https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/99f9d4561e8526ac7b7fcdd8694df954.pdf d25bc5e87a339bae9e6d02b606534f1c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4888 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Subject The topic of the resource muzea skansenowskie Bułgaria - skanseny Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4534 Title A name given to the resource Skansenowskie muzeum przemysły ludowego w Etera (Bułgaria) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.107-111 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Reinfuss Roman SKANSENOWSKIE MUZEUM PRZEMYSŁU LUDOWEGO Bułgaria, która jeszcze p r z e d k i l k u d z i e s i ę c i u l a t y na­ W ETERA łożyskiem potoku i biegnącą (BUŁGARIA) równolegle do n i e g o asfal­ l e ż a ł a do k r a j ó w , g d z i e t r a d y c y j n a k u l t u r a l u d o w a u t r z y ­ t o w ą s z o s ą , o d p ó ł n o c y z a ś s t r o m y m i z b o c z a m i g ó r ( i l . 1). mała Spływa się w stanie prawie nie t k n i ę t y m przez działanie p r o c e s ó w urbanizacyjnych, po I I wojnie ś w i a t o w e j ła na drogę p o s t ę p u przekształcającego w sposób niczy oblicze życia czego, intensywna budowa wsi sieci wiejskiej ciągało tamtejszej. akcja Rozwój komunikacyjnej za sobą otworzyły zasad­ gospodar­ uprzemysławiania szerokie m o ż l i w o ś c i wesz­ kraju, dla roz­ ludności z a r o b k o w e , co z k o l e i znaczne o ż y w i e n i e działalności po­ budow­ z potoków, różnych Tu nich urządzeń właśnie które W parę niewielkich, doskonale zbudowano: do c h w i l i obecnej dziś, dając scowych, częściowo okolicach rzadkich W dawne budownictwo należy tradycyjnego, zaszła konieczność co Bułgarii w ochrony rozwiązano ten sposób, ż e wiele miejscowości, w s i i miast, się większe uznano całości w konserwatorską. miasto w takich wieś Bałkanu. obejmując miejscowości Arbanazi Wobec i Bożency ochrony całych problem muzeów w europejskich jest nieaktualny. Powstał o charakterze nazwą wiejskie mias*^ Etera Bułgarii obiekty w w którym przemysłowe. park muzej" położonej o i 10 r. stóp zespołów krajach na razie skansen zgromadzone Skansen od np. skansenow­ 1963 znajduje km u innych przynajmniej natomiast specjalnym, „Etnografski scowości w Polsce opieką Kopriwsztica skich jak je należy Rodopach, a r c h i t e k t o n i c z n y c h in situ analogicznych gdzie zabytkowej architektury, rezerwaty, zachodnich Górze, środkowego zespoły jako Do Bańsko Średniej stały do ów się w zo­ pod miej­ wojewódzkiego Gabrowo. Obszar, na poważne konfigurację pasem, z powyższym zachowały w niektórych wyjątków. związku budownictwa w tradycyjne w na k t ó r y m on zaledwie dłużonym klinem, powstało 1,5 który ha od muzeum, jest ziemi, południa ciągnącej niewielki. się w y ­ ograniczony jest " Ć3 młyn, znajduje trudności obszaru, główną osią z terenu się już budowli Ze się kompozycyjną w rekon­ kamiennych techniczne. ciągnącego miej­ lub względu wydłużonym rozplanowaniu teren m u z e u m m n i e j w i ę c e j w p o ł o w i e jego s z e r o k o ś c i . W s c h o d ­ ni wylot drogi wspomnianą poprzez wyżej most szosę, na potoku zachodni wychodzi zaś m i ę d z y w a n i a m i w s i Etera łączy się z szosą w i o d ą c ą w a . W c h w i l i obecnej wane są po wystawę kiem znajduje się i Gabrousytuo­ dla centralnej przeciwnej tzw. drogi, stronie mając nad „czardak" poto­ ( i l . 4), w y k o r z y s t a n y j a k o a l t a n a , ze zwiedzających, oraz tj. sto­ w znacznej od niego o d l e g ł o ś c i d o m m i e s z k a l n y z n a j d u j ą c y się jesz­ cze w krzesłami stronie Po jedynie s t o ż k o w y b r ó g siana, łem do północnej południową. na zabudo­ niemal wszystkie obiekty budowie. W e j ś c i e na teren m u z e u m p r o w a d z i od s t r o n y w s c h o d ­ niej. T u ż przy wejściu wznosi się o k a z a ł y p i ę t r o w y dynek ( i l . 2) z b u d o w a n y znacznie powiększony urządzonych ale w miejsce w w stylu proporcjach. administracyjne, na na wzór ten sposób domu wiejskiego, Na piętrze wiejskiego w n ę t r z a adaptowanych, odpoczynku dla by mogły zwiedzających bu­ ale parterze są zaś kilka izb mieszkalnego, służyć turystów l i . 1. Odręczny szkic sytuacyjny skansenu. Legenda; 1 — Czardak; 2 — Skara; 3 — Piec chlebowy; 4 — administracyjny; 5 — Kuźnia; 6 — Tepawica; 7 — Walewica; 8 — Młyn wodny; 9 — Tokarnia; 10 — 11 — Dom parterowy; 12 — Dom w budowie; 13 — Gajtandżijska odaja; 14 — Młyn wodny; 15 — przyszłego warsztatu; 16 — Tartak wodny. D i skansenowi. zabudowy s t a ł a się droga p r z e c i n a j ą c a w z d ł u ż cały pomieszczenia Obejmuje wodnym. folusz początek sprowadzonych nastręcza że napędzie na obszarze m u z e u m s t r u o w a n y c h , j a k o że przenoszenie budynków, bystrych uruchamiania (w t y m jeden w budowie), częściowo lanej. W ciągu ostatnich lat dwudziestu p r z y b y ł o na w s i nowych o do tartak, bułgarskiej tyle bardzo się przemysłowych kiedyś przetrwały 16 o b i e k t ó w ale nadających jako •— z a ­ Budynek Tokarnia; Budynek &u 707 �miast jednego kilka i większą niskiego kolistego ilość m a ł y c h stolika ustawiono Przed opisywanym domem znajdują na piec p i e k a r s k i szerokiej „skara" mięsa, polepie z całą przed baterią obracanych z rusztem się dwa czeluścią, żelaznych przy do od potężny folusz. S t ę p y sobie drugi — do mięsa to tzw. pieczenia mechanizmu porusza­ nego s i ł ą w o d y . W p e ł n i sezonu t u r y ś c i m o g ą p o s i l a ć pieczywem miejscowego w y r o b u i zajadać pieczeń zdjętą z rożna. W momencie kiedy zwiedzałem jedna z pracownic pachnące obsmażała na ruszcie świeżo muzeum, smakowicie obiekt z wnętrza usytuowany dochodzi Stary kowal siwka. M a w i moich hubki, w ich za dźwięczny budynkiem odgłos usmolonym fartuchu już oczach, krzesze admini- gotowych następnie ogień, od kuje uderzeń parę tuzinów. bierze kawałek którego 10S dar na pamiątkę. Prócz młota. krze- Jedno robi krzemienia zapalamy krzesiwek, dym właśnie pierosy. Krzesiwo w r a z z dodatkami o t r z y m u j ę jako drogi, ryto, w Przed obaj od pa­ niego robionych dla na rwie r ó w n i e ż "siekiery Powyżej przy w zwój pobliżu — tkaniny. worka „carewicę" w jaru, Parę w ko­ tkanina. suszą się roz­ ( i l . 5). N i e c o żółtawy stoi w k o p a n a struga kłębi wody się dalej, ubraniu Rozmawiam dalej, nię. Chłop ociąga żeby nim zobaczyć wpada z stary stojącą się i jest w y r a ź n i e sypie miele chłop chwilę poniżej z czegoś im­ walewicy, obszywkami przez do ruchu jasnobrązowym ozdobionym z ( i l . 6) ciągłym właśnie dogląda czapie i p o d n i s z c z o n y m szutaziu. zie­ a ze s k r z y n i proszek, g d y ż Młyna w siłą w Odprowadzona poniżej się w a r t k o nego kadź włochatych. kroków obracają modziałowym się drogi drewniana rynną której (kukurydzę). barankowej bieram dala czyli wodzie w e ł n i a n a głównej szeroka drewnianą kadzi, stoi m ł y n ; k o ł a się do z t y m samym potokiem, który z wściekłą „walewica" do wykonuje „tepawica", żerdziach wyfolowane tkaniny stromego skalistego potoka stoi i nieco się r y t m i c z n i e i u d e r z a j ą folowania „na zimno" tkanin od kuźni, potoku obraca się w foluszem ze kuje poruszają którym wyżej, nad mię ten roboty. górze wieszone na petem s t r a k c y j n y m j e s t k u ź n i ą ( i l . 3). Z k o m i n a s n u j e s i ę a się kiełbaski. Następny kowal kowalskie niewiel­ pieczenia rożnów pomocy turystów, inne kie budyneczki, z k t ó r y c h jeden mieści w kopulasty ich stołeczków. się w sa­ czar­ i wy­ tokar­ niezado- �wolony. Okazuje się, że pełni funkcję. Jest młynarzem tokarni, musi zatrzymać się c a r e w i c ę . W k o ń c u Budynek wnątrz tokarni jak i on w muzeum tokarzem. młyn, a Jeśli tam autentyczny. podłodze warstwa wiórów centymetrów, w różnych miejscach Młynarz, w tej wodę, która doprowadzona ziomo umieszczone Drewniany krawędzi dze krąg koła zaczyna płytkiego i przykłada wodne wirować, zagłębienia dłuto, spod a tokarz którego po­ i pusz­ rozbiegają na po­ na podło­ się ws w s z y s t k i c h k i e r u n k a c h d ł u g i e t a ś m y w i ó r ó w ( i l . 10). W t e n sposób oczach w sposobem naście ciągu kilkunastu minut drewniana wytacza centymetrów, misa. koliste Czasem stoliki, powstaje tokarz na tym wysokie trójnożnych moich samym podziwem, który nie pozwolił m i odejść w są stołecz­ manifesta­ pracowni. Za­ łożył n o w y k a w a ł e k d r e w n a na t o k a r k ę i po c h w i l i jego i dnie w y p i s a ł krzywymi wrę­ z przykrywką. kulasami swoje Na nazwisko datę. W najbliższym drodze drugi s ą s i e d z t w i e opisanej podobny warsztat, t o k a r n i stoi przy chwilowo nieczynny, a za n i m w p e w n e j o d l e g ł o ś c i w i e j s k i d o m e k ( i l . 11). D a ­ lej nieco z t y ł u w i d a ć p i ę t r o w y b u d y n e k „gajtandżijska odaja", czyli odpowiednich maszynach, warsztat ( i l . 8). J e s t produkujący poruszanych bułgarskie. w o d a jest Dalej drugi zbyt m a ł a , na kilka­ w3'mieniony. z jed- budynek, w k t ó r y m Za młyn, pracujący aby m o ż n a nim wznosi w krę­ stroje wtedy, gdy uruchomić poprzednio niewielki kamienny się przyszłości zainstalowany zosta­ n i e j a k i ś w a r s z t a t . Jeszcze t y l k o t a r t a k , n a k t ó r y m nie tnie s i ę na deski p o t ę ż n y wszystko. Kilkadziesiąt przez k t ó r ą wiedzie droga Wrażenie, j a k i e odnosi właś­ k l o c ( i l . 7), i t o n a metrów to na siłą w o d n ą , c o n e s z n u r k i , u ż y w a n e do s z a m e r u n k ó w z d o b i ą c y c h wykonane wraz z podstawą 5 na spoży­ udobruchany sposób ze s w o j e j czył m i w prezencie m a ł e p u d e ł e c z k o przez siada w małych okazałem mechanizm. wykopanego na „gabrowki" stolikach cyjny, bu­ poruszające siedząc Przy takich moim płaski krąg d a c h b u d y n k u ( i l . 9), s p a d a z w y s o k o ś c i p o w a ł y używane. okolicy się je kupuje) parę wy­ rurą w stosy chwili drewnianą zwane kształtach. Tokarz na k o w e g o d r z e w a , o s a d z a go n a w r z e c i o n i e t o k a r k i się posiłki, te G a b r o w o , gdzie kach o półksiężycowych we­ dosyć bezładnie który stępuje w roli tokarza, w y c i ą g a z k ą t a cza wsi powszechnie kątach gruba Stoliki miele wa W klocka. (od m i e j s c o w o ś c i o b i e k t y jest najbardziej narzędzia. przecież nego do jednak idziemy. jak i poprzednie materiału, na rozrzucane podwójną pójdzie dalej drewniana wyjściowa s i ę po w razie brama, kierunku zwiedzeniu wsi. skansenu w E t e r a , j e s t z u p e ł n i e o d m i e n n e o d t e g o , co o d c z u w a m y w e w s z y s t k i c h i n n y c h m u z e a c h tego t y p u . jest c h y b a to, ż e po m i n i ę c i u kopką i reprezentacyjnego pozycję zapomina Najważniejsze romantycznej a l t a n k i pod budynku otwierającego ma t u bowiem obiektów wyposażonych w sposób ny, „tak j a k b y przed chwilą (ideał normalnego muzeum dzeń przemysłowych gdy przez madzone muzeum opuścili ani urzą­ czasie a w naprawdę się (krzesiwa, zwiedzającym, a w tu warsztaty przez określoną pracują wyrabia siekierki pozostały Folusz pracuje z okolicy itp.), które nadmiar dla l u d n o ś c i t k a n i n y po t i n e k za k i l o g r a m . ni, warsztatu czy pa­ sprzedaje hur­ ludowymi. Foluje 25 s t o t i n e k grama, m ł y n miele chłopską k u k u r y d z ę lud­ odbierają wiejskiej. cenie dla przedmioty towo instytucje p r o w a d z ą c e handel w y r o b a m i czone zgro­ terenie wykonuje usługi chwilach wolnych miątkarskie wycieczka. Są rozplanowane ilość godzin dziennie. K o w a l ności, użytkownicy" skansenowskiego), przechodzi które je Nie sztucz­ u r u c h a m i a n y c h na pokaz, w i sztucznie produkcyjne, eks­ się z u p e ł n i e , ż e jest to m u z e u m . dostar­ od kilo­ za o p ł a t ą 5 sto­ Podobnie ustawiona jest praca tokar­ produkującego sznurki do szamerowania tartaku. Pracownicy obiekty, to jący sobie wala wynosi w ten którzy obsługują emerytowani sposób na równa poszczególne rzemieślnicy życie. 85 l e w m i e s i ę c z n i e , polską walutę ni są muzeum, starzy dorabia­ Wynagrodzenie co w ko­ przeliczeniu s i ę 1700 zł. P o d o b n i e inni. Dochody osiągane z produkcji muzeum i są użytkowane na wpływają j e g o cele. W do kasy chwili obec­ n e j m u z e u m n i e j e s t jeszcze s a m o w y s t a r c z a l n e w sensie f i n a n s o w y m . D z i a ł a l n o ś ć jego wspierana jest przez stwo, na wynagradza­ co w r . 1967 w y r a z i ł o 90 000 l e w , c z y l i m i l i o n a nakowoż ośmiuset tysięcy w wytwórczości widywane reprezentujących i jeden dochody p o z w o l ą koszar pań­ k w o c i e ok. złotych. za p a r ę l a t , g d y w m u z e u m b ę d z i e planowanych warsztatów ludowej się dotacją różne bez za­ gałęzie z owcami, istnieć muzeum Jed­ j u ż 26 prze­ finan­ sowej pomocy z z e w n ą t r z . T r u d n o jest o c z y w i ś c i e o c e n i ć , w jakiej te o k a ż ą się realne, W k a ż d y m mierze plany razie koncepcja bułgar- 109 �7 II. 7. W n ę t r z e tartaku wodnego. II. 8. „Gajtandżijska odaja" Budynek tokarni z górnym doprowadzeniem wody poruszającej mieszkalny kryty płytami kamiennymi. — wytwórnia mechanizm. sznurków pasamonicznych. II. 9. U. 10. Tok".rz przy pracy. II. 11. Dom 8 110 �skiego skansenu p r z e m y s ł o w e g o najważniejsze nych daje m o ż n o ś ć zamierających które prezentuje wych wnętrz tach się w ale w muzeum Rumunii, muzeum zarzutami. przemysłowych w obiektów zabytkowych. Nie widzę tokarz bowiem siad k o w a l użytku a zawiera z Etera i swoją się koncepcję z różnymi urządzeń powoduje nie­ zniszczenie Wydaje takie mi sobie się, powodu dozę do sta­ przesady. rozpaczy, jeżeli s t a r e d ł u t o , sikoro naturalnej koło że sporą takie samo, k t ó r e zniszczone po­ odbyła zatem i p o s t ę p u j ą c e w nabierze która utrzymywanie będąc w patyny. m i się t e ż t r a g e d i ą , ż e po p e w n y m wymienić przekonywający. spotkali że żadnego zrobi m u mart­ gablo­ konferencji, przedstawili zedrze c a ł k o w i c i e szybko formie stanie p r o d u k c y j n y m zużywanie, kwestii w skansenowskiego, im, uchronne wianie nie żywy ludowego, Wytykano róż­ posegregowanych w sposób Bułgarzy przemysłu i co życiu rzemieślniczych, międzynarodowej typu nowa przy kunsztów się z w i e d z a j ą c y m r . 1966 n a święconej dziś i skrupulatnie wyrobów, Gdy w już jest ciekawa, utrzymania wodne Nie wydaje czasie t r z e b a przy są­ stałym młynie będzie czy ko­ r y t o w s t ę p a c h d o u b i j a n i a s u k n a . C z y ż do c h w i l i , k i e d y o b i e k t y te z n a l a z ł y nich żadnych muzeum się około wreszcie muzeum nich trzeba i kiedyś w nie czasu czy w samym budynków materiału obiekty działanie atmosferycznych w dokonywano Czyż zabytkowych martwo samo nie przeróbek? 30°/o i w i ę c e j stojące przez warunków będzie muzeum, i przy przenoszeniu wymienia Czy się w napraw na niszczeją lub przez w zmiennych to wymienić nie nowy? także nie poszczególnych elementów? S ą d z ę t e ż , że k o r z y ś c i , j a k i e daje m u z e u m się w pełnej walnie nych aktywności większe niż produkcyjnej, straty wskazywane Zwiedzając ubrać, gdyż nie m a skansen w nie m a gdzie kto wykonać nie m a przez Etera, w r a c a ł e m sfolować, w i a się na m a s o w ą bezwartościowych niczki na muzeal­ kapeluszy, artystycznie (garncarze wyrabiający proste i zaprzestało tradycyjnych biada handlu wyrobów skansen ludowego garskiego pytanie, modelu? wartościowych ludowych. czy nie przemysłu żych walorach rozwiązując ale istotnych się na temat i narzeka, że pod względem związku się w z buł­ zagroziłby atrakcją o poważną trudności. autor. tym Polsce według nie działalnością i rysował do­ technik ani kluczowemu, i odegrałby produkcyjną Fotografował swą zwiedzających dydaktycznych swoją drobnych, dla w utworzony „Konkurencją" a byłby I przydałby on na p e w n o naszemu p r z e m y s ł o w i terenowemu, przesta­ przedmiotów zbyt m a ł o się ludowych płócien), wiele innych zakresie p a m i ą t k a r s t w a nasuwa co sukna, utkanego wiele rzemiosł (kowale). R ó w n o c z e ś n i e jest w do się w samodziałowego stałych b r a k ó w w artystycznym myślami nie m a j ą produkcję kwiaty) zdobniczych nabyć odpowiednich gdzie z a m a r ł o (np. d r u k o w a n i e może znajdujące nieporówny­ ortodoksów. s y t u a c j i w Polsce. Z e s p o ł y r e g i o n a l n e sukna są wiele ani du­ rolę, być �