https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6b53b30140efb3f5669c5ddb148564a7.pdf 78c11d0b52f493c920672248218679e0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4401 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4095 Title A name given to the resource Sprawozdania / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31,z.4; s.246 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I S P R A W O Z D A N I A Władysław Bartoszewski II PRZEGLĄD TWÓRCZOŚCI LUDOWEJ WOJ. ŁOMŻYŃSKIEGO W WYSOKIEM MAZOWIECKIEM W y s t a w a z o s t a ł a zorganizowana z i n i c j a t y w y D o m ó w K u l t u ­ N a g r o d y . P r o b l e m e m jest t a k ż e p o d z i a ł n a g r ó d — prze­ r y w o j . ł o m ż y ń s k i e g o . R e g u l a m i n z e z w a l a ł na n a d e s ł a n i e wszel­ w a ż y ł o zdanie o mniej więcej r ó w n y m podziale (różnice 20 zl) k i c h dzieł l u d o w y c h s t w o r z o n y c h po r o k u 1970. Prace — ł ą c z n i e na w s z y s t k i c h autentycznie l u d o w y c h t w ó r c ó w . 170 eksponatów obejmujących wowe, „ p ł a c h t y " , chodniki), tkaninę rzeźbę (dywany dwuosno, w drewnie oraz haft W y s t ą p i ł a bardzo silna tendencja do nagrodzenia wszystkich — — n i e z a l e ż n i e od w a r t o ś c i prac ( „ b o na d r u g i raz nie z e c h c ą zro­ dokonywały b i ć " , „ b o nie p r z y ś l e więcej rzeczy"). N a g r o d a m a b y ć z a c h ę t ą do i n s t r u k t o r k i p l a s t y k i z D o m ó w K u l t u r y oraz zaproszony w cha­ p r a c y , b y D o m K u l t u r y m ó g ł się w y k a z a ć ilością p o k a z a n y c h T n a d e s ł a ł o o k o ł o 70 t w ó r c ó w . W yboru e k s p o n a t ó w rakterze k o n s u l t a n t a p r a c o w n i k M u z e u m R o l n i c t w a w Ciecha­ e k s p o n a t ó w . J e d n o c z e ś n i e i s t n i a ł o z a ł o ż e n i e , że wszystkie pie­ n o w c u , z w y k s z t a ł c e n i a etnograf. E l i m i n o w a ł on prace, k t ó r y c h n i ą d z e (20 tys.) m u s z ą b y ć w y d a n e . Proponowano t a k ż e z r ó ż n i ­ w z ó r nie m i a ł c h a r a k t e r u ludowego. Z a k w a l i f i k o w a ł c o w a ć przyznane k w o t y w zależności od wielkości d z i e ł a (mniejsze około 90 e k s p o n a t ó w . Podzielone one z o s t a ł y na dwie g r u p y : z w z o r a m i czysto ludowymi i ze stylizowanymi na ludowe. z r o b i ł — m n i e j dostanie). Wszystkie W z o r y . M u z e u m w Ciechanowcu w y s y ł a w z o r y na d y w a n y eksponaty czysto ludowe z o s t a ł y nagrodzone — prawie identycz­ do D o m ó w K u l t u r y , k t ó r e w s z a k ż e z b y t n i o ich nie p o p u l a r y z u j ą n y m i k w o t a m i — (14 t k a n i n , 13 d y w a n ó w , 1 c h o d n i k , 7 h a f t ó w , i nie f o r s u j ą , same a u t o r k i w y b i e r a j ą z a ś z w y k l e „ n o w s z e — ł a d ­ 1 rzeźba). niejsze". Otwarcie w y s t a w y n a s t ą p i ł o 23 k w i e t n i a 1977 r. A r t y s t y c z n y P r ó b ą dostosowania się do „ c e p e l i o w s k i c h " w z o r ó w są drew­ p o z i o m ekspozycji b y ł bardzo n i e r ó w n y — stosunkowo interesu­ niane p r z e d m i o t y w y k o n a n e przez m ł o d y c h — poza n i m i nie dos­ j ą c e d y w a n y dwuosnowowe, s ł a b s z e h a f t y ; p r z e d m i o t y z d r e w n a tają o charakterze u ż y t k o w y m — identyczne j a k w sklepach „ C e p e l i i " . Korzystnie wyróżniała się p o l i c h r o m o w a n a rzeźba Chrystusa U k r z y ż o w a n e g o , w y k o n a n a przez J ó z e f a I d ź k o w s k i e g o . Inicjatywa ale r z ę d z i e przez p l a s t y c z k i z D o m u K u l t u r y — osoby nie posiada­ j ą c e specjalistycznego w y k s z t a ł c e n i a (poza ogólnoplastycznymi k u r s a m i ) i m a j ą c e r ó ż n e preferencje estetyczne. W s t ę p n a selek­ cja z o s t a ł a przeprowadzona przez nie w terenie — bez m o ż l i w o ś c i jakiejkolwiek kontroli fachowej. Zaproszony etnograf nie jest s p e c j a l i s t ą od s z t u k i ludowej — posiada t y l k o p o d s t a w o w ą w niej o r i e n t a c j ę . M i m o to m u s i a ł od­ r z u c i ć p o ł o w ę prac, nie m a j ą c y c h ż a d n e g o z w i ą z k u z t w ó r c z o ś c i ą ludową, ku wielkiemu żalowi plastyczek. Panowała zgodna opinia o z b y t n i e j s u r o w o ś c i ocen etnografa. D y r e k c j a D o m u K u l ­ dostali s p e c j a l n ą n a g r o d ę . Jest oczywiste, że g u s t y p u b l i c z n o ś c i w ż a d e n s p o s ó b nie k o r e s p o n d u j ą z auten­ t y c z n ą w a r t o ś c i ą eksponatu. wątpliwości. e k s p o n a t ó w . D o k o n a n y jest on w p i e r w s z y m naśladowania. k o n k u r s dla z w i e d z a j ą c y c h na n a j ł a d n i e j s z y eksponat. L a u r e a t a u t o r i jego praca D o m ó w K u l t u r y jest n i e w ą t p l i w i e s ł u s z n a , po zapoznaniu się z k u l i s a m i w y s t a w y , n a s u w a j ą się rozmaite D o b ó r i n n y c h w z o r ó w do P u b l i c z n o ś ć . Podczas t r w a n i a w y s t a w y zorganizowano Ekspozycja. Zarówno dzieła ludowe, j a k i stylizo­ wane z o s t a ł y pokazane w j e d n y m pomieszczeniu — bez w y r a ź n e g o rozdzielania. Co w i ę c e j , do zakrycia p u s t y c h miejsc u ż y t o części s p o ś r ó d odrzuconych prac. (Wydaje się konieczne, b y fachowiec o b e j r z a ł w y s t a w ę przed o t w a r c i e m , w celu s k o n t r o l o w a n i a jej ostatecznego w y g l ą d u ) . N i e daje to ż a d n e g o p o j ę c i a a n i zwie­ d z a j ą c y m , ani s a m y m t w ó r c o m , k t ó r e prace z o s t a ł y w y ż e j ocenio­ no przez j u r y . P r e s t i ż w y s t a w y oceniany jest przez p r a c o w n i k ó w Domu K u l t u r y i m i e s z k a ń c ó w m i a s t a poprzez ilość e k s p o n a t ó w — ich p o z i o m jest s p r a w ą drugorzędną. Podsumowanie. t u r y wraz z zaproszonymi na otwarcie m i e j s c o w y m i n o t a b l a m i Sądzę, że celowe jest skłonienie zaprojektowała zmianę charakteru wystawy: z wystawy twór­ D o m ó w K u l t u r y lub i n n y c h o r g a n i z a t o r ó w w y s t a w do o b o w i ą z ­ czości ludowej na w y s t a w ę t w ó r c ó w kowego zapraszania do p o m o c y s p e c j a l i s t ó w od s z t u k i l u d o w y c h — można ludowej, b y w t e d y . p o k a z a ć więcej e k s p o n a t ó w i bez ingerencji fachowca — k t ó r z y m u s z ą m i e ć głos d e c y d u j ą c y p r z y w y b o r z e i ocenie ekspo­ wszystko, co w y p r o d u k u j e t w ó r c a l u d o w y (ewentualnie u r z ą d z i ć n a t ó w . M u s z ą o n i b y ć w y p o s a ż e n i w szerokie p e ł n o m o c n i c t w a od dwie n i e z a l e ż n e od siebie w y s t a w y ) . Odrzucone prace c i e s z y ł y się w ł a d z zwierzchnich D o m ó w d u ż y m uznaniem, s z c z e g ó l n i e d z i a n y d y w a n - n a r z u t a z ciowe. N a g r o d y p o w i n n y s ł u ż y ć do zdecydowanego popierania nieokreślonym wzorem geometrycznym. P o d j ę t o d e c y z j ę z ł a g o d z e n i a k r y t e r i ó w na wystawie p r z y ­ E C L O N G I N M A L I C K I , Kociewaka Sztuka w osobnym dziale i l u s t r a c y j n y m E Ludowa 173 r y c i n y , wzorów ludowych ( n i e z a l e ż n i e od k o n i e c z n o ś c i szerokiego ich propagowania przez s z ł o r o c z n e j — ze w z g l ę d u na małą. liczbę e k s p o n a t ó w . R Kultury. N a l e ż a ł o b y t e ż w y p e r s w a d o w a ć o r g a n i z a t o r o m ambicje iloś­ bliżej N organizatorów). Z J E G d a ń s k 1973. W y d a w n i c t w o M u z e u m Narodowego w G d a ń s k u . w tym 9 b a r w n y c h . Streszczenia angielskie, francuskie, 116 stron t e k s t u , niemieckie i kociewską kulturą W m i a n k i o n i e k t ó r y c h jej przejawach rozproszone są w skrom­ ludową określa jako pozycję wyjątkową, materiałowo bogatą, n y c h ilościowo p u b l i k a c j a c h . M a l i c k i z e s t a w i ł je na k o ń c u swej o g r a n i c z o n ą j e d n a k do peryferyjnego t y l k o obszaru p o ł u d n i o ­ O sztuce ludowej na K o c i e w i u w i e d z i e l i ś m y d o t ą d niewiele. książki. Brak w t y m najważniejszej 246 wykazie, wskutek p o m y ł k i pracy —• W ł . Ł ę g i Okolice Świecia, drukarskiej, którą autor w o m ó w i e n i u b a d a ń dotychczasowych nad rosyjskie. wego K o c i e w i a (s. 9). Dopiero więc praca Malickiego, p r z e p r o w a d z i ł badania n a c a ł y m K o c i e w i u , daje n a m który w miarę �p e ł n y obraz l u d o w y c h o s i ą g n i ę ć plastycznych tego regionu, obej­ w i e d n i e m u d o b o r o w i surowca m o ż e plecionkarz u z y s k a ć d o d a t k o ­ m u j ą c y b u d o w n i c t w o z w y p o s a ż e n i e m w n ę t r z , r ę k o d z i e ł o wiejskie, we, zamierzone efekty plastyczne, co z r e s z t ą s ł u s z n i e p o d k r e ś l a j a k garncarstwo, plecionkarstwo, w y r o b y z k o r y , rogu, s k ó r y , p i ó r , M a l i c k i . A l e czy c y l i n d r y c z n e , ze s ł o m y plecione, wielkie naczynia p a p i e r u a nawet f o l i i , zdobnictwo w żelazie, t k a c t w o , s t r ó j z haf­ zasobowe na ziarno b y ł y plecione z zamiarem k s z t a ł t o w a n i a a r t y ­ tami stycznego, to j u ż jest w ą t p l i w e . Nie są one w p r a w d z i e pozbawione i koronkami, plastykę obrzędową, zabawki, zdobnictwo w drewnie, wreszcie r z e ź b ę z k r z y ż a m i i k a p l i c z k a m i p r z y d r o ż n y m i p e w n y c h e l e m e n t ó w f o r m y , odczuwanych dziś j a k o p i ę k n e , oraz m a l a r s t w o . odczuwanych t a k dlatego, że z a p a n o w a ł a m o d a na r ę k o d z i e ł o ludo­ Omawianie p o s z c z e g ó l n y c h dziedzin t w ó r c z o ś c i poprzedził M a l i c k i o g ó l n y m i informacjami o regionie kociewskim, rdzeń stanowią Wdą ziemie' m i ę d z y granice K o c i e w i a , a Wierzycą. którego Przybliżone w y k r e ś l o n o na podstawie k r y t e r i u m języko­ wego, pokazuje a u t o r na osobnej mapce, p o p r z e d z a j ą c e j część we i w y r o b y na n i m wzorowane. D o t y c z y to r ó w n i e ż ale ceramiki. P r z y w y k l i ś m y j u ż jednak do tego, że resztki manualnie w y k o n y w a ­ n y c h w y r o b ó w z g l i n y zalicza się z g ó r y do s z t u k i l u d o w e j . więc o ś r o d e k p o l u d n i o w o k o c i e w s k i w Grucznie ze s w y m i Tak wyro­ b a m i , opisany j u ż przez Ł ę g ę , z n a l a z ł się wraz z i n n y m i , o s t a t n i m i i l u s t r a c y j n ą . Poczucie p r z y n a l e ż n o ś c i m i e s z k a ń c ó w t a k w y k r e ś l o ­ w a r s z t a t a m i garncarskimi w Kociewskiej nego regionu do kociewskiej g r u p y etnicznej jest d z i ś — j a k stwier­ ne z w i ę k s z y m p r a w e m niż plecionkarstwo. W p r a w d z i e w w y r o b i e dza M a l i c k i — b a r d z o s ł a b e . S ą d z i , ż e p r z y c z y n i ł a się do tego z a t r a t a n a c z y ń glinianych ś w i a d o m o ś c i dawnej więzi etnicznej — w d u ż e j mierze zapewne p o m i n ą w s z y ostatnio masowo produkowane doniczki, w s k u t e k stopniowego z a n i k u w y r ó ż n i k a j ę z y k o w e g o czy zaciera­ się naczynia zawsze z m y ś l ą o formie, a p o n a d t o zdobi k o l o r o w ą nia się r ó ż n i c w k u l t u r z e materialnej, szczególnie z a ś a r t y s t y c z n e j . W k s i ą ż c e swej M a l i c k i szuka ś l a d ó w tej w istocie z a m a r ł e j k u l t u r y a r t y s t y c z n e j K o c i e w i a k ó w , k o n c e n t r u j ą c się na zabyt­ k o w y c h realiach, na podstawie k t ó r y c h o d t w a r z a jej obraz z cza­ s ó w , k i e d y b y ł a jeszcze ż y w o t n a . A u t o r nie poprzestaje j e d n a k na owej rekonstrukcji. Uwzględnia toż współczesną twórczość, sztuce ludowej — zapew­ t e c h n i k a m a t e ż znaczenie podstawowe, p o l e w ą czy nawet m o t y w a m i d e k o r a c y j n y m i . O ile chodzi o dwo­ j a k i kociewskie, to s ł u s z n i e określił je M a l i c k i j a k o naczynia reprezentacyjne, ukazywane poza d o m e m i dlatego s z c z e g ó l n i e starannie w y k o n a n e i celowo Można przez by ornamentowane. i w innych działach Malickiego, w y k a z a ć rękodzieła, zaliczanie do omawianych przedmiotów* k t ó r a w n i k ł y m t y l k o zakresie k o n t y n u u j e t r a d y c y j n e r ę k o d z i e ł o , o b i e k t ó w , dla k t ó r y c h takie z a k w a l i f i k o w a n i e jest a rodzi się j a k b y na nowo, na fali f o l k l o r y s t y c z n y c h Nie chodzi o to, czy M a l i c k i r o z s z e r z a j ą c zakres p o j ę c i o w y upodobań. ale, kształtuje sztuki dyskusyjne. sztuki U p o d o b a n i a te k a ż ą e k s p o n o w a ć nie t y l k o w s p ó ł c z e s n o dokona­ p o s t ą p i ł dobrze czy źle, t y l k o o n a ś w i e t l e n i e na p r z y t o c z o n y c h nia, ale w ł a ś n i e dawne o s i ą g n i ę c i a artystyczne w s p ó ł z a w o d n i c z ą ­ p r z y k ł a d a c h p r o b l e m u , k t ó r y się t u w y r a z i ś c i e z a r y s o w a ł , a do­ cych d z i ś ze s o b ą r e g i o n ó w . R y w a l i z a c j a t a powoduje k o n i e c z n o ś ć t y c z y sposobu przedstawiania k u l t u r y l u d o w e j w jej przejawach zapoznania się z z a p o m n i a n y m d o r o b k i e m p r z y s z ł o ś c i . T y m w a r t y s t y c z n y c h . Chodzi o to, czy praca o sztuce ludowej w i n n a się t ł u m a c z y się zapo­ o g r a n i c z y ć do przedstawiania w y r o b ó w i t e c h n i k w ś c i s ł y m zna­ znacznej mierze, poza celami n a u k o w y m i , trzebowanie na publikacje tego t y p u co Kociewska sztuka ludowa. czeniu a r t y s t y c z n y c h , czy t e ż w szerszym znaczeniu — j a k o t r a ­ Stajemy t u a t o l i przed p r o b l e m e m , co do s z t u k i ludowej dycyjnych umiejętności manualnych i doświadczeń technicznych, z a l i c z y ć z a r ó w n o z p r z e s z ł o ś c i , j a k i w s p ó ł c z e s n o ś c i , c z y l i przed k t ó r y c h owocem s ą r ó ż n e g o r o d z a j u p r z e d m i o t y , nie t y l k o te ś w i a ­ p r o b l e m e m zakresu s z t u k i i jej granic. W p r a c y Malickiego te domie tworzone w aspekcie e s t e t y c z n y m , ale t e ż te, k t ó r o odzna­ granice są c z ę s t o n i e w y r a ź n e , zatarte, p o z w a l a j ą c e na omawianie c z a j ą się d o s k o n a ł y m dostosowaniem do ich f u n k c j i , s ą celowo w z w i ą z k u z p r z e d m i o t a m i o cechach a r t y s t y c z n y c h również ukształtowane. Tę drugą zasadę, jak widzimy, przyjął autor. w y t w o r ó w nie p r e t e n d u j ą c y c h do m i a n a dzieł s z t u k i , z etnogra­ D z i ę k i t e m u Kociewska ficznego p u n k t u widzenia j e d n a k g o d n y c h monografii regionalnej, z a w ę ż o n e j do r ę k o d z i e ł a ludowego, j ak uwagi. N i e w y r a ź n e granice m i ę d z y opisem e t n o g r a f i c z n y m a opisom u j ę t y m w kategoriach estetycznych dostrzega się c z ę s t o w p u b l i k a ­ cjach o sztuce ludowej — np. u Reinfussa p r z y opisie c t w a (Sztuka kroczenie ludowa w Polsce, sztuka ludowa m a charakter etnograficznej s ł u s z n i e a u t o r w s w y m Poslowiu tę dziedzinę twórczości nazwał. O k r e ś l e n i a tego z a b r a k ł o j e d y n i e w t y t u l e . budowni­ Pewne k r y t y c z n e u w a g i n a s u w a j ą się też w z w i ą z k u z nazewni­ K r a k ó w 1960, s. 9). Jest t o prze­ c t w e m . Jest n i e m a l r e g u ł ą , że M a l i c k i , p o s ł u g u j ą c y się n a z w ą gwa­ innego, r o w ą w t e k ś c i e , z a s t ę p u j e j ą w o b j a ś n i e n i a c h do i l u s t r a c j i o k r e ś ­ gdy proste w y t w o r y k u l t u r y m a t e r i a l n e j , m a j ą c e t y l k o w y b i t n i e granicy, p o w i e d z i a ł b y m „ n i e ś w i a d o m e " . Co leniom n i e g w a r o w y m . W t e k ś c i e jest więc m o w a np. o „ s z e l b ą g a c h " funkcjonalno k s z t a ł t y , analizuje się ś w i a d o m i e j a k o dzieła s z t u k i (s.18, 19), k t ó r e pod i l u s t r a c j a m i 37—39 nazwane są „ k r e d e n s a m i — s ł u s z n i e czy n i e s ł u s z n i e to inna sprawa — j a k to czyni Grabow­ kuchennymi". „ S k r o b a k " ski, k t ó r y u w a ż a , że j a r z m o na rzecz „ w y c i e r a o z k i „...postawienia na w o ł y j a k o forma godne jest jednej p ł a s z c z y ź n i e z rozwiniętą i głównie pod estetycznym k ą t e m r o z b u d o w a n ą r z e ź b ą " (Sztuka formy i regiony w Polsce, (s. 35) s t r a c i ł s w ą t r a f n ą n a z w ę żelaznej" ( i l . 107). „Garnuszki do na kawy" (s. 26) z w ą się „ k u b k a m i " ( i l . 64 i 68). P o d i l u s t r a c j ą 46, przed­ ludowa, s t a w i a j ą c ą szlaban, d a ł M a l i c k i o b j a ś n i e n i e , że jest to „ ł a w a do Warszawa 1967, s. 99, i l . 89). W t e d y spania". Usuwanie regionalnego n a z e w n i c t w a z części a l b u m o w e j , jednak o d p o w i e d n i a n a l i t y c z n y opis jest uzasadniony teoretycznie czyli z najłatwiej z a ł o ż o n y m p o d e j ś c i e m do o b i e k t ó w analizowanych i p o c i ą g a za o d b y w a się z n i e w ą t p l i w ą s z k o d ą dla poznania w ł a ś c i w o ś c i s o b ą o d m i e n n ą o d etnograficznej s y s t e m a t y k ę , w ż a d n y m razie g i o n u i jego k u l t u r o w y c h nie e t n o g r a f i c z n ą s y s t e m a t y k ę t y p o l o g i c z n ą czy autor p o d k r e ś l a p r z e c i e ż s t a r ą t r a d y c j ę n a z e w n i c z ą tego s p r z ę t u , funkcjonalną. M a l i c k i p o s z e d ł w swej pracy d r o g ą p o ś r e d n i ą . R o z s z e r z a j ą c zakres p r z e d m i o t o w y sztuki ludowej K o c i e w i a , wkracza ś w i a d o ­ mie nieraz w dziedzinę kultury technicznej. Uwzględnia przyswajalnego m a t e r i a ł u , bo poglądowego, re­ tradycji. W przypadku szlabanów sam p o d a j ą c i n f o r m a c j ę , że w X V I I I - w i o c z n y c h zapiskach archiwal­ n y c h wymieniane s ą „ ś l o b a n k i " . jej Wyluszczone z a s t r z e ż e n i a czy sprawy dyskusyjne o charak­ formy, terze raczej o g ó ł n o - m e t o d o l o g i c z n y m nie m o g ą o c z y w i ś c i e p o d ­ ale t e ż dla zobrazowania ich przeznaczenia w zespole ś r o d o w i s k o ­ w a ż y ć w a r t o ś c i poznawczej tej pionierskiej pracy. T a k i e r o z d z i a ł y , w y m . O p i s u j ą c zatem np. w y p o s a ż e n i e i z b y w s p r z ę t y , dokonuje jak o budownictwie, o sprzętach ich poszerzają nam w y t w o r y z racji nie t y l k o ich d o s k o n a ł e j , funkcjonalnej systematycznego p r z e g l ą d u , nie p o m i j a j ą c m . i n . s z l a b a n ó w , s t o ł k ó w czy r ó ż n e g o rodzaju s p r z ę t ó w d ł u b a n y c h , a nawet wie­ systematyzują d o m o w y c h czy garncarstwie znacznie w i e d z ę o k u l t u r z e ludowej i porządkują luźne dotąd o tych Pomorza, dziedzinach s z a k ó w g r z ę d o w y c h czy ostrzowkowych. O ile chodzi o plecion­ informacje. I n n e u j a w n i a j ą karstwo, bardzo na K o c i e w i u rozpowszechniono, t o z o s t a ł o ono sztuka kowalska p o s z c z y c i ć się m o ż e na K o c i e w i u t a k m i s t e r n y m i r ó w n i e ż w całości o m ó w i o n e , a ż po k o b i a ł k i ł u b i a n e i w y c i e r a c z k i w y r o b a m i , j a k n p . w i d n i e j ą c e na ilustracji 109 zawiasy do s k r z y n i do obuwia (s. 31), z u w z g l ę d n i e n i e m nawet n a r z ę d z i plecionkar- wianowej skich. czy Stawowego, c h o ć inne z r o d z i ł y je czasy i inna jest ich funkcja Wprawdzie w plecionkarstwie sama t e c h n i k a jest już w pewnej mierze k s z t a ł t o w a n i e m a r t y s t y c z n y m , d z i ę k i z a ś odpo­ lub, nie b o j ą się za że rzeczy z g o ł a nieznane, j a k współczesno rzeźby Giełdonia, bardzo zestawienia ze s t a r y m i , to, że Zielińskiego anonimowym; 247 i �r z e ź b a m i , z d o b i ą c y m i krajobraz kociewski — j a k f i g u r a z Gołę­ d o s k o n a ł e j z n a j o m o ś c i rzeczy. I m p o n u j e bogactwo m a t e r i a ł ó w , biowa Wielkiego ( i l . 152) czy G o ł ę b i e w k a ( i l . 153). Że i na te m u ­ k t ó r e autor, d o ś w i a d c z o n y i w n i k l i w y badacz, w j a ł o w y m z p o z o r u rowane, oryginalne slupy oraz s t o j ą c e na n i c h ekspresyjne postacie terenie z d o ł a ł z g r o m a d z i ć . N a ich podstawie, z u w z g l ę d n i e n i e m ś w i ę t y c h zwrócił M a l i c k i u w a g ę , to d o d a t k o w y p o w ó d do zadowole­ d o t y c h c z a s o w y c h p u b l i k a c j i , z r e k o n s t r u o w a ł obraz ludowej k u l t u r y nia. plastycznej Kooiewia n i e m a l ż e bez l u k . K s i ą ż k a Malickiego sta­ N a p o d k r e ś l e n i e z a s ł u g u j e jeszcze staranna forma p u b l i k a c j i , napisanej p r o s t y m , p o t o c z n y m j ę z y k i e m , z m y ś l ą o szerokim k r ę g u c z y t e l n i k ó w . Nie o b a r c z y ł jej M a l i c k i u c z o n y m i p r z y p i s a m i , c h o ć ła się w i ę c p i ę k n y m darem niestrudzonego badacza, z ł o ż o n y m Kociowiakom, zapomniane k t ó r z y odzyskali w- niej t o , co z d a w a ł o się j u ż i zagubione — wdasne k u l t u r o w e oblicze. wiełe m i a ł okazji do w y k a z a n i a swej e r u d y c j i , a przede w s z y s t k i m EKATERINA IVANOWA MATEJKO, Ukrainskij narodnij A u t o r k a p o d j ę ł a t r u d n e zadanie syntetycznego opracowania r d z i e j ó w o d z i e ż y ludowej. W e w ś t ę p n y m rozdziale stara się przedstawić ubiory na podstawie m a t e r i a ł ó w ona ikonograficznych Stanisław odjag. Kiiv zabytki 1977, s. 224, muzealne. D o ryc. 301 w t y m zbadania cen Błaszczyk barwnych t y c h ubiorów 7 84. ludowych, t k a n i n z j a k i c h szyto, a czasem nawet w y k r o j ó w z k s i ą g krawiec­ kich pomogłyby także archiwalia, głównie księgi cechowe sprzed naszej ery i z pierwszych jej w i e k ó w a ż do okresu wczes­ i inwentarze r u c h o m o ś c i c h ł o p s k i c h . N i e wiadomo jednak, czy nego ś r e d n i o w i e c z a . W t e n s p o s ó b rozpoczyna p r a c ę od u b i o r ó w z a c h o w a ł y się one dla u k r a i ń s k i c h c h ł o p ó w i m o ż n a p r z y p u s z c z a ć , l u d ó w z a m i e s z k u j ą c y c h t e r e n U k r a i n y . Nieco więcej m a t e r i a ł ó w iż znalezienie ich w y m a g a ł o b y ż m u d n e j kwerendy, p r z e r a s t a j ą c e j ikonograficznych dostarcza autorce okres R u s i K i j o w s k i e j , siły etnografa. ma ona t u j e d n a k t r u d n o ś c i z w y b o r e m . Z a j m u j ą c się t y l k o u b i o r e m N a j w a ż n i e j s z ą część omawianej p r a c y s t a n o w i systematyczny l u d o w y m , nie przedstawia .ubioru w a r s t w w y ż s z y c h . M o ż e p r z y opis tym A u t o r k a daje szczegółowo i dobrze udokumentowane o g r a n i c z y ć się j e d y n i e do p r z y p u s z c z e ń j a k b y l i w tym ukraińskiego ubioru ludowego w okresie kapitalizmu. ilustracyj­ okresie u b r a n i ruscy c h ł o p i i czy r z e c z y w i ś c i e nosili uproszczono nie f o r m y o d z i e ż y r u s k i c h k s i ą ż ą t . K o r z y s t a n i e ze ź r ó d e ł ikonogra­ i kobiecych, p a s ó w , n a k r y ć g ł o w y , obuwia i d o d a t k ó w . Dobrze ficznych do badania h i s t o r i i krytycznego podejścia do o d z i e ż y nie jest ł a t w e , źródeł i dobrej opisy k r o j u koszul, o k r y ć wierzchnich, u b i o r ó w męskich wymaga d o b r a n y m a t e r i a ł ikonograficzny ukazuje t a k ż e z e s p o ł y o d z i e ż y kroju, noszonej w r ó ż n y c h etnograficznych regionach U k r a i n y . W k r ó t ­ znajomości k t ó r a pozwala na ukazanie t y p ó w p r z e d s t a w i o n y c h t a m u b i o r ó w . kich W y d a j e się, że z bogatej ikonografii zdaniem cechy o d z i e ż y noszonej np. ruskich ikon m o ż n a by charakterystykach autorka podaje na najistotniejsze jej Polesiu, Podolu czy w y d o b y ć w i ę c e j d a n y c h o noszonej o d z i e ż y i w t e d y p o w i ą z a ć H u c u l s z c z y ź n i e . M u s i a ł a ona p o m i n ą ć wiele szczegółów^, praca j ą z o d z i e ż ą c h ł o p s k ą . W y m a g a ł o b y t o jednak osobnego opraco­ jej u l e g ł a t e ż w d r u k u znacznemu s k r ó c e n i u , z d o b y ł a się jednak wania . na syntetyczne c h a r a k t e r y s t y k i , k t ó r e u ł a t w i ą i n n y m badaczom W rozdziale d r u g i m a u t o r k a przedstawia k s z t a ł t o w a n i e się ukraińskiej odzieży ludowej i korzysta obficie z ikonografii p r z y g o t o w a n i e o p r a c o w a ń p o s z c z e g ó l n y c h r e g i o n ó w (w rodzaju naszego „ A t l a s u Polskich S t r o j ó w L u d o w y c h " ) . B r a k zaintereso­ X I I I , a p ó ź n i e j X V I — X V I I I w i e k u . Te w y o b r a ż e n i a ikonogra­ wania w p ł y w a m i ficzne nie o d n o s z ą się j e d n a k zazwyczaj do o d z i e ż y opis bardziej z u r b a n i z o w a n y c h r e g i o n ó w , j a k np. Ozernihowskie- chłopskiej odzieży miejskiej na ubiór ludowy zawęża i t y l k o p o ś r e d n i o m o ż n a w n o s i ć , że b y ł a ona z b l i ż o n e g o k r o j u . D o d a t k o w ą t r u d n o ś ć stanowi istnienie z a r ó w n o polskiego, rosyjskiego ubioru narodowego ukształtowanego jak najpóźniej w X V I wieku pod w p ł y w a m i wschodnimi. U b i ó r ten W omawianej k s i ą ż c e w y k o r z y s t a n o t r o c h ę starszych po­ z y c j i polskich. B r a k jednak k s i ą ż k i A . Poppogo o t k a n i n i e staro- noszony ruskioj, Cz. Pietkiewicza o Polesiu r z e c z y c k i m , pracy o pasach przez s z l a c h t ę i m i e s z c z a ń s t w o polskie w Zachodniej U k r a i n i e k o n t u s z o w y c h T . M a ń k o w s k i e g o i z e s z y t ó w wymienionego j u ż w p ł y w a ł zapewne n a u b i ó r c h ł o p s k i i u k s z t a ł t o w a ł u b i ó r k o z a c k i . „Atlasu", Autorko, p o d k r e ś l a t y l k o ten d r u g i f a k t . Z e b r a ł a ona d u ż y które mogły posłużyć jako materiał porównawczy. ma­ K s i ą ż k a m a n i e w i e l k i n a k ł a d , t o t e ż m o ż n a s p o d z i e w a ć się t e r i a ł ikonograficzny. Odczuwa się n a t o m i a s t b r a k i w zakresie drugiego w y d a n i a . S ą d z ę , że w a r t o b y w ó w c z a s w y d z i e l i ć h i s t o r i ę a n a l i z y zachowanych w k i j o w s k i c h i l w o w s k i c h muzeach zabyt­ ukraińskiego k o w y c h u b i o r ó w . N i e są to u b i o r y l u d o w e , część z n i c h m o ż n a b y obszerniej o k r e ś l i ć j a k o m i e s z c z a ń s k i e , a k i l k a j a k o kozackie. I c b p r z e d s t a w i ć zanikanie o d z i e ż y ludowej i z a s t ę p o w a n i e jej u b i o r o m mogłyby pomóc autorce w charakterystyce o d z i e ż y kroje ludowej. miejskim ubioru ludowego potraktować do podziały połowy ubiegłego regionalne i stulecia, szczegółowiej w o s t a t n i m sześedziesięcioleciu. U b i o r y te nie zawsze m u s i a ł y w y g l ą d a ć we wczesnym okresie t a k j a k w X I X w i e k u , a dopiero z tego okresu z a c h o w a ł y się Irena Turnau �