https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/16bdb9e44cf139905916f3c62885b107.pdf 2698f845b492dea654cc08f7f6d92831 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4397 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Subject The topic of the resource sztuka ludowa rzeźba ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4091 Title A name given to the resource Koncepcja wszechświata w twórczości Stanisława Majewskiego / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31 z.4; s.215-224 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kurek, Jan Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Jan Kurek KONCEPCJA WSZECHŚWIATA W TWÓRCZOŚCI STANISŁAWA MAJEWSKIEGO Stanisław Majewski których W N o w e j H u c i e do tego stopnia a n g a ż u j e się w p r a c ę za,- w i ą ż e się z ich d o ś w i a d c z e n i a m i z c z a s ó w dzie­ w o d o w ą i o r g a n i z a c y j n ą , że nie m o ż e nawet o d w i e d z i ć r o d z i n y c i ń s t w a i m ł o d o ś c i . P i s z ę — z d o ś w i a d c z e n i a m i , p o n i e w a ż nie na Ś l ą s k u , dla dobra k t ó r e j poprzednio w y j e c h a ł pod K r a k ó w . t w ó r c z o ś ć mocno należy do grona artystów, chodzi t u o j a k i e ś subiektywne p r z e ż y c i a , lecz o b i e k t y w n e poz­ Po t r u d n y c h p r z e ż y c i a c h wraca z n ó w do Starowic D o l n y c h nawanie ś w i a t a poprzez p r y z m a t t r a d y c y j n e j k u l t u r y , w jakiej kolo G r o d k o w a i od 1951 r o k u pracuje j u ż t y l k o w P G R - a c h , b y ł w y c h o w a n y w d o m u r o d z i n n y m , w k t ó r y m b y ł zawsze c h ę t ­ gdzie przez dziesięć l a t jest p r z ó d o w n i k i e m p r a c y na stanowisku nym oborowego. słuchaczem opowieści biblijnych, apokryfów i innych o p o w i a d a ń wierzeniowych. D u ż y w p ł y w wywierała również na W 1971 r o k u przenosi się do P G R - u w pod Olesnem, a w r o k p ó ź n i e j niego katechizacja w szkole, podczas k t ó r e j w y o b r a ź n i a i wro­ niezdolności dzony temperament nie d a w a ł y m u m i l c z e ć , i j u ż w czasie l e k c j i czyna r z e ź b i ć . religii s n u ł w ł a s n e w y w o d y na t e m a t sensu ś w i a t a i p o s z c z e g ó l ­ n y c h z d a r z e ń b i b l i j n y c h , co oczywiście nie s p o t y k a ł o się z apro­ b a t ą k a t e c h e t ó w . Silnie o d d z i a ł y w a ł y toż na jego wyobraźnię obrazy, k t ó r e o g l ą d a ł w d z i e c i ń s t w i e i w m ł o d o ś c i , najpierw w d o m u rodzinnym, u znajomych, w książkach, a potem — W wieku męskim na jego dotychczasowy szkolenia p a r t y j n e g o , k t ó r a nie z n i s z c z y ł a system pojęć tego systemu, lecz w specyficzny s p o s ó b u z u p e ł n i ł a go i r o z b u d o w a ł a . S t a ł o się t a k po części dlatego, ż e , j a k t w i e r d z i Majewski, wiele m y ś l a ł i d ą ż y ł do w y t ł u m a c z e n i a przez cale życie sobie ś w i a t a poprzez logiczny i h a r m o n i j n y z e s p ó ł p r a w , k t ó r e g o b u d o w ę ułatwiła m u : ,,nauka w N i e m c z e c h " i powojenne szkolenie ideologiczne. A b y m o ż n a b y ł o lepiej z r o z u m i e ć a r t y s t ę , konieczne krótkie przedstawienie jego 1977 r o k u prawdopodobnie s p e ł n i ą się jogo wieloletnio marzenia i zamieszka w s w o i m i swojej c ó r k i d o m u , k t ó r y zos­ t a ł w y b u d o w a n y w d u ż e j mierze d z i ę k i o s z c z ę d n o ś c i o m z os­ t a t n i c h l a t (uzyskanych w ł a ś n i e d z i ę k i p r a c y — podczas w o j n y — w Niemczech. W do p r a c y po p r z e b y t e j operacji. W ó w c z a s to za­ Chęć posiadania i w y o b r a ż e ń n a ł o ż y ł a się warstwa p o c h o d z ą c a z ideologicznego jest życiorysu. własnego mieszkania rzeźbiarskiej). to jedna lecz nie j e d y n a z pasji ż y c i o w y c h Majewskiego. Przez c a ł e ż y c i e s t a r a ł się b o w i e m , j a k t w i e r d z i , sumiennie p r a c o w a ć i przestrzegać zasad dekalogu, a przede w s z y s t k i m p r a w a n i e t y k a l n o ś c i cudzej w ł a s n o ś c i , k t ó r e w miejscach, gdzie p r a c o w a ł , b y ł o s z c z e g ó l n i e nie rospektowane przez towarzyszy. D o c h o d z i ł o n i e k i e d y nawet z tego p o w o d u do d o ś ć d r a s t y c z n y c h m o m e n t ó w , które nie­ j e d n o k r o t n i e wspomina. „ . . . Z a c h u l i g a ń s t w o , za, inne, to m o ż n a c z ł o w i e k a p u ś c i ć , ale za z ł o d z i e j s t w o nie! Mam znajomego, to toż za to siedzi. J a n i g d y za d ł u g i c h r ą k na cudze nie m i a ­ ł e m . . . i p r z o d o w n i k i e m pracy b y ł e m przez dziesięć lat i do O R M O n a l e ż a ł e m ze d w a d z i e ś c i a . . . " Aktywna Ż y c i o r y s i p o g l ą d y artysty wałka z wszelkiego rodzaju (złodziejstwem — przyp. J.K.) była ciowych Majewski Sternalicach przechodzi na r e n t ę na skutek u r o d z i ł się w 1922 r o k u w rodzinie robotniczej w R e m b e r t o w i e pod W a r s z a w ą ' . T a m u k o ń c z y ł pięć klas s z k o ł y powszechnej, a p o t e m p o m a g a ł ojcu w k u ź n i . Podczas „barbarzyństwem" więc jedną z pasji ż y ­ Majewskiego, a jej p r a k t y c z n o o s ł a b i e n i e w i ą z a ł o się z pogorszeniem się stanu jego zdrowia i z p r z e j ś c i e m na r e n t ę oraz ze w z r a s t a j ą c y m p r z e j ę c i e m się, „ t w ó r c z o ś c i ą a r t y s t y c z n ą " . wojny W p r a w d z i e j u ż w Niemczech robił on dla zabawy z o s t a ł w y w i e z i o n y do Niemiec na r o b o t y , gdzie p r a c o w a ł w ma­ t e k t u r o w e , a w P G R - a c h znany b y l j a k o s p o ł e c z n y j ą t k u p o d B e r l i n e m do 1945 r o k u . W t y m czasie — j a k sam stwierdza — u c z y ł się „ p o l i t y k i " . „ T a m , gdzie mnie w y w i e ź l i na r o b o t y p o d B e r l i n o m , b y ł u gospo­ darzy m a ł y synek z siedem — osiem l a t . C h o d z i ł on zawsze z o ł ó w k i e m za uchem i m a l u t k i m notesikiem w kieszonce. P y t a ł e m z okazji domki dekorator r ó ż n y c h ś w i ą t p a ń s t w o w y c h , ałe to b y l zawsze mar­ gines, n a p r a w d ę r z e ź b i ć z a c z ą ł dopiero w r o k u 1972. P o c z ą t ­ kowo jego f i g u r k i p r z e d s t a w i a ł y r ó ż n y c h l u d z i ze wsi p r z y ich pracach codziennych. go, co t a k w n i m pisze, w t y m zeszyciku, a on na t o , że zapisuje Dopiero od 1973 r o k u r z e ź b i w i ę k s z e kompozycje związa,ne wszystko, k a ż d e s ł ó w k o , j a k i e Polacy m ó w i ą o Niemcach, a po­ z t e m a t y k ą religijną. T w o r z y je obok r z e ź b y ś w i e c k i e j , w k t ó ­ tem rej przedstawia najczęściej c z y t a to s w o i m p r z e ł o ż o n y m w m ł o d z i e ż o w e j organizacji. oraz nie z a c z ą ł e m — p r z y p . J . K . ) . B y l tarn z r i m jeden francuski u l u b i o n y m jego z a j ę c i e m jest r z e ź b i e n i e „ p r z y r o d y " . O d 1975 k o m u n i s t a , k t ó r y ciągle t y l k o o k o m u n i z m i e m ó w i ł . N a u c z y ł e m roku włącza Rok ten ludzi 2 postacie się od niego wiele słów po f r a n c u s k u . . . B y ł to pierwszy komunis­ wielkich „los człowieka", pracę, wojny I j a t e ż od tego czasu p o l i t y k o w a n i e z a c z ą ł e m ( m y ś l e ć p o l i t y c z ­ temat — Kopernika, Lenina . Oprócz do w i ę k s z y c h tego kompozycji. ten b y l w p e w n y m sensie m o m e n t e m przełomowym t a , jakiego p o z n a ł e m . . . O d t ą d wiem, że u s t r ó j p o l i t y c z n y jest w to t a k i warsztat, z k t ó r e g o dobro lub złe rzeczy u d z i a ł a r t y s t y w wycieczce do K r a k o w a , podczas k t ó r e j obej­ Po w y z w o l e n i u wychodzą..." pracował w różnych Państwowych Nieru­ twórczości r z a ł Ołtarz Majewskiego. B e z p o ś r e d n i ą przyczyną tego był W i t a Stwosza. Z r o b i ł on na n i m t a k wiełkio w r a ż e ­ Ziemiach nie, że z a c z ą ł o d t ą d r z e ź b i ć przede w s z y s t k i m o b r a z o - r z e ź b y . Zachodnich, ciągle w nadziei znalezienia dobrego mieszkania. Ta nowa koncepcja r z e ź b i a r s k a u m o ż l i w i ł a m u pełniojsze w y ­ Wszędzie i chomościach Ziemskich, a kończyło się na potem w pięknych PGR-ach obietnicach na Majewski korzystanie swych zamiłowań, zarówno jak i zdolności cze w t y m s a m y m r o k u co r z e ź b i , w r u c h u , w ściśle o k r e ś l o n y m momencie czasowym. 1949, w k t ó r y m wziął ślub cywilny m a l a r s k i c h oraz przedstawienie rzeźbiarskich, r o z p o c z y n a ł poszukiwania na nowo. Po z a ł o ż e n i u r o d z i n y — jesz­ n i e m a l wszystkiego, w Starowicach D o l n y c h — zgłasza się do b u d o w y N o w e j H u t y , O d t ą d niebo p ł a s k o r z e ź b obrazuje p o g o d ę i s w o i s t ą bo t a m mieszkanie. M o g ą się na n i m p o j a w i ć f i g u r k i a n i o ł ó w , p t a k ó w , D u c h a ś w . t y m razem obietnice nie z o s t a j ą d o t r z y m a n o , m i m o iż Ma­ i Boga Ojca, a na ziemi obok c z ł o w i e k a m o g ą ż y ć z w i e r z ę t a I również obiecują m u szybko p r z y d z i e l i ć jewski był s p o ł e c z n i k i e m i j u ż w 1946 r. a k t y w n i e w ł ą c z y ł się i do b u d o w y nowej P o l s k i , w s t ę p u j ą c o g r o m n y kosmos w i d z i a l n y do PPR. może płynąć życiodajna woda. S ł o w o m sforowość. — ogromny, prze­ i niewidzialny. 215 �И . 1, 2. S t a n i s ł a w Majewski, Stemalice, g m . R a d ł ó w , w o j . c z ę s t o c h o w s k i e . Ponieważ od pewnego czasu w twórczości Majewskiego b i ł . . . P r z y r z e ź b i e t o zawsze trzeba m i e ć od r a z u c a ł y p l a n , jego co się i j a k zrobi, a p o t e m trzeba strasznie u w a ż a ć i m y ś l e ć stosunek do r e l i g i i i k o ś c i o ł a , z k t ó r y m przez d ł u g i e l a t a m i a l j a k się l u d z k ą t w a r z r z e ź b i , nosy i oczy. To strasznie w a ż n e ! . . . względnie m a ł y kontakt. Mówi on: „ P i e r w s z y m k o m u n i s t ą Teraz to bardzo c h c ę w y r z e ź b i ć stworzenie ś w i a t a . J u ż m i się przeważają świecie był t e m a t y religijne, z w r ó ć m y w i ę k s z ą u w a g ę na Jezus Chrystus. z kapitalistami, burżuazją W czerwonych walczył i zginął... szatach na chodził, Przed Chrystu­ o tym nieraz śniło. B ó g t a m b ę d z i e jeszcze w ciemnościach, ale ś w i a t ł a j u ż b ę d z i e t r o c h ę na ziemi, jakie on dal. Z w i e r z ę t a sem to ludzie p i e n i ę d z y nie znali, ale k a p i t a l i ś c i j u ż b y l i , k t ó ­ b ę d ą t a m jeszcze n i e z u p e ł n i e stworzone i nie takie j a k r z y m ó w i l i , że B ó g jest n i e w i d z i a l n y (albo b u d o w a l i sobie B ę d ą w y ł a z i ć ze s k a ł , ale t y l k o t a k ta­ dzisiaj. do p o ł o w y i b ę d ą miały kie b o ż k i . . . ) i wszystko bogactwo dla siebie, n i b y dla tego boga po p i ę ć n ó g . B o dawniej wszystko pięć n ó g m i a ł o , j a k n p . ś w i n i a b r a l i . Jezus w a l c z y ł z k a p i t a l i s t a m i i m ó w i ł p r a w d ę — j a k jest n i b y cztery nogi ma, ale r y j m a p i ą t y albo k o ń n i b y cztery — a — za co go ś w i a t n i e n a w i d z i ł . I t a k dzisiaj jest! K t o m i a ł p i ę ć . Ja prawdę m ó w i , tego się nie l u b i . N o i t a k Chrystus p r z e g a n i a ł t ę bur- ż u a z j ę , t y c h k u p c ó w z k o ś c i o ł a . A p o t e m go ten jeden za 35 s r e b n i k ó w w y d a ł i o d t ą d się p o j a w i ł na świecie i n n y B ó g — pie­ se to dokładnie przemyślałem. Pod tą ziemią, co j ą B ó g stwarza ze z w i e r z ę t a m i , b ę d z i o woda, k t ó r ą B ó g w morza i r z e k i bardziej przemienia. N a skomplikowany ziemi organizm — stwarzany jest t e ż człowiek. Alo naj­ najważ­ niejsze to Z i e m i a i S ł o ń c e . B o bez t y c h d w ó c h planet nic by kościele ciągle go z b i e r a j ą , ale ż a d e n z nich ani c z ą s t e c z k i tego, na świecie nie b y ł o . . . N o i bez k s i ę ż y c a , ale ten jest z ł y ! Jak co z e b r a ł , na o d b u d o w ę W a r s z a w y nie d a ł . W y w o ż ą to p o t e m by żył, do W ł o c h , do W a t y k a n u . T a m jest w R z y m i e najbogatsze p a ń ­ bo k s i ę ż y c to z m i e n n o ś ć . J a k jest s t a r y , to źle, lepiej j a k m ł o d y , stwo na świecie. Sam b y m c h c i a ł j e c h a ć do W ł o c h i do F r a n c j i ale jeszcze lepiej idzie z p o ł ó w k i na p e ł n i ę . J a k (do Niemiec nie, bo m i N i e m c y z ę b y w y b i l i ! ) . Wszyscy się z m r ó w k i się w t e d y z ł a ż ą do m r o w i s k a , a w m a j u g r z y b y r o s n ą . . . " n i ą d z . Wszyscy zaczęli go z b i e r a ć , bić się o niego. K s i ę ż a w go z b o m b a r d o w a ć , n i m (z W a t y k a n e m — p r z y p . J . K . ) liczą i S t a n y Zjednoczone, i Polska, a n a w e t R u s k i ich s ł u c h a j ą i swoich p o s ł ó w t a m bo W a t y k a n ś w i a t e m r z ą d z i . A Ruskie zawsze s w o j ą mają politykę (w znaczeniu s w o j ą s ł u s z n ą r a c j ę — p r z y p . J . K . ) . . . się religii przed wojną w szkole u c z y ł e m . K s i ę ż a to ślą, Ja wtedy Z powyższej potrafi to by wypowiedzi wynika, Majewski wierzeniowych, wiado­ Swe przemyślenia wyraża typowymi zwrotami w i a t o w y c h albo o k r e ś l e n i a m i g w a r o w y m i . powiedziach niekiedy t r u d n o szerszy k o n t e k s t dokład­ to m o ś c i z k u r s ó w W i e d z y Powszechnej i szkolenia ideologicznego. opowiadali, n a s ł u c h a ł e m się tego, a w 46 r o k u na szkolenie ide­ ologiczne się z a p i s a ł e m , gdzie m i wszystko jeszcze raz jest n ó w , że S t a n i s ł a w u ł o ż y ć l o g i c z n ą całość w ą t k ó w p o l i t y k ę u p r a w i a l i , j a k p a r t i a dzisiaj. O ś w i ę t y c h t e ż m i w d o m u nie w y ł o ż y l i , co i j a k jest... A poza t y m j a przez całe życie zaw­ człowiek przez t r z y s t a lat wierzeń zauważyć, związanych z i e m i ą , o k t ó r y c h Majewski z lektorów oś­ Jego l o g i k ę w wy­ jeśli p o m i n i e m y np. księżycem, szerzej nie wspomina, a słońcem, których elementy do d z i ś są ż y w o t n e w r ó ż n y c h regionach Polski (w sze bardzo wiele m y ś l a ł e m i m y ś l a ł e m i to t a k , że w i e m nieraz t y m r ó w n i e ż w Warszawie na Grochowie i w R e m b e r t o w i e — więcoj niż jest w k s i ą ż k a c h — i to toraz r z e ź b i ę albo b ę d ę r z e ź ­ skąd 216 pochodzi a r t y s t a ) . Podobnie b ę d z i e , g d y przypomnimy �2 popularne ujęcia up. teorii ewolucji w broszurach Towarzys­ t w a W i e d z y Powszechnej i t p . Istnieje jednak niebezpieczeństwo, że po uwzględnieniu wszystkich z e w n ę t r z n y c h c z y n n i k ó w w p ł y w a j ą c y c h pogląd i logikę Poza t y m i s t a ł y m i k a n o n a m i d o b o r u odpowiedniego drew­ na Majewskiego, stracilibyśmy z na oczu wyrzeźbienia określonego forma r z e ź b ulega ciągłej świato­ naszych do elementu Zdaje sobie z tego s p r a w ę Majewski ci w ich p e ł n i e j s z y m synkretyczne m y ś l e n i e p r o w a d z i do s t a n o w i ł a dla niego n a j w a ż n i e j s z y Tak i m ó w i , że r z e ź b i ł twarze p ł a s k i e , a. dopiero ostatnio nabiera jego osobisty stosunek do ś w i a t a , a doszli do w n i o s k u , że jego prac e k l e k t y c z n y c h . kompozycji, sama ewolucji. modelowaniu". Ta punkt „dawniej umiejętnoś­ część r z e ź b y w całej zawsze kompozycji j e d n a k nie jest, o c z y m ś w i a d c z ą r z e ź b y Majewskiego, refleksje i do jej p r a w i d ł o w e g o odwzorowania p r z y w i ą z y w a ł i p r z y w i ą ­ nad ś w i a t e m oraz jego w ł a s n a interpretacja celów i s p o s o b ó w , zuje o g r o m n ą w a g ę . Twarze ludzkie r z e ź b i ł zawsze w n a j w i ę k s z y m w jakich tworzy. skupieniu, ptaki milcząco, i kwiaty, w samotności. Natomiast gdy bardzo l u b i r o z m a w i a ć , ż a r t o w a ć , robi np. opowiadać, p o p i s y w a ć się s p r a w n o ś c i ą s w y c h r ą k i s o l i d n o ś c i ą w w y k o n a ­ Warsztat rzeźbiarski n i u prac. W y k o n u j ą c p ł a s k o r z e ź b y , Majewski stara się o s i ą g n ą ć m o ż ­ T r w a ł y w y g l ą d z a p e w n i a j ą r z e ź b i e takie farby, k t ó r e , zda­ liwie d u ż ą t r w a ł o ś ć prac, d ą ż y t e ż do m o ż l i w i e czytelnego uka­ n i e m Majewskiego, m a j ą z a p e w n i ć i m p r z e t r w a n i e p o n a d t r z y s t a zania w n i c h kosmosu oraz p r a w d y historycznej. l a t , czyli t y l e , ile ż y ł b y c z ł o w i e k , g d y b y nie Dlatego n i e k t ó r e f i g u r y wykonuje z określonego gatunku Sposób przyrządzania farb jest t a j e m n i c ą istniał Księżyc. Majewskiego. Wia­ drzewa. T a k na p r z y k ł a d k r z y ż e i p t a k i r z e ź b i zawsze z w i ą z u , domo t y l k o , że u ż y w a trzech k o l o r ó w — farb p r o d u k c j i fran­ p o n i o w a ż , j a k t w i e r d z i , jest to najtrwalsze drzewo, k t ó r e cuskiej — które p ę k a i nie m a k w a s ó w p o w o d u j ą c y c h z m i a n ę k o l o r u raz ż o n y c h farb. Jest to wprawdzie m a t e r i a ł t w a r d y , nio poło­ najtrudniej­ maksoli białej, m o ż n a k u p i ć w sklepie. I n n e f a r b y „ r o b i " sam, wodoodporną wykonywaniu naturalny (,,które muszą mieć twarde dzioby") i k r z y ż y , k t ó r e p o w i n n y p r z e t r w a ć w i e k i w nie zmienionej pos­ taci. nasycając m i ę d z y i n n y m i ż y w i c ą , co — j a k s ą d z i — zapewnia szy do r z e ź b i e n i a , lecz stosowanie go u w a ż a za konieczne p r z y ptaków czerwonej i p o m a r a ń c z o w e j , o s ł o n ę , niszczy k o r n i k i , a zarazem daje m i ł y zapach ż y w e g o Chrystus musi mieć „autentyczną" koronę i drzewa. F a r b y stosuje p ó ł m a t o w e , n i m i p o k r y w a tw'arze i ręce r z e ź b lub m a t o w e , k t ó r y m i maluje p o z o s t a ł e części k o m p o z y c j i . Natomiast je rzeźbom u ż y w a natomiast farb b ł y s z c z ą c y c h , n p . olejnych, bo Nic uważa, - z p r a w d z i w y c h cierni g ł o g u , k t ó r e g o kolec zbiera że nic t a k się na świecie nie b ł y s z c z y , t y l k o niekiedy woda w Majewski JJO miedzach. Z kolei s t r a ż a k musi m i e ć solidny pasek s ł o ń c u lub k s i ę ż y c u , a tego dotychczas nie r z e ź b i ł . M a t i p ó l r n a t , do h e ł m u , a więc w y k o n a n y z twardego drzewa — d ę b u , c h o ć j a k i m się p o s ł u g u j e , jest więc p r a w d z i w y m p o w o d e m do d u m y c a ł a figura dla cierniową jest z b i a ł e j lipy.- Majewskiego, k t ó r y uważa, że t y l k o dzięki tym farbom 227 �И. 3. St. Majewski, Los człowieka na wsi, drewno polichrom. wym. 4 5 x 7 0 om. Problematyka prac m o ż o u z y s k a ć głębsze i ciekawsze efekty ś w i e t l n e . K z e ź b y swoje przeznacza b o w i e m do o g l ą d a n i a p r z y s z t u c z n y m ś w i e t l e ż a r ó w ­ rzeźby po­ w j a k i m z o s t a ł y przygotowane i u ż y t e w warsztacie), w k t ó r y m jedyncze, s ł u p k o w e , bo, j a k t w i e r d z i , nic m o ż n a na n i c h po­ ostry p ó l m a t nabiera s z c z e g ó l n e g o blasku, ł a g o d n i e j ą natomiast k a z y w a ć w pełni ruchu i zachodzących k o w y m w mieszkaniu (a więc p r z y t a k i m s a m y m oświetleniu, charakterystyczno dla prac Majewskiego ostre zestawienia barw. K o l o r y m u s z ą b y ć , zdaniem a r t y s t y , intensywne, bo t y l k o Ostatnio Wyjątek Majewski coraz stanowi t u rzadziej wykonuje Chrystus ( t y p u zmian. ,,Frasobliwy"), takie i s t n i e j ą w przyrodzie, a ich odpowiedni d o b ó r w k o m p o ­ t y s t y , m o ż o b y ć ona przedstawiona w olbrzymiej zycji z w i ą z a n y jest c z ę s t o z o ś w i e t l e n i e m , jakie m i a ł o t ó w — jako myślący, w sytuacji, k t ó r ą rzeźbi. Np. Ostatnia 2, Wieczerza miejsce odbywa wieczorem p r z y sztucznym o ś w i e t l e n i u s t o ł u . Poza t y m się same k o l o r y m a j ą t e ż niekiedy znaczenie symboliczne. N p . : biel — któ­ rego p o s t a ć s i e d z ą c ą r z e ź b i a r t y s t a d o ś ć c z ę s t o , bo w e d ł u g Również w zmartwiony, cierpiący większych kompozycjach itd. postacie Chrystusa są najczęściej z a m y ś l o n e , a o c z y m one m y ś l ą , ma n a m kierunek ich w z r o k u , np. w Ukrzyżowaniu ar­ ilości warian­ mówić ptaszek, k t ó r y w y ­ — oznacza ś m i e r ć (szata Chrystusa na k r z y ż u i podczas zmar­ c i ą g a kolec z k o r o n y cierniowej, p a t r z y na Chrystusa, a Chrys­ t w y c h w s t a n i a ) , c z e r w i e ń —• k o m u n i z m i ogień (szata C h r y s t u ­ tus podnosi głowę i s p o g l ą d a na Boga Ojca, k t ó r y p a t r z y sa za ż y c i a ) , c z e r ń — noc, zieleń — z i e m i ę , kolor n i e b i e s k i — n i e b o , Syna. ale t e ż i w o d ę . Chrystus jest dla Majewskiego tal-: samo h i s t o r y c z n ą posta­ N a d k o m p o z y c j ą p ł a s k o r z e ź b y Majewski m y ś l i p r z e w a ż n i e d ł u g o , czasem o swoich p i a n y c h k o m u ś opowiada i obserwuje, j a k na nie reaguje s ł u c h a c z , c h o ć , j a k t w i e r d z i , w t w o r z e n i u n a j w i ę c e j p o m a g u m u sen w nocy, a t o , co m u się w y ś n i , r z e ź b i w drzewie. N a l e ż y t u d o d a ć , że Majewski od k i l k u l a t sypia na d o b ę 3—-4 godziny, w t y m p r z e w a ż n i e j e d n ą g o d z i n ę po południu, r e s z t ę zaś czasu p o ś w i ę c a r z e ź b i e n i u , c z y n i to p r z y t y m w za­ w r o t n y m tempie, np. w czasie p ó ł t o r a lub d w ó c h d n i w y k o n u j e p ł a s k o r z e ź b ę wielkości na 120 cm na 80 cm. cią, j a k L e n i n , a obu stara się p r z e d s t a w i ć zgodnie z prawdą h i s t o r y c z n ą " . Zdaniem a r t y s t y Chrystus nosił zawsze c z e r w o n ą 5 s z a t ę , gdy siedział i r o z m y ś l a ł lub cierpiał za ś w i a t . N a t o m i a s t L e n i n codziennie c h o d z i ł u b r a n y na czarno i b y ł przedstawiany na s t o j ą c o lub w r u c h u , i w e d ł u g tej konwencji r z e ź b i ł go M a ­ j e w s k i . Poza t y m dla obu postaci a r t y s t a ż y w i s z c z e g ó l n y sza­ cunek i p o d k r e ś l a , że L e n i n jest nasz (ziemski — p r z y p . J . K . ) , a Chrystus jest B o g i e m . Najlepiej jednak umiłowanie Majewskiego do wiernego odzwierciedlenia p r a w d y historycznej obrazuje jego d u ż a Z a n i m j e d n a k a r t y s t a zabierze się do r z e ź b i e n i a , r o b i naj­ pozycja Obrona Częstochowy. kom­ A u t o r rezygnuje w niej z efektow­ pierw o ł ó w k i e m rysunek p r z y s z ł e j k o m p o z y c j i na papierze (prze­ nego w y o b r a ż e n i a klasztoru j a s n o g ó r s k i e g o w obecnej postaci, w a ż n i e o w y m i a r a c h 10 cinX ]() cm), a n a s t ę p n i e na p o n i e w a ż d o w i e d z i a ł się, że w momencie o b l ę ż e n i a C z ę s t o c h o w y 4 w k t ó r y m potem rzeźbi . 218 drewnie, przez S z w e d ó w klasztor i kościół w y g l ą d a ł y o wiele s k r o m n i e j , �i na podstawie z d j ę ć ze starego s z t y c h u u s i ł o w a ł odtworzyć stronie — na tle jasnego nieba. W w i e l u k o m p o z y c j a c h sferycz- jego d a w n y k s z t a ł t . T a d b a ł o ś ć o w i e r n o ś ć i p r a w d ę h i s t o r y c z n ą n o ś ć zaznaczona jest toż silnie w poziomach. W t y m s a m y m nie p r z e s z k o d z i ł a Raju m u jednak wyrzeźbić części ż o ł n i e r z y bro­ n i ą c y c h Jasnej G ó r y w m u n d u r a c h p o l s k i c h z w r z e ś n i a 1939 r o k u . S t a ł o się t a k b y ć m o ż e dlatego, że n i k t w p o r ę nie zwrócił m u na t ę p o m y ł k ę u w a g i . Prawdopodobnie jest to więc niezamierzony, c h o ć nie m o ż n a w y k l u c z y ć , że Majewski błąd zrobił w najniższej sferze ziemi i podziemiach ż y j ą p o w y ż e j , w drugiej sferze, z n a j d u j ą zwierzęta, się ludzie, r o ś l i n y , ptaki, drzewo dobrego i złego oraz w ą ż - d i a b e ł ( k t ó r e g o część ogona znajduje się na ziemi). N a j w y ż e j u k a z a n y jest B ó g Ojciec w jasnych o b ł o k a c h , p o bokach k t ó r e g o nieco n i ż e j świeci księ­ go specjalnie (choć b y ł na f i l m i e „ P o t o p " i o g l ą d a ł r y c i n y stro­ ż y c i słońce. W t o n s p o s ó b dochodzimy do trzeciej sfery, czyli j ó w z t a m t y c h c z a s ó w ) , bo t y l k o w m u n d u r a c h ż o ł n i e r z y p o l ­ nieba, k t ó r e m u z w y k l e wicie miejsca p o ś w i ę c a Majewski w swoich skich z 1939 r o k u w y o b r a ż a ł sobie najlepiej i d e a ł rycerza o b r o ń - pracach. N i e k i e d y t a trzecia sfera odpowiada w k o m p o z y c j a c h су.- wielkości d w ó c h p o z o s t a ł y c h lub jest nawet o wiele 6 Poza tym w większości swych o tematyce religijnej) Majewski kompozycji stara się u k a z a ć (szczególnie najważniejsze elementy kosmosu, j a k i e b y ł y obecne w przedstawionej sytua­ c j i . Umieszcza je od razu w odpowiednich strefach o b r a z o - r z e ź b lub rzeźb i dzięki temu p o r z ą d k u j e p r z e d s t a w i o n ą rzeczywis­ t o ś ć w e d ł u g swojej w i z j i ś w i a t a . I t a k n p . s t r a ż a k g a s z ą c y p o ż a r stoi n a p ó ł k u l i podzielonej na t r z y c z ę ś c i : pierwsza część — np. w Ukrzyżowaniu. jest j u ż właściwie w niebie, a ś w i a t l u d z k i k o ń c z y się u p o d n ó ż a krzyża. woda. Sam strażak stoi na zielonej ziemi, trąbi t r ą b k ą w powietrze, a s i k a w k ą przenosi w o d ę p o n a d s t r e f ą ziemi znajdujących d y n a m i z m k ł ę b i ą c y c h się się na niej postaci m ó w i ą n a m o n a s t r o j u , j a k i panuje na obrazie i n i e k i o d y o aprobacie lub dezaprobacie B o ż e j w z g l ę d e m takiego czy innego zjawiska, k t ó r o p ł a s k o r z e ź b a przedstawia. W nad licznych Chrystusem Niekiedy tylko do strefy ognia. Strefa niebieska, jej kolor, obłoków lub statyka —czerwona, t o ogień, d r u g a — z i e l o n a , to ziemia, a t r z e c i a — n i e ­ bieska, t o większa, W o b r a z o - r z e ź b i e tej Chrystus na k r z y ż u na górne scenach Drogi Krzyżowej Majewskiego niebo c h m u r z y się i pała. specyficznym blaskiem. wysokości postaci p a r t i o nieba l u d z k i e j panuje są jaśniejsze. W ciemność, Ukrzyżowaniu a na w y s o k o ś c i c i a ł a Chrystusa nieco się r o z w i d n i a i na,d k r z y ż o m J a k w i ę c w i d a ć , wszystkie cztery ż y w i o ł y : powietrze, zie­ m i a , woda i ogień s ą w j e d n y m momencie przez s t r a ż a k a po­ ruszone. Tak bowiem wyglądał strażak w czasach młodości r z e ź b i a r z a , i t a k go sobie, zdaniem Majewskiego, w ó w c z a s wszys­ cy w y o b r a ż a l i i m a l o w a l i , bo w t a k i m ujęciu w i d z i e l i „ w i e l k o ś ć " s t r a ż y ogniowej, a w k t ó r y m m y m o ż e m y d o p a t r z e ć się wszech z w i ą z k u czterech p i e r w i a s t k ó w kosmosu. w b i e l i o b ł o k ó w w y l a n i a się p o s t a ć Boga Ojca. W pierwszych wersjach Zmartwychwstania Chrystus unosi się n a d grobem w gronie a n i o ł ó w na tle bezgwiezdnej, z u p e ł n i e ciemnej nocy ( „ p o n i e w a ż t a k a w ł a ś n i e noc p a n o w a ł a n a d ś w i a t e m . . . " ) . J e d n a k w n a s t ę p n e j wersji Chrystus i a n i o ł y p o j a w i a j ą się na, tle szarego cego g w i a z d a m i , k t ó r y c h jest tak r w ówczas Zmartwychwstania, nieba, świecą­ wiele, że w y c h o d z ą one na są wewnę­ r a m y obrazu. W ten s p o s ó b nie t y l k o a n i o ł y , ale i g w i a z d y trznie orientowane w z g l ę d e m osoby centralnej, k t ó r e j strony: m a j ą z a p o w i a d a ć n i e b i a ń s k i ś w i a t , mocno a b s o r b u j ą c y W s z y s t k i e r z e ź b y i p ł a s k o r z e ź b y Majewskiego p r a w a i lewa o d p o w i a d a j ą prawej i lewej stronic obrazu (a nie 7 obserwatora) . Artysta łączy też w niektórych osoby z p o r a m i d n i a , p o g o d ą , który wyobraża wypędzenie kompozycjach c i a ł a m i niebieskimi. W pierwszych r o d z i c ó w Raju, z raju, po myśle­ nie a r t y s t y . Z niebem nierozerwalnie k o j a r z ą się postacie anio­ łów, k t ó r e r z e ź b i d o ś ć c z ę s t o , lecz w k t ó r e do k o ń c a me w i e r z y . . . Twierdzi on, że dorabia a n i o ł o m s k r z y d ł a „ d l a n a r o d u " , wszyscy bardziej rozumieli, że chodzi t u o m i e s z k a ń c ó w aby nieba, lewej, „ g o r s z e j " stronie B o g a Ojca znajduje się kobieta na tle k t ó r z y nie p ł o d z ą , nie r o z m n a ż a j ą s i ę , bo do nieba m o ż n a się ciemnego nieba — nocy, na k t ó r y m widnieje k s i ę ż y c . N a t o m i a s t t y l k o d o s t a ć (a nio m o ż n a w n i m u r o d z i ć ) . W niebie jest dobro, A d a m przedstawiony z o s t a ł p o d s ł o ń c e m , po „ d o b r e j " , prawej j a s n o ś ć , a na ziemi zło ( i nieraz dobro). S ą na niej konieczne I I . 4. St. Majewski, Ostatnia Wieczerza, drewno p o l i c h r o m . �О 5 St. M a j e w s k i ; I I . 5 Droga krzyżowa (ze ś w . Franciszkiem); i l , 6, Droga, Krzyżowa (ze św, W e r o n i k ą ) ; i l . 7. Baj, w y m . 7 5 x 8 5 c m . « 7 �„pory*' niebie zwierząt, jest tp roślin, aby wszystko niepotrzebne. Owe ż y ł o . podczas gdy dwójki są w nierozerwalnym s k ł a d n i k i e m ż y c i a , alo i s ą na ziemi p o w o d e m zla, grzechów. i 2. Grzech pierwszych r o d z i c ó w -—- . . p a r y " w R a j u (upadek c z ł o w i e k a ) To dzięki E w i e , zdaniem Majewskiego, z g r z e s z y ł A d a m , a p o t e m w sprzeczce o ż o n ę zabił K a i n A b l a , a nie, j a k m ó w i B i b l i a , z p o w o d u ofiar c i a ł o p a l n y c h . B e z p o ś r e d n i ą p r z y c z y n ą tego zda­ i 3. W y p ę d z e n i e pierwszych r o d z i c ó w — , , p a r y " z R a j u (ponowne p o r z ą d k o w a n i e .świata przez Boga) rzenia b y ł o — t w i e r d z i — że A d a m i E w a m i e l i dzieci nie do p a r y , czyli więcej c h ł o p c ó w niż d z i e w c z ą t (a na ziemi z d a r z a j ą się i „pary" 4. Grzech K a i n a z p o w o d u bardzo rzadko j e d n o s t k i , k t ó r e nic m u s z ą ż y ć do p a r y i są szczęś­ ( p o n o w n y upadek c z ł o w i e k a ) liwe). Sam a r t y s t a u w a ż a , że ożenił się, bo ż o n a m u b y ł a potrzebna Cykl boski do pomocy, lecz teraz, j a k o r z e ź b i a r z , n i g d y b y się nie ożenił, 1. Narodzenie Boga j a k o j e d n o s t k i bo jest samowystarczalny. Ziemia, kobieta, płodność — to jego zdaniem zlo. Niebo z a ś — to szczęśliwość wieczna, c z y s t o ś ć i przebywa­ nie w pobliżu Boga. B y ć swe kompozycje może dlatego S t a n i s ł a w o tematyce religijnej ujmuje w 1 2. M ę k a i ś m i e r ć Chrystusa — R ó g j a k o j e d n o s t k a l u d z k a Majewski dwa jakby (podniesienie c z ł o w i e k a z u p a d k u , odkupienie) o d r ę b n e , lecz z w i ą z a n e z z i e m i ą lub niebem cykle t e m a t y c z n e : i 3. Z m a r t w y c h w s t a n i e i p o b y t Chrystusa na pierwszy c y k l (ludzki) — od stworzenia ś w i a t a do grzechu K a ­ i n a — u k i e r u n k o w a n y k u ziemi oraz drugi c y k l (boski) od N a r o ­ dzenia Chrystusa do W n i e b o w s t ą p i e n i a — ukierunkowany w n i c h g r u p y tematyczne m o ż n a b y ziemi (ostateczne u p o r z ą d k o w a n i e ś w i a t a przez Boga) ku I 4. W n i e b o w s t ą p i e n i e r o d z i n y — czyli Boga i zbiorowości ś w i ę t y c h niebu. Występujące ludzkiej (ponowne p o r z ą d k o w a n i e ś w i a t a przez Boga) właściwe zapisać (szozęśliwość wieczna) w czterech fazach: Tylko Cykl ziemski 1. Stworzenie ś w i a t a — „stworzenie miast par" przedstawiających mieszkańców Ziemi wszyscy z a s t y g a j ą w pewnych stałych pozach. Duch ś w i ę t y , a n i o ł y , i p t a k i r o z k ł a d a j ą s k r z y d ł a , a B ó g Ojciec, Chrys­ ( p o r z ą d k o w a n i e chaosu przez Boga) tus U k r z y ż o w a n y i Z m a r t w y c h w s t a ł y — ręce. D l a t e g o m o ż n a l St. M a j e w s k i : i l . 8. Ukrzyżowanie, w rzeźbach c h a r a k t e r y s t y c z n a jest ciągła z m i e n n o ś ć , r u c h . W niebie n a t o ­ drewno p o l i c h r o m . ; i l . 9. Zmartwychwstanie 8 (jedna z pierwszych wersji), drewno polichromowane 9 221 �I I . 10, 11. St. Majewski, Obrona Jasnej Góry (całość i f r a g m e n t ) , drewno p o l i c h r o m , wys. 140 cm, podstawa 77 x 92 c m . 11. 12. R z e ź b y St. Majewskiego: Chrystus myślący, Chrystus z baranem oraz Krzyż z Ostatnią Wieczerzą. I I . 13. St. Majewski i n t e r p r e t u j e znaczenie b e l k i poziomej w Krzyżu z Ostatnią Wieczerzą . 6 11 �I 223 �p o w i e d z i e ć , żc j e d y n ą p o s t a c i ą , k t ó r a stoi na pograniczu ś w i a t a r VV t w ó r c z o ś c i Majewskiego m o ż n a się więc d o p a t r z e ć za­ ziemskiego i pozaziemskiego jest Chrystus, k t ó r y j a k o człowiek równo wpływów pochodzących chodzi po ziemi, i t a k jest w y o b r a ż a n y , lecz od czasu do czasu nego g o t y k u , j a k i wschodniej i k o n y , a t a k ż e ś m i a ł e j kolorys­ z płaskorzeźb i obrazów póź­ jego f i g u r y t y p u „ F r a s o b l i w y " z a s t y g a j ą w n i e r u c h o m y c h po­ t y k i , k t ó r e j n a u c z y ł się m a l u j ą c afisze i dekoracje na akademio zach i p r z y p o m i n a j ą postacie n i e b i a ń s k i e (choć s i e d z ą na pierwszomajowe. ziemi i r ę c e ich są opuszczone). D r o g a do nieba wiedzie przez k r z y ż . N a j p e ł n i e j da się na ten t e m a t a r t y s t a w Krzyżu wypowia­ z Ostatnią D o prawie p o ł o w y w y s o k o ś c i k r z y ż a k a ż d y m o ż e wejść po z ł o t e j drabinie, k t ó r a wiedzie prosto do g o r e j ą c e g o serca Jezusa — m i ­ łości b o ż e j . M o ż n a dojść t y l k o d o t ą d i t a m się z a t r z y m a ć . Lecz ci, k t ó r z y c h c ą w e j ś ć w y ż e j , b ę d ą musieli p r z e j ś ć przez b e l k ę p o z i o m ą , czyli n o w y kościół, p o w s t a ł y podczas Ostatniej W i e ­ czerzy. Jest t a m osobiście Chrystus, k t ó r y b ł o g o s ł a w i i dzieli swoje ciało pod p o s t a c i ą chleba m i ę d z y swoich u c z n i ó w i wska­ zuje p r a w ą r ę k ą na Boga Ojca i D u c h a Św., k t ó r z y u n o s z ą się nad n i m na tle g w i a ź d z i s t e g o nieba, na k o ń c u pionowej belki krzyża. pierwotnych m i a ł s t a ć na koncepcji górze między Majewskiego, drzewami, ponieważ ten — krzyż zdaniem a r t y s t y — sam b y ł zrobiony z drzewa i b y ł n a j w y ż s z y m drzewem. t y m k r z y ż e m m i a ł y s t a ć czy t e ż p r z e c h a d z a ć się f i g u r k i l u d z i i ś w i ę t y c h . W p e w n y m momencie realizacji swych p l a n ó w artysta przeraził sam 1 Por. Ludowa Twórczość, Artystyczna na Opolszczyźnie, K a t a l o g w y s t a w y , Stowarzyszenie T w ó r c ó w L u d o w y c h , O d d z i a ł w O p o l u , Opole 1976, s. 32—33. W 1973 r o k u Majewski w z i ą ł u d z i a ł w p i e r w s z y m kon­ kursie na o p o l s k ą r z e ź b ę l u d o w ą . P r z y w i ó z ł w ó w c z a s dwa­ d z i e ś c i a t r z y prace. O d r ę b n y wyraz t y c h r z e ź b z a s k o c z y ł w ó w ­ czas o r g a n i z a t o r ó w k o n k u r s u , o c z y m pisze H a l i n a J a k u b o w s k a [ w : ] Współczesna rzeźba ludowa, K a t a l o g w y s t a w y p o k o n k u r ­ sowej, M u z e u m Ś l ą s k a Opolskiego w Opolu, Opolska Spółdziel­ nia P r a c y P r z e m y s ł u Ludowego i A r t y s t y c z n e g o „ C e p e l i a " w Opolu, Opole 1974, s. 8, 16—17 C e n t r a l n ą p o z y c j ę p r z y obficie z a s t a w i o n y m stole zaj­ muje Jezus Chrystus, po k t ó r e g o prawej stronie siedzi u l u b i o n y u c z e ń — Jan bez b r o d y , a po lewej — zły k r ó l P i ł a t . Judasz jest w tej k o m p o z y c j i umieszczony oddzielnie, z prawej s t r o n y s t o ł u , j a k o j e d y n a figura s t o j ą c a . T r z y m a on w r ę k u p i e n i ą d z — nowego boga, za k t ó r e g o s p r z e d a ł Chrystusa. N a l e ż y z a z n a c z y ć , że S t a n i s ł a w Majewski r o b i ą c dup­ l i k a t wykonanej j u ż k i e d y ś r z e ź b y czy szkicu na papierze, zaw­ sze zmienia p r z y n a j m n i e j s z c z e g ó ł y k o m p o z y c j i . Poza t y m szkicowość rysunku bywa niekiedy c h a r a k t e r y s t y c z n ą cechą całej k o m p o z y c j i , bo nie o s z c z e g ó ł y w niej chodzi — j a k twier­ dzi a r t y s t a — lecz o jej p l a n , k t ó r y zawsze m a w głowie. Podczas pierwszych r o z m ó w z Majewskim m o ż n a ulec z ł u d z e n i u , że jego p o g l ą d y i m y ś l i s ą oderwane o d siebie, a interpretacje prac zmienne i nie p o w i ą z a n e ze s o b ą . Dopiero po k i l k u d ł u ż s z y c h i s k r z ę t n i e n o t o w a n y c h r o z m o w a c h okazujo się, że t a k nie jest, i a r t y s t a w c i ą ż powraca do t y c h samych te­ m a t ó w oraz i n t e r p r e t a c j i , c h o ć zmienia m n i e j istotne szczegóły. Podobne b ł ę d y czy raczej b r a k i konsekwencji faktogra­ ficznej da się t e ż z a u w a ż y ć w pracach Majewskiego o tematyce religijnej. N p . raz w scenie z Drogi Krzyżowej p o j a w i a się św. Franciszek ( g o r ą c e serce) obok Chrystusa ( g o r e j ą c e g o serca). N a t o m i a s t w jednej k o m p o z y c j i Ostatniej Wieczerzy P i ł a t siedzi po lewej stronie Chrystusa, c z y l i w miejscu, k t ó r o w i n n y c h u j ę c i a c h Ostatniej Wieczerzy r e z e r w o w a ł dla Judasza, zgodnie z k l a s y c z n ą i k o n o g r a f i ą tej sceny. W t y m w y p a d k u t w ó r c a o d s t ą p i ł od starego schematu, p o n i e w a ż chciał p o k a z a ć Judasza j a k o tego, k t ó r y przeciwstawia się B o g u , z p i e n i ę d z m i w r ę k a c h , za k t ó r e z o s t a ł sprzedany Jezus. Zdaniem artysty, większość obrazo-rzeźb zaprojek­ t o w a n a jest t a k , aby o g l ą d a j ą c y je p a t r z y ł na nie z d o ł u lub z w y s o k o ś c i w z r o k u postaci l u d z k i c h na n i c h w y r z e ź b i o n y c h . M ó w i o n : „ C h r y s t u s s i e d z i a ł na ś r o d k u . B ł o g o s ł a w i ł on i p r z e m i e n i a ł chleb, k t ó r y uczniowie jego p o d a j ą sobie po pra­ wej stronie. T a m t e ż jest J a n Ewangelista, ten jeden, co cho­ dził bez b r o d y , dalej J a k u b , P i o t r , Szymon, G a w e ł , D a w i d , k t ó r y podaje jeszcze dalej p r z e m i e n i o n y chleb... Po lewej stro­ nie Chrystusa z a s i a d a j ą : Judasz I s k a r i o t a i i n n i m n i e j znani a p o s t o ł o w i e . (...) Chrystus b y ł z r o d u ż y d o w s k i e g o i j a k o j e d y n y ze swego grona m i a ł w ą s y , b r o d ę i włosy b r ą z o w e , a c h o d z i ł w czerwonych szatach, p o n i e w a ż b y ł p i e r w s z y m na świecie ko­ m u n i s t ą . A gdy go Ż y d z i p r z e ś l a d o w a l i , u c i e k ł do A f r y k i i t a m z n a l a z ł najlepszych p r z y j a c i ó ł — E g i p c j a n . Jogo a p o s t o ł o w i e b y l i j e d n a k r ó ż n e g o pochodzenia. Ci, co m a j ą czarne b r o d y i w ł o s y , są A r a b a m i . W b i a ł y c h czapkach c h o d z ą Egipcjanie, bo t a m w Afryce jest bardzo g o r ą c o . . . W niebieskich natomiast m i e s z k a ń c y p ó ł n o c y — R z y m i a n i e (gdzie b y ł o bardzo zimno) i k t ó ­ rzy prowadzili wojnę z Ż y d a m i " . S t a n i s ł a w Majewski l u b i o p o w i a d a ć o ź r ó d ł a c h , k t ó r o i n ­ s p i r u j ą jego t w ó r c z o ś ć a r t y s t y c z n ą , bo — j a k t w i e r d z i — wszyst­ kie o g l ą d a n e kompozycje i n n y c h a u t o r ó w , k t ó r e m u odpowia­ d a j ą , m u s i na nowo p r z e m y ś l e ć i po swojemu z a p r o j e k t o w a ć i w y k o n a ć . B y w a t e ż , że i n s p i r u j ą c e g o d z i e ł a ( k t ó r e g o reproduk­ cji d ł u g o poszukuje) po p e w n y m czasie w r ę c z n i e n a w i d z i (np. Ołtarza W i t a Stwosza). Nie ł u b i t e ż z b y t wiele o g l ą d a ć na raz n p . w galerii r z e ź b y ludowej, bo u w a ż a , że wszystko m o ż e się m u p o m i e s z a ć i n i e ś w i a d o m i e m ó g ł b y coś z a p o ż y c z y ć od innego t w ó r c y ludowego. Jest t o jedna z k i l k u k o m p o z y c j i losu c z ł o w i e k a , k t ó r o r ó ż n i ą się m i ę d z y s o b ą przede w s z y s t k i m częścią ś r o d k o w ą , n p . „ z a c h ó d s ł o ń c a " , „ p r a c e gospodarcze" i t d . 2 3 Według Pod P R Z Y P I S Y Wieczerzą. krzyż z się j e d n a k tego p r o j e k t u omówionymi wyżej płaskorzeźbami, b a ł się zasadniczego p y t a n i a o g l ą d a j ą c y c h d z i : , , W j a k i s p o s ó b ci z d o ł u t r a f i ą t a m Twierdzi jednak, że „obecnie i wyrzeźbił tylko ponieważ tę kompozycję na lu­ górę?". kompozycję krzyża widzi nieco inaczej i p r z y n a s t ę p n e j p r ó b i e jego w y r z e ź b i e n i a przed­ s t a w i go i n a c z e j . . . " T w ó r c a i odbiorcy Szybko jednak s ł a w a jego prac przekro­ c z y ł a granice jednej wsi i ludzie z pobliskiej i dalszej okolicy zaczęli z a m a w i a ć u niego r z e ź b y , g ł ó w n i e o tematyce religijnej. Po p e w n y m czasie z a i n t e r e s o w a ł a się n i m „ C e p e l i a " , a p o t e m B i u r o H a n d l u Zagranicznego „ D e s a " , w k t ó r e j do dzisiaj sprze­ daje d u ż o s w y c h prac. B r a ł r ó w n i e ż u d z i a ł w w i e l u k o n k u r s a c h i w y s t a w a c h s z t u k i ludowej w Polsce, a r z e ź b y jogo b y ł y ekspo­ nowane w Berlinie Stanisław Z a c h o d n i m na Majewski mówi, 5 6 Majewski pierwsze swe r z e ź b y w y k o n y w a ł dla siebie i dla swoich n a j b l i ż s z y c h . 4 wystawie „Cepelii". że prace jego są adresowane 7 8 przede w s z y s t k i m „ d o n a r o d u " , k t ó r y b ę d z i e k i e d y ś z i c h p o w o d u ś m i a ł się i p ł a k a ł , i dlatego wiele rzeczy m u s i w n i c h d a ć w s p o s ó b t r a d y c y j n y , „ b a r d z i e j legendarny". wykła­ Największej jednak p r a c y swego ż y c i a a r t y s t a jeszcze nie w y k o n a ł i ciągle pozostaje ona w sforze p r o j e k t ó w , o k t ó r y c h zakazuje mówić i p i s a ć ( p o n i e w a ż „ j e s t — j a k t w i e r d z i — c z ł o w i e k i e m bardziej sekretnym"). R z e ź b i a r z najczęściej pilnie s ł u c h a uwag o d b i o r c ó w , z k t ó ­ r y m i p i e r w o t n i e raczej się nie zgadza, lecz p ó ź n i e j częściowo realizuje z g ł o s z o n e p o s t u l a t y . L u b i t e ż d y s k u t o w a ć na temat swoich dotychczasowych prac, i n t e r p r e t o w a ć ich t r e ś ć i p o d a w a ć ź r ó d ł a , jakie i n s p i r o w a ł y go do takiej czy innej I t a k np idea Losu człowieka 10 pochodzi, zdaniem a r t y s t y , z nie­ mieckiego X I I I - w i e c z n e g o obrazu, k t ó r e g o d o m u jego r o d z i c ó w światową. Wieczerzą Natomiast w 9 kompozycji . oleodruk wisiał R e m b e r t o w i e jeszcze przed pomysł stworzenia Krzyża z I w wojną Ostatnią pochodzi z r e p e r t u a r u telewizyjnego, w k t ó r y m po­ k a z y w a n o o d k r y t ą i k o n ę z okolic M o s k w y . A u t o r jej b y ł nie­ znany, co z a c h ę c i ł o Majewskiego do p o d j ę c i a i r o z w i n i ę c i a te­ m a t u . ( „ J a k się n i k t nie p o d p i s a ł , to trzeba b y ł o to z r o b i ć i p o d ­ pisać"). Natomiast przesłanką do wyrzeźbienia Ukrzyżowania 9 1 0 z ptakiem b y ł a ilustracja zamieszczona w niemieckiej religijnej, k t ó r ą artysta oglądał w książce młodości. Fot.: Autor — il. 1—8, 5—15; J . Świderski — il. 4. �