https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3bff0db776bea53da024ded77cb686c0.pdf d094b461c7d29a0aeaac66ba423deead Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:947 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:870 Title A name given to the resource Mangavipen - zaślubiny cygańskie / ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.2, s.155-160 Creator An entity primarily responsible for making the resource Długosz, Marian Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia Polska", t. X X I I z. 2 I II M A R I A N DŁUGOSZ III MANGAVIPEN ZAŚLUBINY CYGAŃSKIE A r t y k u ł ten p o w s t a ł na podstawie badań przeprowadzonych wśród C y g a n ó w o s i a d ł y c h w dwu spiskich wsiach, w Czarnej Górze i Jurgowie. Ze w z g l ę d u na stosunkowo dużą liczebność z a m i e s z k a ł y c h tam C y g a n ó w oraz ich różnorodne p o w i ą z a n i a z innymi Cyganami m i e s z k a j ą c y m i na Spiszu, zebrany m a t e r i a ł m o ż e s i ę odnosić do całego Spiszą w granicach polskich. Celem a r t y k u ł u jest przedstawienie tradycyjnej formy zaślubin, zwa­ nych po c y g a ń s k u mangavipen. U C y g a n ó w spiskich mangavipen pełni do dziś f u n k c j ę o b r z ę d o w e g o zawarcia m a ł ż e ń s t w a , a jego forma znana jest r ó w n i e ż innym grupom C y g a n ó w . Aczkolwiek w kulturze Cyga­ n ó w , z w ł a s z c z a osiadłych, notuje się wiele w p ł y w ó w miejscowej k u l ­ tury, to p o w s z e c h n o ś ć w y s t ę p o w a n i a tej formy zaślubin u C y g a n ó w wskazuje na stosunkowo dawne jej pochodzenie. Jako element reliktowy w kulturze C y g a n ó w Karpackich jest ona obrazowym p r z y k ł a d e m ilu­ s t r u j ą c y m o d m i e n n o ś ć c y g a ń s k i e j kultury w stosunku do miejscowej ludności góralskiej. 1 P o n i e w a ż zwyczaj ten funkcjonuje do dziś, przedstawiona zostanie j e ­ go postać z lat 1972-1974, kiedy przeprowadzono badania, w odpowied­ nich miejscach zaś opis u z u p e ł n i ą p r z y k ł a d y z przeszłości. W e d ł u g c y g a ń s k i c h norm m a ł ż e ń s t w o m o g ą zawierać bardzo młodzi ludzie. Wiek kojarzenia p a r t n e r ó w waha się w granicach 16-18 lat, ale w przeszłości zdarzały się także m a ł ż e ń s t w a zawierane przez 13-14letnie d z i e w c z ę t a i niewiele starszych 15-16-letnich chłopców. W p r z e w a ż a j ą c e j w i ę k s z o ś c i p r z y p a d k ó w młodzież poszukuje sobie w s p ó ł m a ł ż o n k ó w poza w ł a s n ą osadą, mimo że mogliby znaleźć odpowied­ nią p a r t n e r k ę na miejscu. Egzogamii wioskowej sprzyja duża r u c h l i w o ś ć — mimo osiadłego trybu życia C y g a n ó w — powodowana rozlicznymi wizytami i rewizytami, wyjazdami w celach zarobkowych i innych, 1 J . F i c o w s k i , Cyganie na polskich drogach, K r a k ó w 1965, s. 254; L . M r ó z , Cyganie, Warszawa 1971, s. 134; E . H o r v á t h o v á , Cigání na Slovensku, Brati­ slava 1964, s. 333-334. 1 �156 MARIAN DŁUGOSZ w czasie k t ó r y c h ł a t w o o nowe kontakty i bliższe znajomości. Zjawisko to nie w y s t ę p u j e jako u ś w i a d a m i a n a norma prawna. U C y g a n ó w spis­ kich zawieranie m a ł ż e ń s t w poza w ł a s n ą osadą obecnie jest raczej trady­ cją w y n i k a j ą c ą z tego, że w przeszłości wskutek patrylokalności, nie­ wielkich liczebnie skupisk cygańskich, cała osada składała się z c z ł o n ­ k ó w najbliższej rodziny i egzogamia wioskowa była n o r m ą konieczną. Okres n a r z e c z e ń s t w a u C y g a n ó w bywa krótki, nierzadko ogranicza się do rozeznania przeprowadzonego przez najbliższą rodzinę dziewczyny i chłopca. Rodzice m ł o d y c h , za p o ś r e d n i c t w e m znajomych, a przede wszy­ stkim krewnych, zasięgają opinii, czy będzie m o ż l i w e ich skojarzenie. Zbierają oni w i a d o m o ś c i na temat rodziny kandydata na • małżonka, czy jej c z ł o n k o w i e nie kradną, nie są osobami k ł ó t l i w y m i , jaka jest ich pozycja materialna, jak odnoszą się do synowych. Często jednak sporo 0 tej rodzinie w i e d z ą już w c z e ś n i e j . W wypadku n i e p o m y ś l n y c h u s t a l e ń , do porozumienia nie dochodzi. Młodzi w ó w c z a s nie mogą liczyć na m a ł ż e ń s t w o ; jedynie w wypadku, gdy ich uczucie jest dość silne, d e c y d u j ą się na u c i e c z k ę z domu. Nato­ miast jeżeli obie strony są pewne, ż e nikt nie będzie czynił zasadniczych przeszkód w zawarciu ślubu, w ó w c z a s rodzice dziewczyny ł u b chłopca korzystają z pierwszej okazji, by w formie p r z y m ó w k i , żartu, a nawet wprost — dać m ł o d y m do zrozumienia, ż e powinni się pobrać. Rozmowa taka zostaje powtórzona przez syna lub córkę rodzicom. Zdarza się, że wyboru partnera d o k o n u j ą rodzice wbrew woli dziecka, zwłaszcza jeżeli stwierdzają, że ich syn czy córka w y k a z u j ą duże zain­ teresowanie płcią odmienną, jeżeli to powoduje k ł o p o t y wychowawcze, młodzi p r z e b y w a j ą wieczorami poza domem i staje się to przedmiotem ż a r t ó w krewnych i sąsiadów. Rodzice nakłaniają ich do ożenku, nie­ rzadko wbrew woli m ł o d y c h lub co najmniej przy ich biernym do tego stosunku. R o z m o w ę na temat przyszłego m a ł ż e ń s t w a inicjują rodzice chłopca udając się do domu dziewczyny. Spotkanie to ze strony rodziny chłopca jest z a a r a n ż o w a n e pod pretekstem na przykład odwiedzin, p o g a w ę d k i 1 na p o c z ą t k u posiada zawoalowany charakter — nie w y j a w i a się praw­ dziwego celu przybycia. Rodzice chłopca wiedzą, ż e rodzice dziewczyny są zorientowani w powodach odwiedzin, nie m a j ą jednak absolutnej p e w n o ś c i , czy w y r a ż ą oni zgodę na ślub. W wypadku, kiedy w ą t p l i w o ś c i są d u ż e , bardziej zainteresowani upijają opornych, a w takiej sytuacji jest ł a t w i e j u z y s k a ć pożądaną o d p o w i e d ź . Zazwyczaj rozmowa p r z y b y ł y c h z rodzicami dziewczyny przybiera n a ­ s t ę p u j ą c y przebieg: ojciec chłopca, niby uskarżając się i radząc rodzi­ c ó w dziewczyny, zauważa że syn chodzi wieczorami z ich córką, a on nie wie, w jaki sposób temu zaradzić. Jeżeli rodzice dziewczyny nie zgadzają się na m a ł ż e ń s t w o , kierują tak r o z m o w ą , ż e b y rodzice chłopca odczuli, ż e nie mają tu czego szukać. Natomiast jeżeli są przychylni z w i ą z k o w i . �MANGAVIPEN 157 wtedy r ó w n i e ż ojciec dziewczyny powiada, że i jego córka przychodzi późno do domu i jego zdaniem n a l e ż y zmienić ten stan. M y ś l tę pod­ chwytuje ojciec chłopca i proponuje, ż e b y m ł o d y m urządzić mangavi­ pen. W pertraktacjach biorą udział także obecni krewni, którzy przy­ słuchują się rozmowom i zabierają głos w zależności od podejmowanych problemów. Po dojściu do porozumienia zostaje o m ó w i o n a kwestia zamieszkania m ł o d y c h po ślubie. Z r e g u ł y dziewczyna sprowadza się do domu chłopca; w w y j ą t k o w y c h sytuacjach, np. gdy chłopiec jest sierotą, gdy nie ma gdzie zamieszkać w domu rodziców, gdy rodzice dziewczyny sprzeciwia­ ją się, aby z a m i e s z k a ł a ona u chłopca z obawy, że będzie źle traktowana, chłopiec przeprowadza się do dziewczyny 2. T y d z i e ń od momentu w s t ę p n e g o porozumienia się do mangavipen u p ł y w a dla obu rodzin na przygotowaniach. Obie rodziny na dwa lub trzy dni przed uroczystością robią w s p ó l n e zakupy. Tradycyjnie alkohol (wódkę i piwo) kupuje rodzina chłopca, mięso — rodzina dziewczyny. Posiłek jest m a ł o skomplikowany i c z ę ś c i o w o przygotowuje się go w cza­ sie przyjęcia. Stanowi go najczęściej ugotowane mięso s p o ż y w a n e razem z chlebem, do tego pije się alkohol. Do lat pięćdziesiątych niekiedy zda­ rzało się, że Cyganie pili denaturat przefiltrowany przez chleb. Wśród bliskich k r e w n y c h wyszukuje się też odpowiednie osoby, k t ó ­ re u m i a ł y b y we w ł a ś c i w y sposób poprowadzić uroczystość. Na ogół w y ­ biera się w u j a ze strony chłopca i ciotkę ze strony dziewczyny. Muszą b y ć to ludzie cieszący się dobrą opinią, o stosunkowo wysokiej pozycji materialnej, nieskorzy do b ó j e k i zwad; w a ż n ą cechą jest t a k ż e ich elok w e n t n o ś ć . C e l e b r u j ą c e g o z a ś l u b i n y Cyganie n a z y w a j ą najczęściej „sta­ rostą", czasem u ż y w a j ą w ł a s n e j nazwy papus (cyg. dziadek). Na mangavipen zapraszani są g ł ó w n i e c z ł o n k o w i e „bliskiej rodziny", do której Cyganie zaliczają oprócz c z ł o n k ó w najbliższej rodziny (rodzi­ ców, dziadków, dzieci) także w u j ó w , ciotki, bratanków, siostrzeńców i k u ­ z y n ó w . Rzadko zaprasza s i ę c z ł o n k ó w dalszej rodziny. Rodzice dziewczyny i chłopca zapraszają swoich krewnych osobno. W przeddzień lub w dniu uroczystości proszą ich „na jedzenie i picie". W dialekcie C y g a n ó w spiskich zaproszenie takie w y g l ą d a następująco: Javen te pijel palenka te chai masa o goja (chodźcie pić w ó d k ę , jeść mięso i kiełbasę). Jest znamienne, że w zaproszeniu akcent jest prze­ niesiony na s p r a w ę konsumpcji, a nie na samą uroczystość. 2 W wyniku polepszenia się sytuacji mieszkaniowej w domu Heleny M., jej syn Franciszek po dwóch latach zamieszkiwania u żony w Szaflarach przeprowadził się z żoną i dziećmi do domu matki, gdzie mieszkali poprzednio. Poza tym naruszenie zasady patrylokalności znane jest mi w 3 przypadkach. W dwu przypadkach m ę ż ­ czyźni są sierotami, w jednym — chłopiec nie ma matki, a jego ojciec mieszka u starszego syna. Natomiast nie znam wypadku, aby dziewczyna została w domu rodziców z obawy с złe traktowanie u teściów choć podkreśla się często taką moż­ liwość. �158 M A R I A N DŁUGOSZ Mangavipen odbywa się w domu dziewczyny. Do I I wojny ś w i a t o w e j , gdy Cyganie mieszkali jeszcze w j e d n o w n ę t r z o w y c h domach z otwartym paleniskiem, latem z a ś l u b i n y o d b y w a ł y się z r e g u ł y na z e w n ą t r z . Wie­ czorem w pobliżu domostw Cyganie rozpalali o g i e ń , zasiadali dookoła na s ł o m i e i w takiej scenerii przebiegała uroczystość zaślubin . G d y ślub b y ł zawierany w budynku, Cyganie na ten czas kładli n a klepisku ś w i e ż ą słomę, ż e b y b y ł o wygodniej siedzieć, a na środku rozpalali ognisko. N a j ­ bliżej ognia zasiadali najstarsi i najbardziej szanowani Cyganie, młodzież siadała z t y ł u za ich plecami. 3 Choć obecnie w y p o s a ż e n i e w n ę t r z bogatszych b u d y n k ó w c y g a ń s k i c h nie odbiega standardem od w n ę t r z c h ł o p s k i c h d o m ó w , to u u b o ż s z y c h C y g a n ó w ilość s p r z ę t ó w jest nadal bardzo ograniczona i nierzadko b r a ­ kuje w nich podstawowych mebli: krzeseł, stołów, a także s p r z ę t ó w gospodarstwa domowego — noży, w i d e l c ó w , g a r n u s z k ó w itp. Na mangavipen Cyganie zjeżdżają się zwykle w sobotę, w godzinach p o p o ł u d n i o w y c h . Ojciec młodej c z ę s t u j e p r z y b y ł y c h w ó d k ą . Pije się z jednego lub k i l k u kieliszków. Na początek gospodarz przepija do ojca chłopca, później n a p e ł n i o n y kieliszek podaje się n a j b l i ż s z y m s ą s i a d o m niezależnie od ich pozycji i wieku. W tym czasie kobiety, na ogół matki młodej pary, gotują mięso. Po ugotowaniu w y k ł a d a j ą je n a jeden lub kilka talerzy i jeszcze gorące podają na stół. Obok leżą noże. K a ż d y z gości kroi sobie dowolny k a w a ł e k i s p o ż y w a t r z y m a j ą c m i ę s o w ręku. N i e k t ó r z y w czasie jedzenia p o m a g a j ą sobie n o ż e m , odkrawając mniejsze kawałki. C e r e m o n i a ł c y g a ń s k i c h zaślubin jest niezwykle skromny. Rozpoczy­ nają się one p r z e m o w ą „starosty". Zwraca s i ę on w niej do m ł o d y c h i wszystkich zebranych z przypomnieniem, ż e z w i ą z e k m a ł ż e ń s k i zawie­ ra się na c a ł e ż y c i e , a nie tylko n a jedną noc, ż e m ą ż i żona powinni b y ć sobie wierni, kochać się i s z a n o w a ć . Nie jest to oracja wyuczona, lecz improwizowana w czasie k a ż d e j uroczystości w e d ł u g podobnego schematu. Po w s t ę p i e , który podkreśla w a g ę m a ł ż e ń s t w a , „starosta" z a ­ pytuje m ł o d y c h , najpierw d z i e w c z y n ę : — Komes les? (chcesz go?) Dziewczyna odpowiada — hi (tak). O to samo pyta chłopca — Kames la? (chcesz ją?). Chłopiec również odpowiada — hi (tak). Młodzi po publicz­ n y m oświadczeniu, że pragną się pobrać, z a p y t u j ą swoich rodziców, czy w y r a ż ą z g o d ę na ich m a ł ż e ń s t w o . Po w y g ł o s z e n i u przyzwolenia przez ro­ dziców na m a ł ż e ń s t w o ponownie zabiera głos „starosta" i zapytuje ich z kolei, najpierw rodziców chłopca Kamen la borakhe? (czy chcecie ją za s y n o w ą ? ) . Ojciec lub matka odpowiadają, że chcą. N a s t ę p n i e „sta­ rosta" pyta rodziców dziewczyny Kamen les dziamutreskhe? (czy chcecie go za zięcia?). Po w y r a ż e n i u ich zgody n a s t ę p u j e zawarcie s ł o w ­ nej umowy p o m i ę d z y obiema rodzinami, która dodatkowo umacnia manF i c o w s k i , op. cit., s. 254, H o r v á t h o v á , op. cit, s. 33-334. �MANGAVIPEN 159 gavipen m ł o d y c h . Ojcowie poprzez podanie rąk zawierają p o m i ę d z y sobą układ, tzw. „zakład". Oznacza to, że c z ł o n k o w i e rodzin b ę d ą c z u w a ć nad trwałością zawartego w tej chwili z w i ą z k u . W wypadku jego rozpadu c z ł o n k o w i e rodziny poszkodowanej mają prawo żądać z a d o ś ć u c z y ­ nienia ze strony przeciwnej. J e ż e l i dziewczyna opuści w s p ó ł m a ł ż o n k a , je­ go rodzina ma prawo na znak h a ń b y ostrzyc dziewczynie w ł o s y lub ż ą ­ dać zwrotu takiej kwoty p i e n i ę d z y , jaką w ł o ż y l i w przygotowanie do mangavipen. Natomiast jeżeli m ę ż c z y z n a odejdzie od żony, jej rodzina powinna zbić winnego i żądać także zwrotu pieniędzy. Obecnie zawieranie „zakładu" ma charakter symboliczny, bo chociaż m a ł ż e ń s t w o rozpada się z w i n y jednej lub drugiej strony, nie zdarza s i ę , by egzekwowano prawo w y n i k a j ą c e z zawartego „zakładu". Cyganie spiscy nie pamiętają już p r z y p a d k ó w , aby za i c h pamięci ostrzyżono d z i e w c z y n ę , znane są im natomiast sporadyczne wypadki pobicia chłopca. ¡' ) J Po zawarciu „zakładu" starosta w i ą ż e m ł o d y m ręce c z e r w o n ą w s t ą ż ką lub chustą tego samego koloru. D o k ł a d n i e nie jest ustalone, kto powinnien w y k o n y w a ć tę c z y n n o ś ć ; robi to „starosta" lub „starościna". Chłopcu w i ą ż e s i ę rękę l e w ą , dziewczynie p r a w ą . W momencie w i ą z a ­ nia „starosta", k t ó r y wykonuje tę czynność, m ó w i : zaphandav tumenge o vasta pe cało dživipen (wiążę wam ręce na całe życie). W t y m czasie drugi ze „starostów" nalewa do kieliszka w ó d k ę i podaje ją dziewczy­ nie. G d y upije ona kilka kropel, bierze od niej kieliszek chłopiec i w y ­ pija w ó d k ę do dna. Starzy Cyganie pamiętają, że za i c h młodości alko­ hol nalewano m ł o d y m w z w i ą z a n e dłonie i ci wzajemnie sobie go spi­ jali . Po wypiciu w ó d k i chłopiec często rzuca kieliszkiem o ziemię, ż e b y | ! | ' ¡¡ j • 1 4 — jak m ó w i ą Cyganie rozbił się na szczęście. W ó w c z a s też „starosta" r o z w i ą z u j e m ł o d y m dłonie. Od tej chwili Cyganie u w a ż a j ą z w i ą z e k m ł o ­ dych za p e ł n o p r a w n e m a ł ż e ń s t w o . M a ł ż e ń s t w o to posiada wszystkie przy­ wileje z w i ą z a n e z t y m stanem: partnerzy m o g ą razem ze sobą mieszkać, w s p ó ł ż y ć , m i e ć dzieci legalnie uznawane przez społeczność itd. P o w a ż n a do tego momentu atmosfera uroczystości rozluźnia s i ę i roz­ poczyna się zabawa, która trwa do p ó ź n y c h godzin nocnych, a nierzadko przeciąga s i ę aż do n a s t ę p n e g o dnia. Na drugi dzień lub za kilka dni dziewczyna sprowadza się do domu męża. Mangavipen to w pełni usankcjonowana społecznie forma zawierania m a ł ż e ń s t w a w ś r ó d C y g a n ó w na Spiszu. Ś l u b y kościelne zaczęto zawierać sporadycznie w okresie m i ę d z y w o j e n n y m , a w r ó ż n y c h parafiach zależało to od presji księdza. T a k np. w kilka lat po ostatniej wojnie jurgowski ksiądz udzielał jednorazowo ś l u b ó w wszystkim s t a d ł o m ż y j ą c y m razem od lat na zasadzie mangavipen. W latach ostatnich zawiera się również ś l u b y cywilne ze w z g l ę d u na ewentualne komplikacje prawne związane * F i c o w s k i , op. cii., s. 334. I �160 MARIAN DŁUGOSZ z nazwiskiem dzieci, dodatkiem rodzinnym w miejscu pracy czy w przy­ padku z a b i e g ó w o odroczenie s ł u ż b y wojskowej. Dla społeczności c y g a ń s k i e j mangavipen nadal wystarcza do zaakcep­ towania m a ł ż e ń s t w a . Silne p r z y w i ą z a n i e C y g a n ó w do tej formy ślubu powoduje, że obecnie nawet p e ł n o l e t n i partnerzy przed zawarciem ślubu cywilnego i kościelnego zawierają mangavipen s. J e d n o c z e ś n i e jest to zwyczaj s p e ł n i a j ą c y doskonale s w ą rolę w przy­ padku z w i ą z k ó w m i ę d z y partnerami n i e p e ł n o l e t n i m i w ś w i e t l e prawa p a ń s t w o w e g o czy kościelnego. W takim wypadku stosuje się tradycyjne prawo c y g a ń s k i e , p r o w a d z ą c e do zachowania r ó w n o w a g i społecznej. Oczy­ w i ś c i e mangavipen zawiera się tylko wtedy, gdy obydwoje partnerzy s ą Cyganami. W przypadku n i e p e ł n o l e t n i c h par mieszanych nie zawiera się go i młodzi ż y j ą ze sobą bez jakiejkolwiek formy usankcjonowania tego związku. Kultywowanie do chwili obecnej zwyczaju mangavipen przez Cyga­ n ó w z dawna o s i a d ł y c h jest wyrazem niechęci stosowania się do narzu­ conych im przez otaczające ich ś r o d o w i s k o norm, a także jest p r z y k ł a d e m kierowania się w ł a s n y m i prawami p o z w a l a j ą c y m i społeczności p r a w i d ł o ­ wo f u n k c j o n o w a ć . U C y g a n ó w spiskich w y s t ę p u j ą jeszcze inne tradycyjne formy zawie­ rania m a ł ż e ń s t w . S ą to: m a ł ż e ń s t w o przez zasiedzenie, kiedy chłopiec przychodzi do dziewczyny i w s p ó l n i e z nią zamieszkuje, oraz ucieczka m ł o d y c h z domu, w wypadku niezgody r o d z i c ó w na mangavipen, trakto­ wana przez C y g a n ó w jako zawarcie m a ł ż e ń s t w a . S ą to jednak zwyczaje w y s t ę p u j ą c e obecnie bardzo rzadko. Marian Długosz MANGAVIPEN — THE GYPSY WEDDING CEREMONY Summary 4 \- The traditional form of a wedding ceremony is still preserved among Gypsies in the region of Spisz. It is called m a n g a v i p e n . The ritual itself is not very elaborate; its significant element is the tying together of the young couple's hands in the presence of witnesses; Gypsies recognize this as the token of a legally con­ tracted marriage. This form of marrying, once commonly observed, usually prece­ des even now the formal lay and church ceremonies. The latter, official forms of marriage take place, if at all, mainly under a pressure of non-Gypsy opinion, or for the sake of material advantages. Among Gypsies, especially those who abide by their traditions, m a n g a v i p e n is recognized as sufficient to make a wedlock legal. T =~Uañgavipen jest także zawierany przez Cyganów w sytuacji braku rozwodu z poprzednim partnerem lub partnerką. Cyganie żyjący na zasadzie mangavipen związek ten legalizują poprzez ślub cywilny dopiero po trzechletniej seperacji, wymaganej przez prawo cywilne do uzyskania rozwodu. �