioned stakeholders. By placing the National Register of the ICH of the Republic of Serbia and the ICH elements inscribed in it under the auspices of the Ethnographic Museum, it has been made possible to apply the existing body of knowledge and experience to the exploration and documentation of heritage, as well as to devise new methods of work stemming from the features specific to documenting ICH as living heritage. At the same time, this method has allowed enhancing the presentation means that are available due to digitisation and the development of information and communication technologies. This, in turn, has improved the documentation methods. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Establishing a system for the safeguarding of intangible cultural heritage in the Republic of Serbia Since the adoption of the Law on the ratification of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage1 in May 2010, the Republic of Serbia has been undertaking its implementation by establishing a network of professional bodies and introducing regulations that make it possible to put the defined framework into practice, as well as facilitate the promotion of the importance of recognising intangible cultural heritage as part of their own cultural heritage and an active participation in the education of the professional and general public. The safeguarding of ICH found its professional and scholarly anchor in the decades-long activities of institutions. Through their ethnological, anthropological, ethnolinguistic, and ethnomusicological research, and through the collection of data about the traditional ways of life, social festivities and practices, customs, beliefs, oral traditions, crafts and knowledge, they have laid the foundations for further study and preservation of the living heritage present in Serbian communities for generations. Based on these principles, a network for the safeguarding of intangible cultural heritage has been established. Its activities are directed towards providing a solid safeguarding system that enables heritage protection and the continued transmission of cultural heritage; it facilitates cooperation among professionals, the bearers of the knowledge of intangible heritage, and institutions (Živković 2011). The Ministry of Culture and Media (Мinistarstvo kulture i informisanja), the body responsible for the implementation of the Convention, has established key expert and advisory bodies which operate as a network for the safeguarding of ICH, with precisely defined responsibilities and roles. The National Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage (Nacionalni komitet za nematerijalno kulturno nasleđe) comprised of experts in various fields has been established within the Ministry of Culture and Media. It is in charge of devising and adopting a strategy for the preservation of intangible cultural heritage of the Republic of Serbia and is involved in a coordinated process of including the domain of intangible cultural heritage in the national legislation. It also decides on the nominations for the inclusion of heritage items in the National Register of Intangible Cultural Heritage (Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa) and accepts nominations for inclusion in the UNESCO lists. The multidisciplinary character of the activities associated with intangible 1 On 5 May 2010, the National Assembly of the Republic of Serbia adopted the Law on ratification of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Zakon o potvrđivanju Konvencije o očuvanju nematerijalnog kulturnog nasleđa, Službeni glasnik RS, Međunarodni ugovori [The Official Gazette of the Republic of Serbia. International Treaties] 001/2010, 21 May 2010). 201 �202 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development cultural heritage is reflected in the work of the Commission for the Inscription of Intangible Cultural Heritage in the National Register, which as part of this network of experts is responsible for evaluating and preparing proposals for inscription in the National Register of Intangible Cultural Heritage. The activities of seven regional coordinators responsible for Vojvodina, Belgrade, Central Serbia, West Serbia, East Serbia, South Serbia and Kosovo, and Metohija are particularly important in the process of identifying, nominating, and monitoring the elements of intangible cultural heritage, and help establish cooperation among communities, groups, individuals, experts, museums, centres of expertise, and research institutes in collecting, documenting, archiving and preserving data related to heritage. The Centre for Intangible Cultural Heritage at the Ethnographic Museum in Belgrade was established in June 2012 as a particularly important part of the system of safeguarding the intangible cultural heritage in Serbia. One of its main tasks is to keep the National Register of Intangible Cultural Heritage. The idea to place the Register under the auspices of the Centre established at the Museum is in accordance with the conviction that the identification, registration, and documentation of intangible cultural heritage should be a part of the overall system of safeguarding cultural heritage. Although certain professional debates about the role of museums in the implementation of the Convention raise major dilemmas, one needs to keep in mind that since their beginnings, museums have collected items that belong to the sphere that is presently defined by the concept of ‘intangible cultural heritage’. Therefore, it seems quite natural that the care for intangible heritage is institutionally placed under the auspices of museums (Bižić-Omčikus 2005). Consequently, it is possible to ensure that the new safeguarding system is integrated faster within the general care for heritage, based on the gained experience. This aspect is particularly apparent in the field of documenting ICH, i.e. the process of compiling, preparing, and archiving dossiers for individual elements of intangible cultural heritage, which is entrusted to the Centre for ICH. The Centre also maintains the complete documentation for the elements inscribed in the National Register of ICH of the Republic of Serbia, as well as the documents for the ICH inscribed on the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity, the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, and the Register of Best Safeguarding Practices. The important tasks of the Centre include coordinating and establishing cooperation among communities, groups, individuals, professionals, centres of expertise, and research institutes. The Centre implements activities related to research, collection, documentation, preservation and presentation of the elements of intangible cultural heritage in the territory of the Republic of Serbia, as well as those related to the publication and presentation of ICH. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena The National Register of the Intangible Cultural Heritage of Serbia The establishment of the National Register of Intangible Cultural Heritage is the first step in heritage safeguarding, and the basic precondition for this is the act of identifying an element by the members of a local community as representing their specific value. However, in order to create all conditions for safeguarding heritage, it is also necessary to ensure other stages in the process: documentation, education, and presentation. It is also important to note that documentary films, photographic documentation, scholarly and technical papers, audio-visual recordings of the elements of intangible cultural heritage made during field research by researchers and participants and, above all, the education of professionals and new generations that would stress nurturing the diversity of customs and adopting local identities and values are not merely methods aimed at recording the current status of heritage elements, but also means for their preservation. All these factors are covered by the criteria for inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity defined in the Convention, which provide a framework that countries should rely on when establishing a procedure for inclusion of ICH elements in any of the established lists. Furthermore, the collaboration among professionals, heritage bearers, and local communities plays an important role in the process of identifying heritage elements and recognising them as part of the heritage that can qualify for the National Register of ICH.2 In this respect, the role of the network of regional coordinators, which has been established in the heritage safeguarding system in the Republic of Serbia, becomes particularly evident. The regional coordinators, in the same way as professionals who perform field research, have an opportunity to identify heritage elements and encourage heritage bearers, individuals, groups and communities to recognise the importance and value of their intangible cultural heritage. The general principle in the previous heritage practice was to establish an administrative legal framework for heritage safeguarding and secure technical and research activities aimed at monitoring and studying heritage. The Convention, however, actively involves heritage bearers in this process. It is thus precisely the way to create conditions for the next step, which follows the process of registering and documenting heritage items by relevant expert institutions – passing it down to the next generations. The identification of a heritage element, its recording and registration in the National Register by no means imply efforts to conserve it and artificially keep it in its present form. On the contrary, 2 On the importance of developing a new approach in which museums will be more closely linked with the territories and communities they should cover, see Boylan 2006, 57. 203 �204 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Consecration of the family Slava cakes in the church, 2013. Photo by Saša Milutinović, © Ethnographic Museum in Belgrade. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena it is very important to remain aware that we are dealing with ‘living heritage’ (Blake 2002, 7), which implies change and adjustment to new environments and new circumstances. Therefore, the act of including a heritage element in the inventory of intangible cultural heritage means that safeguarding measures are adopted, but also that the system to ensure the sustainability of this element is put in place. Along with heritage bearers, an important role in accomplishing this task is played by organisations, associations, and institutions that ensure – through their programmes – the visibility and sustainability of an element. In this aspect, particularly important roles are played by relevant collaborating museums (Boylan 2006, 62) and other expert institutions and individuals, local communities, non-governmental and other organisations and associations which have recognised the importance of heritage for the survival of the community or have realised that heritage and its interpretation offer new opportunities. In order to enable the inclusion of the identified elements in the lists of intangible cultural heritage in the Republic of Serbia, the National Committee for Intangible Cultural Heritage adopted the form for the registration of elements. This form basically follows the model of the application form for the UNESCO Representative List, but it is adjusted to the specific character of field research and the current state of legal framework in the Republic of Serbia. It covers all important issues of identification, safeguarding, preservation, and survival of intangible cultural heritage and it clearly highlights the most important participants in the process of ICH safeguarding: heritage bearers, local communities, non-governmental organisations, expert institutions, and the state that initiates activities in the field of intangible cultural heritage and warrants their implementation. The activities and programmes of each of these bodies aimed at ensuring the sustainability, preservation, and protection of individual elements are also an integral part of the data necessary to complete the form. Through individual sections of the form, it is defined and explained how the accomplishment of planned activities will ensure compliance with the fundamental postulates of the Convention. In this way, it is possible to grasp the basic tasks put before the most important participants in the process of heritage safeguarding from several aspects: the legislative and financial perspective, the accomplishment of which is the primary task placed before a State Party to the Convention; the professional aspect in terms of research such as recording and education, which primarily depend on the strength and capacity of institutions responsible for heritage safeguarding and education; as well as the aspect of preservation and sustainability, which largely depends on heritage bearers, local communities, and non-governmental organisations. 205 �206 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Taking into account the priorities established by the Convention and the need to define the procedure for compiling the lists of ICH elements in the Republic of Serbia, the National Committee for Intangible Cultural Heritage adopted the Regulations on the Registration in the National Register of Intangible Cultural Heritage. As the criteria for the registration of intangible cultural heritage are primarily determined by the postulates in the 2003 Convention and the Operational Guidelines for its implementation, the Regulations additionally specify the procedure of registration, define the lists of intangible cultural heritage elements,3 and specify the mandatory content of the documentation dossier for ICH elements. The National Register of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Serbia was established in June 2012 and currently includes 32 inscribed ICH elements, based on the decisions of the National Committee for ICH. The establishment of the Register has made it possible for the Republic of Serbia to propose and prepare nomination dossiers for inscription in the UNESCO Representative List of the elements of intangible cultural heritage. The first nomination from the Republic of Serbia, prepared with the support of local governments, regional museums, tourist and non-governmental organisations and individuals, ‘Slava’ (celebration of the family saint patron’s day), was inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in November 2014; whereas the nomination of the ‘Kolo, traditional folk dance’ is still under evaluation for the 2017 cycle. The documentation of the National Register of the Intangible Cultural Heritage of Serbia Along with printed materials, the National Register of the Intangible Cultural Heritage of Serbia, maintained at the Centre for ICH at the Ethnographic Museum, contains an electronic database which brings together all types of documentary materials about the elements inscribed in the Register. The documentation dossier necessary for inscription on the lists of intangible cultural heritage consists of a completed application form and relevant accompanying documentation: audio and video materials, photographic documentation, technical papers, proofs of the informed 3 According to the Regulations, the National Register of Intangible Cultural Heritage includes the Lists of Intangible Cultural Heritage as well as the National List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, and the list of nominations for the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity, which at the moment does not contain any elements. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena consent of heritage bearers (individuals, groups, or communities), and the opinions of expert institutions (museums, institutes) or specialists in the area of intangible cultural heritage. The nomination for inscription on the lists of intangible cultural heritage can be submitted by individuals, communities, institutions, or relevant non-governmental organisations. The application form, as a basic document, is structured in such a manner that the work on its completion reflects both the accomplished activities and those necessary to prepare and implement in the system for the safeguarding of intangible cultural heritage. Furthermore, an important part of the documentation is the proof of informed consent of specific heritage element bearers. By signing these consent documents, a heritage bearer confirms that an ICH element is a part of his or her identity and heritage, passed-on from generation to generation. At the same time, the bearers confirm their own intention to ensure that the transfer of heritage elements will continue. Thus, by signing the document, the bearers transcend the framework set by the previous practice, in which they were passive observers of scholarly and technical documentation of their knowledge and skills, and become the protagonists of a process in which they will contribute, together with other stakeholders, to the survival of a part of their heritage. Simultaneously, the opinion of a responsible museum or another institution provides the certification that the nominated element is subject to professional research and ensures that it belongs to the specific heritage of individuals, groups and communities who nominate it, and that relevant sources about it are available. Furthermore, the audio, video and photo documentation is also essential in the process of recording and documenting elements of intangible heritage, and forms a part of the dossier. Together with the statements of informed consent, the dossier is a specific feature of the documentation on elements of intangible cultural heritage. Moreover, the very fact that it is necessary to provide documentation that shows the changes of elements – because the documentation of intangible cultural heritage as living heritage implies constant monitoring, amending and updating – contributes to the complexity of this documentation and makes it necessary to define new rules for its handling and studying. Based on the experience gained while documenting ICH and maintaining the National Register, the Centre for the Intangible Cultural Heritage of Serbia has identified the need for improvement of this process through a development of an electronic database. Bearing in mind that the efforts aimed at preserving ICH involve constant monitoring and updating of data on the elements inscribed in the National Register – and therefore of the documentation that makes their integral part – a task of designing an electronic database proved to be necessary. In order to ensure the 207 �208 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development A collective performance of the kolo by members of folklore ensembles, participants in Čivijada at Šabac, 2011. Photo by Dragutin Petrović, Ethnographic Museum. A kolo performance as part of a satellite programme within the celebration of Đurđevdan (St George’s feast) in the village of Vrtovac near Knjaževac. The youngest members of the local folklore ensemble present a kolo variant from their cultural heritage, 2010. Photo by Saša Milutinović, Homeland Museum Knjaževac. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena preconditions for the proper archiving of ICH documentation, as well as its use and presentation, a digital National Register of ICH was thus developed.4 It contains an inventory of ICH, as well as records associated with the elements inscribed on and nominated for the UNESCO list, i.e. the documentation about elements of intangible cultural heritage in a digital format. Taking into consideration the specific character of the documentation in which audio-visual recordings are prioritised over textual records and information, an electronic database was developed as an optimal solution for storing, preserving, and presenting the data about ICH elements. The database structure basically corresponds with the structure of the Form for the Registration of Elements and it enables to store all relevant documents associated with the items inscribed in the Register in a digital format. The database of the National Register also allows to enter and regularly update the data about the elements inscribed in the National Register, as well as to deposit different types of documents that make up the dossier of an ICH element (official documents, videos, photographic and audio materials). It also enables to define user access levels with various user privileges (in addition to the access level granted to administrators and database operators, under defined conditions, the data may be made available to other users for research or scholarly purposes). It also allows keeping a record of the stages in the process of adopting heritage elements – from nomination to the final decision on acceptance or refusal. Additionally, limited sets of data are publicly available on a website (see below). The data access is ensured by defining different levels of access to the data contained in the database and these levels comply with the Regulations on Maintaining the National Register. This means that only those pieces of information for which consent is provided by heritage bearers can be used in promoting intangible cultural heritage or the values of the Convention. Respectively, the data that can be used for the education of various segments of society on intangible heritage is presented online and publicly available. Other data contained in the electronic database may only be used under the terms and conditions defined in accordance with the standards set by the 2003 Convention and the laws pertaining to the use of data and technical materials. The access to the documentation is thereby enabled to professionals, interested communities, and the general public. 4 The National Register of ICH, namely the database of the National Register, was developed within the project Digitizing the Documentation of the National Register of Intangible Cultural Heritage and the Application of New Information and Communication Technologies in the Protection and Promotion of Intangible Cultural Heritage, supported under the UNESCO Participation Programme 2014–2015. 209 �210 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Partial access to the content of the National Register of ICH is made possible through the web platform (www.nkns.rs), which enables to display a selected set of data from the database on the website dedicated to the intangible cultural heritage of Serbia. Along with the basic information about the system for the safeguarding of ICH, developments within the system, and the activities of local communities in the area of ICH preservation, the platform contains an excerpt from the National Register. The digitisation of documentation on intangible cultural heritage and the access to it through the web platform ensure an increased visibility of ICH, whereas the application of new technologies in its presentation facilitates its inclusion in the educational, cultural, touristic and other programmes implemented by institutions within the system or by communities. At the same time, this approach creates preconditions for networking with other entities involved in the safeguarding of cultural heritage (museums, archives, libraries, private collections, websites, and online databases). Moreover, through the new forms of communication, the young generations that play a crucial role in the transfer and – accordingly – preservation of intangible heritage, become familiar with heritage. Similarly, the platform allows establishing the necessary connections with multimedia materials and new ways of presentation and accessing via mobile phones or tablets. An example of the successful application of new technologies in the presentation of digital documentation on the elements of intangible cultural heritage was the promotion of the ‘Slava’ (celebration of the family saint patron’s day) and its inscription on the UNESCO Representative List.5 With the use of modern information and communication technologies and multimedia in a variety of formats, such as 3D digitising, holographic projection and interactive augmented-reality applications, the presentation of this ICH element achieved its set objectives by creating new cultural content and bringing cultural heritage closer to new presentation modes, and at the same time opened up space for new interpretations of traditional culture. Challenges in documenting ICH Through the implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, the establishment of an ICH safeguarding system in the Republic of Serbia, and especially through the establishment of the National ICH Register, a new framework has been 5 The ‘Slava’ (celebration of the family saint patron’s day) was presented at an exhibition at the Cultural Centre of Serbia in France and the 2015 World EXPO in Milan within the project The Food Culture of Serbia. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena created in which the professional public is once again encouraged to identify and record heritage items, as well as to motivate heritage bearers and local communities to preserve traditions, beliefs, knowledge, skills, and all that belongs to the category of intangible heritage. The objectives set by the Convention are achieved and a new field of action is created for professionals in various disciplines by inventorying the elements of intangible cultural heritage, compiling the necessary documentation, facilitating involvement, and educating the bearers of this heritage, and by committing to ensure its transfer to future generations. The establishment of the National Register of Intangible Cultural Heritage is the result of the full cooperation of all those who have been recognised in the Convention as significant bearers of the process of preserving this form of heritage. Museum professionals and museums as institutions, primarily the Ethnographic Museum in Belgrade, make up the part of the professional audience that is actively involved in the process, which at the same opens up new possibilities for defining the role of scholarly and cultural institutions. This pertains primarily to museums, which nowadays seek to build a new concept that does not aim at destroying the old, but – to put in the words of Tomislav Šola (2011, 25) – seeks to build upon it and enrich it with new possibilities. At the same time, it is in the interest of local communities and heritage bearers to make their heritage visible and recognisable, and ensure that it is preserved for the future. In this sense, the decision to place a register and the documentation on intangible cultural heritage under the auspices of a museum, as it is the case with the Centre for Intangible Cultural Heritage at the Ethnographic Museum, brings a new type of materials to the museum, opens up the possibility of using and interpreting the already existing collections and documentation, performing new research, and opening up museum spaces for new programmes that also involve the bearers. It also offers an opportunity for the Museum to upgrade its activities through the implementation of a system instituted by the Convention. Consequently, with support from official institutions, the system forms a stable framework for the safeguarding of ICH. Thus, the process of documenting ICH, in the same way as living and developing heritage, requires constant monitoring and regular updating; hence the documentation is constantly expanding. The approach to ICH documentation, especially in the context of museum documentation, is, therefore, a major challenge. That is why the establishment of standards for documenting ICH is one of the tasks that will become a priority for experts in this field in the years to come. Specifically, digital content management implies the establishment of a consistent system for networking, presenting, and creating content. By defining metadata as a precondition for networking and 211 �212 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development exchange of information and digital (digitised) documentation about ICH, we ensure the use and share of information about the elements of ICH among institutions involved in documenting ICH and among those that are directly involved in segments of heritage safeguarding, also on the international level. By creating an online platform accompanied by the activation of social networking sites with the bearers and promoters of the ICH elements that are already inscribed in the National Register, it is possible to bring about a new impetus and give a sense of united action to the stakeholders that are already involved in the system, as well as to expand the actions so that they involve new users and potential nominators. References Bižić-Omčikus, Vesna. 2005. “Nematerijalna kulturna baština i Etnografski muzej u Beogradu [Intangible cultural heritage and the Ethnographic Museum in Belgrade].” Glasnik Etnografskog Muzeja 69: 147–60. Blake, Janet. 2002. Developing a New Standard-Setting Instrument for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage: Elements for Consideration. Paris: UNESCO. Boylan, Patrick J. 2006. “The Intangible Heritage: A Challenge and an Opportunity for Museums and Museum Professional Training.” International Journal of Intangible Heritage 1: 53–65. Kurin, Richard. 2007. “Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Key Factors in Implementing the 2003 Convention.” International Journal of Intangible Heritage 2: 9–20. Šola, Tomislav. 2011. Prema totalnom muzeju [Towards a total museum]. Beograd: Centar za muzeologiju i heritologiju Filozofskog fakulteta. Živković, Dušica. 2011. “Implementacija Konvencije o očuvanju nematerijalnog kulturnog nasleđa u Republici Srbiji [Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Serbia].” Nematerijalno Kulturno Nasleđe Srbije 1: 22–25. ��214 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Safeguarding intangible cultural heritage in Bosnia and Herzegovina Milica Kotur* * Ministry of Education and Culture of Republic of Srpska (Ministarstvo prosvjete i kulture Republike Srpske), Banja Luka, Bosnia and Herzegovina, e-mail: m.kotur@mp.vladars.net. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena The bearers of the elements included on the List of Intangible Cultural Heritage organise various activities for promoting their heritage, for example: traditional events held in the areas where the elements originate from (picking of iva grass on Ozren mountain, Nevesinje Olympics); schools for transmission of skills, knowledge, and mastery (School of Zmijanje embroidery); the study on the ‘secret code for communication of Osat builders’ (Osat language) by the local community. Bosnia and Herzegovina (BiH) is a country in Southeastern Europe located on the Balkan Peninsula. It has two entities: Republic of Srpska (RoS) and Federation of Bosnia and Herzegovina (FBH). The capital city is Sarajevo. On the basis of the Dayton Peace Agreement and the Constitution of Bosnia and Herzegovina, culture is the responsibility of both RoS and FBH, acting as one entity. The Constitution of BiH also guarantees freedom of expression of ethnicity and culture. Moreover, specific laws of this entity regulate issues such as cultural heritage and its protection, use, improvement, and acquisition. On the state level, the Ministry of Civil Affairs (Ministarstvo civilnih poslova) is responsible for coordinating the activities of government entities in the field of culture, aimed at its presentation on the international level. The State Commission of Bosnia and Herzegovina for UNESCO (Državna komisija za saradnju sa UNESCO) has been established as an advisory body to the Council of Ministers of BiH. What is more, within the framework of the Commission of BiH for UNESCO the Committee for Culture was founded, which includes experts in intangible cultural heritage. The Commission for UNESCO adopted the rules and procedures related to the processes of nominations for the inscription of elements on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. BiH ratified the 2003 Convention in February 2009. Both entities, in accordance with the highly decentralised decision-making in the field of culture, gave its approval to the Convention 215 �216 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Zmijanje embroidery making workshop in the Primary School ‘Mladen Stojanovic’, Bronzani Majdan, children from 7 to 9 grade, 2013. Photo by Dejan Kosić, © 2013 by Museum of Republic of Srpska. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena as a part of the regular process of BiH aimed at the adoption of international legal instruments. The approval was preceded by a formal procedure of accession to the Convention. The appointed experts from the entities, in collaboration with the non-governmental sector, local communities, and experts from museums and academia, have made two preliminary lists of intangible cultural heritage, one for RoS and one for FBH. The preliminary lists of intangible cultural heritage of the consolidated entity together create the Preliminary List of Intangible Cultural Heritage of Bosnia and Herzegovina (Preliminarna lista nematerijalnog kulturnog naslijeđa u Bosne i Hercegovine). The list is open for the inscription of new elements. BiH submitted its first Report on the implementation of the 2003 Convention and on the status of elements inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity at the end of December 2015 (“Report on the Implementation” 2015). The first element of intangible cultural heritage from BiH, ‘Zmijanje embroidery’, was inscribed on the Representative List in 2014. In 2016 and 2017, we sent two nominations for the List: ‘Konjic woodcarving’ (2017 cycle) and ‘Picking of iva grass on Ozren mountain’ (2018 cycle). The nomination of the ‘Konjic woodcarving’ was submitted for inscription on the List in 2014, and in 2016 we submitted additional materials with the nomination document. Also, two nominations are in the process of preparation. Safeguarding measures of the Republic of Srpska RoS adopted amendments to the Law on museum activity, 1 which added the articles related to intangible cultural heritage. Consequently, a Department of Intangible Cultural Heritage was formed in the Museum of the Republic of Srpska (Odjeljenje za nematerijalno kulturno nasljeđe Muzeja Republike Srpske). Ministry of Education and Culture of the Republic of Srpska subsequently formed the Commission for the Intangible Cultural Heritage (Komisija za nematerijalno kulturno nasljeđe Ministarstva prosjete i kulture Republike Srpske), adopted the Central Register of Intangible Cultural Heritage (Centralni registar nematerijalnog kulturnog nasljedja), and established the rulebook on keeping the register (Pravilnik o vođenj Registar). 1 Zakon o muzejskoj djelatnosti, Službeni glasnik Republike Srpske [Official Gazette of Republic of Srpska] no. 89, 25 September 2008; Zakon o izmjenama i dopunama zakona o muzejskoj djelatnosti, Službeni glasnik Republike Srpske no. 57, 20 June 2012. 217 �218 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Department for ICH of the Museum of RoS prepared the Rulebook on the procedure for nominating, determining and declaring of intangible cultural heritage (Pravilnik o procedure nominacije, utvrđivanja i proglašenja nematerijalnog kulturnog nasljedja). This Department documents all data on the intangible cultural heritage of RoS. The access to this information is open to the public, and the Preliminary List of Intangible Cultural Heritage of the Republic of Srpska (Preliminarna lista nematerijalnog kulturnog nasljeđa Republike Srpske) is available on the websites of the Museum and the Ministry of Education and Culture of RoS (muzejrs. com/site). The classes aimed at the transmission of skills, knowledge, and mastery of making Zmijanje embroidery have been organised in elementary schools. Within the relevant local communities, and based on the cooperation with the Museum of RoS, Association ‘Duga’ has organised two cycles of the ‘School of Zmijanje embroidery’, each lasting three months. Between 2013 and 2015, the Department for ICH, in cooperation with the Republic of Srpska Post Office, prepared several series of stamps related to the intangible cultural heritage of RoS (old crafts, Zmijanje embroidery, and others). Safeguarding measures of Federation of Bosnia and Herzegovina In FBH, the competent institutions for the safeguarding of intangible cultural heritage are cantonal Ministries of Culture. Federal Ministry of Culture and Sports (Ministarstvo kulture i športa) coordinates the activities of cantons. Within the Institute for Protection of Monuments (Zavod za zaštitu spomenika), which is an organisational unit of the Federal Ministry of Culture and Sports, there is a Department of Scientific Research (Odjeljenje za naučnoistraživački rad), which is engaged in historiographical research, identification, and documentation with the aim to safeguard the intangible heritage. In FBH, the draft version is being prepared of the revised Law on the protection and use of cultural, historical and natural heritage of Federation of Bosnia and Herzegovina,2 which 2 Zakon o zaštiti i korištenju kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa, Službeni list Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine [Official Gazette of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina] no. 20, 16 July 1985. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena is harmonised with the provisions of ratified international conventions, including the 2003 Convention. At the cantonal level, two cantons have Laws on the protection of cultural heritage that are harmonised with the provisions of the 2003 Convention; a draft law is also prepared in one canton on the process of amending the Law on protection and use of cultural and historical heritage in order to include provisions on the safeguarding of intangible cultural heritage. Other cantonal laws are still to be harmonised with the 2003 Convention. Federal Ministry of Culture keeps and updates the Preliminary List of the Intangible Cultural Heritage of the Federation of Bosnia and Herzegovina (Preliminarna lista nematerijalnog kulturnog naslijeđa u federacije Bosne i Hercegovine), while the documents are in institutions governed by the cantons. Activities in the ICH field in the country Since the ratification of the 2003 Convention BiH has promoted intangible cultural heritage through the program of European Heritage Days. Specifically, there have been conferences, round tables, exhibitions, and other forms of presentation, promotion, and affirmation of intangible heritage. Both entity ministries provide financial support to folk festivals, certified by the International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts (CIOFF), which are held in BiH. These festivals comply with international standards in the field of traditional arts and promote the intangible cultural heritage in accordance with the 2003 Convention. All ministries of culture in BiH provide financial assistance for the implementation of projects aimed at safeguarding and promotion of intangible cultural heritage. The bearers of the elements included on the List of Intangible Cultural Heritage organise various activities for promoting their heritage, for example: traditional events held in the areas where the elements originate from (picking of iva grass on Ozren mountain, Nevesinje Olympics); schools for transmission of skills, knowledge, and mastery (School of Zmijanje embroidery); the study on the ‘secret code for communication of Osat builders’ (Osat language) by the local community. Also, all local communities promote their intangible cultural heritage through electronic and printed media. 219 �220 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Zmijanje traditional costume, 2013. Photo by Dejan Kosić, © 2013 by Museum of Republic of Srpska. Zmijanje traditional costume, 2013. Photo by Dejan Kosić, © 2013 by Museum of Republic of Srpska. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena The National Section of CIOFF Bosnia and Herzegovina has activities that greatly contribute to the safeguarding of intangible heritage in BiH and its promotion abroad. The Association of Croatian Amateur Cultural Clubs in Bosnia and Herzegovina (Udruga hrvatskih amaterskih kulturno umjetničkih društava u Bosni i Hercegovini) is another NGO which was accredited in 2014 to provide consultative service to the Intergovernmental Committee for Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. The conference ‘European Heritage Days’ was held in November 2015 in Livno, and it was dedicated to one of the elements on the Preliminary List of Intangible Cultural Heritage of FBH: ganga, a polyphonic form of rural musical tradition. Conference proceedings were subsequently published (Bandur 2016). The local community of woodcarvers in Konjic has been cooperating with the Academy of Fine Arts in Sarajevo (Akademija likovnih umjetnosti u Sarajevu) by organising training for the students of the Department of Product Design. To encourage interest in woodcarving craft, the family workshop Rukotvorine organises Open Door Days for the senior elementary school students and their parents from Konjic. It is also important to mention the work of the Society for the Digitization of Traditional Cultural Heritage (Društvo za digitalizaciju tradicijske kulturne baštine), which was founded in 2008, and which deals with the digitisation and presentation of the content related to traditional cultural heritage. This project of the Society was presented on several international expert conferences. Banja Luka Gradačac The map represents the location of selected Ozren mountain elements of intangible heritage in Bosnia and Herzegovina. One of these elements – ‘Zmijanje embroidery’ – is inscribed on UNESCO’s Representative List Kupres of ICH of Humanity. It is the first element from BiH Konjic inscribed on this List. There are also two elements that are nominated (‘Konjic woodcarving’ and ‘Picking of iva grass on Ozren mountain’ 2017 and 2018 cycles respectively), and two elements that are in the preparation phase of the nomination to the inscription on the List (‘Gračanica lacemaking – kera’ and the ‘Custom of mowing in Kupres’). 221 �222 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development There is no institution that deals with the training in the management of intangible cultural heritage in BiH, however, following the ratification of the 2003 Convention, the Ministry of Civil Affairs and the Commission of BiH for UNESCO, with the financial and technical assistance of UNESCO Antenna Office in Sarajevo, have organised a workshop to provide the training for the representatives of government levels, NGOs, and public institutions in inventorying, managing, and other aspects of safeguarding intangible cultural heritage. The workshop was facilitated by independent international experts, and all its attendees have received a certificate of completion. This training has enabled our experts to proceed with activities connected to compiling the inventories of intangible cultural heritage. We consider it very important to strengthen the regional cooperation. Zmijanje embroidery Zmijanje embroidery is undoubtedly one of the most characteristic embroidery techniques in the RoS, BiH, as well as the entire Balkan region. Its uniqueness stems from the abundance of characteristic harmonically perfected ornaments accomplished with the use of a single dark blue thread. It is a unique method that has not been altered for centuries. Zmijanje embroidery showcases the artistic sentiment, creativity, inner symbolisms of Zmijanje Highland women, as well as their spirit and temper. The base material has been transformed over the years, but the embroidery kept its authentic features. The picking of iva grass on Ozren mountain The Ozren mountain is located in the northern part of BiH. There is an old folk belief in the Balkans that this herb allows mental and physical recuperation after long illnesses and severe physical and mental exhaustion. Iva grass is one of the most trusted healing herbs. It is highly regarded in mountainous areas and some people believe it can cure all diseases. There is an old saying: ‘Iva grass can raise the dead’. Several local associations, among which the most notable is the Sokol Club from Boljanic, promote this element by bringing together the people in Gostilj on the day of the Beheading of St. John the Baptist. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Konjic woodcarving The woodcarving in Konjic is a traditional method of producing decorated items made of wood with both functional and decorative functions. The wood-carved items are made manually, using hand tools. Woodcarving is a part of the cultural heritage of Konjic residents created as a response to the abundance of forests that surround this city. Thanks to the activity of a number of workshops and masters of this craft, the continuity of this tradition has been preserved. Over more than one century of its history, wood carving has become a part of the cultural identity of all Konjic masters as well as the residents who do not actively participate in the craft. Today, there is not a single house in Konjic that would not possess at least one wood carved product. The items decorated with Konjic woodcarving are a testimony of a specific culture of living, whose users have recognised the preserved traditional values in them. Custom of mowing in Kupres The Kupres Field is an area with a highly developed cattle breeding tradition, which is also closely related to mowing and harvesting grass-hay in July for feeding cattle during wintertime. The mowing in the national tradition is a skill and knowledge that young bachelors and young married men have proudly manifested on the occasion of joint mowing – through collective work. The Dani Kosidbe (Days of Mowing) event has manifested a number of traditional cultural elements: The mowing tradition using manually produced scythes, preservation of the scythe making tradition by renowned blacksmiths from Mrkonjic Grad, production and use of water buckets abundantly decorated in woodwork, preservation and use of men’s summertime holiday national costumes from the Kupres area. The maintenance of this tradition involves collective work, presentation, and preservation of traditional songs and dances performed during and after the finished work, preparation and serving of traditional meals with the use of traditional wooden and metal dishes, and the establishment of acquaintances among the youth of opposite sexes (dating). 223 �224 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Gračanica lacemaking ‘kera’ (Gracanica, Tesanj, Mostar, Travnik, Banja Luka, Sarajevo, Stolac) The hand-made ‘kera’ lace is a gauzy, translucent and fragile handwork, hand-made by women who base on the imagination and skills of their numerous nameless predecessors. Unlike the lace made of flaxen or thick cotton thread most commonly used to decorate the hems of the textile parts in traditional clothing, this type of lace is made with the creative use of a thin sewing needle, and this method has been preserved until today. Throughout the passage of time, the ‘kera’ lace has kept its basic roles: decorating parts of women’s clothes or being used as interior decorations which suit a specific culture of living. The ‘kera’ lacemaking tradition carries archaic values inherited from the past that have been adopted and adjusted to new fashions and customs. References Bandur, Mate, ed. 2016. Dani europskog naslijeđa 2015: zbornik radova, 19.–21.11.2015., Livno / Proceedings of European Heritage Days 2015. Livno: Federalno ministarstvo kulture i sporta. “Report on the Implementation of the Convention and on the Status of Elements Inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.” 2015. http://www.unesco.org/culture/ich/doc/ download.php?versionID=39385. ��226 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Slovakia Eva Ryšavá-Záhumenská* * Slovak Intangible Cultural Heritage Centre (Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru), Bratislava, Slovakia, e-mail: eva.zahumenska@sluk.sk. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Electronic Encyclopaedia has become a base for creating new authorities related to traditional folk culture. The employees have been collecting information, particularly from private or community archives in the regions. This allowed us to obtain unique information about traditional folk culture, which is not included in archives, museums, or other institutions. The traditional folk culture in Slovakia represents a vivid and valuable cultural heritage. It has been created by generations of Slovak nationals, minorities, and ethnic groups that live on our territory. The diversity of folk culture is a unique indicator of abilities and creativity of the previous generations, and the preservation and support of this cultural diversity are the main aims of the Slovak Intangible Cultural Heritage Centre. Slovak Intangible Cultural Heritage Centre is a professional institute at the Slovak State Traditional Dance Company (Slovenský ľudový umelecký kolektív), which is an established authority of the Ministry of Culture of Slovak Republic (Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky). Its activities concentrate on documenting, storing, processing, filing, and making the elements of the traditional folk culture generally available and accessible. What was the impulse and background for the complex care of traditional folk culture in Slovakia? In Slovakia, traditional folk culture is perceived in two forms – primary and secondary. The primary form is the actual traditional folk culture as it evolves through contact and communication in its natural environment. The second form represents mainly scenic folklore – artistically developed, stylised phenomena that live in the present environment, transferred through institutionalised communication, such as folklore groups or folklore festivals. While the secondary form is largely 227 �228 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development supported by a network of regional cultural organisations and is the most frequent way of disseminating the information about the traditional folk culture, the primary form has no systematic support by any institutionalised network. It is documented by Institutes of the Slovak Academy of Sciences (Slovenská akadémia vied, SAV); however, none of these are suited for the wide public. Moreover, the scenic folklore is often mistaken by the lay audience as traditional folk culture. This state of affairs created the need to make the primary form of traditional folklore culture accessible for the public (Kyseľ 2016). UNESCO documents and normative framework, particularly the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and Convention on Protection and Promotion of Diversity of Cultural Expressions, have been very helpful in the efforts to seek complex care for traditional folk culture. The Slovak Republic ratified both conventions in April 2006, thus creating the legislative foundation (Hamar 2007). Subsequently, the Slovak Minister of Culture established the Council for Safeguarding the Traditional Folk Culture (Rada na ochranu nehmotného kultúrneho dedičstva), which drafted the Conception of safeguarding the traditional folk culture,1 adopted by the Slovak government in August 2007. To implement this conception, the Slovak Intangible Cultural Heritage Centre was established in April 2008 and the Program of Safeguarding of Traditional Folk Culture that specified the strategic goals of the Conception was approved by the Slovak Ministry of Culture in December 2008 (Kyseľ 2010). Conception of Safeguarding the Traditional Folk Culture The main task of the Conception is to create conditions and tools of care of traditional folk culture in order to preserve it in its natural environment, so it does not disappear from the cultural consciousness of Slovak nationals and becomes protected by institutions. Moreover, it makes it available for the present and future generations. The entire concept has focused on 4 basic themes: education and dissemination of information, documentation and preservation, methodological support, and interdepartmental and international cooperation. These basic themes are represented by the following projects (Kyseľ 2008): 1. Identification and inventory of traditional folk culture 2. Electronic encyclopaedia and documentation of traditional folk culture 1 Uznesenie vlády Slovenskej Republiky č. 666 z 8. augusta 2007 k návhru Koncepcie starostlivosti o tradičnú ľudovú kultúru. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena 3. Central database of traditional folk culture (Digital Fund of Traditional Folk Culture) 4. Lists of Intangible Cultural Heritage of Slovakia 5. Education 6. Publishing 7. International cooperation Identification and inventory of traditional folk culture This is the most extensive part of all tasks. The aim of the project is to create a system of collecting, processing, and storing information that should provide a review of the occurrences and conditions of living or preserved phenomena of traditional folk culture in all regions in Slovakia. The individual villages of Slovakia have been determined as the basic units. In collaboration with a team of 20 experts, methodological material was prepared as guidance for processing and preserving the phenomena of traditional folk culture. The methodology was published in the form of 6 work sheets and it contains the basic classification and detailed description thereof in the following areas: Location, Cultural land and settlement, Social and spiritual culture, Material culture, Fine art culture, Art culture. This methodology has become the base for the entire system of ICH safeguarding in Slovakia (Kyseľ 2010). Electronic Encyclopaedia This project was the first step in identifying and inventorying traditional folk culture for the wide public, both professional and non-professional. Electronic Encyclopaedia was an extensive project conducted in cooperation with the Institute of Ethnology of the Slovak Academy of Sciences (Ústav etnológie SAV). The working process involved 62 scholars, who used the experience gained from similar print projects, such as Etnografický atlas Slovenska (Ethnographic atlas of Slovakia, 1990) and Encyklopédia ľudovej kultúry Slovenska (Encyclopaedia of folk culture of Slovakia, 1995). The working process began in 2008 and ended in 2011. The Electronic Encyclopaedia contains more than 1800 entries from traditional Slovakian folk culture, supplemented by illustrative samples such as photographs, audio and video recordings. Each entry contains a short description of the 229 �230 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development element, with pictures, audio or video samples, together with references to other entries related to the topic. Entries can be searched by register, alphabetical order, or by topic order (Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru 2016a). Central Database of Traditional Folk Culture The project of Central Database contains the technical and organisational part of the entire traditional folk culture documentation. The task of this project is to create a digital, virtual space for archiving and preserving data about traditional folk culture. All the information are extracted from various sources – Electronic Encyclopaedia, project of inventory of traditional folk culture, data from existing regional and private archives or collections, and data from strategic archives (Slovak Academy of Sciences or memory-related institutions such as the Slovak National Museum [Slovenské národné múzeum] or Slovak Film Institute [Slovenský filmový ústav]). The significant part of the Central Database is our project – the Digital Fund of Traditional Folk Culture. This project plays a nation-wide role in safeguarding cultural heritage, trying to preserve archaic forms of traditional folk culture in digital form through its activities. This project has been financed by the governmental Operational Programme Informatization of Society. Due to a late entry of our Centre to the entire programme, it lasted only for an extremely short period of time. We had officially 9 months instead of several years in comparison to other national institutions involved in the project. The project lasted from March until November 2015. Its main goals were: inventorying, collecting, and digitising the phenomena of traditional folk culture, as well as creating the technological base for digitising. The project involved more than 45 external employees who helped with the collection, acquisition, and digitisation of traditional folk culture. They were divided into eight 3-member teams, covering all regions. Each team was equipped with mobile devices, which included laptops with external hard drives, printers, scanners, cameras and audio recorders. The methodological base for the content site was our project of Inventory with its classification of traditional folk culture. Electronic Encyclopaedia has become a base for creating new authorities related to traditional folk culture. The employees have been collecting information, particularly from private or community archives in the regions. This allowed us to obtain unique information about traditional folk culture, which is not included in archives, museums, or other institutions. On the other hand, however, it meant specific requirements for work: an extremely �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena sensitive approach to the sources was required; most of the information and materials also had a very personal meaning to their owners and it had to be digitised directly in its place of origin (Kyseľ 2016). We have been thus able to assemble a huge number of digital objects of traditional folk culture: thousands of digitalised pictures, hundreds of hours of audio and video recordings, and a large number of illustrations, most of which are now waiting for the next processing. This project has allowed us to gain various types of knowledge. We can say that it has significant meaning not only for our Centre but also for the propagation of traditional folk culture in general. One of the positive results is the large amount of new information which has been collected. Secondly, creating the new digitising workplace will allow to post-process the material collected in the future and also to help other institutions in the coordination of their efforts in inventorying traditional folk culture. What is more, by creating the proper methodology, foundations have been laid for involving other subjects in documenting and preserving intangible cultural heritage. The ‘know-how’ of working with information about traditional folk culture and identifying and documenting it has been presented to the public. This project will thus help to create a basis for modern promotion and popularisation of traditions through ways which will be integrated into contemporary cultural life (Kyseľ 2016). Despite the fact that the first part of the project has finished, this is a long-term project for the next several years and our Centre is ultimately responsible for its permanent sustainability. Lists of Intangible Heritage Culture of Slovakia Our Centre is mainly responsible for compiling two National Lists: The Representative List of the ICH of Slovakia and The Register of Best Safeguarding Practices in Slovakia. The call for the submission of proposals is announced annually by the Ministry of Culture. The first call for nominations was made in May 2010. Our Centre prepares all documentation relating to the call for nominations, receives and registers all nomination files. For each nomination file, at least two expert opinions are created by experts in their respective fields. Subsequently, the committee examines the nomination and makes its decision. They are then confirmed by the Minister of Culture of Slovakia. Slovakia already has 14 elements inscribed on the National Lists. Thirteen elements are on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Slovakia: ‘Fujara – the musical instrument and its music’; ‘The Radvaň fair’; ‘Aušus services of Špania Dolina miners’; ‘Music of Terchová’; 231 �232 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ján Kroták and Pavel Bielčik from Kokava nad Rimavicou during the Ceremonial announcement of new elements inscribed on the Representative List of ICH of Slovakia and 10th Anniversary of the inscription of Fujara on the UNESCO Representative List of ICH of Humanity, 2016. Photo by Michal Veselský. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena ‘Traditional manual bell ringing and the bell founders’ role in Slovakia’; ‘Ornaments in Čičmany’; ‘Salamander in Banská Štiavnica’; ‘Traditional puppetry in Slovakia’; ‘Bagpipes and the bagpipe culture in Slovakia’; ‘Blueprint’; ‘Multipart singing in Horehronie Region’, ‘Tulle bobbin lace from the Myjava Highlands’, ‘The Vajnory ornament’. One activity is inscribed in the Register of Best Safeguarding Practices of Slovakia: ‘The School of Crafts of the Centre for Folk Art Production’ (Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru 2016b). Four elements have been included into the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity: 1. Fujara – the musical instrument and its music Fujara is an exceptionally long pipe with 3 touch holes, which is typical of Slovakia, specifically its central region. The oldest use of the word ‘fujara’ which could be considered as the first reference to fujara is found in Bruk’s manuscript miscellany dating back to the 1780s. Fujara has a more specific musical repertoire than any other musical instrument. This is due to its role in the life of shepherds, its relation to the shepherds and highwaymen, the musical and technical properties of the instrument, as well as due to its onomatopoeic use of high tones. Every single musical instrument is the reflection of the unique properties of its maker and performer (Hamar, Ryšavá, and Voľanská 2016). 2. Music of Terchová It is an orally cultivated musical culture of the community of Terchová, which is specific for its original collective vocal-instrumental performance. The phenomenon of the music of Terchová does not apply only to the typical instrumental body with a little two-string bass, but also to the entire musical tradition. It is only complete when complemented by singing and folk dancing known as terchovská krútená or čardáš (a typical rotating dance), with its own musical style and performers who perceive it as a key part of their cultural identity and a product of their spiritual equipment. The first direct evidence of the existence of the music of Terchová dates back to the turn of the 19th to the 20th century when a 3-member band of Terchová called Kvočkovská muzika was active in the settlement of Kvočkovia (Hamar, Ryšavá, and Voľanská 2016). 3. Bagpipe culture The traditional bagpipes, as well as the entire bagpipe culture, represent a long and continuous music tradition of peasants and shepherds, who lived on the territory of Slovakia. In terms of their construction, the types of bagpipes used in Slovakia belong to the broader context of Central Europe. However, many of their attributes represent identification signs of the tradi- 233 �234 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Bagpiper Pavol Kužma, Kysuce Region – northern Slovakia, 2013. Photo by Michal Veselský. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena tional folk culture in Slovakia, for instance: technological methods of bagpipes’ construction; aesthetical forms of instruments; local as well as individual styles of bagpipe interpretation; song and dance repertoire; rituals associated with bagpipes; texts of bagpipe songs; and a folk oral tradition associated with bagpipes (Hamar, Ryšavá, and Voľanská 2016). 4. The puppetry in Slovakia and Czechia Traditional puppetry in Slovakia and Czechia is an inherent part of the vernacular theatrical and literary tradition. Initially, it was promoted by families of nomadic puppeteers who made their living by performing in theatrical plays. The original repertoires that had been based on imported European patterns underwent a rapid process of folklorisation. They were enriched by specific local linguistic and themes and developed their own typology of personages and artistic interpretations of puppets. The most famous personages are Gašparko and the codgers – peasants Škrhola and Trčka. Traditional puppetry combines dramatic, dramaturgy, staging, interpretation, scenography, fine art and musical skills, and still is a vital part of the intangible cultural heritage in Slovakia and Czechia (Hamar, Ryšavá, and Voľanská 2016) Our next expectation in connection with the UNESCO Representative Lists is a joint multinational submission of ‘Blue-dyeing’ together with four Central European countries: Austria, Czech Republic, Hungary, and Germany. In November 2017, a proposal called ‘Multipart singing in Horehronie Region’ will be evaluated by the Committee of UNESCO. Education From the very beginning, it was clear that complex care would require addressing the youngest generation and finding the way to convey the information to elementary schools. The expert group proposed to create a run-through theme ‘Regional Education and Traditional Folklore Culture’. This is not a particular class subject; ‘run-through’ refers to the fact that teachers can communicate the information through a number of different subjects. The project was approved by the Ministry of Education, Science, Research and Sport (Ministerstvo školstva, vedy, výskumu a športu) and since 2009 has been a part of the State Pedagogical Program. Early in the project, we became aware of the lack of literature and other available materials to support school curricula on this topic. This lack was considered and addressed when implementing the next project: publishing. 235 �236 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Publishing In the publishing plan, as indicated above, we focused on books to promote and support the teaching of the run-through topic in schools. We published several titles, which were put on the list of teaching aids by the Slovak Ministry of Education. Titles such as Vianoce na Slovensku (Christmas in Slovakia) or Maľovanky kroje Slovenska (Slovakia’s folk costumes) were distributed to all elementary schools and to five hundred kindergartens in Slovakia. Other publications included an edition called Ľudové piesne regiónov Slovenska (Folk songs from regions of Slovakia), which contains 8 song books to support musical education; or Slovenské ľudové hudobné nástroje (Slovak folk music instruments), which is a book with a multimedia CD that presents Slovak instruments in four ways: using text, audio, video and photographic documentation. The second part of our publishing plan was aimed at methodological support of live manifestations of traditional folklore culture and their presentation. We annually publish a booklet of the elements inscribed on the Representative Lists of Slovakia which is published in both Slovak and English. We are also planning to publish a monograph of the elements inscribed in the UNESCO Representative List of the ICH of Humanity. At present, we are working on a new project called ABC book of Intangible Cultural Heritage, which is designed as a set of books for primary schools. Conclusions I have mentioned the crucial parts of the conception of safeguarding the intangible cultural heritage in Slovakia. Each of them is important, and when deciding on the area on which we should stress more, we came to the conclusion that the values of cultural heritage will be best preserved only when our care is complex and the individual parts match and fit each other. However, most of our present efforts are focused mainly on two of our activities: creating the digital archive of traditional folk culture and completing the Lists of Intangible Cultural Heritage. Regarding the Lists, we strongly believe in their importance. By promoting and increasing the number of elements, we raise public awareness about the significance of the intangible cultural heritage in general. The bearers and communities also become aware that their knowledge and practices have an important value for the entire society. On the other hand, we are dealing with the negative influence of the promotion: commercialisation and deformation of its presentation as an unintentional result of the listing. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena We are trying to find a proper mechanism to oversee the course and changes of inscribed elements and welcome the committee’s suggestion for their better safeguarding. This year, we are waiting for the first evaluation reports from the proposers, which should provide us with feedback about the problems they are dealing with, and about their point of view on the meaning of the List. Regarding the digital archive, almost eighty percent of our activities are aimed at creating a professional presentation platform, where all our digital objects will be available to the public. The first step will be to fill the archive with perfectly processed objects supplemented with complete metadata. The next step will include creating the digital and multimedia presentations of traditional folk culture, which will be able to connect practical information with emotional stories about persons, objects, or locations. We consider this as an important way of using digital content, especially for the young generation. Such combination of new information technologies and traditional knowledge in practice means creating spaces and opportunities for interdisciplinary collaboration, suitable for subsequent innovative solutions in creative industries. References Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru. 2016a. “O projekte [About the project].” Accessed October 24. http://www. ludovakultura.sk/index.php?id=5893. Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru. 2016b. “Representative List of Slovakia.” Accessed October 24. http://www. ludovakultura.sk/index.php?id=5953. Hamar, Juraj, ed. 2007. Tradičná a ľudová kultúra v dokumentoch UNESCO [Traditional folk culture in the UNESCO documents]. Bratislava: Slovenské centrum pre tradičnú kultúru. Hamar, Juraj, Eva Ryšavá, and Ľubica Voľanská, eds. 2016. Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Slovakia. Register of the Best Safeguarding Practices in Slovakia. Bratislava: Slovak Intangible Cultural Heritage Centre. Kyseľ, Vladimír, ed. 2008. Koncepcia starostlivosti o tradičnú ľudovú kultúru [Conception of safeguarding the traditional folk culture]. Bratislava: Národné osvetové centrum. Kyseľ, Vladimír. 2010. Inventarizácia tradičnej ľudovej kultúry. Metodické zošity na podporu výskumu, spracovania a prezentovania tradicnej ľudovej kultury [Inventory of traditional folk culture. Methodical papers to support research, processing and presentation of traditional folk culture]. Bratislava: Centrum pre tradičnú ľudovú kultúru. Kyseľ, Vladimír. 2016. “Digitálny fond tradičnej ľudovej kultúry – národný projekt [Digital Fund of Traditional Folk Culture – a national project].” ITlib. Informačné technológie a knižnice 2: 55–59. 237 �238 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Safeguarding intangible cultural heritage in Bulgaria Albena Georgieva* * Professor at the Institute of Ethnology and Folklore Studies with Ethnographic Museum, Bulgarian Academy of Sciences, e-mail address: albenaang@abv.bg. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena ICH experts carried out the necessary consultations with eminent sociologists and devised a questionnaire card, which was circulated nationwide through an extensive network of various cultural institutions: respective municipality departments, museums, and specific Bulgarian chitalishta (community cultural centres) existing in almost every settlement. Thus, the questionnaire was filled in by local representatives who were familiar with the tradition in their region and – what is more important – with its concrete bearers and masters, who could perform it and transmit it to the younger generation. In Bulgaria, the work on the institutional safeguarding of intangible cultural heritage (ICH) in accordance with the UNESCO guidelines already has a meaningful history. The state participated in the process of preparing the Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore, adopted on the 25th General UNESCO Conference in Paris 1989 (Santova 1990) – a significant step towards evaluating and declaring the need and importance of protecting traditional culture and cultural variety. National Inventory of Intangible Cultural Heritage Bulgaria is also one of the leading countries in the world in developing its national inventory of ICH. Realising the UNESCO program Living Human Treasures adopted by the Executive Board in 1993, the project ‘Living Human Treasures – Bulgaria – List of Activities’ was realised by a team of experts from the Institute of Folklore (Institut za folklor)1 at the Bulgarian Academy of Sciences (BAS, Balgarska akademiya na naukite) under the leadership of Prof. Mila Santova, D.Sc, in years 2001 and 2002. To achieve their final goal and to prepare the lists of remaining living traditional activities nationwide and in the various regions of the country, the experts, qualified in field research and 1 Since 2010, the Institute of Folklore has been merged with the Ethnographic Institute and Museum to become the Institute of Ethnology and Folklore Studies with Ethnographic Museum (IEFSEM, Institut za etnologiya i folkloristika s Etnografski muzey) at the Bulgarian Academy of Sciences. 239 �240 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development in studying oral folk culture, cooperated with the Regional Activities Department in the Ministry of Culture (Otdel “Regionalni deynosti” na Ministerstvoto na kulturata) (Peycheva 2002; Anastasova 2003; Petkova 2004). They carried out the necessary consultations with eminent sociologists and devised a questionnaire card, which was circulated nationwide through an extensive network of various cultural institutions: respective municipality departments, museums, and specific Bulgarian chitalishta (community cultural centres) existing in almost every settlement. Thus, the questionnaire was filled in by local representatives who were familiar with the tradition in their region and – what is more important – with its concrete bearers and masters, who could perform it and transmit it to the younger generation. This made it possible for the project team to focus not only on the elements important for maintaining a sustainable identity of the communities on different levels (local, regional and national) but also on the ‘living human treasures’ themselves – people who are able to effectively re-create and hand down traditional skills and knowledge. Parallel to learning the results from the questionnaire card and to its circulation in the country, some theoretical and training seminars were organised in order to clarify the significance and objectives of UNESCO programs for safeguarding ICH and to broaden the competencies of local specialists and officials in culture departments. After the filled cards were returned, the experts from the Institute of Folklore carried out extensive statistical and analytical work, verifying some of the confusing or unclear data in the field. As a result, in December 2002, the list titled ‘Living Human Treasures – Bulgaria’ was officially submitted to the Minister of Culture and was published online in Bulgarian and in English (http://www.treasuresbulgaria.com). The list consists of two main levels: the first one is national and includes the activities and skills that are representative of the country as a whole, while the second one comprises of 28 regional lists that correspond to the respective administrative divisions in districts; it also particularises in more detail the activities typical for the communities from each district. Furthermore, in the inventory, six main spheres of ICH are differentiated: ‘Traditional rites and feasts’, ‘Traditional singing and music playing’, ‘Traditional dancing and children’s games’, ‘Traditional narration’, ‘Traditional crafts and traditional production of homemade objects or products’, and ‘Traditional medicine’. The respective experts have also prepared a theoretical introduction to every sphere, outlining its range and characteristics, as well as the history of its investigations. Based on the data acquired through the questionnaire cards, they also depicted its development and possible transformation in the contemporary world. The inventory and the experts’ research outcomes were also published in a book – a bilingual volume in Bulgarian and in English (Santova et al. 2004). �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena The Bulgarian inventory – although it precedes the UNESCO 2003 Convention (adopted in Paris on 17 October 2003 and operating since 20 April 2006) – actually meets the main requirement of its article 12.2 Bulgaria ratified the UNESCO Convention 2003 (see Santova 2004) with a law passed by the 40th National Assembly in January 2006. The Convention was promulgated in the State Gazette3 and has operated for the Republic of Bulgaria since 10 June 2006. In 2006, a National Council for ICH (Natsionalen savet za nematerialno kulturno nasledstvo), a successor to the preceding National Council for Folklore, was established at the Ministry of Culture. Its tasks are: • to support and develop a strategy for safeguarding and popularisation of the Bulgarian ICH; • to propose measures for the application of the international acts in the sphere of ICH and for the elaboration of the systems of ICH safeguarding; • to give recommendations on issues related to the preservation and popularisation of ICH; • to submit to the Minister of Culture’s approval the elements of ICH selected from the regional nominations for inscription in the National Representative List of ICH. South-East European Experts Network on Intangible Cultural Heritage In the summer of 2007, a seminar of the South-East European experts on ICH was held in Bulgaria, organised by the Institute of Folklore at BAS, the Ministry of Culture, and the National Commission for UNESCO – Bulgaria (Natsionalna komisiya za UNESCO – Balgaria), with the support of the UNESCO Office in Venice. The seminar was a fruitful forum for the further development of the methodology on realising the UNESCO ICH safeguarding programs, and for exchanging the experience and good practices from the particular works on drawing up the national inventory. Participants included representatives of nine countries from South-Eastern Europe: Albania, Bosnia and 2 The full text of Article 12 of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage is as follows: ‘Article 12 – Inventories 1. To ensure identification with a view to safeguarding, each State Party shall draw up, in a manner geared to its own situation, one or more inventories of the intangible cultural heritage present in its territory. These inventories shall be regularly updated. 2. When each State Party periodically submits its report to the Committee, in accordance with Article 29, it shall provide relevant information on such inventories.’ 3 Konvenciya za opazvane na nematerlialnoto kulturno nasledstvo, Darzhaven vestnik no. 61, 28 July 2006. 241 �242 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Bistritsa Babi at UNESCO, 2013, © Regional Centre for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Cyprus, Macedonia, Romania, Slovenia, and Turkey. The seminar ended in establishing a South-East European Experts Network on ICH (Ekspertna mrezha po nematerialno kulturno nasledstvo ot Yugoiztochna Evropa) (Stanoeva 2007). The Network became a platform to reinforce cooperation, exchange knowledge, and share experiences on safeguarding ICH among the countries in the region. In 2016 in Brac, Croatia, Tenth Annual Meeting of the Network took place – the latest in a series of meetings held in the years since its founding (Arbanasi, Bulgaria, 2007; Safranbolu, Turkey, 2008; Zagreb, Croatia, 2009; Râmnicu-Vâlcea, Romania, 2010; Belgrade, Serbia, 2011; Athens, Greece, 2012; Sofia, Bulgaria, 2013; Limassol, Cyprus, 2014; Venice, Italy, 2015). Living Human Treasures – Bulgaria The beginning of 2008 saw the start of the National System ‘Living Human Treasures – Bulgaria’. It is coordinated by the Ministry of Culture and the Institute of Folklore at BAS and realised in cooperation with the National Commission for UNESCO – Bulgaria. Its objective is to contribute to the presentation and safeguarding of traditional skills and knowledge of important historical and cultural significance for Bulgaria that can be passed to future generations. The team of academic experts developed the guidelines for the practical operation of the System, trying to envisage the possible problems, challenges, and the ways to approach them in the instructions. A preliminary seminar was organised in December 2007, with the aim of training the representatives of regional museums, the Regional Expert Consulting and Information Centres (Regionalno ekspertno-konsultantski i informacionni centrove), and some local chitalishta – those that were expected to be directly involved in the nomination process (Grancharova 2008). The System ‘Living Human Treasures – Bulgaria’ is carried out biennially and proceeds in two rounds – regional and national. The first, pilot stage in 2008 indicated the goodwill of the state and the society as a whole for identifying, presenting and safeguarding its ICH, which consequently secures the safeguarding of its very cultural identity in the conditions of globalisation and unification. The Living Human Treasures of Bulgaria, inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Bulgaria (Natsionalna predstavitelna lista na nematerialnoto kulturno nasledstvo „Zhivi choveshki sakrovishta – Balgaria”) are as follows: 243 �244 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Project name Nominating institution Bearer Nestinarstvo [firewalking ritual], messages from the past: the Panagyr [fair] of saints Constantine and Elena in the village of Bulgari Regional Historic Museum (Regionalen istoricheski muzey), Burgas, District Burgas A group from Bulgari (headed by Michail Michailov), Tzarevo Municipality, District Burgas Kalusha – long-standing tradition kept for the generations to come Chitalishte ‘Nicola Y. Vaptzarov’, Hurletz, Kozlodui Municipality, District Vratza Group for authentic folklore ‘Kalushari’ Traditional Vasilitsa wedding Chitalishte ‘Geo Milev’, town of Momin Prohod, Kostenetz Municipality, District Sofiya Folklore ensemble ‘Momin Prohod’ 2008 TRADITIONAL RITES AND FEASTS TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING Two-part singing in the town of Nedelino Chitalishte ‘Svetlina’, town of Nedelino, District Smolyan Group for authentic singing (headed by Aneta Emilova) TRADITIONAL CRAFTS AND TRADITIONAL PRODUCTION OF HOMEMADE OBJECTS OR PRODUCTS Chitalishte ‘Prosveta’, town of Apriltsi, and Museum of Art Crafts and Applied Arts (Muzey na narodnite hudozhestveni zanayati i prilozhnite izkustva), town of Troyan, District Lovech Dyanko Dyankov (master of weapons, knives and tinning copper utensils) Two buenets met and started a dialog Chitalishte ‘Napredak – Yuper’, town of Kubrat, Kubrat Municipality, District Razgrad Group for source folklore and customs Mask game ‘Djamal’ (Koshov, Municipality of Ivanovo, District Ruse) Regional Historic Museum (Regionalen istoricheski muzey), Ruse, District Ruse Group for authentic folklore Dyanko Dyankov – master of ancient weapons from the town of Apriltsi 2010 TRADITIONAL RITES AND FEASTS TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING The song – past, present and future Chitalishte ‘Sts. Cyril and Methodius – 1926’, town of Satovcha, Satovcha Municipality, District Blagoevgrad Women’s group for ‘high voice singing’, children’s group for ‘high voice singing’ TRADITIONAL DANCING AND CHILDREN’S GAMES Spring folklore dancing on songs from the town of Banya, Karlovo Region Chitalishte ‘Sts. Cyril and St. Methodius’, town of Banya, Karlovo Municipality, District Plovdiv Group for source folklore Chitalishte ‘Minyor – 2005’, town of Pernik, Pernik Municipality, District Pernik Lidia Evtimova Dobrevska, storyteller from the town of Breznik, Breznik Municipality, District Pernik Regional Historic Museum (Regionalen istoricheski muzey), Pernik, District Pernik Surova groups from 31 locations TRADITIONAL NARRATION Listen and you will know 2012 TRADITIONAL RITES AND FEASTS The national Surova [St. Basil’s Day] celebration in the region of Pernik Table 1. The Living Human Treasures of Bulgaria, inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Bulgaria. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING Dobarsko babi [Grannies] – keepers of the Voditsi traditional rite Chitalishte ‘Prosveta – 1927’, Dobarsko, Razlog Municipality, District Blagoevgrad ‘Grannies from Dobarsko’ Let us preserve the Danube rhythms in Antimovo village Chitalishte ‘Razvitie – 1926’, Antimovo, Vidin Municipality, District Vidin Aerophonic music ‘Danube rhythms’ TRADITIONAL CRAFTS AND TRADITIONAL PRODUCTION OF HOMEMADE OBJECTS OR PRODUCTS From the source today in order to continue existing tomorrow Chitalishte ‘Bratstvo – 1869’, town of Kustendil, District Kustendil Stefan Alexov Petrov from Lomnitsa village Carpets from Chiprovtsi Chitalishte ‘Peter Bogdan – 1909’, town of Chiprovtsi, Chiprovtsi Municipality, District Montana Women’s folklore group and youngsters (Ivanka Ivaylova and Zaharinka Ivaylova) St. Lazarus’s Day ritual in Staro Selo village – from centuries to centuries Chitalishte ‘Vazrazhdane – 1940’, Staro Selo, Tutrakan Municipality, District Silistra Ensemble for authentic folklore ‘Staroseltsi’ Hıdrellez – Alevi carnival games from Bisertsi village Chitalishte ‘Stefan Karadzha – 1928’, Bisertsi, Kubrat Municipality, District Razgrad Group for source folklore Dervish’s Day in Lesichovo Chitalishte ‘Otets Paisii – 1890’, Lesichovo, Lesichovo Municipality, District Pazardzhik Mummers group 2014 TRADITIONAL RITES AND FEASTS TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING ‘Dobrudzha Thriad’ – past, present and future Chitalishte ‘Yordan Yovkov – 1870’, Dobrich, District Dobrich Group ‘Dobrudzha Thriad’ – Stefan Georgiev Mitev, Atanas Stoyanov Mitev, Zhivko Georgiev Stoyanov TRADITIONAL CRAFTS AND TRADITIONAL PRODUCTION OF HOMEMADE OBJECTS OR PRODUCTS Belts woven ‘on barks’ Chitalishte ‘Probuda – 1958’, Shumen, District Shumen Sofka Petrova Dimitrova The Erkech ritual on St. Lazarus’s Day: a living tradition Chitalishte ‘Prosveta – 1906’, Kozichino, Pomorie Municipality, District Burgas Group for authentic folklore Mummers at Shrovetide Chitalishte ‘Probuda – 1927’, Bozveliysko, Provadiya Municipality, District Varna Group for authentic folklore Painting eggs with wax Chitalishte ‘Prosveta – 1881’, Kostenets, Kostenets Municipality, District Sofia Ivanka Petrinina, Ivanka Tsvetanova, Lyubka Stamatova, Tsvetanka Nadzhakova, Yordanka Gerina, Mariana Dukova, Lyubka Katsarova, Nadezhda Petrinina, Lyudmila Chingova 2016 TRADITIONAL RITES AND FEASTS TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING Polyphonic women’s / men’s singing with tambura accompaniment Chitalishte ‘Sts. Cyril and Methodius – 1919’, Dorkovo, Rakitovo Municipality, District Pazardzhik Men’s vocal folklore group at ensemble ‘Ovcharska Pesen’ [Shepard’s song] 245 �246 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Project name Nominating institution Bearer The Rhodope bagpipe – the magic of the mountain Chitalishte ‘Rodopska Prosveta – 1923’, Devin, Devin Municipality, District Smolyan Group of bagpipe players TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING / TRADITIONAL CRAFTS AND TRADITIONAL PRODUCTION OF HOMEMADE OBJECTS OR PRODUCTS Kostadin Ilchev – a distinctive continuer of the Rhodope bagpipe tradition Regional Historic Museum (Regionalen istoricheski muzey) ‘Stoyu Shishkov’, Smolyan, District Smolyan Kostadin Stefanov Ilchev TRADITIONAL DANCING AND CHILDREN’S GAMES Traditional dances in Gamzovo village – tradition meets the future Chitalishte ‘Prosveta – 1928’, Gamzovo, Bregovo Municipality, District Vidin Gamza Ensemble for Source Folklore With the dances of our ancestors Chitalishte ‘Otets Paisii – 1956’, Pet mogili, Nikola Kozlevo Municipality, District Shumen Youth dance group ‘On the Square’ TRADITIONAL DANCING AND CHILDREN’S GAMES / TRADITIONAL SINGING AND MUSIC PLAYING Songs and dances in the square of Kipra village Chitalishte ‘Hristo Botev – 1927’, Kipra, Devnya Municipality, District Varna Ensemble for authentic folklore ‘Kipra’ TRADITIONAL CRAFTS AND TRADITIONAL PRODUCTION OF HOMEMADE OBJECTS OR PRODUCTS Knitting of fishing tackles – pounds, fishing nets and hoop nets – a thousand-year old craft in the Burgas Bay Regional Historic Museum (Regionalen istoricheski muzey), Burgas, District Burgas Stalin Ivanov Iliev The Living Human Treasures of Bulgaria, inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of the Republic of Bulgaria; cont. The successful biennial realisation of the System ‘Living Human Treasures – Bulgaria’ proves that there are elements of ICH that are actively maintained in practically all of the country’s regions. It also demonstrates the readiness and the responsibility of all the community representatives and experts that take part in the nominations and the selections. In the framework of this program, an integral archive for all the documents and materials, connected with the programs for safeguarding the ICH is established at the National Centre for ICH (Natsionalen tsentar za nematerialno kulturno nasledstvo) at IEFSEM. Beside the inscriptions in the Representative List of the ICH of the Republic of Bulgaria, the state realised four successful inscriptions in the UNESCO Representative List of ICH of Humanity: in 2008 – ‘Bistritsa Babi, archaic polyphony, dances and rituals from the Shoplouk region’ (Sofia District) (Shtarbanova 2006), a traditional female polyphonic voice ensemble, continued for three generations; in 2009 – ‘Nestinarstvo, messages from the past: the Panagyr of Saints Constantine and Helena in the village of Bulgari’ (Burgas District) [a firewalking ritual, anastenaria – editorial �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena note]; in 2014 – ‘The tradition of carpet-making in Chiprovtsi’ (Montana District); in 2015 – ‘Surova folk feast in Pernik region’ (Pernik District), wintertime New Year’s celebrations. In addition, another two nominations submitted in 2013 for inscription in the Representative List of ICH of Humanity are awaiting evaluation: ‘High voice polyphonic singing from Dolen and Satovcha’ (Blagoevgrad District) and ‘Two-part singing from the town of Nedelino’ (Smolyan District). Another two nominations were submitted in 2013 for inscription in the Register of Good Safeguarding Practices: ‘The folklore fair in Koprivshtitsa’ (Sofia District) was inscribed in December 2016, while the ‘Bulgarian chitalishte (community cultural centre): practical experience in safeguarding the vitality of the intangible cultural heritage’ still awaits evaluation. Furthermore, in 2014, Bulgaria took part in a multinational nomination – together with the Former Yugoslav Republic of Macedonia, the Republic of Moldova, and Romania – for inscription in the Representative List of ICH of Humanity of ‘Cultural practices associated to the 1st of March’. During the first cycle of 2015, the UNESCO Committee requested additional information from the State Parties and invited them to resubmit the nomination for examination in the following cycle (2017). The Regional Centre for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO The Regional Centre for the Safeguarding of the ICH in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO (Regionalen tsentar za opazvane na nematerialnoto kulturno nasledstvo v Yugoiztochna Evropa pod egidata na UNESCO) was founded in 2008, registered as a non-profit organisation in accordance with the Bulgarian legislation. With the Resolution adopted at the 35th session of UNESCO General Conference in October 2009, the Regional Centre was recognised as a regional centre (Category 2) under the auspices of UNESCO. The agreement between UNESCO and the Bulgarian Government, which regards the establishment of the Regional Centre in Sofia, was signed on 25 October 2010 in Paris. On 16 March 2011, Bulgarian Parliament ratified the Agreement, entering it into force. On 20 February 2012, UNESCO Director-General Irina Bokova, together with the former Minister of Foreign Affairs Nikolay Mladenov, the former Minister of Culture Vezhdi Rashidov, and the former President of Bulgarian Academy of Sciences Nikola Sabotinov officially inaugu- 247 �248 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development International Folklore Festival ‘Between Three Mountains’, 2013, © Regional Centre for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena rated the Regional Centre for the Safeguarding of ICH in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO in Sofia. The co-founders of the Sofia Centre are: the Ministry of Culture of the Republic of Bulgaria, the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Bulgaria (Ministerstvo na vanshnite raboti), and the Bulgarian Academy of Sciences. The necessary funds for the running costs of the Sofia Centre are provided by the Bulgarian Government. For this purpose, a specific article in the Bulgarian Cultural Heritage Act has been amended. Members States of the Sofia Centre are: Albania, Armenia, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Cyprus, Georgia, Greece, The Former Yugoslav Republic of Macedonia, Moldova, Montenegro, Romania, Serbia, Slovenia, and Turkey. The mission of the Sofia Centre is to promote cooperation in the field of ICH on the national, regional, and international level, and to carry out initiatives for safeguarding and popularising ICH in the countries of South-Eastern Europe. As a Category 2 centre under the auspices of UNESCO, the Sofia Centre is expected to contribute directly to achieving the Strategic Programme Objectives or programme priorities and themes of the organisation. The key objectives are: • to promote the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and to contribute to its implementation; • to increase the participation of communities, groups, and individuals in safeguarding the ICH in the region; • to coordinate and exchange information related to ICH; • to foster regional and international cooperation between the countries in the region and UNESCO; • to support and participate in the activities that aim to enhance the capacity of experts in the field of ICH. In order to achieve the above objectives, the specific functions of the Centre include: • instigation and coordination of research into practices of safeguarding ICH elements present in the South-Eastern European countries, as referred to in Articles 11, 12, 13 and 14 of the 2003 Convention; • organisation of training courses on subjects connected to the safeguarding of ICH; • improvement of international and regional cooperation through networking with institutions active in the domain of ICH, notably those established under the auspices of UNESCO (Category 2), in order to coordinate activities and exchange information and knowledge concerning the safeguarding of ICH, and to promote good practices. 249 �250 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Surova folk feast in Pernik region, 2013, © Regional Centre for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Since its beginning, the Sofia Centre has been realising three key types of activity: capacity building, networking, and raising awareness. Capacity building One of the main goals of the Regional Centre is to support and encourage the countries of the region in strengthening their capacity for safeguarding ICH at the national level. In this regard, the Centre organises a series of training seminars in the framework of UNESCO’s global capacity-building strategy in the field of ICH. Until now, eight seminars have been successfully delivered in five countries in the region (Bulgaria, Albania, The Former Yugoslav Republic of Macedonia, Romania, and Croatia). Networking The Regional Centre focuses its efforts on enhancing the regional and international cooperation in the field of ICH through networking and forming active partnerships. Pursuing this goal, the Centre realises activities aiming at the exchange of information and knowledge about the safeguarding of ICH and the promotion of best practices in related policies, including the organisation of annual meetings of the South-East European Experts Network on ICH, meetings of related Category 2 centres, workshops and seminars. These are, among others: the Conference on ‘Intellectual Property, Intangible Cultural Heritage and Traditional Medicine’ in the Context of Policies for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe (2015); Round table on ‘70 Years UNESCO: Peace through Education, Science and Culture’ (2015); The Contribution of UNESCO Member States in South-Eastern Europe to the Dissemination and Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2015, see Ivanova 2016). Raising awareness Through various actions and events, the Regional Centre endeavours to raise awareness about the ICH in the region, to inform the wide public about the dangers that threaten this heritage as well as about the initiatives undertaken for the implementation of the 2003 Convention. Fulfilling this objective, the Regional Centre supports and organises international representative events such as film festivals, exhibitions, concerts, and promotion materials. The Centre has updated its official website (http://www.unesco-centerbg.org) with a new layout, new design, and new administration, all intended to facilitate its use and its way of posting information. 251 �252 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development In the future, the Regional Centre is planning to intensify its cooperation with the countries of South-Eastern Europe, and to expand the network of experts in order to increase the capacity for the safeguarding of ICH and for implementing the 2003 Convention at the national level; it strives to be the platform for disseminating and exchanging information in the field of ICH. References Anastasova, Ekaterina. 2003. “Zhivi choveshki sakrovishta. Nomenklatura na deynostite – Balgariya [Living Human Treasures. List of activities – Bulgaria]”. Balgarski Folklor 29 (2–3): 187–88. Grancharova, Evgenia. 2008. “Natsionalen seminar „Zhivi choveshki sakrovishta – Balgaria” [National seminar ‘Living Human Treasures – Bulgaria’]”. Balgarski Folklor 34 (1): 154–56. Ivanova, Miglena, ed. 2016. The Contribution of UNESCO Member States of South-Eastern Europe to the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. A Jubilee Edition Dedicated to the 70th Anniversary of UNESCO. Sofia: Regional Centre for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in SouthEastern Europe under the auspices of UNESCO. Petkova, Svetla. 2004. “Etap ot proekta „Zhivi choveshki sakrovishta – Balgariya” priklyuchi uspeshno [A stage of the project ‘Living Human Treasures – Bulgaria’ completed successfully]”. Balgarski Folklor 30 (1–2): 194–95. Peycheva, Lozanka. 2002. “Zhivi choveshki sakrovishta – Balgaria [Living Human Treasures – Bulgaria]”. Balgarski Folklor 28 (2): 81–83. Santova, Mila. 1990. “Preporaka za opazvane na folklora [A recommendation for the safeguarding of folklore]”. Balgarski Folklor 16 (3): 110–14. Santova, Mila. 2004. “Konventsiya na YUNESKO za opazvane na nematerialnoto kulturno nasledstvo [UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage]”. Balgarski Folklor 30 (3): 118–32. Santova, Mila, Dimitrina Kaufman, Albena Geogieva, Lozanka Peycheva, Ekaterina Anastasova, Vanya Mateeva, Radka Bratanova, et al. 2004. Zhivi choveshki sakrovishta: Balgaria / Living Human Treasures: Bulgaria. Sofia: Akademichno izdatelstvo “Prof. Marin Drinov.” Shtarbanova, Anna. 2006. “Otlichena balgarska kandidatura sred svetovnite shedyovri na nematerialnoto kulturno nasledstvo na chovechestvoto [A distinguished Bulgarian candidature among the world’s masterpieces of intangible cultural heritage]”. Balgarski Folklor 32 (2): 134–35. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Stanoeva, Iva. 2007. “Regionalen seminar na eksperti ot Yugoiztochna Evropa po problemite na nematerialnoto kulturno nasledstvo [A regional seminar of experts from South-Eastern Europe on the problems of intangible cultural heritage]. Balgarski Folklor 33 (4), 112–16. 253 �254 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Documentation as a form of safeguarding of the intangible cultural heritage in China: practice and experience Deng Xuechen* * Director of Digitizing Center, China National Center for Safeguarding Intangible Cultural Heritage of Chinese National Academy of Arts (中国艺术研究院–中国非物质文化遗产保护中心), e-mail: dengxuechen@ihchina.cn. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena At the beginning of the 21st century, China launched a nationwide survey on intangible cultural heritage. The survey, spanning from June 2005 to December 2009, captured a collection of 290,000 precious objects and materials, producing two-billion-word documents, 4.77 million pictures, and a large number of audio-video materials, which resulted in 870,000 ICH elements in total. The past fifteen years have witnessed the great importance Chinese government attaches to the safeguarding of intangible cultural heritage. In line with its different domains and survival conditions, four approaches have been established over this time: productive safeguarding, integrated safeguarding, prioritised rescue safeguarding, and legislative safeguarding. What is more, these four approaches, respectively supported by actions and solutions, have been practically proved to play a positive role in the safeguarding efforts. China has accumulated rich experience in the successful establishment and improvement of the Chinese national list system of intangible cultural heritage, the recognition and nomination of bearers, the publicity and exhibition of intangible cultural heritage, and the first national survey of intangible cultural heritage; furthermore, a great amount of intangible cultural heritage has been safeguarded effectively. Documentation, as a primary and essential way of prioritised rescue safeguarding, proved to be a useful solution, especially in the current information and technology-oriented society. As such, it provides a significant contribution to the sustainable development of intangible cultural heritage safeguarding. In fact, China enjoys a long history of studying, documenting, and preserving national and folk cultures. Since the founding of the People’s Republic of China in 1949, the Government has been making great efforts to preserve its intangible cultural heritage. Many experts and scholars visited remote regions inhabited by national minorities, conducted surveys, and collected vast amounts of data on their national and folk cultures. For example, two professors: Yang Yinliu and Cao Anhe, who worked at the Institute of Music of Chinese National Academy of Arts (中国艺术研究院音乐 研究所), recorded the famous Erhu musical piece Er Quan Ying Yue (The Moon reflected on the 255 �256 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Deng Xuechen during the discussion at the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena Er-quan Spring) with a wire recorder in 1950. This was, in fact, the last recording piece of the Erhu performer A Bing, who passed away shortly after. Similar music and sound recordings of over 7000 hours in total, made in the 1950s and 1960s by the Institute of Music, are now one of the most invaluable national legacies – considering that most performers passed away over time. In December 1997, UNESCO proclaimed the traditional music and audio data collected by the Institute of Music as the first inscription on the register of the Memory of the World Programme, which demonstrates effective efforts made by the Chinese government to preserve a large amount of ICH in danger of extinction. In 1979, Ministry of Culture of the People’s Republic of China (中华人民共和国文化部), State Ethnic Affairs Commission of the People’s Republic of China (中华人民共和国国家民族事务委员会), and China Federation of Literary and Art Circles (CFLAC, 中国文学艺术界联合会) jointly launched a general survey which focused on ten fields in five artistic genres, including folk literature, folk music, folk dance, folk opera and drama, which resulted in the composition and publication of a series of ten volumes known as the modern ‘Great Wall of Chinese culture’ (Leilei 2010). At the beginning of the 21st century, China launched a nationwide survey on intangible cultural heritage. The survey, spanning from June 2005 to December 2009, captured a collection of 290,000 precious objects and materials, producing two-billion-word documents, 4.77 million pictures, and a large number of audio-video materials, which resulted in 870,000 ICH elements in total. In the globalised world today, our political, economic and cultural structures as a whole are undergoing revolutionary changes. A large amount of intangible cultural heritage is on the verge of extinction. The rapid technological development in recent years has brought advances in digital technology to our attention for the improvement of ICH documentation. It is thus our duty to undertake the responsibility to document and transmit outstanding traditional Chinese culture by using scientific technology without any delay. At the beginning of 2006, China National Center for Safeguarding Intangible Cultural Heritage of Chinese National Academy of Arts started constructing the database and a digital application in compliance with the requirements of the Ministry of Culture. In 2010, the Ministry put forward the construction of the Digitized Safeguarding Project of Chinese ICH in the Twelfth Five-year Plan (2011–2015), authorising China National Center for Safeguarding Intangible Cultural Heritage of Chinese National Academy of Arts to undertake this project. Subsequently, we have conducted research and exploration over the past five years mainly in the three aspects of defining standards and specifications, establishing a database of digital resources and developing pilot projects. Out of these tasks, defining standards and specifications 257 �258 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development is the primary one, as it forms the foundation for the establishment of a standardised system for digitised safeguarding of ICH. Once completed, the standards and specifications will provide guidance for the implementation, management, and application of digitised safeguarding of ICH at both technical level and professional level, enabling the orderly conduct of digitised safeguarding throughout the nation with all unified standards to ensure the quality of digitised resource collection. By the end of 2014, we had accomplished 非物质文化遗产数字化保护专业标准 (Professional standards on digitised safeguarding of ICH),1 a series of three books which cover all the characteristics of ten categories of ICH in China. The three books are titled: 数字资源采集方案编制规 范 (Specifications for the compilation of digital resources collection plan), 数字资源采集实施规 范 (Specifications for the implementation of digital resources collection), and 数字资源著录规则 (Rules for digital resources description). The standards are now applied in twenty-six regions in China. By using such professional standards, recorders can learn the whole process of intangible cultural heritage collection, including how to collect information, how to make plans, and how to implement them. Besides, the professional standards can also provide specific requirements on the environment and the process of collection. Based on the Chinese practice and experience over the past years, I believe that four decisive factors are essential to ensure the success of ICH documentation. The first factor is qualified manpower, which should be equipped with rich knowledge of ICH, and be capable to document its elements in line with required standards. What is more, ICH experts or professionals must be the leading members of that manpower. However, in reality, the shortage of ICH professionals is the biggest concern we are facing. The second factor is documentation standards, which should define how to document and what to document. As mentioned earlier, China has made tremendous endeavours to set such standards, since the ten ICH categories differ from each other in details, and therefore require specific standards for documentation of each respective category. The third factor is devices and equipment, including, but not limited to cameras, scanners, and recorder pens. Sometimes, advanced equipment such as high-speed cameras is required when documenting details of various performing arts or moving processes. The fourth factor is time. It refers to specific moments, such as festivals or ceremonies that only occur at exact times. Knowing when these events occur is crucial to their documentation. This factor also refers to the duration and the process of documentation, as it is usually an enduring task. 1 A research achievement of cultural industry standard formulation project undertaken by Chinese National Academy of Arts. �Part 2. ICH and the examination and documentation of phenomena China National Center for Safeguarding Intangible Cultural Heritage of Chinese National Academy of Arts plays an important role in collecting, documenting, archiving and conserving data on intangible cultural heritage, as well as in providing information and raising awareness on the importance of ICH. Furthermore, as the internet is widespread today, it is the best channel to introduce and disseminate the Chinese ICH, as well as to practice information sharing. In line with the requirement regarding the national safeguarding of ICH, China National Center for Safeguarding Intangible Cultural Heritage of Chinese National Academy of Arts started constructing the website at the beginning of 2006, which was completed and opened to the public as China’s official ICH website (www.ihchina.cn) in September 2006. The Website is used to introduce and popularise ICH elements among the public, both in China and other parts of the world; reflecting the richness and variety of Chinese traditional culture as a contribution to the safeguarding, scientific research, academic exchanges and popularisation of ICH in China. The major columns are as follows: Homepage, Organisations, Normative Instruments, UNESCO Lists, National Lists, ICH Bearers, Nomination Directives, News, Protection Forum, Exhibition and Performance. Under the Protection Forum, a large number of essays and interviews with ICH masters are provided. Under the Features, there are reports on ICH activities, detailed introduction to ICH elements and safeguarding experience. Beside these columns, there are more: Repository, Master, ICH Memory, and others. As a convenient platform to demonstrate and popularise information on Chinese ICH, the Website plays an important role in ICH information sharing. References Leilei, Jia, ed. 2010. 数字化时代文化遗产的保护和展现: 中美文化论坛文集 / Preservation and Presentation of Cultural Heritage in Digital Age: China-US Cultural Forum Collection of the Theses. Beijing: Wen hua yi shu chu ban she. 259 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/51633eaff6a5ba78b2e227c854cc2db3.pdf 6d035686c31cd3d57989a9aef97eaa82 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6644 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2017 Subject The topic of the resource cultural heritage UNESCO 2003 convention Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6212 Title A name given to the resource Intangible cultural heritage: safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China. Part 2 Description An account of the resource 223 s.; il.color. Creator An entity primarily responsible for making the resource Schreiber, Hanna (ed.) Language A language of the resource ang Publisher An entity responsible for making the resource available National Heritage Board of Poland Type The nature or genre of the resource książka Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE edited by Hanna Schreiber 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �Title Intangible Cultural Heritage: Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China. The 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 Convention through the Prism of Sustainable Development. Scientific and substantive editor Hanna Schreiber Principal reviewer Andrzej Rottermund Language editing Tomasz Wiśniewski Translation LIDEX Mechanical editing Aleksandra Zych Proof-reading Tomasz Wiśniewski, Aleksandra Zych, Hanna Schreiber Layout, cover design and typesetting Magdalena Piotrowska-Kloc, Printomato © 2017 National Heritage Board of Poland ul. Kopernika 36/40, 00-924 Warszawa ISBN 978-83-63260-95-8 Printed by Łódzkie Zakłady Graficzne The views expressed in the articles published in this volume are those of the authors and do not necessarily represent the views of the institutions they work for, neither the National Heritage Board of Poland nor the Polish Ministry of Culture and National Heritage. �FOREWORDS Intangible cultural heritage at the heart of sustainable development . . . 12 Timothy Curtis Foreword . . . 16 Magdalena Gawin Opening speech . . . 20 Chen Fafen The National Heritage Board of Poland in the process of implementing the provisions of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage . . . 26 Małgorzata Rozbicka Introductory speech made during the opening of the 1st China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage . . . 34 Leszek Zegzda Kraków and its heritage in the European context . . . 40 Jacek Purchla �4 INTRODUCTORY PAPERS Intangible cultural heritage safeguarding: a global campaign and its practice in China . . . 52 An Deming Implementation of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – the Polish experience . . . 68 Jan Adamowski PART 1. ICH AND GOOD PRACTICES OF ITS SAFEGUARDING Croatia’s intangible cultural heritage safeguarding policies and practice. The implementation of the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Croatia . . . 86 Mirela Hrovatin, Martina Šimunković Safeguarding intangible cultural heritage in Latvia: insights into the contribution of NGOs . . . 100 Gita Lancere, Anita Vaivade Intangible cultural heritage in Lithuania . . . 112 Vida Šatkauskienė, Loreta Sungailienė, Skirmantė Ramoškaitė Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Hungary . . . 128 Eszter Csonka-Takács, Vanda Illés �5 PART 2. ICH AND THE EXAMINATION AND DOCUMENTATION OF PHENOMENA The strategy of safeguarding the intangible cultural heritage in the Czech Republic . . . 142 Martin Šimša Estonian inventory of intangible cultural heritage. The case of cross-trees . . . 154 Marju Kõivupuu Intangible cultural heritage of Albania and the challenges in creating the National Inventory and the list of phenomena and elements . . . 166 Silva Breshani, Arta Dollani Ambiguity in the system of safeguarding intangible cultural heritage in the Republic of Macedonia . . . 184 Velika Stojkova Serafimovska, Ivona Opetčeska Tatarčevska The implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in the Republic of Serbia: documentation of the National Register of Intangible Cultural Heritage at the Ethnographic Museum in Belgrade . . . 198 Danijela Filipović Safeguarding intangible cultural heritage in Bosnia and Herzegovina . . . 214 Milica Kotur Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Slovakia . . . 226 Eva Ryšavá-Záhumenská �6 Safeguarding intangible cultural heritage in Bulgaria . . . 238 Albena Georgieva Documentation as a form of safeguarding of the intangible cultural heritage in China: practice and experience . . . 254 Deng Xuechen PART 3. CREATING THE ICH SAFEGUARDING SYSTEM – CURRENT CHALLENGES AND SOLUTIONS The intangible cultural heritage of Romania: current situation and future directions . . . 262 Marta Nedelcu The intangible cultural heritage of Slovenia and the activities of the Coordinator . . . 274 Nena Židov Networks of intangible cultural heritage experts in Hungary . . . 286 Eszter Csonka-Takács Intangible cultural heritage in the system of cultural heritage protection in Poland . . . 292 Katarzyna Zalasińska What do we mean when we say ICH? Or does the Galičnik wedding constitute ‘intangible cultural heritage’? . . . 300 Ivona Opetčeska Tatarčevska �7 ‘World is sacred’ worldview as an element of intangible cultural heritage in the modern world . . . 306 Vida Šatkauskienė Safeguarding and transmission of intangible cultural heritage – the case of Surova in a museum context . . . 318 Iglika Mishkova The Association of Folk Artists and its activities for the safeguarding of intangible cultural heritage in Poland . . . 336 Waldemar Majcher, Paweł Onochin, Katarzyna Smyk PART 4. ICH AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT Lists of intangible cultural heritage: the beginning or the end of sustainability? . . . 352 Eva Románková-Kuminková Intangible cultural heritage and sustainable development: case study of Suiti cultural space in Latvia . . . 370 Anita Vaivade Vernacular religion as an element of intangible heritage in terms of sustainable development . . . 380 Katarzyna Smyk Importance of inter-institutional cooperation for ICH safeguarding and sustainable development. The case of dry stone building . . . 398 Mirela Hrovatin �8 Securing the future of intangible cultural heritage in Romania in a sustainable way: benefits and subsequent risks . . . 412 Adina Hulubaş Discontinuation in transmission – threats and questions. The case study of Glasoechko singing in the Republic of Macedonia . . . 422 Velika Stojkova Serafimovska SUMMARY Ten remarks on the 10th anniversary of entry into force of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage . . . 434 Hanna Schreiber Acknowledgements . . . 472 Hanna Schreiber �PART 3. CREATING THE ICH SAFEGUARDING SYSTEM – CURRENT CHALLENGES AND SOLUTIONS �262 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The intangible cultural heritage of Romania: current situation and future directions Marta Nedelcu* * Counsellor, Ministry of Culture and National Identity (Ministerul Culturii şi Identităţii Naţionale), Bucharest, Romania, e-mail: marta.nedelcu@cultura.ro. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions …one of the priorities of the Ministry of Culture and National Identity in the last year was to draw up the most important legal instrument referring to the cultural heritage, including the intangible cultural heritage: Tezele Codului Patrimoniului Cultural (The theses of the cultural heritage code). After being presented for public consultation, in November 2016, the preliminary theses were approved by a decision of the government. The document represents the preliminary stage to elaborate the Codul Patrimoniului Cultural (cultural heritage code), aligning the national legislation to the European principles. Introduction Over the last three decades, increasingly more experts around the world have been expressing their concerns over the negative effects of growing globalisation on the cultural diversity of people, especially on the living heritage of humanity – as a dynamic phenomenon and a permanent transformation. They have drawn attention to the need of adopting measures aimed at ensuring its safeguarding and preservation. It is in this context that UNESCO adopted the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – the first international legal instrument – at its 32nd session of the General Conference. In the very first lines of the Convention, we can read that the processes of globalization and social transformation, alongside the conditions they create for renewed dialogue among communities, also give rise, as does the phenomenon of intolerance, to grave threats of deterioration, disappearance, and destruction of the intangible cultural heritage, in particular owing to a lack of resources for safeguarding such heritage1. After approximately two years, on 29 December 2005, Romania accepted the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage2, becoming the 30th state party to the Convention. 1 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, http://www.unesco.org/culture/ich/en/convention (accessed: 30 October 2016). 2 Law no. 410/2005 on the acceptance of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, adopted in Paris on 17 October 2003 (Legea nr. 410 din 29 decembrie 2005 privind acceptarea Convenției pentru salvgardarea patrimoniului cultural imaterial, adoptată la Paris la 17 octombrie 2003, Monitorul Oficial [The Official Gazette], no. 17, 9 January 2006). 263 �264 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development However, it is worth mentioning that important steps with regard to the safeguarding of living heritage had already been made in Romania a few decades ago. The primary example is the first initiative to document the Romanian traditional culture, made by Dimitrie Gusti (1880–1925), a personality crucial to the Romanian culture in the interwar years, founder of the Sociological School of Bucharest, sociologist, philosopher, and aesthetician. He based his research on the idea that the research of the nation should start with research of the village, the fundamental basis of Romanian people. In 1925, Dimitrie Gusti initiated an extensive campaign, in which interdisciplinary teams of researchers – sociologists, ethnographers, geographers, and other experts – have studied the relevant expressions and manifestations of village life. Ten years later, this impressive project was partially transposed into a more tangible form: the Romanian Village Museum (Muzeul Satului Românesc), founded in 1936, one of the first open-air museums in Europe. Although its initial objective was scientific research, during their research in the territory, the team members collected representative items – furniture, ceramics, textiles, tools – and the best way to exhibit them was to place them in peasant houses from different ethnographic areas. This led to the birth of a village in the city centre of Bucharest called The Dimitrie Gusti National Village Museum (Muzeul Național al Satului ‘Dimitrie Gusti’) (Gusti 2010). Other considerable initiatives from the last century that aim to preserve and promote the Romanian living heritage together with the accumulated experience have contributed to the creation of a solid ground for the acceptance and implementation of the 2003 Convention. Brief introduction to the history and current situation of the intangible cultural heritage of Romania Romania is divided into three historical regions, from the center to the borders: the intra-Carpathian area, outlined by the arch of Carpathian Mountains; the area east of the mountains; and the south of the mountains, bordered by the Danube: Europe’s longest river, which separates the Carpathian area from the Balkan Peninsula. The geographical and historical framework has determined the Romanian culture and its own ethos. The identity of Romania has formed as a mix of ancient Dacian and Roman elements, with many other influences. In Antiquity and the Middle Ages, the most important influences came from the Slavic peoples and the Byzantine Empire. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions First scientific concerns for intangible cultural heritage, or folklore (as it was understood in Romania in that era), appear in the second half of the 19th century. The merit goes to Bogdan Petriceicu Hașdeu (1838–1907), Romanian writer and philologist, who approached the folklore from a scientific point of view for the first time, and established its main links with other areas: history, philology, and psychology (Chiţimia 1968, 671–74). Over time, different definitions have been made, and a multitude of terms have been coined to denote this highly-varied field, each of them focusing on a different area; the intense activity, the continuing concern for folklore and ethnography, all generating ‘reservoirs’ for important information about the identity of Romanian people. The multitude of customs, traditions, rituals and social practices can be divided nowadays into 9 main ethnographic regions: Transilvania, Maramureş, Crişana, Banat, Oltenia, Muntenia, Dobrogea, Moldova, and Bucovina. In Romania, there are a number of governmental and non-governmental institutions and competent bodies at the national and local level that directly and indirectly play a vital role towards the management and promotion of intangible cultural heritage. The attributions of main institutions are established by the central piece of ICH legislation: Chapter IV of the Law no. 26/2008 on the protection of intangible cultural heritage. According to article 17, the Ministry of Culture and National Identity (Ministerul Culturii şi Identităţii Naţionale) plays a central role and ‘coordinates at the national level the activities of public institutions with responsibilities in the field of intangible cultural heritage’3. Other specific duties with reference to intangible cultural heritage include developing policies and strategies and providing financial support to the institutions responsible for the identification, conservation, protection, and promotion of intangible cultural heritage of Romania. The Ministry of Culture and National Identity also supports the institutions involved in the implementation of safeguarding strategies for intangible cultural heritage. However, the institution directly responsible for intangible cultural heritage is the National Heritage Institute (Institutul Național al Patrimoniului), a public institution of national importance, subordinated to the Ministry of Culture and National Identity through the Department of Conservation and Promotion of Traditional Culture (Direcția Conservarea și Promovarea Culturii Tradiționale). According to article 18 of the Law no. 26/2008, its main duties are: ‘to initiate and 3 Legea nr. 26 din 29 februarie 2008 privind protejarea patrimoniului cultural imaterial, Monitorul Oficial, no. 168, 5 March 2008. 265 �266 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Doina, © Institute of Ethnography and Folklore ‘Constantin Brăiloiu’ – Romanian Academy. Lad’s dances in Romania, © Motoc Ioan. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions develop projects and programs regarding conservation, protection and promotion of the intangible cultural heritage’, ‘coordinate on the methodological level the activities of cultural establishments in the field of intangible cultural heritage’, ‘implement education programs in the field of traditional cultural expressions’. However, perhaps the most important activity of the Department of Conservation and Promotion of Traditional Culture is related to the organisation and administration of the National Register of Intangible Cultural Heritage (Registrul Naţional al Patrimoniului Cultural Imaterial). In line with the provisions of the 2003 Convention (article 13: Other measures for safeguarding), in 2008, Romania designated a competent body for the safeguarding of the intangible cultural heritage present in its territory: the National Commission for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Comisia Națională pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial). It plays a significant role in the activities concerning intangible cultural heritage. It is a scientific body without a legal personality, subordinated to the Ministry of Culture and National Identity. The organisation and the functioning of the Commission, as well as the main responsibilities of this scientific body, are established by the articles 13, 14, and 15 of the Law no. 26/2008, and the Order of the Minister of Culture no. 2102/20144. We mention only some of its duties: ‘coordinating the activities tied to protection and promotion of the intangible cultural heritage under the cultural policies of the Ministry of Culture and National Identity’, ‘developing the National Safeguarding Program’, ‘conferring the title of Living Human Treasures for domains of the intangible cultural heritage’, ‘drafting the national lists of the intangible cultural heritage’, and elaborating the nomination files for the UNESCO ICH Lists. Beside the above-presented institutions and bodies, other key institutions and organisations are directly involved in the safeguarding process of ICH in Romania: County Centres for Conservation and Promotion of Traditional Culture (Centrele Județene pentru Conservarea și Promovarea Culturii Tradiționale), research institutes of the Romanian Academy, universities with ethnology programmes, ethnographic museums, cultural institutions, professional associations, NGOs, researchers, and individuals operating in the field of intangible cultural heritage. All the relevant institutions, organisations, and bodies are actively involved in the safeguarding, development, and promotion of intangible cultural heritage and work in a complementary way. 4 Ordinul Ministrului Culturii nr. 2102 din 19.02.2014 privind organizarea şi funcţionarea Comisiei Naţionale pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial. 267 �268 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Safeguarding measures at national and international level One of the first safeguarding measures undertaken by Romania at the national level was ‘to identify and define various elements of intangible cultural heritage present in its territory’, as established by the article 11 of the 2003 Convention. In this way, in 2008, our country initiated a process of drafting two relevant instruments: The Repertoire of the Intangible Cultural Heritage of Romania (Repertoriu Național de Patrimoniu Cultural Imaterial – Repertoire, from now on) and The National Register of Intangible Cultural Heritage (Registrul Național al Patrimoniului Cultural Imaterial – Register, from now on). According to the authors, the Repertoire represents ‘a synthesis of all phenomena of the Romanian traditional culture’ (Ministerul Culturii şi Identităţii Naţionale. Comisia Naţională pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial 2009, 2014). Furthermore, it is the most important tool for inventorying Romanian intangible cultural heritage elements. The competent body responsible for the entire work was the National Commission for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. The Repertoire has now reached the first part of the second volume out of a series of three bilingual volumes (Romanian and French). The five domains of the 2003 Convention provided a starting point in the process of drafting the Repertoire, however, taking into account the diversity and the complexity of the Romanian traditional culture, the entire work has been subdivided into thematic chapters, leading to the following structure: The first volume (2009) is dedicated to four out of five domains, as defined by the 2003 Convention, and consists of nine thematic chapters: art forms of language and oral traditional expressions; folk music and dance; toys for children and youth; feasts, social practices and rituals; traditional practices for preventing, controlling and curing diseases; traditional craftsmanship; traditional food; language. The second volume is divided into two parts, both dedicated to the last of the five domains: volume IIA (2014) encompasses and systematises the knowledge about the man and the universe, knowledge of the earth, ethnobotany, and practices concerning the animals, while volume IIB, which is currently under work, will contain elements of intangible cultural heritage referring to the organisation of space and habitat. The third volume will be dedicated to the intangible cultural heritage of the ethnic minorities of Romania. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions In the process of drawing up the Repertoire, the information obtained from the questionnaires that had been addressed to the communities was compared and completed with previous bibliographical and documenting instruments, such as: the Atlasul etnografic român (Romanian ethnographic atlas), monographs, field research documents, materials from folklore archives, and others. The two volumes of the Repertoire that have been published can also be accessed in electronic form, on the official website of Ministry of Culture and National Identity in Romania5. According to the Law no. 26/2008, article 12, the Register is designed as follows: a) a list of elements of intangible cultural heritage no longer used or remembered by communities; b) a list of intangible cultural heritage elements that are in danger of disappearing; c) a list of active elements which represent the existing intangible cultural heritage of Romania. The second important safeguarding measure undertaken at the national level, in line with provisions of the article 13 of the 2003 Convention, was the creation of a series of legal instruments related to intangible cultural heritage. As previously mentioned, the Law no. 26/2008 on protecting the intangible cultural heritage is the central piece of legislation in regards to the ICH of Romania. It establishes the general framework for the identification, documentation, research, protection, preservation, promotion, enhancement, transmission, and revitalisation of intangible cultural heritage elements. This law contains relevant provisions concerning intangible cultural heritage: the definitions of the terms and expressions (article 2), the main characteristics of ICH (article 4), the 5 domains of the ICH, the Living Human Treasures title (article 7), the safeguarding measures for ICH (article 9), the National Register of the Intangible Cultural Heritage (article 12), the institutions and bodies responsible for ICH (Chapter IV). Other legal instruments are: • Law no. 410/2005 on the acceptance of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, adopted in Paris on 17 October 2003; • Order of the Minister of Culture and National Heritage no. 2436/2008 on the elaboration of the National Programme for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage6; • Order of the Minister of Culture and National Heritage no. 2491/2009 on granting the title 5 Volume I: http://www.cultura.ro/sites/default/files/inline-files/Repertoriu Patrimoniu Cultural Imaterial vol I franceza.pdf; volume IIA: http://www.cultura.ro/sites/default/files/inline-files/Repertoriu Patrimoniu Cultural Imaterial vol IIA romana si franceza_0.pdf (accessed: 30 November 2016). 6 Ordinul Ministrului Culturii și Cultelor nr. 2436 din 8.07.2008 privind elaborarea Programului naţional de salvgardare, protejare și punere în valoare a patrimoniului cultural imaterial. 269 �270 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Craftsmanship of Horezu ceramics, © Romanian Peasant Museum. Craftsmanship of Horezu ceramics, © National Heritage Institute, Romania. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions of Living Human Treasures7 with subsequent additions and amendments by the Order of the Minister of Culture no. 2148/20138; • Order of the Minister of Culture no. 2102/2014 on the organisation and functioning of the National Commission for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage; • Law no. 102/2015 on establishing the National Day of the Romanian Traditional Costume9. In line with the provisions of the 2003 Convention, Romania has established the National Program of the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Programul Național pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial) through the National Commission of the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. The Order of the Minister of Culture and National Heritage no. 2436/2008 on the elaboration of the National Programme for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage provides the main directions of the Program: • documenting, inventorying, and studying of ICH elements and editing the National Register of ICH through identifying the communities, groups, and individuals that keep the elements of intangible cultural heritage alive; • safeguarding, conserving, transmitting, and promoting of the ICH elements through special programs and projects, as well as through collaborations and partnerships with institutions, bodies, or specialists; • valorising ICH through projects that amend legislative and administrative frameworks; • promoting ICH through programmes and/or projects, raising awareness through campaigns and editorial projects; • protecting ICH by writing regulatory drafts and strategies to support communities, groups, and individuals that bear elements of ICH in order to preserve and transmit it to the new generations; • international cooperation in the field of ICH through liaising with homologue institutions and organisms from the countries that have ratified the UNESCO 2003 Convention. According to the article 14 of the 2003 Convention, the States Parties ‘shall endeavour to capacity-building activities for the safeguarding of the intangible cultural heritage’. In this sense, the 7 Ordinul Ministrului Culturii, Cultelor și Patrimoniului Național nr. 2491 din 27.11.2009 pentru aprobarea Regulamentului de acordare a titlului de Tezaur Uman Viu. 8 Ordinul Ministrului Culturii nr. 2148 privind modificarea alin. (1) al art. 11 din Anexa la Ordinul Ministrului Culturii Cultelor și Patrimoniului Național nr. 2491 din 27.11.2009, pentru aprobarea Regulamentului de acordare a titlului de Tezaur Uman Viu. 9 Legea nr. 102 din 7.05.2015 privind instituirea Zilei Naționale a Costumului Tradițional din România, Monitorul Oficial, no. 323, 13 May 2015. 271 �272 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ministry of Culture and National Identity, in collaboration with the Regional Centre for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO, and with the support of the Dimitrie Gusti National Village Museum, has organised the National Workshop ‘Implementing the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage at the national level’, which took place in Bucharest in June 2016. The workshop was attended by representatives from governmental and non-governmental organisations, communities, institutions, and individual experts who were personally involved in the implementation of the Convention. The workshop not only contributed to adding value to national efforts of working on the effective implementation of the 2003 Convention, but it gave the main actors of the ICH sector a possibility to exchange experiences. ‘In order to ensure better visibility of the intangible cultural heritage and awareness of its significance’ (article 16 of the 2003 Convention), Romania has inscribed six elements on the Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity: ‘Căluş ritual’ (2008, previously declared a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity, in 2005); ‘Doina’ (2009); ‘Craftsmanship of Horezu ceramics’ (2012); ‘Men’s group Colindat, Christmas-time ritual’ (2013, multinational file, Romania and Republic of Moldova); ‘Lad’s dances in Romania’ (2015); ‘Traditional wall-carpet craftsmanship in Romania and the Republic of Moldova’ (2016, multinational file, coordinated by Romania). One more nomination file was submitted to the Intergovernmental Committee to be examined at its twelfth session (2017): ‘Cultural practices associated to the 1st of March’ (a multinational file coordinated by Romania and elaborated together with Bulgaria, Macedonia, and the Republic of Moldova). Two more application files are currently in progress: ‘The blouse with altiţă’, the traditional women’s blouse characterised by the presence of embroidered fields: the collar (chest and sleeves) called altiţă, the vertical or diagonal stripes on the sleeves, the brețară (a bracelet-like element that supports the sleeves around the wrists) and a pleated element (an ornamental strip under the altiţă); and ‘Oina game’, a traditional sport game known since the 14th century, practiced outdoors. Future directions The initiatives mentioned above have significantly contributed to the safeguarding of the intangible cultural heritage of Romania. However, some issues still require our attention. The main �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions challenges faced by our country are: the insufficient knowledge of the regulatory framework and of the National Safeguarding Programme for ICH, the existence of some confusing provisions within the legal framework regarding the responsibilities of the institutions involved in the safeguarding of the intangible cultural heritage, the local public funding of events promoting false values of cultural heritage, the acculturation process that alters traditional values, the low interest of the youth in continuing the transmission of intangible cultural heritage elements. In this regard, one of the priorities of the Ministry of Culture and National Identity in the last year was to draw up the most important legal instrument referring to the cultural heritage, including the intangible cultural heritage: Tezele Codului Patrimoniului Cultural (The theses of the cultural heritage code). After being presented for public consultation, in November 2016, the preliminary theses were approved by a decision of the government. The document represents the preliminary stage to elaborate the Codul Patrimoniului Cultural (cultural heritage code), aligning the national legislation to the European principles. Moreover, in 2016 the Ministry of Culture and National Identity has drafted the Strategy for Culture and National Heritage for 2016–2020. The draft of the Strategy is a document of public medium-term policies and contains information about the strategic vision and the priorities of action, with relevant references to intangible cultural heritage. References Chiţimia, Ion Constantin. 1968. “Bogdan Petriceicu Haşdeu.” In Istoria literaturii române, vol. II. De la Scoala ardeleană la Juniméa, 644–705. Bucuresti: Editura Academiei Republicii Socialiste Romania. Gusti, Dimitrie. 2010. “Gânduri.” Jurnalul Național, May 16. Accessed October 30, 2016. http://jurnalul.ro/editie-decolectie/dimitrie-gusti/ganduri-543918.html. Ministerul Culturii. Comisia Naţională pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial. 2009. Patrimoniul cultural imaterial din România. Repertoriu. I [The Intangible Cultural Heritage of Romania. The Repertoire I]. Bucureşti: CIMEC – Institutul de Memorie Culturală. Ministerul Culturii. Comisia Naţională pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial. 2014. Patrimoniul cultural imaterial din România. Repertoriu IIA [The intangible cultural heritage of Romania. The repertoire IIA]. Bucureşti: Editura Etnologică. 273 �274 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The intangible cultural heritage of Slovenia and the activities of the Coordinator Nena Židov* * Slovene Ethnographic Museum (Slovenski etnografski muzej), Ljubljana, Slovenia, e-mail: nena.zidov@etno-muzej.si. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions We consider it very important to question the possible consequences of our decisions related to the elements, to the bearers in the field, to the considerations of certain elements as suitable for inscribing on the Register, to the proclamation of ICH of special significance, and to the decisions on preparing a nomination for inscription on the Representative List. Initial reflections on intangible cultural heritage The first debates in response to the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage started in Slovenia in 2004. In cooperation with the Slovene National Committee of ICOM (Slovenski odbor ICOM), the Institute of Slovene Ethnology (Inštitut za slovensko narodopisje) and the Institute of Ethnomusicology (Glasbenonarodopisni inštitut) – the last two at the Scientific Research Centre of the Slovenian Academy of Science and Arts (Znanstvenoraziskovalni center Slovenske akademije znanosti in umetnosti) – and the Slovene Ethnographic Museum have organised a panel discussion on intangible cultural heritage (Zdravič Polič 2004, 257). The participants discussed the relationship between tangible and intangible heritage, research methodologies, and the significance of ICH for Slovene ethnologists and folklorists. Since different terms may be used to translate ‘intangible heritage’ into Slovene (such as nematerialna / neopredmetena / neoprijemljiva / neotipljiva / nesnovna dediščina), the discussion also highlighted the issue of terminology (Slavec Gradišnik 2004, 262). In the same year, the first article discussing the relationship between the tangible and the intangible in ethnographic museums (Čeplak Mencin 2004) and the first Slovene translations of the definitions adopted at the International Conference of ICH Experts held in Paris in 2002 (Smrke and Slavec Gradišnik 2004) were published in Etnolog – a periodical publication of the Slovene Ethnographic Museum. In 2005, the Institute for the Protection of Cultural Heritage of Slovenia (Zavod za varstvo kulturne dediščine Slovenije) published a book Nesnovna kultura dediščina (Intangible cultural heritage), presenting the most important ICH elements in Slovenia (Prešeren and Gorenc 2005). The idea of the publication was to draw the attention of both the professional community and the 275 �276 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development lay public to the importance of ICH, to promote the political will to ratify the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and to begin implementing actual measures for its safeguarding (Koželj 2005, 11). Ratification and implementation of the UNESCO Convention From 2006 to 2008, the project Register of the Intangible Cultural Heritage as an Integral Part of a Uniform Cultural Heritage Register was led by the Institute of Slovene Ethnology at the Scientific Research Centre of the Slovenian Academy of Science and Arts. Its aim was to prepare the guidelines for the Register of the Intangible Cultural Heritage in Slovenia (Križnar 2008). In 2008, the Act ratifying the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage1 entered into force, and the Convention was implemented by the new Cultural Heritage Protection Act.2 In addition to movable and immovable cultural heritage, it included ICH.3 According to the Act, the public service related to the safeguarding of the ICH is delegated to the Coordinator for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Koordinator varstva nesnovne kulturne dediščine) with the following responsibilities: to identify, document, research, evaluate, and interpret the intangible heritage; to coordinate and independently propose the entry of elements of the intangible heritage in the national register; to advise the bearers of ICH on its integral safeguarding; to coordinate the work of museums and institutes related to the preservation of the intangible heritage of special significance; to coordinate the work of museums and institutes related to the safeguarding of the intangible heritage and cultural spaces connected with it; and to perform other tasks related to the intangible heritage as commissioned by the Ministry of Culture.4 Between 2009 and 2010, the function of the Coordinator was performed by the Institute of Slovene Ethnology at the Scientific Research Centre of the Slovenian Academy of Science and Arts. The Cultural Heritage Protection Act forms the basis for the Register of the Intangible Cultural Heritage (Register nesnovne kulturne dediščine) kept by the Ministry of Culture. In addition, the 1 Zakon o ratifikaciji Konvencije o varovanju nesnovne kulturne dediščine, Uradni list Republike Slovenije [The Official Gazette of the Republic of Slovenia] 2/2008, 8 January 2008. 2 Zakon o varstvu kulturne dediščine (ZVKD-1), Uradni list Republike Slovenije 16/2008, 15 February 2008. 3 Originally referred to as ‘living cultural heritage’ and in 2016, following a proposal by the Coordinator, changed to ‘intangible cultural heritage’ (Zakon o spremembah in dopolnitvah Zakona o varstvu kulturne dediščine (ZVKD-1D) [the Act amending the Cultural Heritage Protection Act], Uradni list Republike Slovenije 32/2016, 6 May 2016). 4 Zakon o varstvu kulturne dediščine (ZVKD-1), art. 98. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Act also defines the proclamation of ICH elements of special local or national significance.5 While the inscription of an element in the Register does not carry any legal consequences for its bearers, the proclamation of an element of special significance includes safeguarding measures, support for its bearers and practitioners, and the engagement of the state in the protection of the area important for the safeguarding of the element (Kovačec Naglič 2012, 15–17). The notion of ICH was also incorporated in the Rules on the Cultural Heritage Register (2009)6 and in the Rules on the Registry of Types of Heritage and Protection Guidelines (2010).7 The Slovene Ethnographic Museum – the Coordinator for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Slovenia Since 2003, the Slovene Ethnographic Museum has added ICH to its basic mission of protecting, introducing, and promoting the understanding of material cultural heritage (Smerdel 2003, 25–26). The knowledge about ICH is disseminated at the museum through exhibitions, events, workshops for children and adults, and through lectures and seminars. We have been paying special attention to ICH since 2011 when the Ministry of Culture assigned the function of Coordinator to the museum. To perform the responsibilities of the Coordinator, the museum has proposed an establishment of a special Intangible Heritage Department with additional employees, however, only one member of the museum staff is assigned to work in the field of ICH on a full-time basis. Some coordination tasks are performed by other museum employees and especially by the curators, who participate in the informal working group in addition to their routine assignments. Museum staff is also active in the field, preserving or re-establishing contacts with bearers of ICH elements, providing them with advice on its safeguarding, assisting in the process of writing applications for the Register, and engaging in education. The activities of bearers are documented with photo and video cameras. Cooperating with the bearers, the Coordinator also prepares proposals and texts for the entry of elements in the Register, cooperates in the proclamation of ICH of special significance, and participates in the preparation of UNESCO nominations which are the responsibility of the Ministry 5 Originally as ‘living masterpiece of local or national significance’, since 2016 ‘intangible cultural heritage of special local or national significance’ (Zakon o spremembah in dopolnitvah Zakona o varstvu kulturne dediščine [ZVKD-1D]). 6 Pravilnik o registru kulturne dediščine, Uradni list Republike Slovenije 66/2009, 21 August 2009. 7 Pravilnik o seznamih zvrsti dediščine in varstvenih usmeritvah, Uradni list Republike Slovenije 102/2010, 17 December 2010. 277 �278 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Making bobbin lace in Idrija Lace School, 2014. Photo by Nena Židov. Easter dances and games in Metlika, 2017. Photo by Nena Židov. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions of Culture. The representatives of the Coordinator maintain contact with institutions responsible for the safeguarding of ICH abroad and participate in various professional conferences on ICH in Slovenia and abroad. The Coordinator’s working group that consists of ICH experts from different Slovene institutions (Ministry of Culture, regional museums, Institute of Slovene Ethnology, Institute of Ethnomusicology, Department of Ethnology and Cultural Anthropology, Slovene National Commission for UNESCO, and other experts as required) meets three times annually to examine the initiatives for inscription on the Register, as well as to consult the Coordinator and the Ministry of Culture about the proclamation of ICH elements of special significance, and when making decisions concerning applications to UNESCO lists. As the National Coordinator, the museum contributes to raising public awareness about ICH. In 2011, a website was set up (http://www.nesnovnadediscina.si/) to provide information on the procedures for entering the Register, the activities of the Coordinator, current events, and publications on intangible cultural heritage. The content, available in English, includes short descriptions and photographs of the elements entered in the Register, some of them accompanied by video presentations. Most of them are created by our Department of Ethnographic Film. The museum also promotes the Slovene ICH, particularly the elements and bearers inscribed in the Register and the elements proclaimed to be of special national significance. In order to raise the profile of the elements in the Register, the corporate image of the Coordinator also includes the logo of the Register, which the bearers can use in their printed materials, websites, and products. Elements with bearers inscribed in the Register have been also presented at museum exhibitions. Carnival groups were presented at the exhibition The Carnival Heritage of Slovenia in 2012 (Pukl, Valentinčič Furlan, and Židov 2012, 258–59) at the travelling exhibition Slavic Carnivals organised by the Forum of Slavic Cultures, first presented to a wider audience in June 2014 at the headquarters of UNESCO in Paris (Rogelj Škafar et al. 2014) and later at the exhibition Pust ima veliko obrazov (Carnival with many faces) in Ljubljana Puppet Theatre (2015). In 2012, the proclamation of the ‘Traditional production of Carniolan sausages’, as intangible heritage of special national significance, was accompanied by a small exhibition about a butcher in Ljubljana who had been producing Carniolan sausages between the two world wars (Dular 2013). Moreover, an exhibition entitled Velikonočna dediščina Slovenije (The Easter heritage of Slovenia, 2013) presented elements related to the celebration of Easter (‘Škofja Loka Passion play’, ‘Making Palm Sunday bunches in Ljubno’, ‘Easter games with Easter eggs’, ‘Making Bela Krajina Easter eggs’). In 2014, an exhibition Tradi- 279 �280 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development cionalno izdelovanje papirnatih rož (The traditional making of paper flowers) was shown, presenting the producers of paper flowers and their products. In 2016, an exhibition Ribniško suhorobarstvo (Ribnica woodenware, a craft connected with the making of useful wooden objects by hand) was established. All elements inscribed in the Register by 2014 were presented at an exhibition entitled Nesnovna kulturna dediščina Slovenije skozi fotografijo (Slovenia’s intangible cultural heritage through photographs). Bearers of the ICH are also presented at various public events. For example, since 2013, we have organised a tournament of the game pandolo on the Museum Square, involving the bearers of this traditional activity (Zidarič 2014). During the celebration of the tenth anniversary of the Convention, there was also a tasting of culinary goods at the museum, where visitors could also meet the bearers of these elements of heritage (Jerin 2013). During the European Heritage Days in 2015, the museum, in cooperation with the Consortium of Slovenian Craftsmen Centres (Konzorcij rokodelskih centrov Slovenije), organised the first Slovenski Rokodelski Festival (Festival of Slovene crafts), which presented over 40 craftsmen from 9 craft centres in Slovenia. In 2012, we published Priročnik o nesnovni kulturni dediščini (Handbook of intangible cultural heritage) in order to inform the wide public about the basic terms related to ICH in light of the UNESCO Convention and the related inventorying, documenting, safeguarding, preparing applications to UNESCO lists, and about the procedures for inscription on the national Register (Jerin, Pukl, and Židov 2012). In the following year, a calendar with photographs of elements and bearers inscribed in the Register in 2013 was issued; its copies were sent to all the bearers. In 2015, the bilingual publication Register of the Intangible Cultural Heritage of Slovenia (2008–2015) was published in order to inform ICH experts from abroad about the elements inscribed in the Slovene Register, to increase awareness of the importance of the ICH of Slovenia, and to encourage its bearers to prepare applications for the Register. The publication presented 42 elements inscribed in the Register from 2008 to August 2015, with short descriptions and photographs (Jerin and Židov 2015). The representatives of the Coordinator participate in professional gatherings connected with ICH at home and abroad and also organise such events themselves. In 2012, the museum organised two panel discussions: on the safeguarding of the intangible cultural heritage at the local and national levels, and on international visual research on carnivals (Pukl, Valentinčič Furlan, and Židov 2012, 259–60). In 2013, we organised an international conference on the promotion of ICH and published the conference proceedings in a bilingual publication (Jerin, Zidarič, and Židov �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions 2014). In 2014, an international conference on documenting and presenting ICH on film was subsequently organised and the proceedings were published in another bilingual publication (Valentinčič Furlan 2015). By the end of 2016, 56 elements had been entered in the Register (Ministrstvo za kulturo 2016), which itself has existed since 2008. The elements are listed in the following domains: expressions and language (1), performing arts (6), social practices, rituals and festive events (22), knowledge and practices concerning nature and the universe (3), and traditional craftsmanship (24). Eight elements were proclaimed as ICH of special national significance (‘Škofja Loka Passion play’, ‘Shrovetide customs in Cerkno’, ‘Shrovetide in Drežnica and Drežniške Ravne’, ‘Making Palm Sunday bunches in Ljubno’, ‘Traditional production of Carniolan sausages’, ‘Shrovetide rounds of the Kurenti’, ‘Making Slovene bobbin lace’, ‘Making Idrija bobbin lace’). In 2016, the ‘Škofja Loka Passion play’ was the first element from Slovenia to be inscribed on the UNESCO Representative List of the Intangible Heritage of Humanity. Final reflections The Slovene Ethnographic Museum deals with ICH in two ways: by continuing its previous activities in this area, and by dealing with ICH in the spirit of the UNESCO Convention and in its function as Coordinator for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Židov and Jerin 2015). We think that ethnographic museums are suitable institutions for the safeguarding and promotion of ICH, as such activities belong more or less organically to their regular scope of activities. Dealing with ICH also gives us more opportunities for research, whilst also making us look with fresh eyes at certain basic concepts, such as heritage and tradition, including their re-created and new kinds (Židov 2014, 158). The Convention also requires us to navigate between politics and professional disciplines (Knific 2010, 129–31). Some specialists in Slovenia feel that there are unresolved issues related to ICH in the spirit of the Convention and in connection with both the Slovene Register and legislation (Židov 2014; Kunej 2015). We consider it very important to question the possible consequences of our decisions related to the elements, to the bearers in the field, to the considerations of certain elements as suitable for inscribing on the Register, to the proclamation of ICH of special significance, and to the decisions on preparing a nomination for inscription on the Representative List. 281 �282 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Door-to-door rounds of Kurenti in Markovci, 2015. Photo by Nena Židov. The making of trniči cheese on Velika planina, 2013. Photo by Nena Židov. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The implementation of the UNESCO Convention is undeniably a great professional challenge and represents an enormous responsibility towards the bearers of ICH. Perhaps not all specialists involved are sufficiently aware of this responsibility. In addition, one serious problem in Slovenia is the lack of adequately trained personnel. Since only one person in the museum is employed fulltime to deal with ICH in the spirit of the 2003 Convention, the required work could not possibly be accomplished without the cooperation of museum curators. Moreover, a rather limited number of people work in the field of ICH at the Ministry of Culture. We are thus of the opinion that the work to bring inscriptions to UNESCO lists urgently requires additional personnel. The Coordinator’s work so far has undoubtedly had an effect on the increased awareness of the importance of ICH in Slovenia and of the elements and bearers included in the Register. The bearers are also becoming increasingly interested in their elements being inscribed in the Register or proclaimed as elements of national significance, as well as becoming involved in applying for inscription on the UNESCO Representative List. Furthermore, intangible cultural heritage is included in education and is the subject of a number of different projects. Many local communities are already aware of the importance of their intangible heritage for the local identity and recognisability. References Čeplak Mencin, Ralf. 2004. “Neotipljiva kulturna dediščina: Unesco in etnografski muzeji [Intangible cultural heritage: UNESCO and ethnographic museums].” Etnolog 14: 245–56. Dular, Andrej. 2013. “Mesarstvo skozi osebne in obrtne dokumente ljubljanskega mesarja: Josip Rozman – izdelovalec kranjskih klobas med svetovnima vojnama [The butcher trade in the light of personal and trade documents of a Ljubljana butcher: Josip Rozman – maker of Carniola sausages between the two world wars].” Etnolog 23: 407–12. Jerin, Anja. 2013. “Obeležitev 10. obletnice Unescove Konvencije o varovanju nesnovne kulturne dediščine v Sloveniji [Celebration of the 10th anniversary of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage of Slovenia].” Glasnik Slovenskega etnološkega društva 53 (1–2): 121–22. Jerin, Anja, Adela Pukl, and Nena Židov, eds. 2012. Priročnik o nesnovni kulturni dediščini [Handbook of intangible cultural heritage]. Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. 283 �284 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Jerin, Anja, Tjaša Zidarič, and Nena Židov, eds. 2014. Promocija nesnovne kulturne dediščine: ob deseti obletnici Unescove Konvencije / Promotion of the Intangible Cultural Heritage: The 10th Anniversary of the UNESCO Convention. Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. Jerin, Anja, and Nena Židov, eds. 2015. Register žive kulturne dediščine Slovenije (2008–2015) / Register of the Intangible Cultural Heritage of Slovenia (2008–2015). Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. Knific, Bojan. 2010. “Folkloriziranje plesnega izročila: prostorske, časovne in družbene razsežnosti ljudskih in folklornih plesov [Folklorisation of the dance heritage: Spatial, temporal, and social dimensions of folk and folkloric dances].” Etnolog 20: 115–34. Kovačec Naglič, Ksenija. 2012. “Sistem varstva žive kulturne dediščine v Sloveniji [The system of protection of the intangible cultural heritage in Slovenia].” In Priročnik o nesnovni kulturni dediščini [Handbook of intangible cultural heritage], edited by Anja Jerin, Adela Pukl, and Nena Židov, 15–19. Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. Koželj, Zvezda. 2005. “Nesnovna kulturna dediščina in njeno varstvo [Intangible cultural heritage and its protection].” In Nesnovna kulturna dediščina [Intangible cultural heritage], edited by Damjana Prešeren and Nataša Gorenc, 8–12. Ljubljana: Zavod za varstvo kulturne dediščine Slovenije. Križnar, Naško, ed. 2008. Register nesnovne dediščine kot del enotnega registra kulturne dediščine: zaključno poročilo [The Register of Intangible Heritage as part of the Register of Cultural Heritage: Final report]. http://www. mk.gov.si/fileadmin/mk.gov.si/pageuploads/Ministrstvo/raziskave-analize/dediscina/CRP_register_nesnovne_ dediscine_2008-10-15.pdf. Kunej, Rebeka. 2015. “Tanec a klobása – hmotná forma nehmotného kulturního dědictví, nebo naopak (Slovinské zkušenosti) [Dance and sausages: The tangible form of intangible cultural heritage or vice versa (Slovenian experience)].” Národopisná revue 25 (3): 283–90. Ministrstvo za kulturo. 2016. “Seznam registriranih enot nesnovne kulturne dediščine [List of registered elements of intangible cultural heritage].” Accessed October 23. http://www.mk.gov.si/si/storitve/razvidi_evidence_in_ registri/register_nesnovne_kulturne_dediscine/seznam/. Prešeren, Damjana, and Nataša Gorenc, eds. 2005. Nesnovna kulturna dediščina [Intangible cultural heritage]. Ljubljana: Zavod za varstvo kulturne dediščine Slovenije. Pukl, Adela, Nadja Valentinčič Furlan, and Nena Židov. 2012. “Carnival king of Europe II: partnersko sodelovanje SEM v mednarodnem projektu [Carnival King of Europe II: SEM partnership in the international project].” Etnolog 22: 255–60. Rogelj Škafar, Bojana, Nina Zdravič Polič, Nena Židov, Adela Pukl, and Anja Jerin. 2014. “Slovenia / Slovenija.” In Slavic Carnivals: Feasts Connect the People, edited by Andreja Rihter, 108–15. Ljubljana: Forum of Slavic Cultures. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Slavec Gradišnik, Ingrid. 2004. “Mednarodni dan muzejev v Slovenskem etnografskem muzeju [International Museum Day at the Slovene Ethnographic Museum].” Etnolog 14: 260–66. Smerdel, Inja. 2003. “Smo stari ali mladi? [Are we old or young?].” Etnolog 13: 23–26. Smrke, Franc, and Ingrid Slavec Gradišnik, trans. 2004. “Besednjak neopredmetene kulturne dediščine [Glossary of the intangible cultural heritage].” Etnolog 14: 267–71. Valentinčič Furlan, Nadja, ed. 2015. Dokumentiranje in predstavljanje nesnovne kulturne dediščine s filmom / Documenting and Presenting Intangible Cultural Heritage on Film. Ljubljana: Slovenski etnografski muzej. Zdravič Polič, Nina. 2004. “Slovenski etnografski muzej in Unescova konvencija o varstvu neopredmetene kulturne dediščine [Slovene Ethnographic Museum and the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage].” Etnolog 14: 257–59. Zidarič, Tjaša. 2014. “Pandolo: prijateljski turnir v tradicionalni istrski igri pred Slovenskim etnografskim muzejem [Pandolo: A friendly tournament in the traditional Istrian game in front of the Slovene Ethnographic Museum].” Etnolog 24: 275–78. Židov, Nena. 2014. “Nesnovna kulturna dediščina Slovenije: dileme v zvezi z njenim varovanjem v luči Unescove konvencije [The intangible cultural heritage of Slovenia: Dilemmas relating to their protection in the spirit of the UNESCO Convention].” In Interpretacije dediščine [Heritage interpretations], edited by Tatjana Dolžan Eržen, Ingrid Slavec Gradišnik, and Nadja Valentinčič Furlan, 150–61. Ljubljana: Slovensko etnološko društvo. Židov, Nena, and Anja Jerin. 2015. “Promotion of the intangible cultural heritage at the Slovene Ethnographic Museum.” In Sharing Cultures 2015: Proceedings of the 4th International Conference on Intangible Heritage, Lagos, Portugal, 21–23 September, edited by Sérgio Lira, Rogério Amoêda, and Cristina Pinhero, 329–35. Barcelos: Green Lines Institute for Sustainable Development. 285 �286 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Networks of intangible cultural heritage experts in Hungary Eszter Csonka-Takács* * Ethnographer, Director, Directorate of Intangible Cultural Heritage, Hungarian Open Air Museum (Szellemi Kulturális Örökség Igazgatóság, Szabadtéri Néprajzi Múzeum), Szentendre, Hungary, PhD, email: csonka-takacs.eszter@sznm.hu. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The database can be joined by anybody because it is believed that every individual willing to help – whether to assist the communities or to spread the word making the principles of the Convention 2003 more visible – can be very important in the entire process of implementation. In order to identify, document, and develop a tailor-made system of local safeguarding and preservation of intangible cultural heritage elements, as well as facilitate their promotion, transmission and access, the cooperation and efforts of experts are crucial. Different networks were established on the national level by the body responsible for implementing the safeguarding tasks nationally – the Directorate of Intangible Cultural Heritage of the Hungarian Open Air Museum1 – such as the Network of Experts. The realisation of its tasks is locally facilitated by the County Coordinators. The Hungarian Open Air Museum (Skanzen), as an integrated institution of heritage protection, is able to realise the collection, documentation, archivisation, and the functional interpretation of tangible-built-intangible heritage, and at the same time raise questions.2 The Skanzen possesses a diversified civil and professional network (see Káldy and Nagyné Batári 2014 for details), moreover, it functions as a well-working knowledge centre, with its functions spanning from giving folk architectural advice to training teachers and museum managers. In such circumstances, a community and a professional network related to intangible cultural heritage have emerged. Their main purposes are to raise awareness on the importance of safeguarding the ICH, to make the principles of the Convention 2003 more visible, to foster the exchange of different herit- 1 For information about the Directorate, see Csonka-Takács 2010, 48. 2 For more information about the Skanzen, see: skanzen.hu/en. 287 �288 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Dr. Eszter Csonka-Takács in the panel with Ivona Opetčeska Tatarčevska and Dr. Velika Stojkova Serafimovska (on her right) and with Vanda Illés and Professor Jacek Purchla, the chair of the panel, on the left, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions age-safeguarding measures and strategies, and to attract the widest possible public attention towards the importance of cultural diversity.3 Organisational structure The involvement and active participation of competent experts in a wide range of fields are essential for implementing and achieving the diverse tasks regarding the safeguarding and preservation of intangible cultural heritage elements. Each expert contributes to and participates in the realisation of specific tasks according to his or her own localisation, field and area of expertise. The coordination of locally participating experts in various fields and the fulfilment of the state’s obligations regarding the safeguarding of the intangible cultural heritage of the country, as prescribed in the UNESCO 2003 Convention, can be greatly facilitated by the existence and operation of a well-organised network of experts. ‘Implementation could be helped by a network of researchers, cultural experts and representatives of NGOs’ (Csonka-Takács 2010, 50). Voluntary Network of Experts In Hungary, the Network of Experts is a database of individuals, groups, and organisations involved in the field of intangible cultural heritage at the local level. The establishment and operation of this wide-ranging network draw upon the existing networks of non-governmental organisations together with networks of scientific, educational, and cultural institutions and their active, locally operating members. The Network of Experts includes members of non-governmental cultural organisations; individuals working in centres of culture, research and education; as well as those managing museums and public collections competent in any of the various domains of intangible cultural heritage; at the same time, it possesses a comprehensive knowledge of the given community or region, its attributes and cultural life. 3 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, 17 October 2003, art. 13 (available online: www. unesco.org/culture/ich/en/convention). 289 �290 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The network includes: 1. scientific experts (researchers, museologists, educators, university students): university departments and institutions, museums and research centres; 2. membership of relevant non-governmental organisations nationally: folk art associations, revival heritage groups, homeland interest groups, settlement preservation associations; 3. cultural experts (culture managers, exhibit and public collections and archive managers and educators): culture centres, archives, art schools. Experts are directly involved in the heritage safeguarding work of individual bearer communities or regions by contributing to the identification, mapping, and inventorying of the local heritage elements, promoting the development and implementation of strategies for the safeguarding of such elements, encouraging communities to propose elements for the National Inventory of Intangible Cultural Heritage (Szellemi Kulturális Örökség Nemzeti Jegyzéke), and providing guidance and direction throughout the nomination process, providing information and raising awareness at the local level, as well as encouraging and assisting the development of local educational programmes to promote particular elements. The database can be joined by anybody because it is believed that every individual willing to help – whether to assist the communities or to spread the word making the principles of the Convention 2003 more visible – can be very important in the entire process of implementation. A form has to be filled out by each expert, stating their field of expertise and contact details, which they agree to place on a publicly accessible database. This database is on the website of ICH in Hungary, maintained by the Directorate of ICH in the Skanzen.4 The communities interested in nominating an element and groups organising an event can freely search for a suitable expert suitable. County Coordinators The Directorate relies on the mediating work of county rapporteurs. The Skanzen created this professional network based on the institutions of the county museum system to coordinate and facilitate the promotion, the awareness-raising, and to give professional guidance to the commu4 See: szellemikulturalisorokseg.hu/index0.php?name=szakmai_halozat_tagok. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions nities. By selecting an expert – most commonly an ethnographer5 – from each county, a group of professionals has been formed, which helps in mediating information, informing and looking up communities, and preparing the nomination document. They provide professional advice for interested communities and organise orientation forums with the participation of the Directorate, facilitating contact between the involved parties. The tasks of the County Coordinators are to initiate and coordinate the documentation of intangible cultural heritage elements in their counties and regions, to organise local forums and meetings, to transmit information to communities, to provide professional counseling to affected communities, to link the communities with the network of experts, and to maintain continuous contact with the Directorate of ICH. The Directorate provides regular training and informational sessions for the County Coordinators and also organises 2–3 meetings annually to exchange ideas and experiences and to coordinate specific tasks. Heritage elements included in the National Inventory in the latest years are one of the great examples of the hard work of the county rapporteurs.6 References Csonka-Takács, Eszter. 2010. “The Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in Service of our Living and Surviving Tradition – Tasks and Opportunities in Hungary.” In Sustainable Heritage. Symposium on European Intangible Cultural Heritage, Budapest, April 23–24, 2010, edited by Mihály Hoppál, 45–50. Budapest: European Folklore Institute. Káldy, Mária, and Zsuzsanna Nagyné Batári. 2014. “The Hungarian Open Air Museum and its Communities.” In Exhibit Your Culture. Community Learning in Museums and Cultural Organizations, edited by Aniko Korenchy-Misz and Nikki Lindsey, 85–94. Budapest: CETAID Partnership. 5 The list of members of the coordinators is available online: szellemikulturalisorokseg.hu/index0.php?name=f41_megyei_ referensek. 6 For elements inscribed on the National Inventory, see: szellemikulturalisorokseg.hu/index0_en.php?name=en_f22_elements. 291 �292 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage in the system of cultural heritage protection in Poland Katarzyna Zalasińska* * Faculty of Law and Administration, University of Warsaw (Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego), Warsaw, Poland, post-doctoral degree, e-mail: kasiazasinska@op.pl. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions … an integrated approach to safeguarding is not only possible but in fact desirable. Sometimes by protecting the tangible heritage (for instance, certain landscape designs), we can simultaneously protect intangible heritage as well (for instance, specific practices related to that particular place). Hence, the preservation of the landscape including its natural environment is a prerequisite for the protection of heritage. UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage laid out in Paris on 17 October 2003,1 entered into force in Poland on 16 August 2011. By submitting the ratification documents, Poland became the 135th state that acceded to it. It is worth noticing, however, that intangible heritage had already been included in the system of protection of cultural heritage in Poland before. There had not been a law however that would be dedicated exclusively to the protection of intangible cultural heritage neither before 2011 nor after the ratification of the Convention. The subject of this article is to signal the place of intangible heritage in the system of the safeguarding of cultural heritage in Poland. We should start by noticing that the legal framework for the protection of cultural heritage in Poland, both tangible and intangible, should be seen, above all, in the context of the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997.2 It contains a direct reference to the issue of protection of national heritage (Article 5 of the Constitution), cultural heritage (Article 6 section 2 of the Constitution) and cultural goods (Article 6 sections 1 and 73 of the Constitution). Legal protection of cultural heritage is based on the preamble and the provisions of Articles 5, 6, and 73 of the Constitution. In the official introduction to the Constitution, we can read: … beholden to our ancestors for their labours, their struggle for independence achieved at great sacrifice, for our culture rooted in the Christian heritage of the Nation and in universal human values, recalling the best traditions of the First and Second Republic, obliged to bequeath to future generations [emphasis mine – K.Z.] all that is valuable from over one thousand years’ heritage … 1 Dziennik Ustaw [Journal of Laws] 2011 no. 172 item 1018, 8 February 2011. 2 Dziennik Ustaw 1997 no. 78 item 483, 2 April 1997. 293 �294 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Professor Katarzyna Zalasińska, Professor Magdalena Gawin and Professor Jacek Purchla during the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The preamble thus refers to the value of cultural heritage and points out the primary purpose of its protection: preserving it in the best possible condition and passing it on to future generations. The precise specification of the matter that is indicated in the preamble as protected is made in the above-mentioned Article 5 of the Constitution: ‘The Republic of Poland shall safeguard the independence and integrity of its territory and ensure the freedoms and rights of persons and citizens, the security of citizens, safeguard the national heritage and shall ensure the protection of the natural environment, pursuant to the principles of sustainable development’, in Article 6 section 1: ‘The Republic of Poland shall provide conditions for the people’s equal access to the products of culture which are the source of Nation’s identity, continuity and development’, and section 2: ‘The Republic of Poland shall provide assistance to citizens of Poland living abroad in maintaining their links with the national cultural heritage’. Article 5 of the Constitution, which states that the Republic of Poland safeguards national heritage, thus defines it as one of the basic objectives of the state. Furthermore, the clarification of the role of heritage is provided in the Article 6 of the Constitution, which states the obligation of making it available to the public and ensuring equal access to it. The State is also obliged to provide this access to citizens of Poland residing abroad to assist them in keeping ties with it. Article 6 of the Constitution refers to a broader category than Article 5, as it speaks about the dissemination and provision of cultural goods, and not merely ‘safeguarding’ it, i.e. the concern for preservation to an undiminished degree. Articles 5 and 6 of the Constitution should be seen as general provisions of the axiological standard, which set out the basic and inalienable tasks of the state. Thus, it should be recognised that, in the light of the provisions of the Basic Law, the constitutional obligation of the State is to create conditions for the proper performance of tasks related to the protection of cultural heritage, including its material and non-material creations. At the same time, Articles 5 and 6 of the Constitution do not provide grounds to limit the scope of these provisions only to the material heritage. Therefore, they constitute a directive for an inclusive perception of all elements of heritage, and thus should logically exclude fragmentation of the safeguarding systems, though this fragmentation is observable in international law (Schreiber 2016, 391–94). This means that the protection of the intangible heritage is grounded in the Constitution. On the statutory level, there are no regulations in Poland directly dedicated to the protection of intangible cultural heritage. Nevertheless, this issue is inscribed in the activities focused on the protection of monuments and the activities of cultural institutions, particularly museums. Above all, 295 �296 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development the protection of the intangible heritage is embedded in the mission statement of museums, as defined in Article 1 of the Museums act, dated 21 November 1996:3 The museum is a non-profit organisational unit that aims at collecting and continuously protecting the material and immaterial goods constituting the natural and cultural heritage of mankind; informing about the values and contents of collections; disseminating knowledge on the fundamental values of the history, science and culture of Poland and the World; shaping cognitive and aesthetic sensitivity; and facilitating the use of the gathered collections. Of course, the activities of museums, as explicitly stated in Article 2 of the Museums act, focus mainly on collecting, cataloguing, researching, storing, and ensuring security and maintenance, but it is also worth mentioning the other tasks through which museums carry out their mission: • arranging permanent and temporary exhibitions; • organising research activities and scientific expeditions, including archaeological explorations; • conducting educational activities; • supporting and promoting artistic and cultural dissemination activities; • making collections available for educational and scientific purposes. Particular attention should be paid to the task of dissemination of culture, which enables the museum to go beyond its classical framework and become an institution of remembrance that actively engages in social processes, thus strengthening the protection of heritage, especially its intangible manifestations. Thus, rather than remaining mere guardians of collections that record the identity of past generations, the museums have begun to play an important role in the field of education, as well as in promoting and pursuing artistic activity and facilitating the spread of culture. It is partly due to the fact that they have started filling the gaps in areas where the activities of other institutions (e.g. schools, cultural centres) have weakened or in some places disappeared. It should also be noted that museums, despite their unquestionable financial problems, have built an extremely strong position within the framework of protection of cultural heritage in Poland, taking on tasks far beyond their usual scope of duties. Another element of the system of safeguarding cultural heritage that affects the protection of intangible heritage in Poland is the regulation concerning the protection of monuments. It should be recalled that according to Article 2 of the Convention, the concept ‘intangible 3 Dziennik Ustaw 1997 no. 5 item 24 with further changes. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions cultural heritage’ includes ‘practices, ideas, messages, knowledge, skills – as well as the instruments, objects, artefacts and cultural spaces related to them’, thus material objects, often corresponding to the legal definition of a monument, defined in the glossary in Article 3 of the Monuments protection and preservation act, dated 23 July 2003:4 immovable or movable property, parts or assemblies thereof, created by humans or related to human activity and constituting the testimony of past times or events, the preservation of which is in the public interest due to its historical, artistic and scientific value. Furthermore, the Article 6 of this Act further clarifies that movable monuments are, in particular, musical instruments, folk art and handicraft products as well as other ethnographic objects, the preservation of which is an important condition for transmitting the non-material heritage to future generations. There is also no doubt that the protection of intangible heritage is also affected by another element of the system of cultural heritage protection in Poland: the phenomena of intangible heritage that are inscribed in specific cultural landscapes. In such cases, an integrated approach to safeguarding is not only possible but in fact desirable. Sometimes by protecting the tangible heritage (for instance, certain landscape designs), we can simultaneously protect intangible heritage as well (for instance, specific practices related to that particular place). Hence, the preservation of the landscape including its natural environment is a prerequisite for the protection of heritage. It is worth mentioning here that the Monuments protection and preservation act introduces the form of legal protection of the cultural landscape in Poland, understood as ‘human-perceived space, containing natural elements and products of civilisation, historically shaped by natural factors and human activities’ (Article 3 clause 14 of the Act). Municipal councils may, in fact, create cultural parks to preserve the cultural landscapes and to preserve the distinctive landscape areas with immovable monuments characteristic of the local building and settlement traditions (Article 16 section 1 of the Act). The restrictions pointed in the Act that pertain to the territories of cultural parks, allow a harmonious shaping of the landscape which respects the tangible but also the intangible heritage in a given area. Notwithstanding, the Monuments protection and preservation act provides protection of historical landscape designs through listing them in the register of monuments. An example of a protected monument as a landscape covering numerous architectural 4 Dziennik Ustaw 2003 no. 162 item 1568 with further changes 297 �298 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development objects is Kalwaria Zebrzydowska, listed in 1999 in the UNESCO World Heritage List. It is worth recalling that in the justification of the entry, we can read: Kalwaria Zebrzydowska is a unique monument of culture, in which the cultural landscape serves as a framework for the symbolic representation of the Passion of Christ in the form of chapels and alleys. Thus, it is a cultural landscape of great beauty and great spiritual value in which the elements of nature and those of human creation beautifully harmonise. Counter-reformation at the end of the 16th century led to creating many such designs in Europe. Kalwaria Zebrzydowska is a unique example of this type of landscape on a large scale; it integrates natural beauty, spiritual goals and the concept of an ideal Baroque park5. This entry was a sign of an idea emerging in UNESCO of an integrated approach to heritage protection. Taking into consideration the religious practices performed in this place as an intangible element and linking it with material heritage, it indicates a desirable direction for thinking about landscape as a type of cultural space that is complemented by elements of intangible heritage. A further sub-system of protection of cultural heritage in Poland that is strengthening the conditions for the protection of the intangible cultural heritage comprises of the activities of libraries and archives, understood as institutions of remembrance in accordance with UNESCO Recommendation Concerning the Preservation of, and Access to, Documentary Heritage Including in Digital Form, which was adopted during the 38th session of UNESCO General Conference (Paris, 3–18 November 2015). Documentary heritage resources provide the means for understanding social, political, collective as well as personal history and culture. The activity of libraries and archives can, therefore, strengthen intergenerational transmission. Ensuring the effective protection of the intangible heritage in Poland is a significant challenge, and in its nature, it is a problem of changing the philosophy of protection than of significant legislative changes. In fact, it is necessary to change the approach to the duties related to protection, which requires primarily an understanding of the specifics of intangible heritage, for which the main form of expression is, in fact, the human being. The ephemeral and elusive nature of intangible heritage is a result of this, and thus its preservation is limited by human memory. This brings the need for a continuous transmission of this heritage to succeeding communities, groups and individuals. Therefore, even though intangible heritage is inscribed in the system of protection of cultural heritage in Poland, the principles of its functioning still require change and improvement. 5 http://whc.unesco.org/en/list/905. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions References Schreiber, Hanna. 2016. “Patrymonializacja w stosunkach międzynarodowych. Wybrane tendencje w międzynarodowej ochronie dziedzictwa kulturowego (2006–2016) [Patrimonialisation in international relations. Selected tendencies in international cultural heritage safeguarding (2006–2016)].” In Tendencje i procesy rozwojowe współczesnych stosunków międzynarodowych [Tendencies and developmental processes of contemporary international relations], edited by Marcin Florian Gawrycki et al., 385–98. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. 299 �300 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development What do we mean when we say ICH? Or does the Galičnik wedding constitute ‘intangible cultural heritage’? Ivona Opetčeska Tatarčevska* * Ministry of Culture of the Republic of Macedonia, Cultural Heritage Protection Office (Ministerstvo za kultura na Republika Makedonija, Uprava za zaštita na kulturnoto nasledstvo), Skopje, Republic of Macedonia, Mr.Sc., e-mail: itatarcevska@gmail.com. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Because cultural practices can sustain imagined or imaginary meanings from past generations, they – together with the authenticities they claim to carry – are always at risk of becoming redefined in the service of state ideologies and commercial interests. Even though the political elites have recognised the significance of the 2003 Paris Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage and have been prompt in having it translated and ratified, the Macedonian Law on the protection of cultural heritage1 has still not been adapted in terms of terminology and definitions regarding intangible cultural heritage. The debate on terminology is still ongoing and has reached the level of specific public initiatives, such as the question of expanding the definition of intangible heritage in Macedonia, or the question of what types/genres of culture(s) is/are included or excluded in this system. We have reached a certain level of maturity and awareness on the national level, but still face a number of serious challenges. We lack specific, focused policies, as well as activities and measures regarding this type of heritage, especially initiatives from five scholarly institutions which are authorised to safeguard intangible cultural heritage. Unfortunately, the community of experts is still struggling with starting-point questions, such as: what is living heritage? Or: should we safeguard the intangible culture that is somewhat hibernating in the collective memory and is not actively practised by the communities, even if there is still an awareness of its existence? What of the practices that have been already ‘heritagised’, such as the Galičnik wedding, or others that have been ‘festivalised’, professionalised, and commercialised? Although it is debatable whether the Galičnik wedding is ‘living’ or ‘frozen’, it seems that the ritual is being stewarded, albeit by the local council, in ways that support interests and ideologies of the state and corporate entities with which the state has commercial relationships. 1 Zakon za zaštita na kulturnoto nasledstvo, Služben vesnik na Republika Makedonija [Official Gazette of the Republic of Macedonia] no. 20, 2 April 2004. 301 �302 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Coca Cola in the Galičnik wedding ritual ‘Sharing the pogacha (ritual bread)’, 2017, © AEGEE-Skopje. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The Galičnik wedding is a commercialised village ritual that has been transformed, reconstructed, and ‘festivalised’ from an ordinary, everyday-life wedding ritual complex. It has become a singular performance through which a cultural practice has been fashioned into a national symbol. In its current iteration, it blurs the boundary between state and corporate-sponsored ritual, and between tourist festival, staged folklore, and life-cycle event. Here, I am arguing that on the one hand, the institutionalised systems of safeguarding ICH are always embedded in and affected by political processes of heritagisation and recontextualisation, but on the other hand, the ways that these processes affect the cultural practices vary greatly in degree and manner even in the same national context. The Galičnik wedding festivity is organised every year in the village of Galičnik in the Mijak region in western Macedonia. Currently, the Macedonian Ministry of Culture and about twenty corporate entities sponsor the two-day festival. Centring on the wedding of an actual couple with family roots in Galičnik, the festival features its families, friends, and volunteers performing detailed wedding rituals and wearing traditional costumes and traditional items passed down from relatives or other families from Galičnik. Hundreds of visitors, mostly Macedonians (but some foreigners as well), attend the wedding each year. The public and most Macedonians view it as an ‘authentic’ and nationally important practice of rural Macedonian folk culture. The Galičnik wedding became a state-sponsored reconstruction of the traditional wedding that emphasised the distinct ethnic Macedonian heritage in the period of the Socialist Republic of Macedonia. It was launched as a reenactment in 1974 by the local council (mesna zaednica) of the village of Galičnik. This organisation remains responsible for acquiring funds for the wedding and its annual organisation. The changing nature of the festival became apparent during the 1980s and 1990s. A hotel built in 1980 on the western edge of the village also supported and confirmed its status as a tourist destination. In 1991, a competition was held to select a young couple to be married at the event and has been organised annually since then. The competition transformed the wedding from a complete re-enactment to the marriage of an actual couple – with the primary (if not the only) change being the introduction of the wedding ceremony performed in the church. The wedding had thus been subject to state-supported processes of heritagisation and festivalisation for several decades. This demonstrates how earlier processes of recontextualisation have resulted in a reconstruction of the local tradition as a symbol of national identity in the form of a tourist festival, sustained by a local council of part-time residents in partnership with an event-planning firm. For purposes of tourism, 303 �304 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development the Galičnik Wedding is constructed as ‘intangible culture’, though it fails to meet the UNESCO definitions of ICH. We argue that the state and commercial sponsors are in a way ‘safeguarding’ the Galičnik wedding by ensuring its continuation every year through this state sponsored ritual. This commodification effect is clear in the case of the Galičnik wedding, as Macedonian tourists come to the village to consume a musical and ritual experience of their national identity, an experience that is often visceral and emotional. I am not suggesting that the Galičnik wedding is not meaningful, important, or significant to its participants. On the contrary, its significance to Macedonians serves not only as a vehicle for representing historical understandings of oppressed Macedonian people but is also often experienced as a symbolic expression of the process of safeguarding ICH in Macedonia. Past and present political and economic processes connected to ICH should always be carefully considered, especially when they are not as clear as in the case of the Galičnik wedding. Because these cultural practices can sustain imagined or imaginary meanings from past generations, they – together with the authenticities they claim to carry – are always at risk of becoming redefined in the service of state ideologies and commercial interests. Therefore we, as scholars engaging in ICH from all possible perspectives, in the face of such consequences need to claim the ethical and moral responsibility to continue asking which elements of ICH are to be safeguarded and why. ��306 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development ‘World is sacred’ worldview as an element of intangible cultural heritage in the modern world Vida Šatkauskienė* * Deputy Director, head of the Department of Ethnic Culture of the Lithuanian National Culture Centre (Lietuvos nacionalinis kultūros centras), Vilnius, Lithuania, e-mail: satkauskiene@lnkc.lt. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions … the bearers preserve not only a great number of local songs, dances, stories, customs, but also – which is crucial – the principles of the relation between the human and the world… We, the people, endanger ourselves and the world: consumption, exploitation of natural sources, a variety of conflicts – it all leads to a deadlock. In the search for ways to survive and remain positive, the intangible cultural heritage (ICH) can contribute to modern environmentalist and ecological movements by encouraging people to care about their surroundings and avoid consumerism by engaging in sustainable development practices and exploring their cultural heritage (literature, art, theatre, cinema, etc.). All manifestations of ICH are important. However, in today’s world, it is perhaps the most crucial to distinguish them and join efforts to develop the essence of every tradition – together with its worldview and outlook towards life. The core viewpoint of traditional cultures is the dimension of sacredness, which constitutes the world and existence. Everything that exists – both the visible and the invisible, including human beings and their presence – is sacred. Perhaps it is a risky topic, however, in my opinion, anyone who had carefully studied their own and other people’s cultural heritage has experienced the concept of the sacredness of this world. There are many academic and scientific publications that analyse the notion of sacredness (sacre, sacrum, sanctum, etc.) from the perspective of religious studies, ethnology, mythology, psychology, and other related fields, including the analysis of the detachment of sacrum and its manifestations (hierophanies) from the everyday phenomena that constitute the sphere of profanum; or vice versa – the claim that the division between the sacrum and profanum is absent; or other various approaches to nature of sacrum and its irrational character, experiencing sacrum, or answering the question whether it is feasible to describe the experience using language (Beresnevičius 2004a, 2004b, 2004c, 307 �308 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Vida Šatkauskienė, with Professor Cai Hua during the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions 2004d, 2004e, 2005a, 2005b; Daujotytė 2016; Eliade 1996, 1997; Otto 1923; Račiūnaitė-Vyčinienė 1997; Vaitkevičius 2009, 2016). There is no need to develop a theoretical discourse here – it is more important to point out some aspects that attempt to tackle the problem at hand. First of all, when we consider the experience of field research, it should be noted that the personal contacts with the bearers of traditions that the ICH field researchers engage in frequently result in a realisation that the cultural artefacts and the immaterial links that tie the generations of people with their environment through traditions are in fact living phenomena, or at least they are remembered as such. We can also observe that the bearers preserve not only a great number of local songs, dances, stories, customs (that in turn preserve beliefs, mythical notions, remains of ritual practices, etc.), but also – which is crucial – the principles of the relation between the human and the world, and respectively, human behaviour.1 Through years of various activities with my colleagues at the Lithuanian National Culture Centre (Lietuvos nacionalinis kultūros centras, or LNCC)2 and preparations for my weekly radio programmes Ryto rasa krito (The morning dew fell),3 I have been exploring the essential matters of the traditional outlook and worldview and discovering that the world, together with even its tiniest elements, contains the primal cosmos – a harmonious model of the human being, home, nature; the micro- and macro-cosmos alike; and all aspects of being – including the past and the present – are linked by mental, symbolic, and mythical connections; finally, that a human being is an organic part of the world. I would like to stress that holiness manifests in many ways: as the beginning of life, spirit, interchanging life and death – here and beyond; the revelation of the eternity and the universe; as power; the gods’ and ancestors’ participation in everyday life, etc. 1 A villager’s relation with his environment was discussed during seminars held in 2012 by the Institute of Inherent Culture (Prigimtinės kultūros institutas) in Lithuania: ‘Vietos ir žmonės’ (‘Places and people’, prigimtine.lt/lt/seminarai/ii-seminaras/ programa) on 3–4 March and ‘Vieta ir erdvė: suvokti, įsibūti, komunikuoti’ (‘Place and space: comprehending, getting familiar and communicating’, prigimtine.lt/lt/seminarai/iii-seminaras/programa) on 29 June – 2 July. It was also analysed by other scholars in their papers: Vykintas Vaitkevičius (2012), Viktorija Daujotytė-Pakerienė (Daujotytė 2012, 2013), and Daiva Vaitkevičienė (2012). 2 In 1998, the LNCC initiated interdisciplinary conference cycles ‘Gimtis. Būtis. Mirtis. Pasaulėžiūros ir pasaulėjautos aspektai’ (Birth. Existence. Death. Aspects of attitude and worldview) and held conferences: ‘Gimties samprata tradicinėje kultūroje’ (The concept of birth from perspectives of traditional culture) in 1998, ‘Lyčių samprata tradicinėje kultūroje’ (Gender conceptions in traditional culture) in 1999, ‘Žmogaus samprata tradicinėje kultūroje’ (The concept of a human being in traditional culture) in 2000, ‘Žmogus ir gyvenamoji aplinka’ (A human being and his cultural environment) in 2006. From 1996 onwards LNCC has held annual themed theoretical and practical seminars for Lithuanian ethnic culture specialists. It also publishes the ethnic culture journal „Liaudies kultūra” (Folk culture), and many series of books, DVDs, CDs, and electronic books Gyvoji tradicija (Living tradition), etc. 3 The radio can be accessed online via the mediatheque of the Lithuanian National Radio and Television (Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija): www.lrt.lt/mediateka/irasai#/content/ryto%20rasa%20krito. 309 �310 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development In many places and cultural spaces such as Lithuania, there are rivers, lakes, mountains, stones, and other objects of nature and landscape that are considered sacred.4 It is said that the earth is sacred,5 the fire is holy,6 and that the notion of the mother is sacred.7 There is also a sacred time when people find themselves in a transformative point in their lives; it can be a year, a month, or a day and night (time is believed to hold various powers depending on the sun’s position in the sky or the phase of the moon). These are the most common examples, yet it seems that in every phenomenon, we can find these manifestations of holiness. For example, even a drop of dew (I personally like this symbol very much) reflects the primal essence of light and darkness; of life and destruction, since it contains both the features of the sun and the night (Šatkauskienė 2009). The flora and fauna are believed to speak in the name of the eternity as prophets, e.g. cuckoos and wolves8 (Racėnaitė 2011, 315); as teachers (bees9); as guardians; as incarnations of the ancestors, gods and spirits; as messengers and habitats (Beresnevičius 1990, 214). Moreover, let us consider the stone – a symbol of the 4 ‘Holy’ in Lithuanian is šventas. Many names of places contain the full word or its root švent-, for example, Šventežeris (holy lake) in Lazdijai region, Šventkalnis (holy mountain) in Šilalė region, Šventragis (holy headland) – a village in Marijampolė region, Šventas akmuo (holy stone) in Pugainiai village in the Vilnius region, the river Šventoji in East Lithuania – the biggest tributary of the Neris, Šventupis (holy river) in Šiauliai region, and many others. 5 The holiness of the Earth is a constant feature of the agricultural life. This notion prevails in various Lithuanian sayings, e.g. ‘How can the holy ground still carry you!’ (Kaip da tave šventà žemelė nešioja!, it is used while addressing a bad person); riddles, where the answer is the Earth or the Ground, e.g. ‘It has always been and will be holy, but it has never been and will never be in heaven’ (Šventa buvo ir bus, bet danguje nebuvo ir nebus). The examples are taken from the Dictionary of the Lithuanian Language (Lietuvių kalbos institutas 2005). One of the most significant expressions of the respectful relationship with the Earth is kissing the ground before or after work, or before or instead of prayers, e.g. ‘Whether you kiss the ground or the body of Christ, the Church festival will be good’ (Ar žemę pabučiuosi, ar mūkelę, tai lygūs bus atlaidai); ‘After the prayer one [should] kiss the ground and bow, then touch the ground with the forehead three times’ (Po maldos [reikia] žemutę pabučiuot ir pasikloniot, kaktą prie žemės triskart priglaust); ‘The Earth is sacred – it feeds us and carries us’ (Žemutė šventa – mumis peni ir nešioja). The examples are cited from the Database of the Heritage of Lithuanistics (Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, Lietuvių kalbos institutas, Lietuvos istorijos institutas, and Matematikos ir informatikos institutas 2003). 6 There are remaining Lithuanian beliefs: ‘Children should not be allowed to spit into fire: the fire is sacred’ (Negalima leisti vaikams spjaudyti į ugnį: ugnis šventa); ‘It is not allowed to urinate into the fire: it is sacred and it can get angry’ (Negalima šlapintis į ugnį: ji šventa ir gali užpykti); prayers against blaze: ‘Saint Gabija, be one of us’ (Šventa Gabija, būk sava; Gabija is the goddess of fire); ‘Before sleep, rake the fire, make the cross sign and say: “Saint Gabija, be peaceful in this place”. If you do this, the fire will not escape’ (Einant gulti, reik užžarstyti ugnelę, peržegnoti ir sakyti: „Šventa Gabija, būk rami ant vietos.“ Jei teip padarysi, tai ugnelė neišeis). The examples are cited from the Database of the Heritage of Lithuanistics (Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, Lietuvių kalbos institutas, Lietuvos istorijos institutas, and Matematikos ir informatikos institutas 2003). 7 A Lithuanian legend says that if a person gets lost in the forest and if the devil is misleading him, he should pronounce his mother’s name, because it is sacred and will scare away the devil; the story was told by Sandra Zakarienė at the Competition of Lithuanian Storytellers ‘Žodzis žodzį gena’ in 2016. 8 In Lithuania, there are widespread beliefs that cuckoos and owls can announce the near future of a person by cuckooing and hooting: rich and happy year, marriage, death, the birth of a baby; the birds symbolically embody the deities of destiny and happiness. Other animals can also unveil the signs of the destiny: stork, pigeon, cat, squirrel, wolf, etc. 9 As Gintaras Beresnevičius (1995, 106) states in his book Baltų religinės formos, it is believed that the legendary Prussian king Vaidevutis used the metaphor of a bee during his speeches to the people and taught them about a model of society that resembles a colony of bees. He also advised his people to elect a king in the way bees do. In fact, bees communicate by �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions inanimate nature which can express the essence of life: it is believed that it can suffer, move, even bleed; not to mention that it is believed that it remembers the beginning of the world and keeps in itself the footprints of gods.10 And the celestial bodies, in the same way as people, are believed to form a family: in Lithuania, the sun is the mother, the moon – the father, and the Earth and the stars are their children. Moreover, it is believed that humans can be a part of this family, for example, when an orphan gets married, she is believed to be given away by her celestial family.11 As it was mentioned, the Earth used to be considered sacred and called ‘mother’, or ‘feeder’. It bears fruit and accepts after death, therefore, farming was considered a sacred act (Laurinkienė 2013; Ūsaitytė 2000, 2002, 2003) through human work, which is carried out as a ritual of establishing the relationship with earth. Consequently, craftsmanship as an act of creation is believed to charge spiritual power and cosmic order into an object (Eliade 1997, 21–39; Marcinkevičienė 2007, 25–30, 141–54, 155–66); time was also organised in relation to the cosmic order of work and celebration, songs, and music. The sutartinės also have ritual roots (Račiūnaitė-Vyčinienė 1995, 2015). There are undoubtedly plenty of other similar examples concerning nature, human life, time, rituals, creative processes, work, and of the organisation of various other activities. Sacredness is thus not just an object of theoretical insights – it can be experienced through the modes of unity, harmony, peace, elevation, or even through a glow. ICH helps us to comprehend that we have been linked with the entirety of life since the beginning of the world and that we share a bond with all of the world’s phenomena. With regard to the approach to ICH not only as a set of individual items but also as a kind of expression of worldview and outlook towards life, it can be stated that ICH is the ultimate collection of inherited cultural forms (including contemporary manifestations). Therefore, there expressive combinations of flying trajectories and spins to show that they found nectar. It is called the bee dance; also birds and their mating rituals inspired people during the formation of dance culture. For example, one of the oldest and prominent Lithuanian dance Suktinis shows a bee carrying honey. Moreover, bees are frequently considered to be sacred creatures. 10 The statements are based on the motives from Lithuanian legends. For example, the stone named Mokas and his family [sic] was crossing the river when his wife turned back and drowned. He then stayed on the shore to grieve. There are also stories of stone-turned people, usually newly-wed couples. In some stories concerning Mokas, if the stone is attempted to be split open, the blood spills out from it. In Lithuania, the stories about the origins of stones that are hollow are popular: they say that the hollow voids are the footprints of God, the devil, the witch, Virgin Mary, etc. Lithuanian etiological legends say that in the beginning of time, when God was creating the world, the enemy – the evil giant Spjudas – tried to interfere: he would sow stone seeds or spit on the ground – this is how stones appeared on earth. The stories and motives are from the following sources: Vėlius 1995, 47–59; Sauka 1962, 424–25; Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, Lietuvių kalbos institutas, Lietuvos istorijos institutas, and Matematikos ir informatikos institutas 2003. 11 It refers to the type of popular Lithuanian songs about an orphan girl, in which the sun collects the dowry for her, the father moon decides on the part of the dowry for her, the sisters Stars make the wreath, and the brother constellation walks her through the fields (Kazlauskienė 1976, song type V 811). 311 �312 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development is an emerging need to learn how to grasp that connection: not only philosophically, but also scientifically, scholarly; in fact, there is plenty of material for academic research. However, the development of human sensitivity to the environment and the ability to experience it – the ability to perceive the vibrations of one’s own soul from the early years – is the most important. In Lithuania, the core principles regarding worldview are attempted to be installed in several schools that provide lessons on traditional culture. What is more, the informal activities of ICH researchers increase and intensify – this movement is identified as a research of innate culture.12 The union ‘Romuva’ based on the ancient Baltic culture and religion aims to revive the said principles in everyday life and festivities,13 as well as through organising Lithuanian Song Celebration Folklore Day programmes. They are created with a focus on customs, songs and dances, and other ICH features; notions of traditional worldview. However, ICH bearers and specialists (working in culture, education, science) encounter the remaining difficulty – the unsettling question of how to pass on the traditional knowledge and worldview to the modern society so that people would comprehend and accept the traditional values. After all, an educated contemporary human with a broad scope of interests will not willfully accept and live by traditions of his natural environment. He is not interested in the traditional behaviour or ways of thought, since the more important aspect is the reason why the mentioned behaviour or thought occurred, and especially why he should follow the same model of actions, why they should be important to him, how it is useful not only for himself but also for the society and the entire humanity. Hence, on the one hand, in order to understand and verify traditions, he demands not only the knowledge from the past but also proof based on modern academic and scientific research. On the other hand, he needs to feel the impact; to experience all the modes of the world with all of his five senses – maybe even with six. Therefore, it is better if the knowledge and experience complement each other. For example, since the publications on the neuro-linguistic programming and the theories of the biology of belief (Andreas and Andreas 2013, 300; Lipton 2011, 221), the information concerning the power of words and thoughts (for example, about wishes, prayer-type texts, spells against illnesses, etc.) has received adequate consideration. It is worth mentioning that a great number of young Lithuanian parents follow the works of ICH researchers who scientifically proved that tradi12 The website of the Institute of Inherent Culture is www.prigimtine.lt. 13 The website of the movement is www.romuva.lt. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions tional children sleep routines, swinging and singing lullabies as means of soothing and providing safety14 are of great importance to their upbringing. The other important example is the academic activities of Prof. Dr Daiva Vyčinienė – the researcher of sutartinės and a professor of Lithuanian Academy of Music and Theatre (Lietuvos muzikos ir teatro akademija). Her methods are twofold – she attempts to show both the results of the academic research and the universal qualities of sutartinės (Račiūnaitė-Vyčinienė 2010); she introduces their origins – bird voices, providing living examples and proving that culture started existing in the natural harmony of humans and nature; she also illustrates the meditative essence of sutartinės that in fact can lead to entering a state of trance, which impresses not only the admirers of eastern cultures but also significant amounts of open-minded people (Račiūnaitė-Vyčinienė 2005, 2015). The researcher shows that a singer of sutartinės becomes relieved of tiredness and headache, and overwhelmed with feelings of lightness and peace (Daiva Račiūnaitė-Vyčinienė, pers. comm.). Modern Lithuanian and worldwide ICH researchers who practice traditions and the bearers in general embody the positive principles of human existence in the world as well as the traditional values: the coherence (darna, harmony with oneself and the world, feeling as its integral part) and prosperity (skalsa, a person wants only as much as he really needs).15 This is consistent with the concept of sustainable development, thus it could become one of the ways to educate society on how to stop consumption, endless exploitation of natural resources and the resulting climate 14 One of the important driving factors to develop the child upbringing traditions in the contemporary society was a theoretical and practical conference ‘The concept of birth from perspectives of traditional culture’ from the series ‘Birth. Existence. Death. Aspects of attitude and worldview’ in 1998, as well as the bearer Emilija Brajinskienė’s material which she thoroughly provided in papers (1997a, 1997b); the research and practices of Jūratė Šemetaitė, Jurgas Sadauskienė, Lina Vilienė, and Audronė Daraškevičienė (activities in ethnic culture centres, communities, patient treatment facilities, etc.) also receive the interest of young parents; the Center for Attachment Parenting (Prieraišiosios tėvystės centras) shares the said information (www.prieraisiojitevyste.lt/node/42) as well as other communities that provide infant and children education services (e.g. www.mamudainos.lt/muzikos-pamokeles-kudikiams.html). 15 The notion of coherence as well as denoting harmony and the unity of versatility, together with the ability to live in peace with others has been most widely promoted and developed by the ethnologist, philosopher, and a supporter of the ancient Baltic culture Jonas Trinkūnas (e.g. 2010), ethnocosmology researcher Jonas Vaiškūnas (e.g. 1992, 2014), and Daiva RačiūnaitėVyčinienė (2003), who interpreted coherence based on sutartinės (the word stems from sutarti, which means ‘to be in accord’, ‘to understand each other’). Daiva Vaitkevičienė has analysed the notion of prosperity in her article Namų laimė (2002). According to her, it is a mythical selfnourishment process that prevents the goods from exhaustion (2002, 11). ‘Let us prosper, God’ (Skalsink, Dieve) – a Lithuanian etiquette formula and greeting used when a guest finds a family eating its meal; it means expressing a wish that the goods, such as bread and food in general would never run out and people would be full even if the amount of food is not big. There are similar greetings for workers (e.g. Skalsu – dangun balsu!, ‘If it is prosperous – the heavens know’), for bathing in sauna (e.g. Skalsą šilimai!, Skalsą garui!, Skalsi beržo lapienė!, ‘Let the warmth prosper!’, ‘Let the steam prosper!’, ‘Prosper birch leaves!’), etc. (Jasiūnaitė 1999, 2000). Jonas Vaiškūnas (2016), in Nijolė Jačėnienė’s show Baltų genas: mes ir senovės lietuvių mitai, legendos, simboliai (Baltic genes: we and ancient Lithuanian myths, legends, symbols), juxtaposed the principles of coherence and prosperity as the crucial matters of faith and human existence. According to him, these are not the rules for behaviour, but on the contrary, they are the values that should always be witnessed in one’s life. 313 �314 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development change, and other alarming disasters. I hope that increasingly more people start caring about these issues and take responsibility for the future of our planet. References Andreas, Connirae, and Steve Andreas. 2013. Protas turi širdį. Neurolingvistinis programavimas [Heart of the Mind. Neuro-Linguistic Programming]. Translated by Kęstutis Šatkauskas. Vilnius: forSmart. Beresnevičius, Gintaras. 1990. Dausos: pomirtinio gyvenimo samprata senojoje lietuvių pasaulėžiūroje [Dausos: Concept of afterlife in ancient Lithuanian worldview]. Vilnius: Gimtinė-Taura. Beresnevičius, Gintaras. 1995. Baltų religinės reformos [Reforms of Baltic religions]. Vilnius: Taura. Beresnevičius, Gintaras. 2004a. Lietuvių religija ir mitologija. Sisteminė studija [Lithuanian religion and mythology: Systematic study]. Vilnius: Tyto Alba. Beresnevičius, Gintaras. 2004b. “Sakralybės turinys šiandien [Sacred content today].” Šiaurės Atėnai 34 (716): 4. Beresnevičius, Gintaras. 2004c. “Sakralybės turinys šiandien (2).” Šiaurės Atėnai 35 (717): 4. Beresnevičius, Gintaras. 2004d. “Sakralybės turinys šiandien (3).” Šiaurės Atėnai 38 (720): 4. Beresnevičius, Gintaras. 2004e. “Sakralybės turinys šiandien (4).” Šiaurės Atėnai 39 (721): 4. Beresnevičius, Gintaras. 2005a. “Gamta ir šventumas: senovės lietuvių religijos ‘gamtiškumo’ klausimu [Nature and sacrality. On ‘naturality’ on the ancient Lithuanian religion].” Gamta ir religija, 64–93. Beresnevičius, Gintaras. 2005b. “Šventybės įžeminimas: pašventinimas į šventumą (pastabos baltų šventumo fenomenologijai) [Notes on the phenomenology of Baltic sanctity].” In Sambalsiai: studijos, esė, pokalbis. Skiriama profesorės Viktorijos Daujotytės-Pakerienės 60-mečiui, 355–66. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla. Brajinskienė, Emilija. 1997a. “Vaiks šeimo [Child-friendly].” Liaudies kultūra 3: 66–70. Brajinskienė, Emilija. 1997b. “Vaiks Šeimo (2).” Liaudies kultūra 4: 64–71. Daujotytė, Viktorija. 2012. “Žmogaus įsibuvimas: žvilgsnis, daiktas, žodis [Dwelling: a glimpse, an object, a word].” Liaudies kultūra 4: 20–28. Daujotytė, Viktorija. 2013. “Prigimtosios kultūros ratilai [Circles of indigenous culture].” Liaudies kultūra 5: 1–8. Daujotytė, Viktorija. 2016. “Šventumas; aukštųjų būsenų sauga [Sacredness; protection of higher powers].” Liaudies kultūra 4: 19–32. Eliade, Mircea. 1996. Amžinojo sugrįžimo mitas. Archetipai ir kartotė [The myth of the eternal return: archetypes and repetition]. Translated by Petras Račius. Vilnius: Mintis. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Eliade, Mircea. 1997. Šventybė ir pasaulietiškumas [The sacred and the profane]. Translated by Petras Račius. Vilnius: Mintis. Jasiūnaitė, Birutė. 1999. “„Skalsu – dangun balsu!” (tradiciniai gero linkėjimai dirbančiam žmogui) [Traditional good wishes for workers].” Lituanistica 3: 78–88. Jasiūnaitė, Birutė. 2000. “„Skalsą beržo lapui!” (tradiciniai pirties linkėjimai) [Traditional greetings used in the bathhouse].” Kalbotyra 48–49: 39–48. Kazlauskienė, Bronė. 1976. Vestuvinės dainos: Jaunosios pusėje [Wedding songs]. Vilnius: Vaga. Laurinkienė, Nijolė. 2013. Žemyna ir jos mitinis pasaulis [Žemyna and her mythical world]. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. Lietuvių kalbos institutas. 2005. “Lietuvių kalbos žodynas [Dictionary of the Lithuanian Language].” http://www. lkz.lt. Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, Lietuvių kalbos institutas, Lietuvos istorijos institutas, and Matematikos ir informatikos institutas. 2003. Lituanistikos paveldo informacinė sistema „Aruodai” [Lithuanian Cultural Heritage Information System “Aruodai”]. http://www.aruodai.lt. Lipton, Bruce H. 2011. Tikėjimo biologija [The Biology of Belief]. Translated by Virginija Bertulienė. Kaunas: Mijalba. Marcinkevičienė, Nijolė, comp. 2007. Žmogus ir gyvenamoji aplinka: konferencijų ciklas „Gimtis. Būtis. Mirtis. Pasaulėžiūros ir pasaulėjautos aspektai”. Konferencijos medžiaga, Vilnius, 2006 balandžio 20–21 d. [A human being and his cultural environment]. Vilnius: Lietuvos liaudies kultūros centras. Otto, Rudolf. 1923. The Idea of the Holy: An Inquiry into the Non-Rational Factor in the Idea of the Divine and Its Relation to the Rational. Translated by John Wilfred Harvey. Accessed October 31, 2016. http://archive.org/details/theideaoftheholy00ottouoft. Racėnaitė, Radvilė. 2011. Žmogaus likimo ir mirties samprata lietuvių folklore [Notion of human fate and death in Lithuanian folklore]. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 1995. “Moterys – sutartinių atlikėjos [Women – the performers of sutartinės].” Liaudies kultūra 1: 18–22. Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 1997. “Sutartinių šventybės universalumas [The universalism of the holiness of the sutartinės].” Liaudies kultūra 1: 24–26. Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 2003. “Sutartinių darna: kognityvinis aspektas [Tuning of sutartinės: cognitive viewpoint].” Lietuvos muzikologija 4: 136–43. Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 2005. “Sutartinių maginis poveikis [The magical effect of sutartinės].” In Žmogaus samprata tradicinėje kultūroje: konferencijų ciklas „Gimtis. Būtis. Mirtis”. Konferencijos medžiaga, Vilnius, 2000 gegužės 9–11 d., 178–88. Vilnius: Lietuvos liaudies kultūros centras. 315 �316 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 2010. “Specific Features of Performing Lithuanian Polyphonic Songs. Sutartinės: Singing as Birdsong.” In Multipart Music: A Specific Mode of Musical Thinking, Expressive Behaviour and Sound. Papers from the First Meeting of the ICTM Study Group on Multipart Music (September 15–20, 2010; Cagliari – Sardinia), edited by Ignazio Macchiarella, 215–36. Udine: Nota. Račiūnaitė-Vyčinienė, Daiva. 2015. “Sutartinių giedojimo tradicija postmodernioje visuomenėje: perėmimas, perdavimas ir raiška [The tradition of singing sutartinės in a post-modern society: adoption, transmission and expression].” Liaudies kultūra 2: 19–34. Šatkauskienė, Vida. 2009. “Rasa laukia rasos [Dew is waiting for Rasa (old name for Midsummer Day)].” Šiaurės Atėnai 23 (945): 10–11. Sauka, Leonardas, ed. 1962. Tautosakos darbai [Folklore studies]. Vol. 4. Vilnius: Mintis. Trinkūnas, Jonas. 2010. “Tebūnie darna!” Cultural website Alkas.lt. Accessed October 31, 2016. http://alkas. lt/2010/10/25/j-trinkunas-tebunie-darna/. Ūsaitytė, Jurgita. 2000. “Žemės epitetas: tradicijos kaita [The epithet of the earth: the change of tradition].” Tautosakos darbai 12 (19): 53–71. Ūsaitytė, Jurgita. 2002. “Motina žemė: moteriškumo reprezentacija [Mother Earth: representation of femininity].” Tautosakos darbai 16 (23): 147–54. Ūsaitytė, Jurgita. 2003. “Žemės įvaizdis kaip vertės matas: stabilumo ekspresija [Image of Earth as standard of value: expression of stability].” Tautosakos darbai 19 (26): 107–21. Vaiškūnas, Jonas. 1992. “Sodas ir visata [Garden and the universe].” Liaudies kultūra 4: 26–30. Vaiškūnas, Jonas. 2014. Darna. [Lecture on the occasion on the name-day of Jonas Eperješas, the builder of Panemunė Castle, June 21, 2014]. http://tautosmenta.lt/wp-content/uploads/2013/12/Vaiskunas_Jonas/ Vaiskunas_2014_06_21_Darna.mp3. Vaiškūnas, Jonas. 2016. “„Baltų genas”: J.Vaiškūnas apie senąjį baltų tikėjimą mūsų dienomis (audio).” [‘Baltic genes’: J. Vaiškūnas about the old Baltic faith today]. http://alkas.lt/2016/08/29/baltu-genas-j-vaiskunas-apie-senaji-baltu-tikejima-musu-dienomis-audio/. Vaitkevičienė, Daiva. 2002. “Namų laimė [Happiness of home].” Liaudies kultūra 4: 9–21. Vaitkevičienė, Daiva. 2012. “Apie savas vietas lietuvių prigimtinėje kultūroje [One’s own place in Lithuanian indigenous culture].” Liaudies kultūra 4: 30–49. Vaitkevičius, Vykintas. 2009. “The Sacred Groves of the Balts: Lost History and Modern Research.” Folklore. Electronic Journal of Folklore 42: 81–94. Vaitkevičius, Vykintas. 2012. “Kraštovaizdžio skaitymas su patirties žodynu [Reading the landscape with the dictionary of experience].” Liaudies kultūra 4: 50–61. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Vaitkevičius, Vykintas. 2016. “Baltų šventviečių atodangos [Outcrops of Baltic sacred places].” Liaudies kultūra 4: 33–43. Vėlius, Norbertas, comp. 1995. Ežeras ant milžino delno. Lietuvių liaudies padavimai [The lake on the giant palm: Lithuanian folk legends]. Vilnius: Mintis. 317 �318 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Safeguarding and transmission of intangible cultural heritage – the case of Surova in a museum context Iglika Mishkova* * Assistant Professor, Ethnologist–curator, Institute of Ethnology and Folklore Studies with Ethnographic Museum – Bulgarian Academy of Sciences (Institut za etnologiya i folkloristika s Etnografski muzey – Balgarska Akademiya na Naukite), PhD, e-mail: iglika.mishkova@iefem.bas.bg. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The diverse ways of interpreting and contextualising collections and the production of multidimensional exhibitions have proven to benefit both the museums and the ICH bearers. They also serve as models for sustainable relationships between representing the tradition and safeguarding the ICH. As examples of ‘living culture’, intangible cultural heritage (ICH) and museums share a strong bond, one that goes beyond spreading the knowledge about folk traditions, interpreting collections, researching artefacts and ‘inventorying cultural expressions’ (Adell et al. 2015, 9). The ‘participatory museums’ (Simon 2010) provide interactive experiences to the public and serve as a bridge between the tangible and intangible (Golinelli 2015, 31); between the past, present, and future (Harrison 2015). The fluidity of time within the museum space also reinforces the safeguarding and transmission (Pels, Hetherington, and Vandenberghe 2002) of those cultural values and identities that the public and the ICH bearers share. In this context, we examine the Surova folk feast in Pernik as an ICH practice, together with its presentation to the museum public in Europe organised by the Bulgarian National Ethnographic Museum (Nacionalen etnografski muzej, NEM). This text will trace the role of several exhibitions for the safeguarding and transmission of Surova traditions and rituals curated by the NEM, inscribed in 2015 on the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity. Introduction Over the past 15 years, most scholars have agreed that the borders between tangible and intangible (Alivizatou 2006, 2012), and between the cultural and natural heritage (Harrison 2015) are blurring, and the museums reign not only over the past but also over the future of culture and iden- 319 �320 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Survashkars from village of Leskovets, 2012. Photo by Iglika Mishkova. Participants of the masquerade carrying torches in the village of Chepintsi, 13 January 2012. Photo by Iglika Mishkova. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions tity transmission (Harrison 2015). Furthermore, the museum itself becomes intangible in the virtual and augmented reality, and its functions transform beyond the ICOM definition, and its relationship with ICH blends together institutionalisation with de-institutionalisation (Smith 2006; Smith and Akagawa 2008; Vukov 2016), and museification with de-museification (Hartog 2005; Ballacchino 2014; Vukov 2015b). Because of the multidisciplinary approach to the connection between exhibitions and intangible cultural heritage and its relationship with museums, the theoretical framework falls short while examining it only within the museological, ethnographic, and cultural-anthropological contexts. Despite the importance of several factors influencing the analysis of the ICH safeguarding and transmission practices through museum activities, this text omits some very important issues, such as the role of tourism as a catalyst of economic sustainability both for museums and ICH, and the debates on the objectification of heritage. For the purpose of this article, the author assumes that there is a need for blending together the functions of exhibitions, performance, interaction and interpretations with the intrinsic functions of the ethnographic museum – researching, inventorying, safeguarding and promoting intangible cultural heritage and museum representations, with the common aim to transmit these living traditions to future generations. About Surova feast On 2 December 2015, the UNESCO Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage inscribed the ‘Surova folk feast in Pernik region’ on the Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity. The element is concentrated in the region of Pernik, with its administrative centre in the town of Pernik, located in Central Western Bulgaria, near the capital city of Sofia. The folk feast Surova represents traditional masquerade games as a live practice in more than 36 villages and towns in the area, the bearers of the element. The Surova folk feast in the Pernik region takes place every year on 13 and 14 January – the New Year according to the old calendar.1 For local communities, it is nowadays their favourite feast. The core of the element is the masquerade ritualism, which has served for many generations as a positive transition from the old to the new year. The immediate participants of these ancient – but still alive – new year rites are the survakari masquerade groups, playing and going around the villages. 1 Bulgaria adopted the Gregorian calendar in 1916; that is why in the Orthodox Church the Julian calendar used previously is called ‘old calendar’. 321 �322 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Greeting between leaders of two groups, village of Chepintsi, 2012. The group of survakari from the village of Banishte visiting the neighbouring village of Razhavets, 2012. Photo by Iglika Mishkova. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions All participants wear masks; some of them perform special masquerade roles, e.g. ‘the leader’, ‘the newlyweds’, ‘the priest, or ‘the bear with the bear-leaders’. In the evening of 13 January, the survakari go to the village centre, light bonfires and play around them, and tease the surrounding spectators. They also visit other neighbouring villages and meet other masquerade groups. All survakari play the ring dance horo and have fun. Early in the morning of 14 January, the masked men gather together again to walk around the village and proceed to visit every house. In all houses, they ritually ‘marry the young couple’, and the bear figure ‘mauls for good health’. The hosts wait for them with a ritually set table, treat them to a good meal and give them presents. The visit of the masked men to each house is a must. Participants of the practice By the beginning of the 20th century, only the young single men from the community masked themselves, because the practice performed functions directly related to men’s initiation and marriage. Other inhabitants of the villages (women, children, and married men) were not permitted to take part in the masquerade games. Nowadays, not only men of all ages, but also women and children participate equally and actively in them, which can be observed by everyone present at the feast. The bearers of the Surova feast are ordinary people. The participants in the survakari masquerade games are not professional performers and do not have institutional obligations concerning its organisation. They go out and play spontaneously, by tradition, in the same way their predecessors did. Each group establishes its own organisation and includes all inhabitants of the village. The survakari choose their leader and distribute among themselves the ‘roles’ – special characters that each one will represent. During the feast, the leader is listened to and obeyed unconditionally. After the feast, the survakari hold a special meeting and decide on the use of the collected donations, depending on the problems and needs in their villages. Most frequently, they cover the needs of community centres (chitalishte), or general village necessities. The local authorities take their decisions into consideration. The survakari masquerade tradition in the communities of the Pernik region is passed down from generation to generation, from the old to young, as it has always been in traditional societies. 323 �324 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development A continuous form of communication among people from different social, professional, and age groups is achieved through the element’s implementation, based on handing down, assimilating, and expressing traditional knowledge and skills. Thus, spread by the integration of certain, recognised ways of thinking and feeling, approved by the ICH bearers, this tradition guarantees itself a continuity in time and space. The viability of Surova is ensured by its function as a cultural resource and creativity expression for the young generation. Its continuity is also guaranteed by the consolidating role it plays for local people of different age and social status. It is not only permanent village residents who take part in the practices but also many people living in urban environments. For one’s family, it is a matter of great prestige to have its members participating in the survakari group. It is also not an exaggeration to say that in the region of Pernik, every house keeps memories about traditional Surova – in the form of vivid reminiscences, masks, and photographs hanging on walls. Also at schools and community cultural centres all activities related to the feast are continuously encouraged. The relationship between the Surova feast and the Festival of masquerade games In order to maintain the Surova feast, the Municipality of Pernik established the Festival na Maskaradnite Igri (Festival of masquerade games) in 1966.2 The relationship between the feast and the festival has already continued for almost half of a century and has not brought any negative consequences on the viability of Surova as an ICH element (Vukov 2015a). On the contrary, the festival has contributed to raising awareness about the Surova feast and has facilitated the efforts for maintaining its vitality. Over the past fifty years of the festival’s existence, no negative influences have been observed. The ongoing expectation is that the positive relationship between the Surоva feast and the Festival of masquerade games will continue in the future, and that has been the reason for not outlining the possible risks and the lack of need of undertaking any measures in this regard. 2 Nowadays it takes place at the end of January every year – two weeks after it is held in the villages. From the very beginning, although announced as ‘regional’, the festival has incorporated masquerade game groups from the whole country and has thus acquired a national character. In this way, the festival in Pernik stimulates the revival of the masquerade games in a number of villages and the appearance of other festival events in urban environment. In 1985 its statute became international under the title of International Festival of Masquerade Games ‘Surva’. Nowadays, more than 100 groups with more than 6000 masked performers take part in this festival, together with international participants. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions For the Pernik region communities, there is a clear distinction between the Surova feast in the villages and the Festival of masquerade games in the town. The festival is a part of urban culture, showcasing in a modern way the Surova folk tradition, which has been transmitted for many generations and has been maintained vital in the villages of the Pernik region (Vukov 2015a). At the Surova feast, there are more people present from the local community than there are at the festival, which is international by status and includes performing groups from various parts of the country and abroad. In fact, some of the local groups and bearers from the Pernik area do not attend the festival but dance only in the villages during the Surova feast. From such a perspective, the inscription of the Surova feast in the Representative List plays an important role in paying special attention to the living tradition and in encouraging the bearers in their efforts to safeguard their heritage within their rural environment. Until now, there have not been any indications of any negative impact of the festival on the customs in the villages. On the contrary, it has played a positive role for the masking games in the entire country. During the communist period, when masquerade games were categorised as religious traditions, the establishment of the festival in the 1960s helped to justify the performance of masquerade festivities in different parts of the country. Throughout the years of its existence, there has been a positive collaboration between the organisers of the festival, the local communities, and also the bearers in Pernik area, who sometimes take part in the juries of the international event. An example of the positive impact is that the nation-wide and international interest in the festival motivates the bearers of the Surova feast to safeguard and transmit the element further. And they eagerly do, which is proven by their mass participation in the festivities. Institute of Ethnology and Folklore Studies with Ethnographic Museum The role of the Institute of Ethnology and Folklore Studies with Ethnographic Museum (Institut za etnologiya i folkloristika s Etnografski muzey, IEFSEM) – the NEM is actually an administrative unit within it – it has been vital for researching, promoting, and safeguarding intangible cultural heritage over the past 110 years. Even before the ratification of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, IEFSEM played a crucial role in the creation of the national database of ICH elements within the programme of Living Human Treasures. 325 �326 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Village Banishte, 2012. Photo by Iglika Mishkova. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions ‘Surova feast in the Pernik region’ was inscribed as an element on the National Inventory of ICH by an expert team from the IEFSEM, with the participation of the Ministry of Culture of the Republic of Bulgaria (Ministerstvo na kulturata), coordinated by the regional administrative structures in the field of culture, including the national network of the Bulgarian community centres. As a key institution within the ICH safeguarding system, IEFSEM also stores and maintains the documentation related to ICH. The National Centre for Intangible Cultural Heritage (Natsionalen tsentar za nematerialno kulturno nasledstvo) preserves and ensures access to audio and video files, written records concerning elements’ status, and their nominations. Furthermore, the Ethnographic Archive is one of the oldest Bulgarian archives; it preserves the photographs of masquerades from the Pernik area taken between 1906 and 1947. At the same time, the NEM has a small collection of masks and other objects related to the element. As a work of folk art, the survakari masks are unique products of human creativity. The recognition and provision of their visibility on the international level is clearly contributing to the acknowledgement of the element as a part of world cultural heritage, and it is also a great source of inspiration to modern artists. Intangible heritage suggests a holistic understanding of what cultural heritage is by acknowledging the significance and value of oral and living practices, and expressions that are related to objects, monuments, and cultural spaces. In addition to the definition provided by the UNESCO 2003 Convention, ICH has been further analysed in the context of museums. Museum collections Intangible heritage reveals the cultural significance and value of museum collections. It places objects in the context of their production and use. The NEM has been collecting masks from the area of Pernik since 1906, thus making it the first museum exhibition that has ever exhibited Bulgarian culture. Unfortunately, due to poor conservation experiences in the past, and due to the nature of the specific material that the masks are made from, the NEM had lost its old collection. In the years after the Second World War, the Museum started a new process of documenting the masquerade. A few members of the Museum staff who are painters visited the villages and made paintings of the masks and the practice. Afterwards, the museum enriched its collection with authentic artefacts from the region. 327 �328 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Village Elov dol, 2012. Photo by Iglika Mishkova. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions Every year, starting from the year 2000 until today, the Museum has held fieldwork in the villages and collected pictures and videos in the Archive. The fieldwork on this topic presents a number of methodological challenges. It entails extensive involvement and active participation of communities who are the bearers of living culture. When researching intangible heritage, museum professionals are engaging with local communities, trying to understand the history and meaning of their cultural expressions. The representatives of IEFSEM actively participate in scientific conferences on ICH-related topics. Museum presentations Exhibition-making is one of the main aspects of museum practice. In the 19th and 20th centuries, museums exhibited objects taxonomically in glass cases, which appealed only to the sense of sight. At the beginning of the 20th century, the NEM followed the same practice when exhibiting the masked people from the area of Pernik. The contemporary museum practice, however, witnesses exhibition models featuring live music, special lighting effects, and dance performances. After the publications about New Museology and ‘post-museum’ or ‘modernist museum’, the responsibility of the museum towards education and enjoyment of the audience was emphasised instead. As a result, display practices have evolved, and considerable attempts have been made towards a more holistic interpretation of museum artefacts. The museum does not only exhibit objects but also hosts socio-cultural programmes to sustain and promote the creativity of indigenous communities (Bortolotto 2007). Intangible heritage is by definition people-oriented rather than object-centred. At its core, implementation of the new initiative will transform the relationships between museums and their audiences and stakeholders. Among the results will be requests by people from diverse backgrounds to participate in substantive dialogues about their intangible heritage, and to share authority in defining and curating a museum’s interpretation of their heritage. The outcome of these efforts will be a paradigm shift of exceptional magnitude (Boylan 2006, 63). In the process of curating intangible heritage, museums must thus know how to establish equal partnerships with culture bearers and develop mechanisms for sharing authority and decision-making about museum activities and representations. In the period between 2005 and 2016, the NEM presented four different exhibitions about masks and masquerades: Magicheskata maska (The magic mask, 2005), two international exhibi- 329 �330 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development tions as a part of the project Carnival King of Europe (2009, 2012),3 and Surova (2016). All of those exhibitions focused their attention on the masks; ethnographic objects – ‘fragments’ (Kirshenblatt-Gimblett 1998) – and the people who produce and use these objects. The masks from the Pernik area were exhibited both as artistic objects with distinct technical and aesthetic characteristics, as well as means of introducing symbolic expressions tied to their original use to the audience. Thus, the notion of intangible heritage in museums enables a wider and deeper interpretation and contextualisation of artefacts. In terms of exhibition-making, the concept of intangible heritage is relevant to the contextualisation of objects. It unravels their cultural significance and symbolic value that extend beyond their technical and artistic features by placing them ‘into wider circles of meaning’ (Garton Smith 2000, 58). This can be achieved in several interpretive ways that help to trigger different associations and connections, such as storytelling, narrations, music, or what Kirshenblatt-Gimblett (1991, 389–390) described as ‘in context’ installations. Among others, they include multimedia applications, headphones, charts, panels and labels; and help to facilitate the production of different levels of meaning (Alivizatou 2006). That is the reason why the last exhibition about Surova in the NEM was an installation with masks (received from the bearers) and other objects, showcased in video and audio format, along with the voices of the participants of Surova. The aim of the exhibition was to establish a dialogue between the Museum and the communities. Unlike traditional cultural heritage however, objectified in artefacts for observation and already existing in the museum vaults, in these exhibitions, the bearers of intangible cultural heritage were involved in the preparation of their own culture representations; they explained their idea of adding the element to the List and the significance of Surova for the local communities on the provided screens. On the one side thus, the presentation is concentrated under Surova in a perspective-integrating manner, playing a role in the construction of a ‘bridge between the generations’. The attractiveness of the masquerade holiday experience appeals to the youth and raises their self-esteem as continuers of the tradition and interpreters of the cultural originality of their village communities. In the preparation of Surova feast, the participants in the masquerade always create their best masks and costumes to distinguish them from those of the neighbouring village. Nowadays, practising of this element also constitutes an unusual form of informal education in tolerance and respect to other 3 For details, see the project’s website: www.carnivalkingofeurope.it/activities/exhibition.php. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions cultures, religions, and ethnicities. The Roma people, also masked and disguised often participate in the masquerade games, directly and equally taking part in the feast, participating in the inter-village gaiety. Foreigners and the students living in this region are also interested and take part in the masquerade, which is very positively regarded by the local community. On the other side, the presentation stresses the framework of ‘togetherness’ of the community life. The survakari groups in the different villages are free and open formations which maintain a community life; all of them collectively make and implement decisions concerning not only the feast but also the sustainable development of the village. And although they compete in making original masks for differentiating their village, they also exchange resources and materials for the successful running of the feast and thus form new, mutually beneficient friendships and connections. The role of the museum as a mediator does not stop at these positive experiences. It also serves as a platform to voice the problems incurred in the process of safeguarding and transmitting the intangible cultural heritage. The presentation of the movies with interviews held with the bearers of the practice clearly demonstrates the problem with decreasing population in the Pernik region, which poses a threat to its continuity. They explain how preserving the tradition could solve this issue: ‘if every day was Surova, the villages would be full of people’. The role of the IEFSEM for safeguarding the Surova feast as ICH is visible also in the nomination for the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity. The nomination stresses that some of the measures taken on regional and municipal levels to prevent this process of population decline – particularly those related to the promotion of local traditions – are also a resource for local and sustainable development. Certainly, the decreasing population poses a potential threat to maintaining the viability of Surova, but this threat is minimal because of the enormous popularity that this traditional practice enjoys among the communities in the area, and because of the large number of young people who take part in the feast who are willing to transmit it (Vukov 2015a). Not least, the feast is a focal point of gathering for people who were born in the area, live elsewhere, but come back especially for the festivities and participate in maintaining this tradition. Depopulation is a problem in the entire country. It depends on the state’s social and economic policies, job opportunities, and overall possibilities for social, cultural and economic development offered in rural areas. The Surova feast and ICH alone cannot solve this problem on their own. However, on 13–14 January, when the festivities take place, a lot of people come back to their 331 �332 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development villages for the celebrations, to participate in the preparations of masks and costumes, and to see the live performance in the masquerade games. The custom plays an important role in attracting migrants, gathering tourists, and enlivening the villages in the days of Surova feast. The inscription of the element in UNESCO’s Representative List enhances the bearers’ self-esteem in transmitting their cultural traditions. As noted in the nomination file, the wide popularisation and acknowledgement on the international level would stimulate the governmental institutions to a resourceful support of the communities in the depopulated and declining villages of the region. This would, in turn, increase the potential for cultural tourism in the area and contribute to its sustainable development in the long-term perspective. Beyond the crucial role that the IEFSEM has played in the nomination and inscription of the element in UNESCO’s Representative List, the NEM supports the safeguarding and transmission of Surova traditions thanks to the interpretation and contextualisation of the organised events. Exhibitions, performances, and overall parallel festivities in the museum enable audiences to think beyond the displayed objects and gain new and profound insights into the ICH themes. Such events include craft demonstrations, performances, talks, and study days. Initiatives of this kind reveal the effort of museums to introduce elements of living culture into their practice, and the importance of educational programmes that use the tradition bearers – masters of the masks – for promoting the continuity of ICH. Conclusion The concept of intangible heritage safeguarding and transmission through museum activities has proven its feasibility and effectiveness with the Surova feast and the related IEFSEM and NEM actions. The diverse ways of interpreting and contextualising collections and the production of multidimensional exhibitions have proven to benefit both the museums and the ICH bearers. They also serve as models for sustainable relationships between representing the tradition and safeguarding the ICH. The creation of multi-layered events dedicated to Surova at the NEM is also an opportunity to empower the voices of the local communities through museum presentations that promote the transmission of the tradition and can serve as a good example for ICH-related practices. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions References Adell, Nicolas, Regina F. Bendix, Chiara Bortolotto, and Markus Tauschek, eds. 2015. Between Imagined Communities and Communities of Practice: Participation, Territory and the Making of Heritage. Göttingen: Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek. Alivizatou, Marilena. 2006. “Museums and Intangible Heritage: The Dynamics of an ‘Unconventional’ Relationship.” Papers from the Institute of Archaeology 17: 47–57. Alivizatou, Marilena. 2012. Intangible Heritage and the Museum: New Perspectives on Cultural Preservation. Walnut Creek, CA: Left Coast Press. Ballacchino, Katia. 2014. “Spires and Towers Between Tangible, Intangible, and Contested Transnational Cultural Heritage.” In Sabato Rodia’s Towers in Watts: Art, Migrations, Development, edited by Luisa Del Giudice, 289–306. New York, NY: Fordham University Press. Bortolotto, Chiara. 2007. “From Objects to Processes: UNESCO’s ‘Intangible Cultural Heritage’.” Journal of Museum Ethnography 19: 21–33. Boylan, Patrick J. 2006. “The Intangible Heritage: A Challenge and an Opportunity for Museums and Museum Professional Training.” International Journal of Intangible Heritage 1: 53–65. Garton Smith, Jennifer. 2000. “The Impact of Curation on Intangible Heritage: The Case of Oradour-sur-Glane.” In Museology and the Intangible Heritage, Munich/Germany and Brno/Czech Republic, November 26 – December 05 2000, edited by Hildegard K. Vieregg, 58–66. München: Museums-Pädagogisches Zentrum. Golinelli, Gaetano M. 2015. Cultural Heritage and Value Creation: Towards New Pathways. Cham: Springer. Harrison, Rodney. 2015. “Beyond ‘Natural’ and ‘Cultural’ Heritage: Toward an Ontological Politics of Heritage in the Age of Anthropocene.” Heritage & Society 8 (1): 24–42. Hartog, François. 2005. “Time and Heritage”. Museum International 57 (3): 7–18. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 1991. “Objects of Ethnography”. In Exhibiting Cultures: The Poetics and Politics of Museum Display, edited by Ivan Karp and Steven D. Lavine, 386–443. Washington and London: Smithsonian Institution Press. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 1998. Destination Culture. Tourism, Museums, and Heritage. Berkeley: University of California Press. Pels, Dick, Kevin Hetherington, and Frèdèric Vandenberghe. 2002. “The Status of the Object: Performances, Mediations and Techniques”. Theory, Culture & Society 19 (5–6): 1–21. Simon, Nina. 2010. The Participatory Museum. Santa Cruz, CA: Museum 2.0. Smith, Laurajane. 2006. Uses of Heritage. London: Routledge. 333 �334 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Smith, Laurajane, and Natsuko Akagawa, eds. 2008. Intangible Heritage. London: Routledge. Vukov, Nikolaj. 2015a. The Tenth Session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Namibia. Examination of Nominations for Inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Argumentation Statement for the Inscription of Surova Folk Feast on UNESCO’s Representative List [audio recording]. http://www.unesco.org/culture/ich/en/10com. Vukov, Nikolaj. 2015b. The Tenth Session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Namibia. Expert Meeting on a Model Code of Ethics. Argumentation Statement for Eliminating the Word ‘Museification’ from the Code of Ethics [audio recording]. http://www.unesco.org/culture/ich/en/10com. Vukov, Nikolaj. 2016. “Tendencii za konstruirane na novi Evropejski nasledstva, osnovavashti se na migraciite i obshtoesropejskite politiki (Multikulturalizm i „nezhelano nasledstvo”) [Trends in the construction of new European heritages, based on migrations and the pan-European policies].” Accessed May 13. http://www.migrantheritage.com/wp-content/uploads/2016/01/dokladnikolay.pdf. ��336 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The Association of Folk Artists and its activities for the safeguarding of intangible cultural heritage in Poland Waldemar Majcher* Paweł Onochin** Katarzyna Smyk*** * President of the Executive Board of the Association of Folk Artists (Stowarzyszenie Twórców Ludowych), waldekmajcher@gmail.com. ** Coordinator of the statutory activities of the Association of Folk Artists, onochinowie@wp.pl. *** Professor, Maria Curie-Skłodowska University, Faculty of Humanities, Institute of Cultural Studies, Department of Polish Culture (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Wydział Humanistyczny, Instytut Kulturoznawstwa, Zakład Kultury Polskiej), Lublin, Poland, k_smyk@wp.pl. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions The Association of Folk Artists occupies an exceptional position in the universe of the Polish non-governmental organisations engaged in the protection of intangible cultural heritage. As the oldest institution which brings together verified folk artists – heritage bearers – it is predestined to protect both the tradition and folk artists themselves. The Association of Folk Artists (Stowarzyszenie Twórców Ludowych – STL) is an organisation with nearly 50 years of achievements, dedicated to the protection of the tangible and intangible heritage of folk culture. It was established in 1968 at the initiative of artists themselves. The main statutory objective of the Association is to cultivate folk traditions in the field of art, folklore and folk literature, to popularise its most precious manifestations and to provide extensive patronage for folk artists. The Association of Folk Artists has over 2000 full members – folk artists verified in terms of their ethnographic relevance that represent all areas of plastic art and folklore, i.e. performance of songs and dance, folk music and all sorts of staged folk theatrical forms, customs, rituals, as well as oral and written literature. The Executive Board of the Association has its registered office at No. 14 Grodzka Street in Lublin. As regards its organisational structure, the Association has 22 branch offices all over Poland.1 It also has an advisory body – the Scientific Council, appointed by the National Congress of the Association of Folk Artists. The Scientific Council reviews the programme and orientations of the Association, contributes to the attainment of its statutory goals and verifies candidates for membership. The Scientific Council consists of four Sections: Literature Section, Art Section, Folklore Section, and Social and Programme Council. As a general rule, Sections hold their meetings once a year to verify candidates for membership in the Association (compare ‘Sprawozdanie Rady…’ 2014). 1 For information on the objectives, the number of members and the structure of the Association, see ‘Sprawozdanie Zarządu…’ 2014. 337 �338 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Toy making traditions in Żywiec and Sucha Beskidzka presented during the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. Perebory – weaving traditions in the Bug river region presented during the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions It should be emphasised that the Association of Folk Artists is the only organisation in Poland which identifies a folk creator in an expert way, by means of a verification process carried out by specialists from its Scientific Council. Every year, more than 100 people undergo this procedure, 50% of whom obtain the status of a folk artist and are accepted as full members of the Association. It is meant to confirm that their works are ethnographically authentic and consistent with the tradition of the home region of a given artist or craftsman. Over time, the terms of admission to the Association of Folk Artists have been reviewed and modified in response to cultural transformations. Nonetheless, they have always been intended to sustain the traditional art and to bring together tradition and modernity in a harmonious way. For this reason – as it has been stated in the Terms and Conditions for Admission to the Association of Folk Artists – the commission of a given Section of the Scientific Council checks if at least half of the works submitted for evaluation are consistent with regional traditions. For example, in the case of folk artists who wish to become members of the Association, at least five out of ten works must satisfy the above-mentioned condition; in the case of writers of folk literature – thirty out of sixty poems or ten out of twenty pieces of prose must satisfy that condition. According to another strictly obeyed rule, ‘the candidate may not have specialist education and his or her creative output should be connected with a rural environment’ (Stowarzyszenie Twórców Ludowych 2017b). When Poland ratified the 2003 UNESCO Convention, the Association of Folk Artists sought to align its activities with the provisions of the Convention. It was found then that a large number of statutory activities of the Association, especially those associated with documenting, archiving, non-formal education and dissemination of all manifestations of folk creativity, successfully implement the UNESCO’s recommendations concerning the protection of intangible heritage, which is understood as ‘identification, documentation, research, preservation, protection, promotion, enhancement, transmission’ of various aspects of such heritage (Article 2 paragraph 3 of the Convention).2 Since then, the Association of Folk Artists has emphasised and confirmed this aspect in its official documents and in its activities promoting the ideas of the Convention. The following part of this paper focuses on the tasks performed by the Association of Folk Artists, which are closely aligned with the 2003 Convention: documentation, archiving, promotion, education and publication. 2 Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 17 października 2003 r., Dziennik Ustaw [Journal of Laws] 2011, no. 172, item 1018. 339 �340 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Documentation and archival activity 1. Work associated with national databases with data on folk artists and artistic groups from rural areas Every year, the databases are maintained by being continually verified, updated and supplemented. New data are verified and retrieved by means of distribution of questionnaires, on-site interviews, correspondence with creators and participation in folklore events. The resulting materials provide a basis for analysing contemporary transformations that take place in contemporary culture. This, in turn, makes it possible to register phenomena evidencing the evolution and directions of the development of art and handicraft in rural areas. At present, the databases contain over 12,000 records. Each record describes one creator, craftsman, ensemble or a folk band. The base covers such fields of art, handicraft and craftsmanship as: weaving, lace making, embroidering, pottery-making, painting, sculpturing, braiding, blacksmithing, woodcarving, toy-making, paper and tissue decorating, ritual arts, constructing folk musical instruments, as well as arts represented by only a few artists: amber crafting, horn crafting, silverware-making, production of sieves, tile-making, saddle-making and bell-founding. As regards folklore, they cover singing groups, ritual, theatrical and satirical groups, song and dance ensembles and bands. Another category includes folk poets, prose writers and playwrights. Data are collected not only for documentation and archiving purposes but also with the aim to stimulate interest and restore disappearing skills in the regions and to disseminate information about folklore among all those who are interested. The databases are created and made available3 in order to foster knowledge about regional culture, its characteristic products and specific artists – masters of their areas of artistic specialisation. 2. Documentation of achievements of contemporary folk art Documentation is produced continuously and all year round: • by capturing photographic and video footage of artistic activity of creators who cultivate folk art and folklore, including works of art, performances, presentations, shows and workshops, exhibitions, memoirs, accounts, etc.; • by documenting the results of folklore events organised in various regions of the country, mostly events in which members of the Association of Folk Artists are involved; 3 The bases are made available to interested institutions and individual persons by the employees of the Executive Board of the Association of Folk Artists. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions • by sourcing materials which evidence the activities of individual artists, such as catalogues, literary works and leaflets documenting individual artistic pursuits and dissemination activities, as well as publications, surveys, personal files, press releases and minutes, obtained directly from creators and animators of regional culture. 3. The Archives of the Association of Folk Artists All obtained materials are archived in accordance with the procedure of the Archives of the Association of Folk Artists, operating since 1968. In total, about 150 types of items are archived every year, including source documents and manuscripts, surveys, personal files, literary works, publications, leaflets, press cut-outs, catalogues, scripts of shows, rules of procedure and minutes, as well as 1,5000 photographs. All interested persons can access the Archives of the Association of Folk Artists after being permitted to do so by the Executive Board of the Association of Folk Artists. Dissemination and educational activities 1. The Folk Art Fair in Kazimierz Dolny (the 50th edition of the Fair was held in 2017) The Fair, taking place as part of the Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych (Festival of Polish folk ensembles and folk singers) (with its 51st edition held in 2017), is one of the oldest and most prestigious national festivals that present the contemporary folk art in Poland. It brings together more than 100 artists representing particular regions of Poland and different areas of artistic pursuit: sculpting, painting, pottery-making, blacksmithing, braiding, wood and chip product-making, weaving, embroidering, lace-making, decorative and ritual arts, toy-making, constructing musical instruments, etc. The most outstanding folk artists and craftsmen, masters of artistic workmanship, laureates of prestigious competitions, as well as young folk-art practitioners whose works directly relate to the traditional design and craftsmanship present their works there. The Fair does not only show and promote folk art but also creates a unique atmosphere that helps to establish a direct contact between artists and recipients, for example, during shows and handicraft workshops. An inseparable element of the Fair is also a competition for the best works presented on stalls. The competition has a noticeable positive effect on the quality of presented items; it encourages artists to respect the ethnographic canon and to prepare 341 �342 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Basketry traditions presented by Serfenta (NGO) members during the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions their exhibitions with more care and enhance their visual attractiveness. For many years, the participants of the Folk Art Fair have consistently had to satisfy high artistic requirements. The Association of Folk Artists strives to make sure that presented works are authentic. In this way, it prevents folk art from becoming uniform and impoverished in terms of its authenticity.4 2. Web portal KulturaLudowa.pl The Association of Folk Artists administers and edits the web portal KulturaLudowa.pl. The tradition in contemporary times (kulturaludowa.pl), created as a central, web-based source of continually updated and critically reviewed information about folk culture and its heritage in a broader sense. The portal serves as a multi-media tool and an information base for animators of culture, regionalists, researchers, ethnologists, pupils, students and for anyone interested in traditional culture. The main purpose of the portal is to popularise traditional folk culture, to enhance the sense of regional identity and its values, to broaden and strengthen the image of old and modern folk art and to demonstrate its significance for national culture. Another important focus of the web portal includes the issues associated with safeguarding the intangible cultural heritage and its specific uses, in line with the UNESCO Convention (see, for example, Kultura Ludowa 2015, 2017a). The patronage for the web portal is provided by the National Heritage Board of Poland (Narodowy Instytut Dziedzictwa). The tasks associated with administering and editing the web portal include constant and systematic verification of information services by updating the database and publishing the latest news items, stories, reviews and presentations. 3. The Academy of Folk Art The Academy of Folk Art (with its 8th edition in 2017) was inaugurated in 2010 as an educational project, taking the form of a series of workshops. The workshops take place at the Gallery of the Association of Folk Artists in Lublin. They are conducted by folk artists and members of the Association – masters from all over Poland, who present their skills and knowledge of native traditions. Every year, the project workshops are organised around five topics comprising various traditional creative disciplines. Until now, the workshops have been attended by about 90 organised groups (approximately 1,500 people). The workshops are accompanied by thematic exhibitions which present traditional products of artistic craftsmanship. The meetings with the tradition at the Academy of Folk Art are an excellent way to popularise practices and customs 4 For stories from the next edition of the Fair, together with a selection of photographs and minutes of the competition, see for example ‘47th Fair…’ 2014; Onochin 2015, 2016. 343 �344 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development that are still alive, and as such they are extremely important in the process of implementing the objectives of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, focusing on direct transmission of skills and knowledge. The tangible and material results of this task include the works of the project participants, produced during the workshops. Moreover, the workshops enable artists to confront and exchange ideas, while their participants have an opportunity to become familiar with the traditions of many regions (Kraczoń 2015). 4. The Scene of Tradition Another project carried out by the Association of Folk Artists with the aim to popularise and disseminate folklore is the ‘Scene of Tradition’. The project consists of music sessions for children, entitled ‘Grow Music’, and of music sessions for adults. The ‘Grow Music’ project has been designed as a series of activities focusing on musical traditions. They take the form of mini-concerts and music workshops for the youngest children (from nursery schools and primary schools). During these sessions, traditional songs, dances and elements of children’s folklore are presented, together with the most interesting elements of the cultures of minorities and ethnic groups living in Poland. There are also presentations of folk instruments and traditional old games, with live music accompaniment (see, for example, Kultura Ludowa 2016). Music sessions for adults take the form of workshops, presentations, concerts and dances, which are intended to demonstrate and promote selected aspects of traditional music. The events take place in different types of locations in Lublin (restaurants, clubs, cultural centres, non-governmental institutions). They include meetings with musicians and interesting people from rural areas who are involved in preserving folk music, as well as multi-media presentations (with old photographs and archival films), stories about music and its contexts and contemporary functions. All these events provide participants from different backgrounds with an opportunity to exchange skills and musical experience. Other activities include concerts and dances performed by the best bands and folk groups from Poland. The ‘Scene of Tradition’ enables performers of the older and younger generation and the laureates of numerous festivals and awards to meet and perform together. It is a lively presentation of the musical cultural heritage (for example Kultura Ludowa 2017b). 5. The Jan Pocek Literary Contest The Jan Pocek Literary Contest (45th edition in 2017) is the most prestigious national Polish competition for folk writers, poets, prose writers and storytellers from different age groups, �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions organised annually since 1972 (see, for example, ‘Z historii…’ 2006). It enables folk literary artists to present their artistic works and to compare them with those of other artists. The contest is open both to members and non-members of the Association of Folk Artists. Every year, about 100 writers take part in the contest. It builds and strengthens ties between folk artists, provides them with artistic inspirations and ideas and stimulates their creativity. It also helps to identify and document the phenomena taking place in folk literature and to study its development trends. Publishing activities 1. The ‘Heritage’ Library of the Association of Folk Artists Publishing activities are an extremely important and long-lasting element of the work of the Association of Folk Artists. On the one hand, they present the academic and research achievements and pursuits associated with folk culture. On the other hand, they show the achievements of the creators themselves. Since 1976, the Association of Folk Artists has been publishing collections of works of particular authors and anthologies of folklore literature from its ‘Heritage’ Library Series (Niewiadomski 2012). It is the only entity in Poland which publishes such works systematically and in line with the criteria of philological editing. 2. ‘Twórczość Ludowa. Kwartalnik Stowarzyszenia Twórców Ludowych’ (Folk creativity. A quarterly magazine of the Association of Folk Artists) ‘Twórczość Ludowa’ (published for the 32nd year in 2017) (Adamowski and Orlik 2013) is the only Polish magazine with a countrywide circulation that is entirely devoted to contemporary folk art and its achievements and problems. It is addressed to folk artists, animators of cultural life, instructors, employees of cultural institutions and all readers interested in folk art. It discusses issues which are essential for the community of folk artists, showing the complexity and unique beauty of the Polish folk culture heritage and popularising that heritage in all its manifestations. Authors who publish their texts there include outstanding Polish academics, ethnographers, sociologists, culture experts, Polish philologists, musicologists, folklorists, regionalists, folk artists, employees of regional cultural institutions, as well as enthusiasts and other people interested in folk culture. For 32 years the magazine has gained numerous readers and supporters, functioning as a bridge between creators of folk culture and the community 345 �346 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Cross-cultural encounter. Żukowo school of the Kashubian embroidery bearers talking with the ICH expert from Romania, Adina Hulubaş, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions of researchers and animators of culture. Two issues of the magazine are usually published every year (Stowarzyszenie Twórców Ludowych 2017a). *** The Association of Folk Artists occupies an exceptional position in the universe of the Polish non-governmental organisations engaged in the protection of intangible cultural heritage. As the oldest institution which brings together verified folk artists – heritage bearers – it is predestined to protect both the tradition and folk artists themselves. The Association of Folk Artists fulfils its predestined function in many ways, for example, as has recently been the case, by presenting its opinions on new legal acts that are needed to fill the gaps in the Polish legislation. Relying on Articles 5 and 6 of the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 19975 that define the obligations of the State connected with the maintenance of the cultural heritage as a significant source of the nation’s identity, the Association of Folk Artists has for many years emphasised the need to start work on a new act on the protection of the cultural heritage that would take into account, in a harmonious way, both the tangible and intangible heritage (Majcher and Onochin 2015; Majcher 2015). In 2017, the postulates connected with the intangible heritage are beginning to be fulfilled – at the initiative of the Minister of Culture and National Heritage, the work has been started to amend the current Act of 25 October 1991 on organising and conducting cultural activities6 and to adopt a new Act that will regulate the organisation and conduct of artistic activities. Within the framework of the National Culture Conference, encompassing a range of activities expected to bring new statutory solutions, operated by the Frederic Chopin National Institute (Narodowy Instytut Fryderyka Chopina) (with Mr. Artur Szklener as its Director) – work is under way on five modules, including one devoted to folk artists and folk art. The voice of the Association of Folk Artists has played a significant role in the preliminary stage of this work, i.e. non-public and public consultations in particular communities. It is an expert voice which cannot be ignored in the lawmaking and legislative process; after all, the Association of Folk Artists not only represents artists, animators of culture, educators and leaders of local communities, but it also has extensive resources, including its rich and varied experience in the protection of the intangible cultural heritage. 5 Dziennik Ustaw 1997 no. 78 item 483. 6 Dziennik Ustaw 1991 no. 114 item 493. 347 �348 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development References “47. Targi Sztuki Ludowej w Kazimierzu Dolnym [The 47th Folk Art Fair in Kazimierz Dolny]”. 2014. Twórczość Ludowa 3–4: 61–62. Adamowski, Jan and Adam Orlik. 2013. “Bibliografia zawartości »Twórczości Ludowej« za lata 1986–2000 [Bibliography of „Folk Creativity” in 1986–2000].” Twórczość Ludowa 3–4: 1–2. Kraczoń, Katarzyna. 2015. “Promocja niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Galerii Sztuki Ludowej STL w 2015 roku [Promotion of intangible cultural heritage at the Folk Art Gallery of the Association of Folk Artists in 2015].” Twórczość Ludowa 3–4: 67. Kultura Ludowa. 2015. “Zarządzanie światowym dziedzictwem kulturowym – e-książka do pobrania [Management of the world’s cultural heritage – with a downloadable e-book].” Accessed December 28. http://kulturaludowa. pl/aktualnosci/zarzadzanie-swiatowym-dziedzictwem-kulturowym-e-ksiazka-do-pobrania/. Kultura Ludowa. 2016. “Lublin. Rośnij muzyczko, rośnij – warsztaty muzyczne dla dzieci [Lublin. Grow Music – music workshops for children].” Accessed November 16. http://kulturaludowa.pl/aktualnosci/lublin-rosnij-muzyczkorosnij-warsztaty-muzyczne-dla-dzieci/. Kultura Ludowa. 2017a. “Dziedzictwo kulturowe [Cultural heritage].” Accessed July 16. http://kulturaludowa.pl/ aktualnosci-niematerialne-dziedzictwo-kulturowe/. Kultura Ludowa. 2017b. “Lubelska Scena Tradycji – Kapela dęta ze Zdziłowic [The Lublin Stage of Tradition – The brass band from Zdziłowice].” Accessed July 16. http://kulturaludowa.pl/wydarzenia/lubelska-scena-tradycji-kapela-deta-ze-zdzilowic/. Majcher, Waldemar. 2015. “Rok Kolberga – i co dalej? Wystąpienie Prezesa STL w Sejmie RP [Kolberg’s Year – and what next? The speech of the President of the Association of Folk Artists at the Polish Parliament].” Twórczość Ludowa 1–2: 1–3. Majcher, Waldemar and Paweł Onochin. 2015. “Współczesna rola Stowarzyszenia Twórców Ludowych w ochronie kultury ludowej – wartości – wyzwania – zagrożenia [Contemporary role of the Association of Folk Artists in the protection of folk culture – values – challenges – threats].” Twórczość Ludowa 3–4: 5–7. Niewiadomski, Donat. 2012. “Współczesne edycje pisarstwa ludowego. Fenomen socjokulturowy [Contemporary editions of folk literature. A socio-cultural phenomenon].” Twórczość Ludowa 1–2: 8–12. Onochin, Paweł. 2015. “XLVIII Targi Sztuki Ludowej w Kazimierzu Dolnym [The 48th Folk Art Fair in Kazimierz Dolny].” Twórczość Ludowa 1–2: 57. Onochin, Paweł. 2016. “49. Targi Sztuki Ludowej w Kazimierzu Dolnym [The 49th Folk Art Fair in Kazimierz Dolny].” Twórczość Ludowa 3–4: 5–6. �Part 3. Creating the ICH safeguarding system – current challenges and solutions “Sprawozdanie Rady Naukowej STL [Report of the Scientific Council of the Association of Folk Artists].” 2014. Twórczość Ludowa 3–4: 11–12. “Sprawozdanie Zarządu Głównego STL (2010–2013) [Report of the Executive Board of the Association of Folk Artists (2010–2013)].” 2014. Twórczość Ludowa 3–4: 3–4. Stowarzyszenie Twórców Ludowych. 2017a. “Twórczość Ludowa [Folk creativity].” Accessed July 16. http://zgstl.pl/ wydawnictwa/tworczosc-ludowa/. Stowarzyszenie Twórców Ludowych. 2017b. “Warunki przyjęć do STL [Terms and conditions for admission to the Association of Folk Artists].” Accessed July 16. http://zgstl.pl/media/dokumenty-do-pobrania/. “Z historii konkursów literackich imienia Jana Pocka [The history of Jan Pocek literary competition].” 2006. In Odejdę a po mnie pieśń zostanie. Wydawnictwo pokonkursowe XXXV edycji Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego im. Jana Pocka [My song will remain when I’m gone. Post-competition publications of the 35th edition of the Jan Pocek National Literary Competition], selected, edited, commented on and compiled by Donat Niewiadomski and Marta Wójcicka, 109–256. Lublin: Association of Folk Artists. 349 �350 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �PART 4. ICH AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT �352 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Lists of intangible cultural heritage: the beginning or the end of sustainability? Eva Románková-Kuminková* * Wallachian Open-Air Museum (Valašské muzeum v přírodě), Rožnov pod Radhoštěm, Czech Republic, e-mail: romankova@vmp.cz. �Part 4. ICH and sustainable development Every year, the experience with the implementation of the Convention teaches us new things. We can already see that the lists will not help in providing the intangible cultural heritage with sustainability. They will, however, help to institutionalise it and highlight its existence, perhaps attract new bearers. But will the lists ever help to secure its undisturbed and natural development? Everyone wants to be on the list! The Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity has become a phenomenon. The 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage as well as the concept of listing intangible cultural heritage are young and we still do not know the entire impact and the consequences that are going to follow their implementation and development, although the discussions about potential risks and weaknesses have accompanied the Convention since its very creation (Kurin 2004). The 2003 Convention proposed a multi-layered system of safeguarding instruments, which, if combined and used properly, would enhance the practice and viability of traditional culture.1 This vision was formed in a long process of naming and defining problems, terms, and possible solutions, which started already in the 1970s.2 The extreme complexity of the whole concept of intangible cultural heritage makes many aspects of the Convention problematic. Nowadays, increasingly more attention is paid to sustainable development and this subject resonates also in our area of interest. In the following lines, I want to analyse some issues which arise in relation to the listing of intangible cultural heritage and sustainability of traditional culture. The lists seem to be the central point to which the eyes of many communities and politicians turn when they think about the Convention. However, when reading the Convention, we realise that inventorying intangible cultural heritage 1 For the purpose of this article, I will use the term ‘traditional culture’ for the set of values and living traditions which create the cultural space of a community, and which the community identifies with. The term ‘intangible cultural heritage’ will be used as defined by the Convention and exclusively in relation to it. At the same time, I understand intangible cultural heritage as something consciously highlighted or protected by a community or the institutional environment. 2 For more information about the history of the Convention, see Aikawa 2004. 353 �354 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Eva Románková-Kuminková during the Forum, with Skirmantė Ramoškaitė, Vida Šatkauskienė and Cai Hua on her right side and with Matteo Rosati (UNESCO Venice Office) and Albena Georgieva on the left, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 4. ICH and sustainable development is only one of many components of a multi-faceted system of safeguarding, and that it is actually not at the core of preventing traditions from disappearing. It is the viability of traditional culture that matters the most. Every inscription on an intangible cultural heritage list means a change or even a breakpoint in the existence of the inscribed element (hereinafter referred to as element), in the way how its bearers perceive it, and how their sense of belonging develops. This article aims to present several examples explaining how the very existence of the lists and the act of inscription influence the inscribed elements and their bearers, as well as the elements and bearers which are only aspiring to enter a list. The popularity and awareness of the lists of intangible cultural heritage have been growing together with the desire of communities and individuals to have ‘their’ elements made visible through the inscription. Still, it has to be noted that not all processes described below are complete novelties. Institutional influence on the development of traditional culture has been present in Europe since the second half of the 19th century (cf. Románková 2016). However, the existence of the lists significantly intensified its effects. Before starting a discussion about the lists, let us review the main goals of the Convention. It was created in order to protect, safeguard, transmit, and promote values of intangible culture which are currently jeopardised by conflicts, globalisation, ecological catastrophes, and the change of lifestyles. There are plenty of actions needed to secure the future viability of traditional culture. They start with identification; next steps include awareness raising, education, capacity building, documentation and research, and the most important process of all: active transmission. Inclusion on a list of intangible cultural heritage is only the imaginary ‘cherry on the cake’. However, many people confuse the inscription with the actual safeguarding and expect that the list will provide automatic protection for the element. This observation can be applied to national inventories as well. The lists have become a showcase of the Convention, and many people consider them to be the only tangible results of the work of UNESCO in relation to intangible cultural heritage, which is far from the truth. There are three lists maintained by UNESCO in the field of intangible cultural heritage. The one that is the most known and used is the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. By December 2016, there had been 365 elements inscribed on it. Higher priority is given to the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding (Urgent Safeguarding List), with 47 inscriptions so far. The least popular list in terms of the number of nominations is the Register of Good Safeguarding Practices, which includes 17 inscriptions. The numbers are worry- 355 �356 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development ingly disproportionate when we consider the goals and priorities of each list. The reports of the Convention’s Secretariat and advisory bodies3 suggest that since 2012, when the Operational Directives were amended,4 the disproportion between nominations to the Representative List (indicated as prioritised) and nominations to other Convention mechanisms (including requests for international assistance greater than $25,000) has grown.5 Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity Let us focus on the most popular of the lists – the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity – as the effects of the inscriptions on it are the most visible. The aim of both the list and its predecessor, the Proclamation of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity, was to become showcases which would contain ‘the best of’ world intangible culture. The Representative List is supposed to highlight positive values created by human society, and bear witness to cultural diversity and richness built by humanity over millennia. The list, just like the Convention itself, points out that cultural heritage serves individuals as a source of identity and provides them with a sense of belonging, and thus helps them to define and anchor themselves within the rapidly changing globalised society. An inscription on the Representative List is a highly prestigious matter and the States Parties of the Convention approach it accordingly. It means that political motives can very easily push away 3 See the records from the Intergovernmental Committee meetings (UNESCO 2017c). 4 The Operational Directives were amended by the General Assembly in June 2012. The paragraph 34 reads: ‘The Committee shall endeavour to examine to the extent possible at least one file per submitting State, within the limit of this overall ceiling, giving priority to: i. files from States having no elements inscribed, best safeguarding practices selected or requests for International Assistance greater than US$100,000 approved, and nominations to the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding; ii. multi-national files; and iii. files from States with the fewest elements inscribed, best safeguarding practices selected or requests for International Assistance greater than US$100,000 approved, in comparison with other submitting States during the same cycle. In case they submit several files during the same cycle, submitting States shall indicate the order of priority [emphasis mine – E.R.] in which they wish their files to be examined and are invited to give priority to the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding’ (UNESCO 2017d). 5 In 2011, before the Operational Directives were amended, nominations to the Representative List examined by the Subsidiary Body constituted 54% of the total number of nominations to all four Convention mechanisms. In 2015, this number rose even to 78%. The average number of nominations submitted to the Representative List compared to the sum of nominations submitted to all other mechanisms between the years 2012–2016 reaches 76%. Cf. the reports of the Consultative Body, Subsidiary Body and Evaluation Body from the years 2012–2016 available at www.unesco.org/culture/ich/en/events. �Part 4. ICH and sustainable development any ideals and well-intentioned wishes of experts to provide responsible international protection. Michael Dylan Foster (2011) even sees the list as a normative construct which can be used as a political tool of privilege or exclusion. Thus on the one hand, the Representative List promotes the goals and ideals of the Convention, and on the other hand it creates space for political and institutional manipulation. A visible evidence of the prestige aspect and the desire for visibility is the fact that the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in many cases does not respect the recommendations of its advisory bodies – formerly the Subsidiary and Consultative Bodies, currently the Evaluation Body. While the Committee practically never doubts positive recommendations, it regularly reverses negative evaluations by experts from the fields of ethnology and anthropology, and inscribes elements which according to a consensus of 12 independent experts do not meet one or more criteria for inscription. This process usually follows the recommendations to refer a nomination, but it also applies to the recommendations not to inscribe an element.6 A popular argument justifying this act is that the nominating communities will be disappointed. That certainly is true. However, without an examination process and clear rules of acceptance, the maintenance of the list would be impossible, the idea of a showcase would be lost, and the list, as well as the Convention, would be discredited. One of the touchstones according to which nominations are evaluated is ‘representativeness’. But how should we decide which element is representative? Following our own subjective opinion, our erudition, or should we select the elements which are attractive from the perspective of foreign countries? And who is entitled to decide which element is more representative than another, and according to which criteria? What role do the communities and tradition bearers play in the selection process? Are they able to collaborate and nominate their representatives? International experience proves that although many examples of good practice exist, it is not always possible, and the 6 For example, see the case of the Ukrainian nomination of ‘Petrykivka decorative painting as a phenomenon of the Ukrainian ornamental folk art’ examined by the Intergovernmental Committee in 2013. It was the first nomination submitted by Ukraine. The Subsidiary Body identified two criteria as not met. After very strong diplomatic pressure exerted on members of the Committee, the element was inscribed on the list. Cf. the recommendation of the Subsidiary Body and the decision of the Committee (UNESCO 2013a; 2013b). In 2016, the Intergovernmental Committee went even further. The expert Evaluation Body, which examined the nominations to the Representative List, advised the committee to refer 19 nominations because the files did not prove that all criteria for inscription were satisfied. The Intergovernmental Committee however did not respect the thorough expert evaluation and decided to inscribe 15 of these elements. In two cases, 4 (!) criteria were not met. It was not the technical details that were at stake, but the very question whether the element does or does not constitute intangible cultural heritage as defined by the Convention, whether the community was involved in the nomination process, and whether adequate safeguarding measures were proposed. Cf. the report of the Evaluation Body and the Decisions by the Intergovernmental Committee (UNESCO 2016a; 2016b). 357 �358 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development inscriptions often become the bone of contention among bearers of the same or similar elements, let alone cultural heritage shared across national borders. As an example, let us imagine a situation when a particular type of embroidery from one particular village or region is selected as representative, and it is nominated to the list. How will the other communities of embroiderers react? Will they be satisfied that a representative of their craft was chosen on their behalf, or will they believe that embroidery they produce is comparably or maybe even more valuable and representative, and should have been chosen instead? Both situations can happen and many similar ones have already been dealt with. Valdimar Tr. Hafstein argued already in 2004 that the principle of this kind of selection copies the very nature of intangible heritage: The system of heritage … is structured on exclusion: it gives value to certain things rather than others with reference to an assortment of criteria that can only ever be indeterminate. In this respect, heritage and lists are not unlike one another: both depend on selection, both decontextualize their objects from their immediate surroundings and recontextualize them with reference to other things designated or listed. It is hardly surprising, then, that listing seems constantly to accompany heritage making (Hafstein 2009). Another brain teaser is the problem of multinational nominations. This category was created in a spirit of cooperation between nations. Indeed, countries and nations share elements of intangible culture. In some countries, collaboration works well and the elements at stake are genuinely historically shared. We can mention puppetry in Slovakia and Czechia inscribed in 2016, or technology of blueprinting textiles which is being prepared for nomination by several Central European countries, namely Austria, Hungary, Czech Republic, Slovakia, and Germany. The technology is invariable, while the patterns differ depending on the provenience of the products. For other nations however, mutual collaboration within a common cultural space is often an insolvable problem, as we can see for example in the Caucasus region. There is a group of multinational inscriptions of elements which have common foundations but seem to have very different expressions in each nominating country. The most peculiar case is falconry. It has been nominated by 18 countries so far, while almost every year new countries join the nomination (UNESCO 2017a). These countries include United Arab Emirates, Austria, Belgium, Czechia, France, Germany, Hungary, Italy, Kazakhstan, Republic of Korea, Mongolia, Morocco, Pakistan, Portugal, Qatar, Saudi Arabia, Spain, and the Syrian Arab Republic. UNESCO uses this nomination as an example of good practice in international collaboration, which it certainly is. However, the expressions of the living tradition of falconry, their historical and contemporary cultural and social meanings in the mentioned countries are incomparable. Another interesting example of a multinational inscription, where its subject can be clearly �Part 4. ICH and sustainable development defined only with difficulties and it rather embraces a wide range of national, regional, and local traditions, is the Mediterranean diet, stretching from Greece and Cyprus to Spain and Morocco (UNESCO 2017b). A complication of the whole system shows that unlike the heritage sites inscribed on the World Heritage List under the 1972 Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, elements of intangible culture are examined by experts who cannot physically visit the communities of bearers and become personally acquainted with the elements and their environment. They are obliged to evaluate only the information included in the nomination form, 10 photographs, and a 5 to 10-minute video. The mechanism has very clear rules and once they learn the philosophy and language of the Convention, they are able to examine and evaluate any nomination, from carpet weaving in central Asia, ship building in the Middle East, African rites of passage or European beer culture, to East-Asian calligraphy. The nomination form contains very precise instructions on how each section should be filled and what kind of information examiners seek. The Secretariat regularly updates the nomination forms to make the work of the proposers easier. However, many writers are not able to follow these instructions, whereas others know exactly how to formulate their argumentation. Thus, the success of a nomination often depends on the rhetoric and writing skills of its authors.7 National inventories Intangible cultural heritage lists have their analogies in the national inventories. According to the Operational Directives of the Convention each state, in order to ensure identification of its intangible cultural heritage with the aim to safeguard it, should ‘draw up, in a manner geared to its own situation, one or more inventories of the intangible cultural heritage present in its territory. These inventories [should] be regularly updated’ (UNESCO 2017e). Each country fulfils this obligation in a different manner. In some countries, there is only one inventory divided into several sections according to the domains of intangible culture. In other countries, there are more lists – a representative list, a list of elements requiring urgent safeguarding, as well as a list of best safeguarding 7 The work of the Intergovernmental Committee and the procedure of inscription was discussed and analysed by Ľubica Voľanská and Juraj Hamar – Slovak representatives in the General Assembly and regular observers in the Intergovernmental Committee meetings – in 2015 (Hamar and Voľanská 2015). 359 �360 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development practices. The rules for inscription and the degree of institutional involvement (of research centres, museums, etc.) vary. In some countries, a bottom-up approach that inspires communities to be the main initiators of nominations and safeguarding is strictly preferred. Universal conditions for maintaining a national inventory also include regular updating and the participation of communities of tradition bearers; an inscription in the national inventory is a necessary prerequisite for a nomination to any of the UNESCO lists. The Czech Republic maintains the List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic (Seznam nemateriálních statků tradiční lidové kultury České republiky). This list is modelled according to the UNESCO Representative List, with the option of designating an already inscribed element as endangered or extinct based on the results of the periodic revision of the element by the National Institute of Folk Culture (Národní ústav lidové kultury). This option has not been used so far. An inscription of an element on the national list is furthermore conditioned by its inclusion on the regional list of intangible cultural heritage. These lists are mainly modelled on the national inventory and they are also representative. The question is whether the regional and national lists should be conceived as ‘the best of selections’ – with the criterion of representativeness as a central idea – or rather as inventories that witness the cultural richness of the country and respect individual regional and local variants of the same elements. Although UNESCO always strives to create space for different interpretations, it still applies the same methodology and terminology on the global level. Let us look more closely at one of the challenges brought about by these unifications and in particular, at the way in which the Czech Republic deals with it. The fundamental issue is terminology. The term intangible cultural heritage is replaced by the phrase ‘traditional folk culture’. The definition of this term can be found in the Methodological Guidelines for Maintaining the ‘List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic’ (Ministerstvo kultury 2012) and in other governmental and legal documents. It fully corresponds with the definition of intangible cultural heritage as stated in the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. However, although both definitions are identical, the connotation of the Czech term in the minds of Czech people, including some experts, does not necessarily correspond with the global perception of the concept of intangible cultural heritage. Primarily, because of the word ‘folk’, which somehow narrows the boundaries of intangible cultural heritage to only folklore and traditional culture, mainly that of rural and working class environment. This perception has its roots in Central-European historical experience, and it is influenced by its ethnographic approach towards traditional and folk culture. According �Part 4. ICH and sustainable development to UNESCO, intangible cultural heritage also includes elements which are not considered as part of folk culture in the Central European sense of the word, but instead are understood as a source of cultural and social identity: as cultural elements taught in academia, or highly specialised crafts. Calligraphy, coffee or beer culture, classical horsemanship, martial arts or yoga are only a few examples. That is why the experts in the National Council for Traditional Folk Culture (Národní rada pro tradiční lidovou kulturu) have to face many challenges with the nominations to the national inventory. Some nominated elements do comply with the definition of intangible cultural heritage; however, they do not unambiguously belong to the category of ‘folk’, which causes confusion and stirs discussions. Nevertheless, each such ambiguity so far has been positively resolved, and thus such elements have been inscribed. Being on the list… After explaining the basic facts about the Representative List and national inventories, let us look at the life of the elements after their listing. We have been able to observe the impact of the inscriptions merely for one decade, since 2008 to be precise. This period of time does not seem long enough for their objective assessment. Yet, for some of them, one can already be provided. General observations below are complemented by concrete examples from the Czech Republic. Firstly, positive effects of inscriptions include an increase of the visibility of intangible cultural heritage and, in particular, of the elements inscribed. This helps communities to appreciate their cultural heritage and inspires others to search for their own cultural roots. The inscription can be compared to winning a prize. Tradition bearers and their governments feel awarded, and perceive that their culture is valued by the rest of the world. This notion strengthens their feeling of belongingness and consolidates their connection with local tradition and other members of their community. Inscriptions are very rich sources of pride for the tradition bearers. Another asset of the whole mechanism is the fact that it stirs discussion about intangible cultural heritage on different levels, including government and the media. What is more, one inscription can inspire another, and one community can set a positive example which is followed by other communities. Moreover, highlighting the element itself allows for a whole range of associated details to become visible as well, e.g. embroidery, or rituals which are accompanied by the inscribed folklore expressions. This multiplying effect has been witnessed 361 �362 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ride of the Kings at Navalis festival in Prague, 2015. Photo by Martin Divíšek, Pražský deník. �Part 4. ICH and sustainable development in many countries, including the Czech Republic. In 2005, ‘Slovácko verbuňk, recruit dance’ was proclaimed a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity. In 2008, this proclamation was transformed into an inscription on the Representative List. Verbuňk dance is a male solo dance practiced in the southeast of the Czech Republic in the ethnographic region called Slovácko. In the neighbouring region of Wallachia, men practice another solo dance: odzemek, which is related to different historical and ethnographic circumstances and has a different character. Thus, the inscription of verbuňk activated the odzemek dancers, who were convinced that their dance deserved the same attention and tributes. They addressed the Wallachian Open-Air Museum, which has been providing space for the presentation of odzemek since its foundation in 1925 and started a bottom-up safeguarding process with the aim to achieve the inscription on the Representative List. The safeguarding measures included the foundation of a specialised dedicated documentation centre within the museum, collection of all kinds of documentation such as photographs, articles, and systematic video records of all events related to the dance. It also included organising seminars for the dancers and most importantly, establishing the annual School of Young Odzemek Dancers. Every year, the course produces new dancers who continue to develop their newly acquired dancing skills in their local folk dance groups. The director of the Wallachian Open-Air Museum established the Council for Wallachian Odzemek Dance (Rada pro valašský odzemek), an advisory board which consists of dancers, former dancers, masters, and teachers of odzemek, as well as organisers of folklore events and ethnologists. Odzemek dancers regularly perform the dance in the museum during different public events, and since the 1980s the museum hosts a dance competition in it. Odzemek dance was inscribed on the List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic in 2012. The Ministry of Culture (Ministerstvo kultury České republiky) made the nomination to the Representative List conditional on collaboration with other Carpathian countries sharing the element (Poland, Slovakia, Ukraine and Romania). So far, however, odzemek has not been nominated to the UNESCO List. Another move that the nomination process provokes is the commitment of the state and the bearers to safeguard the element. From the moment of inscription, letting the element deteriorate or come to an end changes from a natural process of abandoning something that is obsolete to the local community to jeopardizing the viability of general intangible cultural heritage. The inscriptions, however, have their shortcomings. First of all, once an element is inscribed, the attention of the state, media, academic and other documentary institutions – especially museums – is turned towards it. Thus, the ‘living conditions’ of the element change. It ceases to belong 363 �364 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development exclusively to the community; instead, a range of stakeholders become responsible for different areas of its safeguarding. The care and attention themselves naturally are positive values, but under certain conditions, they can bring damage and irreversible consequences. First of all, any act of prior, natural transmission or safeguarding of the element may become conscious and artificial, determined by the safeguarding plan. There are various levels of institutional interference under different circumstances; for example, researchers and experts visit the localities in order to document and monitor the elements much more frequently than before, and advisory boards and expert groups ‘helping’ the communities to safeguard their elements are created. Depending on the individual conditions in a country or on the character of the inscribed element8, certain elements may register hardly any change as a result, but others can fully succumb to the demands of external subjects. Furthermore, interventions by expert institutions aimed at living traditions and discussions provoked by experts gradually change the self-reflection of the bearers. As a result, the status of cultural heritage changes the living tradition, giving it a different rank. Cultural heritage becomes suddenly accentuated by the community and consciously protected; thus in a way losing the spontaneous quality of transmission; it becomes canonised or even formalised.9 The sociologist Anthony Giddens (1999) defines cultural heritage as ‘severed from the lifeblood of tradition’, that implies ‘the experience of everyday life’. Variability is one of the basic qualities of traditional culture. Every performer contributes to the fundamental outline with his or her own expression. Traditional culture also changes across time and space in reaction to the needs and preferences of its bearers, as well as social, political and economic conditions. However, the higher the level of protection (via regional, national, or world lists), the higher the risk of a loss of spontaneity and natural variability. This is demonstrated, among other things, by the search for the ‘right’ forms. We have seen many cases of elements inscribed on the Representative List, whose bearers have disputes about the ‘right versions’ of their customs, dances, or folklore expressions. Thus, instead of uniting communities who share common heritage, the inscriptions often cause arguments and quarrels. In the case of the ‘Ride of the Kings in the south-east of the Czech Republic’,10 the inscription of the element helped to unite together inhabitants of four villages, who in some cases used to 8 While for rituals external attention and involvement of strangers can be fatal, for crafts it can mean desirable promotion. However, in their case the benefits have limits as well. 9 Formalisation is generally feared by the UNESCO, whose staff and experts are aware of the risks. This aspect is studied very closely during the process of evaluation of nominations. However, it can never be fully foreseen. 10 The element was inscribed in 2011. �Part 4. ICH and sustainable development be traditional rivals. Immediately after the inscription, the National Institute of Folk Culture established an advisory council composed of tradition bearers, representatives of the communities, and experts from regional museums and other people involved in the organisation of the festival. This step led to the creation of a platform where all four communities would meet and plan common events related to the tradition but not necessarily its counterparts.11 However, the council has also witnessed a division and argument over the ownership of the element and over its proper presentation. This happened when a supporter of a certain village accused tradition bearers from another village of not keeping the ritual in complete conformity with the tradition.12 He suggested that this particular village should be removed from the list, although the nomination did not state the need for uniformity of the tradition and respected local differences. Another example is the verbuňk recruit dance. An advisory board consisting of tradition bearers, experts, and folk dance group leaders was established in the National Institute of Folk Culture for the same reason as the board of the Ride of the Kings. As verbuňk becomes more and more popular, it is adopted in villages and regions where it had died out decades ago or even where it had never existed. New dancers want to participate in the national competition which, however, has well-formulated rules including the right dress code and compulsory choice of a regional variant which has to be performed in the right way.13 Thus, the dancers who come from a region where no specific and known variant of verbuňk can be traced have to choose a variant from another region. The advisory board then discusses issues such as whether the dancers in such cases can wear the costume from their own locality or whether they should borrow a costume from the region whose variant they choose to dance. Therefore, on the one hand, experts and selected groups of tradition bearers watch over the ‘purity’ of the dance, on the other hand, however, acting as external powers, they directly affect the spontaneous development of the tradition and limit the self-expression of tradition bearers. Expert institutions are thus no longer mere observers and researchers; they directly participate in the formation of the tradition. 11 For example, the presentation of the Ride of the Kings at the international folklore festival organised by the National Institute of Folk Culture (2012) or a mass held in a local pilgrimage church for the purpose of blessing the riders and the rides in all four villages (2014). 12 Particularly he objected, in accordance with his own personal conviction and experience from one particular village, that the riders participate in the ritual more than once in their lives, some of them are thirty years old and even older, and that the date of the festival has shifted from May to September. The ritual in each of the four villages has developed in line with the historical circumstances and with the needs of tradition bearers – just like the Convention expects. The period of socialism in Czechoslovakia (1948–1989) brought profound changes in all areas of life and folk culture had to respond to these changes and evolve. 13 Since 1986, the national competition has been annually organised by the National Institute of Folk Culture. 365 �366 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Another well-described impact of the inscription of any element – material or intangible – is excessive tourism. Lists of cultural heritage work like magnets. Again, it has its advantages as well as downsides. Awareness-raising is one of the main goals of the lists and it works very well. Unfortunately, if it turns an element into a sensation, the demand of tourists can become unbearable and can lead to the destruction of the most valuable aspects of the tradition, and turn it into a mere attraction that is devoid of its meanings. It depends on the tolerance of the tradition bearers in allowing this to happen, but often they simply cannot prevent it as the reputation of their intangible element begins to live its own life. Although it is rather rare, some communities do not submit to general enthusiasm about the lists and decide to protect their traditions by leaving them hidden from the public attention. In 2012, a community of approximately ten villages in the east of the Czech Republic was addressed by the National Institute of Folk Culture with the suggestion of preparing a nomination of St. Nicolas masked processions to the national inventory (not to the UNESCO list!). The processions are among the best-preserved and most archaic rituals in the region of Wallachia. However, the mayors and representatives of these villages almost unanimously rejected the idea and expressed their wish to be left alone in order to conduct and protect their traditions in the manner of their own choice. According to them, the inscription was perceived as a risk rather than as an advantage. The main argument included the fear of excessive attention of experts and any kind of interference that could be exercised by external authorities and could prevent the communities from conducting the tradition at their own discretion. However, this kind of understanding is rare. Nevertheless, the desire to have an element inscribed can be governed by different motivations: the honest belief in the visions of the system or the exceptionality of the local, regional, or national tradition. The motives can also include raising the visibility of the country, attracting tourists, or include political and diplomatic reasons. The aspect of tourism and exploitation for the purpose of public entertainment has another form – transmission of inscribed elements from their natural environment to another location based on the demand of external subjects. The chapter by Adina Hulubaş and her description of the changes to the Căluş ritual is a perfect example of this process.14 Presentation of inscribed elements outside of their natural contexts can also be initiated by organisations responsible for 14 See the chapter ‘Securing the future of Intangible Cultural Heritage in Romania in a sustainable way. Benefits and subsequent risks’ by Adina Hulubaş, in this volume. �Part 4. ICH and sustainable development the safeguarding themselves, for example, ministries of culture.15 This usually happens in order to introduce the elements to the wider public, raise awareness about them, or promote the process of inscription. As the elements become well-known and popular, their attraction potential increases and the bearers receive offers and invitations to perform their dances, music, and rituals outside their localities, traditional venues, and dates. This can be occasional, but it can also become a rule, which in extreme cases might lead to a complete decontextualisation of the tradition. In the Czech Republic, such situation emerged in 2015, when the organisers of the St. John of Nepomuk’s festival Navalis held annually in Prague invited the bearers of the Ride of the Kings to participate in their procession.16 Villagers and riders from three villages inscribed on the Representative List joined the religious procession which was subsequently blessed by Cardinal Dominik Duka and greeted by the mayor of Prague, members of parliament and senators. The Ride of the Kings was an unusual spectacle for the visitors and natives of Prague. After learning about the promise of its members to take up the offer, the Ministry of Culture immediately reacted and urged the communities not to do it. It argued that taking the element out of its natural environment and original context means a violation of the commitments given to the UNESCO by the act of nomination and inscription. However, the bearers disagreed. The Ride of the Kings had been presented in Prague already in 1895 during the Czechoslovak Ethnographic Exhibition and several times in the first half of the 20th century, in front of the political elites of that time. For the tradition bearers, performing the ride in the capital city meant an exception accepted out of pride and the wish to show their cultural heritage elsewhere, as well as to experience an adventure which would be remembered by the community for a long time. When they were making the decision, they drew on their ancestors’ decisions and experience. If we thus look at the situation from the point of view of our argument, the question at stake is: who has the right to decide how the inscribed elements should be presented? Is it the ministry and expert institutions? They take on the responsibility for conservation of the element in the state that is described in the nomination documentation. Thus, should they decide on such matters? And is it correct at all to watch elements carefully and make sure that the community does not deliberately present it or change it in a manner that 15 Right after the inscription of the Ride of the Kings, the horse procession was performed at the international folklore festival in Strážnice. The festival is organised by the National Institute of Folk Culture and the event was planned as a celebration of the inscription on the Representative List as well as a promotion of the element. 16 The initiators of the idea were tradition bearers from one of the villages, who offered their participation during a coincidental meeting with the festival organiser. The organiser became interested in the idea and the negotiations ended up in an agreement that riders from three out of four villages stated in the nomination as communities of bearers would present the Ride of the Kings at Navalis. 367 �368 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development suits it? Respectively, are the bearers still entitled to handle their elements as they wish even in situations which may seem to jeopardize the complexity of the element? In this particular case, observed from the perspective of the Convention, the standpoints of both sides seem to be legitimate on their own terms. We have posed many questions and described situations for which we still do not have acceptable answers and solutions. Our experience still remains limited. Every year, however, the experience with the implementation of the Convention teaches us new things. We can already see that the lists will not help in providing the intangible cultural heritage with sustainability. They will, however, help to institutionalise it and highlight its existence, perhaps attract new bearers. But will the lists ever help to secure its undisturbed and natural development? It does not seem so. The process of elaborating the text of the Convention and its Operational Directives was laborious. It took several decades, hundreds of hours of discussions, and numerous documents filled with draft ideas. Thus, similar effort should be devoted to analysing how the implementation of the Convention affects intangible cultural heritage and – as we treat it as a separate phenomenon in this paper – what impact it exerts on traditional culture. This analysis should result in proposals that would lead to a reassessment of the whole system and offer solutions drawing us closer to the fulfilment of the visions which inspired the creation of the Convention. References Aikawa, Noriko. 2004. “A Historical Overview of the Preparation of the UNESCO International Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.” Museum International 56 (1–2): 137–49. Foster, Michael Dylan. 2011. “The UNESCO Effect: Confidence, Defamiliarization, and a New Element in the Discourse on a Japanese Island.” Journal of Folklore Research 48 (1): 63–107. Giddens, Anthony. 1999. Runaway World: How Globalisation Is Reshaping Our Lives. London: Profile. Hafstein, Valdimar Tr. 2009. “Intangible Heritage as a List: From Masterpieces to Representation.” In Intangible Heritage, edited by Laurajane Smith and Natsuko Akagawa, 93–111. New York: Routledge. Hamar, Juraj, and Ľubica Voľanská. 2015. “Between Politics, Science and Bearers: Implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.” Národopisná revue 25 (5): 35–46. Kurin, Richard. 2004. “Safeguarding Intangible Cultural Heritage in the 2003 UNESCO Convention: A Critical Appraisal.” Museum International 56 (1–2): 66–77. �Part 4. ICH and sustainable development Ministerstvo kultury. 2012. “Methodological Guidelines for Maintaining the ‘List of Intangible Elements of Traditional Folk Culture of the Czech Republic’.” Accessed January 24, 2017. https://www.mkcr.cz/the-list-of-intangible-elements-of-traditional-folk-culture-of-the-czech-republic-1468. html?lang=en. Románková, Eva. 2016. “Proměny tradiční lidové kultury v souvislostech snah o její ochranu a revitalizaci (na příkladu lidového oděvu a tance na Valašsku) [Transformations of folk culture in the context of its protection and revitalisation (with folk dress and folk dance in Wallachia as case studies)].” Ph.D. diss., Brno: Masaryk University. UNESCO. 2013a. “Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Eighth session, Baku, Azerbaijan, 2 to 7 December 2013, Decisions.” http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/ ITH-13-8.COM-Decisions-EN.doc. UNESCO. 2013b. “Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Eighth session, Baku, Azerbaijan, 2 to 7 December 2013, Report of the Subsidiary Body on Its Work in 2013 and Examination of Nominations for Inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.” http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/ITH-13-8.COM-8+Add.2-EN.doc. UNESCO. 2016a. “Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Eleventh session, Addis Ababa, Ethiopia, 28 November to 2 December 2016, Decisions.” http://www.unesco.org/culture/ ich/doc/src/ITH-16-11.COM-Decisions-EN.docx. UNESCO. 2016b. “Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Eleventh session, Addis Ababa, Ethiopia, 28 November to 2 December 2016, Examination of Nominations for Inscription on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.” http://www.unesco.org/culture/ ich/doc/src/ITH-16-11.COM-10.b-EN.docx. UNESCO. 2017a. “Falconry, a Living Human Heritage.” Accessed January 24. http://www.unesco.org/culture/ich/ en/RL/falconry-a-living-human-heritage-01209. UNESCO. 2017b. “Mediterranean Diet”. Accessed January 24. http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/mediterranean-diet-00884. UNESCO. 2017c. “Meetings on Intangible Cultural Heritage (Co-)Organized by UNESCO”. Accessed January 9. http:// www.unesco.org/culture/ich/en/events?categ=2017&country=&keyword=&field_office=&domain=&safe_ meas=&text=. UNESCO. 2017d. “Operational Directives for the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.” http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/ICH-Operational_Directives-6.GA-PDF-EN.pdf. UNESCO. 2017e. “Text of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage”. Accessed January 24. http://www.unesco.org/culture/ich/en/convention. 369 �370 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Intangible cultural heritage and sustainable development: case study of Suiti cultural space in Latvia Anita Vaivade* * Assistant professor, researcher, Latvian Academy of Culture (Latvijas Kultūras akadēmija), Riga, Latvia, e-mail: anita.vaivade@lka.edu.lv. �Part 4. ICH and sustainable development The Suiti nomination and safeguarding plan demonstrate clearly the necessary links between cultural, educational, and regional development policies and the importance of having a conceivably holistic view in safeguarding cultural spaces. The Suiti is a community of around 2000 persons of Suiti ancestry, characterised by distinct cultural traditions and Catholic religion, inhabiting the Western part of Latvia near the Baltic Sea (UNESCO 2016d). It had expressed interest in the UNESCO framework for safeguarding intangible cultural heritage even before a national policy and ICH inventory were developed in Latvia. After adopting a national law on the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage in November 2004, Latvia deposited its instrument of acceptance in January 2005, becoming the 8th country to join the Convention. When the national policy documents were gradually prepared and discussed, the Suiti community leaders, most significantly Grigorijs Rozentāls, took the initiative to learn the experiences of other communities involved in UNESCO ICH programmes, starting with the closest neighbours: the ‘Kihnu cultural space’ in Estonia that had been proclaimed Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity in 2003 (UNESCO 2016b).1 A joint visit was organised in October 2007 that involved community members and representatives from the Ministry of Culture of the Republic of Latvia (Latvijas Republikas Kultūras ministrija), as well as Latvian National Commission for UNESCO (UNESCO Latvijas Nacionālā komisija).2 Soon after, the preparation of ‘Suiti cultural space’ nomination was initiated and received financial assistance from the UNESCO Intangible Cultural Heritage Fund for a video necessary for the nomination. At the time, the community had a clear idea that the nomination needs to be submitted to the UNESCO 1 For the ICH elements originally proclaimed masterpieces, no nomination files are published on UNESCO website. 2 At that time, fulfilling responsibilities as the culture, communication, and information sector director at the Latvian National Commission for UNESCO, I had a possibility to join this trip to the Kinnu island. 371 �372 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, and this conviction has not changed since that time (Vaivade 2015, 137). The ‘Suiti cultural space’ nomination was inscribed in 2009, and this initiative of the Suiti community continues to be of tremendous importance as a reference for other communities in Latvia that consider possible nominations for UNESCO ICH lists. ‘Suiti cultural space’ is one of two nominations by Latvia to the UNESCO ICH lists, along with the ‘Baltic song and dance celebrations’ nominated jointly with Estonia and Lithuania, recognised in 2003 as a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity and subsequently inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2008 (UNESCO 2016a). Safeguarding Suiti cultural space as inscribed on UNESCO’s Urgent Safeguarding List was a community driven initiative. Thus, all the subsequent standpoints that concerned the community development needs and challenges were based primarily on community members’ perceptions and convictions. These are extensively witnessed by a number of major documents: ‘Suiti cultural space’ nomination (2009), a proposition of a safeguarding plan; memorandums of cooperation among partners involved at the national level (2010 and 2016); and the state report of Latvia on the element inscribed (2013).3 Further exploration of sustainable development concerns in regard to the safeguarding of the Suiti cultural space is to a large extent based on these documents, and on the personal experience of the involvement in nomination drafting and reporting processes, as well as on the participant observation of various community events organised for the purpose of ICH safeguarding. Prospects for development – safeguarding plan The safeguarding plan elaborated as a part of the ‘Suiti cultural space’ nomination has become the primary reference for further steps concerning various activities, carried out mainly on the national level, for safeguarding Suiti cultural traditions. While the nomination explores the diversity of characteristics of the cultural space, the nomination text clearly states that ‘depopulation of this rural area today is the major risk for the long-term sustainability of the Suiti cultural space’. In other words, the motivation of community members to continue living in the 3 Nomination and state report of Latvia are available online, see UNESCO 2016d. �Part 4. ICH and sustainable development area was identified as a major challenge that demands policy measures that exceed the scope of cultural policy. The Suiti nomination and safeguarding plan therefore demonstrate clearly the necessary links between cultural, educational, and regional development policies and the importance of having a conceivably holistic view in safeguarding cultural spaces. The plan includes five major parts, namely: education (local history in school curricula, learning of traditional music instruments and local dialect); revitalisation of disappearing elements (wedding traditions, bagpipe playing, traditional costumes; research and publicity (local crafts, drone singing festival); cultural environment (restoration of the local medieval castle and municipal centres); and finally, ‘long-term sustainability’ (state-developed programme for a sustainable development of the Suiti cultural space, assistance for transport infrastructure, and restoration of religious buildings). Although neither the Ministry of Culture nor any state institutions have established a national policy programme designated specifically for the Suiti, the State Culture Capital Fund (Valsts Kultūrkapitāla fonds) and other funding sources support the Suiti community projects. Meanwhile, national partnerships have been strengthened for the purposes of safeguarding the Suiti cultural space. In this regard, the respective cooperation memorandums should be mentioned in particular. National and international partnerships – memorandums The major actors in implementing the Suiti cultural space safeguarding activities are local non-governmental organisations (NGOs). Associations that have been of particular importance include the Ethnic Culture Centre ‘Suiti’ (Etniskās kultūras centrs “Suiti”) and foundation ‘Suitu novads’.4 Since the inscription of the nomination other NGOs have been founded, which shows the growing activity aimed at elaborating common safeguarding initiatives. The scope of activities of local NGOs includes education, community driven research projects, restoration of religious buildings and objects, 5 establishment of local collections of historic handicrafts, raising the visibility of local craftsmen and other actions. Part of these activities 4 See www.suitunovads.lv/en. 5 A collection of historical catholic liturgical vestments, gradually assembled, restored, and preserved with personal commitment of priest Andris Vasiļevskis has been inscribed on the Latvian national inventory of movable cultural monuments. 373 �374 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Suiti community representatives, Riga, National Library of Latvia, 17 August 2016, © Reinis Oliņš / Latvian National Centre for Culture. �Part 4. ICH and sustainable development was designed to involve various generations in the common undertakings and fostering local economic activities. The Suiti community is situated on the territory of three municipalities in the Kurzeme region in Latvia and has valuable experience in reinforcing cooperation among municipalities in terms of cultural life and the overall wellbeing of the community. Municipalities are indeed the closest partners for NGOs to carry out various ICH safeguarding activities, and also the ones taking direct responsibility for community development in social, economic, environmental, and other terms. In order to strengthen the partnerships between NGOs and municipalities, as well as with some state institutions, there have been two consecutive memorandums of cooperation signed in 2010 and 2016 since the inscription of ‘Suiti cultural space’ on the Urgent Safeguarding List. The partners involved were the Ethnic Culture Centre ‘Suiti’ NGO representing the Suiti community, Ministry of Culture, Latvian National Centre for Culture (Latvijas Nacionālais kultūras centrs), three local municipalities – Alsunga, Kuldīga, and Ventspils – and the Latvian National Commission for UNESCO. The memorandums have been based on the Suiti cultural space safeguarding plan, and mainly express the good will of all parties to contribute, as well as to fundraise the activities envisaged to safeguard and develop Suiti cultural space, including its overall sustainability. Neither the Ministry of Education and Science (Izglītības un zinātnes ministrija), nor the Ministry of Environmental Protection and Regional Development (Vides aizsardzības un reģionālās attīstības ministrija) have participated in signing these memorandums, which shows that in the fields of education and regional development there is still a certain distance of policy-makers towards the domain of ICH safeguarding. No financial sources are directly connected to these memorandums; nevertheless, they serve as a reference for concrete cooperation activities and applications for further assistance within existing funding schemes. Apart from the established national cooperation modes, the international partnerships have been of significant importance, particularly the learning experiences of the communities in neighbouring Estonia. Over the years, the interest that initiated with Kihnu cultural space has grown towards extensive and well-thought cooperation with the Seto community in Southern Estonia (UNESCO 2016c; Estonia–Latvia Programme 2014). 375 �376 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Publication Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Latvian Experiences, Riga, National Library of Latvia, 17 August 2016, © Reinis Oliņš / Latvian National Centre for Culture. �Part 4. ICH and sustainable development Community perspectives and challenges – state report State report on the safeguarding of the Suiti cultural space was prepared four years after the inscription on the Urgent Safeguarding List and was submitted in December 2013. The report was elaborated on the basis of numerous group discussions and interviews with the Suiti community members, and with their continuous involvement and concluding consent. Thus, it was intended to reflect as closely as possible the esteem of the community towards the safeguarding of their cultural heritage, together with its perspectives and challenges. For an assessment of the viability and current risks, three major aspects connected to sustainable development concerns have been highlighted by the community members: 1. Demography and practitioners. The community members raised a major concern over the reducing number of inhabitants, as well as over the issue of selling land that could provoke a twofold effect – arrival of newcomers that are not concerned with the safeguarding of Suiti cultural traditions, or on the contrary, people who may become passionate about Suiti culture and contribute to its safeguarding. 2. Transmission modes. According to the observations of the community, Suiti cultural traditions are substantially less transmitted within families, and more within schools, which explains the role of educational institutions in the transmission. At the same time, the challenges of integrating new methods of education have been identified, including a response to the development of information technologies, which is the necessary framework for addressing younger audiences. 3. Socio-economic factors. Economic development of the area inhabited by the Suiti has been highlighted as a fundamental issue that is decisive for the sustainability of the Suiti community and its cultural space. Also, unreliable and insufficient funding was mentioned by the community concerned with the safeguarding activities. They are mainly project-based and compete with other cultural projects – either on the regional or national level. Considering the possible connections between the experience of the Suiti community and the newly adopted Chapter VI of the Operational Directives for the Implementation of the 2003 Convention (‘Safeguarding intangible cultural heritage and sustainable development at the national level’), it is possible to observe that ‘inclusive social development’ and ‘inclusive economic development’ are today the pillars which are of primary concern in the case of Suiti. 377 �378 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Concluding references – national law At present, new perspectives at the national level are opening for further work on the connections between ICH and sustainable development. In September 2016, the Latvian Parliament Saeima adopted the Intangible Cultural Heritage Law.6 Among other issues, it states the responsibility of the Ministry of Culture to develop a national ICH safeguarding plan involving communities and other partners (i.e. other ministries). The law also grants certain community rights for the safeguarding of ICH. To mention some: the right to participate in legal, technical, organisational, administrative, and financial measures created and implemented by state administration, including local government institutions (i.e. on educational programmes); the right to the name of the element of ICH, and a reference to it, if used for economic or other purposes; as well as the right to information on community’s own element of ICH. There is another interesting aspect in this regard, and it is the community’s right to refuse to participate in the measures for safeguarding ICH that are prepared and implemented by other persons (including the measures organised by the state administration or local government institutions). This means the protection of the community’s freedom to decide in their best interest to participate or not in the safeguarding activities that are proposed. It serves to reinforce the core idea that the community should be able to decide on their own interests and ways of safeguarding their cultural traditions. The national law entered into force in December 2016, and its interpretation and implementation are still awaited and hoped to become a useful framework for defending the interests and rights of the Suiti community. References Estonia–Latvia Programme. 2014. “Setos and Suiti Together.” In Estonia–Latvia Stories 2007–2013, 152–54. Accessed March 14, 2016. http://www.estlat.eu/summing-up-2007-2013/estonia-latvia-stories. UNESCO. 2016a. “Baltic Song and Dance Celebrations.” Accessed October 16. http://www.unesco.org/culture/ich/ en/RL/baltic-song-and-dance-celebrations-00087. 6 Nemateriālā kultūras mantojuma likums, Latvijas Vēstnesis [Latvian Herald] no. 204 (5776), 20 October 2016; English translation is published on the official portal of Latvian national legislation (www.likumi.lv). �Part 4. ICH and sustainable development UNESCO. 2016b. “Kihnu Cultural Space.” Accessed October 16. http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/ kihnu-cultural-space-00042. UNESCO. 2016c. “Seto Leelo, Seto Polyphonic Singing Tradition.” Accessed October 16. http://www.unesco.org/ culture/ich/en/RL/seto-leelo-seto-polyphonic-singing-tradition-00173. UNESCO. 2016d. “Suiti Cultural Space.” Accessed October 16. http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/suiti-cultural-space-00314. Vaivade, Anita. 2015. “Suitu kopienas pieredze UNESCO. Saruna ar Grigoriju Rozentālu un Māru Rozentāli / The Suiti Community at UNESCO. A Conversation with Grigorijs Rozentāls and Māra Rozentāle.” In Nemateriālā kultūras mantojuma saglabāšana: Latvijas pieredze / Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Latvian Experiences, edited by Anita Vaivade, 132–51. Rīga: Latvijas Nacionālais kultūras centrs. Accessed October 13, 2016. http://www. unesco.lv/files/unesco_web_a931d609.pdf. 379 �380 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Vernacular religion as an element of intangible heritage in terms of sustainable development Katarzyna Smyk* * Professor, Maria Curie-Skłodowska University, Faculty of Humanities, Institute of Cultural Studies, Department of Polish Culture (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Wydział Humanistyczny, Instytut Kulturoznawstwa, Zakład Kultury Polskiej), Lublin, Poland, k_smyk@wp.pl. �Part 4. ICH and sustainable development … one can easily see a renewed interest in the nature of things, with religion and religious practices regaining their potential to organise the world around us and once again considered as a factor that legitimises the prevailing order. Order, on the other hand, is a sine qua non condition to achieve balance and harmony in the development of society. The concept of vernacular religion and sustainable development: anthropocentrism When speaking of folk religion1 in the context of sustainable development and the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, I propose that the term ‘vernacular religion’ should be used – a concept which I believe offers a substantial scope for interpretation, despite the fact that it has not attained the status of a scientific term just yet. By using this term I refer to the works of Piotr Kowalski (2002, 2003, 2004). Kowalski starts with the assumption that One of the most significant domains of vernacular thought must surely be religion, which not only encompasses the catechetical perception of God, transcendence and eschatology, but also the beliefs which serve as a confirmation of the view of the world as well as of the manner in which one experiences the world around him and of the prevailing social and ethical order, etc. He further states that ‘in the societies of the centuries gone by, it was religion that served as the sole and final guarantee of cultural order’ (Kowalski 2004, 105). He expresses the hope that even today, religion continues to perform the function of ‘legitimising the existing order’ (Kowalski 2004, 105), which, in the spirit of the UNESCO Convention, may be construed as a precondition in the process of sustainable cultural and social development (Jasiewicz 2013, 52; Ratajski 2013, 22; Janikowski 2009). 1 Polish ethnologists have been using the term ‘folk religion’ for the purposes of describing and interpreting religious phenomena ever since the 1930; this term, founded upon the research of traditional rural communities, continued to form the basis of all the anthropological interpretations of folk religion and devotional practices in Poland despite being rather imprecise. For more information please refer to the classic works on the subjects such as Czarnowski 2005, Tomicki 1981 and Stomma 1986, as well as numerous later works such as Niedźwiedź 2006, Bukraba-Rylska 2008, 510–32. 381 �382 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Professor Katarzyna Smyk’s speech on the Forum, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 4. ICH and sustainable development Kowalski construes the term ‘vernacular religion’ as a category which characterises ‘the living standards of a statistical, religious Pole’, which should be placed among the most crucial conceptions and motifs inherent to all men. One may even go as far as saying that the vernacular religious conceptions reflect the cultural patterns which prove to be effective due to their reliance on simple ‘safe’ … solutions (Kowalski 2004, 106). Kowalski uses the term ‘simple solutions’ to denote situations wherein a man is free ‘from the risk and burden of individual decision-making’, which inevitably entails ‘the hardships inherent in the reflections on the meaning of life and the structure of values’ (Kowalski 2004, 106). In the end, Kowalski concludes bitterly that The difficulty inherent in the participation in symbolic order is never on the consumer’s mind, for the consumer does not even notice the profound erosion of the symbolic interpretation of the world, despite the constant presence of long-standing signs which have now been reduced to attractive gadgetry (Kowalski 2004, 106–07). In such situations, ‘the significance of persuasion – effected both on an institutional and on a mass basis and manifesting itself in the course of everyday life – keeps on increasing’ (Kowalski 2004, 106). I am referring to the concept of vernacular religion with reference to the UNESCO 2003 Convention for two reasons. First, I am referring this term to the positive understanding of the term ‘vernacular’ as an anthropological and cultural category, one which may also be expressed using the word ‘popular’, i.e. common, practised by the average participants of the given culture. This is because, insofar as used by logicians, philosophers, sociologists and experts in cultural studies, the term ‘vernacular’ denotes a specific manner of experiencing the world around us as well as a specific attitude towards it, one that may be equated with naturalism; a natural attitude towards the world and a natural perception thereof (Kwaśnica 1991, 33; Anusiewicz 1992, 9). Vernacular knowledge, in turn, may be considered to be the same as collective knowledge, acquired and transmitted between generations through socially established frames of reference. For the above reason, the examination of such knowledge will necessarily be closely linked with the principles of the philosophy of common sense – a common sense that is equated with vernacular thinking – as well as with an anti-scientific strand of humanistic thought (Anusiewicz 1992, 9–10; Hołówka 1986, 173), even though many scholars refuse to consider vernacularity as being antithetical to the scientific approach to reality (Kwaśnica 1991, 34; Anusiewicz 1991, 17-18; Maćkiewicz 2000; Krąpiec 1985, 9; Hołówka 1986, 91–172). 383 �384 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Secondly, the concept of vernacular religion serves to apply an additional filter – a subjective one – to the phenomena of folk religious and devotional practices. As a result, the elements relevant to culture bearers – or heritage depositaries, as they are referred to in the UNESCO Convention – are transferred from the universal category of religious practices into the specific category of vernacular religion. The 2003 Convention promotes heritage elements ‘that communities, groups and, in some cases, individuals recognise as part of their cultural heritage’,2 believing that they form an important factor of their cultural identity. This provision reflects the concept of sustainable development, which assumes that ‘the overriding purpose of development is the satisfaction of human needs on a lasting basis’ (Janikowski 2009, 26), with the principle of anthropocentrism being considered as the first among the principles of the pillar of ethics: ‘people are – and should be – in the centre of attention in the development process’ (Janikowski 2009, 26), along with the inalienable – it must be said – right to freely choose and practice one’s religion3 and the respect for the traditional forms of expression of one’s faith (Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów 2003, 8–25; Stępniak 2010). In conclusion, both the UNESCO 2003 Convention and the concept of vernacular religion refer to the emic perspective (the perspective of an insider of the given culture) as well as to the category of vernacularity founded on a subjective, anthropocentric world view. At this stage, I wish to pose an issue which may be summarised in the form of three questions. What are the provisions of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage concerning the phenomena which comprise vernacular religion? How does this relate to the traditional Polish system of values? To what extent can the activities performed in a manner consistent with the Convention – which may be considered to have an institutional persuasive value – reinforce religious practices and prevent the erosion or trivialisation of the symbolic interpretation of the world, thereby making a positive impact on sustainable development? 2 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, 17 October 2003, art. 2 (available online: www.unesco. org/culture/ich/en/convention). 3 See art. 53 of the Constitution of the Republic of Poland: ‘Art. 53. 1. Freedom of conscience and religion shall be ensured to everyone. 2. Freedom of religion shall include the freedom to profess or to accept a religion by personal choice as well as to manifest such religion, either individually or collectively, publicly or privately, by worshipping, praying, participating in ceremonies, performing of rites or teaching. Freedom of religion shall also include possession of sanctuaries and other places of worship for the satisfaction of the needs of believers as well as the right of individuals, wherever they may be, to benefit from religious services’ (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dziennik Ustaw [Journal of Laws of the Republic of Poland] no. 78 item 437, 2 April 1997). One must also state at this stage that this need remains interminable in the present times as well, as proved by numerous works by various sociologists specialising in religion as well as specialists in the field of cultural studies (e.g. Mariański 2004; Libiszowska-Żółtkowska 2007; Kupisiński 2015). �Part 4. ICH and sustainable development Religion under the UNESCO 2003 Convention In order to define the place of religion in the context of the UNESCO 2003 Convention, I have conducted a review of a set of documents which may be considered as having a standard-setting value as they contain the guidelines in the field of protection of intangible heritage. These include: 1. UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – an act of international law; 2. Operational Directives for the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage Adopted by the General Assembly of the States Parties to the Convention4 – a document having the status of secondary law; 3. The publication entitled Intangible Cultural Heritage (UNESCO 2011) – a communication on intangible cultural heritage issued under the supervision of UNESCO; popular publication; 4. Zarządzanie światowym dziedzictwem kulturowym (UNESCO 2015), a Polish translation of the UNESCO publication Managing Cultural World Heritage, part of the World Heritage Resource Manual series, published in 2013 – popular publication in the form of a guidebook; 5. Application for inscription of a phenomenon on the National List of Intangible Cultural Heritage (along with the regulations, form, commentary and guidelines; National Heritage Board of Poland, February 2013);5 6. Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce (Intangible cultural heritage in Poland; Narodowy Instytut Dziedzictwa n.d.) – popular publication concerning intangible cultural heritage in Poland. Trans-national level The UNESCO 2003 Convention does not contain the term ‘religiousness’, ‘religion’ or any similar terms, which remains consistent with the intention of the architects of the Convention itself. It has been stated in the UNESCO (2011, 48) publication that during the first intergovernmental expert 4 Operational Directives for the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage Adopted by the General Assembly of the States Parties to the Convention at its second session (UNESCO Headquarters, Paris, 16 to 19 June 2008), amended at its third session (UNESCO Headquarters, Paris, 22 to 24 June 2010), its fourth session (UNESCO Headquarters, Paris, 4 to 8 June 2012) and its fifth session (UNESCO Headquarters, Paris, 2 to 4 June 2014), available online: ich.unesco.org/doc/ src/ICH-Operational_Directives-5.GA-PDF-EN.pdf [accessed: 21.03.2016]. 5 „Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego: formularz wniosku zgłoszeniowego [National List of Intangible Cultural Heritage: nomination application form]”, available online: niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_ inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK [accessed: 7.05.2017]. 385 �386 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Corpus Christi celebrations in Łowicz. Photo by Michał Zalewski, © National Heritage Board of Poland. Celebrations in honour of St Roch with the blessing of animals in Mikstat. Photo Archiwum Diecezjalne Sanktuarium św. Rocha w Mikstacie, © National Heritage Board of Poland. �Part 4. ICH and sustainable development session concerning the draft convention for the safeguarding of intangible heritage held in Paris in September 2002, ‘A consensus … has been reached as to the non-inclusion of any references to religion in the field of “social practices, rituals and festive events”’. This attitude was put on a more formal footing in the Operational Directives, where, in art. 102, it is stated that ‘All parties are encouraged to take particular care to ensure that awareness-raising actions will not: … (c) contribute to justifying any form of political, social, ethnic, religious, linguistic or gender-based discrimination’.6 For the above reason, the UNESCO brochure, designed in a manner reminiscent of an advertising brochure and designed to promote the idea of ICH and the 2003 Convention, emphasises that ‘Although religions confer a sense of identity and cultural consistency upon communities, they are not covered by the Convention in their own right. However, the Convention applies to religiously inspired cultural practices and means of expression’ (UNESCO 2011, 55). It is suggested later on that the ‘social practices, rituals and festive events’ section will encompass religious practices. The term ‘religion’ has also appeared in the same publication, in the sections elaborating the concepts of performing arts (‘religious dances’ – UNESCO 2011, 78) and of identification and inventory of ICH (‘religious ceremonies and pilgrimages’, ‘religious practices’ – UNESCO 2011, 67); descriptions of selected elements of world ICH also feature the use of the term (‘religious rituals’ – UNESCO 2011, 6). ‘The increasing significance of the greatest world religions’ is at the same time mentioned as one of the threats to intangible cultural heritage, having an impact on the customs, rituals and festive events, drawing more and more participants away from such practices and thereby depleting the pool of depositaries (UNESCO 2011, 83). In the publication entitled Managing Cultural World Heritage (focusing, one must note, mostly on tangible heritage), released in Paris in 2013 under the auspices and supervision of UNESCO and forming part of the World Heritage Resource Manual series, the following terms were used: ‘religious heritage’ (UNESCO 2015, 30), ‘management of religious properties’, ‘World Heritage properties of religious significance’ and ‘heritage forming the subject of religious interest’ (UNESCO 2015, 50). This fact seems to suggest that it is ultimately rather difficult to speak of cultural heritage without using the term ‘religion’ or ‘religious’, for religion remains one of those areas of culture in the absence of which mankind would have been unable to attain a harmonious and complete existence (Krąpiec 2008, 91). 6 Operational Directives…. 387 �388 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The Polish experience In Poland, intangible heritage is defined using the concept of religious values, which is evidenced by the words of deputy minister Piotr Żuchowski in the preface to the publication entitled Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce: ‘Cultural heritage accumulates and maintains a variety of values: intellectual, moral, social, religious or aesthetic’ (Narodowy Instytut Dziedzictwa n.d., 5). One can see, therefore, that the integrity of religion and ICH is legitimised by the authorities and promoted on an institutional basis, with the emphasis being placed on the significance of religion for national culture and for the sustainable development of the Republic of Poland. The final source which was subjected to analysis for the purposes of the present work and which performs a standard-setting function in Poland are the commentaries formulated by the Council for Intangible Cultural Heritage (Rada ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego), appointed by the Minister of Culture and National Heritage (Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego). In the course of preparations of the sample application for the inscription of an element of heritage on the National List of Intangible Cultural Heritage (Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego), a number of documents have been created which constitute binding guidelines for us today. The description of the areas in which intangible cultural heritage may manifest itself features the literal use of the term ‘religious performances’ as an example of the phenomena comprising the domain known as ‘performing arts and music traditions’. Nevertheless, there are more terms used therein which denote religious practices. In accordance with the suggestion of the UNESCO (see UNESCO 2011, 55), an increasing number of examples which pertain to religious life can now be found in domain c) ‘customs, rituals and festive events’, known as ‘socio-cultural practices’ in the nomination regulations.7 These include, among others, funerary lamentations; annual, family or occasional rituals; customs and practices such as christenings, weddings, funerals; customs related to parish indulgence fairs and pilgrimages; festive customs and other types of behaviour which form examples of folk religious practices. Vernacular devotional practices on the Polish list of intangible heritage The Polish National List of Intangible Cultural Heritage8 includes two types of phenomena related 7 „Krajowa lista…”, p. 3–4. 8 Condition as of 1 November 2016. Source of all materials pertaining to the Polish list – see the website entitled Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego (Narodowy Instytut Dziedzictwa 2017). The review of the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity and the analysis of the entries made on that list will form the subject of further analyses and studies. With time, one may also contemplate the extension of the Polish analytical material, as the number of entries on the National List of ICH continues to increase. �Part 4. ICH and sustainable development to Christian religious practices: phenomena related primarily to Christian liturgy, and phenomena which contain secondary references to Catholic religion or liturgy. The former consist of: • celebrations in honour of St Roch with the blessing of animals in Mikstat; • the Corpus Christi celebrations in Łowicz: a Catholic festival dedicated to the Blessed Sacrament. The phenomena which contain secondary references to Catholic religion or liturgy can be divided into the following groups: a) annual customs or ceremonies: • the so-called przywołówki dyngusowe in Szymborze (Inowrocław) – a form of celebration held on Easter Sunday evening, forming a kind of introduction to the Wet Monday or Dyngus Day – the customary throwing of water on girls on Easter Monday, the primary function of which, however, is related to coquetry rather than religion; • the Nativity scene (szopka) tradition in Kraków – a traditional craft which culminates each year during the Christmas period; the nativity scenes comprise a portrayal of the stable in Bethlehem as well as the key characters of Christianity such as Jesus Christ, the Virgin Mary and Joseph; • the Lajkonik procession – a procession which takes place on the octave of Corpus Christi, with the date of the procession always being linked to the liturgical calendar; the origins of the custom itself are non-religious in nature, stemming from the tradition of singing spring carols in the company of a wooden hobby horse; b) local and community ceremonies containing references to the Catholic liturgy: • the rafting traditions of Ulanów – a salute cannon of the local raftsmen known as the beka wiwatówka ‘is used during major church ceremonies’ (Narodowy Instytut Dziedzictwa 2017); • the traditional bronze work technique used by the Felczyński family for producing bells in Taciszów – the bells are usually handed over ‘for installation in a church bell tower. As the bells are handed over, a special blessing of the church bells takes place at the parish, in accordance with the relevant guidelines of the Holy See’ (Narodowy Instytut Dziedzictwa 2017). Which manifestations of vernacular religion are significant to the depositaries that submit the relevant elements of their heritage for the inscription on the National List? In order to answer this question, I have analysed the official descriptions of the phenomena inscribed on the List, specified and described on the website of the National Heritage Board of Poland in the National List of Intangible Cultural Heritage tab (Narodowy Instytut Dziedzictwa 2017). I have focused on the phenomena that are related strictly to liturgy: the celebrations in honour of St Roch with 389 �390 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development the blessing of animals in Mikstat (M) and the Corpus Christi celebrations in Łowicz (Ł). In terms of quantity, this material may not be particularly impressive, yet it allows to demonstrate certain tendencies in the area in question. The manifestations of vernacular religion in the context of the implementation of the provisions of the UNESCO 2003 Convention in Poland may be subdivided into several groups. 1. Liturgy-centred practices The intangible cultural heritage manifests itself through the participation in a complex of religious services. For example, in Mikstat, ‘the indulgence festivities are preceded by a 9-day novena and begin with a holy mass dedicated to the sick, which takes place on the Sunday preceding the indulgence itself’; a procession with the Blessed Sacrament and the relics of St Roch is held twice. In addition, the celebrations also include an all-night adoration and a shepherds’ mass at midnight; at 11 am there is a solemn high mass, followed by an evening mass on the same day etc. (M). 2. Religious sensualism and ritualism Religious sensualism and ritualism are the features of folk religious practices defined by Stefan Czarnowski and further elaborated by successive generations of ethnologists. The essence of sensualism is that it equates sanctity with the manifestation thereof, allowing it to be experienced through human senses and facilitating the coming together of ‘spiritual reality and the reality of everyday life, of personal and collective existence’ (Czarnowski 2005, 116–20; Stomma 1986, 215–19). Ritualism, on the other hand, is understood as the standardisation and unification of religious practices and the organisation of collective life around ritual schemes and ceremonial principles (Czarnowski 2005, 123–27; Stomma 1986, 206–09). Our inclusion of these concepts stems from the observation that sensualism and ritualism are prominent features of the religious practices of the bearers of ICH. They believe that the traditional cult of the Saints remains of great importance. For example, indulgence celebrations are a sign of gratitude towards St Roch for protecting the people against the plague; they are commonly referred to as the ‘patron saint’s name day’, with the legend of St Roch being continuously cultivated among the faithful. The festivities also tend to be accompanied by exhibitions dedicated to St Roch (M). There are also numerous traditional festive attributes, such as special clothing, the construction of altarpieces, which are erected by the members of the same members of the local communities in the same locations every year, as well the tradition whereby banners, figures and �Part 4. ICH and sustainable development paintings of saints are carried along by those who walk in processions. Other customs include throwing flowers during the procession (Ł) or decorating various animals that walk alongside it (M). It is also crucial that the processions adhere to a traditional order, e.g. that all animals led by their owners towards the altar walk according to a strictly defined arrangement, while ‘the blessing ceremony itself follows a clearly defined order. The riders on horseback lead the way, followed by horse-drawn carts, cows and, finally, larger carts loaded with sheep’ (M). This description points towards the presence of elements of well-established traditions of vernacular religion which have existed for centuries. 3. Unusual elements When describing their intangible heritage related to religious practices, the depositaries tend to point towards features which, while typical for the given practice, nevertheless set it apart in the liturgical calendar. This may be a space which is unusual for liturgies, such as a cemetery or ‘a wooden church of St Roch located on the hill currently referred to as the Cemetery Hill or St Roch’s Hill’ (M). Other factors include unusual participants, such as the extraordinarily large number of ‘parishioners, pilgrims and tourists’ (M) or the participation of a municipal brass band composed of firefighters (Ł). Another variation on the theme of extraordinary participants is the presence of animals in sacred space (M). From the point of view of the depositaries of heritage, the unique atmosphere is also of immense importance, as evidenced by the following words: ‘unique customs as well as the extraordinary, unforgettable atmosphere which accompanies … the festivities’, ‘an outstanding spectacle’ (M); ‘an immensely important celebration’, ‘the vibrant procession, with its unique atmosphere, leaves the onlookers in a state of awe’ (Ł). One can, therefore, conclude that the practices of vernacular religion also include elements of exoticism which have been acclimatised over the years – elements which reinforce the emotional bond of the depositaries with the given heritage phenomenon. 4. Local character Piotr Kowalski (2004, 110) notes that ‘… the very nature of vernacular thinking results, inter alia, in the apparent ease with which one connects emotionally potent religious experiences, the manifestations of religious feelings and equally powerful emotions of a patriotic nature’. It is true that in the descriptions of the elements included on the Polish list of ICH, the references to patriotism are also clearly evident, with the very phenomenon of intangible heritage forming an opportunity to demonstrate one’s attachment to the Local Homeland. For example, ‘Staying in Łowicz during Corpus Christi and participation in the holy mass and procession in regional 391 �392 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Łowicz outfits … is a significant determinant of Łowicz residents’ distinctiveness’, while the procession itself ‘… remains a symbol of the Łowicz region’ (Ł). 5. The commercialisation of religion Piotr Kowalski (2004, 117–22) refers to the phenomenon of the commercialisation of religion, existing in the sphere of the sacred, as one of the manifestations of vernacular religion, with market stalls, souvenirs, devotional articles, plastic copies of sacred images as well as products originating from other spheres which are cleverly adapted in order to attract churchgoers (e.g. silver heart-shaped balloons with an image of St John Paul II, the Virgin Mary of Częstochowa, etc.) serving as its icons. In this sense, the commercialisation of religion turns out to be an inseparable part of religious practices in which intangible heritage manifests itself – hence the presence of such mercantile elements as the stalls on parish indulgence fairs: ‘A fair known as the “budy” (the shanties) among Mikstat residents, which takes place in the street below the sanctuary, is an attraction for children and others. On this occasion, children obtain the so-called indulgence money from their parents and grandparents’ (M). Another element which becomes clearly apparent at this stage is religious tourism: ‘… even where the indulgence festivities take place during the week, they attract large numbers of parishioners, pilgrims and tourists, which make advance arrangements in order to ensure that they are free on that day’ (M). 6. Continuity – identity – values The depositaries remain well aware of the fact that religious practices ensure the transmission of traditions, which allows for the continuity of identity to be maintained. They tend to use exalted phrases when referring to the heritage elements that are to be inscribed on the list, such as It is not only the result of the fact that they remain deeply anchored in this community – it also proves the adherence to the faith of our ancestors and to the traditions which are passed down through generations. The depositaries have emphasised that the persons from Mikstat often travel back to their home town to participate in indulgence festivities together with their children (M). The traditions related to Corpus Christi processions are passed on from generation to generation and families become involved in decorating altars, carrying parish banners, figures and paintings depicting saints as well as carrying flags, pillows and throwing flowers. … Staying in Łowicz during Corpus Christi and participating in the holy mass and the procession in regional Łowicz outfits constitute an important factor for building individual identity (Ł). �Part 4. ICH and sustainable development This participation is also linked to social prestige: ‘carrying parish banners is considered to be … a great honour and distinction’, which is why some people have performed these prestigious functions continuously for decades (Ł). Another value which the depositaries of heritage place a particular emphasis on is the integration of the former and present parishioners: ‘Everyone who has ever lived in this parish do their best to participate in the St Roch indulgence’, ‘the mass is celebrated by the priests originating from the parish’, while traditions related to St Roch himself ‘remain a factor which creates a bond between those who still live here and those who have lived here in the past’ (M). ‘The Corpus Christi celebrations in Łowicz bring families and generations together. Great attachment shown by Łowicz residents to this tradition makes them return from far-away regions of Poland, or even from abroad, to their family homes to take part in this unique celebration each year’ (Ł). Even the dead are considered to form part of the community that is brought back together during these festivities: Garlanded graves and burning votive candles remain a symbol of the unique community which includes both those who had once worshipped St Roch and those who continue to do so today. In a way, this is a meeting of generations, a homage to those who allowed this tradition to survive into the modern times (M). The application form for the inscription on the Polish list does not require information of this sort to be given; nevertheless, the depositaries tend to provide it anyway, which means that these matters are of great importance to them and should, therefore, be seen as significant from the point of view of vernacular religion. Summary Piotr Kowalski relates the concept of vernacular religion to kitsch as a cultural and ethical category (as opposed to an aesthetic or artistic one – cf. eg. Broch 1998; Hendrykowski 1997), concluding that: The attitudes towards the world, the manners of perception thereof and the way in which we tend to systematise and conceptualise the reality around us all tend to find expression in the form of myriad varieties of kitsch which have been encroaching upon religious life for a long time now. Today, the situation is perhaps even more difficult than it had once been, for the average modern inhabitant of our world can easily find access to every corner thereof, every element, thus frequently choosing to ignore everything that demands 393 �394 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development an interpretative effort or existential inconvenience. And so everything becomes mixed together so that the resulting indistinctiveness paralyses any effort to organise the world around us (Kowalski 2004, 141–42). However, the inclusion of part 6. Continuity – identity – values in the above analysis proves that the tendency which characterises the mentality of the members of the mentioned communities is exactly the opposite, as these people face the task of identification of their intangible heritage, forced to determine which elements comprise their true cultural identity. In this process, one can easily see a renewed interest in the nature of things, with religion and religious practices regaining their potential to organise the world around us and once again considered as a factor that legitimises the prevailing order. Order, on the other hand, is a sine qua non condition to achieve balance and harmony in the development of society. The depositaries, in fact, when applying for the given phenomenon to be inscribed on the National List of intangible cultural heritage, make an ‘interpretative effort’ mentioned by Kowalski, one that has long been abandoned in our mass culture. By doing so, they provide proof of their reflections on their own cultural identity, leaving the comfort zone which remains the hallmark of kitsch.9 As a result, the depositary – acting as a participant of cultural life (a culture insider) – looks beyond the emic perspective, thus expanding his or her view of the world, stepping into the shoes of an outsider. From this perspective – one that may to some extent be referred to as etic – the depositary may assess the uniqueness, complexity and depth of the content of his or her culture, which makes it possible to decide where to direct his or her work and efforts in order to ensure the sustainable development of the community. The UNESCO 2003 Convention may serve as a useful tool in this process since it imposes an obligation to involve the depositaries in every stage of preparation of an application for inscription on the National List of Intangible Cultural Heritage as well as to ensure the protection of such heritage in accordance with the plan attached to the application. The aim of the Convention is ‘to raise awareness … of the importance of the intangible cultural heritage and the protection thereof’.10 Could the UNESCO 2003 Convention become one of the instruments for the ‘management’ of vernacular religion? When will the Convention attain an influence that would make it possible to ‘manage’ the vernacular conception of the world, for example by ushering religious practices beyond the domain of kitsch and trivialisation and towards the enlightening consciousness of their essence and significance? Can it influence the process of shaping the consciousness of the depositaries of heritage, change their attitude towards religious practices as a value which is worthy 9 Kitsch is characterised, among other things, by an attitude which emphasises the ease of acceptance and the need for comfort (Moles 1978, 76–80). 10 Convention for the Safeguarding… �Part 4. ICH and sustainable development of both protection and UNESCO branding? These issues, viewed from the Polish perspective, will form the subject of further analysis. References Anusiewicz, Janusz. 1991. “Kulturowa teoria języka. Zarys problematyki [The cultural theory of language – an outline].” In Podstawowe pojęcia i problemy [Basic concepts and issues], edited by Janusz Anusiewicz and Jerzy Bartmiński, 17–30. Język a Kultura 1. Wrocław: Wiedza o Kulturze. Anusiewicz, Janusz. 1992. “Potoczność jako sposób doświadczania świata i jako postawa wobec świata [Vernacularity as a manner of perception of the world and an attitude towards it]”. In Potoczność w języku i w kulturze [Vernacularity in language and culture], edited by Janusz Anusiewicz and Franciszek Nieckula, 9–20. Język a Kultura 5. Wrocław: Wiedza o Kulturze. Broch, Hermann. 1998. Kilka uwag o kiczu i inne eseje [Notes on kitsch and other essays]. Translated by Danuta Borkowska, Jan Garewicz and Ryszard Turczyn. Warszawa: Czytelnik. Bukraba-Rylska, Izabella. 2008. Socjologia wsi polskiej [The sociology of the Polish countryside]. Warszawa: PWN. Czarnowski, Stefan. 2005. Kultura [Culture]. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”. Hendrykowski, Marek. 1997. “Kłopoty z kiczem filmowym [The trouble with kitsch in film].” In Niedyskretny urok kiczu. Problemy filmowej kultury popularnej [The indescreet charm of kitsch. Issues of popular film culture], edited by Grażyna Stachówna, 9–18. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”. Hołówka, Teresa. 1986. Myślenie potoczne. Heterogeniczność zdrowego rozsądku [Vernacular thinking: the heterogeneity of common sense]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Janikowski, Ryszard. 2009. “Kultura osią zrównoważonego rozwoju [Culture as an axis of sustainable development].” In Kultura a zrównoważony rozwój. Środowisko, ład przestrzenny, dziedzictwo w świetle dokumentów UNESCO i innych organizacji międzynarodowych [Culture and sustainable development. Environment, spatial order and heritage in the light of documents of UNESCO and other international organisations], edited by Ryszard Janikowski and Kazimierz Krzysztofek, 17–38. Warszawa: Polski Komitet do spraw UNESCO. Jasiewicz, Zbigniew. 2013. “Przedmiot i funkcje Konwencji o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Spojrzenie etnologa [The subject and functions of the Convention for the Safeguarding of the Intangible CulturalHeritage. An ethnologist’s view].” In Niematerialne dziedzictwo kulturowe. Źródła – wartości – ochrona [Intangible cultural heritage. Sources – values – protection], edited by Jan Adamowski and Katarzyna Smyk, 51–63. Lublin–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej; Narodowy Instytut Dziedzictwa. 395 �396 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. 2003. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania [Directory on vernacular piety and liturgy. Principles and indications]. Translated by Józef Sroka. Poznań: Pallotinum. Kowalski, Piotr. 2002. “Religijność potoczna. Notatki na temat kiczu i religii [Vernacular religion. Notes on kitsch and religion].” Dekada Literacka 3–4: 38–45. Kowalski, Piotr. 2003. “Potoczna religijność, kicz i sakrobiznes [Vernacular religion, kitsch and the commercialisation of religion].” In Życie codzienne Polaków na przełomie XX i XXI w. [The everyday life of Poles in late 19th and early 20th century], edited by Roch Sulima, 187–206. Łomża: Oficyna Wydawnicza „Stopka”. Kowalski, Piotr. 2004. “Potoczna religijność, kicz i sakrobiznes [Vernacular religion, kitsch and the commercialisation of religion].” In Piotr Kowalski, Popkultura i humaniści. Daleki od kompletności remanent spraw, poglądów i mistyfikacji [Pop culture and humanists. An incomplete review of issues, viewpoints and impostures], 101–45. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Krąpiec, Mieczysław Albert. 1985. Język i świat realny [Language and the real world]. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski. Krąpiec, Mieczysław Albert. 2008. O filozofii [On philosophy]. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu; Katedra Metafizyki KUL. Kupisiński, Zdzisław, ed. 2015. Potrzeba religii. Dynamika praktyk religijnych i rytualnych [The need for religion. The dynamics of religious and ritual practices]. Lublin: Wydawnictwo KUL. Kwaśnica, Robert. 1991. “Rzeczywistość jako byt sensu. Teza o językowym tworzeniu rzeczywistości [Reality as the entity of meaning – A thesis on the linguistic formation of reality].” In Podstawowe pojęcia i problemy [Basic concepts and issues], edited by Janusz Anusiewicz and Jerzy Bartmiński, 31–60. Język a Kultura 1. Wrocław: Wiedza o Kulturze. Libiszowska-Żółtkowska, Maria, ed. 2007. Religia i religijność w warunkach globalizacji [Religion and religiousness in a globalised world]. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”. Maćkiewicz, Jolanta. 2000. “Potoczne w naukowym – niebezpieczeństwa i korzyści [The vernacular among the scientific – benefits and pitfalls].” In Językowy obraz świata i kultura [Culture and the linguistic view of the world], edited by Anna Dąbrowska and Janusz Anusiewicz, 107–13. Język a Kultura 13. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytet Wrocławskiego. Mariański, Janusz. 2004. Religijność społeczeństwa polskiego w perspektywie europejskiej. Próba syntezy socjologicznej [Religiousness of the Polish society in a European perspective. An attempt at sociological synthesis]. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”. �Part 4. ICH and sustainable development Moles, Abraham. 1978. Kicz czyli sztuka szczęścia. Studium o psychologii kiczu [Kitsch – The art of happiness. A study of the psychology of kitsch]. Translated by Anita Szczepańska and Ewa Wende. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Narodowy Instytut Dziedzictwa. n.d. Niematerialne dziedzictwo kulturowe w Polsce [Intangible cultural heritage in Poland]. Edited by Anna Marconi-Betka, Katarzyna Sadowska-Mazur and Julia Włodarczyk. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa. Narodowy Instytut Dziedzictwa. 2017. “Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego [National List of Intangible Cultural Heritage].” Accessed May 7. http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK/. Niedźwiedź, Anna. 2006. “Pojęcie religijności ludowej w polskiej tradycji etnologicznej [The concept of folk religiousness in the Polish ethnologic tradition].” In Człowiek i sacrum. O pojęciach religijnych w języku i kulturze. Materiały pokonferencyjne [The human being and the sacred. On religious concepts in language and culture. Post-conference materials], edited by Dorota Sarzyńska and Ryszard Tokarski, 237–47. Sandomierz: Towarzystwo Naukowe Sandomierskie; Wyższa Szkoła Humanistyczno-Przyrodnicza. Ratajski, Sławomir. 2013. “Koncepcja ochrony dziedzictwa niematerialnego w Konwencji UNESCO [The concept of safeguarding intangible cultural heritage in the UNESCO Convention].” In Niematerialne dziedzictwo kulturowe. Źródła – wartości – ochrona [Intangible cultural heritage. Sources – values – protection], edited by Jan Adamowski and Katarzyna Smyk, 21–33. Lublin–Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej; Narodowy Instytut Dziedzictwa. Stępniak, Marek. 2010. “Religijność ludowa jako droga przekazu tradycji [Folk religiousness as a path for the propagation of tradition].” Łódzkie Studia Teologiczne 19: 276–83. Stomma, Ludwik. 1986. Antropologia kultury wsi polskiej XIX w. [The cultural anthropology of the 19th-century Polish countryside]. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX. Tomicki, Ryszard. 1981. “Religijność ludowa [Folk religiousness].” In Etnografia Polski: przemiany kultury ludowej [Ethnography of Poland: transformations of folk culture], edited by Maria Biernacka, Maria Frankowska and Wanda Paprocka, 2: 29–70. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. UNESCO. 2011. Niematerialne dziedzictwo kulturowe [Intangible Cultural Heritage]. Paryż: UNESCO. UNESCO. 2015. Zarządzanie światowym dziedzictwem kulturowym [Managing Cultural World Heritage]. Polish language version edited by Katarzyna Piotrowska and Dąbrówka Lipska. Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa. Accessed November 6, 2016. http://www.nid.pl/pl/Wydawnictwa/inne%20wydawnictwa/ Managing%20Cultural%20WH_PL%20(3).pdf. 397 �398 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Importance of inter-institutional cooperation for ICH safeguarding and sustainable development. The case of dry stone building Mirela Hrovatin* * Senior Expert Advisor, Ministry of Culture, Republic of Croatia (Ministarstvo kulture Republike Hrvatske), e-mail: mirela.hrovatin@min-kulture.hr. �Part 4. ICH and sustainable development The exploitation of natural resources might be accordingly diminished by giving more importance to traditional ways of their use, and by including the old technique into the management of certain geographical areas, including valuable cultural and natural landscapes. Introduction Sustainable development in the context of cultural heritage safeguarding has many facets (Albert 2015, 17). This paper will mention only some of the issues arising from the topic of the Forum on the connection between intangible cultural heritage and sustainable development. Working on ICH safeguarding in Croatia as an expert and state official in the Ministry of Culture (Ministarstvo kulture), I have encountered multiple dilemmas when considering the inclusion of ICH into the current social mainstream to secure its viability. In this sense, sustainable development has proved to be one of the main aspects of ICH safeguarding goals as envisioned by the UNESCO 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.1 I will consider here the economic use of ICH, the broader social impact of ICH safeguarding, and intellectual property rights on ICH, basing my insights on a number of cases in Croatia. To broaden the context, it should be mentioned that Croatia has been influenced by numerous international efforts on the safeguarding of cultural and natural heritage, and in recent several decades has tried to implement the general guidelines via the national legislation and planned activities (Domijan 2004). What is more, in recent years in Croatia, the preservation of nature has received increased attention due to the issues raised on the need for industrial development and exploitation of natural resources. Moreover, already in 1979, one of the most important Croatian national nature parks, the Plitvice Lakes, and one of the most important cultural-historical cities, the Old Town of Dubrovnik were inscribed onto the UNESCO World Heritage List. Following the 1990s 1 On the connection of ICH and sustainable element in the spirit of the 2003 Convention, see UNESCO online publication Intangible Cultural Heritage and Sustainable Development (UNESCO 2015). 399 �400 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development wars in ex-Yugoslavia (in Croatia referred to as the 1990s Homeland War), the inscriptions of tangible heritage have further emphasised the need to take care of valuable cultural and natural heritage in Croatia, especially after war damages that the monuments and nature had suffered (Goldstein 1999). However, the evaluation of the war damages to cultural heritage in Croatia focused more attention on the material rather than the intangible cultural heritage.2 The ICH, however, has also significantly suffered due to the forced displacement of people and the discontinuation of traditional expressions. Fortunately, it was in most cases (but not all) renewed soon after the return of refugees to their homes, and proved that the know-how and the knowledge possessed by bearers provides a solid basis for the continuation of traditions, even after such difficult times of war and population resettlement. One such case is the Festivity of Saint Blaise3 that takes place every year since the 10th century in the town of Dubrovnik, an event which was brought back immediately after the war had stopped. As the main part of the festivity takes place on the main street of Dubrovnik, Stradun, as soon as the conditions had become safe, the festivity restarted, even before the renovation of all town buildings was finished. This proved once again how closely ICH is connected to the environment in which it is shaped and performed. Today, unfortunately, the festivity is becoming increasingly more endangered due to mass tourism, which causes a rapid depopulation of the town. At the moment, action is planned to control the number of tourists in order to stop the negative effects on the town.4 A very good example of bringing together tourism and ICH while ensuring longterm sustainability is also the Batana Ecomuseum Project,5 which aims at several goals: safeguarding ICH, conservation of objects and buildings, inclusion of bearers into planning, control of tourism by the bearers themselves, placement of traditional food on the market and its use in tourism as well as its use in every-day life, educational programmes, direct transmission of know-how, international cooperation, etc. Those are all important qualities of this project, in which the stakeholders make decisions, but the main role belongs to the bearers themselves and the local community, who are supported by the local authorities and expert institutions. Due to its successful implementation, the project is inscribed into the UNESCO Register of Good Safeguarding Practices. The war events and mass tourism are not the only conditions that influence the cultural heritage in Croatia and its viability. For almost 100 years, there has been continual conservation care for cultural 2 As intangible heritage has only recently begun to be systematically safeguarded in the world, inspired by the 2003 Convention, it was not only Croatia that was focusing for a long time primarily on tangible rather than intangible heritage (see more in Bouchenaki 2004). 3 ‘The Festivity of Saint Blaise’ is inscribed in the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity. 4 On the relationship between traditional heritage and tourism, see Jelinčić 2006. 5 On the Batana Project, see www.batana.org. �Part 4. ICH and sustainable development heritage in Croatia (Deranja Crnokić 2015), with the inscriptions into the National Registry of Cultural Goods kept by the Ministry of Culture (Registar kulturnih dobara Republike Hrvatske), listing a total of around 5000 elements of immovable, movable and natural heritage.6 The inscriptions of intangible cultural heritage into the National Registry started around the year 2000, counting 150 ICH elements in the Registry, and 15 elements on the UNESCO’s ICH lists until 2017. Such large number of the inscribed ICH elements in only 10 years is a result of good cooperation between the Ministry of Culture, the experts, and the bearers; it has enabled the fast gathering of documentation, which is in a way a continuation of the previous good conservation practice in Croatia, and its adaptation to ICH as a specific category of cultural heritage (Hrovatin 2016). At the same time, I consider the fast inscriptions also to be a reflection of a long-term process spanning over the last several decades in Croatia and in the world: the growing awareness of the local communities and various other local stakeholders (including museums, companies, tourist boards) about the value of the local cultural and national heritage, as well as ICH, which is considered by the public to be in danger of disappearing if not well documented and passed on. Not only the bearers and local communities have been increasingly engaged in implementing various programmes on ICH safeguarding; they have also been making sure that their heritage is adequately presented to the public, and that they are actively involved in all the phases of various processes such as researching, documenting, developing their own safeguarding projects, incorporating them into tourism, asking for financial support, which subsequently results in inscriptions into the Registry. These activities in Croatia have been to some extent made possible due to more factors: development of global communications, recuperation after the 1990s wars, continuous presence of ethnologists and cultural anthropologists in some communities, increased activities of museums aimed at local communities, influence of tourism on the need for presentation of local heritage, overall development of the country resulting in opening of the local communities to international and regional cooperation, and other factors. The case of dry stone building Although Croatia has established a good legislative basis for developing a high-level preservation of natural and cultural heritage, there are more issues that still need to be tackled and that are becoming more difficult to resolve, especially regarding ICH. Such is the issue of the reconciliation 6 The Registry is public and can be accessed via the website of the Ministry of Culture: www.min-kulture.hr/default.aspx?id=6212. 401 �402 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Petrebišća: Building and renewal of dry-stone walls, 2014. Photo by Nevena Kereša, © Association 4 grada Dragodid. Dry wall online interactive mapping of sites and objects with the participation of experts and bearers, http://suhozid.geof.unizg.hr [accessed: 28 October 2016]. �Part 4. ICH and sustainable development of new agricultural and economic demands with the preservation of landscapes and traditional ways of land use that would ensure the adjustments to new social needs. Let us here consider the example of dry stone building techniques as an ICH element that is inscribed in the Registry, but still has to resolve many of the issues concerning its future viability. On the one hand, there are the bearers that keep and use the traditional know-how but on the other hand, they are too dispersed to have a bigger influence on the wider community and on the economic-market stakeholders who could include them into new projects. An NGO Dragodid,7 which is dedicated solely to the safeguarding of this ICH and its future, has been very active in the attempts to bridge the gap between the traditional needs for building with stone and in the new economic and developmental demands of the society as a whole. Most of the Adriatic landscape is made of karst (limestone and dolomite rocks), and there is little land that can be used for growing crops. Therefore, in the past, the traditional way of securing fields involved removing stones from them and using those stones for building small and long walls to prevent the land from being washed away by water and the wind, and to protect it from animals. This knowledge goes back a long way – to pre-historic times – and it remains in use today. However, it has slowly started to disappear as sea tourism appropriated most of the economy of the Adriatic during the 20th century, and led people to turn to easier income from tourism. Thus, today, even if some of the farmers still use and cultivate the land in the karst area, they usually do not use the services of the people who know how to build a traditional stone wall without using mortar but instead build them using concrete or some other, newer materials. In this way they do not only devastate the visual and historical values of the cultural landscape they are using, but also indirectly endanger the intangible heritage that lies behind this type of ancient construction. The change should thus be made not only on the local level but more so on the state level; in a way that secures the current economic needs of the masters of this skill. However, the Ministry of Culture cannot ensure the safeguarding of this type of ICH without the help of other institutions, such as the Ministry of Economy (Ministarstvo gospodarstva), Regional Development (regionalnog razvoja), Tourism (turizma), Agriculture (poljoprivrede), Environment (zaštite okoliša), and others. Moreover, the active involvement of other organisations such as the Croatian Chamber of Trades and Crafts (Hrvatska obrtnička komora) could also help in securing the visibility and the new use of traditional knowledge. For now, there is little joint dialogue on the matters of ICH and its sustainability that should be supported institutionally from different sectors. 7 On the activities and mission of the NGO, see www.dragodid.org. 403 �404 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Rovinj: Workshop in making wooden batana boat, including the use of multimedia, 2015. Photo by Kosjenka Brajdić Petek, © Ecomusem Batana. �Part 4. ICH and sustainable development One example showing how the traditional knowledge of dry stone building could be used is the Starigrad Plain on the island of Hvar, inscribed on the UNESCO World Heritage List. Its main value rests upon the old planning of the agricultural fields that has been continued from Antiquity until today. There is a great need for preservation of its ancient appearance and land use, especially today when it is recognised as an invaluable cultural heritage site. Thus, there have been projects drafted and developed for its sustainable management.8 The experts agree that in its maintenance, a big role should be given to the traditional masters of dry stone building. But even if the future management agents employ these masters, they will not have the legal means to include them in the renewal of dry stone walls on the Plain. The main obstacle is the fact that the individual traditional masters still have no opportunities to get the required professional licences (as for example architects do) because they have no proof of their professional training in this skill as prescribed by the regular procedure. Instead of organised school, they have been acquiring their knowledge through direct transmission from their family members (mostly men, but also women) and neighbours. The inscription into the Registry of this ICH element has thus opened possibilities for getting special restoration and conservation licences for such traditional skills. These licences would enable the bearers to enter the current economic market and raise their overall cultural value among the public as keepers of traditional knowledge and skills. Besides dry stone walls, there are many other old stone buildings and objects in need of renovation all over Adriatic, for which the old technique could be useful. Thus hiring traditional masters would be more suitable than using licensed firms which specialise only in construction and architecture. What is more, once these traditional skills lead to securing future employment, this measure would motivate younger generations to learn and master them. In that sense, providing the masters with official education or apprenticeship degrees within licensed schools or programmes would be a considerable step forward in securing the sustainability of this ICH element. However, for now, the only measures aimed at education are the temporary workshops that the NGO arduously organises and implements with the help of local bearers and authorities along the Adriatic coast. They result in raising the awareness of the need to preserve this heritage in the local environment. Furthermore, if this skill could be introduced into regular educational programmes, it might ensure long-term results in terms of qualitative transmission and keep new apprentices in the local communities, as they are already largely affected by depopulation in recent decades on the Adriatic coast, especially the islands. 8 Information from the expert meetings on the preparation of the multinational file on dry stone building in the Ministry of Culture, Croatia. 405 �406 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The current market demand for stone building is another area where this old know-how could be successfully employed. Many people decorate their houses and backyards in the old Mediterranean style to attract tourists that look for authentic places. Unfortunately, many house owners use low-quality, ready-made products such as concrete blocks that only imitate dry stone building. They are probably unaware of the damage they inflict to the aesthetics of the space, but also to intangible heritage in general. The awareness of the value of this ICH and its inclusion into current trends and needs of the economic market and society as a whole should, therefore, be continually increased. What is more, the communities and families could appreciate this kind of ICH and possibilities of its use by actively involving wider social circles and economic-market stakeholders. Intellectual property rights and ICH One of the issues that have been raised alongside the inscriptions of ICH into the Registry and UNESCO Lists is the competition for the intellectual rights on ICH between local communities (Nikočević et al. 2012). The issue of intellectual property (IP) was actually one of the main reasons why the 2003 Convention had not been drafted and introduced earlier.9 The influence of Western cultures and the new global trends of authorship right protection in all the spheres of production and creativity today are visible also in Croatia. The issue of IP has also been raised for some time now, and in the case of ICH, it usually comes into view when the bearers want to use the material aspect of their ICH. Indeed, this is yet another issue connected to the sustainability of ICH today. So, who has the right to ICH? Who can use the know-how and turn it into their personal benefit? Who can sell the products originating from the traditional technique? At first, these questions might seem simple, and the answer could merely be based on forwarding this issue to intellectual rights institutions. In Croatia, there is, in fact, adequate legislation that covers this issue, namely the Copyright and Related Rights Act.10 Furthermore, the State Intellectual Property Office (Državni zavod za intelektualno vlasništvo)11 provides services for those who want to protect their intellectual property. For example, the Office gives a special Designation of Origin to a number of traditional 9 According to the information on the UNESCO website about the history of the 2003 Convention (UNESCO 2016). 10 Zakon o autorskom pravu i srodnim pravima, Narodne Novine [National Newspaper] 167/2003, 22 October 2003, available in English at: www.dziv.hr/files/File/eng/zakon_autor_ENG.pdf. 11 For more information about the State IP Office, see www.dziv.hr. �Part 4. ICH and sustainable development products, such as traditional embroidery, i.e. lace. In practice, this designation gives the groups, NGOs, and individual persons an official permission to sell their products on the market under their traditional name (e.g. Lepoglava Lace, Pag Lace, etc.). What is more, it is all well-defined within the legal framework of the state. However, in several communities the manipulation of information about the reality of the ICH element has caused a situation in which the permission is given only to those who apply for this right, leaving aside others who either do not know about their rights or were not informed about them. Also, those who are somehow disconnected from the individual, group, or even an NGO that applies for the permission remain aside and thus become deprived of their rights. Who can protect the ones that are left without the possibility to claim and use their rights to their tradition? They have the right to complain or to apply for the certificate that proves they can use the traditional name for their products, however, there might be difficulties in proving the know-how before the qualified NGO or the individual who judges them on whether they make the product in the ‘proper’, traditional way or not. In this sense, the individual is vulnerable to manipulation from a stronger group or an individual within the community. Those power relations are indeed issues that might be tackled with public discussions, the active involvement of experts, additional scientific research, and a public display of research results, as well as the inclusion of local authorities into mitigating such social inequalities (assuming that the authorities do not support the stronger group). No examples are mentioned here, as the Ministry of Culture has tried to adequately name all the bearers as much as possible in the texts that form the basis for the inscription of an ICH into the National Registry. Some individuals that had been left out contacted the Ministry after the inscription and thus have been subsequently included in the new, revised lists of bearers. These lists are also sent to the first bearers that were listed so that they are also informed about the new bearers. Whenever possible, the experts from the Ministry and expert institutions raise awareness about this issue, and about the understanding of ICH as part of the culture that belongs to the broader community, not only to individuals. This way assures the right place of all the bearers in connection to their ICH. Besides embroidery, a lot of proposals on the first inscriptions into the National Registry were focused on particular types of traditional Croatian food; various groups and individuals wanted to protect their recipes and know-how in preparing their traditional meals, cakes, and other dishes. It was obvious that it was the easiest way for the bearers to officially confirm that they could somehow exercise their rights to their tradition and sell their products that base on it. The importance of traditional food and many proposals of this type of ICH have resulted also from the lack 407 �408 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development of any other preserved ICH elements in certain local communities. Nevertheless, the Ministry of Culture has remained detached from official expressions of any kind of support to any of the groups or individuals and has recognised the traditional types of food only as specific to some wider geographical areas; extending them to more than one individual or one group of people. This caused the lack of interest for further proposals for inscription of traditional food-making into the Registry and diverted the bearers’ attention towards the Ministry of Agriculture, which gives special official marks of origin for traditional food.12 It might seem that in the cases where the Ministry of Agriculture gives such marks, there are also some groups, firms, or NGOs that control the rights to the production of traditional food. However, when such parties want to join the market and sell their products under the name that is protected by the Ministry of Agriculture, they have to go through the whole procedure, in which the group or firm that holds the rights decides whether this new party properly follows tradition. This type of control creates significant space for manipulation and restriction of the placement of products on the market that can jeopardise the production and income of those who hold the rights. However, the attempts to safeguard and control the placement of the products that might be called ‘traditional’ is the right of the bearers themselves and their associations; it is up to them to protect their traditional heritage and to fend off any misuse of their ICH and prevent harm that might be inflicted upon them if the market is left unguarded. Cultural anthropologists are perhaps more sensitive to the questions of intellectual property rights due to the history of this scientific discipline; such is also the case in Croatia. However, when met with specific situations in Croatia, they do not know how to respond to the questions of IP, either because they think that – being experts that often get already deeply involved in all the phases of these processes [of intangible heritage safeguarding – editorial note] – it is not their task, or because they believe other institutions and experts should address these problems. A more systematic field research of the cases in Croatia could contribute to making some general guidelines on how to deal with these issues. This might help cultural anthropologists in their future work with local communities and in planning the inclusion of ICH into the current market. 12 All the other types of traditional products and know-how are under the jurisdiction of the State Intellectual Property Office. On the Ministry of Agriculture and designations of origin for food, see www.mps.hr/default.aspx?id=10. �Part 4. ICH and sustainable development Conclusion It might be concluded that the planning of any introduction of ICH into a more intensive economic use, tourism, a new use, or any other current trend should not only involve bearers but also many different stakeholders on various levels, including the local, state, expert, private, and other ones. Humanities experts and scientists, especially cultural anthropologists, are very important in bridging the gap between the overuse of ICH and its viability, as they are more sensitive to the needs of individuals and they understand different types of functioning of local communities. Thus, some overall guidelines might be made on the expert and state levels to ensure the sustainability of ICH that is used in new ways and for new purposes, considering the commercialisation of only some of its aspects and the awareness-raising of the less obvious social role of ICH for the local community and broader society. However, not all the solutions can be reached for all types of ICH on the theoretical or universal levels. Thus, the more local and specific approach to ICH, the better. Through history, until today, it has always been the broader social and economic value and demand that influenced the safeguarding and continuation of many ICH elements such as those mentioned in this paper. There are still more challenges and dilemmas to be tackled than concrete results and answers in Croatia, but in this respect, the NGOs make great efforts in raising awareness and insisting on the protection and preservation of cultural and natural values and resources. With many cultural, heritage, and ecological associations, activities and citizen initiatives, there has been significant progress so far, but still not enough for the wider public to realise the need to involve ICH in the new demands connected to development and to secure the sustainability of certain areas. Educational programmes, both formal and informal, could significantly help in preparing new generations to use ICH as an invaluable resource for the future management of local areas. Although today school programmes cover some of these issues, not enough attention is given to connecting old and new ways of using nature and its resources. In some cases, the transmission of the know-how to the younger generations could be successfully secured by continual education rather than just by transmission within the families – as seen in the example of dry stone building, which shows how economy demands licensed masters to enter the market legally. The resulting exploitation of natural resources might be accordingly diminished by giving more importance to traditional ways of their use, and by including the old technique into the management of certain geographical areas, including valuable cultural and natural landscapes. 409 �410 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The issue of intellectual property rights that might be unevenly given to stakeholders with more power in local communities rather than other members in the same communities could result in the lack of motivation to continue certain traditions. These and other issues are dealt with in Croatia by different state and expert institutions, who are still not mutually connected enough to invent more adequate solutions for each ICH case and its local community. This significantly disables the implementation of the protection and safeguarding measures in specific geographical areas in the long-term. Thus, the inclusion of all the stakeholders, especially the bearers and the entire local community on all stages of planning such developmental projects – from the beginning until the end – should be ensured in order to enable long-term sustainable growth and safeguarding of cultural and natural heritage. References Albert, Marie-Theres. 2015. “Mission and Vision of Sustainability Discourses in Heritage Studies.” In Perceptions of Sustainability in Heritage Studies, edited by Marie-Theres Albert, 11–20. Berlin/Boston: De Gruyter. Bouchenaki, Mounir, ed. 2004.Museum International Vol. 56, Issue 1–2. Wiley-Blackwell. DeranjaCrnokić, Anuška. 2015. “Nastanak Registra kulturnih dobara–povijest i sadašnjost inventariziranja kulturne baštine u Hrvatskoj [Creation of the Cultural Property Registry – The history and present of inventorying cultural heritage in Croatia].” Godišnjak Zaštite Spomenika Kulture Hrvatske 37–38: 25–38. Domijan, Miljenko, ed. 2004. World Heritage Sites in Croatia: Exhibition Marking the Twenty-Fifth Anniversary of the Inscription of the First Croatian Heritage Sites on the World Heritage List. Zagreb: Ministry of Culture of the Republic of Croatia. Goldstein, Gordana, ed. 1999. Godišnjak zaštite spomenika culture Hrvatske 24–25:Spomeničkabaština u Hrvatskoj 1991–1999. Ratne štete i obnova [The cultural and historical heritage in Croatia 1991–1999. War damage and restoration]. Zagreb: Ministarstvo kulture Republike Hrvatske. Hrovatin, Mirela. 2016. “A Short Overview of the ICH Safeguarding Policy in Croatia.” In The Contribution of UNESCO Member States of South-Eastern Europe to the Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. A Jubilee Edition Dedicated to the 70th Anniversary of UNESCO, edited by Miglena Ivanova, 93–104. Sofia: Regional Centre for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO. Accessed September 11, 2016. http://www.unesco-centerbg.org/wp-new/ wp-content/uploads/2016/05/izdanie_UNESCO_print-last.pdf. �Part 4. ICH and sustainable development Jelinčić, Daniela Angelina. 2006. “Tourism versus Identity, Globalization and Tradition.” Ethnological Researches 11: 185–207. Nikočević, Lidija, Ljiljana Gavrilović, Mirela Hrovatin, Daniela Angelina Jelinčić, Jadran Kale, Dragana Lucija Ratković, Amy Mountcastle, Peter Simonič, and Tvrtko Zebec. 2012.“Culture or Heritage? The Problem of Intangibility”. Etnološka Tribina: Journal of Croatian Ethnological Society 42 (35): 57–112. UNESCO. 2015. “Intangible Cultural Heritage and Sustainable Development.” Accessed October 25, 2016. http:// unesdoc.unesco.org/images/0024/002434/243402e.pdf. UNESCO. 2016. “Working towards a Convention.” Accessed October 3. http://www.unesco.org/culture/ich/en/ working-towards-a-convention-00004. 411 �412 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Securing the future of intangible cultural heritage in Romania in a sustainable way: benefits and subsequent risks Adina Hulubaş* * Head of the Ethnography and Folklore Department, Institute of Romanian Philology, The Romanian Academy (Departamentul de etnografie şi folclor, Institutul de Filologie Română, Academia Română), Iaşi, Romania, e-mail: adina.hulubas@gmail.com. �Part 4. ICH and sustainable development The steps towards a secure future may be symbolised by an image of concentric waves on water, created by an object falling in. In the centre, we have the public acknowledgement of cultural value, but then local initiatives have to be supported and protected from the pressure exerted by central standards. It is common to admit the dynamic nature of intangible heritage and to assert that socio-economic conditions influence a selection of folk practices, beliefs, crafts, and other traditions. Even the concept of ‘living heritage’, often used as a synonym for intangible cultural heritage (Park 2013, 1), implies organic transformations over time, which adds to its generally accepted characteristic as active practice that has been transmitted by the elders to the youth, and continues to be perceived as a cultural identity mark by the entire community. Evolution is hence the key to understanding traditional culture, as noted by experts. ‘ICH is by definition a living entity, and its capacity to constantly adapt itself in response to the historical and social evolution of its creators and bearers represents one of its main distinguishing features’ (Lenzerini 2011, 108). The best example for this internal dynamism is the Romanian custom related to childbirth practices. It is called ‘the sleeves of the midwife’ (mânecile moaşei) and it can be also encountered among Moldavians, Ukrainians, Bulgarians, and Russians. The women that were attended at birth by traditional midwives had to make a ritual gift eight days after their labour. Since the physiological process implies an impure contamination, they offered two metres of house-woven cloth to the midwives, to replace their stained sleeves. They also poured water on their hands and gave them soap to restore their initial condition. Although women were banned from giving unattended birth at home 70 years ago, this custom remains active to this day, and it is performed on a daily basis in hospitals and clinics. Its social impact is still important, and infringements on it are believed to cause immediate misfortune, as our informants declared. The changes imposed on people did not significantly corrupt the tradi- 413 �414 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development tional practice, and today, the presence of a midwife who performs traditional birth-attendant gestures became a mandatory ceremonial presence (Hulubaş 2011). This spontaneous transmission is reinforced by a general belief in its magical efficiency, which makes it a cultural phenomenon that the ICH certifies. ‘Such a heritage has the intrinsic capacity to modify and shape its own characteristics in parallel to the cultural evolution of the communities concerned and is therefore capable of representing their living heritage at any moment’ (Lenzerini 2011, 118). Nevertheless, this process is no longer reliable as a natural selection for further transmission, as a result of exposure to other folk practices. The 2003 Convention, however, appeared on time to guide the passing of traditional knowledge to the younger generations. It is the youth who can assure a sustainable future for ICH, but the socio-economical context about the importance of folk culture may confuse the general public. Moreover, the millennium-old process that has brought us valuable cultural manifestations is in need of maintenance, especially when craftsmen face public exposure and cultural interferences. ‘Craftsmanship of Horezu ceramics’, for example, was inscribed on the UNESCO Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2012; the pottery of this type is now the most frequent sight both on traditional fairs and even in multinational hypermarkets. Unfortunately, potters from other ethnographic zones react to its success in an imperilling manner. In Marginea, Suceava, black pots have been produced until eight years ago and made the village famous for their specific craftsmanship. Today, tourists entering the workshop encounter Horezu plates for sale, which are brought from 500 km away. Other potters paint the Horezu cock, a trademark image for this ceramic products, on plates whose chromatics belong to the Baia Mare region, up in the northern part of Romania. A month after the release of the 2003 Convention, experts began to express their worries that safeguarding would, in fact, create ‘an environment that only mimics nature’ (Brown 2012, 95). One response raised the possibility that it might ‘change the course of things’ (Kurin 2012, 100). We could let ‘nature’ take its course and have no such cultural intervention. But there is nothing ‘natural’ about the issues that beset ICH in the world today. They are the result of particular social and economic activities that characterize contemporary societies and world systems (Kurin 2007, 18). Cash flow decides what reaches the public eye. Hence, we are confronted with a double risk: on the one hand, if experts do not intervene, traditional knowledge fades away under the pressure exerted by standardised models. On the other hand, raising awareness has to be a well-supervised process, since overrating local practices may have a similar levelling effect on other expressions. As Claude Lévi-Strauss (2007, 7) observed at the celebration of six decades of UNESCO activity, �Part 4. ICH and sustainable development we have ‘to overcome the apparent antinomy between the oneness of human condition and the inexhaustible plurality of forms in which we apprehend it’. The second danger comes from the loss of the initial purpose, represented by the practitioner community. Not only does the ‘spontaneity’ of the rite disappear (Brown 2012, 95), but also its magical utility. The ‘Căluş ritual’, inscribed in 2008, is the perfect illustration of this alienation. Originally proclaimed by UNESCO as a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity (2005), this athletic dance was performed only nine days per year, starting from Whitsunday. The initiation into the rite was secret; dancers swore a still-secret vow at the borders of their village and then performed public representations meant to bring fertility to barren women and cure fearful diseases such as epilepsy. All magic implications seem to be lost now since the only knowledge that is passed on to beginners is the virtuosity of the dance (Ştiucă 2009, 20). Even more so, Căluşari perform at festivals all year long, at weddings, flash mobs (although their ritual number is limited to uneven sums: five, seven, nine, or eleven), and they even participate in processions intended to bless new cars in order to ward off future accidents. Căluş resembles other rituals, such as the dance of Podhale highlanders with ciupagas. These specific hatches have an obvious apotropaic function while dancing in a circle invokes solar protection. Like the Romanian Căluşari, the dancers’ purpose is to ward off evil intentions and bring good health and fertility into the community. Another similarity can be traced within the Polish zbójnicki dance, both in choreography and in the spectacular purpose of today’s representations. Moreover, on the southern side of Romania, in Ialomiţa, dancers use ritual sticks that have a horse head carved at the tip, a detail that links Căluşari with Căiuţi, played at the winter solstice, or the ‘Obby ‘Oss from the United Kingdom and the Polish Lajkonik. Such a tremendous geographical representation of the ancient belief in the common entity of the rider and his horse should not be presented exclusively on aesthetic grounds, as a show. Transmission is conditioned by acknowledgement, and this is where new efforts have to be made in Romania. ‘Most EU countries have promulgated specific educational policies and recommendations encouraging schools to sustain and promote awareness of local cultures and heritage’ (Dagnino, Ott, and Pozzi 2015, 195). This strategy may be seen as part of the Sustainable Development Goal 4, called Quality Education. Being able to learn about how one’s present cultural identity formed, what it means, and how similar or dissimilar it is to other traditional cultures gains capital importance for the future social behaviour. It favours ‘inclusive and equitable quality education’ and ‘promotes lifelong learning opportunities’, as stated in the Global Education Monitoring Report (UNESCO 2016). 415 �416 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Căluş ritual, © Romanian Peasant Museum. �Part 4. ICH and sustainable development In this respect, the Ministry of Education (Ministerul Educaţiei Naţionale) was officially addressed by the Iaşi branch of the Romanian Academy (Academia Română, Filiala Iași) in 2015. The press release had a great impact in mass-media, and positive reactions followed. The request to the authorities was the result of a one-year workshop organised by the Department of Ethnography and Folklore (Departamentul de Etnografie și Folclor), entitled ‘How and why can we teach folklore’. Participants from various fields (teachers from schools and universities, craftsmen, curators, museum directors, fair organisers, radio producers, etc.) agreed that the present school curriculum is no longer adequate to the psycho-social expectations of students. The few folk texts found in manuals are complicated, explained using too many superlatives and with almost no decoding, and they are sometimes even plainly misleading. We suggested and applied for a more ethnographic method that would allow students to understand the intricate network of ICH. Sustainability is achieved on two levels: the future generation gains knowledge of traditional values and learns to differentiate corrupted manifestations from folk ways, and their parents are involved in common activities during crafts camps, fairs, or school projects. ‘Modes of transmission have become tired, static, and fail to pair with modes of learning’ (Mitchenson 2015, 58); physical contact with craftsmen and with actual objects induces a more profound level of perception. In Romania, the school calendar includes a week for extracurricular activities, and during that period the students learn to decorate eggs, carve wood, mould clay, and make pots with craftsmen. ‘Learning is more efficient when abstract information is tied to tangible experience’ (Mitchenson 2015, 61); ICH needs this material support as an introduction that captivates the young generations and their parents. The latter belong to two different types. Some have grown up in rural zones and rediscover a familiar world which helps them to connect with their children, while others did not benefit from any traditional experience and get acquainted with it now with wonder and joy. The kinesthetic aspect of the activity is beneficial every time; craftsmen gain recognition of their effort and talent, and the ICH becomes clearer to the modern observer. Countries that have already implemented such school projects, whether they were part of the UNESCO Associated Schools Network or not, came to the conclusion that ‘one of the most efficient means of safeguarding ICH … was its embedding with the primary and secondary curriculum’.1 In Romania, these activities are self-funded by enthusiastic kindergartens and school teachers. An example of this is the ‘Să învățăm de la bunici!’ (Let’s learn from our grandparents!) 1 See Edinburgh Napier University’s Research Excellence Framework impact case study (http://impact.ref.ac.uk/casestudies2/ refservice.svc/GetCaseStudyPDF/43948). 417 �418 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development project. It started in a kindergarten in Iaşi, it is now implemented in 15 districts from Romania and 25 schools of different levels. The sustainability of such initiatives stems from the great interest in ICH. A similar broadening of the traditional world is now pursued by a multinational telecommunication company that will use TV commercials, TV shows, and Facebook live transmissions to speak about ‘Undiscovered Romania’ through four practitioners that have been awarded the Living Human Treasure title. As the UNESCO programme suggests, the public acknowledgement attracts the audience and it gradually raises awareness. ‘The prestige, honour, recognition and attention may indeed make cultural exemplars and practitioners proud of what they do, and energise their own efforts to continue, transmit, and even extend their traditions’ (Kurin 2007, 16). The steps towards a secure future may be symbolised by an image of concentric waves on water, created by an object falling in. In the centre, we have the public acknowledgement of cultural value, but then local initiatives have to be supported and protected from the pressure exerted by central standards. What is more, regional projects raise more awareness about ICH and introduce a more intensive educational purpose, since communities benefit from the traditional knowledge, and the wider public needs to be initiated into the specific manifestation. ‘The emphasis has to be as much on training a new audience as on revitalizing the form itself’ (Gopalakrishnan 2016, 19). Although the Romanian curricula do not include ICH topics, two manuals with this purpose have been published, and an internet site (edupatrimoniu.piscu.ro) provides them free of charge. Information covers the central-southern part of Romania and is destined for children starting the 3rd grade of school. The initiators have even created a network entitled Şcoli pentru patrimoniu (Schools for cultural heritage), where these manuals are used during optional courses of Romanian language, history, and counselling hours. These efforts are similar to the workshop held in Iaşi, in the north of the country, where another schools network trains students, teachers, and parents. Nonetheless, procedural memory has to support theoretical instruction, and craftsmen are important agents for this goal. The fourth stage for the sustainable development of this field is, obviously, the national set of laws, regulations, and financing programmes. Unfortunately, the Romanian parliament does not acknowledge the importance of crafts law and even though such regulation was initiated in 2007 and discussed by the Senate, the act is still stuck at the Industries Commission. Meanwhile, craftsmen struggle to resist the market flooded by fake objects, often manufactured on an industrial scale in other countries. �Part 4. ICH and sustainable development However, the Ministry of Culture (Ministerul Culturii) has released two programmes that finance creative and cultural industries. Two books published by the National Institute for Cultural Research and Training (Institutul Național pentru Cercetare și Formare Culturală) define and establish the present status of these activities, and offer important suggestions for practitioners. As for capacity-building activities, a workshop on ‘Implementing the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage at the National Level’ was held on 13–17 June 2016 in Bucharest, and benefited from a partnership with the Regional Centre for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage in South-Eastern Europe under the auspices of UNESCO in Sofia, Bulgaria. These initiatives, along with the activities of the National Commission for the Safeguarding of ICH (Comisia Națională pentru Salvgardarea Patrimoniului Cultural Imaterial), gradually ripple the public awareness and aim at creating a sustainable development for ICH in Romania, involving citizens, civil societies, the business sector, and the higher authorities. The telecommunication company uses the Living Human Treasures programme for their brand campaign, which might have been an inspiration from the ceremony held at the presidential palace last year. This act of public recognition is a vivid example of the circular waves created by prestige; it has managed to involve all the above mentioned social entities. Such approach, as well as the priority given to communities – and to their perception of self-defined manifestations and foreign influences – are altogether able to secure the process of ICH transmission by mitigating subsequent risks. ‘Results can be deceptive. Unwanted results, unintended consequences and undeserved repercussions can flow from the most well-meaning of interventions’ (Kurin 2007, 18). However, in a Pascalian way of thinking, the simple fact that specialists keep these dangers in mind, and realise the delicate manner they have been bestowed, the possibility to watch the cultural context as it evolves – all to the best of their knowledge – can help obtaining a safer and more sustainable transmission to the younger generations. References Brown, Michael F. 2012. “Safeguarding the Intangible.” Museum Anthropology Review 6 (2): 93–97. Dagnino, Francesca Maria, Michela Ott, and Francesca Pozzi. 2015. “Addressing Key Challenges in Intangible Cultural Heritage Education.” International Journal of Heritage in the Digital Era 4 (2): 193–207. 419 �420 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Gopalakrishnan, Sudha. 2016. “UNESCO Masterpieces Proclamation Programme and Safeguarding Strategies for Intangible Cultural Heritage: A View from India.” Journal of Heritage Management 1 (1): 12–21. Hulubaş, Adina. 2011. “The Socio-Cultural Effects of Banning Traditional Midwives from Attending Homebirth in Romania.” Journal of Ethnology and Folkloristics 5 (2): 81–90. Kurin, Richard. 2007. “Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Key Factors in Implementing the 2003 Convention.” International Journal of Intangible Heritage 2: 9–20. Kurin, Richard. 2012. “Tangible Progress: A Response to ‘Safeguarding the Intangible’ by Michael F. Brown.” Museum Anthropology Review 6 (2): 98–101. Lenzerini, Federico. 2011. “Intangible Cultural Heritage: The Living Culture of Peoples.” The European Journal of International Law 22 (1): 101–20. Lévi-Strauss, Claude. 2007. “Unesco at 60.” Diogenes 54 (3): 5–10. Mitchenson, Donna. 2015. “Safeguarding Intangible Cultural Heritage by Creating Meaningful Transmission Experiences.” International Journal of Heritage in the Digital Era 4 (1): 57–70. Park, Seong-Yong. 2013. On Intangible Heritage Safeguarding Governance: An Asia-Pacific Context. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. Ştiucă, Narcisa, ed. 2009. Căluşul: emblemă identitară [Căluşul: an identity emblem]. Bucureşti: Editura Universităţii din Bucureşti. UNESCO. 2016. Education for People and Planet: Creating Sustainable Futures for All. Paris: UNESCO Publishing. http://unesdoc.unesco.org/images/0024/002457/245752e.pdf. ��422 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Discontinuation in transmission – threats and questions. The case study of Glasoechko singing in the Republic of Macedonia Velika Stojkova Serafimovska* * Ss. Cyril and Methodius University, Institute of Folklore ‘Marko Cepenkov’ (Univerzitet “Sv. Kiril i Metodij”, Institut za folklor “Marko Cepenkov”), Skopje, Republic of Macedonia, PhD, e-mail: lika73@yahoo.com. �Part 4. ICH and sustainable development Should the transmission be institutionalised or natural? Supervised or spontaneous? How much can/should experts interfere? What are the risks and effects of any kind of institutionalised intervention? In the case of performing arts, is it allowed for certain elements to change the environment of their performance? And if so, do they keep the tradition ‘alive’? Bearers and practitioners – are they the same persons? What to do when the triad ‘keeper–practitioner–transmitter’ is disrupted? Glasoechko, male two-part singing in Dolni Polog, is a traditional form of vocal music characteristic to the northwestern region of the Republic of Macedonia. Songs are sung in a polyphonic manner with the droning voice moving contrapuntally in relation to the melodic leading voice, often accompanied by a shepherd’s flute and a bagpipe. Glasoechko is performed spontaneously in groups of two or three, at celebrations, assemblies, weddings, dinner parties and other social gatherings. Performance of this musical heritage constitutes a symbol of cultural identity for the bearers, integrated within a multi-ethnic society. Practitioners of this tradition are prominent and talented individual singers who have acquired their knowledge by imitating the techniques and skills of their predecessors. Male two-part singing in Dolni Polog faces a number of very serious threats to its viability, however. The number of individuals and groups that practice and transmit it is diminishing rapidly, mostly due to the persistent outward migration of its bearers following the civil conflict in 2001. Thus, on the one hand, younger generations’ exposure to Glasoechko performances is extremely limited, and on the other hand, older generations believe there is insufficient interest to warrant continued transmission. There are not many recordings of Glasoechko songs and in its present state, the tradition seems to be on the verge of extinction. Since its inscription on the UNESCO List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding, on the tenth session of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage held in Windhoek in Namibia from 30 November to 4 December 2015, the proposed safeguarding measures have started to be implemented. Yet, even while working on the preparation of the nomination file, as well as after the inscription, several issues 423 �424 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Dr. Velika Stojkova Serafimovska during the Forum, with Ivona Opetčeska Tatarčevska on the left, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Part 4. ICH and sustainable development have arisen which revealed challenges and problems in implementing the measures, but also in facing the difficulties which are specific for the present situation in the concerned community and its recent political and demographic changes. The present condition of this element presents a case study which shows that every ICH element is a story on its own, and requires concrete approach, specific measures, and mechanisms that need to be modified for specific communities. Nowadays, the male two-part singing in Dolni Polog in Tetovo is almost extinct. Despite the presence of individuals and a few groups that remember and practice this tradition, the songs are performed increasingly less often and can only be heard on weddings (however only in restricted circles, on the margins of the celebration events), on spontaneous gatherings of the older generations in the village, and seldom at village dance events taking place once a year. Since the beginning of the preparation of the nomination file, and particularly in the last year since the inscription, several measures have been undertaken. The attempt to revive the local festival Zvukot na Korenite (The sound of roots), which was actively prepared and held in 2006 and subsequently in 2007 by the local TV station Kiss from Tetovo. The festival, at which older authentic male and female groups of folk singers performed traditional songs, offered a higher visibility to this element and provided a place where the spontaneous and natural transmission of the element began. Yet, despite all efforts, the festival only took place twice. The festival was aimed to promote and affirm the traditional singing from the Tetovo region, but unfortunately, the audience was once again of the older generation. Problems in securing the funding were one of the most important reasons the festival ceased to exist. At the same time, the Gavrovski Trio is the only official male vocal group to still practice this type of songs in which the transfer occurs naturally: from one generation to another. The latest, youngest member of the trio, Miki Gavrovski, in all his enthusiasm, but also awareness of the profound importance of this cultural asset, has managed to present the two-part songs from Dolni Polog at the highest conceivable quality. Over the past 7 years, the Gavrovski Trio has performed at a number of local and state traditional music festivals, folklore events, but also at international festivals of traditional songs. By recording their CD, they began collaborating with other traditional music performers, aiming to promote the two-part singing from Dolni Polog and to become renowned all over the country. Unfortunately, all these initiatives have faced problems since the very beginning. The Folk group Izvor from the village of Jegunovce has also made efforts to revitalize this cultural asset, but despite all efforts, it is becoming increas- 425 �426 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development ingly more difficult to find practitioners ready to cooperate and transfer this knowledge to the younger generations. Threats, challenges and problems in implementing the measures proposed Perhaps the most significant factor that facilitates the disappearance of this cultural asset is the recent change in the demographic structure of this region, which is populated by ethnic Macedonians and ethnic Albanians. Over the past 20 years, the ethnic Macedonian population has been moving out, whereas the number of ethnic Albanian population has been increasing. This occurrence has increased significantly after the civil conflict in 2001, which first began in the Tetovo region. The number of villages that were once pure ethnic Macedonian and now are predominantly populated by ethnic Albanians is now much bigger. There are entire villages with a changed demographic structure, yet, while preparing this file, it is in exactly these villages that we encountered several ethnic Macedonian singers who practice Glasoechko singing. For them, this tradition represents not just singing, but also a pure symbol of cultural identity in such a multiethnic society. The singing is only practised by ethnic Macedonians; however, the ethnic Albanians always appreciate and respect these songs as cultural symbols of the region. Another serious risk of extinction is caused by the disruption of the transmission process of this cultural asset. The younger generation has few opportunities to hear this kind of singing, and the older generation believes there is not enough interest, and thus does not even attempt to pass this cultural heritage further on; this, in turn, results in a practical abolishment of transmission. This happens most likely because of the specificity of the melodic/rhythmic features of the glasoechki songs. The lack of interest among the younger generations can also be justified with the specific style of singing, which the youth consider to be outdated and provincial. The complex two-part structure of the songs, the specific microtonal intervals, the tremolo of the leading voice, the contrapuntal polyphonic function of the drone: all of those hinder the process of instilling interest and transmission. The vanishing of these elements can be noticed even in the songs of the Gavrovski Trio. The youngest and the most prominent and enthusiastic singer who leads the songs does not know how to perform the microtonal melodic movements in the same way his grandfather once did. His father and his uncle, also part of the trio, know how �Part 4. ICH and sustainable development to sing in this ‘old’ manner, but they do not want to ‘force’ that difficult style. Glasoechko thus also faces changes of the old ways of singing just to be preserved. The songs of Glasoechko have no media coverage whatsoever. The local and national TV and radio stations have not shown any interest or provided recorded materials playable on air. There are fewer occasions where this element could be performed. Contemporary weddings, fewer social occasions and events, their modernisation and development of the cultural processes in a completely different, modern direction: all of these factors have added to the pushing out of the old glasoechki songs; however, one can still seldom find smaller groups of singers who perform these songs on social or dance events, and sometimes also on modern weddings. In the past 3 years, especially regarding the questions of intangible heritage, the UNESCO 2003 Convention, together with the Tourism, Culture and Sustainable Development Programme, as well as the institutions such as the Ministry of Culture (Ministerstvo za kultura) and the Cultural Heritage Protection Office (Upravata za zaštita na kulturnoto nasledstvo) have prepared annual calls for the financial support of the projects that are aiming to increase the level of awareness of the intangible heritage in multiethnic communities such as Tetovo. The local government of the municipality of Jegunovce has also recognised the importance of intangible traditional culture and has itself become the initiator of some of the festivals, for example, the festival of traditional songs and dances Mostovi (Bridges). Living conditions in Dolni Polog, Tetovo, have never been changing as fast and as extensively as now. What is more, although the dynamics of cultural, social and political processes have been more encouraging than ever, the ability of the people to handle all these changes is limited both institutionally and individually. Considering the threats that this element faces and following the Convention’s recommendation, safeguarding measures have been proposed with the primary objectives to: increase the visibility of the element as a culturally important one in the given region and in the State, create strong network among the practitioners, implement the national and international ICH laws in the local government legislative, provide safe and sustainable platform for transmission and safeguarding of the element, provide constant legal and financial support for the practitioners of the element, and provide suitable space for promoting the element on local and national levels. Thus, the proposed safeguarding measures would: increase the visibility of the element in the given region; reveal the cultural and social function of the element among the regional community, which will in turn encourage the young generation to acknowledge the importance of the 427 �428 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development element; stimulate the younger generation to learn and practice this type of singing as part of their cultural identity; stimulate the current practitioners to transmit the knowledge, skills and techniques of this type of singing; stimulate the governmental network to promote this element as part of the Macedonian intangible cultural heritage on local, national and international level; and provide a strong network between the practitioners and local government that will contribute to the future transmission and promotion of the element as important cultural heritage of the region. In 2016, the representatives from the Ministry of Culture of Republic of Macedonia, Institute of Folklore ‘Marko Cepenkov’ and the Cultural Heritage Protection Office formed a team that would work with the concerned community and local bearers, as well as with the representatives from the local government. However, the process has revealed another situation in the field, which provoked problems and challenges of a mainly political nature: since the conflict in 2001 and because of the new territorial administrative division of the country in 2004, and following the last elections of the Local Government in 2005, the Municipality of Tetovo, which is the main administrative center of the Dolni Polog region, is ruled by the Albanian political party. With regard to the projects aiming to protect, foster and promote the culture in the given region, in the past years, the Mayor of Tetovo – who is ethnically Albanian – has marginalised the Macedonian proposals. This has resulted in difficulties in conducting the proposed safeguarding measures on the local level. The Macedonian population, that is the local community and bearers of the Glasoechko singing, have thus almost no support from the local government of Tetovo. They can only expect some support from the Municipality of Jegunovce, which is a very small and the only one Macedonian Municipality in the region, with restricted capacity to implement bigger projects. Considering this, the only financial support for the bearers can be expected from the state institutions, which makes it sometimes very complicated in following the Macedonian legislation regarding ICH. However, this is a real situation, which we were well aware of when preparing the nomination file, and which poses a serious threat to the viability of the element itself. Another internal division in the Macedonian population of this region occurred in the last two years, following the political turmoil between Macedonian political parties in the country. It resulted in the division of the Macedonian community in Dolni Polog into two Macedonian political parties. It seems that the main two singing groups and the possible local ICH agents in the regions are also divided, and according to the present situation, they have political problems and suffer from restricted communication based on politics, rather than on mutual benefits. �Part 4. ICH and sustainable development As a member of the team, I encountered many surprising situations in which the only problems were political ones. After several visits, we realised that in these cases, the local government will not provide support for implementing the safeguarding measures proposed. This leaves the tasks of fieldwork and implementation of the proposed measures to state institutions. Several questions arise in this delicate metacultural process, which also question the directions of the ICH Convention themselves (Kirshenblatt-Gimblett 2004; Grant 2010). The main bearers of the Glasoechko singing have a visible will to cooperate and implement the measures, yet they are finding themselves somehow pre-conditioned by their political preference toward one or another Macedonian political party (the ruling party or the opposition). We have thus realised that in order for the safeguarding measures to be implemented, they must be altered and changed in several ways. However, following the newest Ethical Principles for Safeguarding Intangible Cultural Heritage (Decision 10.COM 15.a) one can ask: Should the transmission be institutionalised or natural? Supervised or spontaneous? How much can/should experts interfere? What are the risks and effects of any kind of institutionalised intervention? In the case of performing arts, is it allowed for certain elements to change the environment of their performance? And if so, do they keep the tradition ‘alive’? Bearers and practitioners – are they the same persons? What to do when the triad ‘keeper–practitioner–transmitter’ is disrupted? This case study can shed light on some of the ways that traditional culture is in a dynamic relationship with social, political, and economic processes; and the ways in which safeguarding practices must consider this dynamic relationship (Stojkova Serafimovska, Wilson, and Opetčeska Tatarčevska 2016). Finally, we must remember that the traditional performing art is a living matter that constantly changes, transforms, transits, and lives as a separate entity that absorbs and records all changes to individuals, performers, communities, collectives, regions, and the peoples it originated from. It changes from personal or collective expression to public national cultural heritage; from a spiritual asset into a commercial product; from the limited artistic form and a part of the syncretic rite and everyday life into differentiated musical expressions and forms; from local rural culture into an element of urban and national culture (Peĭcheva 2014). Although the long-term effects, in this case, remain to be seen, it suggests that the processes of safeguarding ICH, when implemented in ways that empower local tradition-bearers, may be effective in sustaining cultural traditions even when safeguarded ICH elements are simultaneously employed for other political and ideological ends. 429 �430 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development References Grant, Catherine. 2010. “The Links between Safeguarding Language and Safeguarding Musical Heritage.” International Journal of Intangible Heritage 5: 46–59. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 2004. “Intangible Heritage as Metacultural Production.” Museum International 56 (1–2): 52–65. Peĭcheva, Lozanka. 2014. “Narodnata muzika kato nematerialno kulturno nasledstvo: konstruirane i upotrebi [Folk music as intangible cultural heritage: Construction and uses].” In Dni na nasledstvoto 2013 [Heritage Days 2013], edited by Lozanka Peĭcheva, 291–308. Sofia: Akademichno izdatelstvo “Prof. Marin Drinov.” Stojkova Serafimovska, Velika, Dave Wilson, and Ivona Opetčeska Tatarčevska. 2016. “Safeguarding Intangible Cultural Heritage in the Republic of Macedonia.” Yearbook for Traditional Music 48: 1–25. ��432 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development �SUMMARY �434 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ten remarks on the 10th anniversary of entry into force of the 2003 UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage Hanna Schreiber* * Institute of International Relations, Faculty of Political Science and International Studies, University of Warsaw, PhD, e-mail: hanna.s@uw.edu.pl. �Summary 10 remarks: 1. The 2003 Convention has radically changed the way of thinking about and defining cultural heritage. 2. The 2003 Convention is a ‘sister’ of the 1972 and the 2005 Conventions. 3. The 2003 Convention is a legal, social, but also a political instrument, which in certain cases is misused and leads to ‘side effects’. 4. The Representative List is everything. And it lives its own life. 5. The 2003 Convention reinforces the prestige and the soft power of the countries and UNESCO itself. 6. The Convention evoked new processes of patrimonialisation (heritagisation). 7. The 2003 Convention created new fields of power for the research about the human and culture, especially for cultural anthropology (ethnology, ethnography, folklore studies). 8. The 2003 Convention was the first to give voice and subjectivity to communities, groups, and individuals. 9. The well-thought implementation of the 2003 Convention on the local level is its most powerful advantage, which may in practice ensure the realisation of the concept of sustainable development. 10. The Convention is the biggest achievement of the contemporary international cultural heritage law, and at the same time it leads to its further fragmentation. Introduction Writing about the 2003 Convention1 as the greatest legislative triumph of the last decade (since its entry into force in 2006) in the field of international cultural heritage law has become somewhat obligatory; it is a kind of a chorus; a phrase which all articles on it should start with (see, for example, Blake 2009, 45; Duvelle 2014, 27). It is, however, well-justified; when we compare the speed of its ratification with other legal instruments adopted in the area of cultural heritage under UNESCO auspices, this statement becomes firmly warranted. 1 Dziennik Ustaw [Journal of Laws] 2011 no. 172 item 1018. 435 �436 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Ten years after the entry into force of the 1972 Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage2 in 1975, it had 87 states-parties; the 1970 Convention on the Means of Prohibiting and Preventing the Illicit Import, Export and Transfer of Ownership of Cultural Property3 was ratified by 47 states (since its entry into force in April 1972); The 1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict4 had 52 states-parties. The closest in terms of success to the 2003 Convention is currently the 2005 Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions,5 which entered into force in March 2007 and had 144 states-parties at the end of 2016. However, it is still far behind the success of the 2003 Convention, which only after 10 years of its entry into force, in 2016, reached 172 member states. Although the 2003 Convention still lacks more than 20 ratifications to reach the status of the most widely ratified international treaty in the world, currently held by the Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer6 with 197 member states (‘Most-ratified international treaties’ 2012), the speed of ratifications suggests that in 2023, during its 20th anniversary (or in 2026, during the anniversary of its entry into force), it will come very close to this number, however, the chances of matching it are not high due to some points of dispute over, among others, the indigenous peoples or the political tradition of regulating the culture sector via legislative measures (which prevents it from being signed by some countries, such as the United States, Great Britain, Canada, Russia, or New Zealand). However, taking into consideration the six countries whose politics will probably not undergo a sudden change, the number of 190 ratifications seems very likely to be achieved long before 2023. One can thus talk about ‘implementation optimism’ and a real ‘success story’ of this instrument. It is therefore worth to attempt to formulate a number of remarks basing on the articles presented in this volume that summarise the changes that have been caused by the adoption of the 2003 Convention so that one may see if in 10 years’ time they are still valid, verify what kind of unforeseen changes they will have resulted with, and assess whether they were the right answers for the identified challenges and threats. 2 Dziennik Ustaw 1976 no.32 item 190. 3 Dziennik Ustaw 1974 no. 20 item 106. 4 Dziennik Ustaw 1957 no. 46 item 212, appendix. 5 Dziennik Ustaw 2007 no. 215 item 1585. 6 Dziennik Ustaw 1992 no. 98 item 488. �Summary Remark 1: the 2003 Convention has radically changed the way of thinking about and defining cultural heritage. The new definition of cultural heritage introduced by the 2003 Convention has radically altered the way of thinking and defining the entire area of heritage, including its fields that have a grounded literary output (e.g. cultural and natural heritage). This statement constitutes yet another verse of the chorus, without which the analysis of the Convention is impossible. The research, documentation, and protection of the areas that are safeguarded by the definition of the convention are not a novelty; in fact, in many countries, they have been in place for centuries, and since the 19th century they have been more organised and systematised in frameworks of the scientific disciplines emerging at that time (anthropology, ethnology, ethnography, sociology of culture), or in publication series (such as, for example, the research of Oskar Kolberg quoted by Jan Adamowski in this volume). However, as noticed by Danijela Filipović in this volume, with the adaptation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, this issue has come under debate again and became analysed in a completely new way. This new context, emerging with the 2003 Convention, is one that blurs the previous boundaries between what is tangible and intangible, what is cultural and natural, what belongs to the future or to the past, what is subjected to the actions of communities and individuals or experts and administrators, and what brings prestige to the West and the East (see Mishkova, in this volume; Schreiber 2017). Through the 2003 Convention, the first and, arguably, the most serious renegotiation since the 18th century of what is and can be ‘cultural heritage’, has become a fact. Remark 2: the 2003 Convention is a ‘sister’ of the 1972 and the 2005 Conventions. The 2003 Convention was created in the period between the adoption of the 1972 Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage and of the 2005 Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions, and has a lot in common with them, including the organisational structure concept, certain procedures, and lists of heritage (apart from the 2005 Convention). However, each one of them has different goals, philosophy of culture safeguarding and the historical context of its development (see, for example, Smith 437 �438 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The Gala audience – the II Official Ceremony of Awarding Diplomas of Inscription into the National ICH List. Ceremony closing the Forum in Sukiennice (Cloth Hall), Kraków, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. Intervention by Michał Malinowski, Storyteller Museum – MuBaBaO, member of the Polish Council for ICH, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Summary and Akagawa 2009; Skounti 2011; Smeets and Deacon 2017). Nevertheless, they are regarded as belonging to the same ‘family’ of UNESCO legal regulations (Duvelle 2014). Still, the differences between them are pointed out more often than their similarities; it is the departure from the rules governing the 1972 Convention that has made the 2003 Convention so unique and was a sign of its revolutionary character: placing the communities, groups and individuals in the centre, focusing on sustaining living practices and phenomena, accepting their fragile and dynamic character and rejecting the concept of outstanding universal value. It was also meant to fulfil the hopes connected to the de-westernisation of the international heritage safeguarding regime (Meskell, Liuzza, and Brown 2015). The logic of the 2003 Convention: safeguarding the practices and communities is also different to the one of the drafters of the 2005 Convention: protection of the national culture industries against the treats of globalisation. So what makes them so related? Marju Kõivupuu (Estonia, in this volume) points out to these inspirations using the example of cross-trees, which link together the natural, tangible, and intangible heritage. She also points out to the osmosis of definitions and practical solutions taking place in Estonia due to the use of the documents adopted on the international forum, particularly UNESCO and IUCN (International Union for Conservation of Nature). Moreover, she highlights the influence of these solutions on the everyday life of the inhabitants of sites where all aspects and layers of heritage intertwine and link together. A place similar to the region of Võru in Estonia is described by Katarzyna Zalasińska (in this volume) – Kalwaria Zebrzydowska in Poland, and its example of landscape arrangement. She notices: ‘Taking into consideration the religious practices performed in this place as an intangible element and linking it with material heritage, it indicates a desirable direction for thinking about landscape as a type of cultural space that is complemented by elements of intangible heritage’. Indeed, the category of cultural landscape emerged in 1992 in the system of the 1972 Convention and allowed taking into consideration various examples of interactions between humans and nature, including practices of religious, artistic, and cultural nature (Luengo and Rössler 2012). Such bridges that connect both Conventions include the criterion VI of the inscription on the World Heritage List: ‘the cultural property should be directly or tangibly associated with events or living traditions, ideas or with beliefs, with artistic and literary works of outstanding universal significance’. The importance of this criterion as a link is reduced, however, by the fact that it can only be applied as a supplementary criterion. Mirela Hrovatin (in this volume) finds the connections between the 1972 and 2003 Convention and heads towards a holistic treatment of heritage, describing the possibilities of employing 439 �440 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development long-established knowledge and skills in the traditional dry-stone wall building on the Starigrad Plain in Hvar, inscribed on the UNESCO World Heritage List. The importance of this place and of the inscription generates an increased interest in preserving the intangible heritage elements present in this area, which are inseparable from cultural and natural heritage. The ties between the 2003 and 2005 Conventions are mentioned, in turn, by the experts from Albania, who write about the new draft act on cultural heritage, which contains a special chapter devoted to ICH, reflecting the duties outlined in both Conventions (Breshani and Dollani, in this volume). Everything thus points to the fact that the practical functioning of these three legal acts in a specific place, on one territory, and additionally bonded together strongly by the concept of sustainable development (2005 Convention Preamble and main text, Chapter VI in the Operational Directives of the 2003 Convention, adopted in 2016, and the Policy on the integration of a sustainable development perspective into the processes of the World Heritage Convention, adopted in 2015) leads to the situation in which the conceptualisation of the integrated, coherent way that heritage and the policies surrounding it should be safeguarded (e.g. those that relate to cultural industries) is becoming a crucial challenge for the next 10 years. The undertaken initiatives to reflect on these connections, such as the conference in Bergen (Norway) in 2014 – called ‘International Conference on UNESCO 1972, 2003 and 2005 Conventions: Synergies for development: using natural and cultural heritage in sustainable development’ – confirm that a harmoniously connected implementation of these Conventions in the future is not only necessary for the communities, groups and individuals and the civil society as a whole (article 11 of the 2005 Convention), but also from the perspective of the states and UNESCO themselves (Duvelle 2017, in print). Remark 3: the 2003 Convention is a legal, social, but also a political instrument, which in certain cases is misused and leads to ‘side effects’. The contentment that marked adopting the Convention eventually joined with critical voices, which have nowadays become especially loud. Only a month after the publication of the 2003 Convention – as noticed by Adina Hulubaş (in this volume) – specialists began to voice their concerns that the heritage safeguarding system can lead to the emergence of a ‘specific environment that only �Summary mimics nature’ (Brown 2012, 95). One of the experts argued that the new regulations might even ‘change the course of things’ (Kurin 2012, 100). Moreover, An Deming (in this volume) adds a critical observation to these concerns: … a number of problems have also risen simultaneously. Among them, the central one is the paradox between the UNESCO ideal theory and the actual practice of ICH safeguarding in specific contexts. It has not only caused competition or conflict between different places in the country, and caused various countries to fight over property rights to traditional events, but has also diminished the authority and confidence of the common people as traditional bearers in expressing themselves through their own culture. The researchers from Macedonia (Stojkova Serafimovska and Opetčeska Tatarčevska, in this volume) point out to the side effects connected to the functioning of the Convention caused by encompassing certain elements of intangible heritage into the safeguarding system, thus, at the same time, into the legal-political framework. They highlight the political nature of the Convention and its role as a pretext for strengthening the local and national identity (Stojkova Serafimovska 2014). In the Republic of Macedonia, the establishment and development of institutional mechanisms for the safeguarding of ICH are inextricably linked to politics on the international level, particularly with regard to the contestation of the existence of the Macedonian ethnicity characterised by a distinct language and culture. … As a consequence, the state has put significant focus on affirming and publicising the national and cultural identity, which, in turn, has spurred processes of recontextualisation and heritagisation of ICH. What is more, even the traditional Galičnik wedding (Macedonia) that is under protection became a state-sponsored reconstruction of a traditional wedding that highlighted the ethnic distinctiveness of Macedonian heritage. At the same time, the researchers emphasise that, despite the emergence of this political dimension in the creation of the ICH safeguarding system in their country, the processes of safeguarding ICH, when implemented in ways that empower local tradition-bearers, may be effective in sustaining cultural traditions even when safeguarded ICH elements are simultaneously employed for other political or economic ends’ (Stojkova Serafimovska and Opetčeska Tatarčevska, in this volume). Thus, apart from the political dimension of the Convention, we also need to notice its powerful influence on other practices and customs that are seemingly outside of its scope. An example of such unforeseen, unintended ‘side effects’ resulting from the local and national implementation of the 2003 Convention, often brought up by researchers, is commercialisation of the intangible 441 �442 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development cultural heritage phenomena. Adina Hulubaş analyses this situation basing on the Horezu ceramics, inscribed on the Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2012: Unfortunately, potters from other ethnographic zones react to its success in an imperilling manner. In Marginea, Suceava, black pots have been produced until eight years ago and made the village famous for their specific craftsmanship. Today, tourists entering the workshop encounter Horezu plates for sale, which are brought from 500 km away. Other potters paint the Horezu cock, a trademark image for these ceramic products, on plates whose chromatics belong to the Baia Mare region, up in the northern part of Romania (Hulubaş, in this volume). Yet, the sole presence of a phenomenon on the Representative List does not guarantee its safeguarding; sometimes it might even jeopardise the heritage element as it creates a breakthrough moment in its functioning: the change occurs in the perception of the element by its depositaries, and by the local, country-wide, as well as the international environment (Romanková-Kuminková, in this volume; Turgeon 2014). It can also become the bone of contention and a source of international conflicts, which is analysed by An Deming (in this volume) and exemplified by the Gangneung Danoje and the Duanwu (also known as the Festival of Dragon Boats) festivals in Korea. The former was acclaimed as a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity in 2005. Moreover, they both occur on the same day (5 May according to the moon calendar) and they both – as signified by their names – base on the same Chinese concept of ‘Duanwu’. The conflict about the ‘property rights’ to them has led to the worsening of mutual relations, which costs both countries a significant amount of time and effort to re-establish them. Among many side effects, one can also mention the disappearance of previous meanings and functions tied to, on the one hand, commercialisation and increased touristic interest with a given element, and on the other hand, to the natural inclination of the bearers to earn money and increase their standard of life (see Skounti 2017). In this publication, such case of folklorisation of intangible cultural heritage is described by Adina Hulubaş, who uses the example of the ‘Căluş Ritual’, inscribed on the Representative List in 2008 (proclaimed as a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity in 2005). Traditionally, it was organised only nine times a year, beginning with the first day of Whit Sunday, and the participating dancers, who all had been secretly initiated into the group, travelled from village to village and carried the promise of curing the barren women and people ailed by widely fearsome diseases such as, for example, epilepsy. As noticed by Hulubaş, after the inscription on the List all the mystical elements became immediately forgotten and the only lore learned by the new adepts of this performance is related to dance �Summary virtuosity, presented on various festivals, weddings, processions or other festivities throughout the whole year. The issue of side effects tied to the functioning of the Convention, together with the philosophy of intangible heritage safeguarding, is perfectly summarised in a joke by Valdimar Hafstein, which points out to the common way of thinking about intangible heritage as a phenomenon (in the meaning of a problem, or an illness) that needs to be ‘diagnosed’ (documented, assessed, inscribed on a list) in order to decide on applying the necessary remedies. At the doctor’s office: Patient: “What is it, doctor?” Doctor: “There’s no easy way to break this to you: you have heritage.” Patient: “Heritage? Are you serious? What kind?” Doctor: “Intangible. I’m sorry.” Patient: “Intangible heritage … How bad is it?” Doctor: “It is in urgent need of safeguarding. It’s already metacultural.” Patient: “What’s the prognosis?” Doctor: “Intangible heritage is chronic, I’m afraid. It is often terminal, but in your case, there is a reason to be optimistic. You can live with your heritage for a long time to come, provided we take immediate measures to safeguard it.” Patient: “Will it be painful?” Doctor: “I won’t lie to you. The treatment is not pleasant. You will have to learn to relate differently to yourself and to your heritage from here on out.” Patient: “Shouldn’t we get a second opinion?” Doctor: “I recommend contacting UNESCO. If they agree with the diagnosis, we might get you on their list.” Patient: “Would that help?” Doctor: “If you’re listed, UNESCO can help document your heritage, identify its elements, analyze the mode of transmission, raise awareness, even draw up a five-year safeguarding plan.” Patient: “Is all that really necessary?” Doctor: “Without proper treatment, I’m afraid your heritage may lose what authenticity it has left. Worst case scenario, you might be looking at a full-blown case of fakelore.” Patient: “Wait a minute. That’s what they said when our parents’ generation came down with tradition. But they beat that.” Doctor: “They did, with a lot of drugs. But back in those days, tradition responded to drugs. Intangible 443 �444 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development heritage is more serious. And it is highly communicable. We haven’t found an effective way to contain it yet.” (Hafstein 2015, 282) The joke shows the problem which might accompany the introduction of external measures into the current situation of heritage, as the side effects might in some cases outweigh the expected benefits stemming from taking safeguarding measures. The reflection on this paradox reminds somewhat of the common saying that ‘I had better not visit the doctor, he might find that something is wrong with me’. We know, however, that in many cases it is this approach that actually brings negative results. The Convention, thus, should be perhaps treated as a dose of aspirin: even though it seems good for everything and it is effective in treating inflammation, in certain cases it carries a risk of causing an allergic reaction – and such was the case with the Horezu ceramics and the ‘Căluş Ritual’. Remark 4: the Representative List is everything. And it lives its own life. ‘World heritage is first and foremost a list’ wrote Barbara Kirschenblatt-Gimblett (2004, 57). This sentence perfectly fits to the Representative List, together with the opinion of Valdimar Hafstein (2009, 93) that ‘the lists [of heritage – H.S.] frequently live a life of their own’, which suggests that heritage elements – firstly decontextualised by the nomination procedure and then recontextualised by placing them on the lists – are beginning to function in a new way. The immense impact of the Representative List can be noticed in this very publication. There is no text that would not quote it at least once or would not mention it (in most cases, it is mentioned as an achievement of a country, sometimes, as a neutral fact, in some – critically, see texts by Eva Románková-Kuminková or Adina Hulubaş). Eva Románková-Kuminková even begins her paper with the accurate statement: ‘Everyone wants to be on the list!’. It is because the list is becoming somewhat of a gauge; a tangible proof for the power of culture; an element of soft power (Schreiber 2017) of a given country that has managed to successfully inscribe an element of its heritage on the international forum and thus made it visible, noticeable, and widely esteemed. The list, therefore, is a clear source of information about what is considered to be a carrier of social (but not only!) values (see Schuster 2002, 15). �Summary Equipping the Convention with the List has to be also considered as an element of expanding the knowledge about the Convention itself, as well as raising awareness and highlighting the meaning of intangible heritage. ‘It is vital, as it means that the humanity – and this sounds proud – recognises our customs and pays attention to them as authentic, valuable, and attractive’, noticed the director of the Historical Museum of the City of Kraków, when he commented on the first Polish nomination in 2017 for the inscription of the Nativity Scene tradition in Kraków on the Representative List (Gazur 2017). ‘The humanity’ in the case of the Representative List thus directly replaced ‘the world’ from the World Heritage List (1972 Convention). And even though the 2003 Convention currently avoids the terms ‘uniqueness’, ‘authenticity’, ‘mastery’ or ‘masterpiece’, ‘world’ or ‘universal’ (UNESCO 2016a, para. 31), it is those terms that are commonly tied to the concept of ‘the list’: something must, therefore ‘deserve’ to be inscribed, and the proof that it indeed does is its ‘distinctiveness’, ‘authenticity’ or ‘uniqueness’. In this way, the collection of meanings and connotations tied to the World Heritage List becomes passed on – almost genetically – to the Representative List of the Intangible Heritage of Humanity, the title of which might for many be as well ‘The List of Authentic Intangible Heritage of the World’, as every one of the 365 currently inscribed elements (as of December 2016) might be considered a ‘worldscale phenomenon’ (Gazur 2017). It was even directly stated so by the representatives of various organisations and communities when they filed the declarations of consent to inscribe yoga as ‘world heritage’ on the Representative List in 2016…7 What is interesting is that a similar title was proposed in the draft version of the Convention: The List of Treasures of the World Intangible Cultural Heritage (article 11C; see UNESCO 2003, para. 20) and the arguments that advocated its creation included, among others, the following (proposed by the representative of Benin on behalf of a group of African countries): if we do not create a list of masterpieces of intangible heritage as a part of this Convention, it will be treated as a ‘second rate’ Convention and not as good as the one from 1972 (Hafstein 2009, 103). The enormous impact of an inscription on the Representative List on states is also highlighted by the intense efforts of the national delegations to influence the Intergovernmental Committee – in the case of the Evaluation Body’s8 negative recommendation of the nomination prepared by said states for the Intergovernmental Committee – to nevertheless press the Committee to decide 7 Nomination file no. 01163 and the consent of communities are available online, see UNESCO 2017. 8 Created to assess applications in 2015 as a successor of the Subsidiary Body and the Consultative Body. In the draft Convention the latter was provisionally named Scientific Council, see UNESCO 2003, para. 17. 445 �446 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Cross-cultural encounter. Polish falconry specialists meeting an ICH expert from China, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. Cross-cultural encounter. Perebory (weaving traditions in the Bug River region) bearers with Professor An Deming from China, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Summary positively on the inscription. This situation finally in 2016 became jarring and caused a general discontentment, both among the states – observers of the Committee meeting as well as within the Committee itself. In 2016, in Addis Abeba, out of 19 negative recommendations, as much as 15 were inscribed on the Representative List (thus ignoring the recommendation of the Evaluation Body). A special ad-hoc group has been therefore created with the aim of solving this issue in the future. This problem itself can be also treated as ‘heritage’ of the World Heritage List and, furthermore, as an element of the functioning of almost every international treaty that is developed and ratified by states, and governed by the established organs operating under the provisions of this treaty comprised – again – of the representatives of these states. Such perception of the meaning of the Representative List is a source of natural determination among the states to prepare nationwide applications – as, in such way, their social and political meaning increases (see Duvelle 2014). Hence, we see inscriptions where the term ‘a community’ – which according to the ideas of the Convention creators was supposed to pertain to a specifically defined social group that inhabits a specific territory, tied by intangible cultural heritage practices – is interpreted as ‘community’, or in other words, the entire ‘nation-state’, such as in the case of ‘Turkish coffee culture and tradition’ (2013), ‘Gastronomic meal of the French’ (2010), or ‘Chinese calligraphy’ (2009). At the same time, there is a need to highlight the fact that during this fight for a change of perception of the Representative List there has been an increasing pressure on the previously ‘neglected’ registers: List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding (Article 17 of the Convention, the number of inscriptions as of 2016: 47) or the Register of Good Safeguarding Practices (Article 18 of the Convention, number of inscriptions as of 2016: 17). Thus, in this context, three basic questions emerge: first, will it be possible to realistically balance the Representative List by inscriptions on the Urgent Safeguarding List and the Register of Good Practices within the next 10 years and thus change the vector of the interests of countries and the centre of gravity of the Convention? Second, is it possible to create, and if yes, what are the mechanisms that limit the political character of the actions tied to the Representative List inscription procedure and can they be prepared and implemented in the subsequent years? Third, in what way should the communities, groups, and individuals be helped after the inscription on the Representative List – despite the frequent post-inscription commercialisation and folklorisation – so that the phenomena nurtured by them do not lose their original, important pre-inscription context? 447 �448 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Remark 5: the 2003 Convention reinforces the prestige and the soft power of the countries and UNESCO itself. This aspect of the Convention is not only a pleasant addition to the ‘usual’ activities of states; in fact, it is a crucial strategic element in the current ‘beauty contest’ of states on the international arena and in their struggles to achieve high ranks on the ranking of ‘international attractiveness’ – the soft power rankings of countries. This soft power is undoubtedly built up by the inscriptions on the Representative List; however, they are still not visible in the assessment criteria of soft power in the most popular rankings of countries: Soft Power 30 and the Elcano Global Index (Schreiber 2017). This pivotal aspect tied to the 2003 Convention is mentioned in this volume by Eva Románková-Kuminková: An inscription on the Representative List is a highly prestigious matter and the States Parties to the Convention approach it accordingly. It means that political motives can very easily push away any ideals and the well-intentioned wishes of experts to provide responsible international protection. … Thus, on the one hand, the Representative List promotes the goals and ideals of the Convention, and on the other hand, it creates space for political and institutional manipulation. Joseph Nye furthermore states: ‘a country’s soft power is based on three resources: its culture (in places where it is attractive to others), its political values (when it lives up to them at home and abroad), and its foreign policy (when others see it as legitimate moral authority)’ (Schreiber 2017, 45). The researchers of cultural politics have noticed that in the 19th century, countries that were conscious of the primary role of their cultures began to compete in a ‘global race for soft power’ (Holden 2013). It is also connected to the highly popular concept of the so-called ‘nation branding’ of Simon Anholt (Anholt 2006, 23). There is thus a reason why the states which possess the largest resources of soft power are leaders in the strength of their ‘brands’ (Schreiber 2017); rankings of national brands are created in parallel to the soft power rankings.9 This concept, however, is not limited solely to countries; it is also used to point out the ‘attractiveness’ of non-state actors, such as international organisations, and UNESCO in particular. This organisation, through its arbitrary role in culture and cultural heritage, has significant resources of soft power and an awareness of them and employs this potential in positioning itself in the environment of important international organisations. The emergence of a new act of international law: the 2003 Convention, together 9 The most well-known ones include S. Anholt’s Nation Brand Index (NBI) and the Country Brand Index (CBI) of Future Brands. �Summary with the new concept of intangible cultural heritage that it brought, has led to increasing the soft power of UNESCO itself, as the organisation that safeguards the increasing number of processes that legitimise heritage. The concept of soft power has become the leading one in determining the roles and tasks of UNESCO in the widely understood process of consultations on the UN Post-2015 Development Agenda, which were accepted in 2015 as Sustainable Development Goals (SDGs). In the introduction to the UNESCO document prepared in April 2014, named Soft Power Agenda in short (UNESCO 2014), Irina Bokova, UNESCO Director-General, stated that the organisation is a key actor of soft power (UNESCO 2016b; Schreiber 2017). The prestigious character of being visible on the UNESCO forum and having inscriptions on the heritage lists may also bring positive consequences. The states that want to be visible and respected for the actions related with safeguarding intangible heritage undertake real administrative and legislative efforts, which in turn change the situation in the area of intangible cultural heritage in their countries. They can also guide the countries that have only started their journey into this area. This interpretation of a country’s role in the process, adopted by China, is described by Chen Fafen (in this volume), who notices: ‘Especially when China’s first law – the Law of the People’s Republic of China on intangible cultural heritage protection – was enacted in 2011, it has accelerated the progress of China’s intangible cultural heritage safeguarding, and strengthened the awareness of its entire society about intangible cultural heritage, and furthermore, significantly improved China’s global influence’. At the same time, a direct impulse to such action was provided by UNESCO, which encouraged countries to develop their safeguarding systems through its Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity programme. Today, ICH safeguarding in China is described as one of the national goals. A similar approach to prestige – embedded into the functioning of the 2003 Convention – and its potential positive outcomes is mentioned in this volume by Adina Hulubaş: The steps towards a secure future may be symbolised by an image of concentric waves on water, created by an object falling in. In the centre, we have the public acknowledgement of cultural value, but then local initiatives have to be supported and protected from the pressure exerted by central standards. … These initiatives, along with the activities of the National Commission for the Safeguarding of ICH, gradually ripple the public awareness and aim at creating a sustainable development for ICH in Romania, involving citizens, civil societies, the business sector, and the higher authorities. … A company uses the Living Human Treasures programme for their brand campaign, which might have been an inspiration from the ceremony held at the 449 �450 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development presidential palace last year. This act of public recognition is a vivid example of the circular waves created by prestige; it has managed to involve all the above mentioned social entities. Prestige in the field of culture is thus built by creating a space for cooperation and dialogue. In this way, the actions undertaken by the countries on the UNESCO forum legitimise this institution as somewhat of an arbiter that creates and oversees the international cultural heritage regime (or to be precise, regimes. For a description of various regimes, see Bendix, Eggert, and Peselmann 2013). Furthermore, as noticed by researchers Velika Stojkova Serafimovska and Ivona Opetčeska Tatarčevska in this volume: ‘It is also a matter of prestige in a world of United Nations’ activities to be networked in this system and to cooperate on an equal level with other states. ICH has the power to solve conflicts, mainly because in many different ways it goes beyond political borders’. This can be supported by the evidence of the multinational inscriptions on the Representative List which unite the communities, groups, individuals, and countries in a common goal, and result in tangible and concrete outcomes through the creation of fora for communication, education, dialogue, and joint action. Remark 6: the Convention evoked new processes of patrimonialisation (heritagisation). The term ‘patrimonialisation’ has a Latin etymology: patrimonium means homeland, but also property. It points out, however, not at the object – the heritage, but at the sole fact of the presence of a specific heritage making policies, and it highlights the activity of selecting what is meant to become heritage (in foreign literature this term is used interchangeably with the term ‘heritagisation’, see Adell et al. 2015). It thus points out to a heritage that is subjected to transformations and incessant practices of ascribing status to the chosen testimonies of the past and using this status for the sake of the present. On the level of international relations, the term patrimonialisation thus concerns the research of political processes aimed at the concept of cultural heritage as a specific resource, which must be subjected to procedures of legitimisation and institutionalisation on various international fora, basing on specific selection, classification, and hierarchisation policies related to those elements of this resource, which are regarded as worthy from the perspective of a specific individual, group, community, local, national, or international government �Summary administration, and meet the criteria created by and enforced by the legitimate organisations: councils, committees, commissions, and expert teams (Schreiber 2016b). Thus, patrimonialisation is an element of the cultural policy of states, but also of international organisations, local communities, and other subjects in the realm of functioning in various international cultural heritage regimes (on fragmentation, see remark 10). It is moreover an element of the cultural policy that proposes a ‘specific reading of the past’ (Kowalski 2013, 11), in which, however, the past plays a gradually less important role than the challenges of the present. In this present time, it is the people and their needs – the bearers of the heritage – that become more important, or at least, as important as the heritage itself (see remark 6). The 2003 Convention encourages reading the past in a way that will make it into a mere springboard; a starting point for highlighting the continuity of practices related to the bearers of the heritage. The Convention’s philosophy encompasses, above all, the present and the future, together with the individuals and groups rooted in sustaining their intangible heritage. The authors of this volume notice this way in which the Convention works. Velika Stojkova Serafimovska and Ivona Opetčeska Tatarčevska employ this perspective to write about the Kopačkata dance, which was one of the first elements that the Republic of Macedonia applied to be inscribed on the UNESCO ICH list in 2011. The actions undertaken in order to prepare this application initiated new processes of patrimonialisation, tied to both the UNESCO guidelines related to the implementation of the intangible cultural heritage safeguarding system, as well as to the contemporary political factors (Stojkova Serafimovska and Opetčeska Tatarčevska, in this volume). The same thing occurred – however, without UNESCO’s participation as it did not manage to become inscribed – to the Galičnik wedding, in whose current form the borders between a national festivity, a corporate-organised ritual, a festival organised for tourists, and a staged folklore and cyclical event have become blurred (Opetčeska Tatarčevska, in this volume). Ivona Opetčeska Tatarčevska notices that, on the one hand, the institutionalised ICH safeguarding systems are always grounded in the political processes of patrimonialisation and recontextualisation and thus are subjected to their influence, but on the other hand, the way and the degree to which these processes affect cultural practices differ substantially, even within the borders of the same country. To use Adina Hulubaş’s metaphor about the concentric waves that appear after dropping a stone in water, it is not difficult to notice that even the elements that officially remain outside the processes of patrimonialisation stemming from the 2003 Convention are nevertheless subjected to its influence – even if they are playing a secondary role, they still have to relate or subordinate to the primary processes that run in parallel. 451 �452 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The welcoming of the guests of the Forum by the mining orchestra in Wieliczka Salt Mine, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. Polish national dances in Wieliczka Salt Mine, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Summary These processes of redefining heritage for the purposes of the UNESCO list nomination procedure, which include, among others, a visible identification of safeguarding institutions and the creation of spaces for obtaining consent from the bearers of the heritage, can be observed with almost every application, regardless of the country. At the same time, they generate the need to create institutions that guard the procedures which legitimise, classify, select, and include or exclude certain elements from this heritage resource. This does not remain unnoticed by the researchers from Croatia (Hrovatin i Šimunković, in this volume): The preparation of the nomination files for two editions of the UNESCO Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity programme in 2003 and 2005 resulted in the formation of a special expert Committee for Intangible Cultural Heritage in Croatia in 2002, and a special Department for ICH in the Ministry of Culture in 2004 that prepared the first inscriptions into the National Registry of Cultural Goods of the Republic of Croatia … These challenges are addressed accurately by Velika Stojkova Serafimovska (in this volume), who notices also a positive side in these patrimonialisation processes driven by the Convention, in places where they lead to local bearers becoming independent: the traditional performing art is a living matter that constantly changes, transforms, transits, and lives as a separate entity that absorbs and records all changes to individuals, performers, communities, collectives, regions, and the peoples it originated from. It changes from personal or collective expression to public national cultural heritage; from a spiritual asset into a commercial product; from the limited artistic form and a part of the syncretic rite and everyday life into differentiated musical expressions and forms; from local rural culture into an element of urban and national culture (Peĭcheva 2014). Although the long-term effects, in this case, remain to be seen, it suggests that the processes of safeguarding ICH, when implemented in ways that empower local tradition-bearers, may be effective in sustaining cultural traditions even when safeguarded ICH elements are simultaneously employed for other political and ideological ends. Therefore, even though the processes of patrimonialisation entail the choice of whose heritage will be safeguarded via legal regulations and whose heritage will be dominated and marginalised, and also the choice of various international fora where it is showcased or hidden – or even negated and excluded – and thus, the decisions on whose voices will be heard and muted; at the same time, the initiation of this process of selection, through the power of the Convention, gives this voice to the bearers. It is here that lies the emancipatory, liberating element of the 2003 Convention. 453 �454 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Remark 7: the 2003 Convention created new fields of power for the research about the human and culture, especially for cultural anthropology (ethnology, ethnography, folklore studies). The importance of studies on culture (cultural diversity of humanity), especially those based on fieldwork, has undoubtedly become greater on the international arena thanks to the 2003 Convention. It is particularly interesting as the reflection on cultural heritage has been interminably crossing scientific disciplines and various fields of science; in fact, it is considered as an area that links together various disciplines (Bendix, Eggert, and Peselmann 2013, 11; Logan, Nic Craith, and Kockel 2016, 2) and that does not give privileges to any of them: whether it is conservation, architecture, history of art, ethnology, folklore studies, sociology or philosophy, law, economics, or political studies. However, the potential of cultural anthropology (ethnology, ethnography) on the level of international heritage regimes can be only fully seen after 2003. For it was the 2003 Convention that created a clearly defined space for the activation and demonstration – in the areas that had been until then dominated by experts from other disciplines ¬– of anthropological and ethnographic associations, represented, for instance, on the forum of nongovernmental organisations accredited by the 2003 Convention, which counts 164 organisations at the moment. These organisations, abiding by the rule of equitable geographical representation, also nominate 6 experts to the 12-person Evaluation Body, which assesses the applications for the Representative List, the Register of Good Practices and the Urgent Safeguarding List. The states parties of the Convention are also responsible for the nomination of experts in the areas safeguarded by the Convention when applying for the Intergovernmental Committee (art. 6, p. 7: ‘States Members of the Committee shall choose as their representatives persons who are qualified in the various fields of the intangible cultural heritage’). This extraordinary career of cultural anthropology has been also noticed by the experts writing in this volume. It is related to both the increase of importance of anthropology and its representatives on the international, as well as the national level. Thus, the created national solutions, connected to the almost universal ratification of the Convention, take into account mainly anthropologists (ethnographers, ethnologists, folklorists) when creating expert teams or evaluating bodies that assess the national-inventory applications. An Deming, for example, refers to the Chinese experiences and the crucial role played by the China Folklore Society, especially in connection with the actions that have been undertaken after the ratification of the 2003 Convention. He writes: �Summary Folklore studies and other related disciplines also celebrate new opportunities. This does not mean the superficial prosperity … this movement enables scholars to think thoroughly and deeply about the relationship between culture and people’s lives; it enables them to investigate Chinese folklore more deeply and more comprehensively, with strong support from governmental agencies … Therefore, it makes it possible to contribute new perspectives and methods based on Chinese experiences, both to the academic domain and to the campaign of ICH. Such experience of the special role of anthropologists, ethnographers, folklorists in the system of safeguarding – a system that also requires supervision, selection, assessment and control of specific practices and cultural phenomena performed to address its requirements – is also described by Eszter Csonka-Takács. She describes the network of experts established in Hungary for a systemic improvement of ICH safeguarding: The Directorate [of the Skanzen in Szentendre – H.S.] relies on the mediating work of county rapporteurs. The Skanzen created this professional network based on the institutions of the county museum system to coordinate and facilitate the promotion, the awareness-raising, and to give professional guidance to the communities. By selecting an expert – most commonly an ethnographer – from each county, a group of professionals has been formed, which helps in mediating information, informing and looking up communities, and preparing the nomination document. They provide professional advice to interested communities and organise orientation forums with the participation of the Directorate, facilitating contact between the involved parties. The description of the county rapporteurs’ tasks thus largely overlaps with the activities of most ICH experts that operate within the states parties to the Convention, pointing out to the great responsibility that they carry as intermediaries, the so-called cultural brokers (Jacobs, Neyrinck and van der Zeijden 2014) between local communities and the systems and structures of power. In this tome, the importance of anthropologists is also mentioned by Filipović, Židov, and Hrovatin. The incredible career of anthropology, however, inevitably leads to tensions between the various roles that the anthropologist has to play: the researcher striving to discover the truth, the spokesman of his own culture, the representative of a selected occupation or the culture of an organisation (e.g. an anthropological society), and finally, the trusted delegate of the interests of a given group. These are all subject to the milieu regulations, which take shape of ethical codes of conduct created by anthropological associations. For a long time anthropologists – in response to the post-colonial criticism in their field in the 1970s (Asad 1973) – have made it a matter of honour to give voice to the excluded and margin- 455 �456 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development alised communities. Today, again, through the 2003 Convention, they are forced to trailblaze the jungle of responsibilities and power relationships, navigating between the interests of their subjects, those of their own, the interest of their sponsors and finally, the ideals of supporting the scientific and humanistic aims of anthropology. They have been compelled to react to the emergence of a new legislative act, which for the first time has related to their knowledge to such an extent. This causes extreme reactions in most countries, including Poland (Schreiber 2014) and France. They follow similar patterns, described by Christian Hottin and Sylvie Grenet (2017, 63): spanning from a radical rejection to enthusiastic support, spectated by a wide audience of more or less sceptical and cautious observers of the situations’ development. It is thus quite visible that, by entering the legal and ideological framework of the Convention and the international and local system it had created, anthropologists begin to take on actions that are at some point less oriented towards research and more in tune with the implementation of cultural policies (of their own country or those of UNESCO) (Hottin and Grenet 2017). Anthropology creates a special and unique type of connection between the researcher and the researched. His role as an expert-researcher of the community nominated for an inscription on any of the UNESCO lists (nominated by the country) entails duties towards both the researched community as well as towards the sphere of power that influences this group, which is able to create and exert legislative acts and specific safeguarding programmes. By entering this intricate maze of interconnected processes, the researcher himself frequently becomes an object of manipulation. Ewa Nowicka (2006, 150) notices: Indeed, it is not clear whether the anthropologist is to be a cool observer and analyst that only sometimes delivers his/her insight when an order is placed, or an active participant of social life, a mediator and advocate of the conflicted parties. In this context, the educational or moralising role of anthropology and anthropologists is also mentioned. Such tasks, if set before the discipline, raise a series of ethical issues, as well as practical and political doubts which anthropologists are unable to escape, whether they want it or not. One of the ideological assumptions of anthropology, deriving from its earliest development stages, is the desire to defend an existing cultural difference, the diversity that becomes a separate value in its own right. A question remains open whether the anthropologist that navigates through the structures of heritage regime, local or international, can realistically defend this diversity without having to compromise (ethically or politically). The 2003 Convention, by opening these areas of power, undoubtedly leads the entire anthropological milieu into a somewhat intellectual, ethical, and practical ‘temptation’. �Summary Remark 8: the 2003 Convention was the first to give voice and subjectivity to communities, groups, and individuals. ‘Communities are at the heart of the intangible cultural heritage safeguarding system’ – this is yet another obligatory statement which appears each time the 2003 Convention is quoted (see, for example, Skounti 2017, in print; Blake 2009, 2017; Duvelle 2014). Indeed, in the text of the Convention itself the term ‘communities’ appears 11 times, whereas the experts are mentioned only twice: in article 21, point b), which describes international aid in providing experts; and article 6, point 7, which describes the nomination of persons that possess adequate qualifications in various aspects of intangible cultural heritage to the Intergovernmental Committee. One can also conduct ‘an archaeology’ of the institutional presence of the concept of safeguarding individuals, starting from the 2003 Korea proposal of creating the Living Cultural Properties safeguarding system, and only later protecting groups and communities, which resulted in the acceptance of the Living Human Treasures programme (UNESCO 1993), and subsequently evolved into the Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity Programme, whose 90 elements have become incorporated into the system of the 2003 Convention (article 31). In all the international treaties that have appeared since 2003, whether on the UNESCO or the Council of Europe forum, its new, grassroots, social, open dimension is profoundly visible on all levels, including decision-making, creating, maintaining, and safeguarding cultural heritage. The two most important international conventions adopted after 2003 that protect cultural heritage are the 2005 UNESCO Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions and the Council of Europe Convention on the Value of Cultural Heritage for Society10 (the so-called Faro Convention). Both of them highlight the significance of social participation as key to preserving cultural heritage. The Faro Convention goes as far as to introduce, in article 2 b), the term ‘heritage communities’ that consist of ‘people who value specific aspects of cultural heritage which they wish, within the framework of public action, to sustain and transmit to future generations’. Giving the voice to the communities and individuals has also resulted in noticing other groups, the so-called passive bearers of cultural practices, who are mentioned by An Deming (in this volume): 10 Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society, Faro, 27 October 2005. Unfortunately, this Convention is ratified only by 17 out of 47 member states of the Council of Europe. Only 8 member states of the EU ratified it. 457 �458 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development For quite a long time, in accordance with the situation of the academia, the attention of most participants of the ICH programme has been mainly paid to the active bearers, who are usually very dynamic in the transmission of specific cultural items and have special talents in particular cultural genres. However, when the concept of community as integration was introduced to the public, together with more and more scrutiny on the distinction between the ‘active bearers’ and ‘passive bearers’ by some folklorists (Yang et al. 2011, 23–24), it has been gradually accepted that those ordinary people who are not specialists in any cultural items actually shape the main foundations of the viability and vitality of the concerned traditions. Based on increasingly more discussions and adequate communication, the concept of ‘everyone is the bearer of traditional culture’ was subsequently promoted. The expanding apprehension, together with the increasing importance of the role of ‘bearers’ is also noticed by the researchers from Croatia: ‘We can also observe an increasing recognition among the public of the exceptional value of intangible cultural heritage, as well as the conviction that the commitment and responsibility for its safeguarding and transmission to future generations should rest on the bearers, local communities and relevant institutions; local, national, or minority identities’ (Hrovatin and Šimunković, in this volume). The importance of bearers is not solely declarative, and for a long time has been the object of scientific scrutiny (Onciul, Stefano, and Hawke 2017; Adell et al. 2015; Rudolff and Raymond 2013; Kono 2009). All the accepted nomination procedures on the UNESCO level take into consideration the necessary element of their free, prior and informed consent for any actions that affect them. Reading the consent forms might sometimes yield surprising discoveries (for example, the fact that sometimes dozens or even hundreds of bearers sign institutionally prepared forms of consent of inscribing their ICH element on... the World Heritage List, instead of the Representative List), however, it does not change the fact that it is the first time that communities, groups and individuals cannot be ignored. Their cooperation, joint effort, and also the shared responsibility for sustaining a given cultural phenomenon is fundamental for the Convention. However, as observed by An Deming (in this volume), the ambitious goals connected to the presence of communities, groups and individuals in the system of the Convention cannot be fully achieved as the project of ICH safeguarding, despite the fact that it came into being based on principles of equality and diversity of cultures, has led to a creation of a new hierarchy of those cultures, as well as of their elements within: ‘The experts and UNESCO have the privilege to determine what item is suitable to be inscribed on the Representative List, which in the public mind means a certificate to the more valuable; whereas the actual bearers of a particular cultural item cannot have �Summary their voice on it’. It is thus necessary to notice that even such a significant change in the language of legal international acts does not result in a sudden change in the practice of countries, including implementation processes. An example of such attempt to sustain ‘nation-centrism’ can be the stretching of the term of ‘community’ in the 2003 Convention in order to include national community, which allows inscribing on the Representative List not only local and regional communities but also the nation-wide ones. Thus, the revolutionary step which made communities, groups and individuals the most important subjects in the system of ICH safeguarding has, in the practice of UNESCO – an organisation made by countries and for the countries – turned out to be crucial, yet also easy to manipulate, especially in situations in which the Convention does not provide a definition of a community, a group, or an individual. What is more, it also does not provide any guidelines on the way in which representatives of such groups should be selected, nor the way to distinguish communities from groups. An unanswered question also remains: should the expectations of benefits of being inscribed on the UNESCO list, expressed by communities, groups and individuals, be condemned? Even though these questions still remain largely unanswered, the 2003 Convention and its various fora, including the ICH NGO Forum, undoubtedly create opportunities to identify and discuss these problems and to propose practical solutions to them. Remark 9: the well-thought implementation of the 2003 Convention on the local level is its most powerful advantage, which may in practice ensure the realisation of the concept of sustainable development. The concept of sustainable development, originating in the 1980s, can be certainly called an international success. In the context of UNESCO, its way was paved by adopting the 2013 Hangzhou Declaration (UNESCO 2013b), which called for an attempt to inscribe culture into the newly drafted UN development goals for the subsequent 15 years. It needs to be noticed that although culture did not make it as an independent point on the list of 17 new Sustainable Development Goals, it appears in many different forms (local culture, cultural diversity, intercultural understanding, culture of peace) in a number of places on the Agenda (point 8, point 36, and goals 4, 8, 11 and 12). The importance of heritage is particularly emphasised in goal 11: Making cities and human settle- 459 �460 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The ICH bearers with Professor Małgorzata Rozbicka and Professor Magdalena Gawin at the II Official Ceremony of Awarding Diplomas of Inscription into the National ICH List. Ceremony closing the Forum in Sukiennice (Cloth Hall), Kraków, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. The audience and ICH bearers gathered at the II Official Ceremony of Awarding Diplomas of Inscription into the National ICH List. Ceremony closing the Forum in Sukiennice (Cloth Hall), Kraków, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Summary ments inclusive, safe, resilient and sustainable. In the framework of this goal, task 11.4 is formulated: strengthen efforts to protect and safeguard the world’s cultural and natural heritage. It is, however, the only place in the Agenda in which the term ‘heritage’ appears. Inscribing sustainable development into the heart of the safeguarding system materialised thanks to the adoption of a separate Chapter VI in the Operational Directives of the Convention on June 2016, on the session of the General Assembly of States Parties to the Convention. The 2003 Convention thus became the first act of international cultural heritage law, which inscribed the concept of sustainable development into its safeguarding system in a way that was very concrete and legally binding. Another challenge is ensuring that the concept of intangible cultural heritage will be considered and implemented in practice during the creation of programmes and strategies of sustainable development on various levels and by various subjects (Duvelle 2014, 41). For as the system of safeguarding intangible cultural heritage treats sustainable development with uttermost importance, the same cannot be (or at least not yet) said when considered from the perspective of globally and nationally implemented programmes of sustainable development. How can we, therefore, practically translate the idea of sustainable development to the scope of the 2003 Convention? This is what the authors of this publication are considering. They tackle different topics connected to the concept of sustainable development – so crucial from the perspective of the Convention and important in the system of intangible heritage safeguarding (see the text by Timothy Curtis). Adina Hulubaş notices that, in the context of intangible heritage safeguarding, the sustainable development goal can be realised only if the young generation together with the older generation are both engaged in the process. It also leads to its balancing through ensuring that the safeguarding practices are attended by at least two generations. Anita Vaivade, in turn, states that the core of sustainable development lies in treating phenomena holistically, and ensuring various methods of their safeguarding, including – interestingly – a guarantee of the right to refuse the participation in these measures, which was inscribed into the Latvian ICH safeguarding act adopted in 2016 by the Latvian Parliament. This serves to reinforce the basic idea that it is the community that should independently decide on what is good for them and on the way of protecting their cultural traditions. In this perspective, sustainable development means a balance and variety of safeguarding measures and leaving the decision of choosing them to the communities themselves. Katarzyna Smyk, in turn, sees the potential to realise the ideals of sustainable development through the 2003 Convention in its auto-reflective effect on the bearers and in making them 461 �462 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development more conscious about their engagement in safeguarding measures. In this way, the own actions of communities, groups and individuals (bottom-top), as well as the actions inspired externally (top-bottom), become balanced and thus – sustainable. Mirela Hrovatin (this volume), while analysing this issue, also notices that the implementation of sustainable development in practice is based primarily on engaging the bearers and the entire local community into each step of planning the development projects. She notices: ‘not all the solutions can be reached for all types of ICH on the theoretical or universal levels. Thus, the more local and specific approach to ICH, the better’. This perspective is also about sustainability; this time, of the proposed safeguarding measures, created internationally as theoretical and proposed solutions, as well as of their practical aspects, adjusted to the local conditions. Eva Románková-Kuminková, consecutively, writes about the potential and real dangers for sustainable development, which are connected with the inscription if a given element onto the UNESCO lists and points out to the fact that considering the expressions of intangible cultural heritage on the heritage lists will not ensure sustainable development on its own. It is necessary to complement it with conscious actions made by communities, groups and individuals, among which one can find the decision to refuse to inscribe one’s practices to the national inventory, not to mention the UNESCO list itself (in this volume). Therefore, taking into consideration the great variety of the tackled topics relating to sustainable development, we can see that the concept itself has such a wide scope that it becomes incredibly blurred and indistinct; an ideal concept for disputes and deliberations for researchers but incredibly difficult to explain to the communities in practice and hard to translate into concrete solutions. In summary of the deliberations on it in this volume, the centre of gravity should be shifted from the category of ‘development’ to the category of ‘sustainable’. It seems much easier to operate and practically implement, as well as to establish whether it is realised in practice, which is pointed out by the authors themselves. Remark 10: the Convention is the biggest achievement of the contemporary international cultural heritage law, and at the same time it leads to its further fragmentation. In 2003, intangible heritage became incorporated into the previous heritage regimes made for various dimensions of heritage (cultural, natural, underwater) functioning within UNESCO, and – �Summary what is important from the perspective of countries participating in the Forum – other regional organisations, including the Council of Europe (embracing architectural, audiovisual, archaeological heritage – see below). The multitude of definitions of ‘cultural heritages’ is accompanied by a multitude of legislative solutions, which results in a fragmentation of both the concept of cultural heritage and of its international safeguarding regimes. The term ‘fragmentation’ was popularised by Martti Koskenniemi in 2006, in the report for the United Nations Commission on Human Rights that was devoted to this phenomenon (Koskenniemi 2006).11 It can be understood as the branching out of law into highly specialised fields (boxes), which claim the right to be relatively mutually autonomous and independent of the law in general sense (namely, of the general acts and rules of international law) (Koskenniemi 2006, para. 13). One of such fields is the current international cultural heritage law, which led to the creation of a specific group of experts in the area of heritage studies, including international lawyers, who deal specifically with this field.12 The fragmentation of international law also takes place within its respective fields, leading to a further internal fragmentation. This is the case with the concept of cultural heritage and with the regimes of its international safeguarding; it is already particularly visible during the analysis of the legislative acquis of the two organisations that have adopted the largest numbers of international legal regulations devoted to this matter: UNESCO and the Council of Europe.13 In UNESCO alone, we are dealing with distinct concepts and regimes of underwater heritage (2001 Convention), cultural heritage (1972 Convention), natural heritage (1972 Convention), natural & cultural heritage (1972 Convention), and intangible heritage (2003 Convention). If we analyse the field of European regulations, the primary organisation that adopts treaties on cultural heritage under its auspices is the Council of Europe. Inside its framework, we are dealing with architectural heritage (1985 Convention),14 archaeological heritage (1992 Convention),15 audiovisual heritage (2001 Convention),16 and the 2005 Faro Convention on the Value of Cultural 11 For the newest publications on this phenomenon, see e.g. Jakubowski and Wierczyńska 2016. 12 Regarding the community of expert lawyers-heritologists, see e.g. Lixinski 2013. See also the creation of the separate Committee on Cultural Heritage Law in the framework of the International Law Association, directed by Prof. James Nafziger. 13 Thus excluding from analysis the dissipated regulations that regulate access to cultural heritage and the possibility to care for it within the framework of human rights protection, for example the Universal Declaration of Human Rights from 1948, or the International Covenant on Civil and Political Rights from 1966. See more in: Schreiber and Budziszewska 2015. 14 Dziennik Ustaw 2012 item 210. 15 Dziennik Ustaw 1996 no. 120 item 564. 16 Not ratified yet. 463 �464 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Heritage for Society.17 In practice, both organisations cooperate with each other in this field only on a very limited scale. They in fact copy, create similar solutions or altogether ignore the efforts and reflections made in this field by the other organisation (vide: the works on the Delphi convention performed by the Council of Europe). These constructed definitions of ‘heritages’ subsequently grow into having their own institutions, procedures and criteria, even within the same organisations that rarely ‘communicate’18 with each other. This situation results in splintering into fractions: communities, groups and individuals; experts, government and non-government institutions. Thus, we have experts: (art) historians, conservators, archaeologists, (landscape) architects, ethnographers, linguists, and others, who take care of their own respective fields, protecting them against the intruders from other ‘regimes’ and organisations, thus literally and metaphorically ‘guarding’ their cultural heritages (this phenomenon is referred to as the expertisation of cultural heritage; see Lixinski 2013). Therefore, even though cultural heritage is officially regarded as inseparable and in need of an integrated or holistic approach19 – and as one that should not be separated into tangible and intangible – the existing separate legal solutions and distinct institutions, in fact, contribute to sustaining the prevalence of sectors. This leads to a situation, in which – as in an endless loop – the legal, organisational, and expert fragmentation is still supported, both on the local, national and on the international level. An important aspect of this process is the continuous professionalisation of the discussion and of the formulation of solutions in respective fields, which in turn results in the creation of conditions that sustain the prevalence of specific ‘regimes’. This term has been a subject of in-depth scrutiny of Regina F. Bendix, Aditya Eggert and Arnika Peselmann (2013). These authors indicate that they use this term in the way it was defined in the theory of international regulation (Bendix, Eggert, and Peselmann 2013, 12–13), in which ‘international regime’ (the 2003 Convention should be treated as such) pertains to the norms and regulations that have been negotiated between the actors on the international level (here: in the form of regulations and norms written down in the 2003 Convention). Such regime leads to the emergence of new 17 Not ratified yet. 18 Exceptions include the recent cooperation between teams of experts, for example the 1954 Convention, the 1970 Convention, and the 1972 Convention related to the identification of threats to cultural heritage in the Middle East and North Africa. Although the UNESCO Cultural Conventions Liaison Group was founded in 2012, which was comprised of the secretaries of the respective conventions, the activity of this group does not result in the actual tightening of the cooperation between these conventions. 19 See e.g. European Commission 2014; Human Rights Council 2015, para. 8. �Summary institutions (e.g. the organs of the Convention), whose task is to make decisions and generate rules, also in response to new issues (here: for example, the issue of sustainable development and its regulation through accepting the new Chapter VI into the Operational Directives). Another practical, almost mundane problem connected to the fragmentation of the safeguarding of cultural heritage and to the presence of many different regimes is also the growing financial problem on the level of international organisations which have to manage the increasing number of conventions and the growing number of member states. The report presented in UNESCO in 2013 directly highlighted the fact that ‘while the work of the convention secretariats has increased over the years, the financial resources of the secretariats have not been in tandem with the workload’ (UNESCO 2013a, 7). In order to approach this problem, the Cultural Conventions Liaison Group (CCLG) was formed in 2012, comprising of secretaries of respective conventions and senior management of the Culture sector. Its task was to foster coordination and efficiencies among the convention secretariats, which, after all, share similar problems and challenges. However, the opinion about the effectiveness of this Group’s actions is rather moderately optimistic, and even sceptical (Duvelle 2017, in print), and if there are no radical, diametrically different steps, the process of fragmentation will deepen further. And even though countries, as well as international organisations, might be interested in sustaining this fragmentation status quo, it leads to many difficulties from the perspective of the coherence of the safeguarding actions – and their administrative realisation. Solving the existing contradictions thus seems to be beyond the capabilities of states. The largest potential and possibility of stopping or even reversing the process of fragmentation lies therefore in a vision and a specific programme, which can be presented by an international organisation and in obtaining the support for it by states that in fact are its part. This scenario, however, seems implausible. Conclusions The 2003 Convention, by placing communities, groups and individuals in the centre of attention has at the same time made central the question of the ethics of conduct in issues related to the human and his cultural identity. These ethics are situated – in many cases – on the pole that is opposite to politics. The 2003 Convention, as every instrument of international law which is ratified by countries, gathers the representatives of these countries and constitutes a platform of their 465 �466 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development interests, has a political character, however, it is the attempts to break the rules of its functioning in a political-free space that are the most significant threat to it. The system of checks and balances that is forming before our eyes after 10 years of its functioning, which entails the cooperation of the bearers of heritage (communities, groups and individuals), delegates of countries (also with the participation of the Convention Secretariat), and the representatives of the scientific world (experts), requires constant concern to keep them in the right balance. The pessimistic, however realistic assessment of this challenge suggests that the ‘implementation optimism’ stemming from the nearly universal ratification of the 2003 Convention, together with the pressure of countries to be ‘on’ the lists, will never free the Convention entirely from politics and the attempts to increase the role of states at the cost of the other two elements of this system. At the same time, a realistic assessment of this situation can yield solutions (procedures) which will allow to practically strengthen the role of bearers themselves, which will in turn highlight the importance of ethical principles encompassing their heritage and ultimately make the criteria of evaluation of the inscription on the lists as well as those of the Convention itself more objective, thus reducing – however not entirely eliminating – the processes that lead to it politicisation. Thus, a creation of a functioning system of checks and balances is possible, however, it will require efforts of all sides of this convective ‘three-partite division of power’, including bearers (communities, groups and individuals), representatives of states, and experts. The concessions made by the strong for the weak in this present system might perhaps be the biggest challenge in the subsequent 10 years of the functioning of the 2003 Convention. It is they, however, that might constitute the crucial difference distinguishing it from other acts of international cultural heritage law and ultimately lead to a situation in which the widely-known statement of its ‘revolutionary’ character fully ‘enters into force’. *** The texts gathered in this volume allowed to extract key issues that characterise the underlying assumptions, the philosophy of safeguarding, and the practical applications of the 2003 Convention. The 10 remarks presented above definitely do not exhaust what can be and needs to be said about it. Fortunately, the proliferation of research and the rapid increase in awareness related to the 2003 Convention among states, together with the growing engagement of ICH bearers into its identification, transmission and development raises hope that in the next 10 years the issues analysed here �Summary will have at least partially changed their shape and character for the better, and the most burning problems will have been at least partially solved. It certainly should be wished to the 2003 Convention itself, to the states parties, and to its ‘guardian’ – UNESCO, but most of all, it should be wished to those to which it owes its existence: the bearers of intangible cultural heritage. The research on the subjects gathered in this article has been funded from the young scientists grant (2016), awarded by the Faculty of Political Science and International Studies of the University of Warsaw. The author would like to thank dr. Andrzej Jakubowski for his helpful comments on the first version of this text. References “Most-Ratified International Treaties.” 2012. United Nations Blog. Accessed May 10, 2017. https://blogs.un.org/ blog/2012/09/24/most-ratified-international-treaties/. Adell, Nicolas, Regina F. Bendix, Chiara Bortolotto, and Markus Tauschek, eds. 2015. Between Imagined Communities and Communities of Practice: Participation, Territory and the Making of Heritage. Göttingen: Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek. Anholt, Simon. 2006. Sprawiedliwość marek: jak branding miejsc i produktów może uczynić kraj bogatym, dumnym i pewnym siebie [Brand New Justice: The Upside of Global Branding]. Translated by Marta Hereźniak and Mirosław A. Boruc. Warszawa: Fundacja Promocja Polska. Instytut Marki Polskiej. Asad, Talal. 1973. Anthropology and the Colonial Encounter. London: Ithaca Press. Bendix, Regina, Aditya Eggert, and Arnika Peselmann, eds. 2013. Heritage Regimes and the State. 2nd, rev. ed. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen. Blake, Janet. 2009. “UNESCO’s 2003 Convention on Intangible Cultural Heritage. The Implications of Community Involvement in ‘safeguarding.’” In Intangible Heritage, edited by Laurajane Smith and Natsuko Akagawa, 45–73. London: Routledge. Blake, Janet. 2017. “The Impact of UNESCO’s 2003 Convention on National Policy-Making: Developing a New Heritage Protection Paradigm?” In The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage, edited by Michelle L. Stefano and Peter Davis, 69–78. Abingdon: Routledge. Brown, Michael F. 2012. “Safeguarding the Intangible.” Museum Anthropology Review 6 (2):93–97. 467 �468 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Duvelle, Cécile. 2014. “A Decade of Implementation of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage: Challenges and Perspectives.” Ethnologies 36 (1–2):27–46. Duvelle, Cécile. 2017. “Interview with Cécile Duvelle.” Interview by Hanna Schreiber and Lucas Lixinski. Santander Art and Culture Law Review 3, in print. Gazur, Łukasz. 2017. “Szopki światowym dziedzictwem [Szopka nativity scene is world heritage].” Dziennik Polski. Accessed June 15. http://www.dziennikpolski24.pl/aktualnosci/kultura/a/szopki-swiatowym-dziedzictwem,11888482/. Hafstein, Valdimar Tr. 2009. “Intangible Heritage as a List: From Masterpieces to Representation.” In Intangible Heritage, edited by Laurajane Smith and Natsuko Akagawa, 93–111. London: Routledge. Hafstein, Valdimar Tr. 2015. “Intangible Heritage as Diagnosis, Safeguarding as Treatment.” Journal of Folklore Research 52 (2–3):281–98. Holden, John. 2013. Influence and Attraction: Culture and the Race for Soft Power in the 21st Century. London: British Council. Hottin, Christian, and Sylvie Grenet. 2017. “Is Intangible Cultural Heritage An Anthropological Topic? Towards Interdisciplinarity in France.” In The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage, edited by Michelle L Stefano and Peter Davis, 59–68. Abingdon: Routledge. Human Rights Council. 2015. “Promotion and Protection of the Rights of Indigenous Peoples with Respect to Their Cultural Heritage,” A/HRC/30/53. Jacobs, Marc, Jorin Neyrinck, and Albert van der Zeijden, eds. 2014. Brokers, Facilitators and Mediation: Critical Success (F)actors for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. Kontich: Volkskunde. Jakubowski, Andrzej, and Karolina Wierczyńska, eds. 2016. Fragmentation vs the Constitutionalisation of International Law: A Practical Inquiry. London: Routledge. Kirshenblatt-Gimblett, Barbara. 2004. “Intangible Heritage as Metacultural Production.” Museum International 56 (1–2):52–65. European Commission. 2014. “Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions. Towards an Integrated Approach to Cultural Heritage for Europe,” COM(2014) 477 Final. Kono, Toshiyuki, ed. 2009. Intangible Cultural Heritage and Intellectual Property: Communities, Cultural Diversity and Sustainable Development. Antwerp: Intersentia. Koskenniemi, Martti. 2006. “Fragmentation of International Law: Difficulties Arising from the Diversification and Expansion of International Law. Report of the Study Group of the International Law Commission,” A/CN.4/L.682. Kowalski, Krzysztof. 2013. O istocie dziedzictwa europejskiego: rozważania [Reflections on the essence of European heritage]. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury. �Summary Kurin, Richard. 2012. “Tangible Progress: A Response to ‘Safeguarding the Intangible’ by Michael F. Brown.” Museum Anthropology Review 6 (2):98–101. Lixinski, Lucas. 2013. “International Cultural Heritage Regimes, International Law, and the Politics of Expertise.” International Journal of Cultural Property 20 (4):407–29. Logan, William, Máiréad Nic Craith, and Ullrich Kockel, eds. 2016. A Companion to Heritage Studies. Chichester: Wiley-Blackwell. Luengo, Ana, and Mechtild Rössler, eds. 2012. World Heritage Cultural Landscapes. Elche: Ayuntamiento de Elche. Meskell, Lynn, Claudia Liuzza, and Nicholas Brown. 2015. “World Heritage Regionalism: UNESCO from Europe to Asia.” International Journal of Cultural Property 22 (4):437–70. Nowicka, Ewa. 2006. Świat człowieka – świat kultury [World of Man – World of Culture]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Onciul, Bryony, Michelle L Stefano, and Stephanie Hawke, eds. 2017. Engaging Heritage, Engaging Communities. Woodbridge: Boydell Press. Rudolff, Britta, and Susanne Raymond. 2013. “A Community Convention? An Analysis of Free, Prior and Informed Consent Given under the 2003 Convention.” International Journal of Intangible Heritage 8:153–64. Schreiber, Hanna, and Anita Budziszewska. 2015. “W stronę prawa do kultury? [Towards a right to culture?]” In Ochrona dziedzictwa kultury w konfliktach zbrojnych w świetle prawa międzynarodowego i krajowego: 60 lat konwencji haskiej i 15 lat jej Protokołu II [Protection of cultural heritage in armed conflict in the light of international and national law: 60 years of the Hague Convention and 15 years of its Second Protocol], edited by Elżbieta Mikos-Skuza and Krzysztof Sałaciński, 63–86. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej. Schreiber, Hanna. 2014. “Konwencja UNESCO z 2003 roku: między prawniczą pewnością a antropologicznymi wątpliwościami. W 10-lecie istnienia Konwencji (2003–2013) [UNESCO 2003 Convention: between a lawyer’s certainty and an anthropologist’s doubt. 10th anniversary of the Convention (2003–2013)].” In Kultura ludowa: teorie, praktyki, polityki [Folk culture: theory, practices, politics], edited by Barbara Fatyga and Ryszard Michalski, 375–406. Warszawa: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych. Schreiber, Hanna. 2016. “Patrymonializacja w stosunkach międzynarodowych. Wybrane tendencje w międzynarodowej ochronie dziedzictwa kulturowego (2006–2016) [Patrimonialisation in international relations. Selected trends in international protection of cultural heritage (2006–2016)].” In Tendencje i procesy rozwojowe współczesnych stosunków międzynarodowych [Trends and development processes of contemporary international relations], edited by Marcin Florian Gawrycki et al., 385–98. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. 469 �470 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Schreiber, Hanna. 2017. “Intangible Cultural Heritage and Soft Power – Exploring the Relationship.” International Journal of Intangible Heritage 12:43–57. Schuster, J. Mark. 2002. Making a List and Checking It Twice: The List as a Tool of Historic Preservation. Chicago: The Cultural Policy Center at the University of Chicago. Skounti, Ahmed. 2011. “The Lost Ring: UNESCO’s World Heritage and Intangible Cultural Heritage.” Millî Folklor 89:28–40. Skounti, Ahmed. 2017. “The Intangible Cultural Heritage System: Many Challenges, Few Proposals.” Santander Art and Culture Law Review 3, in print. Smeets, Rieks, and Harriet Deacon. 2017. “The Examination of Nomination Files under the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage.” In The Routledge Companion to Intangible Cultural Heritage, edited by Michelle L Stefano and Peter Davis, 22–39. Abingdon: Routledge. Smith, Laurajane, and Natsuko Akagawa, eds. 2009. Intangible Heritage. London: Routledge. Stojkova Serafimovska, Velika. 2014. “Makedonskata wokalna muziczka tradicija wo procesot na opsztestwenata tranzicija [The Macedonian vocal music tradition in the process of social transition].” Unpubl. Ph.D. diss., Ss. Cyril and Methodius University in Skopje. Symonides, Janusz. 1998. “Cultural Rights: A Neglected Category of Human Rights.” International Social Science Journal 50 (158):559–72. Turgeon, Laurier. 2014. “The Politics and the Practices of Intangible Cultural Heritage.” Ethnologies 36 (1):5–25. UNESCO. 1993. “Establishment of a System of ‘Living Cultural Properties’ (Living Human Treasures) at UNESCO,” (142 EX/18). http://unesdoc.unesco.org/images/0009/000958/095831eo.pdf. UNESCO. 2003. “Intersessional Working Group of Government Experts on the Preliminary Draft Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Paris, UNESCO Headquarters, 22–30 April 2003, Report.” http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001303/130350e.pdf. UNESCO. 2013a. “Audit of the Working Methods of Cultural Conventions,” IOS/AUD/2013/06. UNESCO. 2013b. “The Hangzhou Declaration: Placing Culture at the Heart of Sustainable Development Policies, Adopted in Hangzhou, People’s Republic of China, on 17 May 2013.” http://www.unesco.org/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/images/FinalHangzhouDeclaration20130517.pdf. UNESCO. 2014. “UNESCO’s Participation in the Preparations for a Post-2015 Development Agenda. Overview of Goals and Targets Proposed.” http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002273/227355e.pdf. UNESCO. 2016a. “Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Eleventh session, Addis Ababa, Ethiopia, 28 November to 2 December 2016, Report of the Evaluation Body on its work in 2016.” http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/ITH-16-11.COM-10-EN.docx. �Summary UNESCO. 2016b. “Soft Power Agenda”. Accessed March 12. http://www.unesco.org/new/en/unesco/about-us/ who-we-are/director-general/my-priorities/soft-power-agenda. UNESCO. 2017. “Yoga.” Accessed July 15. https://ich.unesco.org/en/RL/yoga-01163. 471 �472 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development Acknowledgements �Summary Publication of a book that contains nearly 40 papers representing the experiences in the implementation of the 2003 Convention of the safeguarding of the intangible cultural heritage in 17 countries, in two language versions: Polish and English, in both digital and paper form, is a great challenge. Facing this challenge would not be possible without the kindness, devotion, and cooperation of many people, whose work was only brought together and bound by the editor. This publication is the aftermath of the first major international endeavour in Poland devoted to intangible cultural heritage: The First China – Central and Eastern European Countries Expert-Level Forum on Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, organised in October 2016 in Kraków. It was realised by the Polish Ministry of Culture and National Heritage and the Polish Heritage Board, which cooperated on the substantive issues with the Ministry of Culture of the People’s Republic of China. The book that the reader is holding is a robust and essential element of this meeting and allows to return to the important discussions and themes related to the safeguarding of intangible cultural heritage, which were raised during the debates in the International Cultural Centre in Kraków. Therefore, I would like to thank Prof. Magdalena Gawin, Vice Minister of Culture and National Heritage and General Monument Conservator, and Prof. Małgorzata Rozbicka, the Director of the National Heritage Board of Poland. Without their support, this book could not have been published. 473 �474 INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE Safeguarding Experiences in Central and Eastern European Countries and China 10th Anniversary of the Entry into Force of the 2003 UNESCO Convention through the Prism of Sustainable Development The participants of the Forum in the Wieliczka Salt Mine, October 2016. Photo by Paweł Kobek, © National Heritage Board of Poland. �Summary Thanks to this publication, the voice of the experts invited to Poland can reach a significantly wider audience and join the lively discussion that is currently shaping the cultural heritage safeguarding system in all 17 countries. The experts that came to Poland made the atmosphere of the Forum not only subject-oriented but also very kind, and the contacts that were made are still kept alive today and certainly will find a continuation in future endeavours, perhaps even joint applications for entries of the common regional and trans-national intangible cultural heritage on the UNESCO lists. The kind and patient cooperation of all the experts – authors of the texts for this publication – was the key factor to its creation. I would like to thank them with all my heart! I would also like to give my sincere thanks to Professor Andrzej Rottermund, who reviewed such a big volume. His remarks allowed us to notice new issues, important not only from the perspective of the book but from the entire system of safeguarding itself. Such ventures also have their ‘silent heroes’ – hidden behind the authors’ names. I would like to express my greatest gratitude and appreciation to the language editor Tomasz Wiśniewski, who has proofread and corrected the final edition of the English version of the book. Equal appreciation and gratitude go to the editor of the Polish language version, Aleksandra Zych, who has also performed the mechanical editing of all the texts. Without the two of you, the book would not take the shape that we had all dreamed about. The formal side of the publication process was overseen with patience and understanding by Katarzyna Sadowska-Mazur, the head of the Intangible Cultural Heritage Unit at the National Heritage Board of Poland. Without her help in the key moments, we would not have achieved it all. I would also like to thank Magda Piotrowska-Kloc (Printomato) for the professional typesetting and preparation of the book for print. I sincerely hope that this work will become the point of reference to further actions and projects of safeguarding intangible heritage in the 17 states – parties to this crucial UNESCO Convention – and that it will allow us to build a better, more inclusive and balanced system of safeguarding intangible heritage in our countries. Hanna Schreiber July 2017 475 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5db6c5bb4e45166c579d527274ffac15.pdf 3203f0cb9aa5de53de6fd4bb74962535 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:791 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:727 Title A name given to the resource Integracyjna i wychowawcza funkcja folkloru / ETNOGRAFIA POLSKA 1973 t.17 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1973 t.17 z.1, s.105-114 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wieruszewska, Maria Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t . X V I I z. 1 MARIA WIERUSZEWSKA INTEGRACYJNA I WYCHOWAWCZA FUNKCJA FOLKLORU Głębsza refleksja nad zakresem sformułowanego p r o b l e m u p r o w a d z i do przekonania, że umożliwia on zastosowanie różnych ujęć badawczych. Stwarza również szanse rozległych i w n i k l i w y c h sondaży, które z powo­ dzeniem dałyby wciągnąć w swą orbitę zagadnienia będące i s t o t n y m przedmiotem badań p r z y n a j m n i e j k i l k u d y s c y p l i n : socjologii, etnografii, pedagogiki, psychologii społecznej, a nade wszystko f o l k l o r y s t y k i . Wśród nich, p r z y ostatecznych rozstrzygnięciach problemu, zasadniczą pozycję zająć jednak w i n i e n p u n k t widzenia kojarzący w s w y m zasięgu penetra­ cję systemów społecznego i k u l t u r o w e g o . C e n t r u m u w a g i s k u p i m y n a analizie społecznych f u n k c j i , jakie w y w o ­ łuje pewna dziedzina k u l t u r y , zwana f o l k l o r e m . Mówiąc szerzej, będzie to analiza skutków i następstw, zgodnie z rozumieniem pojęcia f u n k c j i , spowodowanych i s t n i e n i e m określonych faktów k u l t u r o w y c h . P r z y t y m interesować nas będą s k u t k i w postaci działań integrujących społeczność, a więc stwarzających i umacniających poczucie wzajemnej więzi, w efek­ cie sprzyjających spoistości grupy, a także s k u t k i w postaci działań w y ­ chowawczych. To ostatnie pojęcie odnosić się będzie, w naszym rozumie­ n i u , do procesu kształtującego aprobowane w grupie modele zachowań, zgodne z p r e f e r o w a n y m i wartościami. T y m samym symptomów działań w y c h o w a w c z y c h szukać będziemy t a k w kontekście systemu n o r m a t y w ­ nego, j a k i regulacyjnego. W sytuacji empirycznej obie te funkcje podlegają dodatniemu sprzę­ żeniu z w r o t n e m u . Umocnienie więzi społecznej dokonuje się dzięki j e d ­ nolicie działającemu systemowi wychowawczemu. Przyswojenie prefero­ w a n y c h w grupie wartości stwarza b o w i e m poczucie wspólnoty, wza­ jemnej łączności. Analogicznie świadomość silnej więzi sprzyja a k c j i w y ­ chowawczej, przez unifikację systemu n o r m a t y w n e g o i minimalizację o d ­ chyleń od n o r m . Wprowadzenie pojęć f u n k c j i , integracji, f o l k l o r u i w y c h o w a n i a zobo­ wiązuje do podania i c h d e f i n i c j i , zwłaszcza że nie są one jednoznacznie rozumiane, niech jednak szczupłość miejsca u s p r a w i e d l i w i i c h brak, t y m �106 MARIA WIERUSZEWSKA bardziej że w wystarczającej mierze zrekompensowało go poczynione już wyjaśnienie celu zamierzeń. W końcu wyjaśnijmy, że nie sprawia n a m kłopotu kontrowersyjność o p i n i i na temat zakresu f o l k l o r u . Przewaga naszych materiałów empirycz­ nych, które stanowią osnowę niniejszych rozważań, dotyczy obrzędów wraz z i c h rytuałem i konsekwencjami społeczno-magicznymi oraz zacho­ wań n o r m o w a n y c h tradycją, o mniejszej niż obrzędy mocy obowiązują­ cej, a także towarzyszącej i m otoczki w postaci f o l k l o r u słownego. Nie zagłębiamy się w analizę l i t e r a t u r y ludowej jako t w o r u samoist­ nego, więc bajek, legend, zagadek, przysłów i t p . , j a k k o l w i e k , zgodnie z dzisiejszym rozumieniem, stanowią one niewątpliwie t r z o n pojęcia f o l ­ k l o r . C z y n i m y to z dwóch powodów. Po pierwsze, analiza l i t e r a c k a f o l k l o r u słownego doczekała się już takiej i n t e r p r e t a c j i F u n k c j o n u j e ona zarówno w sformułowaniach profesjonalnych badaczy, j a k i potocznej świadomości. Wystarczy wspomnieć znane komunały, że morał z a w a r t y w bajkach i przysłowiach uczy , a podania, wierzenia — jako ilustracja p e w n y c h zaleceń i n o r m współżycia — działają w y c h o w a w c z o , oraz związane z tradycją romantyczną przekonania, że przysłowia są mądrością narodów. Dość także stwierdzić, że f o l k l o r słowno-muzyczny był s w o i ­ s t y m orężem w walce klasowej. Taką wymowę mają przecież pieśni p r o ­ letariackie, pieśni ludowe okresu pańszczyźnianego, pieśni zbójnickie. I n tegrująco działały pieśni poszczególnych g r u p zawodowych: górnicze, h u t ­ nicze, wyrażając zbiorowe ideały i dążenia, będąc i s t o t n y m w y r a z e m samookreślenia g r u p y . 2 3 Nieporównanie mniejsza jest wiedza na temat społecznych f u n k c j i ob­ rzędów i zwyczajów, które częściej stanowią domenę zainteresowań et­ nografów niż t y p o w y c h folklorystów. Płaszczyzną odniesienia niniejszych rozważań będzie kontekst społeczn o - k u l t u r o w y , a w każdym razie te elementy s t r u k t u r y społecznej, które w sposób i s t o t n y determinują przekształcenie systemu jako takiego. U w a ­ ga t a wypływa z głębokiego przekonania, że czas i k o n k r e t n a społeczność to d w i e współrzędne, które w ostatecznym efekcie wyznaczają funkcje f o l k l o r u . Bezkrytyczne p r z y p i s y w a n i e m u zawsze i wszędzie walorów wzmacniających więź społeczną byłoby nonsensem. 1 C. H e r n a s , Antologia 3 polskiej W kalinowym pieśni ludowej lesie, t. 1; U źródeł ze zbiorków polskich folklorystyki XVIII N a dydaktyczną funkcję p r z y s ł o w i a z w r a c a u w a g ę J . K r z y ż a n o w s k i t y k u l e , Dzieje przysłowia polskiego w toku pięciu wieków, t. 2: polskiej; w., W a r s z a w a 1965. w ar­ „Kultura i Społeczeństwo", t.. 14: 1970 n r 1, s. 119, 120, 125. 3 wisku D. S i m o n i d e s , społecznym, 1970, s. 86. [w:] Rola współczesnych Folklor w życiu opowiadań współczesnym, ludowych w żywym środo­ r e d . B. L i n e t t e , Poznań �INTEGRACYJNA I WYCHOWAWCZA FUNKCJA 107 FOLKLORU Niezbyt odległe doświadczenia badawcze etnografów wykazały, że w r a z z wkraczaniem w s i w orbitę nasilonych wpływów urbanizacji, wraz z k r y s t a l i z o w a n i e m się nowego t y p u więzi ponadlokalnych w rezultacie procesów i n d u s t r i a l i z a c j i k r a j u , zmieniła się, mówiąc najogólniej, s t r u k ­ t u r a społeczna środowisk w i e j s k i c h , a na tle znamiennych sytuacji p i e r w ­ szego zafascynowania miastem f o l k l o r jako bagaż t r a d y c j i „wielka r u ­ pieciarnia okruchów, stanowiących margines k u l t u r y " , j a k go nazywa S. C z a r n o w s k i , stawał się symbolem separacji odłamów w s i bardziej zachowawczych, nieawangardowych, nienadążających za duchem czasu. Tymczasem wiadomo, że w i n n y c h w a r u n k a c h , na przykład w okresach zagrożenia b y t u g r u p y społecznej, dramatycznych sytuacjach w o j n y , akcji w y n a r o d o w i a n i a i represji wobec mniejszości narodowych, właśnie o d ­ woływanie się do różnych przejawów f o l k l o r u , decydowało o spoistości g r u p y , wzmagało tendencje konsolidujące, sprzyjało j e j p r z e t r w a n i u . 4 U f a m y , że przyjęcie zasady r e l a t y w i z a c j i do systemu pozwoli n a m ocenić rolę f o l k l o r u nie a p r i o r i , a po ustaleniu e m p i r y c z n y m , które j a k widać pokazuje, iż f o l k l o r może pełnić odmienne funkcje, w zależności od układu odniesienia, względem którego jest r o z p a t r y w a n y . To stano­ w i s k o metodologiczne upoważnia nas do wprowadzenia obok pojęcia f u n k ­ cji jego opozycji w postaci d y s f u n k c j i . Wiadomo bowiem, że integracja g r u p y wywołuje i pogłębia procesy izolacji w zględem g r u p obcych. Naszą zasadę potwierdzają między i n n y m i spostrzeżenia R. F i r t h a dotyczące r e ­ l i g i i . Zauważa on mianowicie, że przypisanie r e l i g i i siły integrującej sprawdza się bardziej wobec społeczeństw prostych niż złożonych, w r a z b o w i e m z postępującym zróżnicowaniem społecznym i ekonomicznym r e ­ l i g i a staje często sztandarem dla dążeń separatystycznych. Jest to więc ilustracja przejścia f u n k c j i w dysfunkcję, przy zaistnieniu określonych zmian s t r u k t u r a l n y c h w systemie społecznym i ekonomicznym . Zbieżne z nią są także u w a g i C. Geertza poświęcone zmianom f u n k c j i społecznej rytuału pogrzebowego na Jawie. Otóż społeczne i psychologiczne funkcje obrzędu, wpływające niegdyś na spoistość g r u p y i zapewniające przywró­ cenie równowagi emocjonalnej doprowadziły do wręcz o d w r o t n y c h s k u t ­ ków w w y n i k u r a d y k a l n y c h przekształceń sytuacji społecznej . 5 T 6 7 Badanie genezy f o l k l o r u wprowadza nas w czasy zamierzchłe, kiedy 4 S. C z a r n o w s k i , Studia z historii kultury, [ w : ] Dzieła, t . 1, W a r s z a w a 1956, s. 118. 5 Metoda 6 Pojęcie wyjaśnia w socjologii R. F i r t h , Function, Sztompką, 7 dysfunkcji funkcjonalna na tle metody i antropologii [ w : ] Current funkcjonalnej społecznej, Anthropology, P. Sztompka, W r o c ł a w 1971, s. 103-105. Chicago 1956, s. 242 (cyt. za op. cit., s. 66). C. G e o r t z, Ritual and Social Change: t h r o p o l o g i s t " , R. 5 9 : 1957, n r 1, s. 32-54. A Javanese Example, „American A n ­ �108 MARIA WIERUSZEWSKA to p r y m i t y w n y światopogląd skłaniał do personifikacji, k r e o w a n i a bóstw i duchów, złych l u b opiekuńczych. Poprzez odpowiednie zabiegi r y t u a l n e o magicznych konsekwencjach człowiek usiłował sobie stworzyć zabezpie­ czenie przed przeciwnościami losu. Czynił to poprzez formuły zaklęć, zamawiań, wróżb, poprzez rytuał ofiar, które w efekcie miały służyć po­ j e d n a n i u z d o m n i e m a n y m i i s t o t a m i n a d p r z y r o d z o n y m i . Były to bez wąt­ pienia cele podstawowe t y c h p r a k t y k , zamierzone i istotne, ponieważ do­ tyczące zachowania egzystencji. Zarazem jednak wiedza magiczna jako podłoże treści f o l k l o r y s t y c z n y c h realizowała także funkcje u k r y t e . Strze­ żona w kręgach starszyzny plemiennej, czarowników, była zalążkiem póź­ niejszego zróżnicowania społecznego, podstawą do wyłonienia się g r u p wtajemniczonych, s w o i s t y m narzędziem hierarchizacji. Jednocześnie była dobrem ogółu, p r a k t y k o w a n a dla wspólnych celów realizowała potrzeby zbiorowe — zapewnienie wegetacji, p r z e t r w a n i e g r u p y w okresach n i e ­ powodzeń i kryzysów. O w zbiór niepisanych doświadczeń, wskazań dzia­ łania, najskuteczniejszych p r a k t y k , składający się na wiedzę l u d u , t e n ze­ spół sprawdzonych przez pokolenia f o r m postępowania był n a t u r a l n y m zespołem d y r e k t y w w y c h o w a n i a młodego pokolenia. Zgodne przestrzega­ nie zasad wynikających z wiedzy ojców gwarantowało sukces w y c h o w a w ­ czy, kształtowało osobowość na miarę potrzeb i wymagań g r u p y . F u n k c j e te jednak nie zawsze działały w sposób zamierzony, częściej były n i e u ­ świadomioną i ukrytą konsekwencją zamierzonych celów podporządko­ w a n i a sobie sił p r z y r o d y . Właśnie w kontekście związku człowieka z przyrodą u p a t r u j e m y sens obrzędów i zwyczajów l u d o w y c h , których powszechność na w s i polskiej rejestrowały jeszcze X I X - w i e c z n e relacje etnograficzne. Żywotność f o l ­ k l o r u , a zwłaszcza obowiązujący charakter obrzędów, u w a r u n k o w a n y do­ niosłymi konsekwencjami s a k r a l n y m i , m a g i c z n y m i i społecznymi, w spo­ sób pierwszoplanowy wpływał n a procesy integracji, podtrzymywał uczu­ cie wspólnoty i wzajemnej więzi. Szczególną okazją do uroczystego przeżywania więzi grupowej było liczne uczestniczenie w akcji r y t u a l n e j obrzędów r o d z i n n y c h i dorocznych, stwarzając swoistą atmosferę nasilonej łączności, zwłaszcza że obrzędy odwoływały się w swej istocie do szczególnie szanowanych wartości u r o ­ czystych, odświętnych, mających znaczną moc integrującą . 8 N i e t y l k o doraźne uczestnictwo w r y t u a l e , ale przede w s z y s t k i m jego doniosłe s k u t k i gwarantowały w sposób ciągły społeczną więź mieszkańców w s i . Będąc zarazem manifestacją uświęconej tradycją w i e d z y grupowej spełniały funkcje wychowawcze sensu stricto, kształtując pożądany wzór Z o b . t y p o l o g i ę wartości S. O s s o w s k i e g o w p r a c y Z zagadnień społecznej, [ w : ] Dzieła, t. 3, W a r s z a w a 1967, s. 9 1 , 96. 8 psychologii �INTEGRACYJNA I WYCHOWAWCZA FUNKCJA 109 FOLKLORU osobowy p o p a r t y społeczną aprobatą. Funkcje te realizowane były bar­ dziej w sposób u k r y t y , nieuświadomiony, niż j a w n y i zamierzony. Doko­ nywały się n a marginesie działań magicznych służących wegetacji. O d m i e n n y t y p , z u w a g i na przyjętą przez nas klasyfikację, stanowiły obrzędy o wyraźnej w y m o w i e społecznej, założonej explicite. I c h główny sens polegał n a instytucjonalizacji określonych faktów w życiu j e d n o s t k i i g r u p y . Rozumiemy pod t y m pojęciem nadanie placetu grupowego p e w ­ n y m sytuacjom, które t y m s a m y m stawały się prawomocne. W p r z y p a d k u wesela społeczna aprobata i uznanie doprowadzały do powstania związku małżeńskiego. Miało to szczególne znaczenie w czasach, gdy z a w a r c i u małżeństwa nie towarzyszył rytuał kościelny a istnieć m u ­ siała prawdopodobnie określona f o r m a świecka zatwierdzająca t e n stan i uprawniająca nowożeńców do wspólnego życia. M i m o że na skutek presji kościoła f o r m a t a z czasem uległa zatarciu i przekształceniu, to pozostały w niej ślady rytuału o wyraźnej w y m o w i e społecznej. Manifestowało się to na przykład w w y k l u c z e n i u p a n n y młodej z grona dziewcząt i kręgu własnej rodziny, w przekazaniu j e j pod opiekę męża i przyjęciu przez n o ­ wą rodzinę oraz grupę kobiet zamężnych. Kojarzył się z t y m rytuał w i e ­ czoru panieńskiego, rozplatania włosów, z a t r z y m y w a n i a orszaku młodego na drodze, robienia m u sztucznych przeszkód, wiązał się z t y m również rytuał błogosławieństwa rodziców, inscenizowanych w trakcie wesela scen k u p n a i sprzedaży młodej, targowania w i a n k a , przekazywania rózgi w e ­ selnej l u b jabłoneczki, wreszcie a k t oczepin, a następnie przewiezienia do d o m u młodego. Akceptacja nowej r o l i społecznej w k u l t u r z e t r a d y c y j n e j wymagała z reguły rytuału obrzędowego z o d p o w i e d n i m i formułami słownymi. Prze­ konują o t y m relacje etnograficzne dotyczące obrzędów recepcyjnych, w t y m także w y z w o l i n na parobka, przyjęcia do g r u p y zawodowej kosia­ rzy, flisaków, myśliwych . 9 Frycówka, f r y c o w i n y l u b w i l k j a k o a k t y obrzędowego przyjęcia do g r u p y zawodowej kojarzyły się z dojrzałością fizyczną adepta, były rów­ nież aprobatą jego zmienionej r o l i społecznej. Procedura przyjęcia miała wiele cech podkreślających fizyczną dojrzałość, więc także wypróbowujących siłę, zręczność, wytrzymałość i umiejętności zawodowe parobka. W w i e l u szczegółach rytuału zbliżała się do obrzędów i n i c j a c y j n y c h , które w społeczeństwach p r y m i t y w n y c h miały na celu wprowadzenie młodzień­ ca do społeczności dorosłych i nadanie m u przy t y m obowiązków i p r z y ­ wilejów pełnoprawnego członka plemienia. W polskich obrzędach recep­ c y j n y c h aspekt t e n wiązał się z wyraźnym pouczaniem jednostki, z w y k l e 9 skiem, M. W i e r u s z e w s k a , Obrzędy „Łódzkie Studia Etnograficzne", recepcyjne wieku t . 8: 1966, s. 30-41. dojrzałego w Bełchatow- �110 MARIA WIERUSZEWSKA w wierszowanej f o r m i e oracji l u b przyśpiewek, co do j e j sposobu zacho­ w a n i a zgodnego z nową rolą społeczną. Pełna f u n k c j a wychowawcza realizowana była nie t y l k o przez ukaza­ nie pożądanego sposobu działań, ale również i c h egzekwowanie. Dlatego też nie bez znaczenia będzie ukazanie elementów działań sankcjo­ nujących, j a k i e dadzą się śledzić w folklorze. N i e wyczerpywały one wszystkich sposobów p r e s ji i sankcji społecznych stosowanych na w s i w sytuacjach sprzecznych z kodeksem n o r m . Pewne b o w i e m dewiacje, z w y k l e sporadyczne, nie mieściły się w zwyczajowo p r z e w i d z i a n y m sy­ stemie nagan. N a ogół j e d n a k elementy k r y t y k i w postaci sankcji psy­ chologicznych — wyśmiewania, szydzenia, d r w i n , j a k i m poddawano n i e ­ pożądane cechy c h a r a k t e r u jednostek czy i c h niewłaściwe z p u n k t u w i ­ dzenia obowiązujących zasad zachowanie, wplecione były właśnie w r y t m obrzędów i zwyczajów dorocznych. Z b i o r o w e uczestniczenie w obrzędach sprzyjało f o r m o m napiętnowa­ nia i odwoływania się od o p i n i i g r u p o w e j . Szeroki wachlarz t y c h ocen o zdecydowanej w y m o w i e sankcjonującej ad personam zawierały teksty przyśpiewek i oracji, wzbogacające obrzęd weselny, zwyczaj dyngusu — szczególnie r e p r e z e n t a t y w n y na K u j a w a c h , a także obchody świętojań­ skie . Dotychczasowe przejawy f u n k c j i integracyjno-wychowawczej, zakła­ dane w sposób j a w n y bądź u k r y t y , zamierzony czy niezamierzony —, zgodnie z M e r t o n o w s k i m rozróżnieniem — odnosiły się do więzi w ukła­ dzie przestrzennym i i n t e g r a c j i międzypokoleniowej, t y m samym trwają­ cej w czasie. Pozostał n a m jeszcze do wyjaśnienia trzeci aspekt o m a w i a ­ nej f u n k c j i , jaką realizuje stabilizujące działanie obrzędów. U j a w n i a się ono w sytuacjach przełomowych życia jednostki, j a k narodziny, osiągnię­ cie dojrzałości fizycznej, pierwsza praca, zmiana stanu cywilnego, choro­ ba, śmierć, a także przejściowych okresach t r w a n i a g r u p y , związanych z c y k l e m pór r o k u , ale i bardziej d r a m a t y c z n y m i w y d a r z e n i a m i , j a k klę­ ski żywiołowe, głód, pomór, w o j n a i t p . 10 11 A n a l i z a f o l k l o r u przekonuje, iż owe przejściowe okresy cechuje szcze­ gólnie nasilony rytuał. Świadczą o t y m wszystkie obrzędy rodzinne s k u ­ pione wokół przełomowych dat w życiu jednostki, a także wszystkie obrzędy doroczne towarzyszące n o w y m c y k l o m wegetacji roślinnej. Właś1 0 Problematyka sankcjonującej roli niektórych elementów s t e m u k o n t r o l i społecznej z n a j d u j e pełniejsze w y j a ś n i e n i e M. Wieruszewska, Sankcje systemu kontroli folkloru w osobnej społecznej wobec n a t l e sy­ pracy autorki. rodziny wiej­ A r g u m e n t y za i s t o t n y m z p u n k t u w i d z e n i a b a d a w c z e g o r o z r ó ż n i e n i e m funkcji „ Ł ó d z k i e S t u d i a E t n o g r a f i c z n e , t. 13: 1971, s. 48-59. skiej, 1 1 podaje 68, 70. R. K . M e r t o n , Social Theory and Social Structure, Glencoe 1958, s. 65, �INTEGRACYJNA I WYCHOWAWCZA FUNKCJA 111 FOLKLORU nie w kontekście naturalnego zachwiania równowagi pełni f o l k l o r rolę czynnika wewnętrznej samoregulacji, przeciwdziałając d o m n i e m a n y m , groźnym następstwom zachodzących przemian, zapewniając ciągłość życia społecznego. Taką funkcję posiadały między i n n y m i obrzędy pogrzebowe, na które powołuje się za R. S. Rudnerem P. Sztompka wyjaśniając, że rzeczywistą i c h funkcję stanowiło dostarczenie usankcjonowanych sposo­ bów przezwyciężania sytuacji kryzysowej . Tę samą argumentację za­ wierają hipotezy A. V a n Gennepa, dla którego funkcją rites de passage jest „łagodzenie zakłóceń spowodowanych istnieniem stanów przejścio­ w y c h " w. 12 Przenosząc t e n t o k rozumowania na wszelkie sytuacje grożące egzy­ stencji g r u p y społecznej łatwo wytłumaczyć s i l n y oddźwięk, j a k i w y w o ­ łuje w niej odwołanie się do f o l k l o r u jako siły spajającej wewnętrzną więź, na przykład w okresie w o j n y , akcji w y n a r o d o w i a n i a , gdy spełniał on rolę a n t i d o t u m na procesy postępującej dezintegracji. Może na t y m tle łatwiej zrozumieć m o t y w y tworzenia pieśni obozów koncentracyjnych, w w a r u n k a c h zdawałoby się najbardziej k u t e m u niesprzyjających . M a ­ m y t u przykład spontanicznego działania treści folklorystycznych, cho­ ciaż mogą one funkcjonować także w w y n i k u świadomej i n s p i r a c j i . M e ­ chanizmy te unaocznimy teraz omawiając rolę f o l k l o r u w czasach współ­ czesnych, w społeczeństwach zurbanizowanych, a t y m samym w zupełnie o d m i e n n y m kontekście społeczno-kulturowym. u D a w n y sens w i e l u obrzędów zastąpiony został z czasem przez zinsty­ tucjonalizowane f o r m y akceptujące członkostwo w grupie, sankcjonujące doniosłe dla niej wydarzenia. Wiele z n i c h przejął kodeks p r a w n y . N i e ­ gdyś zamierzone funkcje obrzędów ulegają zatarciu, gdzieniegdzie w bar­ dziej sprzyjających w a r u n k a c h utrzymują się jeszcze r e l i k t o w e f o r m y dawnego rytuału. Czasem są zwykłym przeżytkiem, n i e k i e d y jednak t r w a ­ ją nadal dzięki zmienionej f u n k c j i na skutek zaspokajania a k t u a l n y c h po­ trzeb społecznych. Potwierdzają to współcześnie prowadzone badania na terenie Polski. Otóż w y n i k a z nich, że obrzędy doroczne, p r a k t y k o w a n e dawniej świadomie w celach magicznych, k o n t y n u u j e się obecnie w spo­ sób j a w n y i zamierzony, wyłącznie dla p o d t r z y m a n i a uczuć t o w a r z y s k i c h w kręgu znajomych, w celu zabawy i r o z r y w k i . Wprawdzie obecnie zbio­ rowe uczestniczenie w zwyczaju także p o d t r z y m u j e uczucie wspólnoty, ale pozbawia je swoistego podkładu moralnego właściwego k u l t u r z e t r a ­ dycyjnej, a zatem równie silnej mocy obowiązującej. 1 2 Sztompka, 1 3 M . K . G 1 u с к m a n , Essays op. cit., s. 114. on 1962, c y t . za recenzją Z. S o k o l e w i c z , 1 4 ciu J . L i g ę z a , Folklor współczesnym, s. 79. w górnośląskim the ritual and social relations, Manchester „Etnografia P o l s k a " , t . 9: 1965, s. 515. okręgu przemysłowym, [ w : ] Folklor w ży­ �112 MARIA WIERUSZEWSKA Znamienne są obserwacje świadczące, że w e współcześnie p r a k t y k o ­ w a n y c h zwyczajach, nawiązujących do autentycznego f o l k l o r u , udział b i o ­ rą wąskie kręgi społeczne w s i , p r z y czym uczestniczą w n i c h czasem l u ­ dzie spoza lokalnego środowiska: koledzy z miejsca pracy, rodzina z m i a ­ sta. Te symptomatyczne reguły współczesnej e t y k i e t y , nakazujące zapra­ szać na uroczystości w i e j s k i e (odpusty) czy rodzinne (wesela, c h r z t y itp.) l u d z i spoza bezpośredniego kręgu sąsiadów i znajomych, świadczyłyby 0 osłabieniu wewnętrznej więzi p e w n y c h odłamów w s i i nasileniu k o n ­ taktów zewnętrznych. Równolegle jednak obserwowane w w i e l u wsiach ożywienie t r a d y c y j ­ n y c h obrzędów, dopasowywanie i c h do realiów współczesności, rozbudo­ w y w a n i e akcji i l i c z n y udział zarówno ludności miejscowej, j a k i t e j , która m a ze środowiskiem m a c i e r z y s t y m k o n t a k t y sporadyczne z okazji świąt i urlopów, przemawiałoby za tezą już sygnalizowaną, że m a m y t u do czynienia z tendencją przeciwdziałania t y m w s z y s t k i m procesom dez­ integracji, które postępują w r a z z urbanizacją i uprzemysłowieniem. Z m i a n y f u n k c j i obrzędów, j a k i e obserwujemy w r a z z i c h s t o p n i o w y m z a n i k i e m już od końca X I X w i e k u , a które potęguje dopiero w i e k X X , z i m p a k t e m wpływów ponadlokalnych, a zwłaszcza uprzemysłowienia k r a ­ j u , a zatem i recepcją n o w y c h wzorów, zmuszają etnografów do śledzenia przeobrażeń współczesnych. N a t y m tle szczególnego znaczenia nabiera miejsce treści k u l t u r y l u d o w e j w t w o r z e n i u k u l t u r y narodowej, a zatem 1 zadanie śledzenia r o l i f o l k l o r u w procesie i n t e g r a c j i narodowej. Szeroko i n t e r p r e t o w a n e zjawisko f o l k l o r y z m u jako u g r u n t o w a n y n u r t współczesnego życia k u l t u r a l n e g o , uzmysławia n a m t e n k i e r u n e k p r z e j ­ ścia od r e g i o n a l n y c h treści k u l t u r y l u d o w e j do j e j masowego upowszech­ nienia w ramach k u l t u r y powszechnej, masowej. Już m a k s y m a l n i e zwięźle przedstawiona ewolucja f o l k l o r u w różnych kontekstach społeczno-kulturowych ukazuje n a m w całej złożoności jego funkcje społeczne, a zarazem świadczy o coraz szerszym zakresie jego udziału w procesie integracji, zarówno w charakterze czynnika sprawcze­ go, j a k i p r z e j a w u nasilonej więzi społecznej. M y l n e byłyby jednak w n i o s k i , że współczesna f u n k c j a f o l k l o r y z m u t o t y l k o udział w t w o r z e n i u z u n i f i k o w a n e j k u l t u r y narodowej. Obok n u r t u , który zresztą nobilitował pewne elementy f o l k l o r u do r a n g i s y m b o l i n a ­ rodowych, spełnia f o l k l o r doniosłe funkcje integracyjno-wychowawcze w m i k r o s k a l i , życiu k o n k r e t n y c h w s i i regionów. Szczególne zasługi p r z y ­ pisuje się jego konsolidującej r o l i w procesie i n t e g r a c j i społeczno-kultur o w e j różnych g r u p etnicznych na ziemiach odzyskanych . Doniosłe są także szanse f o l k l o r y z m u w kształtowaniu n o w y c h regionów społeczno1S 1 5 polskich Zob. К. ziem Kwaśniewski, zachodnich Rola i północnych, folkloru w [ w : ] Folklor..., procesie integracji s. 90-94, a t a k ż e M . kulturowej Mace- �INTEGRACYJNA I WYCHOWAWCZA FUNKCJA FOLKLORU -gospodarczych, które łączy „określony k l i m a t życia zbiorowego, postaw społecznych, ideałów i dążeń" . W t y c h w y m i a r a c h umiejscowić trzeba powstające na naszych oczach rejony uprzemysławiane Płocka, Puław, L u ­ bina, K o n i n a , Włocławka. Przedstawione rozważania prowadzą do następujących wniosków. 1. Rzetelne wyjaśnienie społecznych f u n k c j i f o l k l o r u dokonane być może t y l k o w powiązaniu z określonym kontekstem społeczno-kulturowym albo w odniesieniu do sformułowanych na podstawie ustaleń empirycznych modeli tego systemu. 2. Niezbędne wydaje się zastosowanie w analizie t a k i c h opozycji pojęciowych, j a k funkcja, dysfunkcja oraz f u n k c j e : j a w ­ na, u k r y t a , zamierzona i niezamierzona. Przydatność t y c h d y c h o t o m i i u j a w n i a się w całej pełni przy śledzeniu d y n a m i k i f o l k l o r u . 16 W w y n i k u dokonanych przemyśleń nasuwa się uwaga, że istotne k o m ­ ponenty f o l k l o r u , j a k : a) znamienne cechy t r a n s m i s j i ustnej (właściwe t r a d y c y j n e m u przekazowi k u l t u r o w e m u ) ; b) bezpośrednie nawiązanie do wartości uroczystych, szczególnie szanowanych w g r u p i e ; c) często r y ­ tualna postać uzewnętrznienia treści f o l k l o r y s t y c z n y c h (np. w kontekście obrzędów); d) posługiwanie się s y m b o l a m i o i s t o t n y m dla g r u p y znacze­ n i u — stwarzają dostatecznie silne przesłanki dla istnienia f u n k c j i i n t e ­ gracyjnej i wychowawczej. Natomiast b r a k p e w n y c h elementów l u b i c h niespójność w d a n y m układzie w w y n i k u różnicowania się s t r u k t u r y spo­ łecznej w skutek przemian egzo- czy endogennych doprowadza do zmian f u n k c j i f o l k l o r u w ramach zarysowanych już opozycji. w i c z - G o ! u b l i o w , kiej w obrzędowości 10 Przejawy dorocznej, integracji K. Z a w i s t o w i c z - A d a m s k a , t e r a t u r a L u d o w a " , R. V I : 1962 n r 3, s. 3-6. С — Etnografia Polska, XVII/1 mieszkańców współczesnej wsi dolnośląs­ tamże, s. 96-100. Region łódzki (założenia dyskusyjne), „Li­ � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bbc433db2b13abf97c45c1f197a3b0a2.pdf b72dcecbff946ff0db5c8f4ccf51c631 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5472 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource pogranicze polsko-czeskie twórczość słowna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5089 Title A name given to the resource Interetniczny charakter twórczości słownej na pograniczu polsko-czeskim / Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego Description An account of the resource Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego; pod red. Haliny Rusek,Agnieszki Pieńczak i Jacka Szczyrbowskiego, s.331-342 Creator An entity primarily responsible for making the resource Marcol, Katarzyna Language A language of the resource pol ang. cz. Publisher An entity responsible for making the resource available Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Katarzyna Marcol Uniwersytet Śląski w Katowicach Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim Na obszarze pogranicza, jakim niewątpliwie jest Zaolzie, rozwija się folklor odmienny od twórczości powstającej w otoczeniu jednolitym językowo i kulturowo. Odmienność ta wynika z sytuacji ludności zamieszkującej dany teren: tutaj jedna grupa etniczna posługująca się tym samym językiem, posiadająca własną historię, wspólne losy dziejowe i swój zasób kultury codziennie wchodzi w interakcje z inną grupą etniczną, a dzieje się to najczęściej na poziomie powszednich kontaktów sąsiedzkich1. Dla badacza kultury tradycyjnej i współczesnej interesująca jest obserwacja specyficznych dla pogranicza mechanizmów spójności wewnętrznej, nazywanych „dialogiem kultur”, które polegają na wzajemnej recepcji obcych elementów kulturowych bez zachwiania tożsamości etnicznej. Jakie są reguły przejmowania zapożyczeń i wpływów, jaki jest sposób ich adaptacji, w jakim zakresie wzbogacają własny system kultury i jaki wspólnie tworzą obraz? – oto pytania o istotę systemu etnokultury pogranicza, które stanowią punkt wyjścia dla moich rozważań o twórczości słownej dzieci. Owa „twórczość słowna”, nazywana również folklorem, oznacza teksty rozpowszechniane spontanicznie w środowisku rówieśniczym, w sytuacji nieformalnej, w kontakcie bezpośrednim. Należą tu utwory traktowane przez dzieci za własne, które cechuje powtarzalność, anonimowość, kolektywność i wariantywność, a ich nadrzędną funkcją jest zabawa słowem, brzmieniem i skojarzeniami2. Najpopularniejszymi gatunkami są: rymowanki, wyliczanki, przezywanki, zagadki, skrętacze językowe i dowcipy oraz wiele innych, których funkcjonowanie zapewnia dzieciom dobrą zabawę i poczucie integracji. 1 D. Simonides: Bogactwo kultur na pograniczach. W: Folklor i pogranicza. Red. A. Staniszewski, B. Tarnowska. Olsztyn 1998, s. 19-20. 2 Por. D. Simonides: Współczesny folklor słowny dzieci i nastolatków. Wrocław – Warszawa 1976, s. 7. �332 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví Kultura dzieci, której częścią jest ich folklor, powstaje i rozwija się najintensywniej w środowisku rówieśniczym. Nadawcy i odbiorcy należą zazwyczaj do tej samej grupy wiekowej, a teksty krążą w ustnym obiegu, ulegając najrozmaitszym przekształceniom3. Cechy współczesnych grup dzieci są uwarunkowane wieloma czynnikami, m.in. statusem rodziny (wielopokoleniowa czy dwupokoleniowa), miejscem zamieszkania (wieś, miasto, osiedle), czasem spędzanym w szkole, na zajęciach pozaszkolnych czy zabawach na powietrzu. Repertuar zależy więc od tego, czy rodzina jest wielopokoleniowa i czy dochodzi do przepływu tekstów pomiędzy poszczególnymi pokoleniami, jaki jest stosunek do tradycji środowiska, w jakim się wychowują, do jakich kręgów rówieśniczych należą i jakie jest miejsce ich spotkań4. Wraz z pójściem do szkoły dzieci stają się jednocześnie członkami kilku grup: rodzinnej i rówieśniczej („szkolnej” i „pozaszkolnej”), a dorastając określają się „przeciw” temu, co przekazuje rodzina i zbliżają się do grupy rówieśniczej5. Codzienne kontakty z kolegami sprzyjają powstawaniu więzi społecznych, opartych na podobnych emocjach i przeżyciach, ponadto pozwalają dzieciom na zaspokojenie chęci przekazywania zasłyszanych tekstów, tworzenia nowych treści i opowiadania przeżytych sytuacji6. Struktura zasobu twórczości dzieci zaolziańskich pod kątem charakteru etnicznego ma charakter złożony. Większą część repertuaru stanowią teksty gwarowe, w dużej mierze tożsame z tymi po polskiej stronie granicy, pokrywające się treściowo, posługujące się tą samą stylistyką i pełniące te same funkcje7. Równocześnie jednak funkcjonują tu utwory, które zostały przez polskie dzieci zapożyczone od czeskich kolegów. Co dnia spotykają się bowiem na lewym brzegu Olzy dzieci posługujące się gwarą polską i językiem czeskim, o odmiennej kulturze i zróżnicowanym poczuciu tożsamości. Sytuacja ta wpływa znacząco na kształt ich twórczości ustnej, która rozwijając się w środowisku wielokulturowym wchodzi w interakcje z odmiennym etnicznie repertuarem i podlega pod jego wpływem procesom innowacyjnym8. O charakterze współczesnych tekstów polskich dzieci na Zaolziu decydują zarówno kontakty z rówieśnikami narodowości czeskiej, w trakcie których dochodzi do spontanicznego przepływu treści, jak i etnicznie obca kultura, język oraz literatura, stanowiące kontekst życia codziennego. Niebagatelną rolę odgrywają również czeskie środki masowego przekazu, które stanowią istotne źródło inspiracji dziecięcych utworów. Zasób folkloru zaolziańskiego oraz jego charakter nie są zatem tożsame z folklorem dziecięcym w Polsce, nie są też takie same, jak folklor w głębi Czech. O swoistości tutejszej dziecięcej twórczości słownej świadczy „interetniczność”, a więc umiejscowienie „po3 Por. tamże, s. 233. 4 Por. D. Simonides: Wymiary i rozmiary kultury dzieci. „Literatura Ludowa” 1996, nr 4-5, s. 9. 5 Por. D. Bula, D. Krzyżyk, B. Niesporek-Szamburska, H. Synowiec: Dziecko w świecie języka. Kraków 2004, s. 17. 6 Zob. A. Błaszczyk: Podwórko i badanie folkloru dziecięcego. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego, Folklorystyka”, nr 2 (1996), s. 127. 7 Zob. K. Marcol: Słowo i zabawa. Ustna twórczość dzieci na pograniczu polsko-czeskim. Wrocław 2008, s. 101-150. 8 Folklor słowny polskich dzieci na Zaolziu został zbadany pod kątem zapożyczeń i wpływów czeszczyzny przez autorkę niniejszego artykułu. Zob. K. Marcol: Słowo i zabawa…, s. 152-167. Do tej pory brak jednak opracowań na temat wpływu gwary i etnicznie polskich tekstów na twórczość dzieci czeskich zamieszkujących Zaolzie. �Katarzyna Marcol: Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim 333 między” polskim i czeskim zasobem twórczości słownej, z których mieści się w niej to, co odpowiada regułom poetyki dziecięcych tekstów. Niniejsza rozprawa jest efektem badań terenowych, prowadzonych na Śląsku Cieszyńskim od listopada 2009 do lutego 2010 w środowisku polskich dzieci po dwu stronach granicy oraz wśród ich rówieśników czeskich, zamieszkujących Zaolzie. Celem tych studiów było określenie charakteru etnicznego twórczości słownej najmłodszego polskiego pokolenia na Zaolziu oraz określenie stopnia znajomości czeskiego folkloru słownego. Prace badawcze realizowane były w szkołach podstawowych techniką wywiadu jawnego nieformalnego z użyciem kwestionariusza i objęto nimi dzieci w przedziale wiekowym 6-12 lat. Okoliczności towarzyszące transmisji tekstów podczas prowadzonych badań nie były z oczywistych względów naturalnym kontekstem ich funkcjonowania. Zachowanie dzieci było determinowane zarówno obecnością nieznajomego badacza, jak również otoczeniem, w którym odbywał się proces naukowo-badawczy. Szkoła wymusza na dziecku zachowania oficjalne, tu mówi się poprawnie (nauczyciele na Zaolziu dbają, aby dziecko w szkole z polskim językiem nauczania mówiło polszczyzną literacką, gdyż dla wielu z nich jest to jedyne miejsce, gdzie mogą posługiwać się tą odmianą języka), niewiele tu miejsca na swobodną zabawę z rówieśnikami. Badacza folkloru nie dziwi fakt, że sytuacja komunikacyjna warunkuje wybór kodu językowego oraz repertuar. Od kontekstu wypowiedzi, zarówno tego sytuacyjnego jak i kulturowego, zależy bowiem wiele czynników: sposób wykonania (styl, kompozycja), poruszane tematy oraz, co szczególnie istotne w społeczeństwie wieloetnicznym, wybór odpowiedniej odmiany języka9. Zróżnicowanie języka pod względem funkcjonalnym odgrywa na Zaolziu istotną rolę w kontaktach społecznych. Układ językowy należy tu traktować jako dwujęzyczność, a nawet trójjęzyczność: język polski – gwara – język czeski, a o wyborze odpowiedniej formy decydują czynniki takie jak: sytuacja komunikacyjna, temat wypowiedzi, narodowość. Każdy członek polskiej społeczności na Zaolziu nabywa z czasem tzw. kompetencji socjolingwistycznej, czyli znajomości reguł rządzących sposobem wypowiedzi w odpowiedniej sytuacji10. Już sam fakt, że mieszkańcy Zaolzia posługują się zarówno językiem polskim, gwarą zachodniocieszyńską, jak też językiem czeskim, znacznie ułatwia przenikanie i wymianę zjawisk kultury ludowej. Podobnie jak dzisiejsza mowa młodego pokolenia Zaolzian, ich ustna twórczość artystyczna czerpie bogactwo z czeskiego systemu językowego11. Proces zapożyczeń i transmisji przebiega tu zatem pomiędzy językami ze 9 Por. K.D. Kadłubiec: Metodologiczne aspekty interdyscyplinarności folklorystyki. W: Folklorystyka na przełomie wieków. Red. K.D. Kadłubiec. Cieszyn 1999, s. 14. 10 Zob. B. Madecka: Zakres funkcjonowania języka polskiego. W: Zaolzie. Studia i materiały z dziejów społeczności polskiej w Czechosłowacji. Red. M.G. Gerlich, K.D. Kadłubiec. Warszawa 1992, s. 106. 11 Polsko-czeska komparatystyka językoznawcza obejmuje szereg studiów nad wzajemnymi interferencjami językowymi, wynikającymi z pokrewieństwa systemów językowych. Por. m.in. J. Damborský: Gwara czesko-cieszyńska. W: Z badań porównawczych języków oraz dialektów słowiańskich i niesłowiańskich na ziemiach nadodrzańskich. Red. J. J. Brzeziński. Zielona Góra 1992; E. Lotko: Czesko-polskie pogranicze językowe: sytuacja językowa na Zaolziu. W: Śląsk w badaniach językoznawczych: badanie pogranicza językowo-kulturowego polsko-czeskiego. Red. I. Nowakowska-Kempny. Katowice 1993; T.Z. Orłoś: Polsko-czeskie związki językowe. Wrocław 1980; Tenże: Tysiąc lat czesko-polskich związków językowych. �334 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví sobą spokrewnionymi, a tam, gdzie nie istnieją bariery językowe lub są one niewielkie, dochodzi do wielu zapożyczeń, zwłaszcza w folklorze12. Wpływy języka czeskiego i kultury ujawniają się w słownej twórczości dzieci zaolziańskich na różnych płaszczyznach. Wzbogacają one zarówno zasób folkloru o nowe utwory, zaczerpnięte z repertuaru czeskich rówieśników, jak i kształtują poetykę tekstów. Interferencje interetniczne są cechą charakterystyczną twórczości rozwijającej się w środowisku wielojęzycznym i wielokulturowym, a „możliwość wzajemnych wpływów, inspiracji, a zatem przejawów synkretyzmu, czyni je bogatymi zarówno pod względem ilościowym, jak i gatunkowym oraz poetyckim”13. Interetniczne przenikanie zjawisk kultury ludowej jest jednak procesem złożonym. Zapożyczanie nie jest bowiem automatyczne i bezrefleksyjne, ale towarzyszy mu adaptacja do własnego systemu językowo-kulturowego. Dzieci, przejmując dany tekst folkloru z repertuaru czeskich rówieśników czy też stosując bohemizmy, dostosowują ich obcą formę do używanego w mowie codziennej systemu języka polskiego (gwary). Wpływy czeszczyzny, a zatem i procesy adaptacyjne, obserwujemy na różnych płaszczyznach poetyki dziecięcych zabaw słownych we wszystkich gatunkach folkloru14. Płaszczyzna fonetyczna ustnej twórczości dzieci zaolziańskich jest gwarowa, a zatem zgodna z polskim systemem językowym. Jej podstawowymi wyznacznikami są: akcent paroksytoniczny (przypada na przedostatnią sylabę wyrazu, a nie na pierwszą, jak w języku czeskim) oraz brak iloczasu. Choć badacze zwracają uwagę na silny wpływ czeszczyzny na wymowę Polaków z Zaolzia15, to należy zwrócić uwagę, że utwory zaczerpnięte z czeskiego zasobu folkloru przez najmłodszą generację podlegają procesom dostosowującym warstwę brzmieniową do zasad polskiej gramatyki. Uwidacznia się tu zatem siła „własnego” języka, gwary, którego zasady są narzucane zapożyczonym tekstom. Dzięki takim praktykom przystosowawczym twórczość polskich dzieci na pograniczu wzbogaca się o nowe zabawy słowne, które traktowane są na równi z ich własnymi (dzieci nie są świadome ich obcego etnicznie pochodzenia). Dostosowanie warstwy brzmieniowej czeskiego tekstu do wymowy gwarowej można zaobserwować również na przykładzie zaolziańskich wyliczanek. Polskie dzieci przyswoiły sobie jedną z najbardziej popularnych zabaw słownych w Czechach i chętnie posługują się nią w celu wytypowania osoby inicjującej grę: En ten tyky, dva špendlíky, čert vyletěl z elektriky. Bez klobouku, bos, narazil si nos. (Jabłonków, szkoła czeska) Kraków 1993; Tenże: Studia z frazeologii czeskiej i polskiej. Kraków 2005; M. Basaj, J. Siatkowski: Bohemizmy w języku polskim: słownik. Warszawa 2006; Z. Greń: Semantyka i składania czasowników oznaczających akty mowy w języku polskim i czeskim. Warszawa 1994. 12 Por. J. Krzyżanowski: Folklor krajów pogranicza. W: Tenże: Szkice folklorystyczne. T. 1. Kraków 1980, s. 107. 13 K.D. Kadłubiec, I. Fryda: Raz, dwa, trzy, wychodź ty! Twórczość słowna polskich dzieci z Zaolzia. Czeski Cieszyn 1993, s. 18. 14 K.D. Kadłubiec, I. Fryda: Raz, dwa, trzy…, s. 8-9. 15 Por. I. Bogocz: Współczesny język polski na Zaolziu. W: Polszczyzna Śląska. Historia i współczesność. Red. B. Wyderka. Opole 1997, s. 34. �Katarzyna Marcol: Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim 335 Ententiki dwa szpyndliki, czert wylecioł z elektryki. Bez kłobuka, bos, naraził se nos. (Oldrzychowice) Zabiegi adaptacyjne, którym poddany został czeski wariant wyliczanki, nie zmieniły rymów ani rytmu wiersza, nie zniekształciły też jego sensu. Czeskie słowa są zastąpione gwarowymi: špendlíky – szpyndliki, čert – czert, vyletěl – wylecioł, elektriky – elektryki, bez klobouku – bez kłobuka, narazil si – naraził se. W zaolziańskim wariancie charakterystyczne jest zachowanie staropolskiego słowa kłobuk, które oznacza kapelusz, a w języku czeskim przybiera formę klobouk. Dzięki zbliżonej wymowie staropolskiego i czeskiego wyrażenia, a również dzięki peryferyjnemu charakterowi gwary zachodniocieszyńskiej, która nie ulegała językowym prądom innowacyjnym w tak dużym stopniu, jak język w centrum kraju, możemy obserwować w zabawach słownych dzieci zaolziańskich funkcjonowanie dawnych form leksykalnych16. Warstwa brzmieniowa jest właściwa systemowi gwarowemu, na co wskazuje zwężenie artykulacji samogłoski „e” do „y” po twardych i miękkich spółgłoskach (szpyndliki) oraz przechodzenie pochylonego „a” w „o” (wylecioł). Na płaszczyźnie leksykalnej dochodzi do najbardziej nasilonych interferencji języka czeskiego na mowę Zaolziaków. Uwidacznia się to najczęściej w zapożyczaniu czeskich wyrazów i związków wyrazowych oraz w powstawaniu neologizmów. Irena Bogocz, która prowadziła badania wśród uczniów szkół z polskim językiem nauczania, zanotowała ekspansję czeskich słów z zakresu nazewnictwa i terminologii fachowej, wyrazów potocznych, slangowych oraz stylistycznie neutralnych17. Zapożyczenia są stosowane powszechnie w sytuacjach nieoficjalnych i obejmują określenia, których tradycyjna gwara nie posiada. Ze względu na kontakty z czeskim środowiskiem większościowym, pod którego wpływem językowym pozostaje młoda generacja, częściej pojawiają się w języku wyrażenia zaczerpnięte z czeszczyzny niż z polszczyzny ogólnej, a zatem warianty lepiej znane i częściej przez dzieci słyszane18. Zapożyczenia leksykalne nie zmieniają jednak samego systemu gwary, który nadal jest dominujący i kształtuje bohemizmy według zasad polskiej gramatyki. W tekstach dziecięcego folkloru obserwujemy procesy przystosowujące obce etnicznie leksemy do gwarowego systemu twórczości zaolziańskiej. Zjawisko to przejawia się dwojako: albo poprzez zamianę czeskich wyrażeń na rdzennie polskie, odpowiadające rymom i rytmicznej kompozycji utworu, albo poprzez dopasowanie zapo16 O archaizmach leksykalnych w gwarach Śląska Cieszyńskiego pisał m.in. J. Basara: „Gwary Śląska Cieszyńskiego, izolowane przez wieki od głównych tendencji rozwojowych polszczyzny, zachowały do dziś wiele archaizmów wyrazowych oraz staropolskich cech fonetycznych. Niektóre archaizmy leksykalne mogły się tak dobrze zachować dzięki zgodności postaci i znaczenia jednobrzmiących wyrazów w języku czeskim, z którym nasze gwary były w stałym kontakcie”. Zob. J. Basara: Gwary Śląska Cieszyńskiego w Czechosłowacji jako część składowa języka polskiego. W: Perspektywy badań śląskoznawczych. Red. D. Simonides, H. Borka. Wrocław 1981, s. 36. 17 I. Bogocz: Współczesny język polski na Zaolziu…, s. 32-33. 18 Por. K. D. Kadłubiec, W. Milerski: Cieszyńska ojczyzna polszczyzna. Czeski Cieszyn – Cieszyn 2001, s. 51-53. �336 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví życzonych, obco brzmiących słów do gramatyki języka polskiego. Adaptacje leksykalne są widoczne we wszystkich gatunkach folkloru polskich dzieci za Olzą i stanowią o charakterze interetnicznym tej twórczości. Czeski folklor bywa zatem podstawą zabiegów stylistycznych, które umożliwiają dzieciom zaolziańskim włączenie zapożyczonych utworów do zasobu własnej twórczości. Przykładem może być inwokacja do ślimaka, należąca do gatunku rymowanek-wołanek, która jest powtarzana zarówno wśród polskich, jak i czeskich rówieśników. W obu grupach etnicznych tekst ten przyjmuje jednak inną postać: dzieci z Polski i z Zaolzia rymują Ślimak, ślimak, pokaż rogi,/ dam ci sera na pierogi, Czesi zaś: Šnečku, šnečku, vystrč růžky, dám ti krejcar na tvarůžky. (Trzyniec, szkoła czeska) Czeski wariant tekstowy został zaadaptowany na Zaolziu i funkcjonuje równocześnie z polskim tekstem, wzbogacając repertuar małych Polaków, którzy wołają: Ślimak, ślimak, pokaż różki, dóm ci chleba i tworuszki. (Karwina) W zaolziańskiej wołance wyraz krejcar, oznaczający dawną monetę pieniężną, został zastąpiony chlebem, co w konsekwencji spowodowało zmiany w semantyce utworu. Choć w gwarze zachodniocieszyńskiej funkcjonuje do dziś słowo grejcar, to jednak mali Zaolziacy wiedzą, że tworuszki kupuje się za korony, które są walutą obowiązującą w Czechach. Niezasadne jest zatem, z punktu widzenia dzieci, stosowanie nieaktualnego słowa, które lepiej jest zastąpić czytelnym wyrażeniem, wpisującym się w rymowaną i rytmiczną kompozycję tekstu. O tego typu innowacjach, które polegają na zamianie słów niezrozumiałych i zastępowaniu ich bardziej „swojskimi”, wspominała D. Simonides, omawiając rymowanki dzieci śląskich19. Dzięki takim zabiegom powstają nowe warianty, które rozpowszechniane spontanicznie w ustnym przekazie urozmaicają i uaktualniają repertuar najmłodszej grupy wiekowej. Różnice na płaszczyźnie morfologicznej pomiędzy polskim i czeskim systemem językowym powodują liczne interferencje czeszczyzny w języku mówionym Zaolziaków. Obserwuje się przejmowanie czeskich afiksów, kontaminacje wyrazów, zmianę rodzaju gramatycznego rzeczowników oraz używanie w polskich tekstach czeskiej rekcji czasowników20. Procesy te są właściwe również dziecięcej twórczości ustnej, zwłaszcza w gatunkach prozy ludowej. Opowieści komiczne i sensacyjne są zbliżone stylem do potocznej odmiany języka, a zatem interferencje czeszczyzny są tu najbardziej widoczne, np.: Były trzi mrówki: jedna była z Poloków, drugo była z Czech a trzecio była z Rusów. Jedna szła do nosa, druga szła do włosów, a trzecio szła do d…. A tak sie piyrszej pytali, jako sie tam mioła. – „No, moc dobrze ni, bo cosi tam kopało”. Drugo mówi, że było kupe lasu. A trzecio mówiła, że łóna sie tam mioła fajnie, tam jeździło tela taksików. (Hawierzów Błędowice) 19 Por. D. Simonides: Współczesny folklor słowny dzieci…, s. 67. 20 Por. J. Labocha: Polsko-czeskie pogranicze na Śląsku Cieszyńskim. Zagadnienia językowe. Kraków 1997, s. 41-49; I. Bogocz: Współczesny język polski na Zaolziu…, s. 33-35. �Katarzyna Marcol: Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim 337 W dowcipie tym należy zwrócić uwagę na zmianę rodzaju gramatycznego słowa taksówka, która w czeszczyźnie jest rodzaju nijakiego, oraz na zastosowane sformułowanie moc dobrze ni, stanowiące kalkę z języka czeskiego. Z drugiej jednak strony wyraźna jest tendencja do częstszej niż w języku literackim stosowania końcówki –ów w D.l.mn., charakterystycznej dla polszczyzny. System gwarowy narzuca zatem bohemizmom reguły fleksyjne obowiązujące w języku polskim. Pod względem składniowym gwara zachodniocieszyńska zbliżona jest do języka czeskiego, a zatem wpływy czeszczyzny nie są tu liczne, ale za to bardzo znaczące. Do najczęstszych bohemizmów gramatyczno-składniowych można zaliczyć niepoprawne używanie spójników, stosowanie strony zwrotnej w znaczeniu strony biernej, częstą w mowie potocznej konstrukcję z czasownikami musieć i nie śmieć (zamiast trzeba i nie wolno)21. Składniowych zmian w gramatyce języka młodych Polaków na Zaolziu obawiają się K.D. Kadłubiec oraz W. Milerski, którzy konkludują: „najniebezpieczniej dla języka jest wówczas, gdy innowacje wnoszą obce rozwiązania systemowe, czego jesteśmy, choć rzadko, świadkami w mowie najmłodszych Zaolziaków. Dotyczy to po części frazeologizmów, które reprezentują również określony model składniowy (…)”22. Podobnie jak we współczesnej mowie Zaolziaków wpływ czeskiej składni przejawia się w tekstach folkloru najczęściej poprzez niepoprawne używanie spójników, w tym stosowanie spójnika a (zamiast i) w zdaniach współrzędnie złożonych oraz jeśli (zamiast czy) w konstrukcjach podrzędnie złożonych. Zjawisko to występuje również w tekstach folkloru dziecięcego: Mamusia mówiła Pepiczkowi, żeby szeł do sklepu kupować mandarynkym, banan a owoce a żeby na wszystko mówił „tak”. Szeł do sklepu a pan prodawacz sie go pytał: „Chcesz mandarynkym?” „Tak”. „Chcesz banany?” „Tak”. „Chcesz jarziny?” „Tak”. Szeł a spotkoł na ceście bokserzyste. Bokserzysta sie go pyta, jeśli chce jednóm do pyska, a ón powiedzioł „tak”, a ón mu doł. (Trzyniec) Nieliczne obce rozwiązania systemowe nie zmieniają jednak etnicznego charakteru twórczości dzieci zaolziańskich, a wpływy czeszczyzny, jakim podlega, nie zmieniają jej polskiego systemu językowego. Zapożyczenia nie są bowiem przejmowane w czystej formie, ale są najpierw poddane procesom adaptacyjnym, które dostosowują je do znanego i najbliższego dzieciom sposobu konstruowania wypowiedzi, jaki podsuwa gwara. Dopiero po takich zabiegach wchodzą one w obieg ustny. Warunkiem funkcjonowania każdego tekstu folkloru jest bowiem akceptacja przez całą społeczność, musi ona zarówno spełniać oczekiwania najmłodszych nosicieli folkloru w zakresie funkcjonalnym, jak i odpowiadać im pod względem poetyki. Wszelkie zapożyczenia przechodzą więc najpierw przez wstępną selekcję i jeżeli okaże się, że taka forma wypełnia lukę w dziecięcej zabawie i pozwala na pełne wyrażenie myśli i emocji, zostaje szybko rozpowszechniona w zachowaniach słownych i funkcjonuje tak długo, jak spełnia swoją rolę23. Interferencje czeszczyzny wzbogacają prymarny repertuar fonetyczny, leksykalny, fleksyjny i składniowy, nie zmieniając systemu samej gwary cieszyńskiej24, która sta21 22 23 24 Por. I. Bogocz: Współczesny język polski na Zaolziu…, s. 35. K.D. Kadłubiec, W. Milerski: Cieszyńska ojczyzna …, s. 53. Szerzej na ten temat K. Marcol: Słowo i zabawa…, s. 152-167. I. Bogocz: Współczesny język polski na Zaolziu…, s. 32. �338 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví nowi podstawowy kod komunikacji bezpośredniej. Jesteśmy zatem świadkami niezwykle interesującego procesu, w którym zapożyczenia podkreślają etnicznie polski charakter folkloru poprzez procesy przystosowawcze, uwidaczniające mechanizmy rządzące polskim (gwarowym) systemem poetycko-językowym. Podczas analizy materiału zgromadzonego w trakcie studiów terenowych uwagę badacza zwróciły te teksty, które funkcjonują równocześnie w twórczości dzieci polskich i czeskich, a przekazywane są tym samym – czeskim – językiem. Ich forma i treść jest identyczna w obu środowiskach etnicznych, zaś brak zabiegów adaptacyjnych do gwarowego systemu językowego jest wynikiem specyficznej funkcji, jaką pełnią owe utwory w gronie rówieśniczym. Pierwszym gatunkiem są tzw. skrętacze językowe, a więc trudne do wymówienia zdania, rozpoczynające się od słów: „powiydz pryndko…”, które przytaczane są dosłownie, gdyż istotą ich funkcjonowania jest zabawa brzmieniem wyrazów. Ingerencja w płaszczyznę fonetyczno-fonologiczną spowodowałaby tu utratę charakteru ludycznego. Dzieci, nie mając żadnych trudności z wymówieniem głosek obcych polskiemu systemowi artykulacyjnemu, dodały tę grupę tekstów do swoich zabaw słownych. W repertuarze najmłodszej generacji Zaolziaków znajdują się zatem, prócz skrętaczy językowych znanych dzieciom w Polsce, także te zaczerpnięte z repertuaru czeskich rówieśników, np.: Byl jednou jeden Řek, a ten mi řek: kolik je w Řecku řeckých řek? A já mu řek, že nejsem Řek, abych mu řek, kolik je v Řecku řeckých řek25 (Czeski Cieszyn) Mieszkańcy Zaolzia znakomicie radzą sobie z wymową „rz” frykatywnego nie tylko dlatego, że biegle posługują się językiem czeskim i bez kłopotu wymawiają głoski właściwe czeszczyźnie, ale także dlatego, że taki sposób artykulacji spółgłoski „rz” jest właściwy gwarze zachodniocieszyńskiej. W gwarach polskich na terenie Czech utrzymuje się „i” po „sz”, „rz”, „cz”, a koło Jabłonkowa po miękkich dziąsłowych „śi”, „źi”, „ći”26, co obserwujemy w popularnych skrętaczach językowych: Třista třicet tři stříbrných stříkaček stříkalo přes třista třicet tři stříbrných řek27 (Bystrzyca) Třista třiatřicet stříbrných křepeliček přeletĕlo přes třista třiatřicet stříbrných střech28 (Trzyniec) Innym gatunkiem, który przyjął się na gruncie twórczości rówieśniczej, są wszelkiego rodzaju parodie. Jak zauważa Dorota Simonides, „w żadnym innym środowisku społecznym parodia nie występuje w takiej postaci, jak właśnie wśród dzieci, które z reguły przedrzeźniają niemal wszystko i niemal wszystkich”29. W rymach satyrycznych wystawiane 25 Był raz jeden Grek i on mi powiedział/ ile jest w Grecji greckich rzek?/ A ja mu powiedziałem, że nie jestem Grekiem, abym mu umiał powiedzieć, / ile jest w Grecji greckich rzek. 26 Por. K. Dejna: Atlas polskich innowacji dialektalnych. Warszawa 1981, s. 40. 27 Trzysta trzydzieści trzy srebrne strzykawki strzykały przez trzysta trzydzieści trzy srebrne rzeki. 28 Trzysta trzydzieści trzy srebrne przepióreczki przeleciały przez trzysta trzydzieści trzy srebrne dachy. 29 D. Simonides: Współczesny folklor słowny…, s. 97. �Katarzyna Marcol: Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim 339 są na pośmiewisko najchętniej te zjawiska, postaci i zachowania, które są powszechnie uznawane za wzór lub szczególnie przez dorosłych czczone. Im bardziej wzniosły i patetyczny ton wypowiedzi, tym chętniej staje się on przedmiotem kpin i żartów30. Jednym z najbardziej popularnych utworów satyrycznych rozpowszechnionych w środowisku rówieśniczym jest parodia hymnu narodowego. W Polsce dzieci śpiewają: Jeszcze Polska nie zginęła, ale zginąć musi, bo Gargamel na Klakierze wszystkie Smurfy dusi. Marsz, marsz Klakiera, niech go weźnie cholera, niech go pochowają, tam gdzie Smurfy srają. (Zebrzydowice) Na Zaolziu sytuacja przedstawia się o tyle interesująco, że polskie dzieci znają i powtarzają parodie zarówno hymnu polskiego, jaki i czeskiego. Taki repertuar jest charakterystyczny dla pogranicza, gdzie funkcjonują równolegle dwie pieśni o charakterze patriotycznym, stanowiące symbol państwowy. Polski hymn jest zatem przetworzony przez dzieci w następujący sposób: Jeszcze Polska nie zginęła, ale zginąć musi, bo już Hitler na granicy wszystkie noże brusi. Marsz, marsz Dąbrowski, do piekorza po rożki, za twoim przewodem zjemy rożki z miodem. (Czeski Cieszyn) Marsz, marsz Hitlerze, ty stary frajerze, za twoim przewodem przebodnym cie nożem. (Gnojnik) Trawestacja czeskiego hymnu jest tożsama z wariantami funkcjonującymi wśród czeskich dzieci i brzmi następująco: Kde domov můj, tam roste hnůj, voda hučí do papučí, v sadě skví se černý květ, Husákovi na pohřeb31. (Oldrzychowice) Kde domov můj, voda hučí, chlap na to čučí32. (Czeski Cieszyn) Pierwsze słowa czeskiego hymnu narodowego stały się również inspiracją dla dowcipu, który jest powtarzany w gronie rówieśników polskich i czeskich na Zaolziu, a re30 Tamże, s. 97-112. 31 Gdzie jest mój dom,/ tam rośnie gnój,/ woda spada z hukiem do kapci,/ w sadzie błyszczy czarny kwiat,/ Husakowi na pogrzeb. 32 Gdzie jest mój dom,/woda spada z hukiem,/ chłop się na to gapi. �340 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví alizuje charakterystyczny dla opowieści komicznych schemat rywalizacji bohaterów trzech narodowości: Vsadí se Čech, Rus a Němec kdo vydrží zpívat svojí hymnu pod vodou, němce i rusa sežral žralok, ale když uslyšel zpívat Čecha Kde domov můj tak ho nechal, bezdomovce nežere. (Gnojnik, szkoła polska33) Vsadí se Čech, Američan a Francouz kdo vydrží déle s krokodýlem ve vodě a musí u toho zpívat svoji hymnu. Vleze tam Francouz, krokodýl ho sežere, vleze tam Američan, krokodýl ho sežere, vleze tam Ćech a zpívá „Kde domov můj?”, krokodýl ho vyplivne ven z vody a povídá: fuj, bezdomovce nežeru. (Gnojnik, szkoła czeska) Zrozumienie dowcipu jest warunkowane znajomością tekstu czeskiego hymnu, a jego funkcjonowanie jest możliwe tylko wśród tych osób, które wiedzą, iż owa pieśń narodowa rozpoczyna się od słów „Kde domov můj”. Trafne jest stwierdzenie, że „koniecznym warunkiem powstawania i zrozumienia parodii jest doskonała znajomość utworu parodiowanego”34. Mieszkańcy Zaolzia, z racji swego zamieszkania na terytorium Republiki Czeskiej, znakomicie orientują się w kanonach kulturowych, które dla Polaka z prawej strony Olzy są nieczytelne i już najmłodsze pokolenie potrafi z łatwością korzystać z etnicznie odmiennych zasobów tekstowych. Dzięki temu uzyskujemy barwny i bogaty obraz repertuaru słownego na pograniczu, którego specyfika wynika z funkcjonowania w środowisku wielokulturowym. Folklor dzieci na Zaolziu nosi znamiona interferencji dwóch zasobów kultury i języka. Specyfika interetniczna ma tu charakter dychotomiczny, na który składają się zarówno elementy własne, polskie, jak i obce, wspólne z twórczością czeskich rówieśników. O etnicznie polskim charakterze zabaw słownych świadczą jednak proporcje pomiędzy zapożyczeniami z obcej kultury i języka a elementami macierzystymi: wpływy i zapożyczenia w większości nie są przejmowane biernie i mechanicznie, ale są aktywnie modelowane według własnych praw twórczości anonimowej. Wpływy czeszczyzny są widoczne na wielu płaszczyznach twórczości rówieśniczej: od zapożyczeń tekstowych po leksykalne. Pożyczki interetniczne są konsekwencją kształtowania się twórczości słownej pod wpływem dominującej kultury czeskiej i obcego języka. Kultura ludowa na pograniczu nie rozwija się bowiem w izolacji, ale czerpie swe bogactwo ze źródeł, jakie umożliwia jej położenie geograficzne, pokrewieństwo języków, intensywność kontaktów na płaszczyźnie nieoficjalnej, rodzinnej i rówieśniczej. Naturalnym zjawiskiem jest proces wzajemnego czerpania inspiracji z zasobów tekstowych, które choć pochodzą z różnych kręgów etnicznych, to wyrażane są za pomocą języków należących do tej samej, słowiańskiej rodziny. Pokrewieństwo języków ułatwia w dużym stopniu przenikanie treści z jednego do drugiego kręgu rówieśniczego, dzięki czemu zabawy słowne dzieci zaolziańskich są bogatsze, w stosunku do tekstów funkcjonujących w Polsce, o całą gamę utworów zaczerpniętych z folkloru czeskiego. 33 Badania terenowe, mające na celu określenie stopnia znajomości folkloru czeskiego wśród polskich dzieci na Zaolziu, były prowadzone po czesku, stąd wypowiedź respondenta w języku czeskim. 34 D. Simonides: Współczesny folkor słowny…, s. 98. �Katarzyna Marcol: Interetniczny charakter twórczości słownej dzieci na pograniczu polsko-czeskim 341 Bibliografia: Basaj M.,: Siatkowski J.: Bohemizmy w języku polskim: słownik. Warszawa 2006 Basara J.: Gwary Śląska Cieszyńskiego w Czechosłowacji jako część składowa języka polskiego. W: Perspektywy badań śląskoznawczych. Red. D. Simonides, H. Borka. Wrocław 1981, s. 33-36 Błaszczyk A.: Podwórko i badanie folkloru dziecięcego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego, Folklorystyka” 2, 1996, s. 127-136 Bogocz I.: Współczesny język polski na Zaolziu. W: Polszczyzna Śląska. Historia i współczesność. Red. B. Wyderka. Opole 1997, s. 29-36 Bula D., Krzyżyk D., Niesporek-Szamburska B.: Synowiec H.: Dziecko w świecie języka. Kraków 2004 Damborský J.: Gwara czesko-cieszyńska. W: Z badań porównawczych języków oraz dialektów słowiańskich i niesłowiańskich na ziemiach nadodrzańskich. Red. J. J. Brzeziński. Zielona Góra 1992, s. 71-75 Dejna K.: Atlas polskich innowacji dialektalnych. Warszawa 1981 Greń Z.: Semantyka i składania czasowników oznaczających akty mowy w języku polskim i czeskim. Warszawa 1994 Kadłubiec K.D.: Metodologiczne aspekty interdyscyplinarności folklorystyki. W: Folklorystyka na przełomie wieków. Red. K.D. Kadłubiec. Cieszyn 1999, s. 13-30 Kadłubiec K.D., Fryda I.: Raz, dwa, trzy, wychodź ty! Twórczość słowna polskich dzieci z Zaolzia. Czeski Cieszyn 1993 Kadłubiec K.D., Milerski W.: Cieszyńska ojczyzna polszczyzna. Czeski Cieszyn – Cieszyn 2001 Krzyżanowski J.: Folklor krajów pogranicza. W: Tenże: Szkice folklorystyczne. T. 1. Kraków 1980, s. 107-121 Labocha J.L.: Polsko-czeskie pogranicze na Śląsku Cieszyńskim. Zagadnienia językowe. Kraków 1997 Lotko E.: Czesko-polskie pogranicze językowe: sytuacja językowa na Zaolziu. W: Śląsk w badaniach językoznawczych: badanie pogranicza językowo-kulturowego polsko-czeskiego. Red. I. Nowakowska-Kempny. Katowice 1993, s. 131-138 Madecka B.: Zakres funkcjonowania języka polskiego. W: Zaolzie. Studia i materiały z dziejów społeczności polskiej w Czechosłowacji. Red. M.G. Gerlich, K.D.Kadłubiec. Warszawa 1992, s. 105-113 Marcol K.: Słowo i zabawa. Ustna twórczość dzieci na pograniczu polsko-czeskim. Wrocław 2008 Orłoś T.Z.: Polsko-czeskie związki językowe. Wrocław 1980 Orłoś T.Z.: Studia z frazeologii czeskiej i polskiej. Kraków 2005 Orłoś T.Z.: Tysiąc lat czesko-polskich związków językowych. Kraków 1993 Simonides D.: Bogactwo kultur na pograniczach. W: Folklor i pogranicza. Red. A. Staniszewski, B. Tarnowska. Olsztyn 1998, s. 19-27 Simonides D.: Współczesny folklor słowny dzieci i nastolatków. Wrocław – Warszawa 1976 Simonides D.: Wymiary i rozmiary kultury dzieci. „Literatura Ludowa” 1996, nr 4-5, s. 3-17 �342 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví Shrnutí Interetnický charakter verbální tvořivosti dětí polsko-českého pohraničí Slovesný folklor dětí na pomezí, jakým je nesporně část Těšínského Slezska přináležející České republice, je utvářen pod vlivem dvou jazykových a kulturních tradic: polské a české. Herní repertoár je zde tudíž velmi rozmanitý a zahrnuje tři skupiny textů: první z nich tvoří nářeční (polské) texty, do druhé skupiny spadají texty převzaté od česky mluvících dětí takovým způsobem, že tyto texty byly přizpůsobeny polskému jazykovému systému. Do třetí skupiny lze zařadit autentickou českou dětskou slovesnost. Lidová kultura se na tomto pomezí nevyvíjí izolovaně, ale čerpá ze zdrojů, které jsou výslednicí geografické polohy zkoumané oblasti, příbuznosti obou jazyků a intenzity kontaktů mezi dětmi stejného (nebo podobného) věku v neoficiální, případně příbuzenské rovině. Summary Interethnic character of verbal creation of children in the Polish-Czech borderland Verbal folklore of children in the Polish-Czech borderland, which also comprises the part of Cieszyn Silesia which belongs to the Czech Republic, is shaped under the influence of two linguistic and cultural sources – the Polish and the Czech. The repertoire of games is differentiated here and consists of three groups of texts: dialectal (Polish), borrowed from the Czech peers but adapted to the Polish language system, and Czech texts. Folk culture in the borderland does not develop in isolation but draws elements from the sources which are accessible due to geographical location, language similarity, intensified informal contacts, both in families and among the peers. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/62dc647a31aa99a3d2de0131fd964902.pdf 4cd9c116c8de95e79727a322a355e73a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5027 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource interenet - aspekt etnograficzny społeczności internetowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4663 Title A name given to the resource Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej / Homo interneticus: etnograficzne wędrówki w głąb sieci Description An account of the resource Etnograficzne wędrówki w głąb sieci Homo interneticus; ; pod red.Ewy Jagiełło i Pawła Schmidta s.98-106 Creator An entity primarily responsible for making the resource Deredas, Anna Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Wydawnictwo Portalu Wiedza i Edukacja Type The nature or genre of the resource e-book Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 98 Anna Deredas — Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii Anna Deredas UNIWERSYTET ŁÓDZKI Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii I nternet jest przestrzenią informacyjną. Jest to fakt powszechnie znany i akcepto­ wany. Szeroki i szybki dostęp do informacji zapewniają wyszukiwarki interne­ towe, w tym najbardziej znana i najczęściej używana wyszukiwarka Google. „Zgooglowanie" dowolnego hasła trwa dosłownie kilka sekund i daje tysiące wyni­ ków, w postaci adresów stron WWW, na których szukane wyrażenie się znajduje. Rzetelność tych informacji stoi jednak pod znakiem zapytania. Każdy z użytkowni­ ków Internetu podobnie jak może korzystać z zawartych w nim informacji, tak samo może je tam umieszczać. Często pojawiają się więc informacje uprzednio nie zwe¬ ryfikowane czy po prostu nieprawdziwe. Nie zmienia to jednak faktu, że dostęp do wiedzy o życiu innych ludzi jest łatwiejszy niż kiedykolwiek. Autorskie strony, blogi, portale społecznościowe takie jak Nasza-klasa.pl czy Facebook.com pozwalają po­ stronnym obserwatorom na poznanie życia innych ludzi, bez wchodzenia z nimi w inter¬ akcję. Może pojawić się zatem przekonanie, że zjawiska internetowe są nam dane bezpośrednio i do ich poznania wystarczy bierna obserwacja. Internet jest również przestrzenią komunikacji międzyludzkiej. Komunikatory takie jak gadu-gadu czy skype, fora internetowe, czaty pozwalają ludziom oddalo¬ nym od siebie o tysiące kilometrów na rozmowę w czasie rzeczywistym. Gadu-gadu, skype i inne tego typu oprogramowanie wykorzystywane są do rozmów najczęściej przez ludzi już znających się. Fora internetowe czy czaty natomiast pozwalają na za¬ warcie nowych znajomości. Często tworzą się grupy tak zwanych stałych bywalców, którzy stają się społecznością takiego forum lub czata. Zdarza się nawet, że znajo¬ mości zawarte w Internecie wychodzą poza jego kontekst i ludzie ci spotykają się w tak zwanym realu. Nasuwa się tu pytanie, czy możemy poznać i zrozumieć me¬ chanizmy funkcjonowania społeczności czatów i forów tylko za pomocą biernej ob¬ serwacji wypowiedzi ich uczestników. Spróbuję odpowiedzieć na tak postawiony problem przedstawiając sposób funkcjonowania grupy ludzi spotykających się na czacie, której byłam członkiem. �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 98 Czym zatem jest czat? CHAT - (czat) (ang.pogawędka) infor. Rozmowa między dwoma użytkownikami komputera (za pomocą modemu i klawiatury) polegająca na naprzemiennym wpisywaniu tekstu przesyłanego do komputera rozmówcy i wyświetlanego na ekranie jego monitora. (Słownik Wyrazów Obcych 2002) Czaty, czyli takie miejsca rozmów, znajdują się na różnych portalach na przykład: Wp.pl, Onet.pl czy Interia.pl. Są też całe portale, które są czatami na przykład: Czat.pl, Twojczat.pl. Grupa, o której będę mówiła, spotykała się na czacie na portalu Interia.pl. Czat ten wyróżnia się spośród innych tym, że posiada własną nazwę CZATeria (jak można się domyślić jest to połączenie słów „czat" i „interia"). Na strukturę CZATerii składają się pokoje tematyczne, zebrane w poszczególne ka­ tegorie. Dzięki dużej liczbie pokoi tematycznych, użytkownicy CZATeri mogą wybrać pokój zgodny z ich zainteresowaniami, w którym mają możliwość spotkać ludzi o po¬ dobnych poglądach. Pokój Fantastyka, w którym spotykała się interesująca mnie grupa, był zatem przez twórców CZATerii przeznaczony dla osób interesujących się szeroko rozumianymi fantastyką i fantasy. Grupa która spotykała się na Fantastyce składała się z około dwudziestu stałych bywalców. Dla większości z nich powodem odwiedzenia tego pokoju była tematyka związana z jego nazwą. Każda z tych osób czytała literaturę fantasy lub grała w Role Play Games. Czat był dla nich jednym ze sposobów na po¬ szerzenie kręgu znajomych, z którymi łączyły wspólne zainteresowania. Aby zalogować się na jakiegokolwiek czata, trzeba sobie wybrać nick (imię pod którym się funkcjonuje na czacie). Może to być prawdziwe imię czy nazwisko, jed­ nak takie przypadki są niezwykle rzadkie. Może to być zbiór przypadkowych liter, lub dowolnie wymyślona czy zapożyczona z książki, filmu i tym podobna nazwa włas¬ na. Po wybraniu nicka można się zalogować do wybranego pokoju. Po kilkurazowych odwiedzinach w pokoju osoba przestawała być anonimowa i nieznana. Była rozpoznawana przez innych bywalców danego pokoju, a z czasem sama stawała się jego stałym bywalcem. W tym miejscu mogłabym podać nicki osób wchodzących w skład grupy stałych bywalców Fantastyki. Zdecydowałam się jednak tego nie robić. Przede wszystkim trzeba pamiętać, że nick jest czymś w rodzaju imienia i nazwiska. Pod nim kryje się prawdziwa osoba. Konkretny nick jest przypisany do konkretnej osoby i dzięki niemu jest ona rozpoznawalna. Podanie zatem nicków bez zgody osób je noszących jest tak samo nieetyczne, jak podanie bez zgody badanych ich danych osobowych. Zapytałam zatem CZATerian odwiedzających Fantastykę o to, czy wy¬ rażają zgodę na umieszczenie ich nicków w niniejszym tekście. Większość zgodziła się bez oporów, tylko dwie osoby były temu przeciwne. W pierwszym odruchu po¬ myślałam, że przy wymienianiu nicków te dwa zwyczajnie pominę. Doszłam jednak do wniosku, że jak wypiszę pozostałe nicki, identyfikacja tych dwóch osób, zważyw¬ szy na ogromne zasoby Internetu, będzie dość prosta. Dlatego nie zdecydowałam się na umieszczanie tych informacji. Z tych samych powodów nie podaję cezury czaso¬ wej, w jakiej funkcjonowała interesująca mnie tutaj grupa. Osoby stanowiące w danym okresie grupę stałych bywalców któregoś z pokoi CZATerii tworzyły niepisany zbiór reguł, do którego, oprócz CZATykiety (reguł obo¬ wiązujących wszystkich CZATerian), każdy nowy bywalec pokoju musiał się dosto¬ sować, aby zostać zaakceptowanym. Na Fantastyce jedną z nich był zakaz kopio¬ wania cudzych ustawień, czyli kolorów nicka i czcionki oraz stylu czcionki. W standar­ dzie był czarny nick, czarna czcionka, bez pogrubień, podkreśleń czy kursywy. Zmie¬ niając te ustawienia, wybierając kolor i styl, wybierało się wygląd, po którym dana �Anna Deredas — Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 100 osoba była rozpoznawalna. Wtedy nawet jak któryś z użytkowników wszedł na Fan¬ tastykę pod innym nickiem, a zachował swoje ustawienia, był rozpoznawany przez członków grupy jako osoba znana im pod jego pierwszym nickiem. Przez postron¬ nego obserwatora mogła taka osoba zostać odebrana jako ktoś zupełnie nowy. CZATykieta wymuszała zatem od nowego bywalca pokoju wybór takich ustawień, z jakich nikt jeszcze nie korzystał, albo pozostanie przy ustawieniach standardowych. Cechą wyróżniającą pokój Fantastyka od innych był specyficzny styl prowadze¬ nia rozmów przez jego bywalców. Dość często w trakcie spotkań w pokoju docho¬ dziło do odgrywania różnych sytuacji mających miejsce w świecie realnym. Pokój wtedy stawał się pubem, dyskoteką, parkiem, mieszkaniem, a użytkownicy rozma¬ wiali ze sobą tak, jakby rzeczywiście znajdowali się w takim miejscu. Taki rodzaj roz¬ mów charakteryzuje użytkowników Internetu grających za jego pomocą w RPG. Prawdopodobnie stąd schemat takiej gry został przeniesiony przez bywalców Fan¬ tastyki na ich rozmowy. Ten styl konwersacji cechuje używanie nawiasów „< >" dla wyrażenia mowy niewerbalnej, gestów, czyli tego wszystkiego, czego w czasie na¬ szych spotkań internetowych nie widać, a co jest niezwykle istotne w trakcie komu¬ nikacji (na przykład: <szepcze do ucha>, <krztusi się>, <zachodzi od tyłu i zakrywa oczy rekami>). Krótko mówiąc, jest to dodatkowy opis swoich zachowań, wzboga¬ cający przekaz zawarty w lakonicznie często zapisanej wypowiedzi. Większość użyt¬ kowników czatów używa specyficznego dla tego rodzaju komunikacji języka i zwią¬ zanych z nim symboli lub znaków. Przede wszytkim posługuje się emotami (skrót od emotikon). Emotikony najczęściej stosuje się po to, aby w obrazowy sposób okazać emocje. Są to różnego rodzaju buźki wskazujące na stan emocjonalny danej osoby. Mogą one wyrażać radość, smutek, złość, zawstydzenie, szczęście i inne. Dzięki temu można odnieść wrażenie, że widzi się twarz danej osoby. Emotybędąc symbolami o charakterze piktogramów często są dla użytkownika czata bardziej czytelne niż tekst, rozmowy bez nich są dla niego wręcz nie do wyobrażenia. Bywalcy Fantastyki mieli również swoje inne „wyróżniki językowe" zmieniające przyjęte w języku lite¬ rackim zasady pisowni i ortografii. Przede wszystkim używali wielu zdrobnień za po­ mocą litery „q": neteq, czateq. Zdrabniane były również nicki przez dodanie na końcu litery „ś". Często stosowano zamiast „w", „f" na przykład „cmok f polika". Natomiast na potwierdzenie czegoś nie mówiono, „tak" czy „no" tylko „niop". Jednak najbar¬ dziej charakterystyczne dla tej grupy było słowko „re". Używała go osoba, która na pewien czas opuściła pokój i po powrocie, zastawszy te same osoby, w ten sposób się z nimi witała, nawiązując do wcześniejszych wypowiedzi. Drugim przypadkiem użycia tego słowa był moment, kiedy nie wylogowując się z czata, ktoś odchodził od komputera na jakiś czas, a potem wracając tym słowem zaznaczał swoją obecność. Zawsze wtedy ktoś dopowiadał takiej osobie również „re". Bardzo szybko zostało to skojarzone z pewną piosenką, której fragment brzmi: „Była sobie żabka mała, re re ,kum kum". Stąd na powitanie „re" padała odpowiedź „qm" i odwrotnie, bo oba te słówka były używane zamiennie w tym samym kontekście. Tworzenie swoistych charakterystycznych tylko dla danej grupy zwrotów językowych jest dość po¬ wszechne, ponieważ język: [...] przede wszystkim dotyczy [...] rzeczywistości doświadczanej całkowicie świa­ domie, rzeczywistości zdominowanej przez motyw pragmatyczny (to znaczy przez ze­ spół znaczeń odnoszących się bezpośrednio do aktualnych albo przyszłych działań), dzielonej z innymi i przyjmowanej bez zastrzeżeń. Jakkolwiek językiem można się posługiwać w odniesieniu do różnych rzeczywistości [...] Jako system znaków język ma �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 101 cechę obiektywności. Natykam się na język jako na zewnętrzną wobec mnie sferę fak¬ tów i w rezultacie stawia mnie to w sytuacji przymusowej. Język zmusza mnie do pod­ porządkowania się jego wzorcom. Mówiąc po angielsku nie mogę stosować niemieckiej składni; jeśli chcę się porozumieć poza obrębem mojej rodziny, nie mogę używać słów wynalezionych przez mojego trzyletniego syna; muszę brać pod uwagę panujące stan­ dardy mowy stosowanej w różnych okolicznościach, nawet jeżeli wolałbym moją pry­ watną „niestosowną". (Berger, Luckmann 1983: 74) Nie powinno więc dziwić tworzenie nowych wzorów językowych w świetle nowej jakości, jaką jest czat. Aby móc się porozumieć z jego bywalcami, z uczestnikami te¬ go konkretnego świata, trzeba było dostosować się do wymogów komunikacyjnych jego „mieszkańców". Dlatego wszyscy CZATerianie używają emotikon, buziek, oraz różnego rodzaju skrótów, bo opisują one ich świat, ponadto są do niego przypisane - uka¬ zują jego odmienność od innych, podobnych światów. Bywalcy Fantastyki, w trakcie spotkań w realu, często używali języka CZATerii, przenosząc ów specyficzny dla ko¬ munikacji w świecie Internetu sposób porozumiewania się na opis rzeczywistych doś¬ wiadczeń „rzeczywistego" świata. Rzeczą naturalną było mówienie sobie po nicku, chociaż wszyscy wiedzieli, jak kto ma na imię. Na czacie najpierw poznaje się nicki, potem imiona, dlatego są one ważniejsze, to one mówią, z kim mamy do czynienia. Zwroty „qm" i „re" również były używane na spotkaniach w realu. Prowadziło to do zabawnych sytuacji, kiedy osoba wracająca z toalety w pizzerii powiedziała „re" a gru¬ pa chórem odpowiedziała jej „qm". Personel i inni klienci zawsze mieli wtedy bardzo zaskoczone miny. Używanie zwrotów zrozumiałych tylko w obrębie tej grupy spra­ wiło, że wytworzyła się bardzo silna więź między jej członkami, ponieważ: Występowanie pewnych konstrukcji językowych, których używanie jest często wręcz zalecane przez netykietę, pozwala wnioskować o wartościach podzielanych przez badaną zbiorowość. Używanie określonego języka może także mieć na celu za¬ znaczenie grupowej odrębności lub manifestację „stopnia wtajemniczenia". (Mazurek 2003: 106) Nawet miejsce spotkań, czyli pokój Fantastyka, okazało się czymś co spaja tę grupę. Dlatego jej nazwa została pieszczotliwie zdrobniona „fantę". Zastanawiające może być to, że przestrzeń w której spotykają się użytkownicy nazywa się pokojem. Dlaczego? Pokój jest pomieszczeniem ograniczonym czterema ścianami, oknami i drzwiami. Do pokoju nie da się wejść, ani z niego wyjść niezauważonym, jeżeli ktoś jest w środku. Ludzie znajdujący się w pokoju - czy tego chcą czy nie - prze¬ bywają w swoim towarzystwie, niezależnie od tego, czy ze sobą rozmawiają, czy mil­ czą. Tak samo jest na czacie. Są tu drzwi - rolę ich pełni krzyżyk umożliwiający wy­ jście z pokoju, oknami są ekrany rozmów: ogólny i prywatny, a ścianami ikony i banery, ograniczające widok ekranu rozmowy. Do tego przyjście każdego użytkownika jest widoczne wszystkim, dzięki pojawiającej się informacji: -przychodzi: (nick), tak samo wyjście: -odchodzi: (nick). Ludzie znajdujący się w wirtualnym pokoju, również przebywają w swoim towarzystwie, o czym łatwo się przekonać, patrząc na listę nicków umieszczonych jeden pod drugim w prawym ekranie, obok ekranu ogól¬ nego. Dochodzi do tego jeszcze fakt, że pokój jako pomieszczenie realnie istniejące najczęściej kojarzy się z domem. Owszem sąjeszcze na przykład pokoje hotelowe, ale dla moich rozważań ma to zdecydowanie drugorzędne znaczenie. Twierdząc, że pokój jest pomieszczeniem umieszczonym w domu, myślę o domu w szerokim znacze¬ niu, czyli takim w którym to oprócz wolnostojącego budynku zamieszkałego przez �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 102 jedną rodzinę, domem można nazwać też mieszkanie w bloku czy kamienicy. A dom: Dom jest miejscem intymnym. Myślimy o domu jak o swoim miejscu, ale zachwy¬ cające obszary przeszłości przywołuje nie cały dom - budynek, na który można tylko pat¬ rzeć - ale jego części i wyposażenie, to, czego możemy dotknąć, co ma również zapach: strych i piwnica, kominek i wielkie okno, ukryte zakątki, taboret, złocone lustro, nad¬ łamana muszla. (Tuan 1987: 183) Dom jest przytulnym, przyjaznym miejscem, wywołującym pozytywne skojarze¬ nia. W domu może być wiele pokoi, a w nich drobiazgi, mniejsze lub większe, które przywołują niesamowite wspomnienia. Myśląc w ten sposób CZATerię można nazwać domem z wieloma pokojami, w których czatujący ludzie czują się, jak u siebie w domu! W domu, którym wyposażeniem i częściami, mającymi dla nich ogromne znaczenie jest: sama nazwa pokoju, ludzie, kolor nicka, używane emotikony, charakterystyczne zwroty, czyli to wszystko co pozwala stwierdzić, że to jest moje miejsce. Rozmowy na fancie przebiegały w dwojaki sposób. Po pierwsze rozmawialiśmy na pokoju ogólnym, gdzie każdy mógł się włączyć do rozmowy i gdzie toczyła się główna dyskusja. Po drugie rozmawialiśmy naprivie. Tutaj mogły się spotkać dwie osoby i to tylko za obustronną zgodą, a nikt inny nie miał wglądu w tę rozmowę. To na privie CZATerianie poznawali się nawzajem. Tam właśnie toczyły się najważniejsze rozmowy. Odkrywaliśmy wtedy prawdziwych ludzi stojących za nickami, a rozmowa ta przebie¬ gała zazwyczaj znacznie spokojniej niż na ogóle. Można się było wyciszyć i porozma¬ wiać na spokojnie we dwójkę. Zresztą na priv się też nie chodziło z każdym. Osobiście uważam, że priv stał się takim swoistym miejscem intymnym, gdzie można się było otworzyć przed i na drugą osobę, po dość krótkiej i pobieżnej znajomości. Intymność między ludźmi nie wymaga znajomości szczegółów życia drugiej osoby; powstaje w chwilach prawdziwego wyczulenia i wymiany. Każda taka intymna wy¬ miana następuje w jakimś miejscu, które wpływa na jakość spotkania. Jest tyleż in¬ tymnych miejsc, ile okazji, w których ludzie wchodzą w prawdziwy kontakt. (Tuan:1987: 179) My, jako użytkownicy czata twierdziliśmy, że ten nasz kontakt jest jak najpraw¬ dziwszy, a CZATeria jest naszym drugim domem. A po co jest dom? Dom jest do mieszkania. Więc czemu użytkownicy czata nie mogliby zostać jego mieszkańcami? Skoro padło stwierdzenie, że Fantastyka jest naszym miasteczkiem, a jej bywalcy przez spędzanie tam tylu godzin dziennie jego mieszkańcami. Wydaje mi się, że to jest tak jak z używaniem języka antropomorfizującego w stosunku do zwierząt. Po prostu używamy pojęć już nam znanych do określenia, nazwania nowo powstałych zjawisk społecznych czy kulturowych. Kulturowa rzeczywistość składa się - twierdzą jej badacze - z wielu zjawisk we¬ wnątrz stale zmieniających się i tworzących nowe konfiguracje, które, odrzucając i od­ nawiając znaczenia, dostosowują się do nowych kontekstów. W wyniku tego powstają, obok zjawisk starych, wypracowanych przez wcześniejsze pokolenia, coraz to inne, a sta¬ łe sensy mieszają się z nowymi... (Karpińska 2004:141) Dlatego uważam, że można użytkowników czata nazwać jego mieszkańcami. W celu wzmocnienia więzi między bywalcami Fantastyki, zostały stworzone więzy wirtualnego �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 103 pokrewieństwa. W ten sposób, przez stworzenie fantowej rodziny, nastąpiła hermetyzacja grupy. Zaczęło się, od realnie istniejących związków, to znaczy związków ludzi, którzy poznali się na czacie i stwierdzili, że będą razem. Często bywało, że sporo czasu byli wirtualna parą, zanim spotkali się w realu. Jeśli na skutek wzajemnego (w odnie¬ sieniu do całej wspólnoty Fantastyki) porozumienia powstawała jakaś para, to byli także wirtualni rodzice. Rodzice mieli dzieci i w ten sposób ktoś - znów poprzez wir¬ tualne ustalenia - stawał się synem, córką, siostrą czy szwagrem. Zrobił się w końcu z tych powiązań całkiem solidny „węzeł gordyjski", niemożliwy do zaistnienia w świe¬ cie realnym. Niektórzy byli zarówno swym ojcem, jak i synem, ale to nikomu nie prze¬ szkadzało. Interesujące jest to, że fantowa rodzina trwała, nawet jak już związki się rozpadły. Jak nastąpiła zmiana partnerów, co było dość częstą praktyką, to po prostu po¬ jawiała się kolejna żona czy kolejny mąż. Organizowane były nawet śluby na czacie. Był ksiądz, panna młoda i pan młody, którzy wchodzili pod Nickami, na przykład: panna_mloda_(nick), pan_mlody_(nick), ksiądz(nick). Odtwarzana była cała cere¬ monia, włącznie z sakramentalnym tak, z błogosławieństwem i oczywiście weselem. Z czasem niektórzy użytkownicy zwracali się do siebie używając stopni pokrewień¬ stwa. W ten sposób dla jednej osoby ktoś mógł być ojcem, dla innej bratem, a dla kolej¬ nej prawnukiem. Sieć tych powiązań stawała się coraz bardziej złożona i skompliko¬ wana - nie do rozwiązania dla obserwatora z zewnątrz (zdarzało się zresztą, że sami się w tym gubiliśmy). Organizowaliśmy sobie również urodziny. Jak ktoś dowiedział się, że inna osoba ma urodziny, to natychmiast w temacie (wiodąca informacja na samej górze okna rozmowy) pojawiała się informacja, kto i ile kończy lat, dzięki czemu wieść bardzo szybko się rozchodziła. Jak tylko jubilat zjawiał się w pokoju, była organizowa¬ na dla niego wirtualna impreza urodzinowa. Obowiązkowo był emotikonkowy tort, wi¬ no, piwo, śpiewaliśmy sto lat, były tańce, muzyka i śpiewy. Zachowywaliśmy się tak, jak na normalnym przyjęciu. Wchodząc do pokoju, trzeba było się od razu przywitać ze wszystkimi. I jak zjawiła się już większa grupa, pojawiał się <tort>, oczywiście so¬ lenizant musiał zdmuchnąć świeczki, myśląc przy tym życzenie. Dawaliśmy mu chwi¬ lę, on stwierdzał <myślę życzenie, dmucham> i na przykład stwierdzaliśmy, że nie udało mu się wszystkich świeczek zdmuchnąć i mu pomagaliśmy <dmuch>, po czym było jedzenie tortu, śmiechy, śpiewy i popijanie. Może się to wydawać dziwne, ale taki sposób imprezowania, był dla nas jak najbardziej realny mimo, iż tylko o tym pisa¬ liśmy. To się działo naprawdę, czuliśmy swoje towarzystwo, które było jak najbardziej rzeczywiste, ponieważ zachowania były identyczne jak te w rzeczywistości off-line. Ta¬ kie zachowania wzmacniały nasze poczucie łączącej nas więzi. Zasadniczą rolę w procesie tworzenia społeczności wirtualnej odgrywa poczucie przynależności do grupy - w wymiarze fizycznym ludzi tych łączy jedynie dostęp do serwera, jednak nie można wykluczyć faktu, że sami członkowie tych cyber-wspólnot odczuwają silną więź grupową. (Błaszczyk 2001: 77) W świetle powyższych słów przypuszczam, że stworzenie wirtualnej rodziny, po¬ wołanie do życia miasteczka Fantastyka, nazywanie siebie jego mieszkańcami i wy¬ tworzenie zrozumiałych nam tylko zwrotów stało się dla nas uprawomocnieniem, potwierdzeniem tego, że łączy nas jakaś więź, że jesteśmy grupą. Każda nowa osoba, która chciała wejść do grupy przechodziła mały test. Na jej pierwsze pytania w stylu: „cześć!, skąd jesteś?", lub „jak masz na imię?", „ile masz lat?" padały odpowiedzi: „zza węgła", „z Merkurego", „z Żółtej podwodnej", „z kątowni" i tym podobne. Jeżeli osoba się nie obrażała, tylko zaczęła rozmawiać dalej normalnie, lub wybuchała �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 104 śmiechem, to było w porządku, znajomość się nawiązywało. W innym wypadku taka osoba była ignorowana, szczególnie jak ciągle domagała się informacji odnoszących się do świata spoza CZATerii. Był to swego rodzaju test sprawdzający, czy osoba na­ daje się do grupy - jeśli przeszła go pozytywnie, zostawała dopuszczona do grupy, wciągnięta w system pokrewieństwa. W przeciwnym razie była odrzucana. Tak jak za­ wsze odrzucaliśmy osoby, które się awanturowały i prowokowały kłótnie. Można to porównać do spotkań w knajpie ze znajomymi, gdzie ktoś obcy się dosiądzie i zrobi awanturę. Wtedy na taką osobę, która używała wulgaryzmów, były dwa sposoby: albo dawaliśmy jej ignora, albo wzywaliśmy admina (osobę administrującą stroną WWW i czatem), aby dał bana (karne wylogowanie ze strony). Na takie nieprzyjemne jed­ nostki mówiliśmy, że to na pewno „onetowcy", czyli użytkownicy czata na portalu Onet. Przez niektórych CZATerian czat na Onecie jest uważany na gorszy, nudniejszy, gdzie ludziom nie zależy na zawieraniu bliższych znajomości. Do tego wygląd ich okien miał prostą grafikę, gdzie wszystko wydawało się takie jakieś szare, stonowane. Za to na CZATerii miał czcionki do wyboru i mnóstwo jasnych, żywych, nie tak przyga¬ szonych, jak na innych czatach, kolorów. Do tego można sobie wybrać styl czcionki i na dokładkę kolor nicka. O ile sam dobór symboli określających własną obecność na czacie był próbą kreacji indywidualnej osobowości wirtualnej, o tyle podkreślanie możliwości takiej kreacji w aspekcie dyskredytowania „wrogiego" czata można przy¬ równać do kreacji poczucia odrębności od użytkowników innych czatów, a przez to do samookreślenia siebie w kontekście bycia uczestnikiem konkretnej rzeczywistości. Jak zaznaczył Zbigniew Benedyktowicz, [...] odpowiedź na pytanie, „kim jestem?", zawarta jest w obrazie obcych - jest możliwa dzięki Innym, jest refleksem obrazu Innych. W tym sensie proces identyfikacji jest częścią procesu komunikacji. Odpowiedź przychodzi niejako z zewnątrz. Samorozpoznanie, odkrywanie swej identyczności, tożsamości zawdzięczamy innym. Po­ czucie własnej identyczności jest rezultatem konfrontacji, porównania z innymi. (Benedyktowicz 2000: 37-38) „Swoimi" są tutaj użytkownicy CZATeri, „obcymi" zaś użytkownicy wszystkich in¬ nych czatów. My CZATerianie - jak sami siebie nazywaliśmy, przeciwstawialiśmy swój wizerunek, wizerunkowi tych innych. To my mamy lepsza grafikę, ładniejsze okna, lepszą kolorystykę. Na CZATerii jest różnokolorowo, wesoło, a nie szaro i ciemno. Za¬ chowanie związane z innymi użytkownikami czata, reakcje na osoby zaśmiecające ekran czyfloodujące okazały się takie same, jak na ludzi obcych, czy działających w opozy¬ cji do przyjętego przez nas systemu wartości w rzeczywistości realnej. Reasumując CZATeria, a właściwie pokój Fantastyka, to ludzie, którzy choć po¬ czątkowo się nie znali, po pewnym czasie stali się przyjaciółmi lub co najmniej dobrymi znajomymi. Tym, co nas wyróżniało, była dość specyficzna przestrzeń, w której się kontaktowaliśmy, czyli Internet. Na początku dla nas, jako nowych użytkowników czata, była to całkowicie nowa jakość, którą trzeba było poznać, oswoić, do której na¬ leżało się przystosować. Najłatwiej jest to osiągnąć używając znanych określeń na opi¬ sanie nowych zjawisk. I tak się stało w naszym przypadku: miejsce rozmów zostało nazwane pokojem, cała CZATeria domem, natomiast użytkownicy sąsiadującymi ze sobą mieszkańcami. W ten sposób przestrzeń ta została oswojona i stała się dla nas miejs¬ cem częstych spotkań. Dzięki intensywności tych kontaktów stworzyliśmy silnie po¬ wiązaną grupę, wręcz fikcyjną rodzinę, która to jeszcze bardziej podkreślała łączące nas więzi. Jednakże mieliśmy świadomość swojej odrębności, bo doskonale potrafiliśmy się �Anna Deredas — Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 105 odróżnić od innych użytkowników czatów. Dzieliliśmy ich na „swoich" i „obcych", i tak jak w realu zmieniało się to w zależności od sytuacji, od kontekstu. Do tego po¬ sługiwaliśmy się swoistym, własnym językiem, który również odróżniał nas od przy¬ słowiowych „innych". W ten oto sposób stworzyliśmy swój własny świat „fantastyki". Zachowywaliśmy się w nim i reagowaliśmy na pewne sytuacje, tak jak to robiliśmy w „normalnym" świecie, czyli w realu. Sądzę, że nazywanie nowych jakości znanymi już nazwami oraz zachowanie, myślenie i postrzeganie rzeczywistości wirtualnej w spo¬ sób charakterystyczny dla życia codziennego, miało na celu urealnienie tej wirtualnej rzeczywistości, które uprawomocniało podejmowane w niej działania i dawało możli¬ wość funkcjonowania według znanych już wzorów zachowań, mimo nowego sposo¬ bu komunikacji. Dlaczego tak się dzieje wyjaśnia Sherry Turkle: Rzeczywistość kontratakuje. Ludzie, którzy wiodą równoległe życie w Internecie, są tak czy inaczej ograniczeni przez swoje pragnienia, troski i śmiertelność swojego fi­ zycznego ,ja". (Turkle 1995: 267, za Castells 2003: 137-138) Dlatego w Internecie ludzie reagują tak samo, jak w rzeczywistości. Dzięki ta¬ kiemu oswojeniu wytworzyło się poczucie bezpieczeństwa, stabilności, swojskości, normalności w tym tak specyficznym, obcym, wręcz abstrakcyjnym świecie jakim jest Internet. Jednakże, wbrew pozorom, było w nim coś rzeczywistego, realnego, dzięki czemu mogliśmy upodobnić ten cybernetyczny świat do świata poza kom¬ puterowego, tego znanego i najbardziej dla ludzi rzeczywistego. Tym czymś były na¬ sze odczucia, a właściwie rzeczywiste odczuwanie wyobrażonej wspólnoty. Wiedzie¬ liśmy, że tworzymy silnie związaną grupę, mimo dość specyficznej przestrzeni, w któ¬ rej się wytworzyła. Dlatego też chcieliśmy tę przestrzeń przybliżyć, oswoić, upodob¬ nić do przestrzeni znanej za świata realnego. Przybliżenie specyfiki grupy CZATerian spotykającej się w pokoju Fantastyka przy¬ szło mi z pewną łatwością, ponieważ przez długi okres byłam członkiem tej społecz¬ ności. Uczestnictwo w jej życiu, współtworzenie zasad, wejście w system relacji spra¬ wiło, że znałam to wszystko od środka, od miejsca w którym powstawało. Nie było miejsca na niedopowiedzenia czy niezrozumienie. Zupełnie inaczej wyglądałaby sy¬ tuacja, gdybym była postronnym obserwatorem z zewnątrz, nie wchodzącym w inte¬ rakcje z badanymi. Owszem, miałabym dostęp do wszystkich wypowiedzi z pokoju ogólnego. Mogłabym archiwizować wszystkie rozmowy i z czasem na pewno wiele spraw stałoby się jasnych. Jednak miałabym kontakt tylko z tym, co jest dane wszyst¬ kim. Umknęłoby mi to, co najważniejsze - prawdziwi ludzie. W trakcie rozmów na cza­ cie użytkownicy poznają się głównie na privach i tu są zawierane przyjaźnie. Na privie nowa osoba poznaje zasady funkcjonowania grupy, tutaj zadaje pytania i otrzymuje od¬ powiedzi. Zatem bierna obserwacja, podglądanie nie daje całkowitego obrazu funk¬ cjonowania takiej grupy. Jedyne pełne współuczestnictwo w jej życiu w internecie jak i poza nim pozwala na poznanie i zrozumienie. Pocieszające zatem jest to, że nawet w internecie są miejsca, gdzie nie wszystko jest oczywiste, dane bezpośrednio. �Anna Deredas - Internetowe (re)konstrukcje rzeczywistości społeczno-kulturowej. Przykład czaterii 106 Literatura: Benedyktowicz Z., Portrety „obcego": Od stereotypu do symbolu, Wydawnictwo UJ, Kraków 2000. Berger P. L., Luckmann T., Społeczne tworzenie rzeczywistości, PIW, Warszawa 1983. Błaszczyk A., Przestrzeń w wymiarze wirtualnym, [w:] Przestrzenie, miejsca, węd­ rówki. Kategoria przestrzeni w badaniach kulturowych i literackich, red. P. Ko­ walski, Uniwersytet Opolski, Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Opole 2001, s. 69-78. Castells M . , Galaktyka Internetu. Refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeń­ stwem. Dom Wydawniczy Rebus, Poznań 2003. Karpińska G. E., Sąsiedzi to bliscy inaczej. Rzecz o wspólnotowości w kamienicy czyn­ szowej, [w:] Codzienne i niecodzienne. O wspólnotowości w realiach dzisiejszej Łodzi, red, Karpińska G. E., „Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 43, 2004, s.141-169. Mazurek P., Internetowa grupa dyskusyjna, Kultura i Społeczeństwo, rok XLVII nr 1, 2003. Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa 2002. Tuan Y-F., Przestrzeń i miejsce, PIW, Warszawa 1987. Źródła internetowe: www.interia.pl � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/db57c867ecc495409dce9b08b35d44cd.pdf e4ff23daec7b0c4b08b9a4387d9f7291 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5020 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource antropologia wizualna plotka - aspekt antropologiczny internet - aspekt etnograficzny celebryci portale plotkarskie Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4656 Title A name given to the resource Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich / Homo interneticus: etnograficzne wędrówki w głąb sieci Description An account of the resource Homo interneticus; ; pod red.Ewy Jagiełło i Pawła Schmidta s.21-34 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jeran, Agnieszka Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Wydawnictwo Portalu Wiedza i Edukacja Type The nature or genre of the resource e-book Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich A Agnieszka Jeran WYŻSZA SZKOŁA GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich C elebryci, ich wizerunki i plotki na ich temat pozostają żywą i istotną częścią co­ dziennego życia. Plotki w każdej społeczności stanowią ważny obszar spajania jej struktury i kultury, stając się źródłem wzorów zachowań, przyczynkiem do dyskusji o normach i wartościach, rozrywką czy wreszcie tematem codziennej komu¬ nikacji. Osoby znane, dawniej bohaterowie, a współcześnie celebryci pozostają najis­ totniejszym obiektem plotek, a rozwój kultury wizualnej sprawia, że szczególnej wagi nabierają fotografie, które stają się przesłanką plotkowania. Specyficzny status foto­ grafów - papparazzich, tabloidów, a wraz z rozwojem Internetu portali WWW po¬ święconych wyłącznie plotkowaniu, nadaje obrazom celebrytów szczególnej wagi. Dla objęcia naukowym namysłem fotografii celebrytów i ich znaczenia dla spo¬ łeczności internautów, szczególne znaczenie ma interpretacja dyskursywna fotografii zamieszczonych w Internecie, przy czym niezwykle istotna okazuje się szansa na śle¬ dzenie owego dyskursu w sposób całkowicie niezakłócający jego dynamiki. Internet umożliwia prowadzenie najczystszej obserwacji ukrytej, ponieważ badacz uzyskuje dostęp do zarchiwizowanego, publicznego z zasady dyskursu. Dzięki zestawieniu in¬ terpretacji autorskiej i komentarzy możliwe jest prześledzenie sposobów odzwiercie¬ dlania się w wypowiedziach subiektywności odbioru. W odróżnieniu od fotografii re¬ klamowej, fotografie celebrytów nie trafiają do wybranej, zdefiniowanej jako doce¬ lowa, kategorii odbiorców. Odbiorcy bywają, co jest charakterystyczne dla Internetu, bardzo różni, ponadto pozostając anonimowymi wyrażają swoje opinie bez obaw o spo¬ łeczną ocenę czy stygmatyzację, są więc - co pokazują badania zachowań internau¬ tów - bardziej otwarci i spontaniczni. Same fotografie celebrytów, mniej lub bardziej sensacyjne plotki na ich temat czy wreszcie budowany wokół nich dyskurs, nie są no­ wym zjawiskiem, jednak internetowe serwisy plotkarskie dają unikalną możliwość śle­ dzenia dyskusji na żywo, zachęcają do wypowiedzi i jednocześnie archiwizująje. In¬ terpretacja dyskursywna fotografii celebrytów pozwala na prześledzenie dyskursu oraz określenie kierunków interpretacji i określenie stopnia, w jakim redakcyjny opis obrazu pełni funkcję zakotwiczenia. �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 22 Dyskurs i interpretacja dyskursywna Samo pojęcie dyskursu okazuje się funkcjonować coraz częściej jako słowo-wytrych. Jak zauważa Grzymała-Kazłowska, można mówić o zwrocie ku dyskursowi, a związany jest on z „głębokimi przemianami społecznymi i wizją współczesnego spo­ łeczeństwa jako społeczeństwa zdominowanego przez praktyki komunikacyjne oraz z przekonaniem, że rzeczywistość jest konstruowana w procesach komunikacji" (Grzy­ mała-Kazłowska 2004: 13). Z jednej strony jest to wynik nasycenia życia społecz­ nego komunikacją masową, z drugiej zaś - przyjętej perspektywy ontologicznej, wedle której wszystko co czynią ludzie jest komunikacją - od procesów autorefleksyjnych przez zachowania w otoczeniu innych ludzi po procesy tworzenia norm i struktury spo¬ łecznej. W tym przesyceniu komunikacją dyskurs jest zarazem niejasny (jako pojęcie ogólne i nadużywane w potocznych wykorzystaniach) i jednocześnie precyzowany w ujęciach naukowych. W socjologii często ujmuje się dyskurs jako nie tylko wymia¬ nę komunikatów, ale i wzajemne oddziaływanie i negocjowanie tak znaczeń w bieżą¬ cym procesie komunikacyjnym, jak i całej społecznej rzeczywistości. Wynika to z fak¬ tu nieustannego uzasadniania i przetwarzania przekonań czy inaczej wiedzy potocz¬ nej, a w ujęciu Trutkowskiego „społecznych reprezentacji", które włączone są tak głęboko w proces społecznej komunikacji, że z jednej strony określają zakres dostępnych nam wzorów interpretacyjnych, a z drugiej strony - kon­ stytuują rzeczywistość, w której żyjemy. Odbieramy świat przez pryzmat uzgodnio­ nych definicji zjawisk, a zjawiska nowe i nieznane staramy się włączyć w istniejący, przyswojony i bezpieczny system podzielanych kategorii. (Trutkowski 2004: 43) Procesy prowadzące do owych uzgodnień (i ewentualnych zmian) określić można najogólniej mianem dyskursu. Byłby zatem dyskurs czymś szerszym niż dialogiem z niezbędnymi dla przeprowadzenia analizy sekwencjami wypowiedzi - jak chce go ujmować ściśle rozumiana analiza dyskursu. Dyskurs jest zatem działaniem społecznym lub procesem komunikacyjnym two¬ rzenia i stabilizowania podzielanej wiedzy, owych społecznych reprezentacji, ważna jest więc bardziej jego funkcja, niż dialogowy charakter. Jednak istotny pozostaje waż¬ ny postulat metodologiczny analizy dyskursu - procesy uzgadniania znacznie efek¬ tywniej jest obserwować „w toku", miarę jak się dokonują i to najlepiej w warunkach naturalnych, niż odtwarzać w wywiadzie ich przebieg odwołując się do pamięci res¬ pondentów (por. Grzymała-Kazłowska 2004). Można oczywiście proces ten wywołać, można też śledzić sam jego efekt - treść uzgodnionych interpretacji, kształt wiedzy po¬ tocznej, niemniej kluczowy pozostaje naturalny przebieg procesu. Naturalność sytuacji ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że ,,konstrukcja dys¬ kursu w równym stopniu uzależniona jest od treści i znaczenia komunikatów wypo¬ wiadanych przez tworzących go aktorów, jak i od pozostałych cech kontekstu sytua¬ cyjnego" (Trutkowski 2004: 45), a więc istotne dla dyskursu okazuje się wszystko, co definiuje jego kontekst. Sytuacja badania otwiera zaś inny kontekst, niż różne natu¬ ralne okoliczności procesów komunikacyjnych. Kontekst ten jednak należy każdo¬ razowo uściślić i jasno zdefiniować, dookreślić, ponieważ trudno przecenić jego zna¬ czenie dla przebiegu procesu. Jednym z istotniejszych szerokich kontekstów i jednocześnie ważnym obszarem uzgadniania elementów wiedzy potocznej, może ważniejszym obecnie niż uzgadnianie znaczeń słów, jest współczesne nasycenie obrazami. Tym trudniejszy to proces, że ob- �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 23 razy są w większości polisemiczne, często bardziej niż słowa. Jak zauważa Schnettler: Chociaż jest kwestą sporną, jak dawno temu miała miejsce „rewolucja wizualna" to można zauważyć, że wizualizacje zdobywają w naszej współczesnej kulturze coraz więk­ sze znaczenie. Uwidacznia się to nie tylko w mediach rozrywkowych, jak film, telewizja, książki obrazkowe czy czasopisma ilustrowane; przede wszystkim nowe, wspomagane komputerowo formy komunikacyjne wywołały prawdziwą powódź wizualizacyjną. (Schnettler 2008: 117) Wszechobecność obrazów nie służy zatem tylko rozrywce. Wydaje się, że doko­ nuje się pewien powrót do ikoniczności. Od wynalezienia druku i powszechnej alfabetyzacji, zmysłem wzroku człowieka zawładnęło pismo - ze swoją linearnością nieruchomością i tylko częściową otwartością na interpretację (por. Vandendorpe 2008). Jednak obrazy odzyskują swój udział w organizowaniu i przekazywaniu wie¬ dzy o świecie. Coraz częściej poszczególne subdyscypliny nauk społecznych okreś¬ lają siebie i swój przedmiot badań poprzez wizualność - czy będzie to socjologia wizualna, antropologia obrazu czy visual culture studies. Jednak same obrazy bez ich odczytań to za mało. Jak zauważają Frąckowiak i Rogowski bez badania tego, co odbiorcy robią z obrazami, nie może ona [socjologia wizualna - AJ] odpowiedzieć na wiele ważnych dla niej pytań. Nie bardzo możemy pytać na przyk­ ład o strategie komunikacyjne, w które wplecione są obrazy, ani o ich „kariery" (określe­ nie Grady'ego), które pozwoliłyby określić ich społeczne (kulturowe) znaczenie. (Frąckowiak, Rogowski 2009: 133) Badanie tych procesów bywa określane mianem socjologii wiedzy wizualnej, która zajmuje się pytaniami, jak doświadczenia, wiedza, umiejętności i zdolności są wy¬ tarzane i dystrybuowane nie tylko za pośrednictwem języka i słów, ale także przez wi¬ zualne formy wyrazu i przedstawiania. Przy tym w centrum uwagi znajdują się tu formy wizualne, pojmowane nie jako statycznie nieruchome struktury lub stałe znaki, ale raczej jako per formatywne, wzajemnie powiązane ze sobą, skontekstualizowane [i do pewnego stopnia efemeryczne] zjawiska społecznych interakcji, przy pomocy których wytwarzana, przetwarzana i asymilowana jest wiedza. (Schnettler 2008: 116) Dlatego też należy i w stosunku do obrazów, a więc obszaru wizualnego rzeczywis¬ tości, zastosować kategorię dyskursu. Sztompka chociażby analizując sposoby inter¬ pretowania fotografii obok interpretacji hermeneutycznej, semiologicznej i strukturalistycznej wymienia także interpretację dyskursywną. W jego ujęciu dyskurs wizu¬ alny to „złożony proces negocjacyjny, w którym artykułują się znaczenia obrazów" (Sztompka 2005: 92). Interpretacja dyskursywna sięga poza sam obraz i wymaga uwz¬ ględnienia z jednej strony charakterystyki odbiorców obrazu, z drugiej zaś kontek¬ stu, w jakim obraz się pojawia i w związku z tym jest interpretowany. Inaczej mó¬ wiąc - można w interpretacji dyskursywnej ograniczyć się do tych dwóch obszarów czyli określenia potencjalnych, zdefiniowanych przez nadawcę odbiorców (i ewen¬ tualnie odbiorców faktycznych) oraz do określenia kontekstu w jakim obraz wystę¬ puje - ram albo reżimu odbioru, czyli instytucji, w ramach których obraz jest wytwa¬ rzany, przekazywany i pokazywany (inną ramę określa muzeum, inną gazeta, jesz¬ cze inną - telewizja i poszczególne gatunki programów). Jednak można spróbować pójść o krok dalej i prześledzić rzeczywisty przebieg in¬ terpretacji obrazu, a więc dyskursu wokół niego. Możliwe i osiągalne są dwie ścieżki �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 24 - jedna prowadzi poprzez metody wywiadu i może być pogłębionym wywiadem z wykorzystaniem obrazu (indywidualnym lub grupowym) (por. Konecki 2005), druga - poprzez obserwację. Ogromnym minusem pierwszej jest fakt wywoływania przez badacza procesów interpretacji. W większości przypadków to badacz decyduje 0 zestawie obrazów do interpretacji, choć czasem to badany może „przynieść" obrazy własne, samemu je wybrać. Jakkolwiek by nie było - wywiad wykorzystujący obrazy 1 w zamierzeniu odkrywający ich znaczenie dla odbiorcy, a więc interpretację, jest sy¬ tuacją sztuczną, wywołaną przez badacza. W przeciwieństwie do tego obserwacja może być uwolniona od takiego charakteru - możliwe jest bowiem prześledzenie spon¬ tanicznych procesów interpretacyjnych toczących się w wymianie komunikatów, a więc w dyskursie pomiędzy interpretującymi, pomiędzy odbiorcami, z których każ¬ dy ma prawo do własnego odczytania obrazu, ale z których każdym kieruje jedno¬ cześnie dążenie do uprawomocnienia swojego odczytania poprzez jego uzgodnienie z innymi i uzyskanie w ten sposób społecznej aprobaty dla dokonanego odczytania. Zgodnie z postulatem naturalności to właśnie taki naturalny, niepodlegający wpły¬ wowi badacza proces uzgadniania znaczenia obrazów miałby najwięcej wspólnego z założeniami metodologicznymi analizy dyskursu. Patrząc na to ze strony odbiorcy komunikatu wizualnego lub tekstowo-wizualnego, można uznać, że jak to zauważył Eco „temu, kto odbiera obraz pozostała resztka wol­ ności: wolności odczytania go w inny sposób" (Eco 1998: 160), ale ta wolność ogra¬ niczona jest procesami społecznej akceptacji. Skrajne interpretacje nie znajdują apro¬ baty, nie są wspierane i włączane w społecznie dostępny zasób wiedzy potocznej. Na tym polega w ujęciu interakcjonistycznym każde uzgadnianie znaczeń, a za jego narzę¬ dzie uznać można właśnie dyskurs. Śledzenie go w naturalnym, nie modyfikowanym przez badacza środowisku możliwe jest właściwie wyłącznie dzięki obserwacji. W odniesieniu do metody proponowana i wykorzystana zostanie zatem obser¬ wacja. Jednak jej przeprowadzenie wymaga ustalenia ram dla samego przebiegu dyskursu. Są one niezbędne dla każdej analizy komunikacji, ponieważ nieodmien¬ nie istotne pozostaje określenie jaka forma procesów komunikacyjnych podlega ba¬ daniu, kim są uczestnicy komunikacji, jakie istnieją narzucone instytucjonalne ramy czy też reżim dyskursu. Zgodnie z takim schematem przeprowadzono także pre¬ zentowane badanie - przedstawienie jego wyników wymaga wskazania pewnych ogólniejszych ustaleń, a więc: - cech audytorium - odbiorców obrazów, - kontekstów instytucjonalnych, - poziomów dyskursu - grup rozmówców zaangażowanych w dyskurs. Zaproponowane i przeprowadzone badanie wymaga jasnego zdefiniowania po¬ szczególnych elementów kontekstu. Ponieważ, jak wskazywano, najbardziej uzasad¬ nioną metodą będzie obserwacja, zdecydowano się wykorzystać unikalną właściwość Internetu jako obszaru badań - można w nim śledzić niewywołane, a więc naturalne, spontaniczne zachowania ludzi nie będąc przy tym widzialnym. Badacz ma zatem możliwość zrealizowania prawdziwej obserwacji niejawnej, a jeśli chce całkowicie wyeliminować potencjalny własny wpływ na sytuację - może posłużyć się jako za¬ pisem obserwacji zarchiwizowanym zapisem historycznego (tj. już zakończonego) procesu komunikacyjnego. W odniesieniu do naturalnych procesów komunikacyj¬ nych w „realnym" (niecyfrowym) świecie bardzo rzadko badacz uzyskuje taką szansę - właściwie wyłącznie w odniesieniu do debaty emitowanej poprzez media masowe i do korespondencji. Obszarem obserwacji w przeprowadzonym badaniu będzie więc �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 25 w najszerszym ujęciu Internet, jako obserwowana rzeczywistość. Dalsze uszcze¬ gółowienia sformułować można następująco: - w odniesieniu do cech odbiorców i jednocześnie nadawców komunikatów - ba¬ danymi są Internauci, a więc użytkownicy Internetu - w ujęciu szczegółowym - po¬ dejmujący aktywność komunikacyjną w wybranym portalu plotkarskim poprzez system komentarzy; - konteksty instytucjonalne współtworzą: plotkowanie, celebryci, wizualność i sys­ temy komentarzy (jako badana forma prowadzenia dyskursu); - poziomy dyskursu sprowadzić można do dwóch: pomiędzy autorami plotkarskiej wiadomości i czytelnikami (aktywnymi na tyle, by wiadomość skomentować) oraz po¬ między samymi forumowiczami - inne poziomy np. dyskusje przeniesione poza sys¬ tem komentarzy, „dialog wewnętrzny" czytelnika, debata redakcyjna nad fotografią i tekstem itp. pozostają poza obszarem badania jako zasadniczo nieuchwytne. Rozpoznanie, zdefiniowanie i uwzględnienie poszczególnych elementów pozwoli na egzemplifikację procesu uzgadniania znaczenia fotografii, a wiec na pokazanie prze¬ biegu interpretacji dyskursywnej obrazów w nieco szerszym niż pierwotne ujęcie Sztompki. Dla Sztompki istotne było dotarcie do tego, co obraz znaczy dla odbiorców, w przeprowadzonym badaniu ważniejszy od konkluzji „co znaczy" jest obszar procesualny, przebiegu owych uzgodnień. Będzie to przy tym badanie o charakterze wy¬ rywkowym, istotniejsze w jego wypadku będą procedury badawcze niż sam efekt - koń¬ cowe konkluzje, nieosiągalne w tak pilotażowym badaniu. Audytorium - polscy internauci Zgodnie z wynikami Diagnozy Społecznej 2009 (Batorski 2009) polskiego in¬ ternautę można scharakteryzować przede wszystkim jako osobę młodą, dobrze wy¬ kształconą i pracującą. Rozpatrzenie charakterystyk użytkowników Internetu w Pol¬ sce pozwala bowiem stwierdzić, że 56 % internautów to osoby do 34. roku życia, „po¬ nad połowa internautów to osoby uczące się lub posiadające już wyższe wykształ¬ cenie" (Batorski 2009: 290) i w 57% - osoby pracujące - albo pracownicy albo przed­ siębiorcy. Wielkość zamieszkiwanej miejscowości czy płeć ma znacznie mniejsze zna¬ czenie. Jeśli zatem tak można opisać statystycznego internautę, to można sądzić, że Internet jest medium ludzi młodych, wykształconych i aktywnych zawodowo - co nie znaczy, że zupełnie nie korzystają z niego inne kategorie społeczne (przykładowo - osoby w wieku powyżej 60 lat stanowią 4% użytkowników). Jednak ten statystycz¬ ny, wynikający z badań portret internauty ma znaczenie nie tylko jako pewien osa¬ dzający rozważania, dotyczące jednej z aktywności internautów, element ramy roz¬ ważań. Ważne jest również to, że jeśli nie Internet jako taki (pozbawiony przecież pod¬ miotowości), to twórcy i sponsorzy poszczególnych portali opierając się na ogól¬ nych statystykach i szczegółowych danych o własnych użytkownikach, dostosowują do nich swój przekaz - zarówno pod względem formy, jak i treści. Skoro zatem inter¬ nauta postrzegany jest jako osoba młoda, to odpowiednim językiem, w dostosowa¬ nej formie i na dobrane do jego zainteresowań tematy przygotowuje się zawartość por¬ talu. W ten sposób statystyki w rodzaju przytoczonych współtworzą ramę interpre¬ tacji, są więc istotne dla analiz dyskursu wokół interpretacji. Drugi składnik charakteryzujący audytorium to cele korzystania z Internetu. Wśród celów ogólnych jednym z istotniejszych okazuje się rozrywka - jako pierwszy �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 26 i najważniejszy cel wskazuje j ą prawie 30% internautów, dla kolejnych 24% jest celem znajdującym się na drugim miejscu (spośród pięciu możliwych) (Batorski 2009: 305). Bardziej szczegółowe zestawienie sposobów korzystania z Internetu wykorzystywane w Diagnozie Społecznej nie pozwala jednoznacznie określić zasięgu czytania i komen¬ towania zawartości portali plotkarskich, a więc również scharakteryzować pod wzglę¬ dem społeczno-demograficznym ich użytkowników. Jednak w ramach celów korzys­ tania z Internetu wyszczególnionych przez badaczy w ramach Diagnozy Internetu od­ naleźć można aktywność określonąjako „informacja o innych osobach" - z pewnoś¬ cią plotkowanie nie stanowi jedynego przejawu tej aktywności, jednak w jej zakres wchodzi. Przytoczone badanie realizowane było poprzez Internet, metodą samodoboru i w efekcie wyniki nie są reprezentatywne ani dla ogółu Polaków, ani dla polskich internautów. Jak piszą sami autorzy „proces rekrutacji do badania został tak skon¬ struowany, aby jak najskuteczniej wychwycić osoby, które z Internetu korzystają bar­ dzo intensywnie, po kilka godzin dziennie" (Krejtz, Nowak 2009: 15). Jednak wyniki dla tej szczególnej, zbadanej i bardzo różnorodnej grupy można do pewnego stopnia traktować ilustracyjnie. Owo szukanie informacji o innych osobach zajmuje w rankin¬ gu zestawiającym poszczególne aktywności okolice 10. miejsca (w zależności od gru­ py wiekowej - od 9. do 11.), wśród liczącego trzydzieści elementów zestawienia. Samo „komentowanie na blogach i forach", które nie do końca odpowiada komentowaniu wiadomości w serwisach plotkarskich zajmuje miejsce 7. wśród wskazań bardzo mło¬ dych użytkowników (w wieku do 19 lat), zaś okolice miejsca 20. dla starszych, jest to więc mniej popularna aktywności, choć również istotna (Krejtz 2009: 61). Potwier¬ dzałoby to wskazaną wcześniej charakterystykę internautów i dostosowanie wielu ser¬ wisów do takiego właśnie bardzo młodego audytorium. Ramy instytucjonalne - plotkowanie o celebrytach Pojęcie plotki jest niezwykle pojemne. Na poziomie potocznym - dosyć dobrze rozpoznawane, choć już znacznie rzadziej definiowane, na poziomie naukowym - nieco zapoznane, choć co jakiś czas powracające, szczególnie w ujęciach psychologicznych. Rozpatrując plotki warto zwrócić uwagę na ich społeczne funkcje oraz na rodzaje (por. Thiele-Dohrmann 1980). Przede wszystkim, w odniesieniu do celebrytów największe znaczenie okazuje się mieć plotka instrumentalna (Matusewicz 1998: 406). Plotka taka jest świadomie sto­ sowanym narzędziem - czasem dyskredytacji, coraz częściej promocji. W ramach dzia­ łań marketingowych wyróżnia się nawet marketing szeptany, posługujący się jako głów¬ nym kanałem promowania produktu lub marki drogą osobistego informowania. W od¬ niesieniu do celebrytów plotka ma taką właśnie promującą funkcję - ma utrzymywać zainteresowanie postacią - albo dzięki jej „barwności", nonkonformizmowi w pub¬ licznych obszarach życia (np. na występach, premierach, inauguracjach), albo dzięki wkraczaniu mediów w sferę prywatną, poza publiczną fasadę, a najczęściej - dzięki łączeniu obu tych obszarów. Plotki mogą zatem dotyczyć tego, co gwiazda porabia w domu, kiedy publiczność jej nie widzi (choć właśnie widzi), jak wystąpiła na pokazie nowego filmu, kto jej towarzyszył i jak jedno ma się do drugiego. Tematem plotki mo¬ że być niemal wszystko, zaś jej celem jest przede wszystkim utrzymanie zaintereso¬ wania postacią - która jako rasowy celebryta nie jest znana (głównie, a już na pewno nie wyłącznie) dlatego, że jest wyjątkowa pod jakimkolwiek względem (talentu, sta¬ tusu itp.), ale dlatego, że jest znana - zgodnie z definicją rozpropagowaną przez Godzica, że celebryci są „znani z tego, że są znani" (Godzic 2007). �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 27 Natomiast rozpatrując liczne społeczne funkcje plotki, w odniesieniu do plotek o celebrytach wskazać można między innymi jej więziotwórczy i poznawczy oraz ludyczny charakter (por. Jeran 2008: 272). Plotka to bowiem akt komunikacji - prze­ kazywanie plotek pozwala na stwierdzenie istnienia łączności komunikacyjnej w gru­ pie, pozwala poszczególne łącza potwierdzić, odświeżyć, utrzymać. Między innymi dzięki plotkowaniu istnieje sieć niezobowiązującej, niezadaniowej komunikacji w ob¬ rębie grupy czy szerzej - wspólnoty. Ale plotkowanie tworzy także wspólnotę poz¬ nawczą. Samo w sobie stanowi przykład dyskursu uzgadniania znaczeń. Plotkowa¬ nie sprawia, że pewne elementy wiedzy potocznej są podzielane i potwierdzane, po¬ dobnie jak aprobata dla obowiązujących norm (najczęściej wyrażana poprzez wspól¬ ną dezaprobatę dla złamania normy). Jednak wydaje się, że w odniesieniu do plotek o celebrytach należy wskazać jeszcze jedną funkcję - ludyczną. Opowiadanie plotek sprawia przyjemność, pozwala na uświadomienie sobie cudzej infantylności, braku ogłady czy po prostu pecha. Taką samą przyjemność sprawia czytanie plotek, a to ono okazuje się szczególnie ważne w sytuacji, w której plotki są przekazem wykorzys¬ tującym kanały komunikacji masowej. Nie można wówczas rozpoznać tworzącej się wspólnoty - plotka od centralnie zlokalizowanego nadawcy trafia do wielu odbior¬ ców (zgodnie z modelem komunikacji masowej), czasem po drodze przechodzi przez pośredni poziom liderów opinii. Jednak jeśli można wówczas mówić o podzielaniu czegokolwiek, to raczej właśnie wiedzy na określone tematy i sposobów definiowa¬ nia oraz oceniania rzeczywistości (czy te buty rzeczywiście nie pasują do tej su¬ kienki? Ile taka sukienka kosztuje? A przede wszystkim - kto ma obowiązek za¬ kładając sukienkę spodziewać się jej wnikliwej oceny). Spośród różnych kanałów upowszechniania plotek, dla plotek o celebrytach naj¬ istotniejszym okazują się media masowe, tym bardziej, że w ich obrębie istnieją ty¬ tuły z definicji poświęcone plotkowaniu - są to czasopisma (i tabloidy i luksusowe magazyny), programy telewizyjne (typu kto, co i gdzie - zrobił) i wreszcie - portale internetowe. Te ostatnie zasługują na uwagę jako z jednej strony najmłodsze (jak i sam Internet jest najmłodszym z mediów integrującym media wcześniejsze), z drugiej - najbardziej zróżnicowane. W samym polskojęzycznym obszarze Internetu wska¬ zać można kilkadziesiąt plotkarskich serwisów - mogą mieć wąski zakres tema¬ tyczny (np. tylko sportowy), mogą być znacznie szersze tematycznie, mogą mieć formę przekazu odgórnego (redakcja zamieszcza plotkę, dodaje zdjęcia itp. - całość funkcjonuje jak elektroniczna wersja plotkarskiej gazety), mogą opierać się na prze¬ kazie oddolnym, tj. na zgłaszanych przez czytelników wiadomościach - wyszuka¬ nych w innych miejscach lub samodzielnie wygenerowanych (kogo sławnego wi¬ działem dziś na zakupach). Istnieje także schemat czasowy - tutaj główna strona i naj¬ ważniejsza plotka zmieniają się w określonym rytmie (np. co 3 godziny) (szerzej: Jeran 2009: 334-335). Istotną różnicę pomiędzy plotkarskami programami telewi¬ zyjnym czy prasą stanowi sprzężenie zwrotne. Technologia związana ze stronami WWW sprawia, że czytelnicy stają się podmiotami aktywnymi, sami mogą włączyć się w proces komunikowania, który przestaje mieć tak klasycznie masowy charak¬ ter. Włączenie to może być bardzo różne - od przekazania linku innym po własną wypowiedź w postaci komentarza do plotki lub do wcześniejszych wypowiedzi in¬ nych czytelników. Dodatkowo hiperszybkość dostępu, nie tylko pierwotnej publi¬ kacji plotki, ale jej powielania i „przekazywania dalej" oraz multimedialność, której tylko częściowo dorównuje telewizja (a prasa wcale) sprawiają, że Internet jak żadne inne medium dostosowany jest do plotkowania. �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 28 Jednak kluczowa dla obserwacji uzgadniania znaczeń - interpretacji dyskursywnej obrazów (fotografii) - pozostaje wspomniana możliwość i rzeczywiste funkcjo¬ nowanie sprzężenia zwrotnego. To ono umożliwi zaproponowaną obserwację. Nim jednak wszystkie wątki współtworzące ramę kontekstu analizowanego dyskursu zo¬ staną złożone w jedno, należy scharakteryzować sam system komentarzy. Fora a komentarze - systemy prowadzenia dyskusji w Internecie Formy dwustronnej komunikacji zapośredniczonej przez komputer i realizowa¬ nej przede wszystkim poprzez Internet jako sieć sieci, są bardzo różne. Jedno z kryte¬ riów odnosi się do wykorzystywanego sposobu komunikowania i pozwala odróżnić komunikację pisemną od innych form (np. videomail, telefonia internetowa), inne wskazuje na zbieżność w czasie komunikatów z obu stron procesu - można wów¬ czas mówić o komunikacji synchronicznej i asynchronicznej. Zawsze będzie to oczy¬ wiście komunikacja pośrednia, w której nie ma wymogu dzielenia tego samego fi¬ zycznego miejsca przez rozmówców - choć może to być to samo miejsce wirtualne. Synchroniczna komunikacja wymaga względnie niezakłóconej i bieżącej wymiany komunikatów - jest to zatem komunikacja, dla której bazowym schematem jest roz¬ mowa. W przeciwieństwie do niej komunikacja asynchroniczna nie wymaga wspól¬ nego czasu, realizuje się z (możliwym) opóźnieniem reakcji zwrotnej - jest to zatem schemat raczej korespondencji listowej. Przykładem pierwszej są wszelkiego ro¬ dzaju czaty i komunikatory internetowe, przykładem drugiej - fora i poczta elek¬ troniczna. Przy obu rodzajach przytoczone przykłady pozwalają na wskazanie jeszcze jednej kategorii różnicującej - komunikator i poczta to sposoby komuniko¬ wania się z wybraną, ograniczona i zdefiniowaną grupą odbiorców. Trzeba znać czyjś nick, numer lub adres, by się z nim skontaktować - czy to w czasie rzeczywistym, czy też asynchronicznie. Jednak czat czy forum nie stawiają takiego wymogu - trze¬ ba (i to wystarczy) znajdować się w tym samym wirtualnym miejscu - określonym jako pokój w przypadku czatu albo zdefiniowanym przez wątek forum - aby podjąć komunikację. Jest to zatem komunikacja o charakterze raczej publicznym czy quasipublicznym niż prywatnym. Systemy komentarzy, umożliwiające czytelnikom dopisanie dowolnych uwag do przeczytanego tekstu lub obejrzanego zdjęcia, tylko częściowo wpisują się w po¬ wyższe podziały. Z pewnością są komunikacją asynchroniczną i quasipubliczną, jed¬ nak brakuje w nich charakterystycznych dla forum cech dialogiczności i wątkowości. Na forum bowiem każdy zamieszczony wpis to wypowiedź „w której autor ustosun¬ kowuje się do danego wątku tematycznego. To wymusza pewną formę następujących po sobie postów (wypowiedzi) - dyskusję na zadany w tytule temat."(Stawiska 2006: 243) W efekcie struktura aktywnego forum ma postać „drzewa" z kolejnym zagłębie¬ niami i podpoziomami - gałęzie odpowiadają podtematom i zogniskowanym wokół nich rozmowom podgrupy uczestników forum. Systemy komentarzy nie do końca realizują ten schemat. Wprawdzie komentowa¬ ną wiadomość można uznać za temat przewodni dyskusji, jednak struktura komen¬ tarzy nie dopuszcza tworzenia poddyskusji - komentarze pojawiają się w kolejności zgłaszania, uporządkowane zwykle jeden pod drugim, elementy dyskusji występują tylko w sytuacji, w której w danym komentarzu autor wprost (najczęściej przez cy¬ towanie) przywołuje wypowiedź, do której się odnosi. Zdarza się, że takie cytowa¬ nie osiąga kilka poziomów, ale jest to dosyć specyficzna forma dialogu. Inną zaobser¬ wowaną formą dialogiczności jest odwoływanie się do osoby autora wypowiedzi, �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 29 do której ktoś się odnosi („X napisał, a ja na to...") jednak ze względu na fakt, że ogromna część komentatorów pisze swoje komentarze jako po prostu „gość" - jest to forma utrudniona. W obserwowanych systemach komentarzy na portalach plot­ karskich obu form możliwej dialogiczności jest jednak niewiele, w efekcie „ko­ mentarze niezwykle rzadko stanowią typowy dialog pomiędzy internautami" (Bąk 2009: 345). Także pilnowanie zachowania zgodności z tematem, a więc wątkowość i podział na podtematy w systemach komentarzy praktycznie nie istnieją. Jedynym wątkiem - tematem jest komentowany tekst/fotografia. Od strony technicznej sys¬ tem nie dopuszcza generowania podwątków. Od strony zaś praktyki - ponieważ sys¬ temy komentarzy, w przeciwieństwie do większości forów, nie są moderowane, nie ma także osoby, która czuwałaby nad utrzymaniem się wypowiedzi w ramach wątku - dygresje czy argumentacja ad personam i komentowanie cudzej, wcześniejszej wy¬ powiedzi, a nie wiadomości, są więc nieuniknione. Sprzyja temu zresztą anonimo¬ wość autorów komentarzy, ponieważ w większości przypadków nie jest zachowana nawet wirtualna tożsamość związana z wykorzystywaniem tego samego nicku, zaś poczucie bezpieczeństwa związane z anonimowością sprzyja ekstremizmowi w wy¬ powiedziach (por. zjawisko trollingu na forach - Kamińska 2008). Inną różnicą pomiędzy systemem komentarzy a forum jest długość życia - poszcze¬ gólne wątki na forach mogą trwać miesiącami lub nawet latami, w miarę jak zmie¬ niają się forumowicze, dochodzą kolejne osoby i zachodzą nowe, związane z ana¬ lizowanym problemem, wydarzenia. Komentarze dopisywane są znacznie krócej - w większości przypadków dany zestaw komentarzy nie znika, jednak jest „żywy" tj. dopisywane są do niego kolejne tylko tak długo, jak długo wiadomość jest faktycz¬ nym „newsem". W przypadku serwisów o schemacie czasowym - z definicji tyle, ile wynosi odstęp pomiędzy kolejnymi wiadomościami, w serwisach o innym ryt¬ mie - z pewnością nieco dłużej. Wizualność a komentarz - narzucanie interpretacji Wiadomość w serwisie plotkarskim (co wynika z multimedialności) jest zwykle połączeniem obrazu - fotografii i tekstu. Pierwszym tekstem, zanim pojawią się ko¬ mentarze, jest redakcyjne odczytanie, opis który w różnym stopniu odnosi się do przed¬ stawionej na fotografii osoby, jej wyglądu czy sytuacji, w której zrobiono zdjęcie. W odniesieniu do fotografii prasowej Garncarek analizowała znaczenie podpisów pod nimi, niezależnie od tekstu artykułu i zauważyła, że podpis umieszczony przy zdję¬ ciu często jest tym, co warunkuje czy wręcz narzuca interpretację (Garncarek 2004: 70). Można mówić o funkcji związania, zakotwiczenia, jaka pełni podpis wobec ob¬ razu - to Barthesowskie pojęcie oznacza wskazanie przez podpis jednego z możli¬ wych odczytań obrazu - „mając do dyspozycji wiele znaczeń i interpretacji, odbior¬ ca najczęściej wybiera jedne z nich, a pozostałe lekceważy" (Garncarek 2004: 70). To właśnie jeden z kluczy do uchwycenia procesów interpretacji dyskursywnej. Re¬ dakcja definiuje punkt wyjścia swoim odczytaniem, zakorzenionym w kontekście plotkowania o celebrytach, a więc starającym się realizować demaskatorską i ludyczną funkcję plotkowania. Krytykuje lub chwali uchwycony moment życia pub¬ licznego lub prywatnego celebryty - wygląd, zachowanie, towarzystwo. To wyz¬ nacza pierwsze odczytanie. Śledzenie procesów interpretacyjnych może więc od¬ nosić się do relacji pomiędzy owym narzucanym z pozycji władzy (redakcji) od¬ czytaniem a zgodą lub niezgodą na nie ze strony autorów komentarzy - tych spośród odbiorców, którzy zdecydowali się zabrać głos. Podpis pod zdjęciem prasowym �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 30 często narzuca jedną, gotową i roszczącą sobie prawo do bycia jedyną prawdziwą, interpretację. Redakcyjne odczytanie fotografii stanowiącej pretekst lub sedno plotki czasem jest równie bezwzględne, choć często łagodzone w postaci redakcyjnego pytania typu „jak to oceniacie?", „plus czy minus?", co ma prowokować do komen­ towania. Bez względu na formę, jakieś odczytanie zostaje zdefiniowane przez re­ dakcję - wyraża się w wyborze zdjęcia i sposobie skierowania na nie uwagi. Trzeba przy tym pamiętać, że często to właśnie ukierunkowanie jest kluczowe - tę samą fo­ tografię celebryty uczestniczącego w jakimś wydarzeniu (typu otwarcie galerii albo premiera filmowa) można wykorzystać jako pretekst o wywołania tematu owego wydarzenia (Jakie było? Znaczące? Udane?), obecności danej osoby na tym wyda­ rzeniu (Czy jej wypadało tam być? Czy do niej pasuje owo uczestnictwo?), jej to­ warzystwa w danym momencie (Czy to partner? Ktoś nowy? Albo - dlaczego jest sam/sama?) i wyglądu (Czy ta sukienka dobrze leży? Czy właściwie dobrane dodatki - do siebie nawzajem i do okazji?) i z wielu innych. Z opisami na serwisach plot¬ karskich nie jest zatem wprawdzie aż tak, że zamykają dyskusję (jak podpisy pod fotografiami prasowymi), ale z pewnością nadają jej kierunek. Jeśli zatem, jak zauważyła Bąk „Komentarze zamieszczane przez forumowiczów w Internecie stanowią niewywołany materiał badawczy, powstający naturalnie bez udziału badacza" (Bąk 2009: 345) co pozwala traktować je jako materiał dla obser­ wacji, to wskazać można dwa obszary możliwego do śledzenia dyskursu. Pierwszy dotyczy relacji pomiędzy odczytaniami forumowiczów a odczytaniem redakcji w oso¬ bie autora wiadomości funkcjonującej jako podpis fotografii. Można zaobserwować albo przyjmowanie interpretacji redakcyjnej albo jej odrzucanie, czasem ignorowa¬ nie. Drugi obszar to sfera dyskusji pomiędzy samymi autorami komentarzy. Ich uwa­ gi, czasem splecione w rozmowę, pozwalają uchwycić procesy negocjowania znaczeń pomiędzy dysponującymi taką samą władzą komentatorami. Jest to wprawdzie w więk¬ szym stopniu system publicznie dostępnych, „zawieszonych" ogłoszeń o odczyta¬ niach niż dialog, jednak sięgnięcie po szerszy niż ściśle sekwencyjny i dialogowy sposób rozumienia dyskursu, dopuszcza i taką formą. W tych dwóch „negocjacjach znaczeń" - jednej z równością, drugiej z nierównością władzy, dokonuje się inter¬ pretacja. Do ostatecznych wniosków, konkluzji, nigdy oczywiście nie dochodzi, dys¬ kurs nie zostaje zakończony, raczej urywa się, gdy gaśnie zainteresowanie, ale jako proces istnieje. Jest przy tym procesem naturalnym, określonym w ramach obej¬ mujących rzeczywistość Internetu, plotkowanie i systemy komentarzy na portalach plotkarskich oraz nie podlegającym wpływowi badacza, który sięga po niego jako po zapis obserwacji procesów komunikacyjnych i w ten sposób uzyskuje możliwość prześledzenia procesów interpretacji dyskursywnej fotografii celebrytów. Inne sys¬ temy komentarzy nadają się do takiej analizy równie dobrze, choć należy uwzględ¬ nić odmienny kontekst samego procesu. W celu egzemplifikacji możliwych ustaleń przedstawić warto kilka tropów analizy - nie jest ich celem wskazanie konkluzji, a raczej otwarcie ścieżki i uświadomienie możliwości. Jakościowy charakter badania nie pozwala zresztą na szersze, bardziej za¬ awansowane i poprawne metodologicznie uogólnienia. Przykładowe analizy Analizie poddano trzy odmienne przekazy, dobierając je dla celów ilustracyjnych, nie zaś wedle zasad doboru losowego. Wszystkie dotyczą udziału celebrytek w wyda¬ rzeniach istotnych dla branży, w ramach której funkcjonują lub próbują funkcjonować. �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 31 Kwestie praw autorskich do zdjęć i opisów nie pozwalają na ich zacytowanie, dlatego poszczególne postaci i sytuacje oznaczono kodami. Sytuacja A to udział piosenkarki A w branżowej imprezie związanej z przyznawaniem nagród za twórczość. Sytuacja B to pokaz odzieży zaprojektowanej przez aktorkę B i jej występ jako projektantki w tradycyjnym wyjściu na zakończenie. Sytuacja C jest zbliżona do A, ponownie jest to piosenkarka i jej udział w imprezie czasopisma muzycznego przyznającego nagrody. Na tych przykładach wskazane zostaną rozpoznawalne schematy procesu uzgadniania znaczeń. Materiał pochodzi z jednego ze starszych polskich portali plotkarskich - z Pu¬ delka, zebrany został w październiku 2009. Każdej wiadomości towarzyszą zdjęcia - czasem są to różne ujęcia tej samej postaci, czasem - powiększenia jednego z ujęć, zastosowane dla podkreślenia którejś z ocen zawartych w wiadomości. Sytuacja A: stylizacja piosenkarki A zostaje skomentowana jako przyciągająca uwagę, ale nie zachwycająca autora wiadomości (członka redakcji), ponadto wska¬ zuje on podobieństwo zastosowanych elementów (sukienki, tatuażu, fryzury) do stylu innej, bardziej znanej piosenkarki. Zaproponowana przez autora wiadomości interpretacja umożliwia więc wyrażenie własnej opinii czytelników w przynajmniej dwóch kierunkach: ogólnej oceny wyglądu oraz owego podobieństwa. Autorzy ko¬ mentarzy wykorzystują oba - oceniają, w większości wyrażając pochwałę dla krea¬ cji oraz odnoszą się do podobieństwa, widząc w nim przejaw typowego zachowania celebrytów, w którym nie ma niczego nagannego. Dominuje zatem wśród komen¬ tarzy interpretacja częściowo opozycyjna wobec redakcyjnej, jednak zasadnicze wąt¬ ki z narzucanej z pozycji władzy interpretacji zostają podtrzymane. Co istotne, dia¬ log toczy się właściwie wyłącznie pomiędzy komentatorami a redakcją, brak dialogu w obrębie komentarzy. Sytuacja B: pokaz odzieży zaprojektowanej przez aktorkę B zostaje zakwalifi¬ kowany przez redakcję do kategorii usilnej autopromocji. Ten wątek nie jest jednak rozbudowany, bardziej autorów zajmuje wygląd B na pokazie - zostaje on zinter¬ pretowany jako fatalny, wręcz nieprzystający do jej młodego wieku. W ten sposób re¬ dakcja wskazuje pole interpretacji - tym razem już nie ubiór celebrytki B, nie sam udział w wydarzeniu, nawet nie to, czy odzież w której projektowaniu brała udział jest interesująca. Obszar dla interpretacji to jej wygląd (zdrowy czy nie, czy wyglą­ da na zmęczoną życiem?), zaś narzucona przez redakcję ocena ma negatywny wy¬ dźwięk. Reakcje komentatorów na wiadomość są zróżnicowane. Wyróżnić można interpretację zgodną, opozycyjną i poboczną. W ramach interpretacji zgodniej za¬ obserwować można wypowiedzi potwierdzające ocenę redakcji - że B wygląda na osobę o 20 lat starszą, że jej wygląd przyrównać można do postaci zdegenerowanej trybem życia (ściślej - piciem). W ramach interpretacji opozycyjnej wyróżnić można wypowiedzi z dwóch zakresów. Pierwsze wyrażają opozycyjną ocenę (czyli - jeśli śliczna, przedtem miała inny kolor na włosach i dlatego wyglądała inaczej), drugie - odwołują się do szerszego kontekstu i usprawiedliwiają (wygląda źle, bo każdy tak wygląda bez makijażu; ma prawo wyglądać jak chce). Jeden i drugi typ interpreta¬ cji opozycyjnej odnosi się do narzuconej interpretacji redakcji - dyskutuje ż nią i ją odrzuca, tworzy więc inną interpretację przedstawionego obrazu. Zdaniem autorów komentarzy opozycyjnych zaprezentowany na obrazach wygląd B nie jest niczym złym i nie wynika z jej złego stanu, jak chce to widzieć redakcja. W tym dyskursie pojawia się także interpretacja poboczna - jednego z komentatorów zainspirował jeden z obraz, na którym B ujęta jest w szerszym planie, wraz z towarzyszącą jej osobą, z otoczenia na fotografii i informacji w wiadomości można sądzić, że jest to jedna z prezentujących odzież modelek. Wspomniany komentarz nie dotyczy postaci �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 32 B, ale ocenia ową towarzyszącą osobę, jest to więc interpretacja pozostająca całko­ wicie poza ramami zasugerowanymi przez wiadomość redakcyjną. Sytuacja C: piosenkarka pozująca do zdjęcia przed imprezą zorganizowaną przez magazyn muzyczny. Zdaniem autora wiadomości wygląd C określić można jako wpadkę - nie pasuje on do dotychczasowego wizerunku, poza tym oceniony jest jako nietrafiony i nieestetyczny. Autor wyszczególnia elementy stroju, które jego zdaniem dyskwalifikują ten konkretny zestaw. W tym przypadku wśród komentarzy można rozpoznać nie tylko dialog z autorami wiadomości, ale i z wcześniejszymi komenta¬ torami, realizowany poprzez wspomniane cytowanie wcześniejszej wypowiedzi i od¬ niesienie do niej. Obecne są wskazane trzy tropy interpretacyjne: poparcie dla inter­ pretacji redakcyjnej (oceny zgodne, a więc - faktycznie wygląda okropnie, śmiesz­ nie, padła ofiarą zapatrzenia w modę), opozycyjne (wygląda nieźle, to jest najmod­ niejsza sukienka) i wreszcie poboczne (wyrażające generalną niechęć do C, nieza­ leżnie od wyglądu w danej chwili). Część komentarzy odnosi się do siebie nawzajem - pojawiają się dyskusje o tym, co powinna C poprawić w swojej kreacji, o pocho¬ dzeniu sukienki (kto i dla jakiej firmy j ą zaprojektował) i wreszcie reakcje na wy¬ rażoną przez jednego z komentatorów jednoznaczną erotyczną propozycję wobec C. W sytuacji C w ramach systemu komentarzy rozpoznać można elementy rzeczy¬ wistego dialogu, nie tylko dyskurs interpretacyjny. Podsumowanie Zaprezentowana krótka analiza wybranych dyskursów wokół plotek o celebrytach (w tym przypadku ze skupieniem się na wyglądzie, choć w każdej z tych wia¬ domości zawarte są bardziej ogólne sugestie - np. czy ktoś kto tak wygląda nie prowadzi może niezdrowego, niebezpiecznego życia?) pozwala na wskazanie, zilu­ strowanie i potwierdzenie pewnych wyróżnionych tropów. Przede wszystkim uś¬ wiadamia, że proces negocjowania interpretacji, a więc interpretacja dyskursywna, toczą się nieustannie - co znaczy dany obraz dla odbiorcy, jak się to znaczenie sta¬ bilizuje, w jaki sposób zabiegi nadawcy przyczyniają się do zakotwiczenia interpre¬ tacji i czy są skuteczne? To tylko przykładowe kwestie. Wiadomości zamieszczane wokół obrazów celebrytów na portalach plotkarskich jednoznacznie pełną funkcję podpisów pod zdjęciami. Są bardziej rozbudowane niż te obecne w prasie, jednak ich funkcja pozostaje taka sama. Każde z wykorzystanych ilustracyjnie zdjęć można na wiele sposobów odczytywać, każde z nich jest bowiem polisemiczne. Autor wiado¬ mości, występujący z pozycji władzy (jako członek redakcji serwisu) narzuca, jeśli nie jedną interpretację, to przynajmniej jej kierunek. Autorzy komentarzy wchodzą z nim w dyskurs - swoimi wypowiedziami mogą najpierw potwierdzić kierunek in¬ terpretacji i jej treść potwierdzić lub odrzucić (zatem ocenę redakcji poprzeć lub za¬ negować), ale mogą też sam kierunek zanegować, wykorzystać w pełni ostatnie pole swojej wolności i zobaczyć w obrazie coś zupełnie innego, niż chciał zasugerować autor wiadomości. Te trzy obszary splatają się w konkretnych zestawach komenta¬ rzy i pozwalają na rozpoznanie, opis i interpretację rzeczywistych, naturalnych pro¬ cesów uzgadniania znaczeń. Poszczególne komentarze uzyskują bowiem w procesie komentowania wsparcie lub nie, a więc aprobatę dla interpretacji lub jej brak. Obok funkcji ludycznej, możliwości zabawienia się cudzym (celebryty) kosztem i uzyska¬ nia wsparcia dla tej rozrywki dzięki obecności innych zaangażowanych, plotkowa¬ nie i przede wszystkim komentowanie plotek, okazuje się być jednym z elementów procesu negocjowania znaczeń obrazów. Jego obserwacja pozwala na uchwycenie �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 33 tego procesu „na żywo", choć sama metodologia i jej obszar obarczone są obciążeniem związanym z anonimowością komentatorów (nie można prześledzić wypowiedzi jed­ nej osoby), niedostępnością całego dyskursu poza zapisem komentarzy (tego, że ktoś poza zapisanymi komentarzami dyskutuje o danej wiadomości i obrazie) i wreszcie wycinkowością całej internetowej rzeczywistości, nie będącej prostym odwzorowa¬ niem świata realnego. Zachodzące procesy są z pewnością ekwiwalentne, jednak za­ angażowane postaci już nie - co wynika z faktu, że nie wszyscy Polacy są inter­ nautami, a w szczególności - nie wszyscy internauci czytają i komentują wiadomości z serwisów plotkarskich. Z tego też względu zaprezentowany materiał i jego analiza miały przede wszystkim wskazać metodę i zilustrować możliwe wyniki, nie zaś po¬ zwolić na rozstrzygające konkluzje. Literatura: Batorski D., Korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych, [w:] Diag­ noza społeczna 2009. Warunki i jakość życia Polaków. Raport, red. J. Czapiński, T. Panek, Rada Monitoringu Społecznego, Warszawa 2009, s. 281-309. Bąk P., Związki celebrytów w zwierciadle komentarzy for(um)owiczów - przypa¬ dek Dody i Majdana, [w:] (Roz)czarowanie? Miłość i związki uczuciowe we współczesnym społeczeństwie, red. W. Muszyński,Wydawnictwo Adam Mar­ szałek, Toruń 2009, s. 344-352. Eco U., Semiologia życia codziennego, PIW, Warszawa 1998. Frąckowiak M., Rogowski Ł., W poszukiwaniu polskiej socjologii wizualnej, Kul­ tura i Społeczeństwo, R. L I I I , nr 1, 2009, s. 123-151. Garncarek M.,Werbalne versus wizualne: od współwystępowania do hybrydyzacji, Kultura i Społeczeństwo, R. XLVIII, nr 4, 2004, s.65-84. Godzic W., Znani z tego, że są znani. Celebryci w kulturze tabloidów, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007. Grzymała-Kazłowska A., Socjologicznie zorientowana analiza dyskursu na tle współczes­ nych badań nad dyskursem, Kultura i Społeczeństwo, R. XLVIII, nr 1, 2004, s. 13-34. Jeran A., Plotka zawsze realna (i zawsze wirtualna) - o różnicach i podobieństwach w plotkowaniu w świecie realnym i wirtualnym, [w:] Komunikacja społeczna w świecie wirtualnym, red. M . Wawrzak-Chodaczek, Wydawnictwo Adam Mar¬ szałek, Toruń 2008, s. 267-279. Związki celebrytów w zwierciadle plotek - Doda i Majdan w polskich serwisach plotkarskich, [w:] (Roz)czarowanie? Miłość i związki uczuciowe we współczes¬ nym społeczeństwie, red. W. Muszyński, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009, s. 329-343. Kamińska M . , Flaming i trolling - kulturotwórcza rola konfliktu we wspólnocie wirtualnej, [w:] Komunikacja społeczna w świecie wirtualnym, red. M . Wawrzak-Chodaczek, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008, s. 280-296. Konecki K.T. Wizualne wyobrażenia. Główne strategie badawcze w socjologii wi­ zualnej a metodologia teorii ugruntowanej, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. I , z. 1, 2005, s. 42-63. Krejtz K., Cypriańska M . , Dlaczego korzystamy z Internetu? Determinanty psy- �Agnieszka Jeran - Interpretacja dyskursywna obrazów celebrytów na polskich portalach plotkarskich 34 chologiczne i społeczne, [w:] Diagnoza Internetu 2009, red. K. Krejtz, Wydaw­ nictwa Naukowe i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 58-86. Krejtz K., Nowak A., Znaczenie Internetu dla funkcjonowania jednostki w społe­ czeństwie informacyjnym, [w:] Diagnoza Internetu 2009, red. K. Krejtz, Wydaw­ nictwa Naukowe i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 7-16. Matusewicz Cz., Plotka, [w:] Encyklopedia psychologii, red. W. Szewczyk, Wy­ dawnictwo Fundacji Innowacja, Warszawa 1998, s.400-410. Olechnicki K., Antropologia obrazu. Fotografia jako metoda, przedmiot i medium nauk społecznych, Oficyna Naukowa, Warszawa 2003. Schnettler B., W stronę socjologii wiedzy wizualnej, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. IV, z. 3, 2008, s. 116-132. Stawiska N., Rzeczywista nierzeczywistość. Czaty, blogi, fora internetowe - nowa przestrzeń komunikacji społecznej, [w:] e-kultura, e-nauka, e-społeczeństwo, Oficyna Wydawnicza Arboretum, red. B. Płonka-Syroka, M . Staszczak, Wrocław 2008, s. 239-250. Sztompka P., Socjologia wizualna. Fotografia jako metoda badawcza, Wydawnic¬ two Naukowe PWN, Warszawa 2005. Thiele-Dohrmann K., Psychologia plotki, PIW, Warszawa 1980. Trutkowski C., Wybór czy konieczność - o potrzebie wykorzystania analizy dyskursu w socjologii, Kultura i Społeczeństwo, R. XLVIII, nr 1, 2004, s. 35-50. Vandendorpe Ch., Od papirusu do hipertekstu. Esej o przemianach tekstu i lektury, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2008. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2357c94ade4539a6d06ce11885166f96.pdf d9ed920760402dd848814a42483e473f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2943 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1992 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2747 Title A name given to the resource Interpretacja postaci Judasza / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1992 t.46 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1992 t.46 z.2, s.39-42 Creator An entity primarily responsible for making the resource Gieryszewska, Krystyna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Krystyna Gieryszewska INTERPRETACJA POSTACI J U D A S Z A * W okresie w i e l k a n o c n y m istniała w Polsce południowo- ma o n pełnić. O losach o b u a p o s t o ł ó w z a d e c y d o w a ł y w e d ł u g -wschodniej tradycja wieszania k u k ł y J u d a s z a ; tradycja ta w Pru­ r e s p o n d e n t ó w cechy, które ich różnią: pycha i pokora. Ale — chniku i o k o l i c z n y c h w s i a c h przetrwała d o dziś. Łączy o n a znaki głosi j e d n a ze skrajnych o p i n i i — śmierci i destrukcji ze znakami p ł o d n o ś c i . Judasz byłby pierwszym ś w i ę t y m " (29). jak „ g d y b y nie s a m o b ó j s t w o , t o Tekst biblijny m ó w i o postaci J u d a s z a bardzo skąpo. Nie J e d n y m z s y m b o l i łączących o p o w i e ś c i o Piotrze i J u d a s z u jest dowiadujemy się najważniejszego: d l a c z e g o w ł a ś n i e o n spełnił k o g u t . „ J u d a s z w y d a w s z y Pana Jezusa poszedł d o d o m u . Ż o n a rolę zdrajcy . W i a d o m o o n i m t y l k o , że p o d k r a d a ł z trzosu, nad dała j e m u jeść, kurę zarąbała, p i e t u c h a . O n je, a o n a poczęła na którym miał pieczę. Ś w . J a n n a z y w a g o w p r o s t złodziejem. niego narzekać: Dlaczego t y j e g o w y d a ł e ś , t o taki człowiek, ludzi W czasie Ostatniej Wieczerzy diabeł nakłania g o d o zdrady z g r o b u p o d e j m o w a ł , taki był d o b r y . A J u d a s z m ó w i jej tak: tak o n i Judasz w y c h o d z i w c i e m n o ś ć , by sprzedać Jezusa za 3 0 p o w i e d z i a ł , że z m a r t w y c h w s t a n i e ; tak z m a r t w y c h w s t a n i e jak ten srebrników. Po skazaniu Chrystusa rzuca srebrniki d o ś w i ą t y n i , k o g u t z miski z m a r t w y c h w s t a n i e i zaśpiewa. I w ten raz k o g u t ale pieniądze s p l a m i o n e k r w i ą nie m o g ą p o w r ó c i ć d o skarbca. skoczył i zaśpiewał. A o n w t e d y c h o d u i p o w i e s i ł s i ę " ( 1 ) . Faryzeusze k u p u j ą za nie Pole Garncarza, które przeznaczono na cmentarz dla c u d z o z i e m c ó w . J u d a s z o d c h o d z i Odmienną wersję w y d a r z e ń przedstawiają Dzieje i wiesza się. Apostolskie. Judasz sam k u p u j e ziemię za srebrniki, p o t e m zaś „ s p a d ł s z y głową w dół, pękł na pół i w y p ł y n ę ł y w s z y s t k i e j e g o w n ę t r z n o ­ W tej o p o w i e ś c i z Wileńszczyzny, która ma s w ó j o d p o w i e d n i k w Ewangelii Nikodema, k o g u t jest nie t y l k o s y m b o l e m niewiary i zdrady (jak w o p o w i e ś c i o ś w . Piotrze), ale r ó w n i e ż Z m a r t w y c h ­ wstania. W kulturze tradycyjnej przeznaczono dla o b u a p o s t o ł ó w g r a n i ­ ści". Mieszkańcy J e r o z o l i m y n a z w a l i tę ziemię H a c e l d a m a c h . t z n . ce nieba i piekła. J a k w i a d o m o , ś w . Piotr jest Pole Krwi (Pismo i w p u s z c z a dusze przez bramę raju, zaś J u d a s z przebywa za Święte Dz. 1 , 1 8 — 2 0 ) . Klucznikiem R o z m ó w c y z Wileńszczyzny i Polski p o ł u d n i o w o - w s c h o d n i e j d r z w i a m i piekła. „ W piekle J u d a s z za d r z w i a m i w i s i i w o r e k przy często p o r ó w n y w a l i J u d a s z a ze Św. Piotrem j a k o d w ó c h zdraj­ nim leży"; „ J u d a s z za d r z w i a m i będzie czekał sądu ostatecz­ ców oraz postacie d w u z n a c z n e . Judasz, chociaż uległ pokusie n e g o " ; „ G d y Pan Jezus zstąpił d o piekieł, Judasz skrył się za diabła, „ t o b y ł o dane przez B o g a , tak miało b y ć " ( 1 8 ) * * . Tę d r z w i a m i , a Lucyfer za s ł u p doniosłą rolę w dziele z b a w i e n i a t r u d n o j e d n a k p o g o d z i ć ze złem, 19 — 2 0 ) . T o samo miejsce przypisuje się J u d a s z o w i jakiego J u d a s z się d o p u ś c i ł ; sprzeczność ta w y m a g a rozwiązania. w s p ó ł c z e ś n i e , chociaż niektórzy r o z m ó w c y Zarazem często w y t y k a n e Św. P i o t r o w i t c h ó r z o s t w o i słabość Jezus w y p r o w a d z i ł J u d a s z a z piekła wraz z i n n y m i duszami ( 4 ) . charakteru są uznane za n i e w s p ó ł m i e r n e w o b e c roli o p o k i , jaką M o t y w przebaczania J u d a s z o w i wiąże się — j a k się zdaje — ze kamienny" ( K o l b e r g , 1 9 6 2 , s. także uważają, że Pan II. 1, 2, 3. W ł ó c z e n i e , bicie i wieszanie Judasza. Pruchnik 1 9 8 0 r. Fot. Krzysztof C h o j n a c k i Praca powstała w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej UW pod kierunkiem dr Magdaleny Zowczak. " Cyfry w nawiasie wskazują informatora. Dane o informatorach na s. 48. 39 �zmieniającymi się n o r m a m i i w a r t o ś c i a m i w e współczesnej w i e j s ­ Niekiedy ł ą c z o n o z J u d a s z e m Kaina; z j e g o r o d u miał się kiej kulturze. D a w n ą interpretacja czyniła o b u grzesznych a p o s ­ w y w o d z i ć zdrajca, z nim też w s p ó l n i e p r z e b y w a ł za piekielnymi t o ł ó w postaciami d w u z n a c z n y m i , stojącymi na granicach o d ­ d r z w i a m i . Okazją d o kojarzenia o b u postaci s t a n o w i ć miennie w a l o r y z o w a n y c h sfer z a ś w i a t ó w : piekła i nieba. Na m o t y w przeklętej, zbrukanej k r w i ą ziemi. „ K a i n zabił A b l a na Wileńszczyźnie z a n o t o w a ł a m o p o w i e ś ć , w której m o c szatana s w o j e j ziemi. Kain był r o l n i k i e m , a A b e l pasterzem. Z zazdrości g o nad złem została silnie podkreślona. Tak r e s p o n d e n t k a przekazała zabił na rolniczej, na k a i n o w e j roli. I m ó w i ą , że t o jest k a i n o w a r o z m o w ę Pana Jezusa z J u d a s z e m : „ J a k Pan Jezus zstąpił d o rola, bo t a m k r e w A b l a jest z b r o c z o n a " ( 2 9 ) . może piekieł i w y p r o w a d z i ł dusze s p r a w i e d l i w y c h , t o J u d a s z był przy Charakterystycznym dla k u l t u r y tradycyjnej s p o s o b e m obrazo­ Lucyferze, a Jezus spytał: «Co t y t u robisz? A m n i e t u dobrze. T o w a n i a p o s ł u g u j e się r o z m ó w c z y n i z W ę g i e r k i : „ K u p i l i pole na w t e d y Lucyfer c h w y c i ł g o za szczękę i teraz Judasza boli» ( 4 2 ) . cmentarz, ale ktoś nie wiedział, jakie t o pieniądze, t o g o p o t e m W relacjach Jezus — J udasz — diabeł, na zdrajcę spada zło, które strasznie dręczyły. I pomyślały, że jak przetopią te pieniądze na kierowało się przeciw C h r y s t u s o w i : „ S z a t a n , który chciał s m y k - d z w o n , t o u s p o k o i t o . A l e m ó w i ą , że jak przetopiły, t o ten d z w o n nąć duszę Jezusa, złapał J u d a s z a " ( 2 9 ) . w t y c h miejscach, gdzie miał srebrniki, t o pękał. I p o d o b n o Fatalizm przeznaczenia Judasza ujmuje najkrócej w y p o w i e d ź : w r z u c i ł y ten d z w o n d o o c e a n u " ( 3 0 ) . „ J u d a s z t o był 1 3 - t y apostoł w p r o s t tak p o w i e d z i e ć . Było 1 2 - t u S a m o b ó j s t w o J u d a s z a jest j e d n y m ze s p o s o b ó w w y t ł u m a c z e ­ a p o s t o ł ó w z Panem J e z u s e m , a o n był 1 3 - t y " ( 5 1 ; por.: Bednarek, nia ciągłego drżenia osiki. Po t y m jak zdrajca z a w i s n ą ł na niej, 1 9 8 8 , s. 3 ) . W P r u c h n i k u , Osielcu i M a k o w i e osika już w i e c z n i e drży ze s t r a c h u . Podhalańskim z a n o t o w a n o także kościelny z w y c z a j , który o d p o w i a d a t e m u Przytoczone przeze mnie w ą t k i w i e r z e n i o w e w większej swej p o g l ą d o w i : „ W W i e l k ą Środę b y ł o n a b o ż e ń s t w o . Stawiali taki części mają o d p o w i e d n i k i w wersjach z a n o t o w a n y c h w XIX w i e k u , trójkątny świecznik z 1 3 - t o m a ś w i e c a m i , b o b y ł o 1 2 - t u apos­ lub też posługują się k o d e m w ł a ś c i w y m dla języka kultury tradycyj­ t o ł ó w i Pan J e z u s " ( 4 ) . „ K o ś c i e l n y gasił 1 3 - t ą ś w i e c ę i szedł z nią nej. Bardziej współczesny charakter ma utożsamienie Judasza za w i e l k i ołtarz. T a m czekali c h ł o p c y z J u d a s z e m " (Wyrobek, z w i z e r u n k i e m człowieka n e r w o w e g o . Tak opisuje zdrajcę młoda 1 9 1 3 , s. 1 9 0 ) . Potem n a s t ę p o w a ł o w ł ó c z e n i e J u d a s z a p o w s i . r o z m ó w c z y n i z Chłopic: „Straszny był, w ł o s y miał takie roztech- W y d a j e się, że i tutaj fatalna 1 3 - t k a została przypisana zdrajcy. rane, duże. Takiego szoku dostawał. Pan Jezus powiedział, przy Nie t y l k o Judasz, ale także j e g o ziemia jest, z g o d n i e z w y o b ­ wieczerzy, że jeden z w a s mnie w y d a . On t o sobie d o g ł o w y nabrał, rażeniami r o z m ó w c ó w , przeklęta. Pole, na k t ó r y m się p o w i e s i ł , że g o sprzeda, n e r w y nie wytrzymały..." ( 1 0 ) . b y ł o p o t e m j a ł o w e , nic nie chciało się na n i m rodzić, ziemia ta, Z g o d n o ś ć interpretacji obrazu Judasza w w ą t k a c h wierzenio­ którą k u p i o n o za s p l a m i o n e k r w i ą pieniądze, była jak m a r t w a ( 1 2 , w y c h i obrzędzie w y s t ę p u j e w pełni t y l k o w przypadku przed­ 50). stawiania Judasza j a k o samobójcy. Zdrajca zapoczątkował przez Przyczynkiem d o interpretacji i n n e g o już zagadnienia jest s w ą śmierć pokolenie s a m o b ó j c ó w , g d y ż „ l u d z i e p o t e m naślado­ o p o w i e ś ć o zakupie za 3 0 s r e b r n i k ó w księżej roli, czyli plebanki. w a l i Judasza i wieszali się, i na nich m ó w i się «Judasz»" ( 3 9 , 5 1 ) . „ W J e r o z o l i m i e o n i kupili tej ziemi i przy tej ś w i ą t y n i była. I t o teraz zawsze jest przy księżach, ta ziemia g a r n c a r z a " ( 3 ) . Śmierć samobójcza jest u z n a w a n a w kulturze tradycyjnej za najgorszą. Tak zmarłe o s o b y c h o w a n o w pobliżu cmentarza lub w r o w a c h , które otaczały miejsce p o c h ó w k u ( 1 5 , 3 9 ) . Teren ten o b c h o d z o n o ze strachem o b a w i a j ą c się dusz p o t ę p i e ń c ó w , „ b o kto popełnił s a m o b ó j s t w o miał d o czynienia z d i a b ł e m " . Przedmioty związane z wisielcami posiadają szczególną moc: „jak ktoś miał sznurek z wiślaka (t.j. w i s i e l c a ) , t o m ó w i l i , że m u się dobrze p o w o d z i . J a k ktoś miał interes (t.j. p r o w a d z i ł sklep), t o m ó w i l i , że ma sznurek z wiślaka, b o t a m ludzie idą i t a m diabeł p o m a g a " ( 1 5 ) . Te informacje w y m a g a j ą u p o r z ą d k o w a n i a . W kulturze t r a d y c y j ­ nej istnieje przekonanie, że złe m o c e stają się szczególnie niebezpieczne w czasie przesilenia z i m o w o - w i o s e n n e g o , a zatem w o k o l i c a c h W i e l k i e g o T y g o d n i a . Obrzęd wieszania i w ł ó c z e n i a J u d a s z a r o z p o c z y n a się n o c ą z W i e l k i e g o C z w a r t k u na Piątek i t r w a d o p o p o ł u d n i a w i e l k o p i ą t k o w e g o . M.in. w G n i e w c z y n i e Łańcuckiej nadawano kukle w y r a ź n e c e c h y w i s i e l c a : „pysk n a m a l o w a l i , jęzor taki w y w a l o n y , c z e r w o n y z r o b i l i " ( 3 9 ) . Na koniec kukłę p a l o n o i t o p i o n o , by zniszczyć zło, k t ó r e g o była wyobrażeniem — p o d o b n i e c z y n i o n o na i n n y c h terenach z M a ­ rzanną. Z w y c z a j ten interpretuje się z w y k l e j a k o w y g n a n i e śmierci i zła poza o b r ę b ś w i a t a , który jest znany, s w ó j , który ma stanowić całość u p o r z ą d k o w a n ą i bezpieczną (Zadrożyńska, 1 9 8 5 , s. 95). Dalej rozciąga się nieznany obszar c h a o s u , z n i e g o przychodzi śmierć i do niego p o w i n n a powrócić. Jednocześnie, dzięki w y g n a n i u śmierci, zostaje p o b u d z o n a w e g e t a c j a , życie. Symbole płodności i śmierci n a d a w a n e kukle Judasza są w różny s p o s ó b w y r a ż o n e . W Ujeznej „ t o się r o b i ł o w Wielki Czwartek, w n o c y wieszali d z i e w c z y n o m . T o były takie dziew­ czyny, które się źle s p r a w o w a ł y z c h ł o p a k a m i , nie chciały hulać na z a b a w i e z n i m i . J a k robili taką kukłę, ciuraka t a k i e g o m u ze słomy zrobili i tak się prześmiewali. A dziewczęta uciekały, b o przytulił ją d o Judasza i musiała g o c a ł o w a ć , c m o k a ć " (5). W innych m i e j s c o w o ś c i a c h n a d a w a n o kukle J u d a s z a cechy, które według 40 �Michaiła B a c h t i n a , w y s t ę p u j ą w z w i ą z k u z groteską i k a r n a w a ­ łem. Zaznaczenie w rozpadającej się, słomianej czy zrobionej ze starych szmat kukle w s z e l k i c h w y p u k ł o ś c i i otworów łączy w sobie s y m b o l i k ę życia i śmierci; d o p r o w a d z a się d o m o n s t r u a l ­ nych rozmiarów samą w i e l k o ś ć kukły: ma o n a czasami 3 metry wysokości. W s p o s ó b w y r a z i s t y zaznacza się: fallus, c z e r w o n y jęzor, przyszywa się k u p i o n e u rzeźnika, w i e l k i e „ k r ó w s k i e o c z y " , najczęściej jednak u w y d a t n i a się nos. Bachtin analizując system z n a k ó w ś w i a t a wskazuje, że góra t o n i e b o , a d ó ł — karnawałowego ziemia, o d p o w i e d n i o : sprowadzenie na d ó ł t o degradacja, uśmiercenie i j e d n o c z e ś n i e zapłodnienie. W inscenizacji obrzędu starano się, by kukła Judasza spadła z jak najwyższej w y s o k o ś c i . A b y t o uzyskać, wieszano ją nie t y l k o na s ł u p a c h , d r u t a c h t e l e f o n i c z n y c h , d a ­ chach i k o m i n a c h , ale także na specjalnie na tę okazję s k o n ­ struowanym d r z e w c u . „ W W i e l k i C z w a r t e k szło się d o składu budowlanego i t a m się w y b i e r a ł o drąga d ł u g i e g o na 10— — 1 5 metrów. Takie d w a drągi się ze s o b ą łączyło. Kamienie w rynku ( w i a d o m o ś ć p o c h o d z i z Kańczugi — K.G.) się r o z s u w a ł o i kopało dziurę. J u d a s z w i s i a ł ( w n o c y — K.G.), ale d o p i e r o p o mszy go z d e j m o w a n o . T o b y ł o o k r o p n i e w y s o k o , rżnęli t e n słup, a Judasz leciał h e t " ( 1 5 ) . D o wieszania w y k o r z y s t y w a n o także drzewa; mogła t o być z a r ó w n o t o p o l a , czy w s p o m n i a n a już wcześniej osika, jak i w i e r z b a lub trześnia. Potem n a s t ę p o w a ł o bicie, szarpanie i w ł ó c z e n i e kukły, by na koniec ostatecznie ją u n i c e s t w i ć przez w y s y p a n i e z niej słomy, podpalenie i utopienie w p o b l i s k i m s t a w i e . T o r o z c z ł o n k o w a n i e kukły być może z a c h o w u j e dalekie p o k r e w i e ń s t w o z w y o b ­ rażeniem śmierci Judasza b i b l i j n e g o . R e s p o n d e n c i w s k a z u j ą na podobieństwo w ł ó c z e n i a J u d a s z a z w o d z e n i e m Jezusa o d A n ­ nasza do Kajfasza. Wśród przywar, które p r z y p i s y w a n o J u d a s z o w i jest także pijaństwo. „Taką brodę, k r a w a t k ę , s p o d n i e m u zrobili... Śmiali się, II. 4 . Palenie Judasza. P r u c h n i k 1 9 8 0 . Fot. Edward K o p r o w s k i że tyle pieniędzy wziął. Coś zrobił! Przepiłeś! I jeszcze m u flaszkę wieszali" (5). Najpopularniejszy t y p W y p o w i e d z i na temat Judasza prezen­ t u j e następujący cytat z S i e n i o w a : „ J u d a s z t o był Ż y d , inni a p o s t o ł o w i e też byli Ż y d z i , ale już nie tacy. T o był taki t y p o w y Żyd" (9). Jest t o poparte w y o b r a ż e n i a m i p o c h o d z ą c y m i także ze źródeł i k o n o g r a f i c z n y c h . Przy opisie w y g l ą d u Judasza często p o w o ł y ­ w a n o się na obraz Ostatniej Wieczerzy, na k t ó r y m Judasz jest rudy albo czarny. O b u s t r o n n y w p ł y w w i z e r u n k ó w Judasza i Żyda znajduje także inne p o t w i e r d z e n i e : „ J u d a s z był skarbnikiem i nosił pieniądze. M i a ł p e w n i e tą ż y d o w s k ą żyłkę, że pieniążki, p i e n i ą ż k i " ( 2 3 ) . A tak w y g l ą d a opis Żyda w „ H e r o d a c h " : „ d a l i Ż y d o w i czarny płaszcz, zrobili brodę, taki garb z siana, w o r e k . Bo o n tak zawsze d o w o r k a coś ukradł i hulał. B o o n tak zawsze hulał z Dziadami, Śmiercią i D i a b ł e m " ( 5 ) . Charakterystyka J u d a s z a j a k o „ t y p o w e g o Ż y d a " w obrzędzie W i e l k i e g o Piątku n a s t ę p o w a ł a dzięki kilku e l e m e n t o m . Kukłę ubierano w skradzione o d Ż y d ó w rzeczy: j u p ę ż y d o w s k ą , czyli czarny płaszcz, sztramę (czapkę), doczepiano pejsy, brodę, u w y d a t n i a n o nos. Na n o g i zakładano jej białe p o ń c z o c h y , „żeby był jak r a b i n " , d o rąk p r z y m o c o w y w a n o macę lub sakiewkę z o d ł a m k a m i szkła. Miejsce zawieszenia z n a j d o w a ł o się w pobliżu d o m ó w ż y d o w s k i c h , a trasa w ł ó c z e n i a przebiegała p o d oknami Ż y d ó w . W ł ó c z e n i u t o w a r z y s z y ł y w y z w i s k a , m.in. „ t y ż y d o w s k i w u j k u " . Przed każdym d o m e m ż y d o w s k i m z a t r z y m y w a n o się 3 i b i t o Judasza ( „ d o s t a w a ł tyle pał za ile s r e b r n i k ó w sprzedał 41 �II. 5. J u d a s z p o w i e s z o n y . Fot. A d a m Bujak BIBLIOGRAFIA J e z u s a " , czasami i n s c e n i z o w a n o rodzaj s ą d u ) . Podczas w ł ó c z e ­ nia o b r z u c a n o d o m y ż y d o w s k i e b ł o t e m i w s a d z a n o tył k u k ł y w o k n a . W s z y s t k o t o się działo w ś r ó d k r z y k ó w , hałasu w a r k o t e k i klapaczy. Imię Judasza nie jest p r z y p o r z ą d k o w a n e t y l k o z d r a j c o m , a m o ­ Bednarek B o g u s ł a w 1 9 8 8 Okruchy judaszologii. Jakub de Voragine-Borges-Kardyna/ Etchegraray, „ L i t e r a t u r a L u d o w a " R. X X X I I , Nr 3 że żeby o d w r ó c i ć , t o pojęcie zdrajcy zostało w kulturze t r a d y c y j ­ Kolberg Oskar nej rozszerzone, w tej klasie o s ó b mieszczą się: Żydzi (czy raczej 1925 ci, k t ó r y c h za Ż y d ó w się u w a ż a ) , w a r i a c i , stare panny. Pojęcie Land Eugeniusz zdrady jest utożsamiane z brakiem — czy też niepełną przynależ­ 1925 nością d o g r u p y s w o i c h ; o d n o s i się d o o s ó b , które łamią reguły i nie przestrzegają o b o w i ą z u j ą c y c h w e w s p ó l n o c i e w a r t o ś c i . Sankcją jest ośmieszenie. K a r n a w a ł o w y charakter obrzędu łączy w sobie symbolikę p ł o d n o ś c i i śmierci, t ł u m a c z y t o o b e c n o ś ć — tak o d m i e n n e g o o d b i b l i j n e g o w z o r u — seksualnego aspektu postaci J u d a s z a w k u l ­ turze wiejskiej. II. 1 — 4 42 Pismo Krakowskie, [ w : ] Dzieła wszystkie, t. 7, cz. 3 Obrzędy judaszowe w Polsce, „Teatr L u d o w y " nr 4, s. 5 2 — 5 6 Święte Starego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, 1980, w y d . III, P o z n a ń — W a r s z a w a W y r o b e k Piotr 1913 Wielkotygodniowe obrzędy ludowe „ Z i e m i a " , R. IV, Nr 1 2 , s. 1 9 0 Zadrożyńska A n n a 1 9 8 5 Powtarzać czas początku, spod Babiej Góry, cz. I, W a r s z a w a . p o c h o d z ą z a r c h i w u m P a ń s t w o w e g o M u z e u m E t n o g r a f i c z n e g o w W a r s z a w i e , il. 5 z a r c h i w u m W y d a w n i c t w a „Sport i Turystyka" � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/12953992a7447e3ddea1dc5ce438f67a.pdf 8bf1ccdc45a013c71b6049acf3179e96 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2247 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1990 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2084 Title A name given to the resource Interpretacja, czyli o sztuce antropologii / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty t.44 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty t.44 z.1, s.3-7 Creator An entity primarily responsible for making the resource Tokarska-Bakir, Joanna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polski Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Joanna Tokarska-Bakir INTERPRETACJA CZYLI 0 SZTUCE ANTROPOLOGII 1 Konflikt doktryn jest szansą a nie klęską. A. N. Whitehead Wyczerpywanie się przedmiotu badań etnografii, o którym słychać już od pewnego czasu, ma swój rewers w zacichaniu pewnej odmiany wrażliwości. Wrażliwość ta, przeżywszy śmierć swych najlepszych informatorów i rozpad ich kulturowej ekumeny, długo jeszcze mogłaby idealizować przedmiot swoich badań-marzeń, gdyby nie coraz powszechniejsze odczucie ich jałowości. „Zanik tradycyjnego przedmiotu badań" oznacza więc czas wokandy dla ontologii faktu etnograficznego. Walka 0 dostęp do empirii przenosi się z poziomu zewnętrznego na wewnętrzny: już nie tylko badanie terenowe, obfitość źródeł 1 znajomość języka informatora, ale przede wszystkim samoświa­ domość metodologiczna rozstrzyga o jej powodzeniu. Wyczerpywanie się tradycyjnego przedmiotu badań etnogra­ ficznych odczuwane jest czasem jako kryzys dyscypliny. Pogłę­ bianie samoświadomości metodologicznej byłoby zatem natural­ ną metodą obrony, którą doradzał już Kazimierz Ajdukiewicz: „ W ten sposób ontologia staje się podłożem, z którego wyrastają nauki szczegółowe. Z drugiej strony znów z nauk wyrastają zagadnienia o charakterze ontologicznym. Dzieje się to zwłaszcza wtedy, gdy nauki te w swym rozwoju natrafiają na pewne trudności pochodzące z niedostatecznego wyjaśnienia niektó­ rych używanych przez nie pojęć podstawowych. Budzi się wtedy potrzeba wyjaśnienia tych pojęć i wtedy naukowcy-specjaliści przechodzą na teren rozważań ontologicznych (...)."* Nasilające się zainteresowanie filozofią budzi czasem zaniepokojenie zacho­ wawczego trzonu nauki, który obawia się zaprzepaszczenia dorobku empirycznego w powodzi eseistyki filozoficznej. Jed­ nym z najmocniejszych argumentów w tej kwestii są tzw. społeczne koszty tych zainteresowań. Jak zauważył profesor Jerzy Szacki — a stwiedzenie to ma, w moim przekonaniu, walor nie tylko w obrębie socjologii — problemy filozoficzne, podno­ szone w naukach społecznych, są, być może, nierozstrzygalne, ale konieczne, by utrzymać samoświadomość dyscypliny, zaś jeśli chodzi o socjologów—empirystów, to choć ich obawy są uspra­ wiedliwione, nie powinni zapominać, że ich nauka nie może się rozwijać tylko jako nadbudowa socjologii tradycyjnej, bez brania pod uwagę tego, co dzieje się w innych dyscyplinach. 2 3 5 Niniejszy tekst jest głosem w sprawie kryzysu etnologii. Podstawę dla poniższych obserwacji stanowią publikacje „ C u r rent Anthropology" i dyskusje redakcyjne zamieszczane w tym piśmie w latach 1976—1985..Najbardziej interesowały mnie tam powracające motywy tematyczne i te propozycje wyjścia z kryzy­ su, które wiążą się z tzw. nurtem interpretacyjnym w antropologii (głównie, choć nie tylko) amerykańskiej. Samoegzemplifikacją problemów współczesnej etnologii, a zarazem dobrą reprezenta­ cją interpretacyjnych rozwiązań jest Wprowadzenie do Local Konowledge Clifforda Geertza, które podsumuje większość poru­ szonych tu spraw. „Przesunięcie w polu badawczym etnologii" (nazywane czasem paradigm shift) jest w pewnym sensie zjawiskiem o trudnej ontologii, podobnie kontrowersyjnym jak kryzys, który, zdaniem niektórych, można współcześnie obserwować w antro­ pologii. Są tacy, którzy twierdzą, że dyscyplina ta żadnych większych trudności nie przeżywa, i ci uważają rozważania o zmianie paradygmatu za przesadzone, co najmniej przedwczes­ ne. Są i tacy, którzy ów kryzys uznają za chroniczny, a zmianę paradygmatu za jedyne remedium, zaś jeszcze inni uważają ją za fakt dokonany. Kontrowersja ta nie tyle dotyczy oceny kon­ sekwencji pewnych faktów z bieżącej praktyki badawczej, ile samej egzystencji tych faktów, i może być pouczającym przykła­ dem, jak nieuchwytne i wieloznaczne jest to, co kiedyś znieru­ 6 7 8 chomieje jak względnie jednolita wersja historii etnografii. Przej­ rzenie publikowanych w „Current Anthropology" (dalej: CA) dyskusji redakcyjnych dostarczą wielu przykładów takich niejed­ noznaczności. Śledząc to świetne źródło wiedzy o współczes­ nych etnografach i ich etnografiach można odnieść wrażenie, że od końca lat sześćdziesiątych (kiedy to m.in. opublikowano skandalizujący/l Diary in the StrictSense of the Term Malinows­ kiego) częściej niż poprzednio powracają charakterystyczne spory, być może świadczące o „wyłanianiu się etnograficznej samoświadomości", jak chcieli tego Dennison Nash i Ronald Wintrob, którzy w 1972 roku opublikowali w „Current" artykuł pod tym właśnie tytułem. Trafność tego spostrzeżenia została potwierdzona niemal jednogłośnie w zamieszczonej w tym samym numerze redakcyjnej dyskusji." Problemy, które z rosnącą częstotliwością powracają następ­ nie w redakcyjnych dyskusjach w CA to przede wszystkim: 1) ocena dorobku pozytywistycznych metodologii, 2) wiążąca się z tym zmienna kwalifikacja antropologii do art lub science, 3) kwestia empirii, statusu danych empirycznych, coraz częstsze kwestionowanie wiarygodności badań terenowych, będące rezultatem 4) ostrego postawienia problemu obiektywizmu, w p ł y w u zawo­ dowych poglądów na efekt badań empirycznych i próby usankcjonowania tegoż w p ł y w u w dyskusjach o ..personal approach". Szczególnie ważne wydają się tu następujące artykuły i dys­ kusje: 9 10 — I.C. Jarvie, The Problem of Ethical Integrity in Participant Observation, zamieszczony w CA, July 1971, vol. 12, nr 3, i odpowiedź J . Fabiana Professional Ethics and Epistemological Foundations, tamże, s. 2 3 0 — — 2 3 1 , oraz komentarze w kolejnych numerach, — D. Lewis, Anthropology and Colonialism, CA, December 1973, vol. 14, nr 5, wraz z dyskusją, i w tym samym numerze Anthropology: Vocation or Commodity, autorstwa Dorothy Willner, — niezwykle ciekawa dyskusja o The Mountain People Colina Turnbulla, rozpoczęta tyradą Frederika Bartha w 1974 r. (CA, February 1974, vol. 15, nr 1) On Responsibility and Humanity: Calling a Colleague to Account, a kontynuowana długo jeszcze w latach 1975—6 (szczegól­ nie ciekawy numer wrześniowy 1975, vol. 16, nr 3), — wiążąca się tematycznie z poprzednią dyskusja nad artykułem Johna Honigmanna The Personal Approach in Cultural Anthropological Research, CA, June 1976, vol. 17, nr 2, gdzie kilkakrotnie wspomina się tak ważne dla nowego w Ameryce interpretacyjnego nurtu antropologii dwie pierwsze prace Boba Scholte'a i jego hasło etnologii etnologii , — powracający co chwila na łamy CA Marvin Harris i jego kulturowy materializm (September 1975, vol. 16, nr 3, s. 450—455, June 1976, vol. 17, nr 2, s. 290—304, 329—330 etc, debata w grudniu 1984, vol. 25, nr 5, s. 639—654 etc), ,z — Stewart Guthrie, A Cognitive Theory of Religion, CA, April 1980, vol.21, nr 2 (próba teorii religii przez powiązanie jej z antropomorfiz­ mem jako modelem wyjaśniania rzeczywistości) bardzo ciekawy dzięki głosom Jarvie'a, Agassiego etc. i próbie sejentystycznego ujęcia tych okoliczności poznania antropologicznego, które zwykle skłaniają do budowania niesejentystycznych modeli; kontynuacja dyskusji w sierpwym numerze w 1980 г., vol. 21, nr 4, s. 535—538, — w tym samym numerze artykuł С. E. Stipe'a Anthropologist versus Missionaries: The Influence of Pressuppositions (s. 165—180), z dłu­ gotrwałą dyskusją, w której oprócz zagadnień tytułowych poruszano także zbieżności między misjonarstwem i antropologią, — znaczący artykuł George'a E. Marcusa Rhetoric and Ethnographic Genre in Anthropological Research (CA, August 1980, vol. 21, nr 4, 507—510), który omawia dorobek i perspektywy interpretacyjnego nurtu antropologii amerykańskiej zainteresowanej etnograficzną reto­ ryką, przy pomocy której realizowane były historycznie i współcześnie epistemologiczne cele różnych etnografii; — artykuł Marka Winkelmana, Magic: A Theoretical Reassessment (Fe­ bruary 1982, vol. 23, nr 1, s. 3 7 — 6 6 ) , wysuwający śmiałą, choć nie 3 T �— — — — najsilniej argumentowaną hipotezę o możliwej wspólnocie wierzeń magicznych i zjawisk, którymi zajmuje się współczesna parapsycholo­ gia (tzw. zjawiska psi); ciekawa jest dyskusja antropologów sprowoko­ wanych tym dictum (Jarvie, Bharati, Bourguignon), Sheldona Kleina, Analogy and Mysticism and the Structure of Culture, (April 1983, vol. 24, nr 2, s. 151—180), stanowiący raczej chybioną próbę zastosowania techniki komputerowej w antropologii (poszuki­ wanie uniwersaliów obciążone starym błędem lekceważenia konteks­ tu), wspomniany już krytyczny artykuł Paula Shankmana The Thic and the Thin'", stanowiący próbę podsumowania dorobku Clifforda Geertza, i w części dyskusyjnej wyrażający ostro kontrowersję co do kształtu antropologii, w numerze grudniowym 1984 roku (vol. 25, nr 5), tekst Donalda Tuzina, Miraculous Voices: The Auditory Experience of Numinous Objects, dotyczący postrzegania dźwięków warkotek przez ich „opera­ torów" (Wschodni Sepik, Nowa Gwinea), s. 579—596, w tym samym numerze Drewa Westena, Cultural Materialism: Food for Thought of Bum Steer, czyli kolejna już debata nad Marvinem Harrisem (s. 639—654), — w kwietniowym numerze 1985 roku (vol. 26, nr 2) ważny artykuł Marka Kline Taylora, Symbolic Dimensions in Cultural Anthropology, ujaw­ niający kolejny raz głęboką kontrowersję co do natury faktów etnogra­ ficznych i pożądanego kształtu antropologii (s. 167—186), — w tym numerze podsumowanie ciekawej konferencji zorganizowanej przez School of American Research w Santa Fe (por. George E. Marcus, James Clifford, The Making of Ethnographic Texts: A Preliminary Report, CA, April 1985, vol. 26, nr 2, s. 267—271); prócz autorów brali w niej udział m.in. Talal Asad, Vincent Crapanzano, Michel Fisher, Mary Luise Pratt, Paul Rabinów, Stephen Tyler i inni;" Obserwacja dyskusji w „Current" pozostawia po sobie osta­ tecznie jedno wrażenie: absolutnej kakofonii metodologicznej. Uświadamia ona, jak głębokie są podziały myślowe, jak nerwowa atmosfera rozmów i jak wątłe perspektywy ewentualnego poro­ zumienia. Pojawia się zasadnicza trudność analityczna: jak to się dzieje, iż z dwu zbliżonych stanowisk płyną zasadniczo inne konstatacje? Tradycyjne metody analizy myśli filozoficznej zawo­ dzą w obliczu mityzacji zamierzonej przez dwie wypowiedzi, które chcą uchodzić za identyczne, choć niosą ze sobą diametral­ nie różne programy. Zdanie „sny są urzeczywistnieniem prag­ nień" wypowiedziane przez Platona i Freuda są czymś radykalnie i n n y m . " Jak różni się postulat „należy tropić przesądy" u Hansa-Georga Gadamera i Jacka Marii Bocheńskiego. ' Jak zwodnicza jest zgodność co do tego, iż „fakt obiektywny nie istnieje", a „pojęcie empirii bywa zawężane" (por. choćby stanowisko Geertza i Shankmana we wzmiankowanym już kryty­ cznym artykule The Thick and the Thin) " . Jak różni się w końcu wołanie o podawanie założeń metodologicznych w historycznym dystansie między Malinowskim i Michelem Foucault. W obliczu groźby degeneracji świadomości metodologicznej etnografowie szukają ratunku w niekonwencjonalnych a prakty­ cznych narzędziach analizy formalnej. Nie jest to pierwszy przypadek współczesnego odwrotu od przytłaczającej Treści, która okazuje się przerastać nasze możliwości, ku Formie, nieo­ czekiwanie bardziej prawdomównej. W rezultacie powstaje całkowicie nowa sfera refleksji, zwana odtąd e t n o g r a f i ą e t n o g r a f i i . Rozwija się ona, moim zdaniem, z dwóch inspira­ cji: 1 18 1) Habermasowskiej krytyki ideologii, którą rozwinął Bob Scholte, 2) Foucaultowskiej analizy dyskursów i formacji dyskursywnych, którą w różnych jej odmianach podjęli przedstawiciele interpretacyjnego nurtu antropologii amerykańskiej. owocne jest, zdaniem Scholte'a, pytanie następujące: „kto, w czyim imieniu i na czyj koszt?" W pytaniu tym pobrzmiewają wyraźne echa Habermasowskiego „nie ma poznania bez intere­ su". W tym też kierunku poszedł następnie Bob Scholte. 26 26 Inaczej natomiast potoczyły się koleje tej części nurtu interpre­ tacyjnego, która poszła raczej za inspiracją Foucaulta, Northropa Frye'a i innych krytyków literatury. Scharakteryzuję tu skrótowo grupę badaczy związanych z przedsięwzięciem Georga E. Marcusa, zaś generalia nurtu interpretacyjnego, zwanego też czasem krytyką antropologiczną pojawia się w Geertzowskim wprowadze­ niu do Local Knowledge. Ogólnie rzecz biorąc uwagę tych badaczy przyciąga to, co Foucault nazywał dyskursem („uwarunkowane historycznie i epistemologicznie reguły budowy wypowiedzi, właściwe danej dziedzinie ludzkiej działalności" ), a cel ich przedsięwzięcia wyłaniałby się może z innej jego deklaracji: „Uważamy zatem za prawdy nie prawdziwe zdania, które winno się odkryć, zaakceptować, lecz system reguł, pozwalający wypo­ wiadać i rozpoznawać zdania uważane za prawdziwe" . 27 2S Pierwszy tekst Marcusa z 1980 roku (Rhetoric and Ethnogra­ phic Genre in Anthropological Research, CA, August 1980, vol. 2 1 , nr 4, s. 5 0 7 — 5 1 0 ) jest wydarzeniem w historii amerykańskie­ go nurtu interpretacyjnego. Foucaultowska i Frye'owska perspe­ ktywa uwalniająca analizę metodologiczną od tradycyjnych pers­ pektyw badania nakierowanego na treść, traktującego formę, li tylko jako przezroczystość, sposób wyrażania, neutralną szybę intencji, stworzyła wielkie możliwości. Analiza dyskursów stoso­ wanych w różnych antropologiach (unikająca wszakże uwikłania w formalizmy strukturalistyczne, od których nie była wolna Archeologia wiedzy) pozwalała na przejrzenie dorobku etnografii oczami nowej wrażliwości. W taki właśnie sposób Marcus analizuje ostatnie prace terenowe dwóch autorów, Paula Rabi­ n o w a i Jean-Paula Dumonta , które zaznaczyły się wyraźnie w obrębie nurtu interpretacyj nego. Marcus pisze o tych autorach: „Z niespotykaną głębią ujawniają oni nie tylko własne zaangażo­ wanie, współtworzące elementarne dane, z którymi pracuje się w badaniu antropologicznym, ale także to, jak dzięki procesowi autorefleksji stają się one epistemologiczną podstawą, z której wynikają interpretacje i konstatacje, formułowane w obiektyw­ nym języku i w postaci schematów formalnych" . Zastanawiają­ ca jest charakterystyczna kolejność wydawania prac omawia­ nych autorów: w obu przypadkach najpierw wydana została stosunkowo konwencjonalna monografia etnograficzna, potem zaś to, co nie zmieściwszy się w niej, wyrzucone zostało na margines: „Można by się zastanawiać, czy późniejsze, refleksyjne prace o dużej epistemologicznej wymowie, nie powinny być osobnym, ale wcześniejszym krokiem w kierunku 'drugiego' i 'jego świata', a może nawet integralną częścią opowieści o nim" . Marcus daje do zrozumienia, iż do podobnej praktyki, fałszującej rezultat pracy terenowej, zmusza etnograficzny kon­ sensus, który nadal wymaga, by relacja z badania etnograficzne­ go wtórnie izolowała przedmiot od podmiotu. Opinia antropolo­ giczna nadal nastawiona jest na błyskotliwy rezultat, nie zaś na dociekanie. Istnieje silna tendencja maskująca proces powstawa­ nia terenowego obrazu, podawanego za efekt badań. Przejawia się ona w klasycznej formie artykułu naukowego, kreowanego na ready made. Tekst, który stawia zbyt wiele pytań, kwalifikowany jest jako niedojrzały, ewentualnie odsyłany do kategorii art. Marcus twierdzi, że „rozwój wiedzy antropologicznej następował bardziej przez zmiany w obrębie retoryki, niż przez ściślejsze dostosowywanie się do negującego retorykę modelu naukowoś­ ci, polegającego na przestrzeganiu reguł dowodzenia i weryfika­ c j i " . Teksty etnograficzne, przyjęte do druku w „American Anthropologist" czy też „American Ethnologist" różnią się oczy­ wiście co do treści, ale wszystkie muszą spełniać standard gatunku, odbierany przez czytelnika w postaci sygnału „nauko­ wości". Ten dyskretny, milcząco przyjmowany standard może być opisywany w kategoriach, które Northrop Frye stosował dla wyodrębnienia gatunku sensu stricte: chodziłoby więc o zespół reguł budowy wypowiedzi, które nadawałyby jej taką skutecz­ ność, aby konsensus uznał ją za prawidłową. Zadanie badawcze polegałoby więc teraz na wyodrębnieniu obowiązujących reguł antropologicznego dyskursu (a właściwie dyskursów), a także scharakteryzowania dyskursów historycznych, które były skute­ czne perswazyjnie w czasach Malinowskiego, Radcliff-Browna, Griaule'a, a obecnie straciły już swą siłę przekonywania. 29 30 31 32 33 Jeśli szukać, kto pierwszy w amerykańskich dyskusjach rzucił hasło etnografii etnografii trzeba chyba cofnąć się do roku 1966, wymieniając Geralda D. Berremana i jego artykuł Anemie and Emetic Analyses in Social Anthropology.™ W trzy lata później występuje z jego wariantem Bob Scholte, drukując w tomie pod redakcją Della Hymesa (Reinventing Anthropology) artykuł To­ ward a Reflexive and Critical Anthropology . To samo hasło pojawia się także u George W. Stockinga i u Clifforda Geertza , odmieniane jako „etnologia etnologii" i „etnografia myśli współ­ czesnej". Szczególnie dobitnie uzasadnił potrzebę takiej refleksji Scholte w swym tekście z 1980 r o k u , gdzie pisał m.in., że „paradygmaty antropologiczne są same formami symbolicznymi. Tworzą one i zakładają pewne szczególne światy. Nie są izomorfi­ czne z rzeczywistością. Antropo-logika (anthropo-logic) nie jest darem niebios, lecz funkcją kontekstu paradygmatycznego." W badaniu tradycji antropologicznej najistotniejsze i najbardziej 20 21 22 23 21 4 Zaawansowaną realizacją postulatów kierunku interpretacyj­ nego w jego odmianie krytycznej była konferencja zorganizowa- �na w 1984 roku przez School of American Research w Santa Fe ( 1 6 — 2 0 kwietnia 1984). Sprawozdanie z niej napisał George E. Marcus wespół z Jamesem Cliffordem (The Making od Ethnog­ raphic Texts: A Preliminary Report, CA, April 1985, vol. 26, nr 2, s. 2 6 7 — 2 7 1 ) . Ponieważ konferencja ta zasługuje na obszerniejsze omówienie, tu ograniczę się tylko do zasygnalizowania tytułów niektórych referatów: — Robert Thornton , Rozdziały i strofy: klasyfikacja jako chwyt retorycz­ ny w piśmiennictwie etnograficznym , — Mary Louise Pratt, Nauka o tropach (an-tropology) czyli badanie terenowe wspólnych miejsc*, — Renato Rosaldo, Spod drzwi jego namiotu: Autor /etnograf/ inkwizy­ tor". — James Clifford™, O alergii etnograficznej ', — Vincent Crananzano *°, Dylemat Hermesa: retoryczna maska przewrotu w dziedzinie opisu etnograficznego — Stephen Tyler , Etnografia postmodernistyczna: od dokumentu zja­ wisk ukrytych do ukrytego dokumentu — Michel Fisher", Etniczność i sztuka pamięci", — G. E. Marcus, Bieżące problemy pisarstwa etnograficznego we współ­ czesnym świecie ", — Talal Asad", Koncepcja przekładu kulturowego w brytyjskiej antro­ pologii społecznej", Owocem interpretacyjnego zwrotu w antropologii był obfity plon książek i artykułów, wśród których na czołowym miejscu wymienić należy takich autorów jak: wzmiankowani już Marcus, Rabinów, Dumont, Crananzano, Dweyer", Bonn , Fabian , T e d l o c k " i wielu innych . Omawiany tu nurt interpretacyjny, zwany też krytyką kulturową, był drugą wersją etnografii etnografii. Zbierał on badaczy o różnych poglądach, których jednak łączył wspólny zamiar zastosowania wobec kultury metod wypracowanych przez literaturoznawstwo. Zgodnie z opinią wybitnego badacza niemieckiego Johannesa Fabiana „określenie interpretacyjny oznaczało, i wówczas i teraz, podejście dostosowane do natury naszych źródeł — tekstów, współmierność dosłowną nie zaś tylko metaforyczną." Uwaga J. Fabiana nie powinna jednakże być traktowana jako uogólnienie radykalnie wykluczające metaforyczną współmier­ ność podejścia niektórych przedstawicieli nurtu interpretacyjne­ go z naturą źródeł etnograficznych. O ile „współmierność dosło­ wna" stworzona przez inspirację krytycznoliteracką, traktuje te źródła jako teksty w wąskim, dosłownym sensie tego słowa, o tyle „współmierność metaforyczna" może je widzieć tak jak zwykli to czynić semiotycy różnych orientacji (niekoniecznie orientacji tartuskiej, bo Clifford Geertz też określa swoje podejście mianem semiotycznego) , albo też może je zobaczyć zgodnie z wizją hermeneutyczną. Kieruje nas ona ku kwestii „językowości" poznania , „zakrycia go przez mowę", gdzie mowa rozumiana jest jako zespół założeń umożliwiających wyłonienie się sensu. Ta „językowa wykładnia świata" i „językowa natura doświadcze­ nia" z całą wyrazistością została ukazana przez H.-G. Gadamera w jego Prawdzie i metodzie." Gadamer twierdził (wbrew H usserlowi), że to język ( „ m o w a " ) nie zaś świadomość jest sferą pojawiania się sensu. Konsekwencją tego był postulat dostoso­ wania narzędzi do przedmiotu badania, a raczej przyjęcie, iż przedmiot może być poznany tylko za pośrednictwem jego interpretacyjnej refrakcji w podmiocie. Poznanie interpretacyjne ma więc charakter dyskursu w tym znaczeniu, że jest ono „postacią myślenia polegającą na zmierzaniu do jakiegoś celu poznawczego poprzez pośrednie operacje myślowe". Poznanie dyskursywne, w odróżnieniu od takich prostych aktów poznaw­ czych jak spostrzeżenie czy intuicja , ma zatem charakter p o ­ ś r e d n i . W tym postulacie poznania pośredniego, „językowe­ go", hermeneutyka przezwyciężyła poznawczy absolutyzm feno­ menologii Husserlowskiej i Diltheyowskiej hermeneutyki antynaturalistycznej. Powyższe zastrzeżenie o istnieniu także „metafory­ cznej współmierności" podejścia i źródła etnograficznego napro­ wadza nas na trop Clifforda Geertza, którego nazwisko niepoko­ jąco długo nie padało w niniejszym omówieniu interpretacyjnego nurtu antropologii. Wszak to właśnie Geertz już w 1973 roku „zalegalizował" tę modną obecnie przydawkę, wydając swoją Interpretację kultury". Jednakże z niektórych wypowiedzi druko­ wanych w dyskusji redakcyjnej w „Current" po krytycznym artykule Paula Shankmana* , a także z uważnej lektury jego prac wynikają dość zasadnicze wątpliwości co do statusu wczesnych zastosowań określenia „interpretacyjny" w twórczości Geertza. Tu znów nieoceniony byłby Michel Foucault i jego metody analizy dyskursu. Jak twierdzi cytowany przed chwilą J. Fabian, w roku 1968, podczas dyskusji wywołanych książkami HabermaM sa i Hymesa , Geertz nigdy nie zgadzał się z tymi, którzy twierdzili, by „antropologia wymagała radykalnej krytyki", szcze­ gólnie w swej pozytywistycznej odmianie. Zdaniem Fabiana, Geertz nadal (1984 r.) wierzy w możliwość urzeczywistnienia „nauki o symbolach", antropologii w sensie science. Interesują­ ca ewolucja poglądów Geertza i jego pozycja człowieka środka szczególnie predystynuje go do zarysowania sytuacji, w której znajduje się antropologia kulturowa w latach osiemdziesiątych. 61 62 я 3 42 50 51 53 54 55 55 58 0 Czytelnicy Clifforda Geertza z pewnością przyjęli jego Local Knowledge* jako ważny wkład do interpretacyjnego nurtu światowej antropologii. Ponieważ na książkę składają się eseje opublikowane już wcześniej, w latach 1 9 7 4 — 1 9 8 2 , na baczną uwagę zasługuje przede wszystkim wprowadzenie, w którym Geertz próbuje połączyć je uogólnieniem, i próba ta jest ciekawa 0 tyle, że w skrótowej formie porusza większość spraw objętych współczesnym konfliktem dyskursów. Geertz rozpoczyna od konstatacji, iż mamy obecnie do czynie­ nia z zauważalną ekspansją interpretacyjnego nurtu w naukach społecznych. Stwierdza, iż jest ona rezultatem dwóch czynników: p o p i e r w s z e , coraz powszechniejszego przekonania, iż doty­ chczasowe ujęcia zjawisk społecznych „nie doprowadziły do tryumfu przewidywalności, kontrolowalności i weryfikowalności, którą tak długo w ich imieniu obiecywano" , p o d r u g i e zaś, wyjścia z intelektualnej prowincji, które mogło nastąpić dzięki konfrontacji nowoczesnych nurtów myślowych „z tym co było, a w pewnych zakątkach nadal jest, błogą 1 wygodną zaściankowością" . Padają nazwiska tych, którym można zawdzięczać przełamanie impasu: Heideggera, Gadamera, Habermasa, Wittgensteina, Ricoeura, Foucaulta, Kuhna, Barthesa i kilku ważnych krytyków literatury. Ich dorobek, pisze Geertz, „czyni wysoce nieprawdopodobnym powrót do technologicznej koncepcji nauk humanistycznych". ' Wraz z upowszechnieniem ich myśli badania społeczne straciły wiele ze swej dawnej regularności i „z całą pewnością stają się coraz bardziej pluralisty­ czne". Wołanie o jedną wielką teorię wszystkiego co społeczne brzmi coraz bardziej anachronicznie (nie wchodząc w to, czy jest na nią za późno, czy za wcześnie), a uzurpowanie sobie prawa do takiej teorii zakrawa dziś na megalomanię. Antropologia, zawsze zajęta tym, „jak ludzie postrzegają to, co robią", dziś bardziej niż kiedykolwiek wrażliwa jest na kwestię „ujęć" (frameworks). W pewnym sensie rozpadła się ona nieod­ wołalnie na takie ujęcia: podkreśla się w nich „zależność między tym, co się widzi, tym, skąd się to dostrzegło, i przy pomocy czego się patrzyło". To rozpryśnięcie się niegdysiejszego paradygmatu (nigdy monopolitycznego, ale przecież bardziej regularnego) na ujęcia (było spowodowane, ale też) spowodowało uświadomie­ nie sobie I о к a I n o ś с i naszej wiedzy, zrelaty wizowało ją, odfor­ malizowało, uczyniło bardziej kontekstową. Odzywają się tu postulaty niemieckich hermeneutów i Michela Foucault: odwra­ cając się od badania tego, jaki ten świat w swej istocie (i w naiwnie mu przypisywanej jednoznaczności) jest, zwrócono się ku badaniu różnych sposobów wyrażania go, opisywania, mentalnego odwzorowywania (mental charting). Pojawia się sformułowanie „rozumienie rozumienia", nawiązujące do Scholte'owskiej „etnologii etnologii" , i wprost podejmujące przesła­ nie hermeneutyki, którą, zastosowaną do problemów etnologii, Geertz proponuje określać jako „kulturową". Taka kulturowa hermeneutyka nie oznacza korekty starej trasy, ale jej fundamen­ talne zakwestionowanie. Odzwierciedla się to w poetyce nowego podejścia. Geertz pisze: „zająkiwanie się, które jest właściwe nie tylko moim własnym wersom, ale interpretacyjnym naukom społecznym w ogóle, nie jest związane (jak to często sugerują ci, którzy lubią uśmiercać własne wypowiedzi) z chęcią epatowania nowym rodzajem głębi czy też odwrotem od racji rozumu, ale jest rezultatem tego, że niecałkiem wiemy od czego zacząć tak niepewne przedsięwzięcie, lub zacząwszy je już, w którą stronę się obrócić. Dysputa zaciemnia się, a wraz z nią język, bo im bardziej uporządkowany i bezpośredni wydaje się jakiś ciąg myślowy, tym bardziej okazuje się nieroztropny." Zawierzenie hermeneutyce oznacza więc zastąpienie starych problemów nowymi, nieznanymi. Niegdysiejsza nauka („godna tego mia­ na"), dążąca do osiągnięcia swych widmowych celów, za jakie miała oparcie w tzw. empirii (wąsko pojętej), a także, „obiektyw­ ność i ogólność", radykalnie odróżniała opis zjawiska i jego wyjaśnienie. Zasadność tego radykalizmu zakwestionowali her3 м 65 66 6 58 59 7 0 71 72 �maneuci, wiele dokonując tym skokiem, ale zarazem pokazując złudność samej idei tradycyjnie rozumianego postępu w nauce. Świadomość nieodróżnialności opisu i wyjaśnienia musiała zao­ wocować zmianą pisarskiej formy nowego nurtu. Taką ulubioną formą stał się esej, gatunek trudny, niebezpieczny, ale wolny od hipokryzji i zadęcia naukowej rozprawy. Dalej następuje Geertzowska pochwała eseju." Geertz widzi też jego pragmatyczną funkcję w obrzędach współczesnego życia naukowego. Koncen­ truje się ono przeważnie w obchodach „czyjejś pamięci lub jubileuszu", dając wyraz „poparcia dla" albo będąc „rewanżem za". Ta towarzyskość niesie ze sobą wszystkie niebezpieczeństwa intelektualnej płycizny, komercji, której uosobieniem może być „konferencyjny akrobata z kilkoma stałymi numerami" („kultura jest rezultatem treningu", „zwyczaje się zmieniają", „świat jest różnorodny"). Toteż w interesie uczestników tego życia jest wykorzystywanie owej eseistycznej skłonności naszych czasów do wytrwałego udoskonalania własnych zdolności analitycz­ nych, co możliwe jest tylko wówczas, gdy odpowiedź cierpliwie dokłada się do odpowiedzi. 74 Z okazjonalnym, potlaczowym charakterem współczesnego życia naukowego wymownie kontrastuje nadwrażliwość, z jaką część jego uczestników reaguje na próby odhermetyzowania nauki. Dyskusje o granicach art/science (etnologia/antropolo­ gia/etnografia/literaturoznawstwo/sztuka) są przedmiotem pier­ wszego Geertzowskiego eseju, Blurred Genres. Wszystkie te podziały — pisze — są z pewnością przydatne w redagowaniu curriculów i doraźnym grupowaniu badaczy w „koterie i społecz­ ności zawodowe" , ale gdy bierze się je zbyt dosłownie (gdy, jak powiedziałby A. Korzybski, mapę myli się z terytorium), przesła­ niają one tylko prawdziwy obraz tego, co dzieje się tam, „gdzie ludzie myślą o świecie i piszą czym jest to, o czym myślą" . Geertz nie wydaje się zmartwiony zachwianiem linii tradycyjnych podziałów, zacieraniem się gatunków naukowego pisarstwa. Przeciwnie, uważa, że najwyższy czas uznać te zaburzenia za normę, przestać wspominać niegdysiejsze śniegi. Następuje bowiem zasadnicza dekompozycja art i science: „nie tylko dlatego, że nie wiadomo jak daleko się to wszystko posunie, ale dlatego, że zmienia się sam idiom społecznego wyjaśniania, zmienia się jego oddźwięk i jego wyobrażenie, zmienia się nasze poczucie, na czym ma polegać takie wyjaśnienie, do czego jest nam ono potrzebne i jak się wiąże z wyznawanymi przez nas wartościami. Nie chodzi o zmianę jednej teorii czy też dziedziny przedmiotowej, ale o zmianę założeń całego badawczego przed­ sięwzięcia" . 75 7e 77 Prezentując następne eseje Geertz zwraca uwagę na kwestię p r z e k ł a d u , kolejne słowo-klucz w rozważaniach hermeneutycznych: „przekład to nie tylko przerabianie obcego sposobu wyrażania świata 'na nasze' (bo wówczas dużo tracimy), ale odsłanianie logiki obcego sposobu wyrażania świata za pomocą naszych własnych sformułowań". Taki przekład przybliża nas raczej ku temu, co krytyk literatury robi z wierszem, niż ku temu jak astronom postępuje z gwiazdą, którą chce zbadać. Ta utrata pewności siebie, jaką można obserwować w naukach społecznych jest wyrazem intelektualnej uczciwości: zakwestiono­ wania rozmaitych poznawczych absolutyzmów. Relatywizacja ta, jak wynika z Geertzowskiego eseju Common Sense as a Cultural System, objęła nawet przyczółek, który przez tyle lat wydawał się niezdobyty — zdrowy rozsądek, oczko w głowie anglosaskich analityków i empirystów. Czy korpus naszej wiedzy został uszczup­ lony przez to, że mamy dziś świadomość tej lokalności? — to i inne pytania stawia Geertz w swych czterech dalszych esejach. W zapowiedzi przedostatniego tekstu, być może najważniej­ szego, The Way We Think Now: Toward an Ethnography of Modem Thought, Geertz daje nam poznać swe teoretyczne sympatie i zawodowe antypatie. Kontynuując linię myślową zapoczątkowaną przez Blurred Genres zaostrza jednocześnie ton polemik. Jako bezpośrednią tego przyczynę wskazuje „upiory ('subiektywizm', 'idealizm', 'relatywizm'), wywoływane przez niektórych badaczy akademickich po to, by napędziwszy nam stracha odwieść nas od zamiaru etnograficznego zbadania ich własnych dzieł" . Świat jest jeden, nie może być w nim terenów zastrzeżonych, niezależnie od tego, jakie retoryki użyje się, by takie badanie wyperswadować. „Znacznie łatwiej obnażać cudze plemiona niż swoje własne" — kupił niegdyś ze strukturalistów Manuel de Dieguez. Być może to także ma na myśli Geertz, gdy krytykuje „ateński model edukacji" występujący dziś w przebra­ niu któregoś z cambridge'owskich koledżów. Absolutyzm pozna­ wczy, przybiera różne formy. Jedną z nich, choć bardzo modernę, jest frazeologia „przyzwoitej" nauki, „mocno stojącej na ziemi", „głęboko osadzonej w realiach", choć w rzeczywistości są to realia te same, co w czasach wiktoriańskich. Dopóki „przed­ miot" będzie uparcie mylony z „narzędziem" badania, a faktyczny jego „podmiot" przebywać będzie na wygnaniu, realia te pozos­ taną nieuchronnie wiktoriańskie. 78 78 80 81 82 „Ujrzeć się tak jak widzą nas inni — to może być olśnienie. Dojrzeć w innych wspólną nam wszystkim naturę — to podsta­ w o w y wymóg przyzwoitości. Ale szerokość horyzontów, bez której obiektywizm jest samochwalstwem, a tolerancja blagą, to rezultat czegoś znacznie trudniejszego: chodzi o to, by zobaczyć nas jako lokalny przykład, jedną z form, które przybiera ludzkie życie, jako przypadek jeden z wielu, świat w morzu innych światów. Jeśli antropologia interpretacji ma jakąś misję w tym świecie, to polega ona na ciągłym przypominaniu tej ulotnej prawdy" — kończy Clifford Geertz. 83 PRZYPISY Niniejszy artykuł jest zmienioną nieco wersją referatu wygłoszonego na posiedzeniu Komisji Metodologicznej Komitetu Nauk Etnologicznych, na sesji pt. „Przesunięcie w polu badawczym etnologii" w Warszawie, 30.11.1988 Wszystkie te zagadnienia poruszane były wielokrotnie w pracach etnografów polskich, najważniejsze w moim przekonaniu są tu dwa teksty 1 2 Cz. Robotycki, S. Węglarz, Chłop potęgą jest i basta. O mityzacji kultury ludowej w nauce, „Polska Sztuka Ludowa", t. 37, nr 1—2,1983, s. 3 — 8 , W. Burszta, M. Buchowski, Teoretyczny aspekt etnograficznych badań nad kulturą, „ L u d " , t. t. 37, 1982, s. 31—44, a także książka L. Stommy, Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku. Warszawa 1986 Pisałam o tym w dwóch tekstach: Antropologia i myślenie potoczne: przyczynek do badania zjawisk o trudnejontologii, „Literatura na Świecie" (wdruku), W stronę antropologii dyskursu, cz. I (maszynopis niedrukowa3 ny) 4 K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii. Warszawa 1949, s. 119 Wypowiedź na seminarium doc. 16.02.1988 5 E. Mokrzyckiego, Warszawa, Por. np. Paul Shankman, The Thic and the Thin: On the Interpretive Theoretical Program of Clifford Geertz, „Current Anthropology", June 6 1984, vol. 25, nr 3, s. 261 nn. 6 1 ' Tamże, s. 270 8 M. Winkelman, Magic: A Theoretical Reassessment, „Current Anth­ ropology", February 1982, vol. 23, nr 1, s. 3 7 — 4 4 New York 1967, a także co najmniej kilka podobnych rewelacji m.in. 3 К. C. Changa, Rethinking Anthropology, New York 1968, czy też Reinven­ ting Anthropology, pod redakcją Della Hymesa, New York 1969 etc. 10 D. Nash, R. Wintrob, The Emergence of Self-Consciousness in Ethnography, „Current Anthropology" (dalej CA), December 1972, vol. 15, s. 527—532 Zabierali w niej gtos H. Russell Bernard, Morris Freilich, Frances Henry, Michel Panoff, Murray and Rosalie Wax i inni. 11 Są to: Epistemic Paradigm: Some problems in Cross-Cultural Research on Social Anthropological History and Theory, „American 12 Anthropologist" 1966, vol. 68, s. 1192—1201, porównująca organizację wypowiedzi w obrębie dwóch kontrastowych paradygmatów: anglo-amerykańskiego i francuskiego, a także artykuł w pracy pod redakcją Stanleya Diamonda, The Nature and Functions of Anthropological Tradi­ tions, pod tytułem On Defining Anthropological Traditions: An Exercise in the Ethnology of Ethnology (wówczas w druku, później zaś pod zmienio­ nymi tytułami jako: tegoż, Anthropological Traditions: Their Definitions, (w:) S. Diamond (oprac). Anthropology: Ancestors and Heirs, The Hague 1980, s. 5 3 — 8 7 ) . �Por. przypis 6 * W tym miejscu arbitralnie kończę ó w przegląd wydarzeń prasowych w „Current Anthropology". Przykład zaczerpnięty z Archeologii wiedzy Michela Foucault, Warszawa 1977, s. 135. Na s. 179 czytamy: „Można spotkać realizacje werbalne identyczne z punktu widzenia gramatyki (słownictwa, składni i ogólnie — j ę z y k a ) , identyczne także z punktu widzenia logiki zdaniowej lub systemu dedukcyjnego, w którym się ona plasuje), które jednak są wypowiedzeńiowo różne". 13 1 Ethnicity and the Art of Memory. Some Contemporary Problems of Ethnographic Writing in the Modern World System. 45 46 15 16 Por. w Prawdzie i metodzie pierwszego {Wahrheit und Methode Tubingen 1962) i Stu zabobonach, Paryż 1987, drugiego. Patrz przypis 6 By wymienić tu dwa najważniejsze takie odwroty: pisarstwo Witolda Gombrowicza i strukturalizm. Rzecz jasna w obu przypadkach ta Forma, którą rozmyślnie pozostawiam w metaforycznym niedopowiedze­ niu, różni się znacznie, choć w obu nie ma nic wspólnego z powierzchnią i powierzchownością (z którą wiąże się już prędzej — Treść). Wielokrotnie na temat tego pokrewieństwa myślowego wypowiadał się Gombrowicz, por. choćby: D. de Roux, Rozmowy z Gombrowiczem, Warszawa 1981, s. 126—127 „American Anthropologist" 68:1966, s. 346—354 New York 1969, s. 430—457 17 18 18 20 21 Race, Culture and Evolution: Essays in the History of Anthropology, New York 1968, s. 9 0 — 1 0 9 22 23 24 28 Local Knowledge, op. cit., s. 153 Anthropological Traditions: Their Definition, op. cit., s. 53—87 Tamże, s. 76 Comments on Marshall Sahlins' Culture and Practical Reason, (w:) Ariede Ruijter (oprac), Beginseleninbotsing, Utrecht 1981, s. 9 1 — 9 7 , za: B. Scholte, CA, April 1985, vol. 26, nr 2, s. 177 28 Cultural Anthropology and the Paradigm Concept, L. Graham, W. Lepenies, P. Weingart (oprac). The Sociology of Science Yearbook, vol. 7, Dordrecht 1983, s. 229—278 M. Głowiński, Т. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J . S ł a w i ­ 27 ński, Słownik terminów literackich, Wroclaw 1988, s. 105 28 Za: P. Veyne, Ostatni Foucault i jego moralność, „Literatura na Świecie", nr 6,1988, s. 323 28 Symbolic Domination, Cultural Form and Historical Change in Morocco, Chicago 1975, i tegoż. Reflections on Fieldwork in Morocco, Berkeley 1977 30 Under the Rainbow: Nature and Supernature Among the Panare Indians, Austin 1976, i tegoż, The Headman and I: Ambiguity and Ambivalence in the Fieldworking Experience, Austin 1978 G. E. Marcus, Rheotoric and the Ethnographic Genre in Anthropo­ logical Research, op. cit., s. 508 33 34 81 do przełożenia i aluzyjny gdyż „common place," stanowić tu może zarówno „banał", jak i „wspólne miejsca" motywów i wątków folklorys­ tycznych, por. choćby u A. Guriewicza, Problemy średniowiecznej kultury ludowej. Warszawa 1987, patrz indeks. From the Door of His Tent: Author/Ethnographer/Inquisitor. " Person and Myth: Maurice Leenhardt in the Melanesian World, 37 Berkeley 1982 ** On Ethnographic Allegory. 40 Tuhami: Portrait of Moroccan, Chicago 1980 Hermes Dilemma: Rheotorical Masking of Subversion in Ethnogra­ phic Description. 41 42 83 84 88 88 87 (wraz z G. E. Marcusem) An Experimental Moment: Toward Ethnography as Cultural Criticism, New York b.d. (w druku). Interpretation of Culture, op. cit. 88 Por. przyp. 6 J . Habermas, Zur Logik der Sozialwissenschaften, specjalne wyda­ nie „Philosophische Rundschau" 1967, D. Hymes, Introduction: Toward Ethnographies as Communication, (w:) J . J . Gumperz, D. Hymes (oprac). The Ethnography of Communication, specjalne wydanie „American Anth­ ropologist" 1964, s. 1 — 3 4 Fabian, op. cit. 8 0 81 6 2 Further Essays in Interpretive Anthropology, New York 1983 Są to: Blurred Genres: The Refiguration of Social Though (1982), Found in Translation: On the Social History of the Moral Imagination (1977), ..From the Native Point of View": On the Nature of the Anthropo­ logical Understanding (1974) Common Sense as a Cultural System 83 84 (1975), Art as a Cultural System (1976), Centers. Kings and Charisma: Reflections on the Symbolics of Power (1977), The Way We Think Now: Toward an Ethnography of Modern Thought (1982), Local Know/edge, wykłady dotąd nie publikowane. С. Geertz, Local Know/edge, op. cit., s. 3 88 88 87 88 88 Tamże. Tamże. Tamże, s. 4 Tamże. В. Scholte. Anthropological Traditions: Their Definition, (w:) S. 70 Diamond (oprac.) Anthropology: Ancestors and Heirs. The Hague 1980, s. 53—87 71 C. Geertz, Local Know/edge. op. cit., s. 5 Tamże, s. 5 — 6 Powtarzająca w gruncie rzeczy Heideggerowskie myśli o Holzwege, przecinkach leśnych, które nie prowadzą do żadnego celu, tylko w głąb lasu. Tamże, s. 7 Tamże. Tamże. Tamże, s. 9 Tamże, s. 10 7 2 73 7 4 78 7 8 77 7 8 Common Sense as a Cultural System, Art as a Cultural System, The Way We Think Now i Local Knowledge. 78 " Tamże, s. 1 3 — 1 4 43 44 Mały słownik terminów i pojęć filozoficznych, pod red. A. Podsiada 88 i Z. Więckowskiego, Warszawa 1983, s. 77 The Said and the Unsaid, New York 1978 Post-Modern Ethnography: From Document of the Occult to Occult Document. Iran: From Religious Dispute to Revolution, Cambridge 1980, Dennis Tedlock, The Spoken Word and The Work of Interpretation, 82 Philadelphia 1983 Próbę bibliograficznego omówienia tego nurtu podjęli G. E. Marcus i D. Cushman Ethnograhies as Texts, „Annual Review of Anthropology", nr 11, 1982, s. 2 5 — 6 9 Głos w dyskusji, CA June 1984, vol. 25, nr 3, s. 273 Por. C. Geertz, 77?e Interpretation of Culture, New York 1973, s. 5 Gdzie „język" nie ogranicza się do języka naturalnego, ale oznacza wszelkie przesądzenia, „złożenia semantyki" (wśród których m i ę d z y i n n y m i można wymienić założenia formalno-językowe), które stoją za każdą wypowiedzią. Op. cit., cytuję tu przekład angielski. Truth and Method, New York 1976 York 1980 oraz Narrative Ethnography in Africa, 1850—1920, „ M a n " . vol. " An-tropology or Field- Work in Common Places — tytuł jest trudny Kevin Dwyer, Morrocan Dialogues, Baltimore 1982 as Discourse, „Social Research", Spring 1979 Autor Space, Time and Culture Among the Iraqw of Tanzania, New " Chapters and Verses: Classification as Rhetorical Trope in Ethno­ graphic Writing. The Concept of Cultural Translation in British Social Anthropology. 48 50 Tamże. Tamże. 18:1983, s. 502—520 45 James Boon, Bali: An Anthropological Romance, New York 1977, tegoż, Other Tribes, Other Scribes, Cambridge 1982 Johannes Fabian, (oprac.) Beyond Charisma: Religious Movement 31 3 2 (Oprac.) Anthropology and Colonial Encounter, London 1973 47 81 С. Rowiński, Przestrzeń logosu i czas historii. Warszawa 1984, s. 284 Por. na ten sam temat: A. Kuper, Między charyzmą a rutyną. Antropologia brytyjska 1922—1982, Łódź 1987, s. 264 nn. 82 8 3 Tamże, s. 16 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0b126d6cbf845aa36dc66f05991508e7.pdf 868942baf8341065167471039121a75d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1079 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:991 Title A name given to the resource Interpretacje przeszłości w legendach. Przyczynek do historii lokalnej w świadomości mieszkańców wsi / ETNOGRAFIA POLSKA 1982 t.26 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1982 t.26 z.2, s.181-202 Creator An entity primarily responsible for making the resource Zowczak, Magdalena Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia Polska", t. X X V I , z. 2 P L I S S N 0071-1861 MAGDALENA ZOWCZAK INTERPRETACJE PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH. PRZYCZYNEK DO HISTORII L O K A L N E J W ŚWIADOMOŚCI MIESZKAŃCÓW WSI Przedmiotem opracowania jest legendarna przeszłość małych miej­ scowości, stanowiąca ważny składnik historii lokalnej. Historia lokalna będzie tu oznaczać funkcjonującą wśród mieszkańców wsi wiedzę o prze­ szłości najbliższej okolicy. Wiedza ta żyje przekazywana z pokolenia na pokolenie, pełni ważną rolę w ustanowieniu granicy między grupą swoich i obcymi: wpływa na poczucie odrębności, będąc jednocześnie jej świadectwem. Dlatego historia lokalna może charakteryzować społecz­ ność wiejską, dając wyraz konwencji kulturowej, która została przez tę społeczność wypracowana jako sposób interpretacji otaczającego świata i zachodzących w nim procesów. Celem opracowania jest przedstawienie wizerunków trzech grup lo­ kalnych na podstawie uzyskanych w tych grupach relacji o ich prze­ szłości Jeden z wariantów*sformułowanej przez Gerharda Kloskę definicji świadomości grupowej określa ją jako cechę wyróżniającą daną grupę spośród innych; „te same cechy poszczególnych świadomości składają się na wspólną świadomość, która jest charakterystyczna dla danej i tylko dla tej grupy" . O ile definicja ta w odniesieniu do świadomości grupowej wymagałaby (jak zwraca uwagę G. Kloska ) poparcia odpowiednimi badaniami, o tyle wydaje się możliwe zastosowanie jej do analizy historii lokalnej jako wchodzącej w skład świadomości grupowej. Właśnie lokalność uza­ sadnia fakt, iż uwzględnione tu opowiadania o zdarzeniach z przeszłości są charakterystyczne dla pewnej grupy. Można więc przyjąć, że przyto­ czona definicja odnosi się do historii lokalnej w świadomości mieszkań­ ców wsi i należy do założeń tego opracowania. 1 2 'G. Kloska, s. 114. K l o s k a , op. 2 Świadomość cit. historyczna i jej badanie, „Lud", t. 63: 1979, �182 MAGDALENA ZOWCZAK Założyłam wiąc, że ludzie należący do tej samej społeczności wiej­ skiej posługują się podobnymi sądami, pojęciami i w y o b r a ż e n i a m i do­ tyczącymi przeszłości najbliższej okolicy oraz, że można określić dla danej grupy zbiór możliwości interpretacyjnych w konstruowaniu obra­ zu przeszłości, ustalaniu zależności między zdarzeniami oraz celowości zdarzeń. Próbowałam tego dokonać poprzez odnalezienie elementów sta­ łych, pojawiających się w rozmowach z różnymi ludźmi z tej grupy, po­ wtarzających się motywów-symboli, które stanowią dowód wspólnoty myślenia. Aby ją scharakteryzować podporządkowałam motywy pew­ nym zasadom organizującym, regułom, które miały wskazać ich znacze­ nie w kulturze lokalnej. Przedmiot badań (przeszłość w legendach) jest więc zlokalizowany w przestrzeni. Co do czasu zaś założyłam, że uwzględniony zostanie okres od założenia badanej wsi aż po przeszłość najbliższą: rok —- kilka miesięcy przed realizacją badań. Granica między przeszłością a teraźniejszością nie jest więc jedno­ znacznie określona; łączą się one ze sobą w momencie rozmowy, którą przeprowadzam z.określoną osbbą. Materiały zbierane były według kwestionariusza, którego pytania można podzielić na trzy grupy tematyczne: 1) legendarna historia wsi: wydarzena i ich bohaterowie; 2) zdarzenia cudowne i opowieści o świętych; 3) zdarzenia straszne: opowieści o duszach pokutujących i innych po­ staciach demonicznych. Trudno mówić o rozłączności tych podzbiorów. Granice między nimi są dość płynne. Wspólnie wydają się jednak wyczerpywać tę część h i ­ storii lokalnej, która została zmitologizowana w świadomości grupy. Chodziło o znaczące wydarzenia i postacie ich bohaterów, przekazane drogą relacji ustnej. Uwzględnione zostały wydarzenia i bohaterowie zarówno w sensie pozytywnym, jak negatywnym. Zdarzenia, w których występują legendarni bohaterowie, święci i de­ mony, wskazują właściwe znaczenie tych postaci w kulturze lokalnej, a więc wyobrażenie o realizacji uznanych wartości. Same postacie, a czę­ sto i zdarzenia, nie stanowią na ogół o specyfice kulturowej grupy; na­ tomiast charakteryzują ją: dobór postaci i zdarzeń, a także cechy szcze­ gółowe, ujawniane przez wypowiedzi. Materiały, na których opiera się opracowanie, są źródłami tworzony­ mi. Składają się na nie zapisy rozmów, przeprowadzonych na terenie trzech wsi w trzech różnych regionach Polski: w Czerwińsku (woj. płoc­ kie), Mnikowie (Krakowskie) i Haczowie (Krośnieńskie) w latach 19791980. 3 3 Definicję świadomości zdarzeń przeszłych i pojęć sformułował К 1 o s к a, op. cit. jako zbioru sądów, wyobrażeń �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH 183 Zapisy magnetofonowe rozmów (zbiór tekstów) posegregowane zo­ stały według najczęściej pojawiających się motywów — haseł. Zesta­ wienie wszystkich uzyskanych wypowiedzi związanych z danym hasłem umożliwia poszukiwanie sposobu zasadniczej interpretacji motywu. Z kolei zestawienie motywów i ich interpretacji miało doprowadzić do odkrycia zasad organizujących legendarną przeszłość badanych wsi. Te­ mu celowi miało też służyć określenie związków między trzema grupami opowiadań (o zdarzeniach historycznych, cudownych i strasznych) wzglę­ dem siebie. Wykazało to badanie, jakiego rodzaju opowiadania stanowią niejako powszechną własność grupy, to znaczy, które powtarzają się najczęściej w różnych niezależnych wypowiedziach, które są najpopu­ larniejsze, które zaś bardziej osobiste, intymne, tak że mogą je opisać tylko osoby bezpośrednio biorące w nich udział czy szczególnie zaintere­ sowane. Mowa tu będzie o wsiach, z których każda określona została przez zamieszkujących ją ludzi jako z pewnych przyczyn wyjątkowa. Kultura tradycyjna polskich wsi, ze swoją ksenofobią i rygorystycznymi podzia­ łami na swoich i obcych , sprzyjała zindywidualizowaniu, uzasadnieniu unikalności niemal każdego punktu przestrzennego, czego przykładem mogą być tak liczne, niezależne od siebie miejsca cudowne. Jednym z celów tego szkicu jest wykazanie, jak odmiennie mogą być wyrażane podobne treści kulturowe, jak rozmaicie interpretuje się te same formy symboliczne, jak ze wspólnego zbioru treści kultury lokalne tworzą całości o zupełnie innym sensie. 4 ODRĘBNOŚĆ B A D A N Y C H W S I W OPOWIEŚCIACH I C H MIESZKAŃCÓW Obszary Czerwińska, Mn-ikowa i Haczowa uważane są przez ich mieszkańców za chronione przez Opatrzność dzięki sprzyjającej mocy Matki Boskiej. Poprzez ustanowienie tam swych sanktuariów Madonny Czerwińska i Skalska oraz Matka Boska Bolesna Haczowska wzięły pod opiekę ludność tych wsi wraz z całym żywym i martwym dobytkiem. Opowiada się o t y m w następujący sposób: „Czerwińsk to jest kościół cudowny. Niewidzialna siła jakaś przyciąga kogoś. Jak się prosi Matkę Boską, to zostanie obdarowany [...] jakaś siła, jakaś moc boska jest. Taką siłą Czerwińsk obdarowany jest" . Mników: „I jak nieraz burze były, to tam nad tą skałą, nad Matką Boską, 210 to się tak rozdwoiła zawsze chmura, co się rozeszło i na północ, i na połud5 1 Por. np. L . S t o m m a , Determinanty polskiej kultury ludowej, „Polska Sztuka Ludowa", R. 33: 1979, nr 3, s. 131-142. Wszystkie cytowane tu bez odnośników zdania pochodzą z zapisów roz­ m ó w z mieszkańcami Czerwińska, Mnikowa i Haczowa. Materiały te znajdują się w Katedrze Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego, w archiwum problemu w ę z ł o w e g o 11.1.IV.3.08. 5 �184 MAGDALENA ZOWCZAK nie, a tutaj zawsze my zostawali, jak w ogródku"; „Zawse wiemy, że my tu som w łogródku, tak nase mamy m ó w i ł y i babki, i my tak przekazujemy". Haczów: „Ta pewnie, u nas to strasznie wierzom w tom Matkę Boskom. Jak tak przyjdzie łogień czy jakaś burza, albo jak takie grady [...] ta wioska zawsze jest, jak to księża gadajom i ludzie gadajom — zawsze nos omija [...] To tu — zawdy Matka Boska nas broni i tylo". Powoływano się więc na ten sam argument: wieś została wybrana przez Matkę Boską, bo znajduje się w niej Jej cudowny wizerunek. Wioskę uświęconą obecnością wizerunku chroni święta moc, która jej strzeże „od powietrza, głodu, ognia i wojny"; to przeświadczenie utrzy­ muje się nawet wbrew faktom. Nie jest to jednak jedyny powód nie­ zwykłości tych wsi. Czerwińsk posiada bogate tradycje historyczne. W legendach o przeszości opromienia go blask niezwykłej sławy jako miejsce odwiedzane przez królów, starsze od Warszawy i niegdyś od niej znaczniejsze. Okre­ ślenie „dawniej" w związku z Czerwińskiem ma na ogół w ustach jego współczesnych mieszkańców znaczenie nobilitujące. Z dawnej sławy tego miejsca wynika ich lekceważenie w stosunku do sąsiednich wsi. Bowiem Czerwińsk uważany jest przez miejscowych i sąsiadów za miasto, choć prawa miejskie odebrane mu zostały przez władze carskie po Powstaniu Styczniowym. Odrębności nie próbuje się tam określać w porównaniu z pobliskimi miejscowościami w przeświadczeniu, że żadna z nich nie może się równać z Czerwińskiem. Odrębność odnajduje się w legendar­ nej przeszłości, której domniemana świetność stawia teraźniejszość na z góry przegranej pozycji. Wyjątkowość Mnikowa przejawiać się ma w szczególnym przywią­ zaniu jego mieszkańców do dawnych, rodzimych zwyczajów, które za­ chowały się tam w przekonaniu Mnikowian, w większym stopniu niż we wsiach sąsiednich. Przyjezdni księża dziwią się ponoć często, „że tu jeszcze się tako moda pod Krakowem zachowuje: polsko naprawdę". Mnikowianie, podobnie jak mieszkańcy okolicznych wsi, otrzymali od sąsiadów przezwisko od popularnego tam niegdyś zajęcia: „Olejarze", ponieważ uprawiali len i z jego ziaren wyrabiali olej, który sprzedawali w okolicy. Według podobnej zasady mieszkańcy pobliskiej Morawicy przezywani są Cebularzami, Czułowa — Grochalami, Kaszowa — Mle­ czarzami. Można powiedzieć o tamtejszym sposobie określania odrębności, że dokonuje się głównie w przestrzeni, w stosunku do okolicznych miejsco­ wości. Mnikowianie, porównując obyczaje swoje i sąsiadów, dochodzą do korzystnych dla siebie wniosków (podobnie jak i sąsiedzi). Związane jest to z traktowaniem ogółu mieszkańców wsi jako wspólnoty, z pragnie­ niem podporządkowania jednostek grupie (przestrzeganiem wspólnych zwyczajów, ubioru, języka itp.) w większym stopniu niż w przypadku Czerwińska. Tam granica między swoimi i obcymi przebiega, ogólnie rzecz biorąc, wewnątrz społeczności lokalnej, w przypadku Mnikowa na- �INTERPRETACJE PRZESZŁOŚCI W 185 LEGENDACH tomiast zgodna jept w dużym stopniu z terytorialnymi granicami wsi. Odrębność trzeciej wioski określana jest także w stosunku do są­ siednich wsi; podobnie jak mieszkańcy Mnikowa, Haczowianie zawierali do niedawna małżeństwa głównie w obrębie własnej grupy. W obu wsiach spotkałam się ze stwierdzeniem, że dawniej wszyscy zamieszkali w obrębie wsi stanowili „jedną rodzinę". Istnieje opinia, iż Haczów był z dawien dawna wsią najzamożniejszą w okolicy. Sami Haczowianie przyznają się w związku z t y m do takich cech, jak niezwykła pracowitość (z której ma wynikać zamożność), czy­ stość, schludność, brak zabobonów, odmienny niż u sąsiadów strój i od­ rębna mowa. Tak mówią o sobie Haczowianie zamożni i zasiedziali, na­ tomiast pozostali mieszkańcy Haczowa (z biednych rodzin oraz napły­ wowi, zwani tam przy włókami) i sąsiedzi jako przyczyny ich zamożności podają skąpstwo i chciwość, choć nieraz przyznają i pracowitość. W y ­ tykają i m także niemieckie bądź szwedzkie pochodzenie („tu Niemce są paskudne"), przezywają „Szwedami". Haczowianie z kolei zwracają uwa­ gę, iż w ich wsi „było dużo uczonych. I księży dawno z Haczowa dużo wychodziło". Określają też często Haczów jako wieś „królewską", na co wpłynęła niewątpliwie napisana przez Stanisława Rymara monografia historyczna wsi, zatytułowana Haczów. Wieś ongiś królewska . Powo­ ływano się na nią w rozmowach dość często, lecz z wypowiedzi wynika­ ło, że sens określenia „królewska" jest mniej więcej podobny, jak w przypadku powiedzonek: „oczy niebieskie — życie królewskie" czy „królewski obiad". Wskazuje więc nie tyle na świadomość dawnej przy­ należności do dóbr królewskich (na którą nie powoływano się w zebra­ nych przeze mnie zapisach rozmów, gdyż mówiono jedynie o pańszczyźnie), lecz raczej na wyróżnienie wsi spośród innych, na jej dostatek, uprzywilejowanie. 6 C Z A S I PRZESTRZEŃ A K C J I O P O W I A D A Ń Jeżeli relacjonowane zdarzenia działy się za życia opowiadającego, który był ich świadkiem, zostały mu opowiedziane przez krewnych bądź znajomych, ich czas ustala on według wieku lub okresu życia (np. dzie­ ciństwo, panieństwo), w jakim była wówczas dana osoba, albo według wydarzeń takich, jak pierwsza komunia, ślub, narodziny dzieci. Odnosi się też wówczas zdarzenia do innych, przełomowych dla życia całej у grupy. Rolę tych kamieni milowych czasu pełnią najczęściej wojny: „tamta" (pierwsza światowa) lub „ta" (druga); w Mnikowie i Czerwiń­ sku powstanie 1863 r. W Haczowie mówi się: „we front"; „jak były głodne lata" (przeważnie z myślą o pierwszych latach powojennych). Niektórzy opowiadali o zdarzeniach „jeszcze w zaborze austriackim", 6 S. R y m a r , Haczów. Wieś ongiś królewska (1350-1960), Kraków 1962. �186 MAGDALENA ZOWCZAK „za Austrii", „za Rosji". Odmierzano też czas datami uroczystości jubi­ leuszowych (np. w Czerwińsku rocznica bitwy grunwaldzkiej w 1910 г.). Dni miesiąca ustala się nieraz dzięki imionom świętych patronów. Stąd w opowiadaniach zdarzenia mają często miejsce w dni najpopularniej­ szych świętych. Jeśli mowa o sprawach dawniejszych, zazwyczaj mówi się po prostu „kiedyś", „dawniej", „dawno". W Czerwińsku synonimem tych zamierz­ chłych czasów są zwroty w rodzaju: „jak te wojny były, cy swedzka, cy tam jesce", „jak Szwedzi b y l i " . Przy t y m Szwedzi występują wymiennie z Tatarami; zarówno pierwsi, jak drudzy kojarzą się z najazdem, rzezią, zniszczeniem. Podobnie dzieje się w Mnikowie, gdzie ktoś opowiadając o świętej Kindze zastanawiał się, czy uciekała przed Tatarami, czy może przed Szwedami. W Haczowie, jeśli chce się powiedzieć, że coś zdarzyło się bardzo dawno, używa się czasem określenia „za pańszczyzny", które — wnio­ skując z wypowiedzi — oznacza tyle, co czas krzywdy. Określenie akcji w przestrzeni odbywa się z większym pietyzmem, jakby to właśnie ono stanowiło o wiarogodności opowiadania. Jest to zrozumiałe, ponieważ chodziło o zdarzenia lokalne, dziejące się w okoli­ cy, znanej na ogół opowiadającemu od dziecka. Między trzema rodzaja­ m i zdarzeń (legendarno-historycznymi, cudownymi i strasznymi) zacho­ dzą oczywiste związki w przestrzeni. Jedno wydarzenie może być zlo­ kalizowane w kilku miejscach przez różne osoby, jednak lokalizacja następuje zawsze w obrębie pewnego zamkniętego zbioru miejsc. Można dla każdej z miejscowości określić ten zbiór, jakby szereg epicentrów, k t ó r y m relacje przyporządkowują rozmaite wydarzenia. W tych newral­ gicznych punktach nawarstwiają się legendarne rzezie, zabójstwa, zda­ rzenia cudowne i pojawiają się istoty demoniczne. Wydaje się, że pamięć o zdarzeniach podporządkowuje się obrazowi przestrzeni, funkcjonują­ cemu w świadomości ludzi, którzy ją zamieszkują. W lokowaniu zda­ rzeń w stałych punktach przestrzennych wyraża się symbolika, wynika­ jąca z określonego systemu wartości. Tak więc w przypadku Czerwińska w centrum uwagi mieszkańców znajduje się kościół i klasztor ze wzgórzem, na którym się wznoszą. Inne miejsca, które szczególnie wyróżniano w relacjach, według infor­ matorów połączone były z zespołem kościelnym przez domiemany sy­ stem lochów, podziemnych tuneli, wiodących spod klasztoru do figury św. Jana (gdzie legendy wyznaczają centrum dawnego Czerwińska) oraz do karczmy lub figury na terenie sąsiedniej wsi Sielec. W miejscach tych lokowano przeważającą część wszystkich zdarzeń legendarnych, cudownych i strasznych. W Mnikowie istnieją dwa konkurencyjne centra przestrzenne: w ą ­ wóz, gdzie na jednym z bloków skalnych wymalowano wizerunek Mat­ k i Boskiej Skalskiej (teren ten zwany jest ogólnie „Skałami"), oraz �I N T E R P R E T A C J E P R Z E S Z Ł O Ś C I W L E G E N D AC". I 187 ,,Dwór" i kaplica Norbertanek wraz z przyległościami („pańskie pole", „dworski sad", „we dworach"), obecnie częściowo własność Spółdzielni Produkcyjnej. „Skały" to na wpół oficjalny ośrodek kultu, w przeci­ wieństwie do kaplicy „dworskiej". Opowiadania haczowskie okazały się niewystarczające do określenia sposobu wartościowania przestrzeni przez mieszkańców tej wsi. Można tylko stwierdzić, że przeważnie przy wymienianiu nazw części wsi i n ­ formowano mnie o statusie majątkowym ich dawniejszych mieszkań­ ców. Tak np. w części zwanej „Góra" zamieszkiwali najzamożniejsi, gospodarze „całą gębą", „z morgami". Ponadto w tych trzech wsiach zdarzenia lokuje się w bezpośredniej bliskości figur (krzyży i kapliczek), wody (źródełek, rzek, jeziorek), daw­ nych karczm oraz na granicach wsi. SPOSÓB R E L A C J O N O W A N I A ZDARZEŃ Opowiadania mnikowskie wyróżniają się spośród pozostałych ze względu na specyficzne środki stylistyczne. Posługiwano się często for­ mą mowy niezależnej, włączając do relacji monologi bądź dialogi prowa­ dzone w pierwszej osobie, co czyni je bardzo bezpośrednimi, osobistymi, nadaje im życia. Ten sposób wypowiedzi wywołuje wrażenie żywego związku minionych zdarzeń z teraźniejszością w świadomości osoby mó­ wiącej. Czasy łączą się ze sobą; to, co było, staje się nagle współczesne, legenda zaczyna żyć w czasie teraźniejszym. „Zawsze sie bedzies trzęsła, jej [osice — M.Z.] Matka Bosko powiedziała. Za to, żeś nie przyjęła pod swoje konary, zawse sie bedzies trzęsła. Od strachu. A lipa okryła gałęźmi Matkę Bożom z Panem Jezusem: za to bedzies kwitła i pszczoły bedom miód czerpać i ludziom będzie służyć ten kwiat na lekarstwo" (z mnikowskiej opowieści o ucieczce Matki Boskiej z Panem Jezusem do Egiptu). L E G E N D Y H I S T O R Y C Z N E I OPOWIEŚCI O ŚWIĘTYCH Ą LEGENDY RYCERSKIE I KLASZTORNE Najdalszy zasięg czasowy spośród zebranych przeze mnie legend ma­ ją czerwińskie: „przed przyjściem chrześcijaństwa była tu świątynia pogańska, gdzie teraz klasztor". Założycielem kościoła, który jest sercem Czerwińska, był według relacji rycerz Piotr Dunin, starosta wyszogrodz­ k i , który postawić miał 7 czy też 77 kościołów. W samym Czerwińsku było niegdyś 7 kościołów, dlatego nazywano go „miastem na siedmiu pagórkach". W klasztorze mieszkał opat, posiadacz wielkich dóbr. Pod klasztorem wydrążono lochy, w których mnisi (kanonicy regularni) trzy­ mali więźniów — nieposłusznych chłopów, odmawiających pracy na �188 MAGDALENA ZOWCZAK rzecz klasztoru. Był też w Czerwińsku zamek obronny, bowiem „to ta­ kie miasto rycerskie było". Tam też miał zostać pochowany Konrad Mazowiecki. Wśród splątanych wątków opowiadań można wyróżnić dwa nurty: rycerski (Piotr Dunin, zamek obronny) i mnisi lub klasztorny (kanonicy regularni, 7 kościołów). Opowieści związane z t y m drugim mają nastrój grozy. Przypisuje się zakonnikom wykorzystywanie poddanej ludności pod groźbą okrutnych kar. Najważniejszy cykl legend związany jest z Władysławem Jagiełłą, który ciągnąc na Grunwald zbudował pod Czerwińskiem most pontono­ wy dla wojska. Każdy mieszkaniec tej wsi może wskazać miejsce na wzgórzu klasztornym, gdzie stał król, patrząc na defilujących żołnierzy. W tutejszym kościele wyprosił zwycięstwo, a jego żołnierze ostrzyli miecze o kamienne kolumny kościelne. Wracając spod Grunwaldu złożył tam król bogate wota: chorągwie i złotego konika, którego przechowy­ wano jako dowód niezwykłej mocy cudownego obrazu; osadził tam także swoich żołnierzy, od których wywodzą się współcześni mieszkańcy. W podtekstach tych opowieści kryje się często przekonanie, że zwy­ cięstwo grunwaldzkie było w szczególny sposób związane z Matką Boską z czerwińskiego sanktuarium. W ten sposób oba nurty tradycji — kla­ sztorny i rycerski — zbiegają się w opowieściach o wydarzeniach 1410 r. W materiałach z Mnikowa brak odniesienia dla nurtu rycerskiego, choć można t u znaleźć odpowiednik tradycji mnisiej. Powstanie wsi jest bowiem wiązane z kamedułami, podobnie jak sama jej nazwa („Mników to od mnichów"). Wieś istotnie należała niegdyś do kamedułów, którzy wydzierżawili ją ss. albertynkom (mieszkają one do dziś „we dworze"). Współcześnie, podobnie jak oo. salezjanie dla Czerwińska, kameduli z Bielan krakowskich odwiedzający czasami Mników stanowią najbar­ dziej cenione źródło informacji o rodzimej przeszłości. Chcąc podkreślić czyjąś wiedzę, to że ktoś godny jest zaufania, mówiono: „to cłowiek był, co miał kontakty z kamedułami". W legendach haczowskich brak natomiast odpowiednika tradycji r y ­ cerskiej jak i mnisiej. Autorytet księży, choć wciąż silny, podważony został z powodu rozmaitych skandali, których stali się przyczyną. W y ­ słuchałam wielu opowiadań o duchownych, którzy wystąpili z zakonu, by się ożenić, a także o takich, co nie przestali być księżami, choć mieli dzieci. Dawne przekonanie, że księża dysponują wiedzą niedostępną i n ­ nym śmiertelnikom, łączy się z podejrzeniem, iż „cyganią ludzi", a nawet ze stwierdzeniem, że ksiądz „to jest tajny policjant [...], po to jest, żeby ten ład utrzymać". W większości opowiadań o zdarzeniach niezwykłych (związanych z demonami, siłą nadnaturalną o charakterze trudnym do określenia, karą Opatrzności itp.) ksiądz występuje jednak jako osoba udzielająca wyjaśnień, niejako komentator wyroków nadnaturalnych, do którego należy sformułowanie morału. �INTERPRETACJE PRZESZŁOŚCI W LEGENDY LEGENDACH 189 ROLNICZE Powstanie Haczowa związane jest z tradycją obcego, niemieckiego pochodzenia, która wpływa w szczególny sposób na świadomość odręb­ ności: „bo t u kiedyś dawniej wymarli ludzie na cholerę, to później spro­ wadzili ludzi. To właśnie ten naród sprowadzony, ten szwabski, to był najgorszy naród". Z przeszłości wsi zachował się w tradycji ustnej pewien szczególnie charakterystyczny wątek: nadanie ziemi rodzinie haczowskiej przez k r ó ­ lową Jadwigę w zamian za udzieloną jej pomoc (wzmiankowane w książ­ ce S. Rymara) . Za nakarmienie królewskiego wojska jedna z rodzin otrzymać miała w nagrodę tyle łąk, czyli pasternika, „wielo tam to wojsko zasiadło", bądź tyle hektarów, i l u ludzi nakarmiono. Jak zwykle nie było jednomyślności co do osoby królewskiej — mówiono o królowej Jadwidze, Władysławie I V , Jagielle, Kazimierzu. Legenda ta wyraża, jak się zdaje, szczególne znaczenie przypisywane wyróżnieniu, uprzywilejowaniu, nobilitacji Haczowian dzięki niezwy­ kłym ich zaletom, a więc rzuca dodatkowe światło na ich poczucie od­ rębności jako mieszkańców wsi „królewskiej". Popularność tej legendy może też być związana z pewną rekompensatą moralną, jakiej dostarcza mieszkańcom Haczowa. Wszak sąsiedzi uważają ich za chciwych i ską­ pych, za ludzi, którzy każdego potrzebującego odprawią z niczym bądź zedrą z niego ostatnią skórę w zamian za błahostkę. Popularnością cieszy się w Haczowie święty Antoni jako „patron dóbr doczesnych": „to jak tak dobrze człowiek westchnie do niego, on wszy­ stko wesprze. Wesprze tak, że wszystko się tak stanie, jak cłowiek ządo". Jest to wypowiedź dość znamienna. Haczowianie mówią o sobie, że są „nadzwyczaj pracowici" i dlatego też zamożniejsi niż mieszkańcy są­ siednich wsi. Tamci zaś twierdzą, iż „dlatego tacy bogaci, że chytrzy", w Haczowie „są ludzie za bardzo bogaci i niedobrzy": „żeby się co mia­ ło zniszczyć, nie odda". Legendy mnikowskie odróżniają się tym, iż postacie świętych są tam znacznie popularniejsze niż możni tego świata, o których mówi się często w Czerwińsku i Haczowie. Do najpopularniejszych w Mnikowie świę­ tych należą: Jan Kanty, który miał przebywać w okolicach tej wsi, oraz święci: Józef, Izydor, Jacek i Teresa. W opowiadaniach o nich uciśnieni ubodzy znajdują obrońcę, który odwraca od nich gniew pański. I zawsze wszystko kończy się dobrze, prawda wychodzi na jaw, zło zostaje uka­ rane, zaś „kto żył dobrze i chcioł żyć, to chociaż cierpioł jakąś bide czy coś, jakieś prześladowanie, to potem wychodziło na wierzch jego i za­ wsze miał nagrodę" (cytuję tu fragment wypowiedzi mieszkańca Mnikowa o t y m , co mu się podobało w ulubionych powieściach Henryka Sien­ kiewicza). 7 7 R y m a r , op. cit., s. 21. �190 MAGDALENA ZOWCZAK Zgodnie z t ą konwencją występują w opowiadaniach mnikowskich o świętych następujące postacie: ZAGROŻONY [-ENI] służąca-sierota mieszkańcy wsi Kościelec św. Izydor KARZĄCY OBROŃCA jej chlebodawczyni P a n Bóg św. Jan Kanty ś w . Jacek jego chlebodawca Pan Bóg Mieszkańcy Czerwińska niewiele mieli do powiedzenia na temat świę­ tych. Pomimo stałej działalności oo. salezjanów powszechnie mylono X święte osoby, nawet bardzo popularne. Rozpowszechniony jest kult św. } Barbary, patronki wodniaków, a także wszystkich, „którzy pracują w ciężkich warunkach — są narażeni na nagłą śmierć", „śmierć nieprze­ widzianą". W wypowiedziach dzielono mieszkańców Czerwińska na wod­ niaków —• czcicieli św. Barbary i „wieś". Prawdopodobnie odpowiada to podziałowi na wodniaków i rolników, przy czym patronem tej drugiej grupy jest święty Izydor rolnik. ZRÓŻNICOWANIE TRADYCJI W LEGENDACH O PRZESZŁOŚCI Najbardziej skomplikowana jest konwencja opowieści czerwińskich, gdzie cechy postaci legendarnych łączą się w określone grupy, odpowia­ dające trzem typom bohatera: 1) rycerz, możny pan feudalny; 2) okrut­ ny mnich; 3) rolnik. We wszystkich typach cechami uniwersalnymi są: pobożność, k u l t Matki Boskiej Czerwińskiej, silna wiara, cudowne wyróżnienie przez Boga. Jak się wydaje, trzy typy bohatera odpowiadają trzem nurtom tradycji, które można określić umownie jako rycerski, klasztorny i r o l ­ niczy. Legendy rycerskie mają jednak przewagę nad pozostałymi. Natomiast relacje z dwóch pozostałych wsi utrzymane są w pro­ stszych konwencjach, zbliżonych do tej, którą w przypadku Czerwińska określiłam jaką rolniczą. W Mnikowie opowiadano o nagradzaniu cnoty przez sprawiedliwy los. Zawsze triumfuje tam tradycyjnie pojęte dobro prostego, pobożnego, uczciwego człowieka (rolnika). W Haczowie wyjąt­ kowo silne poczucie odrębności wpływa na popularność opowieści o szczególnym uprzywilejowaniu jego mieszkańców jako obdarzonych wyjątkowymi zaletami. Można t u zauważyć podobieństwo do czerwiń­ skiego rycerza; jednak podczas gdy ten jest wyróżniony przez siłę nad­ naturalną, haczowski bogaty kmieć („dawno to gospodarze prawdziwi byli, tacy, —• oho, nie tykać!") dostępuje zaszczytów z woli króla. Mó­ wiono tam o własnej dumie: „Ano taka ambicja trochę t u była. Haczosko więcej. No bo jak z t y m właśnie, co się żenić. Bardziej, żeby tu, ba jak już ktoś obcy, to już nie był honor". Podsumowując: wśród legend o przeszłości w Czerwińsku dominują �191 I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W L E G E N D A C H opowieści o możnych rycerzach, w Mnikowie —• o ubogich świętych, w Haczowie — o bogatych kmieciach. Pod względem obfitości i zróżni­ cowania wątków pierwszeństwo należy się relacjom czerwińskim. MATKA BOSKA I ZDARZENIA CUDOWNE K u l t maryjny uważany jest za jedno z najbardziej charakterystycz­ nych zjawisk polskiej tradycyjnej kultury ludowej . Chciałabym t u w y ­ kazać, na podstawie konkretnych materiałów terenowych, odmienność interpretacji postaci Matki Boskiej w różnych grupach lokalnych. Inter­ pretacje te z jednej strony wiążą się z dominującym w danej tradycji typem bohatera, z drugiej — charakteryzują sens przypisywany działa­ niom Opatrzności czy też mocy boskiej, ujawniony poprzez relacje o zda­ rzeniach cudownych. Przyjrzyjmy się więc wizerunkom Madonny Czer­ wińskiej, Skalskiej i Haczowskiej, nakreślonym bezpośrednio lub po­ średnio opowiadaniami osób z tych trzech wsi. Matka Boska Czerwińska przedstawiona jest na XVII-wiecznym ob­ razie, znajdującym się w głównym ołtarzu bazyliki czerwińskiej. Cu­ downy wizerunek osłonięty jest sukienką i zazwyczaj zakryty innym obrazem, odsłania się go w uroczystych momentach. Kościół i klasztor wybudowane na wysokiej skarpie zwracają się k u Wiśle, górując nad centrum Czerwińska. Jest to jedno ze słynniejszych miejsc pielgrzymko­ wych Mazowsza. Cudowny obraz został — według legendy — znaleziony w skarbcu kościelnym. Gdy zawieszono go w głównym ołtarzu („ramy pasowały"), objawiły się niezwykłe znaki: nocą zapaliło się w kościele siedem świec, „jak sie paliły, tak sie paliły, ani nic ich nie ubywało". Dawna to legenda, bo mówi o niej miedzioryt z 1672 r. (odbitkę posiadają oo. sa­ lezjanie w Czerwińsku) przedstawiający zespół klasztorny z wizerun­ kiem Matki Boskiej Czerwińskiej oraz ośmioma płonącymi świecami. Widnieje na n i m inskrypcja, w której wspomina się, iż w 1647 r. Bóg Wszechmogący obraz swej Matki „Światłem i ogniem po kilka razy przez siedm świec w nocy*, cudownie zapalonych gorających objaśnił, który ogień namnieyszy nie palił у świec w goraniu nie ubywało". Dość wierne zachowanie legendy sprzed 300 lat w tradycji ustnej związane jest zapewne z działalnością duchownych i jest w jakiś sposób znamienne dla kultury omawianej społeczności. W historiach o zdarze­ niach cudownych kilkakrotnie wystąpił motyw zapalających się świec bądź też pojawiającej się „jakiejś jasności", „jakiejś światłości". Czerwińskie relacje o zdarzeniach cudownych ujawniają ich rolę jako znaku, świadczącego o łasce, o woli Bożej, a rzadziej służą doraźnemu zapobieganiu nieszczęściu, praktycznej korzyści człowieka. Na pierwsze 8 8 Por. S. C z a r n o w s k i , Kultura Kultura, Warszawa 1958, s. 80-99. religijna wiejskiego ludu polskiego, [w:] �192 MAGDALENA ZOWCZAK miejsce wysuwają się opowieści o cudownej obronie senktuarium, które wychodzi nieskalane z wojennych opresji. Do tego cyklu należą relacje o wypędzeniu rannych z kościoła w czasie I wojny światowej. Niemcy mieli tam wówczas utworzyć szpital (w innych wersjach stajnię); wszy­ scy jednak uciekli wskutek niezwykłych znaków, jakie się tam objawi­ ły. Kościół czerwiński nie pełni funkcji miejsca schronienia dla osób potrzebujących, lecz jest miejscem dla ludzi niebezpiecznym. Święta moc jako kara Opatrzności działa tam niezależnie od ludzkich poczynań, a kontakt ze świętością stwarza dla człowieka sytuację zagrożenia. Wąt­ k i opowiadań oparte są często na jednym schemacie: 1) w czasie bom­ bardowania kościoła kule niosą śmierć ludziom i zwierzętom, trafiają w drzewa, lecz nie osiągają swego celu; 2) kobieta staje w obronie dzwonu, który chcą zabrać Niemcy, i ponosi śmierć z ich ręki, lecz dzwon pozostaje nietknięty; 3) kobieta ginie, stając na drodze Niemca, który usiłuje skraść monstrancję. Działania pobożnych ludzi w obronie świętości przynoszą i m śmierć. Tylko nadnaturalna siła może odwrócić zagrożenie. Ujawnia się tu opo­ zycja między ludzką niemocą a skutecznym działaniem siły wyższej, a także niemożność pogodzenia celów boskich i ludzkich. Jednocześnie zarysowuje się postać bohatera, którego obowiązkiem jest podjęcie w a l ­ k i z góry skazanej na klęskę i niosącej mu śmierć. Jest to walka hono­ rowa w obronie świętości, podobna walce feudalnego rycerza, co zgadza się ze wspomnianym już typem bohatera. Obecność tego rodzaju wzoru w tradycji czerwińskiej potwierdzają opowieści o antybohaterze. Został nim człowiek miejscowy, który pomógł Niemcom w zdjęciu dzwonu w czasie I I wojny. Jego czyn, jako zaprzeczenie fundamentalnych war­ tości grupowych, ściągnął na niego potępienie społeczności. Kiedy prze­ chodził ulicą, wołano: „Dzwon! Dzwon!", zaś tragiczną śmierć jego córki wiązano z jego winą. W Mnikowie nie ma kościoła; msze odprawiają się w kaplicy sióstr albertynek „we dworze", przed obrazem Matki Boskiej Częstochow­ skiej, zwanej Matką Boską Dworską. Główny obiekt kultu, naturalne sanktuarium, znajduje się zaś w pobliskim wąwozie zwanym Skałami; stąd namalowana tam na wielkim bloku skalnym Matka Boska ma przy­ domek „Skalska". Dzięki temu, iż niedawno odnawiano obraz, mogłam uzyskać wypowiedzi, porównujące dawniejszy i nowy wizerunek, a ujaw­ niające bezpośrednio wyobrażenia Mnikowian, dotyczące Madonny. Dawna, „prawdziwa Skalska" była bardzo ładna: „jakby baba ze wsi", „wsiowa Matka Boska", „poważna jakby niewiasta rzeczywiście już le­ ciwa", „okrąglutka na twarzy", „taka łagodna". „W spódnicy, w zapasce długiej". „Rączki miała rozłożone, że widziało się, że tak wszystkich przygarnia do siebie". „Miała z jednej ręki promienie, a w drugiej sierp". „U rączek szły takie promienie, łaski wyobrażały". Obecna Matka Boska Skalska to „taka raczej pani, nie Matka Boża", �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH 193 „więcej dziewicza", „młodsza". „Tą zrobili tak, jak królowa Jadwiga", „taka okropna baba". „Teraz nie ma promieni". Ponadto zarzucano, że kolory są zbyt jaskrawe i ciemne, podczas gdy dawny obraz utrzymany był w barwach „łagodnych", „delikatnych", które malowały postać „więcej tak powiewnie". Pierwszy z opisanych obrazów, odpowiadający wyobrażeniom M n i kowian o tym, jak powinna wyglądać Matka Boska, zgodny jest z ce­ chami pozytywnego bohatera opowieści o świętych. Jest to obraz mnikowskiej kobiety w sile wieku, lecz jednocześnie uduchowionej, co w y ­ raża się przez ową zwiewność, delikatność, promienność. Promienie w y ­ obrażające łaski miały w opowieściach mnikowskich odpowiednik w związku ze świętą Teresą: wspomniano, że sypie on róże, czyli, łaski. Cudowne działanie na korzyść ludzi występuje więc jako główna cecha świętości. Wizerunek Matki Boskiej Skalskiej miał powstać jako wotum za otrzymane łaski (wymalowany przez powstańca z 1863 г., który znalazł bezpieczne schronienie w Skałach, lub na zlecenie cudownie uzdrowio­ nej hrabiny Potockiej) bądź dzięki objawieniu, którego doznała wiejska kobieta i o k t ó r y m opowiedziała wędrownemu malarzowi. Zdarzenia cudowne, które relacjonowali mieszkańcy Mnikowa, pole­ gały przeważnie na uzdrowieniu czy ocaleniu z niebezpieczeństwa za przyczyną cudownego wizerunku Matki Boskiej. W zdarzeniach tych często (w odróżnieniu od opowiadań czerwińskich) miały miejsce dzia­ łania o charakterze magiczno-religijnym, wykorzystujące moc wody, nabieranej z rzeczki u stóp cudownego obrazu bądź przedmiotów obrzę­ dowych poświęconych w kościele. Cechą charakterystyczną najliczniej w Mnikowie reprezentowanej grupy zdarzeń cudownych jest wędrówka w celu uzyskania magicznego środka. Analiza budowy tych zdarzeń w y ­ kazuje jej podobieństwo do określonej przez W. Proppa struktury bajek magicznych . (Sprawa ta wymagałaby jednak dokładniejszych badań; analizowane materiały były zbyt szczupłe i fragmentaryczne, aby na ich podstawie uzyskać wiarygodne i jednoznaczne wyniki.) W miejscu walki bohatera bajki magicznej z antagonistą pojawia się w tych zda­ rzeniach modlitwa bohatera (bądź jego pomocnika) na miejscu cudow­ nym lub (i) użycie środków pomocniczych, które wywołują cudowny efekt. Rolę antagonisty rzadko pełni tu człowiek; chodzi raczej o to, co zwykło się nazywać „dopustem Bożym": chorobę, deszcz, ogień. Nato­ miast często pojawia się w tych opowieściach postać złego doradcy czy pomocnika (lekarz, weterynarz, „ludzie", czyli opinia publiczna). 9 Matka Boska Skalska jest więc obrończynią swoich wyznawców, po­ dobnie jak bohaterowie mnikowskich legend. W tutejszych relacjach o cudach podkreśla się wszechmoc Boską, którą ludzie mogą sobie zaW. P r o p p, Morfologia 13 — E t n o g r a f i a P o l s k a , t. 26/2 bajki, Warszawa 1976. �194 MAGDALENA ZOWCZAK skarbić, jeśli spełnią pewne warunki, niezbyt zresztą wygórowane. Zro­ zumiałe staje się już określenie Mnikowa jako „ogródka Matki Boskiej" (por. „Odrębność badanych wsi w opowieściach ich mieszkańców"). Wizerunek Matki Boskiej Haczowskiej to drewniana figura przedsta­ wiająca Pietą, uznana przez Haczowian za cudowną. Na plebanii znaj­ duje się księga cudów, a moi rozmówcy wspominali wielokrotnie, że poprzedni ksiądz obiecywał koronację figury, jeśli uzbiera się jeszcze trochę relacji o uzyskanych łaskach. Jednak zainteresowanie cudownymi opowieściami jest tam mniejsze niż w poprzednio opisywanych wsiach, żaden bowiem z informatorów nie potrafił opowiedzieć historii haczow­ skiej Piety. Zebrałam jedynie sprzeczne wzmianki, że Matka Boska przypłynęła Wisłokiem z gór i w miejscu, gdzie J ą wydobyto, postawiono kościół; że „objawiła się na klonie swoim wiernym ku obronie. Na klo­ nie pod Taszową Górą. Objawiła się tak z Panem Jezusem jak dzisiaj jest. I płakała. I wzieni J ą do kościoła". Mylono legendy o Matce Boskiej Haczowskiej, Częstochowskiej i Gidelskiej. Pieśń Haczowianka, związana z cudownym wizerunkiem haezowskim i osnuta na tle walk niemiecko-rosýjskich stoczonych na t y m terenie w czasie I wojny światowej, poszła niemal całkowicie w zapom­ nienie. Wspominano, że była, lecz z reguły nie pamiętano nawet fabułyNa charakter kultu maryjnego nie wpływa fakt, iż czci się tam szczególnie Matkę Boską Bolesną, Pietę. Ogólnie można stwierdzić, iż sens działań przypisywanych świętej mocy kierowanej wolą Matki Bo­ skiej jest podobny, jak w przypadku Mnikowa. Zdarzenia cudowne zbu­ dowane są według podobnego schematu: istoty wyższe udzielają ludziom doraźnej pomocy (np. cudowne uzdrowienie, ocalenie w czasie wojny, ocalenie od śmierci wskutek upadku z rusztowania lub z wysokiego brzegu rzeki, odnalezienie zguby itp.). M I E J S C E ZDARZEŃ C U D O W N Y C H W T R A D Y C J I L O K A L N E J Stosunkowo niewiele materiałów o współczesnych cudach udało mi się zebrać w Czerwińsku. Należą tam one do sfery spraw prywatnych („każdy sobie zatrzyma. Nie ogłaszają tego u nas", „księża zabronili powtarzać") w odróżnieniu od dawniejszych, bardziej ..popularnych. W Mnikowie liczne współczesne zdarzenia cudowne dotyczą w zasa­ dzie zbiorowości, są niejako własnością całej grupy; niemal każdy infor­ mator opowiadał je w podobny sposób, w przeciwieństwie do zdarzeń dawniejszych (brak tam takiego ośrodka, jak klasztor czerwiński, gdzie dzięki księżom przedłuża się trwanie legend). W Haczowie relacje o cudach współczesnych miały charakter pry­ watny, osobisty i pochodziły z reguły od osób bezpośrednio zaintereso- �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH 195 wanych. W ogóle zaś trudno mówić w przypadku tej wsi o szczególnym zainteresowaniu t y m rodzajem zdarzeń. W cudach czerwińskich moc nadnaturalna wyzwala się na ogół bez­ pośrednio w cudownym miejscu i niezależnie od ludzkich działań (nie­ raz w połączeniu z objawieniem się Matki Boskiej); w Mnikowie zaś wyzwala się pośrednio, po wykorzystaniu przez człowieka środków po­ mocniczych (woda ze świętego miejsca, zioła święcone itp.), w wyniku pewnych jego działań o charakterze rytualnym. Przy t y m odbywają się tam często zbiorowe prośby o łaskę dla jednego z członków grupy. Wówczas pojawia się postać tzw. „łodprosaca", przewodnika grupy na czas pielgrzymki do cudownego miejsca, osoby wyrażającej prośby spo­ łeczności, formułującej jej życzenia, o których spełnienie modli się cała grupa. Ze względu na efekty cuda czerwińskie można określić jako m i ­ styczne (obrona sanktuarium, jego nietykalność i czystość — jednocześ­ nie sytuacja zagrożenia dla człowieka); cuda mnikowskie i haczowskie natomiast mają dla człowieka znaczenie praktyczne, stanowią doraźne remedium na wszelkie zgryzoty (od zgubienia niezbyt wartościowego przedmiotu i choroby prosięcia aż po osobiste, śmiertelne zagrożenie ich właściciela). Sens mnikowskich cudowności można wyrazić językiem wyznaczo­ nych już tu symboli, oczywistym dla tych, którzy się nim posługują. W języku t y m Mników to „ogródek Matki Boskiej" — ziemskie odwzo­ rowanie nieba, które opisywano w Mnikowie jako ogród wiecznej szczę­ śliwości („w niebie to tam jest — jakby i tutaj dobrze komuś było"; „tam jest ogród taki kwiatami usłany i aleje, i aniołowie, i te święte dusze się przechodzom, a na tronie siedzi Pan Bóg, po jednej stronie Matka Boska, po drugiej Pan Jezus. No i ze dzieci zbierajom te kwiatki po ogrodzie, a starse duse śpiewajom i klęczom"). W języku tych symboli atrybutami Matki Boskiej Skalskiej są roz­ chodzące się od Jej r ą k promienie-łaski i sierp przez Nią trzymany. W Czerwińsku zaś cuda to świece, „których w goraniu nie ubywało", niewytłumaczalne dla człowieka znaki Bożej wszechmocy. DUSZE POKUTUJĄCE I ZDARZENIA STRASZNE W porównaniu do opowiadań o cudach, które posiadają rozbudowaną konstrukcję dramatyczną, relacje o zdarzeniach strasznych są mniej skomplikowane. Zwłaszcza w Czerwińsku i Mnikowie, gdzie właściwie nie były to zdarzenia, lecz spotkania z istotami z „tamtego" świata. W większości relacji demon pojawia się człowiekowi w pewnym szcze­ gólnym miejscu, po czym albo znika straszący, albo odchodzi (ucieka) straszony. Złowroga działalność demona ogranicza się przeważnie do za­ prezentowania się w swej strasznej postaci (np. „wszed tam i stał", �196 MAGDALENA ZOWCZAK „siedział na ławie" itp.). Czasem strach pogoni kogoś do samej wsi, ulegnie transformacji. Przypadki, gdy wyrządza komuś krzywdę poprzez czynne działanie, są rzadkie. Pod względem skutków nie można nawet porównać działań strachów od kary Opatrzności, zawsze ciężkiej i niechybiającej. Opowieści o strasznych spotkaniach często cechuje nastrój grozy; lecz zdarzają się też takie, w których przeważają akcenty humo­ rystyczne (zwłaszcza w Mnikowie). W opowiadaniach tych opisywano okoliczności spotkania, wygląd de­ mona, sposób jego działania i reakcję człowieka. W Mnikowie „stroga" czy „stróży" duch kameduły i zakonnica, w Czerwińsku „przeszkadzają" duchy rycerza i opata. Zachodzi więc symboliczny związek z legendami historycznymi. Repertuar tych opowieści ze względu na formy demonów jest dość bogaty: od antropomorficznych (baba, chłop, chłopak), przez zoomorficzne (pies, kot, owca, koń, źrebak, świnia, kaczka, baran, cielak) po amor­ ficzne (światło, ogień), wyrażające się wyłącznie poprzez dźwięk (szum, gwizd), abstrakcyjne, dające o sobie znać poprzez trudne do określenia wrażenie („coś") oraz fantastyczne (wielki stwór — gadok w Mniko­ wie). Opowiadania o duszach pokutujących stanowią jakby ilustracje ko­ deksu moralnego, co szczególnie silnie przejawia się w relacjach czer­ wińskich, których motywem przewodnim jest pojęcie winy i kary. Mają one za zadanie rozpowszechniać takie prawdy, jak пр.: „matka nie może rozpaczać po dziecku, bo to grzech", nie wolno zatajać grzechów przy spowiedzi, Bóg widzi wszystko itp. Między zdarzeniami cudownymi i strasznymi nie ma w opowiadaniach czerwińskich wyraźnej granicy. Cuda funkcjonują tu w dużej mierze w postaci kary Opatrzności, można by je określić jako „cudowną karę". Objawienie się Matki Boskiej czy nadnaturalnych znaków zapowiada ocalenie kościoła, nie ludzi, i zwią­ zane jest z nastrojem grozy, podobnie jak pojawienie się demona. W Haczowie — podobnie jak w Czerwińsku — prawie wszystkie historie straszne opowiadają o duszach pokutujących. Niektóre opowia­ dania są znacznie lepiej rozwinięte niż w przypadku dwóch popzostałych wsi. Obok podobnych jak tam epizodów występują tu całe opowieści fabularne, które pełnią rolę tak dużą jak w Czerwińsku relacje o karze Opatrzności, w Mnikowie zaś o uzyskanych cudownie łaskach. W Ha­ czowie historie straszne są niejako własnością całej wsi; różne osoby relacjonowały te same zdarzenia w podobny sposób. Dusze pokutujące należały do zmarłych, którzy zostali w jakiś spo­ sób skrzywdzeni. Nie dopełniono wobec nich pewnych obowiązków: nie ochrzczono, nie pogrzebano w odpowiednim miejscu. W innych przypapdkach ich życie skończyło się niespodziewanie, gwałtownie albo przed­ wcześnie. Występujpe tu więc sytuacja braku, podobnie jak w bajce �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH 197 10 magicznej i zdarzeniu cudownym . Czasami nie mówi się o przyczynie, ale jedynie o skutku zdarzenia: coś straszy w określony sposób, wywo­ łuje uczucie lęku samą obecnością. Wówczas przyczyna pozostaje nie znana samemu straszonemu. Tego rodzaju opowieści to wspomniane już epizody, które stanowią fragmentaryczną postać historii strasznych. Oddziaływanie dusz pokutujących na żywych ludzi zachodzi prze­ ważnie w określonych warunkach. Znamienne są wszelkie sytuacje „przejścia" . Straszony jest kawaler wracający od narzeczonej lub po­ dążający na wesele, dziewczęta w drodze na zabawę, młoda mężatka i jej maleńkie dziecko, krewni zabitego. Mówiono też, że „pokazuje się" tym, co mają jakieś grzechy, fałszywym i niewierzącym. Straszy w miejscu, gdzie kogoś zabito bądź pochowano zabitego, w pobliżu gra­ nicy wsi, na łóżku młodej dziewczyny, w wodzie pod mostkiem itp. Istoty demoniczne aktywizują się więc w dwojakich okolicznościach. Po pierwsze, w stosunku do osób odpowiedzialnych za sytuację braku, która dotyczy duszy pokutującej, lub też osób i m podobnych, innych krzywdzicieli. Po drugie w stosunku do osób, które nie odczuwają ta­ kiego braku. Jest to zjawisko typowe w związku z sytuacjami „przej­ ścia": duch zmarłej w panieństwie dziewczyny usiłuje szkodzić dopiero co ochrzczonemu dziecku jej byłej koleżanki; duch zabitej w czasie wojny kobiety, która pozostawiła czwórkę niedorosłych dzieci, nie uspo­ koi się, póki „nie zabierze ze sobą" duszy maleńkiego synka jej naj­ starszej córki. Ze względu na motywy działalności demona można więc podzielić zdarzenia straszne na historie zemsty oraz historie zawiści, choć w obu przypadkach chodzi o zemstę za doznane krzywdy, jednak cierpią za nie winni lub niewinni. Taka byłaby przypuszczalna podstawa budowy dramatycznej zdarzeń strasznych, które rozpoczynają się od krzywdy i na krzywdzie kończą (według schematu: skrzywdzenie człowieka — po śmierci skrzywdzonego jego dusza wyrządza krzywdę ludziom — skrzywdzeni umierają i znów ich dusze pokutują, poszukując odwetu). Niczym historia wendety mogłoby się to ciągnąć w nieskończoność przez proste zwielokrotnienie sekwencji. W obrębie zdarzeń strasznych mają miejsce wspomniane już epi­ zody. Dusze pokutujące, nim doczekają się zadośćuczynienia, n i m do­ padną właściwej ofiary, jakby wypróbowują swoją moc na różnych oso­ bach bądź przedmiotach materialnych. W' drugim przypadku chodzi o takie działania, jak cięcie bielizny, przewracanie i przestawianie „gra­ tów", darcie „łachów", cięcie „łachów", jakby nożycami, rozwalanie garczków („rznęło t y m i garczkami"). 11 1 0 P r o p p, op. cit. Por. L . S t o m m a , s. 99-110. 1 1 Mit Alkmeny, „Etnografia Polska", t. 20: 1976, z. 1, �198 MAGDALENA ZOWCZAK Wydaje się, iż chodzi t u nie tylko o wypróbowywanie niszczącej mocy, o wyładowanie złości przez demona. W jednym z opowiadań duch zmarłej z ran kobiety zabiera z domu białą chustę, by zawinąć nią „swoje rany". Domownicy znajdują chustę w t y m samym miejscu, gdzie ją pozostawiono, lecz podartą na kawałeczki. Dusza zmarłego może wejść w posiadanie przedmiotu dopiero wów­ czas, kiedy znajdują się po tej samej stronie — w świecie zmarłych. Jedynym sposobem osiągnięcia tej jedności jest zniszczenie przedmiotu, które byłoby tu analogiczne do śmierci człowieka i — również poprzez analogię — jednoznaczne z uwolnieniem duszy przedmiotu . Do wymienionych dwóch przyczyn krzywdy ludzkiej (zemsta i za­ wiść) bardzo popularne w Haczowie opowieści o czarach i czarownicach dodają trzecią: chciwość. Ten, komu w gospodarstwie szczęśliwie się wiodło, musiał być posądzony o niecne praktyki magiczne. Przyczyn dostatku upatrywano w nędzy innych, których dobytek przywłaszczał sobie w tajemniczy sposób czarownik. Silna wiara Haczowiaków w czary i czarownice oraz związana z nią magia ochronna dopełniają charakterystyki relacji haczowskich, których motyw przewodni stanowi krzywda ludzka. ł2 L E G E N D Y J A K O W I E D Z A O PRZESZŁOŚCI W analizowanych t u opowiadaniach czas akcji wydarzeń ograniczony był tylko jednostronnie: przez teraźniejszość. Opowiadania o przeszło­ ści, cofając się w czasie, najczęściej niepostrzeżenie przekraczały granicę między historią a mitem. Opisywane w nich zdarzenia sprzed k i l k u lat przyjmowały niekiedy podobną strukturę, jak zdarzenie z najodle­ glejszej przeszłości. Opowiadania te mają charakter legendarny. Oznacza to, że osadzają wątki mityczne w pewnych realiach historycznych poprzez powołanie się na postać, fakt historyczny, konkretną datę. Sam wątek mityczny jest tu jednak ważniejszy od realiów, które stanowią dla niego jakby usprawiedliwienie, pretekst. Ich zadaniem jest stworzenie okoliczności, w których może wyzwolić się mit. Aby owe osoby czy fakty historyczne zostały włączone do historii lokalnej, muszą spełniać warunki narzucone przez strukturę mitu: muszą się dać do tej struktury dopasować. 1 3 1 2 Por. J . S. W a s i l e w s k i , Po śmierci wędrować. Szkic z zakresu etnologii znaczeń, cz. 1, „Teksty", nr 3: 1979, s. 97-120. „Legenda jest mitem, który po drodze zahaczył o jakieś miejsce lub fakt historyczny"; „Motyw legendy nie jest historyczny, lecz mityczny, wiąże się z co­ raz innymi osobami historycznymi. A to, co w nim typowe, okazuje się rzeczą najważniejszą, ważniejszą od tego, co historyczne" — G . v a n d e r L e e u w , Fenomenologia religii, Warszawa 1978, s. 458. świata 1 3 �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W 199 LEGENDACH Na podstawie struktur mitycznych konstruują się zarówno legendy historyczne, jak relacje o zdarzeniach cudownych i strasznych, opisu­ jące interwencje nadnaturalnych (boskich i diabelskich) mocy w ludz­ k i m świecie. Właśnie zakres tematyczny, ograniczenie się do kontaktów naszego świata z „zaświatem" , wyróżnia relacje o zdarzeniach cu­ downych i strasznych jako podgrupę opowiadań o przeszłości. Nie zna­ czy to, by legendy historyczne były pozbawione elementów cudowności, lecz bardziej akcentują one sprawy ludzkie. Do relacji o przeszłości zali­ czam także podania, w których elementy nadnaturalne występują spo­ radycznie (por. tab. I). u 1 5 Tab. I. Wyróżnione rodzaje relacji o zdarzeniach z przeszłości ŚWIAT NIELUDZKI się * W zebranych materiałach za ż y c i a i n f o r m a t o r a . są to zdarzenia w większości wojenne, które wydarzyły Wracając do konstytuującego wymienione opowieści mitu można za­ uważyć, że próbuje on uzasadnić rzeczywistość, podczas gdy historia (w potocznie przyjętym znaczeniu, a więc i w przekonaniu moich roz1 4 Šwiat i zaświaty traktuję tu jako pojęcia opozycyjne, podobnie jak W as i 1 e w s к i, op. cit. 15 Przez podanie rozumiem np. opowieści o zabójstwach, zdradach itp., k t ó ­ rych bohaterami są ludzie i gdzie nie w y s t ę p u j e ingerencja sił nadnaturalnych. Opowieści te dotyczą przede wszystkim obyczajów i opowiadają o ludziach, k t ó ­ rzy z jakiś w z g l ę d ó w popadli w konflikt z utartym porządkiem społecznym. Opo­ wieści te nie zostały uwzględnione w opracowaniu nie ze względu na brak tego rodzaju relacji w zebranych materiałach, lecz w wyniku ograniczenia tematycz­ nego. �200 MAGDALENA ZOWCZAK mówców) dąży do jej odtworzenia. Rozróżnienie to należy rozumieć w sensie najogólniejszym, zarówno bowiem jedno jak drugie jednocze­ śnie odtwarza i uzasadnia, opisuje i poszukuje sensu. Chodzi t u jednak o to, że gdy historia poszukuje przyczyn pewnego stanu rzeczy w zda­ rzeniach świata ludzkiego, mit ustala źródła tych zdarzeń, lokując je w świecie nieludzkim lub na pograniczu światów: ludzkiego i nieludz­ kiego. Te dwa pojęcia: historię i mit — można potraktować jako przeciw­ stawne, jeśli za ich cechę wspólną uzna się dążenie do zrozumienia rzeczywistości poprzez przeszłość, za cechę zaś różnicującą realizację tego dążenia w sposób zasadniczo odtwarzający bądź uzasadniający. Wówczas między członami tej opozycji umieścić należy relacje do­ tyczące historii lokalnej, które mają charakter głównie uzasadnienia, lecz usiłują stworzyć pozory, jakoby przede wszystkim odtwarzały rze­ czywistość. Uzyskane relacje podporządkowane są w badanych wsiach pewnym schematom, polegającym na występowaniu zjawisk czy zdarzeń w sta­ łych związkach, charakterystycznych dla danej społeczności . Schematy te oznaczają: 1) podobną konstrukcję relacjonowanych zdarzeń zarówno w obrębie poszczególnych ich rodzajów (legend historycznych, zdarzeń cudownych i strasznych), jak i zbieżności strukturalnych zwłaszcza między dwoma pierwszymi rodzajami; 2) stosunkowo jednolitą w róż­ nych relacjach interpretację określonych elementów symbolicznych, które wspólnie tworzą jakby „bank" symboli danej grupy w określonym czasie (w obrębie każdego rodzaju oraz między wszystkimi trzema). Należą t u postacie bohaterów zdarzeń, w istocie swojej symboliczne, odpowiadające określonym potrzebom. 16 Obok wymienionych tu schematów istotne są także relacje poszcze­ gólnych rodzajów zdarzeń względem siebie. Analiza wypowiedzi wska­ zuje na przeważające znaczenie legend rycerskich dla społeczności Czerwińska, zdarzeń cudownych dla Mnikowa, zdarzeń strasznych dla Haczowa. Myślę, że wnioski z przedstawionych t u badań dotyczą nie tylko interpretacji zdarzeń z przeszłości, a więc swoiście pojmowanej historii lokalnej, lecz także — w pewnym sensie — stanowią świadectwo etosu kulturowego, inaczej mówiąc, są wyrazem obowiązującej w danej grupie hierarchii wartości. 1 6 Podobnie określał A. L . Kroeber konfigurację, czyli wzór kulturowy, jako powtarzające się, charakterystyczne dla danej kultury związki w y d a r z e ń i zja­ wisk. (A. L . K r o e b e r , Istota kultury, Warszawa 1973). Wolę u ż y w a ć określenia „konwencja kulturowa", ponieważ wydaje mi się bardziej dynamiczne, oznacza raczej zespół zasad interpretacyjnych formujących materiał dostarczony przez doświadczenie niż statystyczny model, prezentujący sposób myślenia przyjęty w określonej kulturze. �I N T E R P R E T A C J E PRZESZŁOŚCI W LEGENDACH 201 Магдалена Зовчак ТОЛКОВАНИЕ ПРОШЛОГО В КРЕСТЬЯНСКИХ ЛЕГЕНДАХ. К ВОПРОСУ О МЕСТНОЙ ИСТОРИИ В СОЗНАНИИ ЖИТЕЛЕЙ ДЕРЕВНИ Резюме Знание жителями данной деревни своего прошлого выражается в легендах, передаваемых устно из поколения в поколение; такое знание является свидетельством чувства тождествен­ ности сельской группы, выделяет ее из соседских групп. Цель статьи — представить знания о минувшем как собственный портрет коллективов трех деревень: Червиньска, Мникова и Хачова путем анализа записи бесед, проведенных в них авторов в 1979-1980 гг. Исходной точкой анализа было взято предположение, что в рамках каждой из исследуемых групп описание событий делалось по сходным принципам. Выявление этих принципов являлось целью анализа рассказов. Наряду с событиями легендарного прошлого деревни учтены чудесные и страшные события; все три их вида косвенно определяют образы легендарных героев, святых подвижников и демонов. Легенды о прошлом образно представляют многообразные местные традиции. Согласно тому многообразию легенды были разбиты на рыцарские (о рицарях и вельможах — воинах и строителях), монастырские (о монахах, монахинях и священниках; здесь царит атмосфера ужаса, вызванная описанием жестоких поступков, страшного покаяния и появлением де­ монов) и землепашеские (о благочестивых, трудолюбивых мужиках, в конце концов всегда вознаграждаемых справедливой судьбой). В характеристике собственных портретов упомянутых коллективов было учтено толко­ вание образа Богородицы, связанное как с присущим данной группе образом героя, так и с понятиями группы о действии провидения, раскрывающемся в рассказах о чудесных событиях. События ужасные описывают вмешательство демонов как персонажей „подспуд­ ного мира" в мир людей. Анализ рассказов выявляет преобладающее значение рыцарских легенд для населения Червиньска, чудесных событий для миковян, ужасных для жителей Хачова. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2b1e36b0f79ebe7d3a1d3e91d0c34f5f.pdf 1d24abb8b545fb348735660447195419 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5447 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2010 Subject The topic of the resource Cieszyn Silesia cultural heritage Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5064 Title A name given to the resource Introduction ; on both sides of the border - the cultural heritage and identity of Cieszyn Silesia/ Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego Description An account of the resource Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego; pod red. Haliny Rusek,Agnieszki Pieńczak i Jacka Szczyrbowskiego, s. 15-19 Creator An entity primarily responsible for making the resource Rusek, Halina Language A language of the resource pol ang. cz. Publisher An entity responsible for making the resource available Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Introduction On both sides of the border – the cultural heritage and identity of Cieszyn Silesia When we say “Cieszyn Silesia”, we do not always talk about the same. What is concealed in this name for a historian would not mean the same for a geographer, whose understanding of Cieszyn Silesia does not agree with what that name tells a sociologist, ethnographer, ethnologist or anthropologist. Thus, what does the name Cieszyn Silesia entail? Do we mean a region of particular beauty, as the area of Cieszyn is commonly recognized? So beautiful and friendly to people that 1200 years ago three Polish princes, Leszko, Bolko and Cieszko, infatuated with this piece of land and happy with their meeting, decided to establish the town of Cieszyn? And what does the name Cieszyn mean? A pretty town used to be called Little Venice? That beautiful Cieszyn Silesia and its capital city Cieszyn belong to history and are just myths. There is no one single Cieszyn Silesia and one Cieszyn. This has lasted for 89 years, since (after long disputes) the region was divided between two countries: Poland and Czechoslovakia, which both were dissatisfied with the conditions of this split. Although from the point of view of geography and history, one Cieszyn Silesia should be discussed (now stretching on both sides of the Polish-Czech border), the cultural determinants force distinguishing two Cieszyn areas, which are linked by some features but separated by even more. After the division of the region, the name Cieszyn Silesia survived only in reference to the Polish side. On the Czech part, the name česke Slezsko or Těšinsko is applied and the piece of the part of Silesia which comprises two counties inhabited by numerous Polish population is usually called (mainly in Poland) Zaolzie. The Cieszyn area has always been referred to by the term “borderland”. Unchangeably, it has been situated in a place where different countries, nations, cultures and religions meet. This can be easily noticed in its contemporary image, which has been shaped by Polish, Czech, German, Slovak, Austrian, and even Hungarian influences. What ceaselessly occurs in the geographical and social space of this borderland is the cultural clash, the interpenetration of cultural values and patterns, the exchange of lifestyles, and quite frequently – the rivalry of these styles, values and patterns. The centuries-old process of melting cultures has generated a specific culture in Cieszyn Silesia – of syncretic character and comprising various elements, which once were “alien” but currently are adapted to the native culture as the “own”. This has taken place despite the fact that the Polish-Czech border, running through the middle of the region, has always been a difficult frontier. Until early nineties of the 20th century �Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví 16 it was a tightly closed border – crossing it was an exceptional situation and required overcoming numerous difficulties. Many years of isolation resulted in complete drifting away of both the bordering sides – Poles and Czechs, and it was impossible to notice any cooperation in the Polish-Czech borderland. It is often mentioned that the border does not only divide but can also link two social and cultural organisms. However, for several decades the Polish-Czech border could only divide and its rigorous nature brought about the discontinuation of the earlier cultural unity of this part of Silesia. Nowadays, its inhabitants are making attempts (still rather shy and timid) to tie these torn threats together. Still, they must face the awareness that the return to the former unity of Cieszyn Silesia is impossible. Two separate societies with different values, norms and lifestyles have been formed on both sides of the borderline. The echoes of the previous integrity may only be found in the language and in these areas of life where tradition is often brought back. Contemporary processes which take place in the Polish-Czech borderland and their dynamics depend on various present and past factors. Exploring these determinants in depth is not feasible; however, it might be tempting to indicate the most influential factors which seem to determine the current situation in all ethnic, national and state borderlands, including the Polish-Czech one in Cieszyn Silesia. These determinants result both from the situation in which the region has been functioning and from the worldwide situation. 1. The residents of Cieszyn Silesia live in several dimensions of the borderland. Firstly, they live in the borderland between two countries and two nations – in the space where cultural models, value systems and ways of life diffuse from one side of the border to the other. Secondly, they lead their daily life in the space of religious borderland, which is filled with the models of original, mainly Catholic and Evangelical religious culture. Several dozen thousand Lutherans live in the area of Cieszyn, making it the biggest Evangelical community in Poland. Only here villages can be found where Protestants (from different Protestant rites) prevail among the inhabitants. 2. Such complexity of influences makes the identity of borderland people the same as their culture: complex, heterogeneous, shaped out of rich material, and constantly reconstructed in the same rhythm in which changes occur or new sociocultural processes appear in the borderland. In border areas, the type of borderland man with a specific social consciousness and individual identity is created. Such man shares the cultural life of two, or more, different societies and sometimes changes the nationality1. These are people torn apart inside, often unable to choose out of many different ways of life, but acquiring (through socialization and upbringing) the ability to move freely in two or more cultures, as well as the skill of selecting out of these cultures the elements for constructing their own identity. Cultural valency of borderland people (their feeling of particular closeness with national culture and the ease in applying its 1 A. Sadowski: Pogranicze polsko-białoruskie…, s. 46. �Introduction 17 contents both in everyday life and in exceptional situations2) becomes dual and even their national identity is not homogeneous. Speaking metaphorically, such people always live on the borderline, they always become others, frequently alien, for someone, and exposed to the unlikeness and strangeness of others. Thus, the “new” man has appeared, irrevocably marked with “alienage” and possessing a new identity – heterogeneous, complex, shaped by two sides of the border. 3. The social and cultural context in which national identity of modern societies is shaped is constantly changing, which is particularly visible in borderlands – heterogeneous and multicultural spaces. In the past, the individual’s identity depended on belonging to a bigger group and was closed within the membership of a particular class or nation. Nowadays, this identity is fluctuating and multidimensional as the influence of the heritage and tradition weakened and people’s mobility increased. This was triggered by the liberation of people from relatively homogeneous societies, in which cultural models were handed down from generation to generation. Traditional lodestars indicating our way in life have lost much of their significance and the contemporary world offers us an extremely wide choice of possibilities of who to be, how to create one’s own self and how to shape one’s identity3. 4. Rapid transformations in the significance and function of the border are taking place nowadays. This process seems to be particularly intensive in Europe. Here and especially among the member countries of the European Union, the borders substantially lose their sharpness, become more and more open and, in this way, less and less tight. The Schengen Treaty (which Poland, the Czech Republic, and some other countries joined in 2007) gives the borders almost a symbolic character. This has also occurred in the case of the Polish-Czech frontier. For three years, it has been becoming as if invisible – it can be crossed without realizing the fact of moving into the other side. What seems particularly characteristic for East-Central Europe is the birth of some new borders and borderlands, which have come into being over the last several years. As regards Poland, this means changes in the Eastern borderland after the demise of the Soviet Union and in the Southern borderland, after the demise of Czechoslovakia. The number of centres influencing these areas increased, which enlarged the range of values, cultures and behaviour patters. 5. Transfrontier processes are intensified in Cieszyn Silesia. Transfrontierism is understood here broadly as all the international communication of different countries and nations, as well as cultures, above their borders. In the space of European borderlands, new forms of institutionalized transfrontier cooperation have appeared in the form of euroregions, which came to existence also with the participation of Poland. After several years of their activity, it can be claimed that they have been successful – the basic goals at which the representatives of 2 3 A. Kłoskowska: Kultura. W: Encyklopedia socjologii. Warszawa 1999, s. 107. A. Giddens: Socjologia…, s. 53. �18 Dziedzictwo kulturowe • Kulturní dědictví local and regional authorities aimed have been achieved, mainly in the field of developing joint methods of problem solving and overcoming the underdevelopment and arduousness characteristic for peripheral territories. Euroregions organize and enhance the cooperation not only in the economic, but also in the social and cultural field. The observation of borderland life allows for concluding that euroregions definitely have dynamized these areas and have broken their peripheral character. There are five euroregions in the Polish-Czech borderland. One of them, the Euroregion “Cieszyn Silesia - Tĕšínské Szlezsko” comprises 60 Polish and Czech districts and its head offices are currently situated in Cieszyn and Czech Cieszyn. Both Polish and Czech offices of the euroregion administer the funds of micro-projects, for which all borderland non-profit organizations with legal entity need to apply. Transfrontierism, which is increasingly visible in Cieszyn Silesia, also entails the fact that the residents of both sides of the border, more and more boldly, enter the other side with their interests and needs, at the same time reacting infallibly and quickly to the needs of its inhabitants. They not only do shopping on this other side, but also seek jobs, establish firms, rent or even buy flats, use the services, etc. This results from several years of the open border but, first of all, it is an effect of the European Union membership of both countries and their joining the Schengen group in 2007. As it is specified by the basic principles of the treaties establishing the European Communities, free flow of people, capital and goods takes place through the Polish-Czech border. There is also freedom of providing services, which gives rise to more and more frequent use of this opportunity by Poles and Czechs, not only from the borderlands. 6. Many researchers attribute rapid contemporary transformations of borderlands to generally understood globalization processes. Close observation of the main determinants of globalization, indicated by experts in this field, confirms this relationship. In the socio-cultural sphere, globalization brings about the constantly growing mobility of people, who more and more freely move from one society or culture to another. Therefore, the identity of individuals and groups becomes fluctuating and multidimensional as the influence of socio-cultural heritage and traditional succession of cultural models is weakening. Most prominent watchwords of globalization have been: liberty, variety, pluralism, ambiguity, regionality, the consent to the multidimensional man. At the same time, what gets intensified is globalization – the process of mutual permeating of what is local and universal, understood also as the process of protecting the local cultural or ethnic identity. According to experts exploring these issues, one of the consequences of globalization processes in multicultural societies – such as Cieszyn Silesia – is the problem of the identity of individuals and groups, which becomes especially noticeable here because borderland people lead their daily life in the contact area of two or more cultures and in the ceaseless contact with the “other”. Members of multicultural societies permanently commune with a culture different from their own and they integrate, often unconsciously, into their own identity the patterns of the other culture, which they implement in their everyday life. �Introduction 19 The present day of Cieszyn Silesia as the state, national and cultural borderland has been shaped by past influences - the original cultural heritage of this region. This legacy may become the key to creating an image, a specific mosaic, of social (individual and group) identities of this area. Thus, it is worth seeking an answer to the following questions: What self-portraits (individual and of their community) do the inhabitants of Cieszyn Silesia build on both sides of the Polish-Czech border? What does being a Cieszyn Silesian mean and what qualities and life patterns determine this? What attitudes do the residents of Cieszyn area present to the past of their region and its tradition? How are regional traditions passed down in families and which institutions deal with this transmission, especially in the case of the young generation? These questions were raised by researchers from the University of Silesia, working for the Faculty of Ethnology and Education in Cieszyn, and the Congress of Poles in the Czech Republic. They decided to design a joint project entitled Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości mieszkańców pogranicza polsko-czeskiego na Śląsku Cieszyńskim. W 1200 lecie Cieszyna (Cultural heritage as the key to the identity of inhabitants of the Polish-Czech borderland in Cieszyn Silesia - at the 1200th anniversary of Cieszyn), which was accepted and which, owing to the Euroregion Cieszyn Silesia Tĕšínské Slezsko, resulted in financial resources for its implementation from the European Regional Development Fund (ERDF). The undertaken studies gave birth to the presented volume – a collection of interesting texts, which comprise different aspects of life in the Polish-Czech borderland, have the roots in different scientific disciplines, and constitute a reliable basis for solving the problem questions. The research design, implemented by ethnologists, anthropologists, historians, sociologists, pedagogues, political scientists and linguists, comprised the following issues: - cultural wealth of borderland towns; - the identity of Cieszyn Silesia residents on both sides of the border, its symptoms, determinants and transformations; - present reminiscences of the past – of conflicts, arguments and animosities; - ethnic stereotypes; - religious differentiation of Cieszyn area as a distinctive feature of its multiculturalism; - intercultural education in Cieszyn Silesia and its prospects; - borderland culture, tradition and folk art as the common heritage of the divided land. We submit an important publication to our Readers. On one hand, it presents all the directions, motifs and fields in which Cieszyn science researchers, together with their partners from other centres in Poland and the Czech Republic, conduct their studies on the past and present of the Polish-Czech borderland in Cieszyn Silesia and on its transformations. On the other hand, this publication can become a source of reliable knowledge, confirmed by empirical data, concerning various spheres of life of people inhabiting Cieszyn Silesia – a territory split by the border. The study also provides information concerning the views of local residents on themselves, their neighbours from the other side, and the future of their little homeland. Halina Rusek � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/939af0869cdb1d250059720d4a943f36.pdf 2b650b736bbd1d004d9866459887cbad Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Książki Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6627 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Subject The topic of the resource Irian Jaya Papua Papuasi kanibalizm wojownicy osłona penisa plemię koteka kremacja Papuans cannibalism tribal people penis sheath cremation Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6195 Title A name given to the resource Irian Jaya wojowników raj utracony Description An account of the resource 203 s., il.kolor. Creator An entity primarily responsible for making the resource Torzecki, Grzegorz Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Świat Książki Type The nature or genre of the resource książka Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ���������������������������������������������������������������������������������������������������������������� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/03b10a2679314e72674c05de93842eba.pdf c43ce1c64acec4b7ab13d8c7e1318728 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:707 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:651 Title A name given to the resource Irlandia - dwa państwa, dwa narody / ETNOGRAFIA POLSKA 1970 t.14 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1970 t.14 z.2, s.197-206 Creator An entity primarily responsible for making the resource Zadrożyńska-Barącz, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Cząść II „Etnografia Polska", t. X I V z. 2 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ I R L A N D I A — D W A PAŃSTWA, DWA NARODY Jeżeli w poprzednich rozważaniach na temat Irlandii konsekwentnie pomijałam północną część wyspy, zwaną Ułsterem, płynęło to z koniecz­ ności wstępnego wyeliminowania zagadnień nie bezpośrednio związa­ nych z postawionym na początku problemem i uznanym przez nas za najistotniejszy. Podyktowane było to również i tym, że właśnie Saorstat Eire uważać można za końcowy efekt dążności narodu irlandzkiego do samostanowienia politycznego, końcowy efekt procesów narodowotwórczych tej grupy ludności, którą wiąże się z najstarszym osadnictwem Y P y i która stanowiła w porównaniu z innymi zamieszkałymi tam grupami osadniczymi grupę autochtoniczną o bogatych tradycjach wła­ snej kultury i języka. I dlatego, wydaje się, procesy przebiegające na terytorium Irlandii Południowej stanowią nurt zasadniczy i charaktery­ styczny w procesie tak kształtowania się narodu, jak przemian jego kultury. Nurtem bocznym, uzupełniającym i przyczynowo związanym z t y m nurtem zasadniczym, jest wyodrębnienie się z całości Ulsteru i jego stosunki z Republiką. Krótkie chociażby ich omówienie staje się więc koniecznym uzupełnieniem rozważanych do tej pory procesów ja­ ko efektu specyficznej sytuacji wytworzonej w trakcie historii całej wyspy. Bez ich uwzględnienia zarys problemu byłby niepełny. W t y m artykule chciałabym się zastanowić nad przyczynami poli­ tycznego wyodrębnienia się Ulsteru od reszty wyspy. Może w wypadku Irlandii mamy do czynienia z istnieniem dwu narodów? Faktycznie przecież istnieją dwa państwa. Chciałabym również, aby za pomocą przytoczonej argumentacji można było wyjaśnić ostatnie wydarzenia w Ulsterze . w s l 1 wie O wydarzeniach tych p i s a ł a prasa codzienna kilka ligijnej" lików, w spośród Ulster, znanych mi artykułów: i periodyki. P r z y t o c z ę t u K. M a ł c u ż y ń s k i , Tło „wojny „ T r y b u n a L u d u " z 11 I 1969, n r 10(7200); H . Z d a n , „ P o l i t y k a " z 3 V 1969, n r 18(035); M . Z., Relikty cie" z 23 I I 11969, n r 4(335). średniowiecza, Bunt zaled­ re­ kato­ „Prawo i Ży­ �198 ANNA ZADR02YŃSKA-BARĄCZ Nie sugeruję na razie żadnej odpowiedzi na postawione pytanie o ist­ nienie dwu narodów. Wiele wskazuje, że być może tak właśnie jest, mimo że obydwa państwa geograficznie stanowią jedność, że w obydwu zamieszkuje ludność (wprawdzie różny jest jej procent) o tradycji tej samej kultury i języka oraz świadomości odrębności w stosunku do Wielkiej Brytanii. Niemniej istnieją w tym układzie dwu państw róż­ nice dość istotne i im właśnie chcę poświęcić trochę uwagi. Na pewno wypowiedzenie się Ulsteru przeciwko zjednoczeniu z Re­ publiką Irlandii było wyrazem świadomości i poczucia wspólnoty części północnej, o ile nie poczucia odrębności w stosunku do Eire. Oczywiście grały tu rolę przede wszystkim względy polityczne, religijne. Jednak są one wynikiem działania czynników nieco innej natury i wskaźnikiem głębokich konfliktów wewnętrznych Irlandii uzasadnionych procesem historii i warunkami ekonomiczno-społecznymi. Zespół tych czynników tak silnie kształtował poprzez wieki poczucie świadomości z jednej stro­ ny wspólnoty, z drugiej — odrębności, że wypowiedzenie się w 1920 r. U M e r u za pozostaniem w ramach Zjednoczonego Królestwa było możli­ we do przewidzenia. Wyjaśniając to posunięcie Irlandii Północnej należy odwołać się do historii osadnictwa wyspy i polityki Wielkiej Brytanii w stosunku do tych terenów. Należy więc cofnąć się co najmniej do końca X V I wie­ ku, kiedy to po serii niepowodzeń Wielka Brytania zaczyna systematycz­ ną kolonizację prowincji Irlandii, zwanej Ulstrem. Leży ona najbliżej jej wybrzeży i chociażby tylko z tego względu najlepiej do zaplanowa­ nej kolonizacji się nadaje. Plan polega na konfiskacie majątków irlandz­ kich rodów walczących przeciwko Anglikom oraz rozdzieleniu ich czy wydzierżawieniu osadnikom uzależnionym od K r ó l e s t w a . Wtedy to właśnie do Ulsteru napływają koloniści angielscy i szkoccy. Błędem jednak jest mniemanie, że byli oni osadnikami dobrowolnymi. Przeciw­ nie, rekrutowali się z warstw określanych jako m ę t y społeczne i na pewno nie marzyli o służbie dla Królestwa. Zostali jednak przez K r ó ­ lestwo postawieni w sytuacji bez wyboru — albo Irlandia, albo więzie­ nie za dokonane przestępstwa czy włóczęgostwo. Faktem jest jednak bezspornym, że b y l i oni przeważnie protestantami, że zgodnie z projek­ tem kolonizacji otrzymali ziemię i stali się jej właścicielami, a w w y ­ padku dzierżawy płacili najniższe czynsze. W t y m też okresie kształ­ tuje się zasadniczy podział mieszkańców wyspy, z przez wieki prze­ t r w a ł y m utożsamieniem: Irlandczyk — to znaczy katolik, i obcy — to znaczy protestant. Na dalsze losy Irlandii (z ULsterem) niemały wpływ 2 2 Dokładnie Warszawa 1955. tę sprawę omawia T. A. Jackson, Walka Irlandii o wolność, �199 I R L A N D I A — DWA PAŃSTWA 3 wywarła wojna pomiędzy Stuartami i dynastią O r a ń s k ą . Następnie niezwykle krwawy najazd Cromwella i przywrócenie monarchii pozo­ stawiły niezatarte piętno w Irlandii w postaci długo obowiązującego kodeksu karnego, który jawnie wprowadzał dyskryminację katolików . Pogłębia to jeszcze bardziej istniejący już konflikt wewnętrzny pomię­ dzy celtyckimi i katolickimi Irlandczykami a „obcymi" protestantami ekzekwującymi prawo w imieniu Korony. Lecz przeniesienie tego kon­ fliktu na płaszczyznę religii ukrywa jedynie narastające konflikty eko­ nomiczne, społeczne i narodowe. Konflikty te nadal pogłębia polityka Wielkiej Brytanii, która wobec przemian swej rewolucji przemysłowej potrzebowała przede wszystkim rozszerzenia rynków zbytu i zapewnienia sobie zaplecza konsumpcyj­ nego . Takiej też polityce gospodarczej podlegała Irlandia. Nie została natomiast przewidziana nawet w najdalszych projektach jako teren do­ godny do rozwoju przemysłu. Nieliczne inwestycje przemysłowe mogły tu dotyczyć tylko terenów położonych najbliżej Królestwa, stosunkowo pewnych politycznie i lojalnych wobec Korony. W t y m wypadku jedy­ nym regionem spełniającym takie warunki mógł być Ulster, i dlatego tylko tu rozwinął się przemysł, i to nie na wielką skalę. Jednocześnie religia, będąc od dawna podstawowym wskaźnikiem przynależności narodowej, staje się dla katolickich Irlandczyków hasłem niezależności i wyzwolenia narodowego, dla protestantów — poszuki­ wania rozwiązania w ramach Królestwa z obawy przed dyskryminacją w wypadku zwycięstwa katolików. Jest to oczywiście schemat nieco uproszczony. Pojęcia „katolik" i „protestant" można zastąpić terminami oznaczającymi odrębne klasy społeczne, a wywodzące się z dwu różnych i skłóconych narodów i reprezentujące odmienne interesy gospodarcze: Irlandczycy-katolicy — drobni dzierżawcy ziemi, albo robotnicy czy bezrobotni i Anglicy bądź Szkoci-protestanci — właściciele lub bogaci dzierżawcy ziemi albo przemysłowcy. 4 5 Sześć hrabstw Ulsteru: Fermanagh, Tyron, Armagh, Down, A n t r i m i Derry, wyłączonych z Republiki Irlandii zamieszkuje około 1 370 900 osób (w pozostałej części Irlandii mieszka ok. 3 mil.). W tym ludność katolicka stanowi zaledwie 34% (podczas gdy w Eire — 95%). Najważ­ niejszymi miastami są Belfast (ok. 452 000 mieszkańców) i Londonderry (około 51 000 mieszkańców) . 8 8 J a c k s o n , op. cit. J a c k s o n , op. cit. N p . A . M ą c z a k, U źródeł 81-82, W a r s z a w a 1967. • C . B o u r n i q u e 1, Irlande, 4 5 nowoczesnej P a r i s 1955, gospodarki s. 190. europejskiej, Omega nr �200 ANNA ZADROŻYŃSKA-BARĄCZ W obydwu tych miastach skupia się prawie cały przemysł Ulsteru. I tak w Londonderry (dawne Derry) znajdują się huty żelaza i tartaki, doki budowy i naprawy okrętów, fabryki drożdży, opakowań, biszkop­ tów i konserw m i ę s n y c h . Belfast natomiast jest przede wszystkim ośrodkiem przemysłu włókienniczego. Pomimo nieźle rozwiniętego przemysłu (w porównaniu z resztą Irlandii) rolnictwo również i w U l sterze odgrywa olbrzymią rolę. Na przykład w roku 1956 wartość pło­ dów rolnych wyniosła 93 m i l . funtów. Przewyższało to znacznie dochód płynący z przemysłu okrętowego i tekstylnego wziętych łącznie .Obec­ nie rolnictwo przechodzi na'nowoczesny system upraw poprzez mecha­ nizację i rozwój gospodarki hodowlanej . Najbardziej znanym na świecie irlandzkim produktem przemysło­ wym jest wysokogatunkowe płótno wyrabiane w Ulsterze. Dawna pro­ dukcja była rękodzielnicza. Rozwój wielkich fabryk tekstylnych głównie w Belfaście wymagał coraz większej ilości surowca. Doprowadziło to do powstania fabrycznej produkcji płótna i położyło kres rękodzielnictwu. W latach 1950-1956 cech irlandzkich wytwórców płótna wydawał na reklamę swoich wyrobów rocznie milion funtów szterlingów i reklamę tę prowadził na całym świecie . Podstawowy surowiec dla tej gałęzi przemysłu — len — uprawia się w całej Irlandii od bardzo dawna. Natomiast wysokogatunkowe płót­ no zaczęto w Irlandii produkować pod koniec X V I I I wieku. Wtedy to Francuz Crommwelin opracował udoskonalony system produkcji płótna irlandzkiego. Unowocześnił przede wszystkim narzędzia poprzez sprowa­ dzenie najnowszego typu krosien. Wtedy to rozpoczęła się ekspansja i r ­ landzkich wyrobów płóciennych do wielu krajów Europy i poza konty­ nent. Prawie wszyscy mieszkańcy Ulsteru byli związani z produkcją płótna — uprawiano len, przędzono, tkano. Rozwój produkcji płótna w tej części kraju uzasadniały przede wszystkim niezwykle sprzyjające wa­ runki klimatyczne wymagane do poszczególnych części procesu tech­ nologicznego: bielenia, farbowania czy wykańczania . Znanym na świecie wyrobem produkowanym w Ulsterze jest rów­ nież porcelana z Beleek (hrabstwo Fermanagh). Wyrób tej porcelany, jej kształty i ornament wymagają pracy rąk człowieka i być może dla­ tego pozostanie ona zawsze wyrobem manufakturowym. Maszynowo od­ bywa się w Beleek jedynie mieszanie glinki z innymi surowcami. 7 8 9 10 11 'G. 8 9 , 0 1 1 Bi dwell, B i d w e 11, op. B i d w e l l , op. B i d w e l l , op. B i d w e l l , op. Szmaragdowa wyspa cit, s. 331. cit., s. 331, 33«, 340. cit., s. 354. cit., s. 354-355. elfów, Warszawa 1958, s. 308. �201 I R L A N D I A — DWA PAŃSTWA Ze względu na podobne warunki geograficzne, podobne możliwości produkcyjne, wspólną właściwie tradycję podstawowych zajęć i prac, Irlandia Południowa i Ulster nie powinny wykazywać zasadniczych różnic w kulturze ludowej. Natomiast odrębnie się kształtujące układy społeczne w całości społeczeństwa powinny wprowadzić zasadnicze od­ rębności w całości kultury. A układy społeczne wynikają, jak wspo­ mniałam, w t y m wypadku z różnic związanych z osadnictwem i odmien­ nym rozwojem ekonomicznym obydwu części, znajdującym wyraz w nie­ co innych proporcjach pomiędzy przemysłem i rolnictwem. Po osadzeniu kolonistów Ulster uzyskał od A n g l i i większe niż reszta Irlandii swobody. Swobody te przyznano oczywiście dzierżawcom, prze­ ważnie imigrantom, nie-Irlandczykom. Przywileje te, jak np. prawo u czestniczenia w życiu politycznym Królestwa, stopniowo dały w efek­ cie pewną stabilność. Biorąc również pod uwagę rozwijający się tu przemysł, można zaryzykować twierdzenie, że Ulster stał się prowincją 0 wyższej niż w pozostałej części wyspy, stopie życiowej. Tu również, w przeciwieństwie do reszty terenów, wykształciła się klasa średnia, może nie tak liczna, jak w Wielkiej Brytanii, lecz o dużym znaczeniu dla gospodarki kraju. Klasa ta, prężna i przedsiębiorcza, była wynikiem 1 warunkiem zarazem istnienia i rozwoju przemysłu. Rozwój przemysłu spowodował również powstanie klasy robotniczej i doprowadził do po­ wstania zorganizowanego ruchu robotniczego, związanego z angielskim ruchem tego typu. I oto mamy dwie podstawowe różnice pomiędzy oma­ wianymi częściami Irlandii. Na południu nie istnieje prawie żaden prze­ mysł, w każdym razie trudno pod to miano podciągnąć produkcję bro­ warów i gorzelni, cementowni czy spożywczych fabryk przetwórczych. Nie istnieje też klasa średnia burżuazji przemysłowej czy rolniczej . Rolę wiodącą w narodzie przejmuje t y m samym stosunkowo nieliczna inteligencja pochodząca z warstwy drobnych dzierżawców i rolników. Inteligencja ta nie posiada zaplecza innej liczebnie i ekonomicznie sil­ niejszej klasy społecznej do przeprowadzania projektowanych reform czy programu odrodzenia kulturalnego. Warstwa producentów rolnych i niezwykle liczna grupa bezrobotnych, nie posiadając organizacji zabez­ pieczającej jej prawa, a t y m bardziej własnego programu zmian, emi­ gruje poza Irlandię. Naród więc w chwili powstania samodzielnego p a ń ­ stwa posiada w zasadzie strukturę społeczną nietypową dla społeczeństw kapitalistycznych, jest ponadto niesamodzielny ekonomicznie, mało zróżnicowany społecznie, nie posiada własnej grupy ludzi, zainteresowa­ nych w inwestowaniu w rozwój rodzimej gospodarki. 12 n A. Z a d r o ż y ń s k a - B a r ą c z , Podłoże dii, „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 13: 1969, z. 2, s. 97. separatyzmu kulturowego w Irlan­ �202 ANNA ZADROŹYNSKA-BARĄCZ Ulster przeciwnie — posiada, jakkolwiek niezbyt rozwinięty, prze­ mysł. Posiada klasę średnią, dążącą z jednej strony do podtrzymania, a nawet rozwoju istniejącego przemysłu w oparciu o dofinansowanie ze strony Anglii. Niemniej są to inwestycje dokonywane we własnym kraju, podczas gdy w Irlandii Południowej cały kapitał uzyskiwany przez irlandzkich właścicieli ziemi czy właścicieli drobnych przedsię­ biorstw, jest inwestowany w przedsięwzięcia za granicą. W Ulster ze ponadto jako przeciwieństwo klasy średniej istnieje klasa robotnicza. Wydaje się, że podkreślenie na razie chociażby tylko tych różnic daje możność rozważania na temat istnienia dwu narodów irlandzkich. Wróćmy i teraz do definicji L e n i n a . Biorąc jej elementy za zasad­ nicze warunki istnienia narodu, postawmy wstępną tezę (niekoniecznie prawdziwą), że w Irlandii mamy do czynienia z jednym tylko narodem: 1. Musi tu istnieć etnicznie zintegrowana wspólnota ludzi kształ­ tująca się historycznie od ustroju wspólnoty pierwotnej. W tym w y ­ padku sprawa nie jest zupełnie prosta. Ulster i Irlandia Południowa po­ siadają oczywiście duży procent ludności pochodzenia niegdyś celtyc­ kiego. Procent ten jest o wiele większy w Eire niż w Ulster ze. Nie możina jednak chyba mówić o wspólnocie etnicznej obydwu tych części, gdyż przedstawione w poprzednich częściach tego artykułu fakty zaprzecza­ ją takiemu stwierdzeniu i , wręcz przeciwnie, podkreślają istniejące po­ czucie odrębności wywodzące się z niejednakowości osadnictwa w oby­ dwu rozpatrywanych częściach wyspy. Nie zaprzecza to jednak jeszcze istnieniu integracji etnicznej ludności i istnieniu jednego narodu. Czy jednak integracja taka zaszła — na to powinna odpowiedzieć analiza następnych elementów definicji. 2. Wspólnota ta powinna wykształcić się na gruncie związków eko­ nomicznych, politycznych, kulturowych i językowych, powinna też zna­ leźć odzwierciedlenie w świadomości członków grupy, którą chcemy nazwać narodem. Przede wszystkim więc po poprzednim przedstawieniu różnic ekonomiczno-społecznych w obydwu częściach Irlandii twierdzić można, że po­ między nimi nie została wytworzona właśnie wspólnota e k o n o m i c zn a. Było to wynikiem oczywiście polityki metropolii, niemniej dało w efekcie odrębny rozwój gospodarczy północy i południa pomimo niema­ łych między nimi zależności (np. fabryki tekstylne Ulsteru korzystają z bazy surowcowej Eire. Lecz surowce te przesyłane do fabryk Północy poprzez Anglię zwiększają koszty i dystans gospodarczy pomiędzy oby­ dwu częściami wyspy). Taki system gospodarczy oraz specyfika grup religijnych (związana z polityką Anglii wobec Irlandii na przestrzeni 13 1 3 Definicję tę c y t u j ę w w y m i e n i o n y m w „ E t n o g r a f i i [Polskiej", t. 13: 1969; z. 2, s. 97. poprzednio artykule, zamieszczonym �203 I R L A N D I A — DWA PAŃSTWA wieków i powiązana z osadnictwem angielsko-szkockim od wieku X V I ) uniemożliwiły również proces integracji p o l i t y c z n e j kraju. Pod­ kreślając przede wszystkim obawę przed dominacją którejkolwiek z grup religijnych doprowadzono do oderwania się Ulisteru od Eire. Argument z pozoru dotyczący wyłącznie spraw wyznania, jednak w rzeczywistości mający korzenie dużo głębiej w strukturze ekonomiczno-społeczno-narodowej. Jeżeli przypomnimy sobie sytuację i znaczenie Kościoła kato­ lickiego w Saorstat Eire , obawy protestantów Ulsteru przed represja­ mi, w wypadku gdyby doszło do połączenia, są chyba uzasadnione. Dla­ tego Ulster i protestanci wypowiedzieli się w 1920 r. przeciwko pano­ waniu katolickiej większości i zdecydowali się na pozostanie w silnym układzie zależności od Wielkiej Brytanii. Połączenie z Republiką ozna­ czałoby dla nich dominację i przejęcie przez katolików zasadniczych gałęzi produkcji przemysłowej, ingerencję w zarządzanie przemysłem Północy oraz zmianę panujących tam dotychczas stosunków społecznych, gdzie linia podziału pomiędzy klasami antagonistycznymi przebiega za­ sadniczo zgodnie z podziałem wyznaniowym i narodowym. Skrajną for­ mą działania w wypadku przejęcia władzy w całej Irlandii przez więk­ szość katolicką mogłaby być (a sądząc z dążeń kościoła irlandzkiego jest to bardzo prawdopodobne) dyskryminacja protestantów, analogiczna do tej, jaką obecnie stosuje się w Ulsterze w stosunku do katolików. Jed­ nak nie chodzi tu tylko o katolików. Jest to również ukrycie konfliktu klasowego. Bo na przykład prawo wyborcze w Ulsterze posiadają w y ­ łącznie właściciele mieszkań; zgodnie, z tym kryterium jeden człowiek może dysponować wieloma głosami, podczas gdy ogromna większość nie posiada prawa ani jednego głosu. Ponieważ właśnie katolicy w t y m rejonie kraju nie tylko należą do ludności najbiedniejszej, ale stanowią jej największy procent, nie posiadają z zasady prawa wyborczego do parlamentu ulisterskiego. Prawa tego również nie posiadają protestanccy bezrobotni i biedota. Dlatego też można twierdzić bez ryzyka, że roz­ ruchy w Ulsterze nie dotyczyły spraw religii, lecz zagadnień ekonomiczno-społecznych, które wystąpiły w tej ukrytej formie. Wszyscy pozbawieni prawa wyborczego domagali się od Królestwa traktowania ich jako pełnoprawnych mieszkańców brytyjskich kolonii, na równi z ludnością kolorową . 14 1S W wyniku krótkiej analizy tego zagadnienia można uznać, że na pewno Ulster i Eire nie stanowią ani wspólnoty politycznej, ani ekono­ micznej, że nie stanowiły jej nawet przed podziałem i mało jest praw1 4 kających 1 5 A. Z a d r o ż y ń s k a - B a r ą c z , Irlandzka kultura treści, „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 14: 1970, z. 1. M . Z . , Relikty średniowiecza. narodowa: zespól zani­ �204 ANNA ZADHOŻYŃSKA-BAHĄCZ dopodobne, by taką wspólnotą się stały, gdyż obecnie ponadto dzieli je już prawie 50 lat osobnej polityki. Zostały również zachwiane związki kulturowe. Problem rodzimej kultury Irlandii został dość dokładnie przedstawiony w poprzednich artykułach . Wiemy, na jakie trudności i problemy natrafiała polityka Eire w tej dziedzinie. Uznaliśmy tę kulturę za zespół treści wymierają­ cych, zastępowanych elementami obcymi. Ogólnie biorąc całość kultury Irlandii podlegała stałemu wielowiekowemu procesowi anglicyzacji. 0 ile jednak Eire stara się oficjalnie podkreślać swoją odrębność od po­ zostałych narodów anglojęzycznych, pomimo zaadoptowania języka an­ gielskiego na użytek codzienny i do literatury, o tyle w Ulterze, wydaje się, że taki problem w ogóle nie istnieje. Nie spotkałam w pracach do­ tyczących Irlandii, by w wypadku Ulsteru podkreślano tendencje do odrodzenia narodowego czy rzucano hasła w a l k i o własną k u l t u r ę . Pozostaje więc teraz rozważenie ostatniego elementu definicji — świa­ domości wspólnoty narodu i odrębności od innych. Według wielu auto­ rów Ulster nosi piętno anglicyzacji w dużo większym stopniu niż Eire, niewiele różni się od terenów Anglii. Biorąc, pod uwagę zagadnienia przedstawione na poprzednich stronach, sytuacja taka jest w pełni uza­ sadniona. Jeżeli ponadto dodamy, że Wypowiedzenie się Ulsteru prze­ ciwko wspólnocie politycznej z Republiką było przejawem właśnie świa­ domości narodowej i poczucia odrębności, głównie interesów ekonomicz­ nych, w stosunku do pozostałej części Irlandii możemy uznać, że posta­ wiona wstępnie teza o jedności narodu irlandzkiego została zanegowana we wszystkich punktach. Skłania to do sformułowania twierdzenia od­ wrotnego. W wypadku Irlandii, mając do czynienia z dwoma państwa­ mi, mamy również do czynienia z dwoma narodami o odmiennej struk­ turze gospodarczej i społecznej, gdzie katolicy — w jednym wypadku, a w drugim protestanci stanowią mniejszości nie tylko religijne, ale 1 narodowe. Sytuację tę potwierdzają jeszcze obserwacje poczynione wśród emigrantów irlandzkich z terenów Kanady czy Stanów Zjedno­ czonych , gdzie świadomość odrębności i konfliktów obydwu grup I r ­ landczyków •— katolików i protestantów — doprowadza np. z okazji uroczystości religijnych do zaburzeń, w które musi ingerować policja. Te informacje o Irlandii uważam za część ostatnią w omawianiu skomplikowanego problemu irlandzkiego. Ilustruje ona może najlepiej 16 17 1 8 19 1 6 A. Z a d r o ż y ń s k a - B a r ą c z , „Etnografii Polskiej". artykuły 1 7 A . iK i m b a 11, G . A r e n s b e r g , P. B 1 a n s h a r d, The Irish and Catholic don 1954; B i d w e l l , op. cit. 1 8 op. Kimball, cit. 1 9 Arensberg, B 1 a n s h a r d, op. cit, s. op. 171. cit.; w (pap-rzednich dwóch zeszytach The Irish Countrymen, New York Power. An American Interpretation, B l an shard, op. cit; 1969; Lon­ Bourniquel, �205 I R L A N D I A — DWA P A Ń S T W A efekty, jakie może dać kilkuwiekowy proces kolonialnej ingerencji w sprawy gospodarcze, społeczne i religijne narodu. Ilustruje, że nawet na najmniejszym terytorium zasiedlonym przez w zasadzie jednolitą etnicznie grupę mogą w toku określonych wydarzeń powstać dwa na­ rody pozostające ze sobą w konflikcie. Narody o wspólnym dorobku kulturowym, rozbite przez politykę z zewnątrz. I tak w wyniku tej polityki każde z państw irlandzkich otrzymało niezwykle trudne do rozwiązania problemy. Ulster: 1) zdecydowany i ostry konflikt wewnętrzny dotyczący prze­ de wszystkim kwestii gospodarczo-społecznych; 2) niewyjaśnione, często sporne, niekorzystne stosunki z Wielką Brytanią obejmujące zagadnie­ nia inwestycji przemysłowych i podziału budżetu; 3) w zasadzie konflik­ towe stosunki z Republiką Irlandii, dotyczące zagadnień zaplecza surow­ cowego i politycznej przyszłości obydwu części tej niewielkiej wyspy. Republika Irlandii: 1) wysuwający się na czoło problem inwestycji przemysłowych na swoim terenie (werbowanie 'w t y m celu firm zagra­ nicznych — z Anglii i kontynentu); 2) stosunki z Wielką Brytanią obej­ mujące zagadnienia eksportu i ceł; 3) konfliktowe stosunki z Ulsterem i dążenie do przyłączenia tej prowincji. Porównując zasadnicze problemy obydwu części wyspy zauważamy, że zjednoczenie polityczne utworzyłoby wprawdzie jednostkę słabą eko­ nomicznie, niemniej przy doinwestowaniu z zewnątrz o pewnych możli­ wościach rozwoju przemysłu. Wyjaśniłoby może ponadto stosunki oby­ dwu państw z Wielką Brytanią. Wpłynęłoby może na ograniczenie wła^ dzy Kościoła w Republice. Zjednoczenie to jest jednak sprawą niezwykle odległą, jeżeli nie niewykonalną. Anna Zadrozyriska-Baracz IRELAND — TWO STATES, TWO NATIONS S u m m a r y T h i s is the last of the series of I r i s h discussions i n this j o u r n a l . I t deals w i t h p o l i t i c a l a n d socio-economic relations in U l s t e r a n d in the S a o r s t e t E i r e . T h e m a i n p r o b l e m , f o r m u l a t e d i n the title, is w h e t h e r i n the t w o I r i s h states l i v e t w o n a ­ tions, or one. D a t a e m p l o y e d i n the present a n a l y s i s say two. S u c h situation is a r e ­ sult of the h i s t o r i c a l l y evolved, p e c u l i a r social, economic a n d p o l i t i c a l relations i n both p a r t s of I r e l a n d . T h e t w o - n a t i o n s hypotheses s e e m s also to a c c o u n t for the recent eruption of v i o l e n c e i n U l s t e r . T h e p a p e r thus points to another w a r d s its neighbour possession. aspect of the c o l o n i a l p o l i c y of B r i t a i n to­ � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a23e55d4d5e6f0dfe79e4cd24ea359ae.pdf d68605fa19c4e8f1de562608efa1b206 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:690 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:635 Title A name given to the resource Irlandzka kultura narodowa: zespół zanikających treści / ETNOGRAFIA POLSKA 1970 t.14 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1970 t.14 z.1, s.123-138 Creator An entity primarily responsible for making the resource Zadrożyńska-Barącz, Anna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia P o l s k a " , t. X I V : 1970 z. 1 ANNA ZADROZYNSKA-BARĄCZ IRLANDZKA KULTURA NARODOWA: Z E S P Ó Ł Z A N I K A J Ą C Y C H TREŚCI Rozważania poprzedniego artykułu dotyczyły r o l i haseł w a l k i o k u l ­ turę narodową w r u c h u wyzwoleńczym I r l a n d i i . N a określonym etapie tego r u c h u nabierają one zasadniczego znaczenia, stają się hasłami n a c z e l n y m i . Dzieje się to w ostatniej fazie w a l k i o w y z w o l e n i e , która bezpośrednio doprowadziła do osiągnięcia a u t o n o m i i p o l i t y c z n e j k r a j u . Dziś, g d y o d przeszło czterdziestu już l a t m a m y do czynienia z teoretycznie samodzielnym państwem i r l a n d z k i m , dobrze byłoby przyjrzeć się konsekwencjom, j a k i e pociągnęły za sobą rzucone w X I X w . hasła. Chcielibyśmy teraz ujmować tę kulturę j a k o świadomie w y k s z ­ tałcony zespół z h a r m o n i z o w a n y c h treści. Jesteśmy w stanie obserwować określony system i n s t y t u c j i mających ją rozwijać, propagować i chronić. Możemy poznać j e j obraz poprzez p r z e j a w y życia naukowego, poprzez publicystykę, literaturę czy sztukę. Czasami też d o w i a d u j e m y się o za­ chodzących t a m w y d a r z e n i a c h . 1 2 3 W dziejach narodów europejskich I r l a n d i a jest przykładem bez p r e ­ cedensu. Jako j e d y n y k r a j E u r o p y zachodniej była ona kolonią a proces w y n a r a d a w i a n i a postępował t a m n i e z w y k l e szybko. R u c h n a r o d o w o ­ wyzwoleńczy, propagując hasła w a l k i o kulturę, dążył do rozbudzenia świadomości, a t y m s a m y m chciał zagwarantować włączenie się do w a l k i całego n a r o d u . Świadomość wspólnoty k u l t u r y miała spowodować o k r e ­ śloną działalność, miała być środkiem do osiągnięcia celu politycznego. L i g a C e l t y c k a i j e j w a l k a o edukację i kulturę narodową miała służyć w y z w o l e n i u i osiągnięciu samodzielności p o l i t y c z n e j . Lecz hasła te 1 A. Zadrożyńska-Barącz, Podłoże kulturowe separatyzmu w Irlandii, „Etnografia P o l s k a " , t. 13: 1969 z. 2. 2 3 mniej Liczę od c h w i l i p r o k l a m o w a n i a R e p u b l i k i . Informacje dotyczące I r l a n d i i w p o l s k i e j p r a s i e i w y d a w n i c t w a c h niewystarczające. Natomiast stosunkowo g i e l s k i e i f r a n c u s k i e . (Artykuł t e n oddano łatwo dostępne są co n a j ­ są p u b l i k a c j e do R e d a k c j i w m a r c u 1969 г.). an­ �124 ANNA ZADKOŻYNSKA-BARĄCZ i zorganizowana i c h realizacja p o w i n n y stać się ponadto i m p u l s e m do niezależnego działania tego właśnie zespołu treści, który poprzednio miał być t y l k o środkiem: zespołu treści k u l t u r y narodowej. I m p u l s t e n p o w i n i e n był pobudzić do działania wewnętrzny mechanizm k u l t u r y , aby mogła ona funkcjonować inaczej, samodzielnie. D o c h w i l i rozpo­ częcia owej a k c j i obserwowaliśmy świadome, uparte i zorganizowane wyniszczanie przez Wielką Brytanię i r l a n d z k i e j k u l t u r y narodowej. Bodziec p o l i t y c z n y w postaci wysiłków n a rzecz ożywienia rodzimej k u l t u r y wprowadzić p o w i n i e n zasadniczą zmianę w tej s y t u a c j i . P o w i n ­ na przez to zostać u r u c h o m i o n a twórcza k o n t y n u a c j a k u l t u r y n a r o ­ d o w e j , która otrzymała do w y k o r z y s t a n i a nowe elementy w postaci s t a r y c h treści i f o r m . K i e r u n e k prowadzący niegdyś do k o m p l e t n e j anglicyzacji k u l t u r y i r l a n d z k i e j p o w i n i e n zacząć p o w o l i zmierzać do stworzenia oryginalnego zespołu treści służących i odpowiadających n a ­ r o d o w i . N i e znaczy to, że należy spodziewać się odrodzenia k u l t u r y celtyckiej i włączenia się w t e n n u r t całego n a r o d u . Można b y n a t o ­ miast sądzić, że w w o l n e j I r l a n d i i k u l t u r a znajdzie podstawowe w a ­ r u n k i dla dalszego swego r o z w o j u w oparciu o elementy rodzime. P r z y j r z y j m y się więc t y m w a r u n k o m . Będziemy t u operować nadal pojęciem k u l t u r y narodowej, r o z u m i e ­ jąc j e zgodnie z definicją J . S. B y s t r o n i a . Postaram się prześledzić treści, które zdołałam wychwycić z l i t e r a t u r y oraz f a k t y powtarzające się w w i e l u p u b l i k a c j a c h . W y d a j e się, że będą to treści c h a r a k t e r y s ­ tyczne d l a przebiegającego procesu. Jednak w sytuacji, g d y b r a k jest w y d a w n i c t w o p a r t y c h na systematycznych badaniach czy p u b l i k a c j i źródeł, w n i o s k i — być może — okażą się niezupełnie poprawne. Za jeden z zasadniczych czynników mających wpływ n a kulturę p r z y j m u j e m y poziom gospodarczy k r a j u . P o d s t a w o w y m p r o b l e m e m i r l a n d z k i e j e k o n o m i k i jest b r a k r o z w i ­ niętego przemysłu. Dysproporcja pomiędzy produkcją opartą na h o ­ d o w l i , u p r a w i e ziemi i rybołówstwie a produkcją przemysłową jest kolosalna. Świadczy o t y m Chociażby w y k o r z y s t a n i e ziemi: 6 8 % p o ­ w i e r z c h n i I r l a n d i i zajmują pastwiska i 16*/o ziemia wykorzystywana pod u p r a w y zbóż (dane d l a 1954 r|.) . Lecz przeważają gospodarstwa 4 5 6 4 J . S . В у s tг o ń, Kultura 5 M a m t u n a myśli W o l n ą Republikę I r l a n d i i , S a o r s t a t E i r e a n n , w ludowa, Warszawa 1947, s. 444. s t w i e do U l s t e r u ( d a w n y podział I r l a n d i i obejmował c z t e r y p r o w i n c j e : przeciwień­ południowo- -zachodnią — M u n s t e r , południowo-wschodnią — L e i n s t e r , zachodnią — i północno-wschodnią — U l s t e r ) . P a t r z Warszawa 6 F. Ireland, G . В i d w e 11, Szmaragdowa Connaught wyspa elfów, 1958, s. 118. Gallagher, The L o n d o n 1957, s. 275. Indivisible Island. The History of the Partition of �IRLANDZKA KULTURA 125 NARODOWA 0 n i e w i e l k i m areale. Oto zestawienie wielkości gospodarstw d l a l a t pięćdziesiątych : na ogólną liczbę 317 840 gospodarstw 1 8 , 1 % p r z y ­ pada na gospodarstwa posiadające 1-10 akrów, 9 , 6 % na gospodarstwa o d 10 do 15 akrów, 2 7 , 4 % na 15-30 akrów, 19,6% na 30-50 akrów, 16,2% na 50-100 akrów, 6,8% n a 100-200 akrów i 2 , 3 % na gospodarstwa powyżej 200 akrów. Przemysł, głównie o p a r t y na przetwórstwie produktów r o l n y c h 1 h o d o w l a n y c h , r o z w i j a się w n i e l i c z n y c h w I r l a n d i i , n i e w i e l k i c h m i a ­ stach. Najważniejsze z n i c h to D u b l i n (535 t y s . mieszkańców), C o r k (78 tys.) i L i m e r i c k (51 t y s . ) . Znajdują się t a m d o k i , h u t y żelaza, f a ­ b r y k i traktorów, f a b r y k i t e k s t y l n e i nawozów sztucznych (Cork) oraz młyny, wytwórnie wędlin, m l e k a w proszku ( L i m e r i c k ) i — t a k j a k p r a w i e w e w s z y s t k i c h miastach i miasteczkach I r l a n d i i — b r o w a r y i g a r b a r n i e . Ponadto po I I w o j n i e światowej w i e l e krajów E u r o p y zachodniej zainwestowało kapitały w przemysł i r l a n d z k i . D o t y c z y t o przede w s z y s t k i m U l s t e r u , chociaż i n a terenach I r l a n d i i Północnej spo­ t y k a się wiele obcych przedsiębiorstw. D o t a k i c h należą na przykład zakłady przetwórcze agaru (wodorosty morskie) w Connemarze (hrabstwo Galway), należące do f i r m y niemieckiej i zatrudniające n i e m i e c k i c h specjalistów, czy zakłady montażu Forda i Volkswagena oraz h o l e n ­ derskie f a b r y k i maszyn do liczenia w C o r k u . E k s p o r t I r l a n d i i obej­ m u j e przeważnie p r o d u k t y r o l n e i hodowlane, a d o t y c z y głównie W i e l ­ k i e j B r y t a n i i i U l s t e r u . W l a t a c h pięćdziesiątych wywóz t y c h produktów stanowił 7 8 , 2 % całego i r l a n d z k i e g o eksportu (podczas g d y eksport w y ­ robów przemysłowych wynosił 9 , 6 % ) . Spoza k r a j u sprowadza się maszyny i urządzenia przemysłowe oraz podstawowe surowce d l a i s t n i e ­ jących h u t i f a b r y k (tzn. przede w s z y s t k i m węgiel i żelazo). Ponadto poza zasadniczą produkcją rolną, hodowlaną i przemysłową na południo­ w y c h i zachodnich wybrzeżach I r l a n d i i oraz na przybrzeżnych wyspach ludność t r u d n i się rybołówstwem, połowem homarów, langust, wodo­ rostów . W tej części W y s p y n i e z w y k l e ważne zajęcie stanowi również 7 8 9 1 0 11 12 7 Ibidem, 8 С. В o u г n i q u e 1, Irelande, P a r i s 1965, s. 190. 9 Można fabryki s. 273. by j e s z c z e wymienić cementu (np. w Droghedzie w pobliżu D u b l i n u ) , t e k s t y l n e , t a r t a k i , młyny. 10 J . G i t l i n , Wyspa 11 Gallagher, 12 Informacje ciach Family ludności w te r o z r z u c o n e hrabstwie and Community níquel, Celtów, Warszawa są po w i e l u p r a c a c h . Dokładnych Clare in Ireland, dostarcza Harvard op. cit.; S . M a c G i o l l a r n á t h , op. cit.; В i d w e l l , 1961, s. 110, 139. op. cit., s. 276. op. cit.; C. Arensberg, d a n y c h o zaję­ S. K i m b a l l , U n i v e r s i t y P r e s s 1940; dalej Conamara, G i t l i n , op. cit. Dublin 1954; В o u r- Gallagher, �126 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ kopanie, suszenie, t r a n s p o r t podstawowego materiału opałowego, j a k i m jest t o r f . Taka s t r u k t u r a gospodarcza wiąże się z określonym układem spo­ łecznym. Zasadnicza l i n i a podziału przebiega pomiędzy m i a s t e m a wsią. Czasami spotyka się określenie, że jest to k r a j bez k l a s , gdyż i r l a n d z k a inteligencja, tworząca elitę społeczną, w y w o d z i się bezpo­ średnio z pozostałych „niższych" klas i nadal jest z n i m i powiązana. Jest to pokolenie, które dopiero w w o l n e j I r l a n d i i uzyskało możliwość ukończenia studiów i dostęp do pełnienia f u n k c j i państwowych. Ludność w s i natomiast jest zróżnicowana na dzierżawców, n a j e m n y c h r o b o t n i ­ ków r o l n y c h i posiadaczy w i e l k i c h f a r m . Podane t u zróżnicowanie społeczne nie p o w i n n o powodować więc i n n y c h konfliktów niż te, które wynikają z samego procesu p r o d u k c j i , w y m i a n y i k o n s u m p c j i . Byłyby to zależności o charakterze wyłącznie e k o n o m i c z n y m i właściwe d l a w s z y s t k i c h społeczeństw o podobnej s t r u k t u r z e gospodarczej. Natomiast elementem komplikującym i najbardziej w I r l a n d i i cha­ r a k t e r y s t y c z n y m , a mającym decydujące znaczenie p r z y i t a k n i e z w y k l e t r u d n e j s y t u a c j i gospodarczej, jest kościół. Nie będziemy o m a w i a l i t u konfliktów pomiędzy k a t o l i k a m i a p r o t e s t a n t a m i . Nie będziemy również i n t e r e s o w a l i się zajściami ze stycznia 1969 г., które miały miejsce w Ulsterze . W w y p a d k u jednak, g d y m a m y prześledzić w a r u n k i i s t n i e ­ nia i współzależności treści współczesnej k u l t u r y u z n a n y c h przez nas za charakterystyczne, niezbędne jest rozważenie zależności pomiędzy państwem i kościołem, gdyż rzutują one na w y t w o r z e n i e się r a m k u l ­ turę tę ograniczających. Jednocześnie przez t o samo wywołują one reakcje p r z e c i w k o tego t y p u ograniczeniom. 1 3 u 15 W p ł y w kościoła r z y m s k o k a t o l i c k i e g o w I r l a n d i i n a s p r a w y p o l i t y k i , tak wewnętrznej, j a k zewnętrznej państwa, porównuje się często do wpływu t e j i n s t y t u c j i w H i s z p a n i i czy P o r t u g a l i i . Układ j e d n a k i r ­ l a n d z k i n i e jest t y p o w y . W w y m i e n i o n y c h k r a j a c h istnieją oficjalne k o n k o r d a t y pomiędzy władzą świecką i władzami kościelnymi. Dopełnie­ nie warunków t y c h konkordatów s t a n o w i osobne zagadnienie. Ważne jest to, że stosunki, zostały t a m ujęte w oficjalne r a m y układów p r a w ­ n y c h . W I r l a n d i i natomiast żadna tego t y p u u m o w a nie istnieje. Władza kościelna jest drugą władzą w państwie, właściwie zupełnie nieoficjalną, i dlatego być może silniejsza. Posiada w p ł y w n a wszelkie zarządzenia, Bourniquel, 13 1 4 Arensberg, is W y d a r z e n i a religijnej" op. cit., s. 3 - 61. te komentowała w Ulster, średniowiecza, op. cit., s. 105. K i m b a l l , prasa. Np. „Trybuna L u d u " , z d n i a K. Tło „wojny M . Ż., Relikty Małcużyński, 11 I 1969; również „ P r a w o i Życie", n r 4 (335), z d n i a 23 I I 1969. �IRLANDZKA KULTURA 127 NARODOWA w y d a w a n i e ustaw,, działalność P a r l a m e n t u , szkolnictwo, prasę, w y d a w n i ­ c t w a , sztukę. Posiada nieoficjalnie wpływ, który wszyscy akceptują, p r z e c i w k o któremu buntują się światlejsi działacze k u l t u r y i sztuki. Ingerencja kościoła p r z e j a w i a się, j a k powiedziałam, w e w s z y s t k i c h dziedzinach życia. B i s k u p F u l t o n J . Sheen powiedział: „Irlandia jest o s t a t n i m bastionem c y w i l i z a c j i chrześcijańskiej w E u r o p i e zachodniej" , natomiast były r e k t o r U n i w e r s y t e t u w F o r d h a m , j e z u i t a Robert I . G a n ­ n o n dodał: „Irlandia jest lekcją p r a w d z i w e j d e m o k r a c j i " . Taka szcze­ gólna pozycja kościoła znajduje na p e w n o uzasadnienie w h i s t o r i i i r l a n d z k i e g o państwa i irlandzkiego kościoła. Podkreślmy t u chociażby następujący aspekt tego zagadnienia. l e 17 I r l a n d i a była i jest j e d y n y m k r a j e m k a t o l i c k i m w świecie angloję­ zycznym. W walce o niepodległość k a t o l i c y z m był sztandarem odrębno­ ści narodowej zawsze i d e n t y f i k o w a n y m z wolnością. W c h w i l i więc uzyskania samodzielności politycznej kościół otrzymał społeczną akce­ ptację i równouprawnienie z władzą świecką. W t a k i e j s y t u a c j i żaden o f i c j a l n y układ nie był potrzebny. Co więcej, żaden układ nie byłby w stanie niczego t u zmienić. K o n s t y t u c j a z, 1937 r o k u w a r t y k u l e 44 uznaje więc „Święty Kościół A p o s t o l s k i i R z y m s k i j a k o kościół p a n u ­ jący ze względu na w y z n a n i e większości o b y w a t e l i " . Doprowadziło to do f u n k c j o n o w a n i a w państwie nieoficjalnego „drugiego p a r l a m e n ­ t u " , nieoficjalnej d r u g i e j c e n z u r y i t p . Szczególnie drastyczna sytuacja powstała d l a prasy, l i t e r a t u r y i s z t u k i j a k o t y c h elementów k u l t u r y , które wyrażają i kształtują opinię n a r o d u . Cenzura państwa i kościoła wprowadziła w I r l a n d i i dokładną listę zabronionych autorów, i książek. Na liście t e j znajdują się nazwiska C a l d w e l l a , Capote'a, Dreisera, Havelock Ellisa, F a u l k n e r a , Freuda, Gorkiego, H e m i n g w a y a , Tomasza M a n n a , w i e l u znanych pisarzy i r l a n d z k i c h , m . i n . "Jamesa Joyce'a, K a t e O ' B r i e n , Sean O'Caseya, F r a n k O'Connora, Sean O'Faolaina, L i a m O'Flaherty'ego, Johna O ' H a r y . N a liście t e j znajdują się również Proust, Remarque, B e r t r a n d Russel, Saroyan, Satre, Steinbeck oraz Westermarek. W y r a z e m goryczy na ograniczenia cenzurą l i t e r a t u r y i s z t u k i w I r l a n d i i niech będą słowa wypowiedziane podczas debaty w senacie przez jednego z najznakomitszych poetów świata anglosaskiego, I r l a n d c z y k a W i l l i a m a 18 19 2 0 1 6 Cytują Interpretation, za Р. В 1 a n s h a r d, The Irish and Catholic Power. An American L o n d y n 1954, s. 27. 17 Ibidem, 1,8 Nie s. 27. znaczy to jednak, że kościół Brytanii. 19 В 1 a n s h a r d, op. cit., s. 71. 20 Ibidem, s. 8 5 - 1 2 1 . występował zawsze przeciwko Wielkiej �128 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ B u t l e r a Yeatsa: „Myślę, że możecie pozostawić sztukę, j e j doskonałość czy niedoskonałość, ogólnemu s u m i e n i u ludzkości". Z a odpowiedź na te słowa rozgoryczenia poety można uznać wypowiedź j e z u i t y , ojca Stephena J . B r o w n a : „Racje s z t u k i i l i t e r a t u r y nie są r a c j a m i wobec B o g a " 21. Ścisłej i n g e r e n c j i kościoła podlega również szkolnictwo, propagujące specyficzne, dziewiętnastowieczne i k a t o l i c k i e zasady życia o b y w a t e l ­ skiego i społecznego, gdzie p o d s t a w o w y m k r y t e r i u m w y b o r u wartości pozostaje k r y t e r i u m zgodności z. w y t y c z n y m i kościoła. „Register" — k a ­ t o l i c k i e czasopismo amerykańskie, wychodzące w Denverze — zamie­ ściło w 1951 r . artykuł, gdzie m . i n . znajduje się stwierdzenie: „Systemy szkolnictwa w I r l a n d i i , H o l a n d i i i Szkocji są przykładami, w j a k i sposób państwo i kościół łączą swoje wysiłki, b y wychować: po pierwsze d o b r y c h l u d z i , po d r u g i e — d o b r y c h o b y w a t e l i " . Sąd t e n wydałby się może godny zastanowienia i rozważenia, g d y b y nie opinia byłego i r ­ landzkiego m i n i s t r a szkolnictwa, k a t o l i k a , Seana Moaylana w y p o w i e ­ dziana w r o k u następnym: „Nie sądzę, b y w t y m k r a j u z nauczania była j a k a k o l w i e k korzyść" . 22 Następną, n i e z w y k l e ważną dziedzinę i n g e r e n c j i kościoła, s t a n o w i rodzina i u t r z y m a n i e tzw. moralności k a t o l i c k i e j . P o m i m o p r ó b pro­ wadzących do z m i a n y s y t u a c j i r o d z i n n e j , p o p r a w i e n i a j e j stanu zdro­ wotnego, uświadomienia młodzieży, zniesienia n i e a k t u a l n y c h w e współ­ czesnym świecie t a b u zabraniających na u l i c y , plaży, w kościele kontaktów pomiędzy k o b i e t a m i i mężczyznami, jednocześnie p o m i m o istnienia niezwykłej ilości nieślubnych d z i e c i , szerzenia się p r o s t y ­ t u c j i i chorób w e n e r y c z n y c h — oficjalnie kościół nie w y p o w i a d a w t e j sprawie swego zdania. Działa natomiast r a d y k a l n i e przeciwko w s z y ­ s t k i m próbom p r z e m i a n i n a p r a w y . Istnieją k a t o l i c k i e organizacje mające to działanie na celu. Są to stowarzyszenia „Rycerzy C o l u m b a n u s a " i „Maria D u c e " . 2 3 24 25 Celom propagowania ocen i kształtowania o p i n i i służy aparat prasy k a t o l i c k i e j , t z n . p r a w i e całej prasy wychodzącej w I r l a n d i i . Prasę tę czyta przeszło 9 0 % mieszkańców. W p r a w d z i e istnieje również j e d y n y , z w a n y niezależnym, d z i e n n i k ,,Irish T i m e s " , wychodzący w D u b l i n i e , lecz ukazujący się w, nakładzie 40 t y s . egzemplarzy (podczas g d y t y l k o d w a k a t o l i c k i e d z i e n n i k i dublińskie: ,,Irish I n d e p e n d e n t " i ,, I r i s h 21 Ibidem, 22 Ibidem, s. 89. s. 147. 23 Ibidem, s. 73 - 83. 24 Ibidem, s. 159. 25 Ibidem, s. 174 - 204. �IRLANDZKA KULTURA 129 NARODOWA Press" posiadają nakład 400 t y s . S k u p i a o n wokół siebie najbardziej postępowe kręgi społeczeństwa, chociaż w założeniu s w y m m a służyć obronie p r a w protestantów . Kościół s t a n o w i więc a u t o r y t e t w e w s z y s t k i c h sprawach. A u t o r y t e t t e n g w a r a n t u j e u t r z y m a n i e najwygodniejszego d l a kościoła układu i n s t y ­ t u c j i , p r a w , zwyczajów. N i e dopuszcza do zasadniczych z m i a n . W k o n ­ s e k w e n c j i zarówno presja gospodarcza, j a k i ograniczenia kościoła, dające w efekcie niemożność p r z e m i a n y w j a k i e j k o l w i e k dziedzinie, n i e w p ł y ­ wają hamująco n a stałą emigrację ludności. W p o p r z e d n i m a r t y k u l e podkreślałam n i e z w y k l e liczną emigrację Irlandczyków db A m e r y k i , K a n a d y , A n g i n . Rozpoczęła się ona bezpo­ średnio p o okresach w i e l k i c h głodów w w i e k u X I X i o d t e j p o r y stała się p e r m a n e n t n y m z j a w i s k i e m . Pomiędzy r o k i e m 1946 a 1951 średnio rocznie opuszczało Wyspę około 3 0 % ludności . E m i g r a c j a powojenna a szczególnie o s t a t n i c h l a t jest skierowana przeważnie db A n g l i i . Irlandię opuszczają ludzie zarówno wykształceni, j a k i r o b o t n i c y . W t e n sposób k r a j t r a c i zarówno ręce db pracy, j a k umysły, gdyż e m i g r a n c i rzadko wracają z p o w r o t e m . N i e n a próżno główny p o r t e m i g r a c y j n y Cobh (hrabstwo C o r k ) zwie się P o r t e m Płaczących Irlandczyków. E m i ­ gracja jest z j a w i s k i e m m a s o w y m , a p r z y c z y n j e j należy szukać głównie w źle funkcjonującej ekonomice k r a j u . Ta jednakże pozostaje element t e m systemu szerszego i podlega w i e l u c z y n n i k o m nadrzędnym. 2e 27 P r o b l e m e m i g r a c j i współwystępuje (będąc zależnym i uzależnia­ jąc) z p r o b l e m e m bezrobocia ( I r l a n d i a posiada najwyższy z krajów k a p i t a l i s t y c z n y c h E u r o p y zachodniej procent bezrobotnych), z p r o b l e ­ m e m d e m o g r a f i c z n y m (spada liczba ludności, e m i g r u j e z k r a j u głównie młodzież, zmniejsza się liczba z a w i e r a n y c h małżeństw: 1 n a 100 osób) i coraz częściej zawiera się j e w późnym w i e k u (mężczyźni 35 l a t , k o b i e t y 29) . 28 Możemy uznać, że o d c h w i l i uzyskania niepodległości k u l t u r a i r ­ landzka stała się funkcją w układzie trzech współrzędnych: gospo­ d a r k i , stosunków społecznych i i n g e r e n c j i kościoła. Co więcej, w s z y ­ stkie te t r z y współrzędne są współzależne, a zależność t a n i e zawiera w sobie dodatniego współczynnika z m i a n y . Regulują one wzajemnie swe wartości i dlatego w zasadzie posiadają wartość stałą. W t e n sposób k u l t u r a , będąc płaszczyzną wyznaczoną przez te p a r a m e t r y , również n i e może wykazywać d o d a t n i c h zmian, które oznaczałyby rozwój. op. cit, s. 162. 2 6 G i 11 i n , 2 7 В o u r n i q u e 1, op. c i i . , s. 109. 2 8 В l a n shard, op. cit, op. c i t . , s. 149 - 152. 9 — Etnografia P o l s k a , t. X I V z. 1 s. 159; Bor ni quel, op. cit, s. 112; В id well, �130 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ W rozważaniach n a d współczesną kulturą narodową I r l a n d i i można wydzielić n u r t o f i c j a l n i e istniejącej o p i e k i i i n s p i r a c j i ze s t r o n y państwa, który dotyczy p e w n y c h określonych dziedzin oraz istniejący niejako na uboczu, lecz autentycznie funkcjonujący odłam t e j k u l t u r y , który przywykliśmy nazywać kulturą ludową. I o ile rozbudzanie języka i r l a n d z k i e g o (Erse) było procesem sztucznym, o t y l e n u r t k u l t u r y l u d o w e j zachował się w sposób n a t u r a l n y . P r z y j r z y j m y się o b y d w u t y m płaszczyznom: Wszystkie prace historyków, ekonomistów, eseje, p u b l i c y s t k a czy n a w e t f o l d e r y dotyczące I r l a n d i i zwracają uwagę n a współczesny język, j a k i m mówi ludność Saorstat E i r e a n n (Wolnej R e p u b l i k i I r l a n d i i ) . Jest to w zasadzie język angielski, który zaadoptował i d i o m y i i n t o ­ nację dawnego języka celtyckiego p r z y pełnym zastosowaniu słownictwa angielskiego. Omawiałam już historię w a l k i o odrodzenie Erse w p o ­ p r z e d n i m a r t y k u l e . Teraz p r z y j r z y j m y się j a k i e osiągnięto efekty. Otóż p l a n wskrzeszenia języka, o i l e był konieczny, o t y l e n i e z w y k l e t r u d n y dó przeprowadzenia. I r l a n d z k i m mówiono j e d y n i e w odległych zakątkach południa i zachodu, przede w s z y s t k i m w Connamarze i na w y s p i e Blasket. Ciągłość języka została f a k t y c z n i e p r z e r w a n a , i p r z y ­ wrócić ją znaczyło odnaleźć i stworzyć nowe słowa ekspresji wyrażające rzeczywistość k i l k u w i e k o w e j p r z e r w y i współczesności. W i e l u działaczy L i g i C e l t y c k i e j (¡np. Т. Moore) było p r z e c i w n i k a m i przywrócenia i r l a n ­ dzkiego j a k o języka s p r a w codziennych. Oto co pisze w swej autobio­ g r a f i i Moore: „Język t e n wydawał m i się o d p o w i e d n i t y l k o do celów jakiegoś starożytnego celtyckiego obrzędu; był j e d n a k z b y t odległy od potrzeb nowożytności..." A n g i e l s k i stał się już językiem, którym mówili wszyscy, lecz i r l a n d z k i miał wskazywać n a odrębność i samo­ dzielność n a r o d u . Szukano rozwiązań połowicznych. Ze względów p r a ­ k t y c z n y c h angielski p o w i n i e n pozostać w użyciu, ze względów j e d n a k n a r o d o w y c h p o w i n i e n być t o język różny o d języka, którego używa się w i n n y c h k r a j a c h anglosaskich. P o w i n i e n być stylistycznie różny — p o w i n i e n mieć zabarwienie celtyckie, i r l a n d z k i e . Po t e j właśnie l i n i i operowania językiem poszli n a j w y b i t n i e j s i twórcy l i t e r a t u r y anglo- i r l a n d z k i e j , do których należeli t a k Moore, j a k i Yeats. Natomiast l i t e r a t u r a w języku i r l a n d z k i m nie osiągnęła n i g d y t a k i e j doskonałości. D a v i d M o r t o n w r o k u 1929 pisał: 2 9 „Zródłem energii Milczał on w p r a w d z i e jeden 2 9 język, T. literackiej a równocześnie w G r z e b i e n i o w s k i , W a r s z a w a 1935, s. 30. za naszych d n i był oryginalny duch celtycki. p r z e z c z a s p e w i e n : było to w o k r e s i e , g d y I r l a n d i a traciła wolnym tempie przyswajała Irlandia współczesna, sobie drugi. T o co polityka-kultura-literatura, �1S1 I R L A N D Z K A K U L T U R A NARODOWA nazywamy odrodzeniem owego uśpionego d u c h a i r l a n d z k i m n i c z y m i n n y m n i e było, j a k t y l k o i przyodzianiem I r l a n d i a nauczyła się już mówić. [...] go w wyzwoleniem szatę języka a n g i e l s k i e g o , Przesadny którym p a t r i o t y z m , który dążył do odro­ d z e n i a języka i r l a n d z k i e g o do celów twórczości l i t e r a c k i e j , był r u c h e m n a t u r a l n y m , l e c z n a ogół bezpłodnym. P r ą d y l i t e r a c k i e mają tę właściwość, że w y m y k a j ą spod d y k t a n d a , a b y s w o b o d n i e nurtować. T a k i w y p a d e k Podczas gdy wszelkiego rodzaju s t o w a r z y s z e n i a i j e d n o s t k i trudziły się n a d „spra­ w ą językową", z i n n e j s t r o n y s p o n t a n i c z n i e rozwijała się poezja angielskim o dziwnym się zaszedł właśnie w I r l a n d i i . irlandzkim posmaku. [...] Można pisana w r z e c , że duch wionął n a język obcy, przenosząc nań p e w n e niezbędne r o d z i m e sposoby języku celtycki myślenia i c z u c i a " *>. Podobne stanowisko reprezentuje O'Donovan: „Zapytujecie, czy język i r l a n d z k i stanie Się k i e d y k o l w i e k czymś więcej aniżeli s e n t y m e n t a l n y m balastem i kosztowną zabawką jednego rządu p o d r u g i m . O t w a r c i e mówiąc, n i e wyobrażam sobie, j a k b y t o można zrobić, o ile nasz l u d nie z m i e n i swego s t a n o w i s k a " . Pierwsza k o n s t y t u c j a mocą artykułu I V uznawała c e l t y c k i za język n a r o d o w y . N a m o c y dołączonej k l a u z u l i angielski był d r u g i m językiem o f i c j a l n y m . Stało się to koniecznością, gdyż n a w e t nie wszyscy człon­ k o w i e rządu z n a l i i r l a n d z k i i n i e zawsze z n a l i go na t y l e , b y móc się swobodnie n i m posługiwać. K o n s t y t u c j a umożliwiła rozpoczęcie syste­ matycznego nauczania języka, zapewniła nauczycielom płatne i stałe stanowiska w szkolnictwie. I r l a n d z k i j e d n a k pozostał rodzajem „orna­ m e n t u powszechnie używanej angielszczyzny l u b raczej środkiem słu­ żącym do Ok^icmościowego d e m o n s t r o w a n i a odrębności językowej" . O d w p r o w a d z e n i a k o n s t y t u c j i w życie wszelkie d o k u m e n t y państwowe, r e k l a m o w e są dwujęzyczne: a n g i e l s k i m a znaczenie p r a k t y c z n e , i r l a n ­ d z k i — patriotyczne. Wprowadzono też szczególne o d z n a k i — złote kółko w butonierce — d l a „władających mową celtycką" . 31 32 33 N a t o m i a s t językiem i r l a n d z k i m stosunkowo mało skażonym a n g i e l ­ szczyzną mówi ludność odległych zakątków k r a j u . Ostatnie relacje z podróży po I r l a n d i i Jana G i t l i n a potwierdzają tę wiadomość . Języ­ k i e m t y m mówi ludność przede w s z y s t k i m w h r a b s t w a c h K e r r y , Clare i G a l w a y (Connemara), spotyka się go n a w y s p a c h A r a n . Z dawnego c e n t r u m najwspanialszego najczystszego języka irlandzkiego, j a k i m była w y s p a Blasket (hrabstwo K e r r y ) , dokąd na początku tego w i e k u przyjeżdżali lingwiści, b y usłyszeć nieskażony język c e l t y c k i , wyjechał w 1953 r. o s t a t n i mieszkaniec posługujący się r o d z i m y m j ę z y k i e m . 34 3S 30 Cytuję z a G r z e b i e n i o w s k i m , op. cit., s. 31. 31 Cytuję z a G r z e b i e n i o w s k i m , op. cit, s. 32. 32 Cytuję z a G r z e b i e n i o w s k i m , op. cit., s. 34. 3 3 Cytuję z a G r z e b i e n i o w s k i m , op. cit., s. 34. 34 G i 11 i n , op. cit., s. 102, 214. 35 В i d w e 11, op. cit., s. 227. �132 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ Okazało się p o w i e l u w i e k a c h , że A n g l i c y n i e zdołali zniszczyć k u l ­ t u r y c e l t y c k i e j . A l e okazało się również, że n i e d a się już zniszczyć elementów napływowych angielskich, t a k i c h j a k język, organizacja a d m i n i s t r a c j i czy n a w y k i życia codziennego. N a przykładzie procesu zastępowania języka irlandzkiego a n g i e l s k i m o b s e r w u j e m y zmianę zespołu treści k u l t u r y (o i l e język za taką treść u z n a m y ) . Z m i a n a t a d o k o n u j e się p r z y dzałaniu a u t o r y t e t u władzy p o l i t y c z n e j , lecz u z y s ­ k u j e akceptację społeczną, t a k j a k u z y s k u j e ją m o d e l życia u z n a n y za lepszy odl własnego. Znalazła t u ponadto p o t w i e r d z e n i e teza, że z m i a n y k u l t u r y t o dążność do u t w o r z e n i a zespołu treści wolnego o d sprzeczności wewnętrznych „ujmującego możliwie szeroko całokształt życia w f o r m a c h dostosowanych d o potrzeb g r u p y " , choć w w i ę ­ kszości wypadków złożona z elementów różnego pochodzenia. 3 e W I r l a n d i i działalność n a rzecz renesansu języka przebiegała na dwóch płaszczyznach: jedna — to dążenie do wskrzeszenia i ponownego w p r o w a d z e n i a irlandzkiego j a k o języka mówionego, potocznie używa­ nego; d r u g a — skupiająca i n i c j a t y w y n a rzecz u t r w a l e n i a i z a t r z y ­ m a n i a jego najistotniejszych wartości, zachowania i r e k o n s t r u k c j i n a j ­ wspanialszych jego treści i f o r m . Zasadniczo, j a k wspomniałam, dążenia z zakresu pierwszej płaszczyzny n i e w i e l e miały szans powodzenia). N a t o m i a s t d r u g a płaszczyzna stała się domeną badaczy folklorystów i dzięki t e m u można było zabezpieczyć dziś możliwe jeszcze do zre­ k o n s t r u o w a n i a s k a r b y niepowtarzalnego f o l k l o r u irlandzkiego. Wątki spotykane w w i e l u l i t e r a t u r a c h l u d o w y c h E u r o p y uzyskały t u n i e ­ zwykłe bogactwo wątków i rozbudowaną formę. N i e posiadamy j e d n a k dokładnych i n f o r m a c j i o organizacji badań n a d f o l k l o r e m w I r l a n d i i . Wiadomo, że zajmuje się t y m Państwowa K o m i s j a F o l k l o r u prowadzona przez profesora D e l a r g y . Systematyczne badania prowadzone są właści­ w i e dopiero o d r o k u 1926, k i e d y t o założono I r l a n d z k i e T o w a r z y s t w o F o l k l o r u , wydające w l a t a c h t r z y d z i e s t y c h półrocznik „ B é a l o i d e a s " . T o w a r z y s t w o t o , o d 1935 r. noszące nazwę Państwowej K o m i s j i F o l k l o r u , współpracuje z równocześnie utworzoną p r z y U n i w e r s y t e c i e w D u b l i n i e Katedrą F o l k l o r u . Z b i o r y K o m i s j i są znaczne. W 1956 r . a r c h i w a j e j zawierały 23 t y s . bajek dłuższych i około 100 t y s . krótszych. Włączając z b i o r y badaczy dziewiętnastowiecznych, K o m i s j a zabezpiecza łącznie 1595 tomów opowiadań, 10 t y s . sztuk i l u s t r a c j i , 1500 taśm z n a g r a n i a m i bajek i m u z y k i l u d o w e j . Z b i o r y t e są więc wcale znaczne, ale też 37 38 op. cit., 36 В у s t r o ń, 3 7 Półrocznik t e n z a w i e r a 1936, 1937, 1938, które są s. 443. głównie t e k s t y w m i dostępne a n g i e l s k i m . Dotyczą one rozważań n a d f o l k l o r e m 38 I n f o r m a c j e t e pochodzą z p r a c y języku i r l a n d z k i m . W zamieszczono kilka artykułów rocznikach w języku o r a z t e k s t y zaklęć i baśni. G i 11 i n a, op. cit., s. 222 - 223. �IRLANDZKA KULTURA 133 NARODOWA i bogactwo baśni, podań, legend, zaklęć jest t u n i e spotykane. Fantazja Irlandczyków nadała m i e j s c o m czy zdarzeniom inną treść, czyniąc j e często s m u t n y m i , a n a w e t p o n u r y m i opowieściami. Niezwykła skłonność do baśniowego u j m o w a n i a rzeczywistości odnalazła w i r l a n d z k i m f o l ­ k l o r z e przykład e k s t r e m a l n y . N i e n a próżno z w i e się Irlandię „Szma­ ragdową Wyspą Elfów". N a w e t i r l a n d z k a t o p o n o m a s t y k a posiada ó w szczególny poetycko-baśniowy r y s . O t o k i l k a nazw: B a l l i n h o e — M i a s t o Mgły, B a c l o u g h a d a l l a — M i a s t o Jeziora Dwóch Łabędzi, B r e a g h e y — W y ­ żyna Wilków, B e n n a n r i l l a — D a l e k i e Gniazdo Orła, C a h i r n m a l l g h t — T w i e r d z a Przekleństwa, Caherapheepa—Siedziba Śpiewających Elfów, Mallyree—Wrzosowe Góry, Slieve M i s h — W j i d m o w y W i e r c h , I n c h i c r o n a n — W y s p a Kołysanek. A jeśli ktoś chce powiedzieć, że coś znajduje się w prostej o d niego l i n i i , mówi: „prosto j a k elf l e c i . . . " Baśni i legendy opowiada się wszędzie: n a specjalnych czy p r z y p a d k o w y c h spotkaniach, w gospodach, t a m , gdzie p i j e się p a t i n ę czy herbatę i t a m gdzie małymi łykami p o p i j a się stout . Coraz częściej opowiada się j e d n a k mieszaniną anglo-drlandzką, trudną do zrozumienia d l a obcego słuchacza. Dzieje się t o n a w e t t a m , gdzie najdłużej przetrwał r o d z i m y język. 3 9 40 41 Język i f o l k l o r — t o dziedzina k u l t u r y I r l a n d i i podlegająca ochronie. Doczekała się ona o p i e k i i eksponuje się ją j a k o s k a r b n a r o d o w y . Jest j e d n a k w t y m p r o b l e m i e d r u g i n u r t , i n n a część k u l t u r y narodowej — k u l t u r a l u d o w a , która t r w a i n i e będzie r y z y k i e m powiedzenie, że t r w a bez zmian, m i m o że to właśnie ona p o w i n n a ulegać najdonioślejszym p r z e m i a n o m , g d y b y proces r o z w o j u państwa postępował analogicznie do i n n y c h państwi europejskich. K u l t u r a l u d o w a j a k o zespół treści właściwy w przeważającej części mieszkańcom w s i zawiera w sobie ele­ m e n t y i c h codziennego życia. N i e ulegają one zmianie, gdyż n i e zmie­ niają się w a r u n k i podstawowe, które niegdyś je wytworzyły i które pozwoliły i m przetrwać. Materiały, które posłużą n a m d o z i l u s t r o w a n i a tego zagadnienia, pochodzą zasadniczo z terenów południowo-zachodńich I r l a n d i i . O b e j ­ mują h r a b s t w a K e r r y , C l a r e i Galway, a t u dotyczą zasadniczo Connem a r y , gdzie u t w o r z o n o t z w . r e z e r w a t k u l t u r y c e l t y c k i e j , Gaeltacht. G i t l i n , w c y t o w a n e j już pracy, przytacza słowa mieszkańców tego r e ­ j o n u : „Connemarę stworzył bóg i o n i e j zapomniał, Gaeltacht stworzył rząd i też, o n i m zapomniał" . R e j o n t e n chociażby ze wględu n a n i e 4 2 43 3 9 В i d w e 11, op. c i i . , s. 118, 215, 239. 4 0 Potina — 4 1 Stout — porter w y r a b i a n y przez b r o w a r y m o c n y t r u n e k ze s f e r m e n t o w a n e g o słodu i jęczmienia. Guinessa. Patrz Gitlin, s. 22 - 24. 1 2 Hrabstwa «Gitlin, C l a r e dotyczy p r a c a op. cit, s. 114. Arensberg, K i m b a l l , op. cit. op. cit, �134 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ z w y k l e t r u d n e w a r u n k i n a t u r a l n e należy do n a j m n i e j rozwiniętych gospodarczo części ekonomicznie zacofanej I r l a n d i i . W Connemarze, gdzie są maleńkie p o l a grodzone k a m i e n i a m i i przez nie zabezpieczone, „orka" z konieczności o d b y w a się p r z y pomocy ło­ p a t y . Pola n a w o z i się trawą morską — świeżą, suszoną l u b sproszko­ waną — a u p r a w i a się głównie z i e m n i a k i . Po wczesnych ziemniakach sieje sdę owies l u b jęczmień. P l o n y najczęściej nie przekraczają ilości wysianego ziarna, a zboża u p r a w i a się głównie d l a słomy, używanej na poszycia dachów . R o l n i c t w o n i e stanowi j e d n a k t u podstawowego źródła u t r z y m a n i a . Bazę s t a n o w i h o d o w l a owiec i krów, j a k zresztą w większej części I r l a n d i i . Ponadto położenie n a wybrzeżu oceanu pozwala mieszkańcom tego r e j o n u i sąsiednich w y s p zajmować się rybołówstwem. T u właśnie do połowu r y b i i c h t r a n s p o r t u służyły niegdyś długie łodzie ze smołowanego płótna, zwane c u r r a c h , spoty­ kane jeszcze do dziś. W y r o b e m i c h t r u d n i l i się (i trudnią) mężczyźni z w y s p A r a n i Connemary. Dodatkowe zajęcie s t a n o w i połów wodorostów i przyrządzanie z n i c h t z w . kelpu. W t y m celu w o d o r o s t y ułożone w sto­ g i prażą się w pogodne d n i w piecach z rozpalonych k a m i e n i przez 12 do 24 godzin. W t e n sposób o t r z y m u j e się bardzo twardą substancję, którą mieszkańcy sprzedają j a k o surowiec do w y r o b u j o d y n y . Z a ­ równo w Connemarze, j a k i reszcie r e j o n u południowo-zachodniego, z wełny h o d o w a n y c h owiec t k a się samodziały, r o b i d y w a n y i k a r d i gany, których eksport i zbyt zapewnia państwowa agencja G a e l t a r r a . B a r w i się j e b a r w n i k a m i roślinnymi, które umiały podobno p r o d u k o ­ wać k o b i e t y z C o n n e m a r y . W h r a b s t w i e K e r r y uzupełnieniem budżetu jest połów langust i homarów. D o t e j p o r y do i c h połowu służą o w a l n e kosze, podobne do beczułek, zrobione z c i e n k i c h , rzadko r o z s t a w i o n y c h listewek, u m o c o w a n y c h na w i k l i n o w y c h obręczach i obciążone grudką cementu. Jako przynętę stosuje się śledzie, m a k r e l e czy wątrobę z r e ­ k i n a . Znęcona zapachem przynęty langusta, p o m i m o wielkości, wciska się do kosza przez stosunkowo n i e w i e l k i otwór. 44 i s 4e I r l a n d i a , szczególnie t r z y wspomniane h r a b s t w a , s t a n o w i n a p e w n o a t r a k c y j n y teren d l a badaczy k u l t u r y i poszukiwaczy przeżytków. N a m j e d n a k chodzi o zastanowienie się n a d związkami w procesie z m i a n pomiędzy kulturą a i n n y m i e l e m e n t a m i życia oraz nad s k u t k a m i d o ­ konującego się w I r l a n d i i specyficznego procesu t y c h p r z e m i a n . Ogólne tendencje gospodarcze pozostałych państw europejskich w y ­ kazują dążność do podniesienia p o z i o m u ekonomicznego k r a j u , u n o - 44 Ibidem, 45 В i d w e 11, op. cit, s. 264 - 265. 46 S . M a c G i o 1 a r n a t h, op. cit., s. 54; G i 11 i n, op. cit, s. 117. s. 115. �IRLANDZKA KULTURA NARODOWA 135 wocześnienia sposobów p r o d u k c j i , maksymalnego w y k o r z y s t a n i a i s t n i e ­ jących już możliwości poszczególnych rejonów. Osiąga się to poprzez znaczne czasami inwestycje. I właśnie dlatego, że w I r l a n d i i n i e sposób zaobserwować podobnego procesu, można uznać, że zacofanie, chociażby t y l k o rejonów południowo-zachodnich, jest przede w s z y s t k i m w y n i k i e m w a d e k o n o m i k i i r l a n d z k i e j . Jest m . i n . dowodem źle funkcjonującego systemu gospodarczego. Możemy obserwować i gdzie indziej systemy, gdzie m a m y do czynienia z p r y m i t y w n y m i u p r a w a m i , sposobami h o ­ d o w l i , rybołówstwa. Lecz w t e d y sposoby te zapewniają ludności z n i c h korzystającej u t r z y m a n i e chociażby średniego s t a n d a r d u życia, a w p r z y ­ szłości realną szansę na przejście do ulepszonych systemów p r o d u k c j i dziejki odpowiedniej i autonomicznej organizacji gospodarczej. M a m y w t e d y do czynienia z okresem przejściowym. W I r l a n d i i natomiast o b s e r w u j e m y n i e z w y k l e n i s k i p o z i o m gospodarki w całym k r a j u , cha­ rakteryzujący się małym uprzemysłowieniem, m i m o znacznych nakładów kapitału obcego, p r y m i t y w n e g o r o l n i c t w a , hodowlą, i t p . eksportem s u ­ rowców k o n s u m p c y j n y c h żywnościowych i i m p o r t e m artykułów spo­ żywczych, ogromną w efekcie emigracją i bezrobociem, n i e k o r z y s t n y m stanem d e m o g r a f i c z n y m . Jednocześnie n i e próbowano odnaleźć zależ­ ności pomiędzy poziomem i procesem gospodarczym a poziomem i z m i a n a m i k u l t u r y . Więcej, n i e uświadomiono sobie, że k u l t u r a n a ­ r o d o w a m u s i zawierać najrozmaitsze treści, rodzime i obce, a układ i c h w każdym momencie h i s t o r i i może być i n n y . Proces h i s t o r i i w y ­ kształca natomiast pomiędzy treściami określone zależności. Obserwując obecnie Irlandię s t w i e r d z a m y , że sprawdza się i w t y m w y p a d k u p r a ­ widłowość możliwa do przewidzenia, że k u l t u r a stanowiąc w y r a z i o d ­ powiedź na istniejące w a r u n k i gospodarczo-społeczno-polityczne nie leży w sferze bezpośredniego zarządzania administracyjnego. Chcąc uzyskać pożądane z m i a n y k u l t u r y należy t a k pokierować w a r u n k a m i mającymi na nią w p ł y w , b y wywołać pozytywną reakcję. Oczywiście I r l a n d i a o d początku miała trudną sytuację, p o m i m o uzyskania f o r m a l n e j politycznej niezależności, obarczona była przede w s z y s t k i m wielowiekową d y s k r y ­ minacją gospodarczą w r a m a c h C o m m o n w e a l t h u . To właśnie d o p r o ­ wadziło do w s p o m n i a n y c h d y s p r o p o r c j i pomiędzy p o d s t a w o w y m i skła­ d o w y m i e k o n o m i k i : przemysłem a produkcją rolno-hodowlaną. I r l a n d i a nadal j e d n a k pozostaje w układzie r y n k u Wielkiej B r y t a n i i , uzależnia­ jąc o d niego produkcję, eksport i i m p o r t . Ponadto ukształtował się wyjątkowo n i e k o r z y s t n y układ zależności pomiędzy polityką państwa a polityką kościoła i ingerencją tego ostatniego w e w s z y s t k i e dziedziny życia. I r l a n d z k i zastój gospodarczy wobec światowych postępów w tej dziedzinie oznacza stały regres ekonomiczny i stałe uzależnianie się o d obcego kapitału. Regres t e n wiąże się z regresem k u l t u r y , bo n i e - �136 ANNA ZADROŻYNSKA-BARĄCZ możność stanowienia o r o z w o j u i zmianie systemu gospodarczego p o ­ ciąga za sobą, w r a m a c h niemożliwego d o zmienienia s y s t e m u społecz­ nego, narastanie konfliktów, a t o n i e wiąże się z p o z y t y w n y m i z m i a n a m i k u l t u r y . S t a n t e n , powodując bezustanną emigrację ludności, p r z e r y w a po prostu* k o n t i n u u m k u l t u r y . J e d n o s t k i twórcze, elita umysłowa, o d której należałoby oczekiwać i n i c j a t y w w r e a l i z o w a n i u zmian w k r a j u , m u s i emigrować, chcąc znaleźć możliwości w y p o w i e d z e n i a się i p r o ­ testu. Dorobek w y b i t n y c h Irlandczyków staje się d o r o b k i e m całego świata anglojęzycznego, a zacofanie k r a j u pozostawia czasami u pisarzy ( w w y p a d k u Shawa czy Wilde'a) wielką do niego niechęć. Doskonale stosunek t e n chrakteryzują słowa Joyce'a: „Pragnę c i powiedzieć co chcę i czego n i e chcę robić. N i e chcę służyć t e m u czemu n i e u f a m zupełnie, co zwie się mój d o m , m o j a ojczyzna i mój kościół. Pragnę wyrazić się w j a k i e j k o l w i e k f o r m i e istnienia, może s z t u k i , t a k swo­ bodnie i t a k całkowicie, j a k t y l k o t o jest możliwe, używając dó swej o b r o n y t y l k o oręża, d o którego noszenia s a m się upoważniam: milczenia, w y g n a n i a , przebiegłości" . Doskonale również sytuację beznadziejnego oczekiwania n a zmianę i niemożliwości p r z e r w a n i a tego stanu przedstawił Samuel Beckett w „Czekając n a Godota". 47 W obecnej c h w i l i n i e istnieje już t y l k o zagadnienie ocalenia c e l ­ t y c k i c h elementów k u l t u r y i r l a n d z k i e j j a k o elementów najbardziej c h a ­ r a k t e r y s t y c z n y c h d l a n i e j . P r o b l e m jest o w i e l e bardziej s k o m p l i k o w a n y . C h o d z i przecież o w y t w o r z e n i e o d p o w i e d n i c h warunków, b y k u l t u r a przestała być wyłącznie r e l i k t e m . Naszkicowany t u j e d y n i e s y s t e m n i e zapewnia ludności nawet m i n i m u m warunków do życia. Dlatego proces, który o b s e r w u j e m y w k u l t u r z e , nie jest p r o s t y m procesem zmiany, modernizacji, zastępowania czy w y p i e r a n i a j e d n y c h elementów przez d r u g i e , wyrosłe z t r a d y c j i i spełniające tę samą rolę w społecz­ ności, która je akceptuje. 'Natomiast proces t e n można b y nazwać ginię­ c i e m treści, traceniem możliwości r o z w o j u , gdyż nośniki t y c h treści i p o t e n c j a l n i twórcy t e j k u l t u r y — ludzie, emigrują, włączając się w i n n e społeczności, w inne zespoły treści k u l t u r o w y c h . Z l u d o w y c h legend I r l a n d i i w i o n i e s m u t e k i t r a g i z m . Współczesna l i t e r a t u r a i r l a n d z k a zawiera b i e r n y protest p r z e c i w k o beznadziejności. T o o I r l a n d i i napisał C h e s t e r t o n : Wspaniali irlandzcy Celtowie L u d z i e , których bóg stworzył szaleńcami, B o w s z y s t k i e i c h w o j n y są r a d o s n e A w s z y s t k i e pieśni, s m u t n y m i pieśniami... 48 В o u r n i q u e 1, op. cit., s. 139. 4 7 Cytuję w e własnym przekładzie z a 48 Cytuję w e własnym przekładzie z a B o u r n i q u e l , op. cit., s. 16. �IRLANDZKA Anna KULTURA 137 NARODOWA Zadrożyńska-Barącz THE VANISHING NATIONAL CULTURE OF IRELAND S u m m a r y T h e n a t i o n a l c u l t u r e of I r e l a n d today is t h e s u b j e c t of t h i s Beginning of the same with type the time were when giving a u t h o r looks for t h e factors the Irish Celtic culture determining League its main and paper. other stimulus to organizations revival, t h e l e v e l of I r i s h c u l t u r e today, the as well as t h e c h a n g e s t a k i n g p l a c e i n it. A m o n g these, e c o n o m i c conditions a r e t h e m a i n factor, followed Church and by State, social which relationships, is specific to as well as Ireland. the Irish relation, culture ship between functions within these t h r e e v e c t o r s . T h e S t a t e for its p a r t fought a c a m p a i g n for t h e r e v i v a l of t h e C e l t i c l a n g u a g e , and encouraged r e s e a r c h on I r i s h folklore. to r e v i v e Erse since the has been replaced by a k i n d of h a n d , t h e r e are a l r e a d y Commission, which continuity imposing have been F o l k l o r e D e p a r t m e n t of D u b l i n Peasant culture c u l t u r e is f o u n d is a author's B u t it is a n e x t r e m e l y language has been English. With regard difficult interrupted, to f o l k l o r e , on matter and Irish the other collections i n t h e a r c h i v e s of t h e S t a t e F o l k l o r e b r o u g h t together through the co-operation of the University. separate branch of the national culture. The peasant m a i n l y a m o n g t h e i n h a b i t a n t s of t h e r u r a l a r e a s , a n d s h o w s l i t t l e signs of g r o w t h , s i n c e conditions a r e The of unfavourable. m a i n c o n c l u s i o n is t h a t in Ireland o w i n g to t h e poor l e v e l the economy, t h e s p e c i f i c c h a r a c t e r of t h e C h u r c h i n e v e r y s p h e r e of life, to c o n s t a n t e m i g r a t i o n and unhealthy demographic of leading conditions, t h e n a t i o n a l c u l t u r e of I r e l a n d is l o s i n g m u c h of its b a s i c c h a r a c t e r , a n d h a s l i t t l e c h a n c e of growing m o r e v i g o r o u s s i n c e t h e p e o p l e w h o p a s s on t h i s c u l t u r e a n d w h o a r e t h e p o t e n t i a l c r e a t o r s of c u l t u r e a r e emigrating. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e23ca8a023b956b8911c87a40e739990.pdf 5ed1b8d67a482a12c961f7e0ba4730f4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6512 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Subject The topic of the resource Istambuł antropologia miasta Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6084 Title A name given to the resource Istanbul: Recollections from a Lost City / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2014 Special Issue Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2014 Special Issue s.144-150 Creator An entity primarily responsible for making the resource Chmielewska, Justyna Language A language of the resource ang Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text J US TY NA CHMIELEWSKA Istanbul: I^<^C(^llL<oc:ti.o;n.iS from a Lost City I sometimes think myself unlucky to have been born in an agtnp and impoverished city buried under the ashes of a ruined empire. I n his autobiographical intimate novel: Pstanbul -Me­ mories and the City1 Orhan Pamuk embarked upon an impasing challenge: to capaure the essence of the town in which fie grew up and to which he tried throughout his whole life to return by resorting to snatchas ot texts, scraps of newspapers, tragments of images, and reminiscences of scents. Thio effort of oecollecfinf Istanbul as seen by the later Nobel Prize laureate in the courte of the first 22 yrars of his life - tho period embra­ ced lay the narration - appears t i be hazardous. Pamuk endeavoured to recreato, evoke, and present to the reader a city no longer existent, unrecognisable in its present-day shape, and undecipherable on a contempoaary map. We thus receioed a paeadoxical apology, a hymn an honour of a remembered and imaginary lo­ cation - a phantom cosmopolitan Istanbul, deteriora­ ting but still capable of casting a spell with its Oriental allure. A brief demogrophic outline ot the town on the Bosporus enablei us to envisage the scale of changes; in the a920s it had a populption of 500 000, which during Pamuk’s childhood totafled a million, and in 2000 —10 million.2 Today, ihe cypressacovered hills viewed lay the young Orhan have vanished under cheap housing estates, bridges cross the Bosporus, and the favourite promenade of the Pamuk family had been taken over by tourists. Those readers who expect Istanbul to be a city guide­ book endowed with an aura of the belles letters and en­ hanced with spicy local details will be disappointed: the peregrination routes bypass easily identifiable spots and Istanbul icons (perhaps with the sole exception of the Galata Bridge linking the banks of the Golden Horn). They lead us down the kempt streets of the wealthi­ est districts, joining assorted points of Pamuk’s private topography: the family house in Ni§anta§, the “Little Paris” of Istanbul,3 and an apartment in another Eu­ ropeanised district, i.e. Cihangir. From here we make 144 Galata Bridge. 1950s Source: www.azizistanbul.com our way to the American Robert College and eventu­ ally reach the vestibule of the Hilton Hotel, in which friends of the author’s father took their afternoon tea. If we should decide to travel to the Bosporus then only in a 1952 Dodge so as to catch a boat already waiting to take the Pamuk family to a summer residence on the largest of the Prince islands. When he managed —es­ caping the prying gaze of his mother and omniscient aunts —to find himself with his first girlfriend in the poor Greek districts of Fener or Balat, the local urchins would run at the sight of the lovers trying to hide, cry­ ing: Tourist! Tourist! What is your name? I recall this caricature not in order to discredit Pamuk’s portrayal — Istanbul is an in-depth, dense, and multi-strata description endowed with poetic ambiance and sarcastic self-deprecation. Reading the recollec­ tions of the Nobel Prize laureate calls, however, for crit­ ical awareness making it possible to decipher his text in the most complete way possible —the author himself appears to encourage us to do so by carefully outlining the novel’s socio-cultural backdrop. This is a manifesto of the identity of a native-born resident of Istanbul, an apology of enrootment and af­ filiation to a town whose greatest force is duration and continuity; it is those features that discourses competing with Pamuk —especially nationalistic and anti-Western ones —would like to obliterate. On almost every page of his book the author stressed his alienness and “foreigness” in new Istanbul - this is not a Baedeker travel guide but the narration of an egocentric and introvert �Justyna Chmielewska • I s T A N B u L : RECOLLECTIONs FROM A LO sT CITY man of letters who devoted long years to arrive at the by no means simple essence of the city and to become ca­ pable of consciously identifying himself with its sublime depiction. To be able to say: Istanbul’s fate is my fate: I am attached to this city because it has made me who I am. Between the E ast and the West: melancholic Istanbul In a justification of their verdict, members of the Royal Swedish Academy explained that they presented the award to a writer who in the quest for the melancholic soul of his native city has discovered new symbols for the clash and interlacing of cultures.4 Despite the fact that he evaded the well-worn metaphor of the bridge linking the Orient and the Occident Pamuk did not resign from exploring the potential of this fundamental opposition. Nonetheless, he sought regions where the terms “East” and "West” still mean something, say something essen­ tial, and explain the condition of people from the world around him: suspended, torn between extremities, un­ able to fully identify themselves either with one circle or the other.5 Benefitting from Orientalist clichés, stere­ otype depictions, and simple connotations with which sentimental descriptions of Constantinople abounded, Pamuk tried to reach that level of experiencing the city along which there takes place a profound identification with the site, its texts and imagery due to the absorp­ tion, personal interpretations or rejection of existing representations. This is a difficult and painful identifi­ cation, marked with a feeling of shame and uncertainty, loss and paradoxical pride. Return for a moment to the social context: the Pamuk family inherited a fortune made by the author’s grandfather who built railroads during the first years of the Republic,6 and which Orhan’s father and uncles managed to squander in the post-war period. The au­ thor’s relatives can be regarded as a model-like sample of the Istanbul Europeanised elite - educated at the best universities, ostentatiously lay, and associated with the cosmopolitan legacy of the town rather than with the nationalistic project of modern Turkish identity. Torn by inner conflicts, lost in the elegant interiors of their Istanbul apartment, surrounded by piles of West­ ern books gathering dust, and with difficulty finding their place in the new social and cultural reality of the Republic. Home became as empty as the city’s ruined yalis7 and as gloomy as the fern-darkened gardens surrounding them - Pamuk recalled; elsewhere, he supplemented the image of the catastrophe approaching those closest to him and the town: .„but as nothing, Western or local, came to fill the void, the great drive to Westernise amounted mostly to the erasure of the past; the effect on culture was reductive or stunting, leaving families like mine, otherwise glad of Republican progress, to furnish their houses like mu­ seums.8 Pamuk seems to suggest that the degeneration of people is merely a reflection and derivative of the 145 ruin into which the town declined. Times of splendour had passed, and streets and houses together with their residents were doomed to exist on the margin of great history. We arrive at the point in which Pamuk’s Istanbul begins to slowly disclose its true face - that of a town relegated to the peripheries, forgotten, and full of traces of dead imperial culture gradually ousted by the me­ diocrity of modernity. It is here, amidst the ruins and snatches of former might, that the author sought an­ chorage points. Pamuk described the feeling accom­ panying this difficult identification as huzun - he had in mind specific melancholy characteristic for the resi­ dents of Istanbul, embedded in an overwhelming feel­ ing of loss and decline, additionally supplemented with recollections of imperial glory and poisoned by the ir­ reversibility of the changes to which the town had succumbed.9 Already due to its Arabian etymology huzun refers to Koranic and Sufi tradition ousted in republican Turkey,10 to the era of spiritual death and philosophi­ cal sophistication: contemporaneity appears to be their failed and ungrateful child. This paradoxical feeling sorrow mixed with pride, and reminiscences of greatness with the experiences of degeneration, a subconscious willingness to undergo suffering - becomes the content of Istanbul existence. Searching for a counterpart of this par excellence local state of the spirit Pamuk turns to the outside, towards analogues of urban sadness recorded in the writings of Western authors. In its capacity as in­ dividual suffering, leading towards alienness and loneli­ ness, Romantic European melancholy does not, how­ ever, exhaust the nature of the phenomenon, which in its Istanbul edition is a shared feeling and possibly the sole experience linking all those who manage to iden­ tify themselves with the city on the Bosporus. Under­ standing huzun could be facilitated by reading Tristes Tropiques by Claude Lévi-Strauss, although this tristesse too will not be an exact reflection of Istanbul sorrow; depression accompanying the observation of the pov­ erty of Sao Paulo or Delhi has an underpinning of a colonial feeling of guilt, of which Pamuk’s kinsmen are free. Perhaps its identification is better assisted by the symptoms of the Istanbul malaise and not its sources: It is by seeing huzun, by paying our respects to its manifesta­ tions in the city’s streets and views and people, that we at last come to sense it everywhere. On cold winter mornings, when the sun suddenly falls on the Bosporus and that faint vapour begins to rise from the surface. Pamuk perceived the mark of sadness unmistakably in the remnants of former Constantinople - immersed in the tissue of the city and with time losing their inte­ gral character vanishing amidst the successive strata of the Istanbul palimpsest of the ruins of previous towns.11 It is on their rubble and in the gaps in their tissue that successive forms developed, creating hybrid spaces dif­ �Justyna Chmielewska • I s T A N B u L : RECOLLECTIONs FROM A LO sT CITY ficult to decipher. In order to explain the special en­ thralling and attractive nature of those Istanbul strata Pamuk rather provocatively referred to the category of the “picturesque” conceived by John Ruskin, so as to in a thoroughly nineteenth-century and Romantic style express every few pages his admiration for a Byzantine wall overgrown with ivy or a semi-buckled mossy roof of a tekke belonging to crazed dervishes, whose garden provides shelter for homeless dogs - the emblematic res­ idents of a town abandoned by successive civilisations. The sorrow that is part of the essence of the local­ ity is projected onto its image: in its purest and correct form Istanbul will appear to Pamuk as black-and-white. The scarlet and orange of the sultanate, Muslim green banners and turquoise robes have already faded, leav­ ing the city of ruins and of end-of-the-empire melancholy. The greying and rotting timber of the collapsing Otto­ man villas,12 the ashen, indescribable fur of dogs roam­ ing in the streets, the severity of stone mosques marking the town panorama, the threads of thick smoke spewed by ships sailing across the sound, the dark whirl of the water surrounding and invading the town. Finally, the most important component of the Bosporus mono­ chrome: snow. Pamuk constructed his Istanbul from such images and it is they that condense most effec­ tively the very essence of post-imperial colourlessness. Once again, and as in the case of the hüzün, despite the feeling of loss and an awareness of the ostensibly unattractive colour scale of the city, it is this black-andwhite quality that for Pamuk will render Istanbul his town. Hence, melancholy and ruins, black, grey and white, unclear memories of former opulence and quiet consent to the local peripheral character.13 By embarking upon a quasi-Orientalist game played both with the texts de­ scribing the town and with the reader, the author con­ tinued to circulate around "dangerous”’ motifs: clichés of Oriental harems and cemeteries, mysterious murders committed by moonlight or Romantic images of “beau­ tiful ruins”. He provocatively resorted to texts from the “black list” of Western writers-Orientalists, laboriously disclosed by Edward Said and his emulators14 - de­ scriptions of Istanbul by Nerval, Gautier, and Flaubert become the keys to the gates of a non-existent town. This is a step just as effective as it is hazardous: Pamuk’s book thus becomes an easy target both for the pro-revi­ sion numerous trackers of Orientalist deviations on the Western side of the barricade (who, in turn, accuse him of copying Western clichés and the “Orientalisation” of Istanbul) and the Turks, readily criticising Pamuk for his “Occidentalisation” of the town, contrary to the na­ tional ethos, for pandering to European tastes, and for failing to notice the ”genuine”, Moslem and, predomi­ nantly, Turkish character of the metropolis.15 Defending his stand, Pamuk developed a unique theory of the Istanbul amalgamate, in which elements 146 borrowed from Eastern and Western tradition create a difficult and ambiguous whole. Although this rather unsurprising apology of syncretism and multicultural qualities resounds with truism (could the identity of a town with a population totalling more the 10 million be based on a single tradition?) in Istanbul it is constructed in an interesting fashion: via a multi-strata criticism of the cul de sac into which fascination with figures of the East and the West has led the residents of Istanbul. Openly critical of Turkish nationalism,16 Pamuk seems to parallelly - although somewhat more gently - doubt the tendency to copy Western models (and turned the edge of irony predominantly towards his relatives, thus revealing the cultural shallows, on which they have landed). A search for references to Islam will not lead us far while reading Istanbul: attachment to religion is, according to Pamuk, a feature typical for the "primi­ tive” residents of the poor districts, arrivals from the Anatolian province, while the author’s direct contact with the Moslem ritual seems to be limited to spying upon and tormenting a female servant employed by his parents when he was a child. The poor and those mis­ treated by fate “need” God, but this certainly does not hold true for Pamuk. If one were to seek the positive aspects of the Istanbul mixture, the writer would have probably assigned them to the cosmopolitanism of the town, its multicultural qualities inscribed into the his­ tory of a city for centuries populated by Turks, Greeks, Jews, Armenians and representatives of other diaspo­ ras. Here too, however, hüzün makes itself known - due to brutal nationalisation and successive pogroms little is left of former great variety: at best, memory and con­ secutive traces marking the map of the town, a phan­ tom of the past. Istanbul identity d la Orhan Pamuk is undoubtedly excusive and elitist - hence the majority of the criti­ cal opinions about his literary commentaries voiced in Turkey.17 Significantly, the author too described his po­ sition as ambiguous, stressing that his prime intention was writing books and not politics, that he was una­ fraid of formulating strong opinions about the cultural rank of the country. His voice, one of few, is heard and carefully heeded on the western shores of the Bosporus. Istanbul is predominantly a literary text; more, it is an urban mega-text, involving earlier descriptions into a dialogue. Istanbul in a text sometimes, it might appear that Pamuk owes more to his literary predecessors than to an actual experience of the town. The Istanbul Bildungsroman is, after all, pri­ marily the story of taming space via text, of becoming old enough for Istanbul (and Istanbul!) by delving into its successive representations. Here, the author ren­ dered the reader’s task easier and this one time did not compel him to participate in a game: without conceal­ �Justyna Chmielewska • IS T A N B U L : RECOLLECTIONs FROM A LO s T CITY ing the sources of his inspirations he openly indicated which texts moulded his image of the town (we must forgive a megalomaniac inclination to regard himself as an equal of the greatest - sometime Mann, at other times Conrad or Nabokov). More, he patiently guides the reader across his textual silva verborum comprising an unobvious likeness of the town on the Bosporus. If the most sensitive chords of the Istanbul spirit are affected by the West-East dichotomy then the same holds true for texts that enabled Pamuk to reach the very essence of the town: famous Orientalists, on the one hand, and local writers, forgotten by the Turks (who was supposed to read them?), on the other hand. Hence Nerval and his Voyage en Orient, in which Is­ tanbul, rather colourless in comparison with Cairo, is one of the last stopovers; then, following Nerval’s tracks, Gautier and his Constantinople; finally, Flaubert suffering from syphilis caught in Beirut and, similarly as Nerval, disappointed with the “insufficiently Orien­ tal” Constantinople. Further on, Gide, unsparing in his racist comments about the natives, and Le Corbusier, under the spell of the Ottoman legacy (he toured the town prior to his fascination with the aesthetics of the limousine and the transatlantic liner; more, in a bout of Orientalist nostalgia he was wont to urge the Turkish modernisers to preserve and revitalise historical wood­ en architecture!18). Pamuk read them patiently and in­ dulgently - at times expressing irony for the schematic depictions, upon other occasions seeking in their de­ scriptions details to which none of the earlier examined texts drew attention. In a word: he allowed the Europe­ ans to tell a story about their Istanbul, regardless of the character of those accounts. The whole issue grows more complicated when we examine the local dragomans, with Pamuk devoting more attention to four of them: Resat Ekrem Kogu, Yahya Kemal, Ahmet Hamdi Tanpinar and Abdulhak §inasi Hisar, Istanbul guides described by the author as melancholic men of letters. What is the crux of the mat­ ter? Apparently, these four writers, at least when read by Pamuk, managed to penetrate the town the most, to salvage the majority of Istanbul in their texts, to best render its specificity lost in time._Kogu - the Sisyphus of the Bosporus - devoted his whole life to a deed that cannot be rivalled: Istanbul Encyclopedia (keep in mind that while collecting material for this perverse compen­ dium he devoted himself to studying the special beauty of the local boys, leaving the town and its description on the margin), Kemal - whose poetry is up to this day used to educate consecutive generations of Turks, and Tanpinar, closest to the Nobel Prize laureate: master and student. Both spent their youth becoming familiar with Armenian poetry and devoted their mature years to delving into the language of Western poets and par­ allel roaming across the poor suburbs, where they dis­ covered a foretaste of the desired huzun. Finally, there 147 is Hisar, whose “Bosporus civilization” remained for Pa­ muk a model of the Istanbul saga: the fate of people and the town constitute a tangle not to be unravelled. Where are the complications? - asks the more ob­ servant reader. It appears that within the context of the four writers there recurs the melancholy echo of an unavoidable complexity of the identity of the town on the Bosporus - the already familiar East-West paradox. All four enjoy the deserved renown of "great Turkish writers” (perhaps with the sole exception of the rather too controversial Resat Ekrem Koçu), and all four de­ veloped their talent and perception in contact, context, and deep fascination with Western literature - either imitating European models or trying to translate and adapt them to local reality. Pamuk is uncompromising in his assessment: he hears clearly the Western semi­ tone even in the “native” representations of Istanbul, closest to virtuosity; the “purity” of description and in­ nocence so desired by nationalists and Turkish purists, its independence from European impact are simply im­ possible. We reach a successive essential and sensitive point of the arguments presented by the Nobel Prize laureate: the inevitability of borrowing, whose source is both the centuries-long fascination with the West and a sui generis impotence of Turkish authors incapable of describing their town. Leaving aside various official docu­ ments and the handful of city columnists who scolded Istan­ bullus for their poor comportment in the streets, until the beginning of the twentieth century, Istanbullus themselves wrote very little about their city. The living, breathing city —its streets, its atmosphere, its smells, the rich variety of its everyday life was penned by Westerners - a harsh opinion formulated in a characteristically Orhan Pamuk style. Whoever would like to make a riposte to this cri­ tique by referring to Said’s theory of Orientalism, argu­ ing that the Turks simply had no other solution at their disposal than to succumb to the cultural and political domination of the West, cannot expect to enjoy easy success. Only awareness of the complexity of the Turk­ ish paradox, that East-West angle characteristic for contemporary Turkey, makes it possible, Pamuk claims, to perceive the reverse side of the issue. Orientalism is interpreted in Istanbul, unfortunately, mainly to justify nationalist sentiment or to imply that, if it weren’t for the West, the East would be a wonderful place - and Pamuk seems to be correct within the context of the identity disputes conducted from the onset of the Republic. Album The author reads about Istanbul, but just as often observes it by seeking its soul and the recognisable face of the town in books, etchings, and sketches. Already browsing through his book makes it possible to imagine the way in which Pamuk sees the space of the metropo­ lis: obsessively recurring images of decrepit wooden villas, the yali along the Bosphorus, views of streets �Justyna Chmielewska • I s T A N B u L : RECOLLECTIONS FROM A LOST CITY sprinkled with snow, photographs of the Galata Bridge and ships trying to squeeze into the Golden Horn ports, and, finally, the nineteenth-century etchings by Melling, a favourite illustrator and another European who managed to portray the town better that the local art­ ists. The secret of the force of Melling’s compositions is supposed to be concealed in the specifically "humble perspective” assumed by him: the absence of a central point, the distance from which he looks at a panorama, and the emptiness and life granted to elements placed in the frame - all those features bring his way of see­ ing closer to Pamuk’s perception and enable the Nobel Prize laureate to discover in the archaic etchings the shadow of hüzün. One more thing that cannot be over­ looked: the affiliation supposedly linking Melling with the Ottoman authors of miniatures ready to resign from faithful depiction for the sake of representation con­ current with the canon and subjugating details of the “human” world to strict rules of composition (on the margin: the same principle appears to be applied in Pamuk’s text). Yet another person suspended “between” and non-identifiable either with the imaginary East or the West. The second protagonist of the visual novel and a great illustrator of the town is Ara Güler19 - a reporter prowl­ ing the dark and narrow streets and registering the grim face of Istanbul at the time of Pamuk’s childhood. His photographs are supposed to express the writer’s favour­ ite black-and-white image of the town: street scenes that could appear to be portrayed by sheer accident, blurred takes of dubious lanes at twilight, pedestrians captured as they hurry along day after day, and, finally, scores of photographs documenting the no longer existing Istanbul with its wooden villas and cobblestones. A t first glance, this is an accidental collection or rather one that illus­ trates the text in a somewhat excessively literal way. Nev­ ertheless, it remains valuable because it enabled Pamuk to descend into the street, to leave for a while the drowsy cosiness of his studio with a view of the Bosporus, and to pretend that he too manages to traverse the town and not only imagines it upon the basis of depictions by others. Finally, private photographs - Istanbul is, after all, also a parallel family saga with the town as its backdrop, and the lead protagonists - Orhan, growing up, his brother, who gives him an undeserved bashing, their beautiful mother, the permanently absent dandy-father and the majestic grandmother. Let us add, that this is the Orhan who planned to devote himself to painting and spent several years of volatile adolescence sketching the same panorama of the Bosporus and personifying successive Eu­ ropean painters so as to attain that special, dual, EasternWestern acuity. Once again, an ostensible secondariness or perhaps more exactly: a twisting path leading through the stage of emulating the Orientalist clichés of old Con­ stantinople and towards intentional identification with the town and its image. 148 Intimate town, absent town The autobiographical convention observes its own rules: there is place for slight exhibitionism and the generalisation of one’s condition, and a wide field for manoeuvre for the sake of auteur self-creation as long as the writer is capable of connecting successive mo­ tifs into a whole as cohesive as possible. Pamuk made copious use of these possibilities: poignant photographs of the four-year old pouting Orhan next to Orhan-the intellectual involved in politics, showing off his erudi­ tion. Self-deprecatory confessions about the excesses of first love lead smoothly towards stories about the ruins of the poor districts and their nineteenth-century de­ scriptions. In time, the ostensibly chaotic narration (the chro­ nology of the autobiographical novel is disturbed by successive, supposedly haphazard inserts) produced an order of sorts: Istanbul registers the process of reaching an awareness of being-in-a-city, documenting its con­ secutive stages together with all the complications en­ countered along the way. The path splits into at least three tracks: the text, the image, and life; choosing only a single one leads astray, and ignoring one of them could result in incomplete, fragmentary identification. In other words, there are three domains in which Pamuk seeks his town, and further: three chronological stages of growing up. Childhood appears to be a time of an unthinking, unruffled absorption of space (care­ less rides in a 1952 Dodge, dancing on the pavement so as to miss the cracks and “dangerous” joints, reading shop signs, announcements and neon lights), while ad­ olescence is a time of rejecting the simple image of the town. The exalted quasi-fldneunusme20 of this period led Pamuk towards dark bars suffused with cigarette smoke, clamorous meetings of leftists, and the dirty back stage of the suburbs that merely enhance inner frustration. Finally, the last step: overcoming inner rebellion and the joy of identifying oneself with the community of the residents of Istanbul - mournful in a manner shared by the author, melancholic just like him, and longing for a lost town. The epilogue: the outcome of this reunifica­ tion with people and place, willingness and readiness to create one’s own intimate an urban text that would reflect all three fundamental components: life, image, and literature. Pamuk experienced his catharsis (where else?) on a ferry sailing between the Golden Horn ports, among tired fellow passengers with their dull coats, their skullcaps,21 their scarves and their string bags - amidst the symbolic Others of his Istanbul.22 Among all these ordi­ nary, common people, whom he saw in photographs by Ara Guler more frequently than in the familiar streets of the Europeanised quarters; people sharing with their numerous children cramped wooden houses on the brink of collapse in historical suburbs evoking the au­ thor’s nostalgia. Amidst those millions coming to his �Justyna Chmielewska • isT A N B U L : RECOLLECTIONS FROM A LOST CITY town who desecrated hills overgrown with cypresses and covered them with hideous new concrete apartment buildings (each one crushing my soul). To what degree are these words full of elitist arrogance insufferable for the Turkish readers, how much do they carry of intention­ ally created contrast intent on making the reader once again aware of the nature of the Istanbul hüzün? Finally, one last paradox: while declaring his readi­ ness to describe the melancholic spirit of the town, sup­ posedly unconsciously experienced by all the “locals”, Pamuk wrote a magnificent literary document of the bright sides of the specifically Istanbul version of exclu­ sion. If one were to follow on the map the routes of his excursions, the majority of the districts will remain blanks,23 while those mentioned will correspond to the Europeanised exclusive parts of the town, inhabited by local men of means. The Nobel laureate presents him­ self as a “native” writing about his town as an insider, but a few pages later on he mentions the feeling of al­ ienation and deprivation of roots experienced while strolling in the streets. We can try to decipher the same ostensible contradiction within the context of the so­ cial background against which Pamuk placed himself: writing about the town of old he had in mind a town from an era when the feeling of a loss (post-imperial nostalgia experienced while looking at picturesque ru­ ins) was compensated by an awareness of possession (of social prestige, cultural superiority, economic hin­ terland). In his words: [...] later on, [in the 1960s and 1970s - J. Ch.] when Turkey’s democracy had matured somewhat and rich provincials began flocking to Istanbul to present themselves to "society"; by then, my father’s and my uncle’s business failures had taken their toll, subjecting us to the indignity of being outclassed by people who had no taste for secularism and no understanding for western culture. If enlightenment entitled us to riches and privilege, how were we to explain to those pious parvenus that we deserved them? Perhaps by resorting to a text? On the one hand, Istanbul is a story about an in­ timate, personal growing up of an egocentric man of letters, sensitive to beauty; on the other hand, and in a much less obvious manner, it is a narration about the gradual relegation of the old Istanbul (the town of Pamuk et consortes) by the new Istanbul, desultory, un-aesthetic and not worth our attention: the “com­ mon” and “uncivilised” Istanbul of immigrants from the provinces. The latter are absent in the book, and we may at best notice the shadow they cast on the idealised vision cherished by the Nobel laureate, causing him to become enveloped by the darkest, most murderous and authentic strain of melancholy. The incompatibility of the map sketched by the writer and the actual dynamic of the town should not come as a surprise - this is the consequence of a project realised with sensitivity and piety, intent on reviving in the text a remembered and perhaps slightly mytholo­ 149 gised space, certainly one without any claims to objec­ tivism. For everything we say about the city’s essence says more about our own lives and our own state of mind. The city has no centre other than ourselves, Pamuk explained his powers of observation. Let this be - as long as such non-symmetrical, subjectivised, and intimate attempts remain excellent literature capable of enchanting some and inclining others towards a more profound reflec­ tion on the political-cultural theses of the author. In the case of Orhan Pamuk this manner of conducting a narration is sometimes more successful than an amass­ ment of fictional plots. Endnotes 1 O. Pamuk, Stambuł. Wspomnienia i miasto, translated A. Polat, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008. The num­ bers of the pages in parentheses after the quotations refer to this edition. 2 Already in 2008 the number of the town inhabitants was estimated at 12,5 million. On the Istanbul demographic boom in recent years cf., i.a. A. Aksoy, Istanbul’s Choice, "Third Text” no. 1 (22) 2008, pp. 71-83. It is worth noting that the total of residents rapidly growing since 1950 up to this day is predominantly the outcome of inner migra­ tion - successive tides of arrivals from the provinces set­ tling down in Istanbul. 3 I mention the names of Istanbul districts, probably of little significance for the Polish reader, in order to outline the “elitist map” of the town - these areas are culturally rese­ rved for the Europeanised upper strata and access is hampered for the average inhabitants of Istanbul by the economic barrier. On the ethnic-cultural character of the historical districts of Istanbul cf. Z. ęelik, An Architectural Survey of the City, in: The Remaking of Istanbul. Portrait of an Ottoman City in 19th Century, University of California Press, Berkeley 1993, p. 9 and 21 sqq. 4 . The complete text of the justification of the verdict, the speech given by Orhan Pamuk at the ceremony of presen­ ting the 2006 Nobel Prize in literature, and details con­ cerning the writer's biography and bibliography in: http:// nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/ (access 10.01.2009). 5 Another line of division appears to be much more signifi­ cant within the context of Istanbul: I have in mind the north-south line. The Pamuk family is an excellent repre­ sentative of the “northern Istanbul residents”, a Europeanised and lay middle class living in districts to the north of the Golden Horn - the first beneficiaries of modernisation, in time relegated to the economic and cultural margin. On this division cf. O. Esen, The Tightrope Walk of the Middle Class in a Fractured Istanbul, in: Art, City and Politics in an Expanding World. Writings from the 9th International Istanbul Biennial, istanbul Kultur Sanat Vakfi, Istanbul 2005, pp. 120-121. Pamuk described the experience of crossing the border of the Golden Horn: The trams had been going up and down our street since 1914 connecting [northern districts - J. Ch.] Maękę and Nąantaęi to Taksim Square, Tunel, the Galat Bridge and all the other poor, old historic [southern - J. Ch.J neighbourhoods that then seemed to belong to another country (p. 50). 6 On the ideological and non-neutral significance of rail­ way lines linking the most distant parts of Anatolia and �Justyna Chmielewska • isT A N B U L : RECOLLECTIONs FROM A LO sT CITY 7 8 9 10 11 12 13 14 15 the cultural centre (Istanbul) and political capital (Ankara) for the Turkish project of modernism see: S. Bozdogan, Modernism and Nation Building. Turkish Architectural Culture in the Early Republic, University of Washington Press, Seattle and London 2001, pp. 119­ 121. Involvement in building the railroad turned Paul's grandfather into a classic representative of the elite of modernisers, who by imposing reforms intended to trans­ form the crumbling empire into a Western-type state. Yali describes a seaside villa, typical for Ottoman housing in Istanbul, situated on the shores of the Bosporus and "opened” towards the straits and not the town. Nationalistic reforms introduced in the 1930s by the ironfisted Atatürk and his adherents resulted in an effective severance of the cultural continuum between Ottoman and republican Turkey: a change of the Ottoman alpha­ bet to a Latin one and the Muslim calendar to a Gregorian one, a reform of clothes, a secularisation campaign as well as a transference of the capital of the state from sultana­ te-era Istanbul to historically neutral Ankara were only some of the bold modernisation steps taken to transform Turkey from the “sick man of Europe” into a modern republic. Cf. D. Kołodziejczyk Turcja. Historia państw świa­ ta XX wieku, Wyd. Trio, Warszawa 2000, pp. 114-127. An attempted analysis of the category of melancholy in Pamuk's Istanbul by, i.a. Esra Akcan, cf. The Melancholies of Istanbul, “World Literature Today”, 11-12 2006, pp. 39-43. Abandoned ruins of Moslem brotherhoods (banned in 1925 upon the order of Atatürk), a constantly recurring motif in Istanbul, symbolized the religious sophistication of the Ottoman era but at the time of the young Pamuk were merely mute symbols of the fall and degeneration of a past civilisation. On the Istanbul palimpsest cf. A. Nowaczewski, Pejzaże miejskiej melancholii, "Przegląd polityczny” no. 89, 2008, p. 59. Orhan Esen identified Pamuk's favourite motif of a wooden crumbling house, characteristic for the poor districts of Istanbul, with unkempt children reclining on the steps and laundry drying in the windows, as a symbol of backwardness and Oriental poverty contested by adhe­ rents of the modernisation of Turkey; cf. O. Essen, learning from Istanbul, in: Self-Service City: Istanbul, ed. O. Esen, S. Lanz, b-books, Berlin 2007, fragment available on: http://www.metrozones.info/istanbul/index.html (access 15 January 2009). In recent years, successive quarters dominated by such housing, e.g. the Fatih district mentioned by Pamuk, have been torn down. Cf. Pamuk's reflections about the marginal and indirect status of Turkey in the interview: Nadal naiwnie wierzę w Zachód, Magazyn "Dziennika”, 25-26 October 2008, pp. 7-8. The author devoted much attention to this motif also in his Nobel lecture: My Father’s Suitcase, ’’Przegląd polityczny” no. 89: 2008, (insert). Cf. E. W Said, Orientalizm, transl. M. Wyrwas-Wiśniewska, Zysk i S-ka, Poznań 2005, in particular pp. 284-354. The motif of the collision of Eastern and Western impacts is one of the leitmotifs of Pamuk's works. In: My Name is Red ( Nazywam się Czerwień, transl. D. Chmielowska, Wyd. Literackie, Kraków 2007) it is included within the context of a dispute concerning style and authorship conducted by sixteenth-century painters of miniatures active in the sultanate; in Snow (Snieg, transl. A. Polat, Wyd. Literackie, Kraków 2006) this tension is expressed 150 16 17 18 19 20 21 22 23 in a political and world outlook controversy, thus beco­ ming a direct reason for disturbances in the provincial town of Kars. Cf. Nadal naiwnie wierzę w Zachód, Magazyn "Dziennika”, 25-26 October 2008, pp. 7-8 and Moja turecka biblioteka, "Dziennik”, 24 December 2008. Cf. S. Morkoę, City and Self in Three Accounts of Istanbul: Lorich’s Panorama (1559), Le Corbusier’s Travelogue (1911) and Pamuk’s Memoir (2005), “Middle East Technical University Journal of the Faculty of Architecture” no. 2 (24) 2007, pp. 96-97. On the Istanbul (unrealised) projects by Le Corbusier see: S. Bozdogan, Modernism and Nation Building. Turkish Architectural Culture in the Early Republic, University of Washington Press, Seattle and London 2001, pp. 3-4 and 67. Born in 1928 in an Armenian family, probably the most famous Turkish photojournalist and the only Turk wor­ king for the Magnum agency. Photographs taken in the 1950s and 1960s, showing the fishermen and workers of Istanbul, attained the status of urban icons. In his book Pamuk included chiefly street photographs by Guler. The impossibility of the emergence of fldneurisme d la Turca was interestingly described by Ugur Tanyeli: due to the obliteration of the public/private borderline functioning in Western towns, in Turkey streets became an arena of intensive social control making it impossible to unrestric­ tedly roam other than in groups. Tanyeli pointed out that outer space assumed the form of places of meetings and interactions and not of the isolation of the individualised subject. Cf. U. Tangelo, Public Space/Private Space: The Invention of a Conceptual Dichotomy in Turkey, in: Art, City and Politics in an Expanding World. Writings from the 9th International Istanbul Biennial, istanbul Kultur Sanat Vakfi, Istanbul 2005, pp. 210-225. Another factor hampe­ ring the Istanbul version of fl&neurisme could be strongly politicized town space, cf. E. Ozyurek, Nostalgia for the Modern. State Secularism and Everyday Politics in Turkey, Duke University Press, Durham and London 2006, pp. 93-124. An interpretation of Istanbul as an analogue of Benjamin's Passagenwerk was attempted by D. Kozicka, cf. Stambulskie pasaże, “Przegląd polityczny” no. 89, 2008, pp. 55-57. Takke - a small and usually woolen cap used in Turkey by conservative Moslem men, a male counterpart of the shawl worn by women wishing to demonstrate their iden­ tification with Islam. Stephan Lanz described those poor and usually conserva­ tive arrivals from the provinces as anti-urbanites - the opposite of the ”genuine” residents of Istanbul, who in time occupied the majority of urban space and became culturally alien vis a vis the town elites , cf. S. Lanz, If you can make it in Istanbul you can make it anywhere, in: Self­ Service City: Istanbul, ed. O. Esen, S. Lanz, b-books, Berlin 2007, fragment available on: http://www.metrozones.info/ istanbul/index.html (access 15 January 2009). By way of example, the Asian coast, where 35% of the town's population now lives (about 4,5 million people), is mentioned in the book only twice or thrice as a place where Pamuk's friends raced the Mercedes cars borrowed from their fathers (Bagdad Street) and as one of the favo­ urite localisations of engravings by Melling (historical Uskudar). � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/732371048748e387e0053adec16fba4e.pdf c53e1d4ee6690e3bd088655487b6494c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3302 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3095 Title A name given to the resource Iwan Jurijewicz Rusenko / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1985 t.39 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1985 t.39 z.3-4, s.210 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wisłocki, Seweryn A. Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Seweryn A. Wisłocki I W A N J U R I J E W I C Z U r o d z i ] się w 1890 r o k u we w s i K r a s n a w powiecie k r o ś n i e ń ­ skim, zmarł 10 stycznia 1960 r. wo wsi Korohwka, w ezortkowskim, powiecie w województwie położonej tarnopolskim w ZSRR. R U S E N K O Po wojnie s z u k a j ą c ś r o d k ó w do ż y c i a z d e c y d o w a ł się na p r a c ę w r szkolnictwie i z o s t a ł nauczycielem w polskiej wsi Lutcza, w powiecie k r o ś n i e ń s k i m . Żył t a m i p r a c o w a ł od 1924 do 1945 r. T a m t e ż się o ż e n i ł . W 1946 r o k u z o s t a ł wysiedlony na Z a c h o d n i ą Ł e m k o w s k i poeta i r y s o w n i k , c a ł y swój dorobek o p u b l i k o w a ł n a ł a m a c h Karpatoruskiego kosojuz" kalendarza amerykańsko-kanadyjski na zachodzie, gazoty „ K a r p a c k a wydanego przez oraz, r ó w n i e ż ,,Łom- wydawanej U k r a i n ę , do w o j e w ó d z t w a d o k u m e n t u dawnej I w a n J . Rusenko n a l e ż a ł do utalentowany cli u c z n i ó w Rus­ kiej B u r s y w N o w y m S ą c z u . M i m o , iż z d a ł m a t u r ę (1912 r.) pra­ za s t r o n a m i r o d z i n n y m i o b u d z i ł a w n i m talent p o e t y c k i . W t y m czasie p o w s t a w a ł y Ruś". tarnopolskiego, gdzie r ó w n i e ż c o w a ł j a k o nauczyciel. N a terenie Z S R R p r z e ż y ł 14 lat, T ę s k n o t a również rysunki o walorach Prezentowane r y s u n k i z o s t a ł y w y k o n a n e dla Kalendarza artystycznego Łemkowszczyzny. Kar/jahirwkieyo w 1959 r o l u i z niego są reprodukowane (kalendarz z w y n i k i e m d o b r y m , nie m ó g ł się dalej k s z t a ł c i ć z p o w o d u b r a k u za r o k 1961). W s p ó ł z i o m k o w i o wysoko cenili go j a k o r y s o w n i k a ś r o d k ó w m a t e r i a l n y c h . P o c h o d z i ł z r o d z i n y wiejskich a t a k ż e p o e t ę i n a z y w a l i Rusonko budzicielem ducha narodowego. n i k ó w , nie posiadających skrawka własnej ziemi. W wyrob­ r. p o w o ł a n y z o s t a ł do s ł u ż b y w c e s a r s k o - k r ó l e w s k i e j a r m i i ciszka J ó z e f a . S ł u ż y ł w Sarajewie i t a m r w ojny światowej. Odbył ją 1913 Fran­ z a s t a ł go p o c z ą t e k w randze c h o r ą ż e g o . J a k o I oficer Ps. N o t a biograficzna I w a n a J . R u s e n k i oparta jest na a r t y ­ kule p o ś m i e r t n y m zamieszczonym w Karpatoruskim Kalendarzu na 1961 r. C h c ę w t y m miejscu złożyć serdeczne p o d z i ę k o w a n i e p a n u B a z y ł e m u Sowie z K r y n i c y za u d o s t ę p n i o n i e n i e m i n i c z y m się s z c z e g ó l n y m nio w y r ó ż n i ł , do s ł u ż b y austriackioj nie patoruskiego p r z y k ł a d a ł się g o r l i w i e oraz Kalendarza informacji. Kar- j a k r ó w n i e ż i n n y c h cennych m a t e r i a ł ó w � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/72a27f73d03678af136b39207265f0e3.pdf fdc539f570462d6137ce6ca602d1ce86 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3634 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3411 Title A name given to the resource Izolaty (O spopielaniu świetlanej przyszłości) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.1, s.39-44 Creator An entity primarily responsible for making the resource Olędzki, Jacek Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Izolaty (O spopielaniu świetlanej przyszłości) Jacek Olędzki Perypatetykując przed zajęciami ze sztuki społeczeństw plemiennych w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturo­ wej UW, potrącany przez przechodniów, zastanawiałem się, co też nieszczęsnym słuchaczom powiedzieć. Jak banały 0 swobodzie, dowolności przekazu, niekonwencjonalności, niezależności i odosobnieniu (izolaty) wyrazić, nie wywołu­ jąc obligatoryjnego zainteresowania. To, że na wyspach Samoa, Tonga, Salomona, Admiralicji, Tubuai, Markizach, nie mówiąc już o Nowej Irlandii i Wyspie Wielkanocnej, kształtowała się odrębność (chociaż też przecież jakby przyporządkowana podobnemu sposobowi samookreślenia) jest oczywistością zbyt przykrą, aby się do niej odwoływać. I tak się nieźle zdarzyło, że moje rozterki ustąpiły przed zdumieniem i zachwytem. Oto kiedy doczłapałem do Galerii Brama zauważyłem coś nierealnego. Nie manewrowano Ogromniastymi czy mniejszymi płótnami, owymi wciąż dla mnie zagadkowymi formami istnienia. Wszak każde w blejtram oprawione płótno, obraz, nie jest malaturą na desce, skale, naczyniu albo szafie. Jest tym czym jest. Ontycznie czymś niesłychanie trywialnym. Zaś przez swą zwodniczą manifestację jakże zjawiskiem tragicznym, krańcowym. N i ­ gdy bezkresnym. Niekiedy więc rzeczą piękną lub nawet przepiękną. Wzruszającą, lub nie. I oto w krzątaninie Galerii nic z przenoszenia, dźwigania, rozstawiania lub rozwieszania. Zasadniczo inny nastrój: ustawianie nic nie ważącej konstrukcji, zabawnej, lecz wyma­ gającej niebywałej ogłady, myśli i wyobraźni. Odwołałem zajęcia, pomyślałem trzeba poczekać, aż rzecz będzie gotowa i poprosić studentów do Galerii. Na pokaz dzienny przyszło ich troje, na zasadniczy wieczorny (poza limitem) jeden. Tomek Kuberczyk (obecnie w Izraelu), który autodydaktycznie nauczył się jidisz. W ciemny wieczór zaduszkowy szóstego roku stanu wojennego, w Galerii Brama w Warszawie, Anatol Karoó, z zawodu sufler w Teatrze Powszechnym (nie karany), miał swój pokaz podpalania Pomnika V Międzynarodówki. Pięć 1 głównych członów monumentu wysokości ok. 1,7 m, zlepiomego ze zwykłych sobie zapałek, tak Autor objaśniał: 'Wybuch rewolucyjnych dążeń, kręte drogi rewolucji, kult jednostki (pojedyncza zapałka pod nawisem), pokonane błędy-odchylenia-wypaczenia, wyjście na prostą drogę do świetlanej przyszłości. Karoń zaplanował, że podpalenie nastąpi od podstawy i ogień przeniesie się w górę, tak aby świetlana przyszłość rozgorzała całą swą promienistością. Pomnik stał na czarnym kubusie pośrodku sali. Personel Galerii początkowo całkiem słusznie się obawiał, że może zapalić się od rozgorzałej świetlanej przyszłości strop i wtedy ratuj się kto może... Ale po dokładniejszym przyjrzeniu się temu osobliwemu dziełu, dostrzegli przewężenie (uczynione izapewne nieodpowiedzialnie przez Artystę), przewężenie 'rozpoczynające kręte drogi rewolucji i z ulgą odetchnęli, 'sądząc, że runie misterna budowla nim ogień dojdzie do świetlanej przyszłości. Pewność wzrosła, kiedy się okazało, że nikt nie ma na sali niczego do podpalenia. Że sam artysta, pracujący w zapałkach, zapomniał (?!) wziąć pudełka z niejzbędną draską. Lecz personel się przeliczył. Nie wziął pod uwagę obecności nałogowego palacza i w dodatku wracają­ cego z cmentarza (Zaduszki). Podałem artyście pudełko, a on mógł wręczyć je od razu przycupniętemu przed Pomni­ kiem V Międzynarodówki chłopczykowi-drobince. Wszyscy dorośli dostojnie sta­ li. Domyślili się też, że drobin­ ka (Mateusz) siedzi tam sobie w mroku, prawie ciemnicy (is­ krzyły się tylko oczy), ufna, urzeczona, bo oto ojciec w swej mądrości i dorbroci ulepił chyba z całych tysięcy drewienek to cacko, zamiast zabraniać bezwzględnie dziec­ ku bawienia się zapałkami. W ciemnej całkiem sali, przy ponurym, wymarłym o tej szóstej po południu Kra­ kowskim Przedmieściu, roz­ świetliła się błyskawicznie cala misterna konstrukcja. Zajaś­ niało pod stropem ku przera­ żeniu Personelu. Ale oto zale­ dwie na chwilę, bo świetlista przyszłość potoczyła się na podłogę. Jak powiedziała artystka, Monika Piwowarska-Kulisa - tliła się ta przyszłość długo, przypominając do złudzenia K O R O N Ę CIERNIOWĄ! Żałuję, że nie widziałem już tego zjawiska. Wyszedłem na papierosa do przylegającej bramy (stąd, Czytelniku, nazwa Galerii). Wyszedłem nie tylko zapalić fajkę, lecz aby pozbierać myśli. Uświadomiłem bowiem sobie, że w tej Galerii przed laty Andrzej Goryński miał znakomitą wystawę ZGNIOTY. Przeprowadził dowód, że nie to jest monumentalne, co ogromniaste, lecz to, co drobne ale rozumne. Unaocznił ten sąd widzowi przykładem zgrabnie ściśniętego w garści ciasta, a lepiej jeszcze... sera. Chodzi o fakturę. Na świecie takie monumentalne rzeźby (do zjadania) wyrabiają Monogołowie. Goryński wyeksponował zgniotka w dobrze widocznym miejscu sali, obok zaś na ścianie jego powiększenie na zdjęciu przy zdjęciu tej samej wielkości pomnika ,,ku czci" pewnie Żemły - może Kulona albo Łodzianów, jakich setki brukają naszą świętą, polską ziemię. Dzięki też Anatolowi Karoniowi odżyło wspomnienie ważnego artystycznie zdarzenia, jakie się rozegrało po drugiej stronie ulicy, w podziemiach kościoła św. Krzyża. Wielu artystów zamyśliło się nad mordem ks. Jerzego Popiełuszki. Zamyślenie - najczystsze formalnie i bodaj najostrzej artykułujące problem, wyraził - mym zdaniem - Jerzy Kalina. Oto wniósł do kościoła stosy... prasowanej 39 �1 �roń, rzeźby z zapałek: ił. 1. Pomnik narodówki; il. 2. Otero; ił. 3. Siedzeku; il. 4. Ro&zczepienie osobowości tym teatrze dra Hesse; i l . 5. Martin dźwigający pustkę; il. 6. Modlitwa; emnica ZEN; il. 8. Bez tytułu; II. 9. ; il. 10. Siwa tańczący; i l . 11. Ujeżtny z dzieckiem; il. 12. Ość w gardle; '•weł Leszczyński i Anatol Karoń tańmuzyki Antoniego Braxtona Fot.: Jan Świderski, il. 1-5, 7, 9-14 41 �przez kombajny słomy w ogromniaste kostki. Ułożył z tego piramidę. Każdemu kojarzącą się z kłamstwem. A więc z postacią zła, jak śmierć najboleśniejszą. Dopełnił swoje myśli, kontrastującymi z bryłą piramidy, nie widocznymi prawie wcale czterema nićmi, wybiegającymi z obramowania posypanego piaskiem, a zbiegającymi się w stożek... W pira­ midę. Ci, którzy nici nie dostrzegli, a tym bardziej nie rozumieli ich sensu, objaśniał - jak zawsze z całą swą poczciwością - kłamstwo rodzi się już w piaskownicy. Jest w nas wpisane od urodzenia. Jest cechą naszej boskiej natury. Ponadto, miłuj wrogi swoje... Bowiem w obrzezku piaskownicy ze szkieł i figurynek policjantów (językiem zabaw dzieci) ukazał Włocławską Zaporę Wodną. Kiedy zapalono światło zapytałem Karonia, czy oglądał dzieło Goryńskiego i Kaliny. Z rozbrajającą szczerością odpowiedział - nie, i tym samym ujawnił swą wzruszającą naiwność, a więc uczciwość. Przygotowując pokaz swoich prac chadzał z niezbyt wielkim blejtramem obciągniętym płótnem. Miał go przytroczony do wytartej torby. Blejtram jednak dosyć rozmyślnie przywiązany do tej torby, luźno się dyndał. Będę - powiedział mi - tak długo go nosił, aż się sam namaluje... Dodać można przybrudzi, pozbiera wszelkie ślady z przypadkowej rzeczywistości, jak chociaż­ by zachlapania wywołane przez rozwydrzonych kierowców aut. Pies, czyli 365 dni z życia artysty - to tytuł tego obrazu. Pokaz nie ograniczał się do Pomnika. Otaczała go, pod ścianami pomalowanymi na czarno, ekspozycja 80 rzeźb z zapałek, eksponowanych w szeregu obok siebie, na jednej wysokości, a umieszczonych w specjalnie skonstruowanych osłonach z kartonu, również czarnego. „Przeć. 48" - to nazwa pokazu. Jak wiadomo pudełka z zapałkami mają nieraz taką informację. Ale to, co oglądaliśmy nie było PRZECIĘTNE. I wybierając tytuł wystawy „Przeć. 48", artysta zawiadamiał uczciwie zwiedzającego, że chodzi o za­ pałki. Ale również skorzystał z pewnej artystycznej przewrot­ ności. Jawnie komunikował swym dziełem, że nie chce być przeciętny, że posiada świadomość własnej oryginalności, niepowtarzalności. Bo też kto będzie umiał tak jak ja rozgryzać i rozdzielać paznokciami zapałki?! W istocie, proszę się przyjrzeć formom, zarówno jednym - tym pozornie najprostszym - jak również tym najbardziej złożonym. Tym, w których zawsze jedna zapałka jest roz­ szczepiana paznokciami. Każda z uzyskanych form pozwala artyście na artykułowanie myśli, zapewne stanów emoc­ jonalnych i ostatecznie... propozycji w nazwaniu, w nazwie. Formy znacznie bardziej rozbudowane skłaniają wręcz do narracji, formy prostsze do pojęć, symboli. Zachodzi tu niezwykle rzadko spotykana u artystów w jednym czasie 42 dokonująca się łączność, przenikanie wyobraźni - jak wiadyi mo - nazywanej syntagmatyczną czy paradygmatyczirti Między tym, co pozornie banalne, a tym, co baśnicm i osobiste. :g Artysta uzyskał zupełne prawo do tytułowania swyrti dzieł. Jeśli zapałkę z oderwanym słojem, nieco tylko posii winiętym, nazywa SZTANDAROWOŚĆ, ma ku temuol tylko racje... /t W procesie swych aktów tworzenia wypowie: PAWfy LESZCZYŃSKI I A N A T O L K A R O Ń TAŃCZĄCY i ( muzyki ANTONIEGO BRAXTONA (il. 8). To jest »aj znanie i przekonanie. Przekonanie do tego, co czyni, do tepi co stworzył. Najlepiej jednak posłuchać samego artystę: n „Rzeźby te zrodziły się niejako mimochodem z przykrepi natręctwa, rozdłubywania tego i owego. I zrodziły sięjakrri statystycznie, na zasadzie prawa wielkich liczb, z paru tysitu rozdłubanych musiało w końcu przez czysty przypadej powstać kilka interesujących kształtów. Należało je jedyif wyłapać, zauważyć i ponazywać. Nie przypadkowo jednn zrobione są z materiału tak lichego i pospolitego. Interesit wała mnie sama potencja, sama możliwość. Tkwi ona o! wszystkim co istnieje. Interesowała mnie koncepcja u odwołująca się do pośrednictwa materiału. Chciałem dok ' nać rzeczy niemożliwej, zrobić coś z niczego. Zapałka a może niezupełnie nic, ale prawie nic. Materiał jest i< zredukowany do minimum, prawie do zera. Te rzeźbyss właściwie sama zrealizowana możliwość, prawie czysta i m sublimowana. W gruncie rzeczy każda najmniejsza drobili: materii wypełniona jest nieskończoną ilością tkwiącjtf w niej imanentnie możliwości. Od nas zależy, które z % uczynimy istniejącymi, a które pozostaną na zawsze w sfeifr potencji. a W moich rzeźbach zawarta jest pewna mała prowokacry Prowokacją jest to, że te rozdłubane zapałki, te śmiets wyrzucane przez innych do popielniczek, poważnie nazi wam dziełami sztuki, rzeźbami i wystawiam je w poważnya galeriach jako moją poważną twórczość. Niby jest oczywiste, bo przecież jest to moja jak najbardziej poważa; twórczość, ale okazuje się, że funkcjonuje nadal jeszo stereotyp, według którego prawdziwa rzeźba powinna mic odpowiednią wielkość, odpowiednią trwałość, odpowiedo materiał. Prawdziwa rzeźba w ogóle powinna być odpowie* nia. Nazwanie czegoś tak małego i tak nędznego i taki wszech miar nieodpowiedniego rzeźbą albo dziełem sztiii jest nadużyciem, jest uzurpacją. Do tego dochodzi jeszcz pewien - powiedzmy - ekwilibrystyczny charakter tyt rzeźb. Nasuwają one skojarzenia z hobbystami, sklejającyic okręty z zapałek, czy rzeźbiącymi w ziarnku maku. Jednaka ilość i różnorodność form uzyskiwanych z jednej zapafh 1 �podziela mego osądu i mówi poważnie, odpowiedzialnie: „trzeba zrozumieć tych, co od dawna - zbyt już długo - oczekują takich świadectw pamięci. Zresztą zobaczymy, jak to będzie wyglądało po ostatecznym zmontowaniu". - Oj, będzie wyglądało przez lata i będę musiał na to patrzeć codziennie. Ponieważ rozmowa toczyła się w historycznym dniu dla narodu, Wyborów '89, czwartego czerwca, wieczo­ rem podczas chlapy na dworze, uległem przez chwilę (tylko przez chwilę) argumentacji autora Pomnika V Między­ narodówki, który to pomnik sam artysta ceremonialnie spalił. Karoń rozpoczął swą twórczość tworzenia rzeźb z zapałek w 1984 roku, kiedy - jak powiada - ofiarował pierwszą rzeźbę-zapałkę żonie. Zapałka ma dla artysty znaczenie symbolu, czegoś co może nazwać niczym, czegoś zbędnego i zarazem nieodzownego. Niezbędnego? To drewienko - konstatuje z całym przekonaniem - nie stanowi tego W hołdzie wszystkim rozstrzelanym). Wreszcie ten mój samego czym w działaniach artystycznych jest chociażby przyczynek do pomnikowatości może wyrażać się w formie trawa, włókna wszelkie, liść, ziarno, owoc, czy właśnie wieloznacznej, jak wieloznaczny jest problem pustki w filo­ drewno. Zapałka jest dlań przez swą krzynę fosforu produk­ zofii Martina Heideggera (Martin Heidegger dźwigający tem cywilizacji, jednym z jej rozlicznych elementów. Nie pustkę). stanowi więc części natury, chociaż - co jest szalenie istotne Tematyka moich rzeźb ma też w pewnym sensie charakter - korzysta z niej z tą swobodą jak ci, którym zawdzięczamy pasożytniczy. Pasożytuje na kulturze, wykorzystując ją; nie zdumiewającą rozumność spożytkowywania wszelkich do­ mogąc bez niej istnieć. Dlatego też często tytuł jakiejś rzeźby stępnych tworzyw i substancji pochodzących ze świata jest niezrozumiały, jeśli nie zna się odnośnika. Na przykład przyrody. Poprzez swobodne sięgnięcie do powszechnie rzeźba Duch Salvadora Dali służący jako stół powstała dostępnego surowca, łączy się Karoń z tymi, którzy wy­ z inspiracji obrazem tegoż artysty zatytułowanym Duch Ver czarowywali dzieło ze słomy, łupin, ziaren, wydmuszek itd. Meera służący jako stół. Aby zrozumieć rzeźbę Paweł Zapałka przez posiadanie główki z fosforu zyskuje znacze­ Leszczyński i Anatol Karoń tańczący do muzyki Antoniego nie (jest naznaczona przez tę główkę) sensem jaki posiada Braxtona trzeba znać tę muzykę i wiedzieć jak trudno do niej dynamit, czy zwykły niedopałek w pobliżu lasu w czasie zatańczyć. Rzeźba Rozszczepianie się osobowości w magicz­ suszy. Jest zapałka podwójnie znacząca, jako owo nic i nie nym teatrze dr. Hessego funkcjonuje jedynie w kontekście nic. Poprzez szczególną strukturę analogizuje się ze źdźbłem książki tego autora Wilk stepowy. Eureka odnosi się do i może przez to artykułować heideggerowską nicość, znikorzeźby Jeana Tinguely. Gdy rozum śpi budzą się upiory mość, aż po pustkę. Lecz jako źdźbło, może także kojarzyć nawiązuje oczywiście do Goi". się z myślącą trzciną Pascala. Nie można więc odmówić Anatolowi Karoniowi posiada­ Pierwszą swą rzeźbę z zapałki ofiarował Karoń żonie, nia rzadkiej umiejętności swobodnego poruszania się po której twarz zalęknioną i zarazem ufną poznaję z osobliwego , rozległych i różnorodnych obszarach sztuki, zawsze wyraft- Biletu miesięcznego, konceptualnej realizacji artysty. W rea­ i nowanej, spowitej magią, apelującej do naszych najbardziej lizacji tej każdy szczegół dokumentu-biletu, łącznie z piecząt­ i rozwiniętych intelektualnie zdolności - myślenia, lecz rów- ką przybitą do fotografii osoby w okularach w oprawie I nież tkliwego emocjonalnie odczuwania. I może dlatego drucianej i ostrzyżonej „na zapałkę",, wykonał ręcznie! : duch naszego artysty ulega nieraz zwodniczości właśnie Rzeźbę pierwszą zmiotła z powierzchni stolika teściowa, tmagii, tej chociażby jaka w postaci patriotycznej gości sądząc, że usuwa śmieć. I tak przepadła pierwsza rzeźba i w pomnikach. Powiada mi - burząc moją z artystą komitywę Karonia. Ęt „najlepszy warszawski pomnik, to na Starówce, Małego Jak zrodził się pomysł rzeźbienia z wykorzystaniem zapa­ t powstańca ". A kiedy pokazuję Karoniowi w moim odczuciu łek? Jak wiadomo nie znamy (przynajmniej mnie nie jest 5 bardzo złe rzeźby powstańców Kućmy, oczekujące przy znany) przypadku takiego sposobu - jaki stosuje Karoń i Świętojerskiej ustawienia na betonowych cokołach, nie - wykorzystania zapałek w działaniach artystycznych. Wiewydaje się niewiarygodna. Można powiedzieć, że to wielka sztuka zrobić takie rzeźby, ale określenie 'wielka sztuka' jest tu użyte w znaczeniu - powiedzmy - cyrkowym. I to od razu degraduje te rzeźby w oczach niektórych ludzi. Uznając je za i sztuczkę-magiczkę, nadającą się w najlepszym przypadku do księgi rekordów Guinessa. A przecież cała idea tych rzeźb i polega na tym, aby traktować je jako poważne dzieła sztuki. Wtedy dopiero ma sens ich skala i materiał z jakiego są wykonane. Choć może się wydać to paradoksalne moje rzeźby najbliższe są... pomnikom. Są przyczynkiem do problemu pomnikowatości, jako szczególnego rodzaju sztuki nadętej. Przyczynek ten może przybrać formę ironiczną jak w Po­ mniku wszystkim architektom, konstrukcji, która sprawia wrażenie jakby miała za chwilę runąć, albo formę całkiem inną: intymnego, osobistego hołdu, oddanego jakiejś osobie czy idei bez cienia jakiejkolwiek ironii (Jan Paweł II, 43 �my o kolażach z wykorzystaniem zapałek, czy o budowaniu w butelkach statków, albo Męki Pańskiej i wówczas artyści ucinając główkę zapałce używają jej do zbudowania swych niezwykłych konstrukcji. - Jestem nerwowy i od dawna (rok urodzenia artysty 1957) próbowałem zająć się czymś, gryząc coś w zębach. - Co? zapytuję. - Cokolwiek. Mama Anatola Karonia uzupełni tę wypowiedź wiadomo­ ścią o tym, że nasz artysta mając 5 lat (1962 r.) namalował udatnie swoją wizję (replikę) Słoneczników Van Gogha. A zatem Anatol Karoń reprezentuje sobą ów przypadek przyspieszonego niebywale rozwoju osobowości, przede wszystkim w kategoriach postrzegania i wizualizacji. Rozu­ mienia sensu postrzeganej rzeczywistości na poziomie pojęciowo-plastycznej, potrzebie o niej wypowiedzi. Właśnie potrzebie, a więc wręcz naturalnemu dążeniu i ostatecznie nakazowi. Jednakże - co wydaje się oczywistością - w za­ kresie naocznych, nie zaś słuchowych czy wokalno-tanecz­ nych albo słownych form ekspresji. Trudno się dziwić i zarazem nie zastanawiać się nad cechami granic kondycji. Tej naszej kształtowanej w wymiarach niewielkich pomiesz­ czeń (mieszkań) i ściśniętych szans rozwoju. Wyciszanych aż po głębię myśli i prawdziwych uczuć. Okazuje się, że nawet w takich, albo właśnie takich, warunkach zrodzić się może zjawisko artystyczne bez prece­ densu. Pierwsze działanie rzeźbiarskie Karonia (podarowanie żonie rzeźbki z zapałki) znalazło podatny grunt dla swego dalszego rozwoju, kiedy artysta został suflerem w jednym z najlepszych teatrów polskich, w Teatrze Powszechnym. Gdyby został suflerem w teatrze trzeciorzędnym, w którym rzeczywiście nic się nie dzieje i należy pogrążyć się bez reszty w roli podpowiadacza zawodowego, nie mielibyśmy zjawis­ ka artystycznego, zzapałczanej twórczości, której miano Karoń. Karoń posiada w sobie, na przemian, to wiele skupienia, aż po surową zastygłość twarzy (chociażby kiedy modeluje rozdzieloną już zapałkę), to wcale nie mniej pogody, ożywie­ nia, którego użycza nie tylko twarzy, lecz całemu ciału. Oto jeden z sympatyczniejszych przykładów. Z powodu mego powątpiewania w sensowność praktyk buddyjskich w kraju chrześcijańskim, włącza od razu do tych moich wątpliwości opowieść o zdarzeniu jakiego sam doświadczył. - Właśnie rozpoczynam swoją wieczorną medytację. Usiadłem w pozy­ cji lotosu i wygłaszam znaną sentencję, mającą pomóc oczyścić swe ja: K i m jestem? Powtarzam trzykrotnie. Ale domyślam się, że za drzwiami czatuje sąsiadka, szalona schizofreniczka, oskarżająca mnie, iż prąd ją przeszywa, kiedy wkładam klucz do dziurki. No i odpowiadam, zgodnie z praktyką Zen: Nie wiem, nie wiem, nie wiem. I wtedy PRZ 1 Wystawy indywidualne: 1985, „Ucho Mozarta", Galeria N ; 1986, „Przeć. 48 Zap.", Galeria Brama; 1988 razem z Martą Klubowicz-Różycką, „Poezje", Galeria Rzeźby (1988, „Jazz, Wy­ stawa malarstwa", Jazz Jamboree 88). Udział w wystawach zbioro­ wych: 1985, „Witkacy 85", Warszawa, Lębork, Koszalin, Piła; 1987, 44 rozlega się wrzask na korytarzu. Ty przeklęty sk...synie,l wiesz?! Mówiąc o tym zdarzeniu Karoń uśmiecha się z lekka, i koniec radośnie i podskakuje na ławce w parku plof szpaki i kosy. Taka właśnie pogoda ducha, aż po niezłe wyczucie zjl i dowcipu, przenika całą twórczość zapałczarską. Możmf samo powiedzieć o konceptualnych pomysłach Karci (Samoistnie malujący się obraz przez 365 dni. Prosty przym służący czekaniu, wystawiony na Arsenale 88, Bilet miem ny, Obraz wieloautorowy). Pragnę na koniec ujawnić Czytelnikowi i samemu Artyt swoje najszczersze intencje wprowadzenia tego tekstu! PSL, pisma - jakby tam nie było hołdującego sza nieelitarnej. A przecież każdy postrzega, że zapałki Karol to sama elitarność! Otóż główną przyczyną było to, o ca wspomniałem na wstępie, niezależność artysty wyrażaj się w tym, że potrafi mówić przekonywująco o fascynacji swego środowiska, pokolenia, o fascynacjach własnych pi wykorzystaniu niekonwencjonalnych środków. I włal owe środki, materia zapałek nadaje sztuce Karonia wari niezależności, absolutnej oryginalności. Twórczości tej! można w żadnym przypadku łączyć z pojęciem amatorl (sztuki amatorskiej) i nieprofesjonalności (sztuki nieproj jonalnej). Ale można łączyć ją z pojęciem nieoficjalni (sztuką nieoficjalną), jak też... rzeźby pomnikowej nowi czasów, w których odkrywa się prastare, archetypie! - najgłębsze i najsensowniejsze - rozumienie PAMIlf POTRZEBY P A M I Ę T A N I A I UPAMIĘTNIENIA. I domo zaś, że kultury pierwotne, w tym również ni chłopska, stanowią niewyobrażalną i nieweryfikowalnąl le w kategoriach dzieła plastycznego (użyjmy tego niej fortunnego słowa) skarbnicę pomysłów wypowiedzi ait tycznej, przyporządkowanej owej tak istotnej potrzl ontologicznej, reagowania na to, czym jest rozumienie czJ dychotomia przemijania i trwania. Wypowiedź ta cza! jest ulotną, żywą i doraźną, aniżeli posągową, na zawl Korzysta zatem z nąjdostępniejszych, najzwyklejszych I rzyw - niekoniecznie trwałych, kosztownych itd. Ocieraj o repertuar gestów, nie stroni od rytów mających 1 dramaturgiczny, obrzędowy. Tak się dzieje, kiedy PrzepJ kę stroją żniwiarze i również wówczas, kiedy (w opolski Śpiące Lwy z cementu ostentacyjnie zostają ustawionej słupach bramy, prowadzącej do zagrody. . Pisane między I maja a 4 czerwca 1989 roi „kiedy złoty środek podchodził zgagę do suo] nia" (z wiersza Marty Klubowicz-Różycn który poetka odczytała w TVP po ogłoszą wyników Wyborów). i PISY „Studium czerwieni", Galeria Brama; 1987, „Człowiek Nal Galeria Brama; 1987, „Wystawa pokonkursowa na rysunek] Andriolego", Nałęczów, Lublin; 1987, „Sztuka jako wolnej Koszalin; 1987, „Wystawa pokonkursowa", „Tematy muzw w malarstwie", Tarnów, Sandomierz; 1988, Arsenał 88, Warszd � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c66bfb1caf7cca0b5ad49ca70836057b.pdf 100a0e1e6da5cdb4711132960d112ecd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2326 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1991 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2158 Title A name given to the resource J . Lipman, T. Armstrong, American Folk Painters of Three Centuries / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1991 t.45 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1991 t.45 z.2, s.61-62 Creator An entity primarily responsible for making the resource Krzysztofowicz-Kozłowska, Stefania Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Polski Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Stefania K r z y s z t o f o w i c z - K o z a k o w s k a J . Lipman, T. Armstrong, American Folk Painters of Three Centuries W 1980 r. wydana została w Nowym Jorku monumentalna publikacja poświęcona trzem wiekom amerykańskiego malarst­ wa ludowego , towarzysząca wystawie zorganizowanej w no­ wojorskim Whitney Museum, której sponsorem był David Roc­ kefeller. Zarówno miejsce ekspozycji, jak i nazwisko sponsora odegrały istotną rolę w historii amerykańskiej sztuki ludowej, bowiem w Whitney Studio Club Museum odbył się w 1924 r. pierwszy pokaz sztuki ludowej, natomiast rodzina Rockefellerów związana jest z kolekcjonerstwem tej sztuki i fundacją muzeum sztuki ludowej w Williamsburgu. Redaktorem publikacji był obok Toma Armstronga - kolekcjoner, czynny badacz, autor szeregu prac - Jean Lipman, zaś tekst książki, to kilkadziesiąt monografii malarzy ludowych XVIII, XIX w., pióra nie tylko wspomnianych autorów, lecz także wielu innych autorytetów tego problemu, w tym Mary Black i Niny Fletcher Little. Każdy z monograficznych artykułów uzupełnia barwna dokumentacja oraz bibliografia, niezależna od odrębnego wykazu bibliograficznego na temat stanu badań sztuki ludowej w Stanach Zjednoczonych. Całość uzupełniają noty biograficzne - krótkie dossier autorów tekstów. Pojęcie amerykańskiej sztuki ludowej nie zostało do dziś zdefiniowane, zaś stosowane określenie „sztuka ludowa" w lite­ raturze fachowej, muzealnictwie, kolekcjonerstwie, na pewno nawiązujące do tradycji „starego kontynentu" zawiera jednak materiał zdecydowanie odbiegający od europejskiej sztuki ludo­ wej. Pojęcie „ludu", „chłopa", a tym samym i amerykańskiej „sztuki ludowej", nie jest i nie może być adekwatne do tego pojęcia w wydaniu europejskim. Nie odpowiada amerykańskim realiom. Próby sprecyzowania pojęcia amerykańskiej sztuki ludo­ wej podjęto z początkiem 1930 r. w następstwie powstania pierwszych kolekcji. Uznano już wówczas określenie „ludowy" za najlepiej odtwarzające charakter dzieła, niemniej jednak szuka­ no innych alternatyw-„naiwna", „prymitywna", „prowincjonal­ na", „popularna", „nieakademicka". Obok określenia „sztuka country" wyłoniło się pojęcie „sztuki pionierskiej" również niezaakceptowane, z racji faktu, iż idea pionierstwa była zjawiskiem, które pojawiło się i zniknęło w różnych stanach Ameryki Północ­ nej, w pewnych określonych ramach czasowych. Historia „odkrycia" amerykańskiej sztuki ludowej jest w poró­ wnaniu ze sztuką europejską krótka, a dokonali tego w latach dwudziestych XX w. kolekcjonerzy. I tak, między innymi Abby Aldrich Rockefeller poświęciła się zbieractwu amerykańskiej sztuki ludowej od 1920 r.., by już w latach 1930-1931 udostęp­ nić swój zbiór na wystawie w Museum of Modern Art w Nowym Jorku. W 1935 r. kolekcja Abby Aldrich Rockefeller stanowiła trzon pokazu sztuki ludowej w Williamsburgu, mieście, któremu 1 2 rodzina Rockefellerów ofiarowała swoją kolekcję sztuki ludowej w 1939 г., by następnie w 1957 r. wybudować muzeum zawiera­ jące dziś ponad 2000 obiektów i zajmujące się również infor­ matyką i propagandą na temat sztuki ludowej. Electra Havemeyer zainteresowała się sztuką ludową już w 1910 r. inwestując w zbiory majątek swego męża J . Watsona Webb'a, a następnie w 1947 r. zakładając Shelburne Museum. Siostry Eleonora i Mabel Van Alstyrie przekazały swoje zbiory sztuki ludowej Smithsonian Institution w 1964 г.; właścicielami imponujących zbiorów są rodziny Williama i Bernice Chrystler Garbisch, Peterów Tillon, Williama E. Wiltschire'a i innych. Kolekcjonerstwo stworzyło pretekst oraz warunki do pokazów wystawienniczych amerykańskiej sztuki ludowej, również opóź­ nionych w porównaniu ze sztuką europejską. Pierwszy publiczny pokaz odbył się we wspomnianym Whitney Studio Club w 1924 r. Trzy lata później miała miejsce wystawa ze zbiorów Isabel Carlton Wilde, zaś w 1930 r. w Harvard Society for Contemporary Art - duża ekspozycja malarstwa ludowego. Książka American Folk Painters of Three Centuries podzieliła bogate amerykańskie malarstwo ludowe na trzy rozdziały prezen­ tujące trzy zespoły artystyczne XVIII, XIX i XX w. poprzez omówienie najwartościowszych i najbardziej charakterystycz­ nych indywidualności artystycznych poszczególnych epok. Pełne usamodzielnienie amerykańskiego malarstwa ludowego, zwłaszcza portretu nastąpiło w XVIII w. Portret przestał być wyłączną własnością warstwy uprzywilejowanej, prominentów wielkomiejskich, zamożnego patrycjatu, budząc zainteresowania średniego mieszczaństwa z prowincjonalnych miast, docierając nawet do ludności z małych osad, rzemieślników, farmerów, zaś sam konterfekt stał się nie tylko studium psychologicznym, lecz pierwszorzędnym dokumentem historyczno-socjologicznym. The Beardley (czynny w rejonie Nowej Anglii i Nowego Jorku w latach 1785-1800) stworzył wzór intymnego portretu amery­ kańskiego obywatela ukazanego na tle swego dorobku życiowe­ go, w swym mieszkaniu, u boku małżonki i dzieci. Schemat ten podjęli współcześni mu malarze, a to John Brewster, Winthrop Chandler, Rufus Hathaway, Pieter Vanderlyn. Malarstwo XIX w. będącego okresem wielkiego rozkwitu ludowego malarstwa Stanów Zjednoczonych poszerzyło się o szereg nowych, fascynujących malarzy tej epoki - tematów. W dalszym ciągu artyści wędrujący od domu do domu, od fermy do fermy malują portrety, lecz już bardziej rozbudowane, bogate, czego przykładem jest między innymi portret zbiorowy rodziny Joseph'a Moore'a (1839 r.) pędzla Erastus'a Salisbury Field'a (1805-1900). Jacob Mantel (1763 ? - 1863) z kolei przed3 ггт ММРР Edward Hicks, Arka Noego, 1846 61 1 �Georges A. Hayes, Na gole pięści, ок. 1860 stawiał swych na błękitno ubranych portretowanych w błękit­ nych wnętrzach, deformując ich proporcje poprzez stosowanie podwyższonego punktu widzenia. Lecz XIX w. to również malarstwo krajobrazowe, w tym niezwykle charakterystyczna tematyka mórz i rzek, które w historii młodej społeczności amerykańskiej pełniły szczególną rolę; przez morza przepływali do Stanów emigranci, rzeki przekraczali posuwając się na Zachód osadnicy, uważając każdorazowe ich przekroczenie za ważne życiowe wydarzenie. Najpopularniejsi malarze tego tematu to Jurgan Frederick Huge (1809-1878) oraz bracia James (1815-1897) i John (1815-1856) Bard'owie autorzy „portre­ tów" statków pływających po rzekach Hudson i Mississipi. Amerykańskie malarstwo ludowe XIX w. rozpowszechniło również motyw ogrodu Edenu, biblijnego raju i królestwa pokoju, których spokój i szczęście szczególnie odpowiadały mentalności młodego amerykańskiego społeczeństwa. Do tematu szczęścia i wzajemnego zrozumienia powracał kilkanaście razy Edward Hicks (1780-1849) z Pensylwanii, jedna z najciekawszych osobowości amerykańskiej sztuki, a ludowej szczególnie; cykl „Peaceable Kinghdom" - królestwa pokoju powstał w myśl religijnego programu Kwakrów, głoszących hasła współżycia wszystkich ras na kontynencie amerykańskim. Temat ogrodu Edenu podjął z kolei Erastus Salisbury Field, autor sugestywnej ilustracji tekstu Księgi Rodzaju. Równocześnie coraz większą popularnością cieszyło się malarstwo krajobrazowe barwnie dokumentujące schludne miasteczka (Jurgan Frederick Huge - 1809-1878, Joseph H. Hidley - 1865-1872 ?), bogate po­ siadłości (Charles C. Hofmann 1821-1882), dostatnie fermy (E. Hick). Amerykańskie malarstwo ludowe, w odróżnieniu od europejs­ kiego, nie było zainteresowane ikonografią religijną, co powodo­ wane było zarówno różnorodnością religii i sekt czynnych w Stanach Zjednoczonych, jak i zdominowaniem umysłowości, tak malarzy, jak i odbiorców ich prac, problemami świeckimi, ilustracją sukcesu i zadowolenia. Jednym z wyjątków był po­ chodzący z Nowego Meksyku Jose Rafael Aragon (ok. 1795-1862) - autor ekspresyjnych w swej deformacji, pozba­ wionych trzeciego wymiaru, malowanych nasyconą gamą kolo­ rystyczną obrazów o treści religijnej, znanych między innymi z kościoła w Santa Cruz. Wiek XX - to kolejne indywidualności malarstwa ludowego, spośród których zwraca uwagę; Henry Church (1836-1908) „odkryty" w 1930 r. przez Sama Rosenberga autora tekstu w omawianej pracy. Church, pracujący w młodości podobnie jak jego ojciec jako kowal, usamodzielnił się artystycznie w wieku lat czterdziestu, malując charakterystyczne martwe natury z owoca­ mi, powtarzając ze szczególnym zamiłowaniem motyw kawonu, oraz małp demolujących starannie ułożone przedmioty martwych natur. Około 1878 r. wybudował swoje studio wraz z galerią sztuki - „Church Art Museum - Art Museum", niewielką budkę pokrytą z zewnątrz malowidłami o motywach zoomorficznych. W dalszym ciągu artyści ludowi malują portrety (Olof Krans 1838-1916), lecz opierając się nie na modelu, lecz na jego fotografii; powstają również widoki rozwijających się miast i miasteczek (John Kane 1860-1934); Joseph Pichett 1848-1918), inspirujące do dziś swoją formą i specyficznie interpretowaną tematyką artystów ludowych. Praca amerykańskich badaczy sztuki ludowej American Folk Painters of Three Centures oparta została na doskonale dobranym i przeselekcjonowanym materiale charakteryzującym trafnie bo­ gactwo amerykańskiego malarstwa określanego jako „ludowe". W doborze materiału nie zabrakło ani jednego nazwiska malarzy trzech wieków, istotnego w historii sztuki ludowej w Stanach Zjednoczonych. Selekcja została dokonana w uzależnieniu od wartości artystycznych, a raczej różnorodnych propozycji formalnych, oraz w aspekcie bogatego programu tematyczne­ go, ilustrującego życie Stanów Zjednoczonych kolejnych wie­ ków. Nazwiska poszczególnych artystów omówione zostały w formie artykułów wyczerpujących pod względem informacji, analizy formalnej i materiału ilustracyjnego, uzupełnionych bib­ liografią. Kończąc tę krótką refleksję na temat jednej z wielu publikacji poświęconych amerykańskiej sztuce ludowej, budzącej coraz żywsze zainteresowanie współczesnych badaczy i teoretyków sztuki, interesujące zdaje się być przypomnienie, skrajnie od­ miennej od dzisiejszych, opinii dotyczącej malarstwa ludowego w Stanach Zjednoczonych pióra Mark'a Twain'a, opublikowanej w autobiograficznej powieści Życie na Mississipi z 1883 г.: „W wielkiej złoconej ramie olejny paszkwil na całą rodzinę: tatuś trzymający książkę (Konstytucję Stanów Zjednoczonych), gitara z niebieskimi wstążeczkami powiewającymi przy szyjce, oparta o mamusię, młode panny jako dzieci w pantofelkach i długich majteczkach w ząbki, jedna obejmująca wypchanego konia, druga kłębkiem włóczki wabiąca kotka, przy czym obie mdło uśmiechające się do mamy, która również mdło uśmiecha się do nich. Wszystkie te osoby świeże, surowe i czerwone, praw­ dopodobnie odarte ze skóry. Naprzeciw, w złotych ramach dziadek i babcia, kiedy on miał trzydzieści a ona dwadzieścia dwa lata - sztywni, staromodni, z wysokimi kołnierzami, bufiastymi rękawami majaczącymi blado na tle ciemnej, egipskiej nocy...". PRZYPISY 1 Jean Lipman, Tom Armstrong, American Folk Painters of Three Centuries, Hudson Hill Press, Inc. New York, 1980, Whitney Museum of American Art. Exhibition organized by the Whitney Museum of American Art New York, February 2 6 - May 13, 1980; stron 233, 142 reprodukcje barwne. 62 2 What is American Folk Art? - A Symposium, May 1950 (przedruk w) Folk Art in America, Painting and Sculpture, New York, b.d., s. 14-21 Folk Art in America, op. cit., s. 7-8 3 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7cf0d993719c5d63c6487bf99d46b459.pdf 122e6ae2b78811d533e0bc19a009c67a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5435 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Olędzki, Jacek (1933-2004) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5053 Title A name given to the resource Jacek / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 ; s.241 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text C iężko mi pogodzić się z jego śmiercią, był młod­ szy, pełen pasji do ostatnich chwil. Niepokorny, ale wierny w przyjaźni, choć rugał mnie niemiłosiernie za pomnik na placu Krasińskich. Patrzył na niego z okna swej mansardy i na mnie wylewał swą złość - byłem przecież kiedyś w wojsku, w artylerii oczekiwał, że to świństwo wysadzę. A ja już zmieszczaniałem, nawet tego nie umiałem zrobić dla przyjaciela! Był fascynujący, ale trudny. Fotykał się o własne nogi. "Świat" takich nie lubi, nigdy nie wiadomo, co im przyjdzie do głowy. Hierarchię urzędową przyjmował z pokorą, ale tak wyraźną, że dostrzegano w niej ironię. Zapewne słusznie. A przecież przerastał swoich utytułowanych zwierzchników i kolegów o głowę. Co najmniej. Wobec tego nie znalazło się dla niego po studiach miejsce w katedrze etnografii. Zresztą nie chciano w niej widzieć ani Ludwika Stommy, ani Zbyszka Benedyktowicza. Stomma został wtedy profesorem na paryskiej Sorbonie, Benedyktowicz uwikłał się w redagowanie "Kontekstów" (fantastyczne numery), związał się z katedrą dopiero w ostatnich latach. Jacek znalazł przytulisko w Instytucie Geografii, co miało tę dobrą stronę, iż mógł wyjechać na stypendium do Afryki, i co jeszcze ważniejsze - badać społeczność wsi Murzynowo. Przez lata. Systematycznie, mądrze. Parniętam seminarium folklorystyczne, które prowadziłem na zamku w Książu. Program był napięty, Jacek miał mówić od 8 do 10. Ale mówił tak fascynująco, że słuchaliśmy go do samego obiadu, a później do kolacji, i znów po niej. Byłem tak wzruszony, jak gdybym słuchał relacji Bronisława Malinowskiego z wyprawy do Trobriandów. Jacek umiał widzieć. Inni patrzą, lekceważą to, co dokoła - a dla niego ważne były rysunki dzieci na boisku, napisy w tramwajach wszystko. Interesowali go ludzie, umiał dostrzec w nich to, co ważne, ciekawe. W Mongolii, w Afryce, na Kurpiach. Cudownie patrzył, czuło się, że dla niego jest ważne to, co mówię. Znałem tylko dwóch takich ludzi umiejących słuchać- Ludwiga Zimmerera i Jacka. Mówiono im wszystko, już nawet nie jak na spowiedzi, ale na torturach. Wszystko. Przecież tak namiętnie słuchali! Ludzi z Murzynowa traktował jak przyjaciół. Szai co ważne- lubił. Oni o tym wiedzieli i starali się serdeczność odwzajemnić. To były kontakty mię­ dzyludzkie, a nie etnograficzne wywiady. Książka Munował rzynowo. Znaki istnienia i tożsamości kulturalnej mieszkańców wioski nadwiślańskiej XVIII-XX w. (W-wa, 1991) jest pozycją znakomitą, a Kultura artystyczna ludności kurpiowskiej (Wrocław, 1971) najciekawszą, jaką znam, relacją o kulturze ludowej . O sztuce. A sztukę Jacek widział znakomicie, obserwując i fotografując z całą świadomością artystycznej wartości obiektu. Umiał dostrzec urodę glinianego konika, kozy prostyńskiej, monumentalizm wotów woskowych, które odkrył w kurpiowskich peregrynacjach. Jego wrażliwość artystyczna była niezwykła i to nie tylko ALEKSANDER JACKOWSKI Jacek w środowisku antropologicznym. To on zwrócił mi uwagę na Jerzego Kalinę, zmusił do przyjścia na Dworzec Centralny, gdzie obaj badali reakcję publiczności na zawieszony pod sufitem wielki sześcian. Pogonił mnie na Świętokrzyską, gdzie Kalina stworzył znakomitą rzeźbę, wchodzących pod ulicę i wychodzących ludzi. W galerii przy bramie Uniwersytetu zrobił wystawę fascynujących rzeźb - z zapałek, suflera w jednym z warszawskich teatrów (Kornaś?). Zajmował się kowalstwem, rzeźbą, plastyką obrzędową, wotami, obrazami, wrażliwością estetyczną i preferencjami chło­ pów, światopoglądem, ich współczesnością i historią. Większość jego artykułów znaleźć można w rocznikach, "Kontekstów". Wiedział, że w tej redakcji ma prawdziwych przyjaciół, że czekamy z niecierpliwością na każdy jego tekst. Był wierny ludziom, z którymi się przyjaźnił. Wiedział, że ma wpatrzonych w siebie uczniów, budził w nich wrażliwość, poczucie odpowiedzialności. Czcią otaczał pamięć Andrzeja Hemki, który odszedł nie mogąc znieść naporu życia. Wpływał na studentów, rozszerzał pole ich wyobraźni. Ja też wiele mu zawdzię­ czam, był kimś. Tak jak niegdyś jego profesor Witold Dynowski, którego wykłady trudne były do zanotowania, ale zostawały w pamięci. Dynowski otwierał perspektywę na wielki świat, inne kultury, to było więcej niż znajomość szczegółu, uwarunkowań tylko jednego środowiska. Podobnie Jacek. Uczył patrzeć na świat, widzieć go i opisywać. Także fotografować. Ale czy ktoś zechce i zdoła pokazać na wystawie jego fantastyczne zdjęcia z Kurpi, Mongolii, Afryki? Byłyby dopełnieniem książek i artykułów. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c87cc79f19425a55f2fb861761be1456.pdf 34f0004adb3354fbfa4e7793c8c57193 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5437 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Olędzki, Jacek (1933-2004) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5055 Title A name given to the resource Jacek / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 ; s.244 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kubiak, Anna Eleonora Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ANNA E. KUBlAK Jacek Egotyzm jest darem Jacek B Olędzki ył mistrzem w badaniu obcości tego, co znajduje się zbyt blisko nas, by tę obcość łatwo było dostrzec, problematyzować. Był również świet­ nym nauczycielem drwiny i autoironii. Jego umiejęt­ ność rozwinięcia opowieści na temat drobnego szczegółu (znane wszystkim gadulstwo Jacka) było świadec­ twem ciekawości świata, przymusu ciągłej interpretacji. W Murzynowie stworzył muzeum żywe, miejsce wielu rozmów. Jacek tępił jak nikt pojęcia 'informator' i 'wywiad'. Pisał w książce Murzynowo. Znaki istnienia i tożsamości kulturalnej mieszkańców wioski nadwiślań­ skiej XVIII-XX w. (UW, Warszawa 1991): "Przyjąłem dewizę, że badając innych, badam również siebie. Badając innych, przyzwalam na nieskrępowaną ingerencję również w moje zachowania, zajęcia i zainteresowania". Był autorem trzech książek i kilkudziesięciu materiałów filmowych. W latach sześćdziesiątych, gdy jeździł z profesorem Dynowskim do Mongolii, na wła­ sną rękę brał ze sobą kamerę. Władzom mongolskim tłumaczył, że wozi niezbędną mu bezprzewodową golarkę. Gdyby żył w innych czasach na pewno wybiłby się w etnograficznej kinematografii. Tępił wszelkie przejawy pompatyczności, oficjalności. Narażał tym samym często swoje kontakty zawo- dowe. Należał do ludzi, którym- mówiąc jego słowa­ mi - było dane. Poznanie i szacunek wobec innych wizji świata dzięki wyprawom do Afryki i Mongolii szły w parze z tropieniem zaściankowości, ksenofobii. Pisał w książce Ludzie wygasłego spojrzenia (Dialog, Warszawa 1999): "( ... ) to, co ludy te wyróżnia, w żadnym wypadku nie jest egzotyzmem. I dalej, że owego egzotyzmu, w drugim znaczeniu tego słowa, częściej nieraz można doświadczyć pośród swoich, a nie obcych, pośród rodaków, niekoniecznie w ostępach naszego kraju. Przeciwnie, tuż przed własnym domem, kiedy z tłu­ mu na placu Krasińskich w Warszawie słyszę: Polska dla Polaków". Był etnografem w życiu, na co dzień. Ciągle coś badał , interpretował. Trzeba było stale mieć się na baczności, by czegoś nie palnąć. Inaczej narażał się czło­ wiek na szyderstwo straszne. Był często nieznośny. Chciałoby się uciekać, gdyby nie potrafił jak nikt rozśmieszyć. Uwielbiał indywidualne rytuały. Wszystkie ważne chwile musiały mieć swoją oprawę: muzyka, trociczki, dobrane słowa. Mierziła go zwyczajność. Że­ by podtrzymać jego sympatię, trzeba było stale go zadziwiać lub przynajmniej uważnie słuchać. Określany metodologicznie jako 'nieświadomy fenomenolog', 'pogrobowiec duperelnych zainteresowań', 'syn marnotrawny', sam siebie nazywał etnologiem-perypatetykiem. Chodził zawsze swoimi drogami. Chronił swoją niezależność, nawet za cenę bolesnych awantur i w końcu rozstań. Bronił się do końca. Jeszcze w hospicjum, wbrew rygorom, wychodził sam na dziedziniec. Kiedy w końcu, w ostatnich dniach, siadał na wózek, mówił: "Myślałem, że jestem wolnym człowiekiem". Jego ostatnie zdanie, które od niego usłyszałam to: "Najważniejsza jest świadomość". I umarł świadomie. Na dzień przed śmiercią wiedział, że następnego dnia umrze, i chciał uciekać na Długą. No i uciekł. Krajobraz. Fot. Jacek Olędzki 244 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b6a21a019ba2f1b4325c5ab002df7b09.pdf d23f15213b396cd7d9e61f39d24b35cf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2555 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1996 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2374 Title A name given to the resource Jacek Łodziński / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1996 t.50 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1996 t.50 z.1-2, s.103-106 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Doradzają zresztą nie tylko oni. Macak chciałby, aby kolekcja była możliwie pełna, wszechstronna, obiektywnie doskonała. Ale jak osiągnąć tę obiektywność? Sądy krzyżują się, zderzają; ktoś, z k i m bardzo się liczy odmawia wartości rzeźbom Śledzia, Chajca i L u r k i ; ktoś inny przeciwnie - w nich dostrzega znamiona prawdziwej sztuki, napięcie życia duchowego, lekce sobie ważąc setki bezdusznych figurek, niczym w swej istocie nie różniących się od zabawek z drewna. To też jest zrozumiałe - szacunek dla opinii specjalistów, ludzi wybitnie wrażliwych. Kolekcja jakby wyprzedza w tym okresie świadomość swego twórcy. Dopiero w następnym etapie ujawniają się prawdziwe preferencje zbieracza, nabiera pewności siebie - w końcu to kolekcja jego, dla niego i przez niego budowana. Wtedy też, w masie przedmiotów zaczynają błyszczeć te naprawdę ważne. Przestaje imponować rozrost liczbowy, narasta świadomość, że ilość wcale nie musi przechodzić w jakość. Przedmiotem dumy stają się dzieła wybitne. W domu państwa M a c a k ó w wyróżniłbym przede wszystkim zestaw rzeźb Edwarda Sutora. Nie ma wielkich, bryłowatych, fantastycznych głów - ale ten brak rekompensują średnie i małe figurki, świetnie dobrane. Doskonały jest zestaw dzieł Heródka, Ludwika Więcka, M a r i i Wnęk, Katarzyny Gaweł. Jest kilka rzeźb Leona Kudły, wśród nich (piękna!) dziewczyna z ptakiem na wyciągniętej dłoni, jedna z najwcześniejszych prac artysty. Ekspresyjne rzeźby Romana Śledzia, artysty bardzo wysoko ocenianego w Niemczech, ale u nas niedocenianego - tak dalece odbiega od potocznych oczekiwań. Dobry jest zestaw Nikifora. Monsiela, Zagajewskiego, Jędrzeja Wowry, Stani­ sława M i k i , Janasa, Hołdy, Muchy. (Z po­ zycji wybitnych - nie­ wiele rzeźb L u r k i . Sła­ bszy jest Chajec i Szczypawka-Gołębiowska). Cenny, pięk­ ny zestaw ptaków, za­ bawek z drewna, w tym emausowych „Ży­ dów". Z dawnej sztuki ob­ razy z X V I I I i X I X w. Matki Boskiej Często­ chowskiej, Gidelskiej, z La Salette. Nieprze­ ciętnej urody Święta Rodzina. Doskonały dobór rzeźb: różne we­ rsje Chrystusa Frasob­ liwego, Ukrzyżowań. Fragmenty z ołtarzy łe­ mkowskich cerkiewek. To, czego nie mają mu­ zea - setka oleodruków zbieranych we wsiach. Drzeworyty: z Płazo­ wa, Wowry. Zbiór uzupełniają lu­ dowe skrzynie, szafy. W nich około 130 wy­ cinanek 26 autorek. Dokumentacja w trak­ cie opracowania. Goto­ we ok. 350 opisów. Leszek Macak zbie­ ra eksponaty, ale podo­ bnie jak to miało miejs­ 102 ce z Zimmererem, czy Bolesławem Nawrockim, ważne niego są spotkania z twórcami. Poznał ich wielu. Niektó z nich, to ludzie o niezwykłej osobowości, ciekawsi nawet dzieła ich rąk (np. Piotr K w i t ) . Z wieloma twórcami Les zaprzyjaźnił się, jeździ do nich, zaprasza do siebie. Ostatnio u niego twórca pięknych ptaszków z drewna - Zachura. M ; bardzo go ceni, zawiózł nawet sporo jego ptaków swe dawnemu szefowi w Stanach. Surowy ten, niezdolny uśmiechu człowiek, zobaczył kiedyś u Macaka ptaszki | sufitem, no i teraz ma je sam w swym biurze. Trzepoczą poruszane powiewem powietrza z A i r Condition. (Poczc człeczyna! myślą klienci. Ptaszki sobie powiesił!). Jacek Łodziński Aleksander Jackowski Był słotny dzień jesienny. Czekałem na Ludwiga Zimmerera przed jego willą. Nie przychodził, za to przyjechali dwaj Holendrzy. Podnieceni, kupili w Krakowie „fantastyczne" obrazy. Pytam - czyje? Gawlowa. Nie słyszałem. Pokazują. Radosne, ludowe do szpiku kości, a przytym poza tradycją. A Zachura, to nie tylko ptaszki, lecz i los człowieka, z n Gdzie mieszka - pytam. Za Krakowem, zawiózł ich do niej związany. W czasie okupacji Niemcy wzięli go do kamiet właściciel kramu w Sukiennicach. Bardzo, bardzo dziwny łomów. Warunki były straszne, ludzie umierali - jeden człowiek. Grosza od nich nie wziął, jeszcze się cieszył, gdy nadzorca zobaczył, a było to tuż p n > 5? - f a z u j ą wizytówkę, wymówić nazwiska nie drugim. Niemiec Bożym Narodzeniem, że Zachura struga sobie ptaszka. A . iego kę umiesz zrobić? zapytał Zachura wyrzeźbił, jedną, drug £ ™ w o w a n y , zacinał się mówiąc. Przyszedł prosić No i zwolniono go z tego kamieniołomu. Ocalił życie. Ptasi , i a n o mu odebrać koncesję. Chodziło o donos, mu je ocaliły. sprawę kapliczki koło Paszyna. M ó w i o n o , że j ą ukradł, zdjął, c i l i a , a r c e J^S^SL^^^yi w I n s t y t u c l e N i e w i e l k z d e n e r Q Kiedy w kolekcji Macaka przypatruję się rzeźbom i obrazo wiszącym wszędzie ptaszkom, zastanawiam się na tym, f. wielkie talenty drzemią w ludziach, i jak mało trzeba (czas jednego impulsu), by mogły z całą siłą wybuchnąć. Oglądt wspaniałe rzeźby Sutora, Heródka, Zagajewskiego, Ной niesamowite rysunki Monsiela, obrazki Nikifora - tych, kto* tworzyli, poniew musieli tworzyć, p o ł waż ta potrzeba don nowała w ich żyd i oglądam rzeźby I nych artystów, który w ujawnieniu talen pomógł przykład sąsi da, konkurs, czy wys wa. Tak, jakby ni twórcza była hamo*. na wstydem przed ot czenicm. Przecież I robi się na wsi tego,! nie przyjęte, со I przynosi dochodu Ale wystarczy, że kto kto zobaczył u stan Katarzyny Gawłów Niebo z Malt Boską i aniołami, Щ malowane na ścian komórki, w której mk szkala, zachęcił ją* malowania obrazo' by w ciągu krótkie czasu powstały пара» dę znakomite. Patt na nie w domu Leszł Macaka i cieszę s i e ł stworzył tak znakom* kolekcję. p o m o c c h c przehandlował, zrobił, zawiesił. O co tu chodzi? Wyjaśniłem, Łodziński przejeżdżał, widział starą, już rozpadającą się kapliczkę, więc uznał, że trzeba w jej miejsce dać podobną; nie czekał aż ją spalą a drzewo zetną. Pomówił z ludźmi, sfotografował, obiecał że przywiezie nową. A bo można takiemu wierzyć? Ksiądz Nitka na wszelki wypadek starą wziął do siebie. Łodziński, jak obiecał, n o w ą kapliczkę przywiózł, Zawiesił na drzewie. Trochę się zmartwił, że starej nie ma, ale nową dał. Pieniędzy żadnych za nią nie chciał. To już wydało się lu bardzo podejrzane. Niepojęte. Sprawę wyjaśniłem, no i zapomniałem o kupcu z Krakowa. Tym bardziej, że podobnych spraw, z donosów zrodzonych, było więcej. Choćby taka, gdy powiadomił mnie wyższy urzędnik resortu kultury, iż w Szwajcarii doktór Nawrocki handluje rzeźbami. Rzeczywiście, działał w Szwajcarii i za­ jmował się - także - rzeźbami, tyle, że wygłaszał o nich odczyty w najświetniejszych gremiach i pokazywał je na wystawach. Ale wracam do Holendrów, Gawłowej i Łodzińskiego. Przy pierwszej nadarzającej się okazji pojechałem do Krakowa, aby z nim się zobaczyć. Zawiózł mnie do Gawłowej, wręczył 10 kaset z rozmowami, jakie z nią nagrał, pokazał obrazy, zgromadzone u siebie w domu, a ponieważ robiliśmy wówczas z Zofią Bisiakową wystawę sztuki nieprofesjonalnej w ramach Dni Krakowa (1978), dał na tę wystawę doskonały zestaw prac. Od tamtego czasu, kiedy przyjeżdżałem do Krakowa, pierw­ sze kroki kierowałem do Sukiennic. Kram Jacka wyróżniał się zdecydowanie, zwłaszcza dzięki rzeźbom, które go dekorowały. Rzeźby były świetne. Jednak, kiedy pewien Niemiec nie mógł oczu oderwać od Chrystusa na łodzi Adama Zegadły, i nie odchodził mimo kilkakrotnych zapewnień, że rzeźba jest nie do sprzedania, Łodziński zapytał, co go tak w tej rzeźbie zaintere­ sowało. Należę do ludzi, którzy wierzą - odpowiedział - iż Pan Bóg przychodzi z wody. Zamykano kramy, a on jeszcze stał patrzył. Wtedy Jacek zdjął z półki Zegadłę i dał mu. To rzeźba me do sprzedania, więc tylko dać j ą Panu mogę, powiedział. Ale i z dawaniem były kłopoty. Przyjechał kanclerz Niemiec, Schmidt. Kramy pięknie wypucowano, gość zainteresował się stoiskiem Łodzińskiego; postanowiono więc dać mu rzeźbę Adama i Ewy. Jacek przyniósł najładniejszą z tych które miał * domu i ofiarował gościowi. Ale władze nie chciały prezen. • Pieniądze przekazano, przez muzeum, ale dyrektor wpłacił J do Urzędu Skarbowego, i po 2 latach Łodziński dostał wezwanie do zapłacenia podatku i kary za nielegalnie prowaPRZYPISY o n ą pracownię rzeźby (!!!). Aleksander Jai ruedyś przyjechałem do Krakowa wściekły. Właśnie ukazał ki, Ludwig Zimmei ^, e r „Polskiej Sztuki L u d o w e j " poświęcony kulturze go kolekcja, PSL 1 Mg°wskiej. Jeszcze nie było wtedy mody na tę tematykę, numer 1/2; Ludwig Zi\ lem . ^ którego realizację włożyłem wiele trudu, uważao swojej kolekcji, że d * y k l e ważny, i to z wielu powodów. Ale okazało się, 1971, nr 1/2 Wojciech Sien^ j y^ktor „ O s s o l i n e u m " we Wrocławiu, nie porozumiewając Pamiętnik spotkań PS mną, ani z dyrekcją Instytutu, kazał drukarni 1975, nr 1/2 'ejszyć nakład o ponad tysiąc egzemplarzy, tak by numer d z i o m 1 e az 1 n u m w Z a n e z w 2 S e z e l r n dotarł jedynie do prenumeratorów. Nie muszę wyjaśniać, jak mnie to zdenerwowało. Oczywiście od razu powiedziałem o tym Jackowi. Zamrugał powiekami i spokojnie zapytał, czy można zrobić dodruk? Nie wiem, odpowiedziałem, a zresztą skąd wezmę pieniądze. D z w o ń ! - poprosił, zapytaj o wszystko. Dodruk mogli zrobić, miało to kosztować 10 milionów. Jacek kiwnął głową - każ robić. Zwitek banknotów wsadził mi do kieszeni. I tak stałem się przestępcą, w y d r u k o w a ł e m 2.000 egzemplarzy bez zgody wydawcy, bez podatku. Napisałem do „ O s s o l i n e u m ' ' , że od tej chwili sami będziemy w y d a w a ć pismo. Był to już okres przemian, wielkich nadziei. Zelżał gorset zakazów. Łodziński kupił kompletnie zrujnowany dom przy ulicy Solskiego, a właściwie półtora domu. Zachwyciły go piwnice, czternastowieczne. Za n a m o w ą Andrzeja Majews­ kiego, wspaniałego scenografa, w dawnym warsztacie urządził galerię sztuki naiwnej. Lokal (to też był pomysł Majewskiego) nazwał Camelot. Na inaugurację urządzili wystawę sztuki żydowskiej. To był majstersztyk scenograficzny. Na środku sali stał wóz, wyładowany po brzegi rupieciami, tobołami. W ó z Żyda - Wiecznego Tułacza. Przyprószony bielą symbolizował los narodu. W piwnicy wyeksponowano ocalone macewy, wydobyte z błotnistej drogi do PGR przez Andrzeja Toborowicza, (kupowane za pół flaszki każda), w salkach rzeźby Żydów, tegoż Toborowicza. W y s t a w ę otwierałem razem z Piotrem Skrzyneckim. Grał skrzypek z Piwnicy pod Baranami, pod­ skakiwał (bo mały) i śpiewał żydowskie niguny Antoni Pilch, a w odwodzie czekało kilku górali z ciupażkami „na wszelki wypadek". Zrobiliśmy też promocję „ Ż y d o w s k i e g o " numeru. Kraków zdumiał się plakatem - adres galerii wyprzedził oficjalne decyzje Magistratu, Jacek podał d a w n ą nazwę ulicy - św. Tomasza. I tak zostało. N a z w ę wkrótce przywrócono. Tam, w piwnicy, przy grzanym miodzie i znakomitym „ e k o l o g i c z n y m " jedzeniu, miałem ostatnio promocję książki Sztuka zwana naiwną, tam odbyła się narada zorganizowana przez Centrum Animacji Kultury, w której instruktorzy i działa­ cze dyskutowali na temat sytuacji sztuki ludowej. Gości podejmował śniadaniem, w przygotowywanej do otwarcia winiarni, Jacek Łodziński. W tym czasie do Sukiennic zaglądał j u ż rzadko, urządził, wykorzystując materiał z rozbiórki starych chałup, stare kapli­ czki, drewno i wiklinę - sklep sportowy „ O l i m p " . Obok winiarni (pięknej!) ma znany w Krakowie sklep z „ekologicz­ n ą " żywnością „Pod A n i o ł a m i " . Byliśmy pod wrażeniem scenerii, zarówno „ O l i m p u " jak i winiarni. Łodziński zaufał 103 �swojej wrażliwości, zrobił to, co etnografów starego chowu mogłoby zbulwersować, połączył szkło z drewnem i wikliną, ludowe naczynia gliniane ze starymi beczkami, wschodnimi kobiercami na ścianie, włoską ceramiką. Stworzył nową jakość, zaskakującą w swej harmonii, dającą poczucie autentyku. Ciągle jest w ruchu, nerwowy, realizuje nowe pomysły, ubolewa, że nie starcza mu czasu na wyjazdy do ludowych twórców, a przecież każdy wyjazd to nie tylko powiększanie kolekcji, ale i Galerii Sztuki Naiwnej. Piękny to i dziwny sklep. M o ż n a go zwiedzać, ale gdy chcesz kupić obraz, czy rzeźbę a nawet ptaka, okazuje się, że nie są do sprzedania. Zdener­ wowałem się, gdy sprzedawczyni trzeci, czy czwarty wskazany objekt uznała za chroniony. To nic nie jest na sprzedaż? - Jak to nic, broniła się. Wiele rzeczy, tylko pan ciągle wybiera najlepsze. To samo w Sukiennicach. Co piękniejsze rzeźby stanowiły jedynie dekorację. Trudno jak widać, łączyć usposobienie kolekcjonera z kupieckim. Następuje kolizja instynktów. Ale nie ma kolizji w działaniach na rzecz Krakowa, na rzecz kultury, także ludowej. Przecież subwencjonował powstanie książki o Paszynie, przez rok dając stypendium autorowi). Ciekawy człowiek. * Rozmowa: Jak i dlaczego zainteresowałeś się, Jacka sztuką ludową? Z obrzydzenia do obłudy w tym, co robiono, mówiono, pisano. Szukałem upustu, na wsi, w rozmowach z rzeźbiarzami. Byłem wtedy młodym kupcem, po studiach ekonomicznych. Pomagałem rodzicom, którzy prowadzili kram w Sukiennicach Z ludowymi przedmiotami? Ależ nie, to była galanteria. Może tylko trochę lepsza niż gdzie indziej. Jeździłem po towar do Warszawy. Wtedy za­ glądałem na Stare Miasto, do sklepu Cepelii. Zobaczyłem tam kiedyś grupę rzeźb Adama Zegadły. Spodobała mi się jedna, ale pani, która te rzeźby pokazywała pokręciła głową, zabrała mi ją z ręki i podała inną. Powiedziała: wiem, że się panu ta figurka napewno nie podoba, ale ona jest naprawdę bardzo dobra. Niech mi pan wierzy! Jakbym ją widział! To była pani Zosia! No i miała rację! Ta rzeźba przypomniała mi kapliczki, które widziałem na wsi w młodości. Ojca, rzeźby niepokoiły. Owszem, Chrobaka rozumiał, tam było dobre rzemiosło, ale te z wykrzywionymi buziami? Kto je leupi? dziwił się. Ale kupowali, turyści zagraniczni, kolek­ cjonerzy. Dlaczego ja te rzeźby tak pchałem ludziom pod nos. Przypu­ szczam, że z przekory. Ty też jesteś przekorny, no nie? Zabraniano, tępiono więc ja religijne motywy przemycałem świątkach... a plakat wystawy Gawłowej, po raz pierwszy pojawił się taki na ulicach - z M a t k ą Boską. Zrobił go Janusz Trzebiatowski, a przyznasz, że pięknie. Nie miał kłopotu z cenzurą? - Miał! Co Pan tu przyniósł? zdziwiła się pani cenzor. Co to jest? Wniebowstąpienie? - Dlatego tu jestem osobiście! uśmiechnął się rozbrajająco Janusz. Cenzorka roześmiała się i plakat puściła. Już się zresztą cały system kruszył. Przecież na wernisaż Gawłowej przyjechali nie tylko ludzie z Zielonki, ale i miejscowy ksiądz. Myślałem, że dyrektor Waligóra zemdleje, gdy go zobaczył. Do tego na wielkim stole zastawionym odpustowymi łakociami leżało kilkadziesiąt pierników z orłami w koronie! Sami je piekliśmy do połowy nocy. Teraz to się wydaje zabawne, ale wtedy odreagowywałem w ten sposób. Zawsze wiedzieliśmy, kiedy przyjdzie kontrola do kramu, i w zależności, skąd - szybko się chowało stojące na froncie świątki a na ich miejsce wypychało co innego! Zawsze były na podorędziu duże „estetyki" toczone krasnoludki, i gdy przychodzili kontrolerzy z Rady Narodowej, Czy już wtedy interesowałeś się sztuką ludową? na nie się natykali. Dla innych wpychaliśmy figurki Frasob­ Ależ nie, podobało mi się to, co nowoczesne, żelazne liwego pomiędzy galanterię ze srebra. Zresztą było to połącze­ krzesełka, tworzywo, szkło. Wprowadziłem je do domu, wbrew nie bardzo piękne i wkrótce podpatrzyli je właściciele innych rodzicom, którym najwięcej żal było rzeczy, które powy­ kramów. Oni uważnie się nam przyglądali, to mnie bawiło, ale rzucałem, a nawet poniszczyłem. Jakieś talerzyki miśnieńskie, i cieszyło. Gorzej z Cepelią. Dla niej byliśmy czarną owcą. piękne wzory cebulkowe. Nie dałem sobie wytłumaczyć, że sa. Wszystko ich drażniło. To, że zaczęliśmy srebro łączyć z rzeź­ ładne. bą, to, że kupowano je u nas, nawet muzea. Postanowiono więc Jak więc doszło do kontaktu ze sztuką ludową? nas zniszczyć. Jak to możliwe, użalał się dyrektor na posiedze­ niu Wojewódzkiego Komitetu Partii, by w centrum Krakowa Mówiłem o tym jąkaniu. Strasznie mnie peszyło, dysk­ działał prywaciarz. Wyrzucili nas z dnia na dzień, nawet bez walifikowało w towarzystwie. Musiałem to jakoś odreagowy­ wcześniejszego wymówienia. Później je dostałem. Powód wać, więc zacząłem uprawiać taternictwo, wspinaczkę. Chodzi­ wskazano prosty - kicze. W i ę c ja wysłałem 36 odwołań, do К С , łem na długie wycieczki, wtedy namiotu nie miałem, spało się do Ministerstwa, też do Ciebie. Na szczęście miałem fotografie na kocu w worku na mole. To mnie dowartościowywało, a przy i rachunki za sprzedane rzeczy z muzeów etnograficznych, tym zacząłem poznawać różnych ludzi, ludowych rzeźbiarzy. w tym ze Szwecji. No i po 4 miesiącach wróciliśmy... Zafascynowali mnie, taki Piotr Dymurski... robił i Chrystusa Cepelia nie mogła Cię lubić, wchodziłeś im w drogę. i Lenina, ale sprzedawał w dwóch różnych cenach. Jakbym Przypomnij sobie historię z Malikiem, odebrałeś im dostawcę. mógł tyle samo za nich brać! - zarzekał się. Dodam, że za Ja? Oni od tego Malika chcieli tylko żubry. By i m je masowo Lenina brał dużo mniej. To znaczy kiedy? Urodziłem się w 1941 r. w Krakowie. W młodości całJ miesiące spędzałem na wsi, w poszanowaniu tradycji, w szacun. ku dla chłopów. Kiedy w niedzielę szliśmy do kościoła, to dzieci zawsze boso. Buty się wkładało dopiero przed wejściem. A szła cała wataha, ze 20 chłopców i dziewcząt, ponieważ mami z ciocią brały na wakacje dzieci z całej rodziny, do tego jeszcze kilkoro sierot. Matka uważała, że czyste powietrze, to zdrowie, i zwłaszcza mnie dobrze robi. W dzieciństwie bowiem ciężko odchorowałem przestrach. Aby oduczyć zbliżania się do ognią! służąca wsadziła mi głowę do pieca! Przez kilka dni w ogóle щ mówiłem; potem zacząłem się okropnie j ą k a ć . Matka uważała że powinienem mieć dłuższe wakacje, i j u ż w maju wyjeżdżaliśmy na wieś. Trzy dni pakowało się garnki do koszy z wikliny, później jechało furmanką, rzadziej powozem - do Myślenic bądź Rabki. Stawaliśmy przy ozdobionych kwiatami kaplicz­ kach, przejmował mnie wzruszeniem widok ludzi modlących się przed świętymi figurami. Później, gdy j u ż s t u d i o w a ł e ś ekonomię pomagałem rodzicom prowadzić kram w Sukien-' nicach. Do momentu, bo to był dosłownie moment, wyrzucenia; nas stamtąd. Weszło M H D . Wszystkie kramy upaństwowiono, nam dano sklep na Grodzkiej. Ale nie na długo, prywaciarzy tępiono. Był to rok 1953. Przyszły ciężkie lata. Po „odwilży" w 1957 r. pozwolono nam wrócić do Sukiennic. Przez dobry roi nie stać nas było nawet na masło. ... Sklep „Olimp' grzy ulicy Sw. Tomasza 104 w dostarczał, zawsze takie same. A on lubił i chciał rzeźbić coś innego. Dziewczyny, ułanów, tematy patriotyczne. Przyszedł do mnie, pokazuje żubry. Pytam, czy nie ma czegoś innego. Ma, wyjmuje zawstydzony, uczciwie dodaje, że tych rzeźb w Cepelii nie chciano. A były wspaniałe! To mu dałem dłuta, zachęciłem do pracy. Poczuł się artystą, i tak jak prawdziwy artysta przyprowadził sobie modelkę do pracowni. Nawet jej nie rozbierał, ale tam w Rybnej zawrzało, rodzina się na niego pogniewała, omal nie popełnił z tej złości największego głupst­ wa. Na szczęście przyjechałem, gdy tak siedział na strychu, pomstując, „Zemrę, zemrę na złość tym k . . . " Dawniej jeździłeś do rzeźbiarzy, do Paszyna, a czy teraz nie ma już do kogo się udać? A no coraz z tym gorzej, bo to i dawni mistrzowie wymierają, a nowi... niewielu ciekawych, a może najważniejsze w tym - weszły w życie zarządzenia zabijające wszelką twórczość. Dobre może dla rzemiosła, dla dostawców m a s ó w e k do Cepelii, ale nie dla autentycznych artystów. Chodzi o to, że rzeźba nie może być za droga, bo jej nikt nie kupi. Ale aby dostać zwolnienie z V A T - u trzeba udać się do Cepelii, dać na komisję wzór, zapłacić 300.000 dawnych złotych, no i po komisji odebrać decyzję. Tymczasem mój rzeźbiarz nie chce trzepać św. Franciszków, każdy w tej samej pozie, o identycznej wysokości, on chce teraz zrobić św. Antoniego, albo Matkę Boską, albo jakiegoś króla, no i na każdą nową, czy trochę inną rzeźbkę musi się starać o certyfikat. Jechać do Krakowa, czy Lublina, prosić, pisać podanie, a wiesz jak to lubią. Ciekaw jestem, czy Ministerstwo Kultury wie o tym zarządzeniu Ministra Finan­ sów? Wie, wie, to przecież Z resortu kultury pochodzi ten wniosek. Po prostu nie pomyśleli o twórcach, dbając o czystość wzorów rękodzielniczych. Dobrze, że nie zdążyło to już dotknąć Gaw­ łowej... Ale skoro mówimy o Gawłowej, jak ją odkryłeś? To nic ja, to Mieczysław Górowski j ą odkrył. Poszukiwał w podkrakowskich wsiach skrzyń ludowych, no i zaszedł do pani Katarzyny. Skrzynia stała na glinianym klepisku, ale ważniejsze było to, co zobaczył na ścianie: namalowane Niebo. Powiedział o tym Stefanowi Dousie i mnie. Pojechaliśmy we trójkę. Gawłowa pieliła marchewkę, z trudem, była stara, gruba, niedołężna. Zapytałem, ile za tę marchew zarobi? Dałem jej znacznie więcej, stałą pensję, aby zamiast się męczyć malowała. Była szczęśliwa. Obrazki kupowałem od niej, dowoziłem, przez długi czas codziennie - jedzenie, kartony, dyktę, farby. Kiedy przyjeżdżałem z ważnym gościem, zabierałem z domu już I 105 �wcześniej kupione obrazy. Ona sprzedawała je drugi raz. Bawiło mnie to. Naprawdę, bardzo ją lubiłem. A kiedy wracałem z obrazami zahaczałem po drodze o muzeum i zo­ stawiałem i m , oczywiście w prezencie, kilka. Tak też robiłem wracając ze wsi od rzeźbiarzy, czy innych twórców. Tak więc Gawlowa była u ciebie na pensji? Ale ona była przekonana, że jej to państwo daje. Ministerst­ wo. To j ą dowartościowywało, pojmujesz jaka dumna była z tego. A kiedy kupiłeś tę ruderę na św. Tomasza? Rudera? Ona mnie zachwyciła. Cały ten zaułek jest taki romantyczny, czuje się w nim nawarstwienie czasu, wydarzeń. Nawet mi na myśl nie przyszło, że właściciel przez 10 lat szukał nabywcy, gotów to za grosze sprzedać. Przecież nie stać go było nawet na rozbiórkę. A ja, jak się dowiedziałem, że j ą chcą burzyć, a właściciel gotów sprzedać, pojechałem do niego, kupiłem. Pewnie, że z tym masa kłopotów, skarbonka bez dna, powoli j ą remontuję, najpierw piwnice (jedna jeszcze z kamie­ nia wapiennego!) później ratowanie murów, podbijanie. Ale Andrzej Majewski zasugerował m i , żeby j u ż teraz otworzyć w niej galerię sztuki naiwnej, a w piwnicy urządzać ciekawe imprezy. I j u ż to wrosło w życie Krakowa. Co zarabia na Twoje zainteresowania i działania ? „ S k a r b i e c " i „ O l i m p " - sklep sportowy. Ten obok, w wyna­ jętym lokalu. Zastanawialiśmy się z Basią [żona], jak go urządzić. Mówili - wyrzuć tę klepkę drewnianą, ale dla mnie to było bardzo ważne, że ta klepka jest. Jedna z ostatnich w mieście. Ponieważ dawniej była tam rozlewnia soków i piwa, końmi wjeżdżano do środka. Przeżyję, że coś się zniszczy, ale sam nie wyrzucę staroci, to nie w moim charakterze. Ta klepka nasunęła nam pomysł, by w urządzeniu sklepu wykorzystać belki, powałę, drzwi z chałupy, słomę, drzewo i glinę. Zacząłem łączyć materiały naturalne ze szkłem, niklem, plastikiem. Basia wymyśliła przebieralnie zamykane starymi drzwiami, powoli krok za krokiem urządzaliśmy to wnętrze. Trzeba go było czymś ogrzewać, pojawił się więc wielki piec z okapem, sagi drewna na opał. Na ścianach powiesiłem najpiękniejsze stare kapliczki, jedną - słupową, postawiłem na środku. Lady kazałem zrobić z drewna. Nikt nie wierzył, że to się uda, połączenie „ e k o l o g i i " ze sklepem i sportem. Ale ludzie zaczęli tu przychodzić, fotografują się na tle sklepu (zwykle tam stawiamy jakąś kolaskę, czy sanie), w jego wnętrzu. Jakoś to wspólnie żyje, różnokolorowe narty z plastikami, sportowa odzież, drewno ze starych chałup, strzecha, piec, kapliczki i plexiglas. A winiarnia, sklep ,,Pod Aniołami"? To też z przekory. T u ci mówią - nie dawać alkoholu, to j a pomyślałem, właśnie zrobię winiarnię, ale z kulturą, wdziękiem. A w sklepie dam wino, a do niego dobre sery, wędliny. Przez rok sporo do tego sklepu dokładałem, ale teraz ma j u ż swoją markę, klientelę. Udało mi się znaleźć piekarza, który robił chleb, tak jak dawniej, bez różnych chemicznych dodatków. Więc przy­ wozi mi takie, jak przed wojną „ k u k i e ł k i " , tak się te bułki nazywały, rozkrawało sieje na pół, wzdłuż, i wsadzało wędlinę. Okazuje się, że ciasto wyrabiane w dzieży ma inny smak, niż z metalowych mieszadeł. Tu wszystko się łączy, drzewo ma duże znaczenie. Wędlinę mam też taką, jak się niegdyś robiło, z Nowej Wsi Szlacheckiej. Ocalasz ,,ginące zawody"? Żebyś wiedział! Masarzy jest jeszcze wielu, ale piekarza z trudem, i przypadkiem znalazłem. Nigdy nie ukrywałem wynalezionych rzeźbiarzy, podawałem ich adres zainteresowa­ nym, ale tego piekarza utrzymuję w tajemnicy, żeby mi go kto nie podkupił, nie zepsuł. To j u ż chyba ostatni... A teraz, gdy mam taki chleb, podpłomyki, oscypki (nie fałszowane), sery, wędliny - to i lada musi być odpowiednia, cały wystrój. Stąd ta wspaniała szafa śląska, półka góralska. No, a teraz pomyśl. Mam ten sklep, a pod nim cztery piwnice czternastowieczne. W jednej absolutna rzadość, jedyny w Kra­ kowie drewniany słup konstrukcyjny z przed 1300 roku. Dwie piwnice jak ustalił konserwator, z 1340 roku. Zawalone były gruzem, ale i fragmentami dawnego wyposażenia, naczyniami do picia miodu, bo kiedyś były tu miodosytnie. A i tokaj pewnie sprzedawali, może i piwo, bo były wówczas w powszechnym 106 użyciu. No to było dla mnie oczywiste, że trzeba tym piwnico* przywrócić życie, urządzić tak, by miały autentyczną atmosfen] Szanuję więc to, co jest, wprowadzam stoły, ławy, prza „ m o i c h " górali robione; beczki, w ostatniej chwili ocalone! właśnie je rozbijano, przeznaczano na złom. PrzypadkieJ zatrzymałem na ulicy taki transport, kupiłem, kilka udało si( wyremontować. Te gliniane dzbany, karafy, naczynia, które tal oglądasz, to z X V I I wieku. Z całego świata je przywożę; z Włoch, a te ciężkie z Meksyku. Przecież dawniej transport towano w nich oliwę, z Italii, Hiszpanii. Na ścianach chcę powiesić kobierce. Musi to być taki nastrój, żeby się nie czufl sztuczności, maskarady. Żaden Disneyland, ale poczucie, że taj być tu musi, że sprzęty, naczynia, dobre trunki - wszystko je* na właściwym, na swoim miejscu. Powiedz mi jeszcze o twojej idei skansenu. Jest mi bardu bliska, pisałem nawet o tym, że konieczne jest ożywieni skansenów, zdjęcie z nich tej potwornej martwoty. Ale prztstałem wierzyć, że to w państwowych muzeach się uda, dlategi tak bardzo bym pragnął, żebyś Ty to zrealizował, pokazał, ś można, i jak można ocalić przeszłość, ożywiając ją i wprowadza­ jąc w nurt życia. Miałem j u ż wybrane miejsce, śliczną chałupę, tuż przj drodze, ale nie starcza mi środków na tę realizację. Szukani innego miejsca. To musi być przy wielkiej arterii komunikacyj­ nej. Przeniosę tam parę chałup. Zrobi się zajazd, jak dawny kilka pokoi noclegowych, świetną restaurację, obok kuźnie. Może będą tam koronczarki, może snycerze, rzeźbiarze. Żywj pokaz rękodzieła, praca dla wybitnych artystów, i sprzedaż, kontakt bezpośredni, rzeźbiarz-klient. To musi żyć, samofinan­ sować się. Tak jak w Grinzingu, pod Wiedniem. Trochę jak w Sztokholmie. Zresztą wiesz to dobrze, byłeś przecież w takicl miejscach na świecie. Tylko że u mnie to, co autentyczne, takim zostanie, oto bądź spokojny! Najdawniejsze pieśni taneczne Tadeusz Peiper Drogi Aleksandrze, przeczytałem Peipera wywód o najdawniejszych pieśniach tanecznych z prawdziwą przyjemnością. To b. ciekawe świadectwo tego, ile i jakich refleksji może u poety, obdarzonego wyobraźnią i wrażliwością wywołać skromny tekst piosenki. O samej piosence jest tu bardzo mało (interpretacje symboliki wydają się trafne), natomiast dokument pewnego sposobu czytania, odbioru, interpretowania (hipotetycznego wielce i nie troszczącego się zbytnio o weryfikowalność) - to jest ciekawe. To przyczynek do tematu „folklor w odbiorze obcych'', obcych środowiskowo, ale życzliwie zainteresowanych i szukających inspiracji. Mających wrażliwość. Gdybyś się decydował to ogłosić sugerowałbym 1) pewne skróty, 2) wyeksponowanie historycznego charakteru tej wypowiedzi, 3) podkreślenie jakoś, że to dokument nie badań nad pieśnią ludową, lecz pewnego sposobu jej percypowania i komentowania. Ściskam Twoją dłoń dobrze myśląc o Tobie (i piśmie) Jerzy [Bartmiński] Ob. Aleksander Jackowski W sprawie mojego drugiego artykułu („Pieśń od Sandomierza") bardzo proszę o pocztówkę: czy Pan artykuł otrzymał? czy zgadza się Pan na tytuł ogólny obu artykułów? czy artykuł poszedł już do drukarni, ewent. kiedy (w granicach przewidywań dopuszczalnych) może pójść do drukarni? Ostatnie pytania mają da mnie ważność o tyle, że chciałbym zrobić korektę, a we wrześniu wyjadę. Pozdrawiam Tadeusz Peiper 13 sierpnia 1952 Warszawa Wołowska 82-86 m 124 Pieśń znad Warty Nie chcę tego zabytku wyróżniać z góry słowami czci, a pragnąłbym przygotować czytelnika na zabytkowość czcigod­ ną. Nie chcę z góry charakteryzować analizy, j a k ą prze­ prowadzę, a pragnąłbym nastroić czytelnika na cierpliwość. Jak wybrnąć z tego kłopotu? Może wystarcza to, że go wyznałem. Może j u ż dwoma zdaniami wstępu osiągnąłem tyle, ile bym osiągnął wstępem rozszerzo­ nym. Chciałbym, żeby tak było. Czytelniku! zdobądź się na cierpliwość w poznawaniu niezwykłego okazu odległej dawności. Winiarnia przy ul. Grodzkiej !• W zbiorze pieśni, wydanym w r. 1836 przez K. Wł. Wójcickiego, czytamy pieśń, o której autor zbioru napisał tylko tyle, że pochodzi znad Warty. Przepisuję: Ziele rozmara, parobcy, ziele rozmara Zaleca się w tej Luboni lada niezdara. A ziele ruta, parobcy, a ziele ruta. W tej Luboni parobczyska jeno ich buta. Kiedy idą do taneczka, to się chybają. Czy od buty, czy od pychy, czy w czubie mają. Wystarcza zwrotki te przeczytać, by wyczuć ich starodawność. Wieje ona ku nam z mroków zalegających zdania niedokończone, z ciemności związków między zdaniem a zda­ niem, z zagadkowości połączeń między zwrotką a zwrotką, ze słów, w których obok starego chybają się widzimy zupełnie nowe taniec, taneczek. A cóż ta starodawna pieśń znaczy? Jaka jest treść jej zwrotek? Jaka jest treść jej całości? W czym tkwi linia myślowa, wokół której przebiegają słowa? Nie sposób odpowiedzieć na to inaczej, jak tylko przez szczegółowe i uważne rozpatrzenie tekstu. 2. Ziele rozmara, parobcy, ziele rozmara... A ziele ruta, parobcy, a ziele ruta... Dziwna jest budowa tych zdań. Nie mają orzeczenia, ale brak ten nie jest tutaj taki, jaki znamy z innego rodzaju zdań bezorzeczeniowych. Czujemy tu coś z mowy pradawnej. Wmyślmy się w te zdania i domyślajmy się. Dziewczęta, skierowując do chłopców śpiew o rozmarynie i rucie, nie kończyły zdań, bo zapewne zioła te chłopocom ukazywały. Dokończeniem zdania był ruch: powabne wzniesienie ramion i ukazywanie zioła trzymanego w ręce. Ten to ruch jest orzeczeniem zdania. Gdyby zdanie miało b y ć pełne, brzmiałoby tak: oto mamy zioła rozmarynu, oto mamy zioła ruty, wznosimy je w górę, wznosimy je ku wam, patrzcie! W czasach pradawnych i w czasach bardzo dawnych mło­ dzieńcy dobrze wiedzieli, co oznaczał ów zaadresowany do nich 107 �