https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b4658ceb9b1b04a2eafb5faadfd237a5.pdf 8828aa01262825c95a0375f7edf9bc58 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3445 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3229 Title A name given to the resource Ludowy pomnik legionisty / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4, s.151-152 Creator An entity primarily responsible for making the resource Maleta, Alicja Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Alicja M a ł e t a LUDOWY N a g m i n n y m placu, p o ś r o d k u niewielkiej wsi Tonią POMNIK położonej LEGIONISTY w l a t a c h 1914—1920. F i g u r a ż o ł n i e r z a w y k o n a n a jest p o p r a w n i e nad Wisłą (gmina Bolesław, województwo Tarnów) stoi pomnik w e d ł u g w z o r ó w realistycznego polskiego l e g i o n i s t y . F i g u r a umieszczona jest na cokole z ł o ż o n y m p e r s o n i f i k a c j ą c n ó t ż o ł n i e r s k i c h , co z o s t a ł o zawarte w postawie, k s z t a ł t o w a n i a . Wydaje się b y ć z k i l k u zróżnicowanych kamiennych bloków. Żołnierz ten ubrany wyrazie w m u n d u r p o l o w y , l e w ą r ę k ę wspiera na k a r a b i n i e t r z y m a n y m s p o s ó b p i e r w o w z o r u , c h o ć w o g ó l n e j f o r m i e n a w i ą z u j e do niego. t u ż p r z y nodze, w p r a w e j , nieco z g i ę t e j d z i e r ż y p a l m ę m ę c z e ń ­ P o s t a ć ż o ł n i e r z a z T o n i u j ę t a jest statycznie. C e c h ę t ę p o d k r e ś l a s t w a . Za p o s t a c i ą w z n o s i s i ę s m u k ł y k r z y ż z Chrystusem U k r z y ­ jeszcze s z t y w n y u k ł a d r ą k a t r z y m a n a w r ę k u p a l m a , a t r y b u t ż o w a n y m . F i g u r a ż o ł n i e r z a p e ł n a jest n a i w n e g o u r o k u wskazu­ ś w i ę t y c h m ę c z e n n i k ó w , p r z y w o d z i na m y ś l ś w . J a n a N e p o m u ­ j ą c e g o , ż e t w ó r c ą jej n i e b y ł profesjonalny w y k o n a w c a . T a b l i c e cena, k t ó r e g o na cokole p o d a j ą nazwiska s t ą d p o c h o d z ą c y c h ż o ł n i e r z y p o l e g ł y c h Wyraz w walkach z lat 1914—1920. P o m n i k jest zadbany, twarzy. Pomnik Kamysza wyobrażenia twarzy figury tak Kamysza nio n a ś l a d u j e często występują jest zupełnie w wierny nad Wisłą. przypadkowy, świeżo w c z y m n i e odbiega ona od i n n y c h r z e ź b l u d o w y c h . Ż o ł n i e r z o d m a l o w a n y f a r b ą o l e j n ą . M o c n a z i e l e ń m u n d u r u oraz i n t e n ­ z O t f i n o w a p r z e d s t a w i o n y z o s t a ł w swobodniejszej pozie, u jego s y w n i e r ó ż o w a karnacja c i a ł a z daleka p r z y c i ą g a j ą oko w i d z a . s t ó p , nieco od t y ł u , a u t o r u m i e ś c i ł polskiego o r ł a z rozpostar­ podobnych, t y m i s k r z y d ł a m i . B y ć m o ż e b y ł t o t e m a t z b y t t r u d n y dla K a ­ nie z a z n a c z y ł na n i m swojego nazwiska. W ś w i a d o m o ś c i miesz­ mysza, a m o ż e c h c i a ł t u p o d k r e ś l i ć w ł a s n ą i n w e n c j ę w opraco­ kańców waniu Wykonawca tego wsi zatarły pomnika, jak wielu jemu s i ę j u ż s z c z e g ó ł y d o t y c z ą c e jego osoby. tematu. Zamiast tego elementu w y k u ł pod gzymsem M ó w i o n o , że p o m n i k z o s t a ł p r z y w i e z i o n y „ z z a W i s ł y " i m g l i ś c i e c o k o ł u d u ż y emblemat orderu V i r t u t i M i l i t a r i . Odmiennie w y ­ p r z y p o m i n a n o sobie u r o c z y s t o ś c i t o w a r z y s z ą c e jego o d s ł o n i ę c i u . konane s ą t e ż k r z y ż e o k t ó r e w s p i e r a j ą s i ę f i g u r y o b u ż o ł n i e r z y . Jeden t y l k o z r o z m ó w c ó w , k t ó r e m u t a m t e u r o c z y s t o ś c i c z y ł y s i ę z p e w n y m w y d a r z e n i e m z ż y c i a osobistego połą­ zapamiętał, K r z y ż K a m y s z a , skromniejszy w formie, m a na r a m i o n bardzo ogólnie p o t r a k t o w a n ą sylwetę skrzyżowaniu Ukrzyżowanego, że m i a ł y one miejsce w 1930 г., a r z e ź b i a r z n a z y w a ł s i ę K a m y s z podczas g d y na pierwowzorze umieszczona jest w t y m miejscu i m i e s z k a ł w B r z o s t k o w i e , po d r u g i e j stronie W i s ł y . D o d a ł , że p l a k i e t a z p ł a s k o r z e ź b ą g ł o w y Chrystusa w cierniowej koronie, wieś, zamawiając ten p o m n i k „ z a p a t r z y ł a s i ę " na wcześniej a sam k r z y ż jest masywniejszy i w i ę k s z y c h r o z m i a r ó w . Przede w y k o n a n y , a z n a j d u j ą c y s i ę w O t f i n o w i e ( i l . 2). S t o i o n w p o b l i ż u wszystkim wyróżnia rzeźbę z Toni ogólny miejscowego p o z w a l a j ą c y j ą z a l i c z y ć do d z i e ł z k r ę g u s z t u k i l u d o w e j . kościoła. Nosi sygnowanie znanego warsztatu 1 wyraz plastyczny k a m i e n i a r s k i e g o : „ F . A d a m e k , F . Samek w B o c h n i " . J a k g ł o s i Nasuwa s i ę refleksja, że obie wsie w y s t a w i ł y p o m n i k i napis, jest to „ F u n d a c j e , s t a r a n i e m k o ł a m ł o d z i e ż y w O t f i n o w i e m i a r ę swoich m o ż l i w o ś c i . D u ż y O t f i n ó w z a m ó w i ł go w m i e j s k i m za b y t n o ś c i K s . Pr. Podolskiego, k r . s z k o ł y W ł . S e d ł a k a , M . C . , warsztacie, n a t o m i a s t C M . S a l e t n i k a R . P . 1929". N a t a b l i c a c h u p a m i ę t n i e n i s ą polegli wiejskiego r z e ź b i a r z a . na n i e w i e l k a T o n i ą z w r ó c i ł a s i ę z t y m do 151 �K i m b y ł t w ó r c a p o m n i k a z T o n i 1 M i e s z k a j ą c a w B r z o s t k o w i e p o z o s t a ł fragment p r z e d s t a w i a j ą c y Boga Ojca w y c h y l a j ą c e g o sporo jeszcze o n i m p a m i ę t a . W ł a d y s ł a w K a m y s z u r o ­ s i ę z c h m u r . J e d y n ą w c a ł o ś c i z a c h o w a n ą do d z i ś d r e w n i a n ą d z i ł s i ę w niedaleko o d B r z o s t k o w a p o ł o ż o n e j T r z e b i c y , p r a w d o ­ r z e ź b ą jest konwencjonalnie u j ę t a f i g u r a M a t k i B o s k i e j Niepo­ rodzina 2 p o d o b n i e w r o k u 1872. W B r z o s t k o w i e o s i a d ł na gospodarstwie k a l a n i e P o c z ę t e j , a k a m i e n n ą — legionista z T o n i . ż o n y l i c z ą c y m 12 m o r g ó w . J e d n a k ż e praca na r o l i nie bardzo go p o c i ą g a ł a . W o l a ł w y k o n y w a ć r o b o t y stolarskie, m u r a r s k i e , k o ł o d z i e j s k i e , c h o ć nie u e z y l s i ę ż a d n e g o z t y c h z a w o d ó w . Po­ dobno s k o n s t r u o w a ł nawet zegar i organy, ale n i e s t e t y n i c b l i ż e j nie w i a d o m o na t e n t e m a t . J a k wspomina r o d z i n a : „ M i a ł wszyst­ kie talenty". R z e ź b i ł głównie dla własnej przyjemności wyko­ r z y s t u j ą c j a k o surowiec z a r ó w n o drewno j a k i k a m i e ń . Z r z e ź b kamiennych rodzina sowanego" i zapamiętała Ukrzyżowanego. tylko ,,Pana Jezusa. Zafra­ Jedynym konkretnym zamó­ w i e n i e m b y ł ó w legionista. R z o ź b ę t ę w y k o n a ł K a m y s z na miejscu w B r z o s t k o w i e , a g o t o w ą p r z e w i ó z ł do T o n i W i e l k i e j , gdzie t e ż z o s t a ł a w r o k u 1930 u s t a w i o n a i u r o c z y ś c i e o d s ł o n i ę t a . Za su­ rowiec p o s ł u ż y ł t u „ b i a ł y k a m i e ń " — m i ę k k i w a p i e ń — w y ­ d o b y w a n y w ó w c z a s w rejonie K i k o w a o d l e g ł e g o 13 k m od B r z o ­ stkowa (do dziś eksploatowany). Kamysz b y ł też n i e z n a n y c h b l i ż e j r o b ó t , zapewne o charakterze Z u p e ł n i e o d m i e n n ą f o r m ę prezentuje p o m n i k ż o ł n i e r z y legio­ n o w y c h z n a j d u j ą c y c h s i ę w Samocicach, a w y s t a w i o n y „ s t a r a ­ n i e m k o ł a m ł o d z i e ż y p o l s k i e j " znacznie w c z e ś n i e j od poprzednich, bo w 1923 r o k u ( i l . 3). B r y l a s k ł a d a s i ę z trzech coraz t o w ę ż s z y c h kamiennych bloków, z k t ó r y c h najwyżej z każdej strony płaskorzeźbiono krzyże umieszczony posiada zakończone kulami, ś r o d k o w y z a ś , najsmuklejszy i p ó ł o k r ą g ł o u swej g ó r y zaciosany, m a na. jednej ze ś c i a n r y t u j ę t e g o z p r o f i l u ż o ł n i e r z a grającego na t r ą b c e . R y t t e n b y ł b y p r a w i e n i e w i d o c z n y g d y b y nie p o l i ­ c h r o m i a w y d o b y w a j ą c a go z t ł a . N a t a b l i c a c h w i d n i e j ą nazwiska ż o ł n i e r z y , k t ó r z y z g i n ę l i w d z i a ł a n i a c h w o j e n n y c h z ł a t 1914—20. U p o d s t a w y p o m n i k a zaznaczone s ą i n i c j a ł y „B.Ru.A.Tarnów" m o g ą c e w s k a z y w a ć na warsztat k a m i e n i a r s k i . autorem O m ó w i o n e p o k r ó t c e p o m n i k i ż o ł n i e r z y l o g i o n o w y c h powsta­ nagrobkowym ło, j a k w y n i k a z n a p i s ó w f u n d a c y j n y c h , z i n i c j a t y w y w i d a ć p r ę ż ­ na c m e n t a r z u w Ostrowcach oraz f i g u r do k o ś c i o ł a w P i a s k u nie d z i a ł a j ą c y c h koło Buska. Rzeźbiarz z m a r ł w Brzostkowie w roku pewne n i e s ą j e d y n y m i w tej o k o l i c y . Pierwsza w o j n a ś w i a t o w a 1933. w w y m i e n i o n y c h wsiach k ó ł m ł o d z i e ż y , za­ Sporo jogo prac z n a j d o w a ł o s i ę w s w o i m czasie w r o d z i n n y m p r z y n i o s ł a z a g ł a d ę i s t n i e ń l u d z k i c h na s k a l ę w c z e ś n i e j n i e spo­ domu, k t ó r y służył m u też jako warsztat. Niestety, rodzina W ł a ­ t y k a n ą . Czasy p o k o j o w o z r o d z i ł y refleksję n a d t y m i t r a g i c z n y m i dysława dopuściła Kamysza, niedoceniając do rozproszenia lub tej s t r o n y jego zniszczenia działalności większości T a k i los s p o t k a ł d r e w n i a n ą f i g u r ę „ C a r a M i k o ł a j a " rzeźb. wzorowaną wydarzeniami i potrzebę upamiętnienia ludzi, którzy w nioli śmierć. P o m n i k i żołnierzy stanowią r z e ź b i a r s k i e o tematyce ś w i e c k i e j , k t ó r o z n a l a z ł y swe krajobrazie wiejskim obok ponieśli nieliczne zadomowionych tu prace miejsce na p o p u l a r n y m k i e d y ś u j ę c i u p o r t r e t o w y m tej p o s t a c i — w m u n ­ w durze, z s z a b l ą . P o d o b n y los spotka! t r z y p ł a s k o r z e ź b y w f o r m i e i f i g u r p r z y d r o ż n y c h . Zdarza s i ę , że w y k a z u j ą z t y m i o s t a t n i m i kapliczek o b r a z ó w , k t ó r e K a m y s z p o d a r o w a ł c ó r c e w posagu. B y ł y d u ż e g o znaczne p o d o b i e ń s t w o formalne, j a k c h o ć b y d z i e ł o W ł a d y s ł a w a f o r m a t u i dlatego do d o m u w z i ę ł a t y l k o j e d n ą , z k t ó r e j obecnie Kamysza. P R Z Y P I S Y 1 R . Roinfuss, Wpływ na ludową rzeźbę w kamieniu. s. 67—76 rzemieślniczej produkcji dewocyjnej „ P o l . Szt. L u d . " R . 33, 1979 n r 2, 2 I n f o r m a t o r k i : M a r i a Pisarczyk, ur. w 1901 г., zam. w P o d ­ lesiu p r z y s i ó ł k u B r z o s t k o w a , c ó r k a W ł a d y s ł a w a K a m y s z a oraz K a t a r z y n a K a m y s z , ur. w 1904 г., zam. w B r z o s t k o w i e , synowa rzeźbiarza П . 1. P o m n i k L e g i o n i s t y , r z e ź b i a r z K a m y s z , w . T o n i ą ; i l . 2. P o m n i k l e g i o n i s t y w O t f i n o w i e , warsztat I<\ S a m k a ; i l . 3, 4. P o m n i k l e g i o n i s t y w Samocicach �