https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ce5b8197c21c5eedfe5fe9c385c6e20b.pdf da1bad2460252337aa268e5b71363a55 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:723 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:666 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1, s.303-314 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. X V z. 1 NORWESKIE PARKI ETNOGRAFICZNE Zagadnienie m u z e ó w skansenowskich b y ł o wielokrotnie poruszane w powojen­ nej l i t e r a t u r z e etnograficznej Przy projektowaniu nowych p a r k ó w etnograficz­ n y c h w r ó ż n y c h r e g i o n a c h naszego k r a j u p o w o ł y w a n o s i ę n a s t u l e t n i e j u ż t r a ­ dycje k r a j ó w skandynawskich. Wydaje się, ż e pożyteczne będzie przedstawienie trzech n a j w a ż n i e j s z y c h m u z e ó w skansenowskich w Norwegii p o ł o ż o n y c h n a przed­ m i e ś c i a c h n a j w i ę k s z y c h m i a s t tego k r a j u : O s l o , T r o n d h e i m i B e r g e n . T a i n f o r ­ m a c j a m u z e a l n a u ł a t w i ć m o ż e o r g a n i z a c j ę tego t y p u m u z e ó w w P o l s c e . Norsk F o l k e m u s e u m jest n a j s t a r s z y m m u z e u m typu skansenowskiego na ś w i e c i e . Z e s k r o m n y c h z a c z ą t k ó w z 1867 r . o t w a r t o j e w 1894 r . d z i ę k i H a n s o w i A a l l (1869-1946) w B y g d e y n a p r z e d m i e ś c i u Oslo. P o d o b n i e j a k i n n e tego t y p u m u z e a s k a n d y n a w s k i e , z a w i e r a ono szereg d z i a ł ó w . C z ę ś ć z n i c h m i e ś c i s i ę w n o r ­ m a l n y c h budynkach muzealnych z t r a d y c y j n y m typem ekspozycji. W ogromnym p a r k u pomieszczono obecnie 105 b u d y n k ó w z a b y t k o w y c h , z k t ó r y c h n a j s t a r s z e p o c h o d z ą z X I I I w . W s z y s t k i e domy m i e s z k a l n e p o s i a d a j ą w y p o s a ż e n i e w n ę t r z a pochodzące niekiedy z nieco p ó ź n i e j s z e g o okresu aniżeli same zabudowania. W innych działach muzealnych znajdujemy wyposażenie mieszczańskich w n ę t r z m i e s z k a l n y c h p o c z ą w s z y od X V I I w . i ubiory m i e s z c z a ń s k i e . W osobnym p o ­ mieszczeniu znajduje s i ę biblioteka i pracownia H e n r y k a Ibsena. Analogicznie do k u l t u r y m i e s z c z a ń s k i e j w p o d o b n y c h p o m i e s z c z e n i a c h u k a z a n o k u l t u r ę l u ­ d o w ą , a w i ę c w y p o s a ż e n i a w n ę t r z , n a r z ę d z i a p r a c y i u b i o r y . W o s o b n y m dziale p o k a z a n o p r o t e s t a n c k ą s z t u k ę k o ś c i e l n ą w N o r w e g i i od 1536 r . W ś r ó d d a l s z y c h d z i a ł ó w w y m i e n i ć n a l e ż y tkactwo wzorzyste w postaci tapiserii i k o b i e r c ó w t a k c h a r a k t e r y s t y c z n y c h d l a n o r w e s k i e j s z t u k i l u d o w e j . W dziale r o l n i c t w a u k a z a n o n a r z ę d z i a p r a c y ze s z c z e g ó l n y m u w z g l ę d n i e n i e m p r z e t w ó r s t w a m l e c z n e g o . W osob­ n y c h d z i a ł a c h e k s p o n u j e s i ę w r e s z c i e i n s t r u m e n t y m u z y c z n e , z a b a w k i oraz k u l t u r ę materialną Laponii. Bogaty zestaw e k s p o n a t ó w ukazuje h o d o w l ę r e n ó w , r z e ­ m i o s ł a , polowanie i wreszcie ubiory. 2 1 D a n e bibliograficzne podaje A . P y t l i ń s k a , Zagadnienie muzeów skan­ senowskich w powojennej literaturze polskiej, „ R o c z n i k Muzeum Etnograficznego w K r j a k o w i e " , t. 1: 1966, s. 191-202. N a p o d s t a w i e u s t a l e ń z n a j n o w s z e j l i t e r a ­ t u r y p r z e d m i o t u podano o k r e ś l e n i e p a r k e t n o g r a f i c z n y u ż y w a j ą c go n a p r z e m i a n ze s k a n s e n e m . J e d y n a o b s z e r n i e j s z a i n f o r m a c j a o p r a c y m u z e a l i s t ó w s k a n d y n a w ­ s k i c h to a r t y k u ł A. Z a r ę b y , Zastosowanie kwestionariusza do badań etno­ graficznych w Szwecji, „ L u d " , t. 41: 1954, cz. 1, s. 823-830. P i e r w s z a data podana przez P y t l i ń s k a , op. cit., s. 192, n i e dotyczy j e s z c z e r z e c z y w i s t e j d z i a ł a l n o ś c i m u z e u m i u d o s t ę p n i e n i a go p u b l i c z n o ś c i . P r a g n ę t u p o d z i ę k o w a ć s e r d e c z n i e m u z e a l i s t o m n o r w e s k i m , w s z c z e g ó l n o ś c i z a ś dr M a r c i e Hoffmann z Norsk Folkemuseum, dzięki k t ó r y m m o g ł a m tak wiele zobaczyć w c i ą g u k r ó t k i e g o pobytu i o t r z y m a ł a m wszystkie w y d a w n i c t w a . 2 �KRONIKA 304 Krótkie zestawienie najważniejszych działów stałej ekspozycji muzealnej b y ł o k o n i e c z n e j a k o w p r o w a d z e n i e do p r z e d s t a w i e n i a samego s k a n s e n u u d o s t ę p ­ nianego j e d y n i e w o k r e s i e l e t n i m . C z ę ś ć w y p o s a ż e n i a w n ę t r z p r z e j ę t a zostaje przez odpowiednie d z i a ł y s t a ł e j ekspozycji w b u d y n k a c h m u z e a l n y c h . U k ł a d ze­ s p o ł ó w b u d y n k ó w w skansenie w i ą ż e s i ę z p o d z i a ł e m Norwegii n a szereg geogra­ f i c z n y c h i e t n o g r a f i c z n y c h r e g i o n ó w . N a j s t a r s z y m b u d y n k i e m s k a n s e n u jest k o ś ­ ciół drewniany p o c h o d z ą c y z G o l z regionu Hallingdal w p o ł u d n i o w e j Norwegii i n a l e ż ą c y do k o l e k c j i k r ó l a O s k a r a I I z e s t a w i o n e j o k o ł o 1885 r . K o ś c i ó ł n a l e ż y do t y p u b u d o w n i c t w a s a k r a l n e g o z X I do X I I I w . i p o c h o d z i z o k o ł o 1200 r . W N o r w e g i i z a c h o w a ł o s i ę o k o ł o 30 tego t y p u k o ś c i o ł ó w d r e w n i a n y c h i s ą one niezmiernie c h a r a k t e r y s t y c z n e dla skandynawskiego t y p u b u d o w n i c t w a nie podle­ g a j ą c e g o w p ł y w o m zachodnioeuropejskim. D a c h i ściany tych b u d y n k ó w wspie­ r a j ą s i ę n a n i e z m i e r n i e l i c z n y c h f i l a r a c h , co p o w o d u j e o g r o m n e r o z c z ł o n k o w a n i e c a ł o ś c i p r z y s p a d z i s t y c h f r a g m e n t a c h d a c h ó w . C z ę ś ć tego t y p u k o ś c i o ł ó w o t a c z a z e w n ę t r z n a galeria. K o ś c i ó ł z G o l posiada część w y p o s a ż e n i a w n ę t r z a z ł a w k a m i i r z e ź b a m i z d r z e w a z n a p i s a m i r u n i c z n y m i z o k o ł o 1250 г., podczas gdy m a l o ­ w i d ł a z d o b i ą c e a b s y d ę i c h ó r p o c h o d z ą dopiero z 1652 r. K i l k a p o d o b n y c h k o ś ­ c i o ł ó w z a c h o w a ł o s i ę w g ó r z y s t y m t e r e n i e N o r w e g i i , j a k np. s ł y n n y k o ś c i ó ł z B o r g u n d i ( o k o ł o 1150 r.) czy k o ś c i ó ł z H e d d a l z p o ł o w y X I I I w . P e w n e p o d s t a w o w e e l e m e n t y tego b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o z a c h o w a ł y s i ę w s ł y n n y m zespole c e r ­ k i e w n y m na w y s p i e K i ż i w republice K a r e l s k i e j na jeziorze Onega. J e d n a k ż e drewniane filary w s p i e r a j ą tu kopulaste kształty d a c h ó w i p o s z c z e g ó l n y c h kaplic W wielu norweskich kościołach drewnianych zachowało się w s p a n i a ł e malarstwo średniowieczne, barwne poliptyki w o ł t a r z a c h . Pomimo w p ł y w ó w malarstwa zachodnioeuropejskiego, z w ł a s z c z a angielskiego, w i e l e z t y c h o b r a z ó w , p r z e c h o ­ w y w a n y c h p r z e w a ż n i e w muzeach historycznych Oslo i Bergen, z a c h o w a ł o cha­ r a k t e r m a l a r s t w a l u d o w e g o ze s c e n a m i u k a z u j ą c y m i k u l t u r ę m a t e r i a l n ą ś r e d n i o ­ wiecza. 4 N o r s k F o l k e m u s e u m posiada jedne z n a j s t a r s z y c h z a b y t k ó w budownictwa ś w i e c k i e g o l u d o w e g o n a terenie N o r w e g i i , a c h y b a i E u r o p y . D o m m i e s z k a l n y z R a u l i a n d w r e j o n i e N u m e d a l d a t o w a n o n a k o n i e c X I I I w . , podczas gdy r z e ź b y n a d r z w i a c h p o c h o d z ą r a c z e j z o k o ł o 1250 r . N a p i s r u n i c z n y p o d a j e : „ T o r g a u t F i w i l ,[Ząb L w a J m n i e z r o b i ł " . "Wnętrze s k ł a d a s i ę z sieni, a l k o w y i w i ę k s z e j i z b y . N i e p o s i a d a on k o m i n a , a t y l k o o t w ó r w d a c h u , k t ó r y m u l a t n i a ł s i ę d y m z p a l e ­ n i s k a . D o m ten p o s i a d a ł g a l e r i ę d r e w n i a n ą , p r z e z k t ó r ą w c h o d z ü o s i ę do m a ł e j izby sypialnej p o ł o ż o n e j w części strychowej ponad sienią i a l k o w ą . T a k w niej, j a k i w d u ż e j i z b i e pod ś c i a n a m i s t a ł y ł o ż a i ł a w y do s p a n i a . Z o k o ł o 1300 r . p o ­ c h o d z ą t a k ż e t r z y b u d y n k i gospodarcze. B u d o w l a n a f i l a r a c h z d o l i n y S e t e s d a l pierwotnie s ł u ż y ł a za m ł y n , p ó ź n i e j za spichlerz. Podobnie j a k p o z o s t a ł e , dato­ w a n o j ą n a podstawie i n s k r y p c j i r u n i c z n y c h . D r u g i spichlerz pochodzi z T v e i t o H o v i n w rejonie T e l e m a r k . Jego ś c i a n y otacza n a parterze otwarta, a n a p i ę t r z e w e w n ę t r z n a galeria. D e k o r a c j a drzwi n a ś l a d u j e formy f i l a r ó w z kapitelami zdo­ bionymi stylizowanymi lwami. Nad drzwiami w k a b ł ą k u wyrzeźbionego koszyka w i d a ć w y o b r a ż e n i e l u d z k i e j t w a r z y . T r z e c i spichlerz pochodzi z R o l s t a d w doli- 3 Kiżi. Architiekturno-bytowoj muziei-zapowiednik pod otkrytym niebom, F i l i a l Gosudarstwiennogo Krajewiedozeskogo M u z i e j a K a r i e l s k i j A S S R , Pietrozawadsik 1962. M . В 1 i n h e i m , The Stave Church Paintings. Mediaeval Art from Nor­ way, Milano 1965; S. M a r s t r a n d e r , Forer for Kirkesamligen, Videnskapsselskapets Oldsaksamling, T r o n d h e i m 1059. 4 �305 KRONIKA nie Gudbrandsdal, znanej ransa była izba otoczona wewnętrzną gdzie s y p i a l i g o ś c i e c z y a jako miejsca siedziby rodzinnej Krystyny córki Law- na piętrze S y g r y d y U n d s e t . P a r t e r b u d y n k u s ł u ż y z a m a g a z y n , podczas gdy pewne szczegóły Poświęcono przykład wała więcej w Należy miejsca są w przypominają czterem podkreślić, okresie ścianach Okna budownictwa jednak późniejszym Przy z fermy. architektoniczne tu średniowiecznego charakter. galerią. kobiety zamki najstarszym ludowego że widać ludowe znaczna stabilność jeszcze kształcie ze ślady średniowieczne. budynkom względu ?tanowiącym na budownictwo ich według ugrupowano poszczególnych zabudowań czarnią przykłady czy budynków w skansenie regionów w form. K u r n e kraju. chaty ze dochodziły oddzielnych Starano domu mieszkalnego, chlewnią formie strychami przeznaczonymi niejednokrotnie dodatkowe na dać wśród tych z ków z często równocześnie zachowały się pomieszczeniem także na jako łaźnie kuźnie, piec, poza młyny, tym kształtach s p i c h l e r z e i szopy, a t a k ż e konieczne w surowym w tych wypadkach domach łoża na W z XVII ścianach staranniej większych pialne ław, z w. dochodzi krzeseł bocznych domach obok Należy i foteli, naczyń. Wiele darzy dla a n a l f a b e t ó w w wnętrzach tyka ludzkie i s i ę stare pochodzących usuwanie zwrócić i uwagę i Posiada z ławami a znajdują na narzędzi urozmaiconych XVII w. cały Jednakże się typu przezna­ rzeźbione oknami. na wąskie odzież. izby s i ę zdobnictwo drewnia­ kalen­ 5 skandynawskich . rzeźby liczba wzorzystych tkanin a także przedstawiających niektórych fermach na kuchnie. się otworów W zmiany gospodarczego typu spo­ domach okiennych, na pierwszym i znaczne urozmaicenia w w y p o s a ż e n i u w to Obok drogą budynek mieszkalny także są ilościowego, nie na wielkie wzór piece fińskich i całe pieców wyposażenie łaziebnych. 5 Do pię­ meble zmienia si^ rodzinnego. należy wyróżnić łaźnie zamieniane w X V I I lub X V I I I w. na r ó ż n e g o typu suszarnie zbiorów; wykorzystywano w celu sy­ oparcia wyobrażenia uzyskanego Na powiększenie okre- niektó­ pod skrzynie się m a ł e z mieszkalnych u k ł a d w n ę t r z a b u d y n k u i styl życia l udynków duża 6 obserwuje salą, zwykle i krzesłami rzeźbione ornamentu ornamentu . zamienione z różnych ogromnego b o g a c t w a posiada uderza ona także rozwijające o geometrycznych, formach galerii o t a c z a j ą c y c h Spośród garncarza wraz o izba, z w a n a n o w ą kredensy, mieszkalnych zwierzęce naczynia kuchenne. natomiast i izby z paleniskiem. W dziecinnych, a także trze, b u d o w ę p i e c ó w i k o m i n k ó w i stół i różnorodności k u r n e chaty z druga mieszkalnej dekoracyjnych, tapiserii i k o b i e r c ó w postacie i dużej tak charakterystyczne dla k r a j ó w bogactwa we szafki izby sprzętów wyjątkowanego drzewie dom liczne użyt­ budyn­ s u s z a r n i e do s u s z e n i a z b o ż a i s i a n a sprzętów. i ogromny kołysek nych także cenniejszych przyozdabiano łóżkami. otwarte z sieni, a l k o w y przechowywanie przy Coraz tartaki, zaś niezmiernie zespołach budynkach mieszkalnych pochodzących isów s k ł a d a s i ę n a j c z ę ś c i e j czona folusze, niektórych klimacie. Urządzenie wnętrza w rych parowe. W ow­ siana. D o mieszkalne w. chłopskich w i ę k s z y c h rodzin, kuchnie p o ł ą c z o n e zwykle z pralnią, suszarnie ziarna i l n u kowane po­ i XVIII s t a j n i , obory suszenie domy cecho­ i dachy ferm się przy tym spichlerza, stodoły, unikalny norweskie kryte darnią m o ż n a odnaleźć w budynkach datowanych także na X V I I Zabudowania łóż, łuków rzymskich, wnętrza. Niektóre piece rzadko w y s t ę p u j ą c y c h były tym zbudowane budynków należy H. S t i g u m , V á r l?árearv. Bilder ira Norsk Folkemuseum Samlinger, O s l o 1957, s. 50-53; W . E n d r e i , Kalendarze dla analfabetów, „Kwartalnik H K M " , R 15: 1967, n r 3. Musée Populaire et Folkloriąue de Norvege, O s l o 1961; S t i g u m . op. cit. 8 20 — Etnografia Polska, t. X V , z. 1 �306 KRONIKA mleczarnia z Ustrammen z rejonu • Glámdal. N a parterze przerabiano mleko n a m a s ł o i s e r y , podczas gdy i z b a n a p i ę t r z e s ł u ż y ł a z a s u s z a r n i ę b i e l i z n y i s y ­ p i a l n i ę s ł u ż b y f o l w a r c z n e j . P o s z c z e g ó l n e typy m a g a z y n ó w nie r ó ż n i ą s i ę m i ę d z y sobą układem wnętrz. Z budynków przemysłowych w y m i e n i ć należy kuźnię wiej­ ską z Nordmore z p e ł n y m w y p o s a ż e n i e m w narzędzia kowalskie, tartak z H a r dangieru p o c h o d z ą c y z X V I I I w . p o r u s z a n y w o d ą z a p o m o c ą t r z e c h k ó ł r ó ż n e j w i e l k o ś c i . W ś r ó d l i c z n y c h m ł y n ó w n a j s t a r s z y pochodzi z X V I w . z H a r s t a d w r e ­ j o n i e S a t e s d a l . U ż y t k o w a n o go z w y k l e t y l k o n a j e s i e n i i n a w i o s n ę , gdy p o r u ­ s z a j ą c y go potok m i a ł o d p o w i e d n i ą i l o ś ć w o d y . P o d o b n e w y p o s a ż e n i e i k o ł a n a s i ę b i e r n e p o s i a d a folusz z J a s v o l l W r e j o n i e S u n n m 0 r e , s ł u ż y ł on t a k ż e do m y c i a t k a n i n p ó ł w e ł n i a n y c h . I n t e r e s u j ą c e w y p o s a ż e n i e p o s i a d a dom g a r n c a r z a z N e s p o c h o d z ą c y z X I X w . Poza p o d w ó j n y m piecem ceglanym n a l e ż y z w r ó c i ć u w a g ę na k a m i e ń m ł y ń s k i r o z g n i a t a j ą c y g l i n ę poruszany kieratem k o ń s k i m . W s k a n s e n i e N o r s k F o l k e m u s e u m nie k o l e k c j o n u j e s i ę j e d y n i e b u d o w n i c t w a wiejskiego. R o z p o c z ę t o t a k ż e u r z ą d z a n i e d o m ó w i w n ę t r z mieszkalnych r z e m i e ś l n i ­ k ó w i r o b o t n i k ó w m i e s z k a j ą c y c h w miastach. W tym celu uzyskano szereg d o m ó w w O s l o p o c h o d z ą c y c h n a o g ó ł z X V I I do X I X w . N a p r z y k ł a d Dom rzemieślni­ ków z l a t 1661-1741 stoi p r z y z r e k o n s t r u o w a n e j u l i c z c e h a n d l o w e j starego. O s l o . M u z e u m u z y s k u j e coraz to w i ę k s z ą i l o ś ć t y c h d o m k ó w , n i s z c z e j ą c y c h n i e r a z n a p r z e d m i e ś c i a c h m i a s t a . W ten s p o s ó b m u z e u m o d t w o r z y ł o w n ę t r z a mieszkalne r z e m i e ś l n i k ó w p o c z ą w s z y od X V I I w . i r o b o t n i k ó w n o r w e s k i c h z u b i e g ł e g o s t u ­ l e c i a . Z a c h o w a ł y s i ę t a k ż e domy b o g a t y c h k u p c ó w . P r z e c h o w y w a n o t a k ż e 9 s ł u ­ p ó w granicznych z X V I - X I X w. I n t e r e s u j ą c y wreszcie p r z y k ł a d niezmienności n o r w e s k i e g o b u d o w n i c t w a l u d o w e g o s t a n o w i dom e m i g r a n t ó w z b u d o w a n y w K i n d ­ red, w stanie P ó ł n o c n a D a k o t a w U S A . S k a n s e n w Oslo u k a z u j e p r a c ę i ż y c i e c o d z i e n n e s z e r o k i c h rzesz l u d n o ś c i N o r w e g i i od ś r e d n i o w i e c z a do p o c z ą t k ó w n a ­ szego s t u l e c i a . C e n n y m u z u p e ł n i e n i e m t y c h i n f o r m a c j i j e s t m i e s z c z ą c y s i ę obok opisywanego muzeum oddział Muzeum Uniwersyteckiego. W specjalnym b u d y n k u pomieszczono trzy zachowane ł o d z i e w i k i n g ó w w r a z z c a ł y m ich w y p o s a ż e n i e m w n ę t r z mieszkalnych i narzędziami pracy przekazanymi pochowanym członkom r o d z i n y k r ó l e w s k i e j z I X w . Ł o d z i e te znaleziono u w y l o t u O s l o f i o r d u w O s e b e r g , Tune i Gokstad . 7 F o l k e m u s e e t for T r o n d h e i m og T r o n d e l a g z a ł o ż o n e w 1909 r. j e s t d r u g i m pod w z g l ę d e m w i e l k o ś c i parkiem etnograficznym w Norwegii. N a j w i ę k s z a kolekcja z a b y t k ó w budownictwa drewnianego z n a l a z ł a się w o m a w i a n y m muzeum w l a ­ t a c h 1914-1916, stopniowo u z y s k u j e s i ę d a l s z e z e s p o ł y b u d o w n i c t w a świeckiego z r ó ż n y c h r e g i o n ó w k r a j u . K o m p l e t u j e siię p r z y t y m p r z e d e w s z y s t k i m z b i o r y z r e g i o n u T r o n d h e i m i s z e r z e j ze ś r o d k o w e j i p ó ł n o c n e j N o r w e g i i , p o d c z a s gdy w s k a n s e n i e w O s l o p r z e w a ż a ł y z a b y t k i z p o ł u d n i o w e j c z ę ś c i tego k r a j u . P o d o b ­ n i e j a k w i n n y c h m u z e a c h , w 13 s a l a c h u r z ą d z o n o e k s p o z y c j ę r ó ż n e g o r o d z a j u z a b y t k ó w z zakresu r z e m i o s ł a i sztuki zdobniczej z a r ó w n o ludowej, j a k i m i e s z ­ c z a ń s k i e j . Z a b y t k i te p o c h o d z ą n a j d a l e j z X V I I w . Z n a j d u j e m y t a m i n t e r e s u j ą c e w y p o s a ż e n i e w n ę t r z , u b i o r y w r a z z d o d a t k a m i do n i c h , t k a n i n y w z o r z y s t e , h a f t y i koronki, a t a k ż e n a r z ę d z i a w ł ó k i e n n i c z e i rolnicze oraz m a t e r i a ł y ikonogra­ ficzne p o c h o d z ą c e z d r z e w o r y t ó w . W p a r k u etnograficznym w Trondheim znajduje się k i l k a d z i e s i ą t b u d y n k ó w , a przy realizacji dalszych p l a n ó w zagospodarowania terenu ilość ich przekroczy setkę. D o najstarszych z a b y t k ó w należą dwa kościoły drewniane. Przebudowany A. H a g e n. Les bateaux Vikings, Oslo 1966. �307 KRONIKA k o ś c i ó ł z H a l t d a l e n pochodzi z lat 1050-1100, a l e d e k o r a c j a w n ę t r z a z o s t a ł a w y ­ konania o k o ł o 1604 r . B a r d z i e j o k a z a ł y jest k o ś c i ó ł z b o w A s e n zbudowany w 1434 г., l e c z p r z e b u d o w y w a n y i p r z e r o b i o n y n a p r o t e s t a n c k i w X V I w . O b a te k o ś c i o ł y r ó ż n i ą s i ę z n a c z n i e f o r m ą a r c h i t e k t o n i c z n ą od o p i s y w a n y c h u p r z e d ­ nio k o ś c i o ł ó w z p o ł u d n i o w e j N o r w e g i i i p o s i a d a j ą w n ę t r z a p o z b a w i o n e d e k o r a c j i malarskiej. Zespoły budownictwa świeckiego uporządkowano podług regionów, s t w a r z a j ą c tradycyjne u k ł a d y ferm z zabudowaniami gospodarczymi. J a k k o l w i e k n a j s t a r s z e domy p o c h o d z ą dopiero z X V I I w., u k a z u j ą one p r z y k ł a d y c h a t k u r ­ nych, budownictwa na palach i d a c h ó w k r y t y c h darnią. Obok k o ś c i o ł a z H a l t d a ­ l e n stoi z e s p ó ł d o m k ó w r y b a c k i c h n a d m a ł ą p r z y s t a n i ą d l a ł o d z i , n a d b r z e g a m i f i o r d u z o k o l i c T r o n d e n l a g s . " W y j ą t k o w o b o g a t ą d e k o r a c j ą w y r ó ż n i a s i ę dom m i e s z k a l n y z a m o ż n e g o c h ł o p a z O p p d a l z p o c z ą t k u X I X w . Zdobiono z a r ó w n o o t w o r y d r z w i o w e i o k i e n n e , j a k sufit. O s n a w i a n j ' s k a n s e n p o s i a d a wyjątkowo liczne i znakomicie w y p o s a ż o n e w n ę t r z a r ó ż n y c h w i e j s k i c h i m i e j s k i c h w a r s z t a ­ t ó w rzemieślniczych. W y m i e n i ć należy rzeźnię, warsztat rymarski i garbarski, szewski, złotniczy, zegarmistrzowski, p a r ę p o m i e s z c z e ń k a n t o r ó w kupieckich, p i ­ w i a r n i i t r a k t i e r n i oraz w i ę k s z y c h k u c h n i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . W w i ę k s z y c h po­ m i e s z c z e n i a c h , np. w d a w n e j a p t e c e z 1687 г., obok z a m o ż n i e j s z y c h m i e s z c z a ń ­ skich w n ę t r z m i e s z k a l n y c h umieszczono zbiory z zakresu historii transportu, j a k s a n i , n a r t i ł o d z i . W o s o b n y m dziale m o ż n a z n a l e ź ć z a b y t k i u k a z u j ą c e ż y c i e p a ­ sterzy k o c z o w n i k ó w . 8 Z u p e ł n i e inny charakter m a muzeum w Garnie Bergen. I n t e n s y w n a rozbudowa i p r z e b u d o w a tego bogatego m i a s t a p o r t o w e g o s p r a w i ł a , ż e z a m o ż n i e j s i k u p c y p r z e n o s i l i s i ę j u ż w p o c z ą t k a c h u b i e g ł e g o s t u l e c i a do s w y c h l e t n i c h r e z y d e n c j i n a p r z e d m i e ś c i a c h miasta. K i l k a z tych b u d y n k ó w w e s z ł o n a s t ę p n i e w skład m u ­ z e u m w r a z ze s t a r y m i d o m a m i p r z e n o s z o n y m i z B e r g e n czy o k o l i c z n y c h m i a s t . W rezultacie p o w s t a ł o kilka uliczek z domami p o c h o d z ą c y m i z k o ń c a X V I I I w. i z u b i e g ł e g o s t u l e c i a . U k a z u j ą one codzienne ż y c i e k u p c ó w i r z e m i e ś l n i k ó w tego portowego m i a s t a . W tej c h w i l i s k a n s e n l i c z y t y l k o 17 d o m ó w , j e d n a k ż e p l a ­ nuje s i ę uzyskanie dwukrotnie w i ę k s z e j ich liczby. O p r ó c z paru d o m ó w z a m o ż ­ nych k u p c ó w z w y p o s a ż e n i e m p o c h o d z ą c y m z p r z e ł o m u X V I I I i X I X w. zacho­ w a ł y s i ę domy: m a r y n a r z a , piekarza, z o s o b n ą p i e k a r n i ą , szwaczki, p o w r o ź n i k a , s z e w c a i a p t e k a r z a . N a s z c z e g ó l n ą u w a g ę z a s ł u g u j e m a l e ń k i domek szwaczki p o c h o d z ą c y z 1766 г., s k ł a d a j ą c y s i ę z p o k o j u i k u c h e n k i . Z a w i e r a on n a r z ę d z i a pracy z I p o ł o w y X I X w . W ś r ó d starannie u r z ą d z a n y c h w n ę t r z mieszkalnych z r ó ż n y c h o k r e s ó w u b i e g ł e g o stulecia na u w a g ę z a s ł u g u j ą pomieszczenia czelad­ n i k ó w , służby, kantory handlowe i starannie skompletowane urządzenia k u c h e n ­ ne. C z ę ś ć z a c h o w a n y c h u b i o r ó w z k o ń c a X V I I I i z X I X w . j e s t u k a z a n a w e w n ę ­ t r z a c h m i e s z k a l n y c h w p o s t a c i z a w a r t o ś c i o t w a r t y c h szaf i p o r z u c o n y c h r o b ó t e k r ę c z n y c h . D u ż e z b i o r y m a l a r s t w a i p o r c e l a n y s ł u ż ą do u z u p e ł n i a n i a s z c z e g ó ł ó w ekspozycji poszczególnych w n ę t r z . 9 1 0 Informacje o norweskich zbiorach muzealnych p o s i a d a j ą s z c z e g ó l n e znacze­ nie ze w z g l ę d u n a k o n i e c z n o ś ć szybszego p r z e s t a w i a n i a n a s z y c h z b i o r ó w z a ­ b y t k ó w b u d o w n i c t w a w i e j s k i e g o i m i e j s k i e g o n a ten t a k n o w o c z e s n y i p o s i a d a ­ j ą c y o l b r z y m i e w a l o r y d y d a k t y c z n e rodzaj e k s p o z y c j i . Irena 8 nem 9 1 0 S. O. Tiller, Folkemuseet for Trondheim museets samlinger, T r o n d h e i m 1961. Gamie Bergen. Fremden Führer, B e r g e n br. „ G a m i e B e r g e n " , A r b o k 1966, B e r g e n 1966. og Trondelag. Ęeileder Turnau gjen- �308 KRONIKA MUZEUM W maju publiki 1971 г., POD OTWARTYM w 50 rocznicę R a d z i e c k i e j , zostanie zeum gruzińskiej nego muzeum bytków Kultury naukowym zespół przed przy budowy etnografów powstania otwarta kilku wydatnej i jest czł. koresp. gruzińskich. Generalny AN Gruzińskiej GSRR Giorgi mu­ omawia­ Ochrony Za­ SRR. Kierownikiem Czitaja, muzeum Re­ wielkiego Towarzystwo władz projekt Socjalistycznej część materialnej. B u d o w ę Gruzińskie pomocy TBILISI pierwsza kultury laty W Gruzińskiej uroczyście architektury ludowej podjęło NIEBEM zasłużony opracowany senior został przez pod k i e r u n k i e m a r c h i t e k t a , doc. Ł . S u m b a d z e . U z y s k a n o pod m u z e u m skonale położony, rozległy lisi, l e ż ą c y m i ę d z y szosy Poniżej wykorzystany (47 h a ) n a z a c h o d n i m skraju stolicy parkiem W a k e a jeziorkiem Ż ó ł w i m , ł a t w o przebiegającej linowej. teren na szczyt muzeum dla góry, znajduje występów doskonale się duży zespołów widoczny stadion ludowych i dostępny z od sportowy, który Tbi­ strony wagoników urządzania do­ Gruzji kolejki może festiwali być folklo­ r y s t y c z n y c h . W a d ą tego t e r e n u j e s t jego d u ż e n a c h y l e n i e , s i ę g a j ą c e m i e j s c a m i 30° i zbyt mała styczną osadzenie część płaskiego, terenów nadającego Gruzji. się Nadaje siię pod on zabudowę natomiast charaktery­ doskonale zresztą Wnętrza nich muzeum dążą do budynków skutek dużego odmiennych ctwa zostaną korzystny uległo trapiły tradycji. urządzone klimat zabytkowy naszej zniszczeniu Gruzję aż nie strefie w czasie do połowy starożytną, a z zrekonstruowane starych były na ogół geograficznej. Wiele znajdowane w skupisko pochodzi. według bardzo i tak i okazów — licznych wsiach budowni­ i mieszkalnych, pochodzący tego typowy 0 też wieku dawniej jednej dużej ma d l a tej części izbie dwóch i z południowej pochodzić większość daleko budowle Gruzji G r u z j i , jest datowany jego drewnianych dom-ziemianka, w Jest stok to góry, posiadający niskie zbudo­ wanym z piramidalnie ułożonych równo­ cześnie oświetlania kamienne z bardzo kamienne wieże obronne, charakter mają domy W muzeum darczych, Przy a wznoszone zostaną lub pięć nych, do p i e r w s z e j p o ł o w y szeroko które części także dymu i charakterystyczne Gruzji, różne dachami X I X w. są oraz domy wysokie, Zupełnie przeważnie inny drewniane. rodzaje b u d y n k ó w muzeum wzięto pod uwagę gospo­ terytorialno-administracyjny p o d z i a ł G r u z j i , w s k u t e k czego c a ł y t e r e n e k s p o z y c j i wschodnią. na wypuszczania dwuspadowymi nizinnej p o d z i e l o n o n a 10 s t r e f p o d s t a w o w y c h , i do kaukaskich sakralnych. urządzaniu 1 ekonomiczny wsi niskimi, jedno- uwzględnione nawet bali, służący Dla zachodniej, pomieszczeniach, na X V w. części. wbudowany liczą muzeum w e j ś c i e zaopatrzone w d r z w i z g r u b y c h bierwion i spory o t w ó r w stropie wnętrza. mniejszych które sięgają po k i l k a , a n a w e t k i l k a n a ś c i e s t u l e c i . J e d e n ze z r e k o n s t r u o w a n y c h j u ż w domów na budynków tureckich, kamienne jak wpływu dawnych budynków na oraz kamień, mszczącego perskich formy odpowied­ różnorodne gospodarczych form jednak mongolskich, Niektóre lub z której wznoszone wywierający X I X w. jest przyrodniczych jakiego najazdów budynek dla krainy, gruzińskie się bardzo materiał, kraju, albo warunków Zachowaniu zarówno jak w epokę każdy Budownictwo zróżnicowania sprzyjał budynki, tego, a b y znalazło się w krajobrazie odpowiednim tradycyjnych wzorów. 1 z na większą tego k r a j u . budynków w terenu nizinnych w n i m o b i e k t ó w z g ó r s k i c h okolic G r u z j i , o b e j m u j ą c y c h Twórcy i ilość dla Każda dzieliła z tych się z których stref Gruzja i mieści które pięć jedną nadal etnograficznej obejmuje Gruzję lub więcej stanowią krain podstawę zachodnią historycz­ podziału �309 KRONIKA etnograficznego czyli Szida tego k r a j u . N a w s c h o d n i ą i l Kwemo Kartli ; Samcche i Dżawacheti; Mta-Tuszeti, na; ze I V . wschodnie — czarnomorskie strefą szóstą krainy: Kacheti; I I I . południowa (Kaukaz) — Chewi, wysokogórze Pszawi i Chewsureti; V. południowo V I . wybrzeże razem G r u z j ę s k ł a d a j ą s i ę strefy: I . c e n t r a l n a , I I . wschodnia osetyńska obłast' autonomicz­ (Kolchida); V I I . strefa zachodnia, Guri, Imereti Megreli, Raczia, — Mtiuleti, obejmująca i Leczchumi; V I I I . A d ż a r s k a R e p u b l i k a A u t o n o m i c z n a ( G r u z i n i z m a h o m e t a n i z o w a n i od X V I I w . ) ; IX. Abchaska Republika Autonomiczna; Swaneti gdzie i górna będą nadmienić, w Azerbejdżanie, perskich w siedleńcy w następstwie w 1 połowie Cchinwali, (razem w XVIII w Osetyńczycy, ponad 120 tys.), przybyli wymienionymi, zostanie zaś znaczną po przy etapie wąski i i Persją, głównie którzy zamieszkują budynków, liczbie kultury materialnej i dzieła zasady p e ł n e g o więcej zbadany są budowle scowości Sijoni, kompletowana z materiału u zostaną znajdowała ilość się w niebem kultury ludowej możność tego w (wscho­ na zostaje przed muzeum przeniesie­ nie przyjęto zwłaszcza kamien­ miejscu, odpowiadającego t r a k t u j e s i ę stare, z a ­ 1966 r . ś w i ą t y n i ę ta, c z ę ś c i o w o w stanie przed­ skansenie z miej­ uszkodzona w i takim bez u z u p e ł n i e ń . muzeum muzeach budowa Gruzji etnograficznego, regionalnych potrwa kilkanaście obiektów łatwiejszego zde­ staniej M u z e u m G r u z j i i m . S. D ż a n a s z i i , licznych którego dotąd gdzie wysta­ liczne lecz które etnograficzne tego s p o s ó b , j a k nasze mniejsze muzea regionalne. w Tbilisi, i stworzy sala I, I I I , V I , V I I mieścić W jeszcze w wyodrębnionego stosunkowo ośrodek obszarze m u z e u m Inaczej postawiona w Państwowym pod i duża części budynków, V I w. Ś w i ą t y n i a dotychczas eksponowanych archeologicznych 1 dopiero muzeum, d z i a ł y historii, archeologii i przyrody. E k s p o z y c j e się także otwartym situ. się na dawnym miejscu, a w i ę c nie posiada do strefy będzie obiekt in kamienia. jak przeniesioną z tereny wejścia głównie większość znajdującego (bez s k l e p i e n i a ) , z o s t a ł a organizowanych w podobny ctwem Gruzji Z n a j d z i e s i ę t u o k o ł o 40 o b i e k ­ sztuki. K a ż d y gatunkowi kamienne, dział etnograficzny krotni rejon wschodniej parkowy. dlatego n i e k t ó r e pochodzącą o b e j m u j e ponadto pod teren prze­ masą i c z ę ś c i ekspozycji etnograficznej zinwentaryzowany pierwotnemu bytkowe Gruzja i autentyzmu, wznoszone znajdują na wydzielono placu obszar których dokładnie tylko zwartą Gruzji południowej znaczna c z ę ś ć jest j u ż gotowa. N a c a ł y m 200 r ó ż n y c h jakim najazdach przez R o s j ę z T u r c j ą sala kinowo-odczytowa zagospodarowane niem w mieszkańców uchodźcy strefami Obie podstawowe mioty ne, część jako głównym zarządu, przedzieli pierwszym tów, z których mniej kamiennej. najliczniejszą niszczących osadzeni i X I , p o ł o ż o n e w dolnej c z ę ś c i t e r e n u m u z e a l n e g o . ponad rzeźby stanowią głównie większej podstawowymi budynek o r a z pod u s ł u g i . i zachodnią) W (Kaukaz), tj. w. wzniesiony dnią w okazy Gruzini Grecy w o j e n toczonych administracyjno-kulturalny wowa tu Ormianie i oraz RA południowej przyszli wysokogórze historyczno-archeologiczną (XI), archeologiczne Gruzji X I X w. T a k ż e strefę Abchazkiej którzy w., oraż X . zachodnie także a w rozproszonych wioskach sięgają XVIII Poza zabytki że narodowościową, stanowią Wydzielono eksponowane Wypada grupę Raczia. kraju, Muzeum lat, zwielo­ etnograficznych, a także zapoznania s i ę z w i e l k i m boga­ kraju. N a z w y t y c h k r a i n p o d a j ę zgodnie z i c h a u t e n t y c z n y m , g r u z i ń s k i m b r z m i e ­ niem, k t ó r e m. in. zachowuje najnowszy fundamentalny atlas G r u z j i , opraco­ wany i w y d a n y przez A k a d e m i ę N a u k G S R R (Atlas Gruzinskoj Socjalisticzeskoj Sowielskoj Respubliki, T b i l i s i — M o s k w a 1964). �310 KRONIKA Realizacja ilości muzeum fachowców Środków finansowych dotacji n a b u d o w ę budowy, jako napotyka umiejących jest trudności konserwować sporo, gdyż tego w i e l k i e g o obowiązek zależnie od b u d o w y ludowej na miejscu, w rząd kultury się w całe braku wsie. odpowiedniej zabytkowe budowle. S R R udzielił znacznych go, p o d o b n i e j a k i n i c j a t o r z y narodowej. zabezpiecza t y m nawet z Gruzińskiej obiektu, t r a k t u j ą c wobec skansenu wynikające i rekonstruować Warto Gruzji podkreślić, szereg że obiektów T a k na przykład zabezpieczeniu poddana została jedna z najciekawszych w s i chewsurskich Szaszili (Kaukaz), mieszkańcy Kachetii. z o s t a l i p r z e n i e s i e n i p r z e d b l i s k o 20 l a t y n a n i z i n n e t e r e n y Czynności stosunkowo zabezpieczające zabytków Etnografii zadania i muzeum kultury ludowej pozostają Gruzji Katedra z Etnografii bliskiej prowadzi atlasu podstawę z się jednak szereg w dla p e ł n e g o terenowych Tbilisi. całość Gruzji. opracowania przez w MUZEUM Muzeum starej w Sieradzu, p o w s t a ł e swą właściwą działalność związku z tym i stworzyć Gruzji. budynku artystyczne. paleolitu aż do historycznych i W okresie również zarówno organizowania mieście, archeologiczne plastyką ekspozycje: etnograficzne. została w się z eksponatów 1961 r . n o w a archeologicznych, pierwszych stałych znalezione i miasteczkach podczas one i obrzędową czy wreszcie, była liczne Łask, początkowo w 1967 г., i jest tematem eksponaty penetracyjne zdobnictwa, ludowym badań zostały prowadzone S ą one uzupełniają O d 1950 r . p r o w a d z o n e częściowo Dotyczyły zapoczątkowane i stacjonarne, i wioskach powiatu. nich historyczne. także wystaw penetracyjne je o badania nad sieradzkim strojem ludowym, sztuka ludowa złożoną z pracowników nadwarciańskich. pasterstwo, (Studia Wyniki i materiały również głównie innych ośrodków, Objęto urządzenie pozarolnicze. i re­ początkowo są również i stacjonarne w następnych garncarstwem, kowalstwem. etnograficznych, Nie tych do nimi wnętrza badań dziejów zagadnienia, zwyczaje opublikowane ziemi badania na terenie sztuki ludowej. takie chaty, prowadził sieradzkiej). i j a k m. w Poza W bieżącym roku in. weselne pożywienie, czy wydawnictwie Sieradzkiem pow. R a d o m s k , Ł ę c z y c a etnogra­ badania nad kulturą obrzędy będą tylko prowadzonych M u z e u m . W l a t a c h 1964-1968 p r a c o w n i k M u z e u m , r a z e m z e k i p ą ficzną one a pow. Sieradz, a l a t a c h poszerzono jednak składająca jak i w bogate badania odbudowywaniem stałe Mu­ otrzymaniu d z i e j e S i e r a d z a i r e g i o n u s i e r a d z k i e g o od c z a s ó w współczesności, samym zbiory Składnica etnograficznych. nadal, terenie jako 1947 r. po ze s t o p n i o w y m pierwsze pierwsze b a d a n i a archeologiczne w w odbudowie b u d y n k u , otwarta kontynuowane były prowadzić (1950 г.), n a s t ę p n i e w 1953 r . p o w i ę k s z o n o j ą o z b i o r y Po całkowitej stała ekspozycja przedstawiająca wsi 1937 r. p o c z ą t k o w o zaczęło organizowano archeologiczną i historyczną przez w Pietraszek SIERADZU „pojagiellońskiej" kamienicy. Wraz montowaniem na W tego muzealnych kultury ludowej etnografii Zakład realizacji placówek Prowadzone gruzińskiej W Edward zealna, od z tym inwentary­ opracowywaniem etnograficznego Zakładem m a objąć oraz z w i ą z a n ą łączności Uniwersytetu materiałów przyszłości w A N GSRR współpracuje gromadzenie w inwentaryzujące której zachodniej niedawna. Prace nad b u d o w ą zacją i nie­ kultury prowadzone czy Wieluń. zapoczątkowane zajęcia własnym zostały Dotyczyły badania �311 KRONIKA nad .sieradzkim budownictwem wanie tów najciekawszych i do p l a n o w a n e g o Podstawową ludowym, najbardziej których jednym charakterystycznych z zadań dla jest działalnością terenowych, przez Muzeum kilka i Muzeum pieru, jak i jest zakupuje konkursy na dotyczyły plastyki obiek­ skansenu. gromadzenie, opracowywanie s t ę p n i a n i e e k s p o n a t ó w . E k s p o n a t y te g r o m a d z i s i ę p o p r z e z e k s p l o r a c j ę badaniach wytypo­ sieradzkiego głównie sztukę s i ę eksponaty ludową. ceramika, tkactwa, obrzędowej i kowalstwa, zgłaszane Konkursów a więc dzonymi przez Muzeum badaniami terenowymi, były na i o których do t e j innych ściśle udo­ organizowane takich było wycinanki i terenu przy ozdób związane z była mowa pory z pa' prowa­ poprzednio. Z p r a c ą n a u k o w o - b a d a w c z ą n i e r o z e r w a l n i e z w i ą z a n a jest p r a c a o ś w i a t o w a , p r o w a d z o n a przez M u z e u m od s z e r e g u lat. P o d s t a w ą tej p r a c y s ą e k s p o z y c j e s t a ł e l u b czasowe, w ł a s n e w z g l ę d n i e w y p o ż y c z a n e np. z M u z e u m S z t u k i w Ł o d z i , c z y t e ż i n n y c h o ś r o d k ó w m u z e a l n y c h . O p r o w a d z a n i e po w y s t a w a c h czy w y g ł a s z a n i e p r e l e k c j i i l u s t r o w a n e j e k s p o z y c j ą to c z ę s t o s t o s o w a n y s p o s ó b s z e r z e n i a w i e d z y 0 r e g i o n i e s i e r a d z k i m czy s z t u c e . M u z e u m n i e o g r a n i c z a s i ę j e d n a k do organizo­ w a n i a w y s t a w t y l k o w e w ł a s n y c h p o m i e s z c z e n i a c h . C z ę s t o o r g a n i z u j e w y s t a w y ob­ j a z d o w e w i n n y c h o ś r o d k a c h m u z e a l n y c h czy t e ż w d o m a c h k u l t u r y i k l u b a c h . W y ­ s t a w y t a k i e u r z ą d z a n e b y ł y np. w Ł a s k u , P a b i a n i c a c h , Z e l o w i e , a t a k ż e w e W ł o c ł a w k u ( „ S i e r a d z k i e k o w a l s t w o ludowe") i w T u r k u , g d z i e n a 62,5-lecie p o w . T u r e k i 100-lecie m i a s t a z o r g a n i z o w a n o wystawę „ S i e r a d z k a sztuka ludowa". W Łodzi przy w s p ó ł u d z i a l e Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h Muzeum z o r g a n i z o w a ł o w b i e ż ą c y m r o k u trzy w y s t a w y — „ W y c i n a n k a sieradzka" w Ł ó d z ­ kim D o m u Kultury, „Sieradzka tkanina ludowa" w K M P i K ( w y s t a w a ta z a ­ i n a u g u r o w a ł a nowy rok o ś w i a t o w y w K M P i K ) i ponownie w Ł D K „Sieradzkie g a r n c a r s t w o ludowe". W o t w a r c i u t y c h w y s t a w w z i ę l i r ó w n i e ż u d z i a ł t w ó r c y ludowi, a na otwarcie wystawy tkanin urządzono pokaz folklorystyczny — w y ­ s t ę p o w a ł z e s p ó ł muzyczny, ś p i e w a n o stare p r z y ś p i e w k i z w i ą z a n e z p r z ę d z e n i e m 1 tkaniem. Jednocześnie urządzono najlepsza sieradzka prządka. Wszystkie te wystawy cieszyły pokaz się przędzenia, dużym i M u z e u m z d o b y ł y n o w e grono s y m p a t y k ó w . tury przybrała Muzeum historii wystaw, przy często w kursy daną wystawą. na różnego Sieradzu Gospodyń kańców jednym przez Wiejskich jest czy wiejskie z regionem. powiatu dziejami zwiedzających pochodzących starszych. Odległość Oprócz wystaw w wsi o ś w i a t o w e , przeznaczone ze w s i . głównie tych Dom prelekcji cieszy Mam posiada stosunkowo na m y ś l i nie dla w i e j s k i c h szkół, ś w i e t l i c na Koła najczęściej się miesz­ Muzeum S i e r a d z u jest duży procent wycieczki szkolne, tu w i ę k s z e j organizowane wy­ Kul­ też również o zainteresowaniu jakim nie Bardzo charakterze przez Powiatowy k u l t u r a l n y c h , czy które i objazdowych zresztą korzystają od m i a s t a n i e o d g r y w a czasowych są Muzeum uznaniu, Kul­ przez archeologii, oświatowej. okazji warto dodać, że Muzeum w Polsce, sieradzki Muzeum prelekcji zapraszani są w Tematyka udział Domem ale r ó w n i e ż wygłaszane chyba świadczy o region działaczy usług i wzięła na organizowaniu lub w y s t a w k i organizowane kluby. regionu ludności. Przy z nielicznych m u z e ó w będzie odczyty Muzeum N a j l e p i e j to ich czy czasowej Z a przez p r a c o w n i k ó w terenowych PTTK. powodzeniem, z z a k r e s u etnografii, rodzaju kursy którym Współpraca z Łódzkim i polegać Prelekcje dla p r z y s z ł y c h w ś r ó d miejscowej ale zresztą okazji otwarcia wystawy organizowane związana osób tylko pracownicy n a u k o w o - o ś w i a t o w i kładowców tury nie charakter stały czy s z t u k i , a t a k ż e n a w y g ł a s z a n i u ilustrowanych tylko Ostatnio w roli. są r ó w n i e ż wystawki i klubów. W chwili �312 KRONIKA obecnej Muzeum posiada się w bieżącym większyło który nawiązał z i „Z dawnej skie i i nie związane i rzadziej rysunków, związanych Wystawki natomiast muzealne, wystaw z których i dotyczą bieżącym się z z sześciu eksponatów, nie i zbiorach głównie jak to z ma objazdowych, historii których są prowadzone państwa były są w bardzo z nich: rosyj­ Ermitażu" sieradzkim" reprodukcji, miejsce w wystawek czy lekcje szkół czy zdjęć wypadku oświatowych i regionu młodzież z pradzieje pokazowe oraz dla sztuki szersze Słowian nauczycieli jego zabytków. składający Ekonomicznego ludowej, jak itp. w Również Ośrodka W są n a w y s t a w i e od tematu b ą d ź t e ż n a sali odczytowej i w ó w c z a s lekcje te np. z k ó ł ­ prowadzone s ą orne i l u s t r o w a n e i filmem. jekcyjne, r z u t n i k i i epidiaskopy do p r z e z r o c z y i f i l m ó w ) . C z ę ś ć l e k c j i o d b y w a w Sieradza, czy terenie, kiedy to np. lekcje z prelekcją dotyczące łączy badań własne zdję­ ciami, przezroczami a nierzadko również (Muzeum posiada np. Mu­ Metodycznego kami zależności rozwoju zagadnienia, czy l e k c j e z k ó ł k a m i z a i n t e r e s o w a ń , historycznymi. rów­ obywa­ temat, ( l e k c j e h i s t o r i i i j ę z y k a polskiego), plastycznymi, lekcje ale wychowania Technikum zakresu też obejmujące prowadzo­ pracy są podstawowych, i p r e l e k c j i n a ten lekcje polskiego, się formą ramach zajęć Sieradza uczestniczyła również rzemiosła dzieje młodzież się cykl odczytów lekcji, w rolniczych, tylko te p r o w a d z o n e Prowadzone najdawniejsze zeum się są niektóre w po­ Sieradz, „Malarstwo w archeologiczne bardziej r o z p o w s z e c h n i a j ą c ą głównie roku odbył Sieradza. narzędzi z wystawek Oto europejskiego składają czasowych korzysta i licealnych. L e k c j e telskiego W te tych epoce k a m i e n i a " , „Badania odbiorców z n i m i p r e l e k c j i to t y l k o j e d e n r o d z a j p r a c y o ś w i a t o w e j nej przez M u z e u m . C o r a z nież jak: ich W a r c i e , pow. wycinanki. Organizowanie i grono sieradzkiego. ludzi w malarstwa regionem sieradzka". a Tematy regionu „Życie „Arcydzieła z wystawek, współpracę. wyłącznie książki", „Wycinanka wystawki stałą dotyczą radzieckie", inne, takich roku o szpital psychiatryczny w Muzeum różnorodne dziejów dziesięć archeologicznych się zwiedzanie stanowiska aparaty czy archeologicznego O d s z e r e g u l a t (od 1957 r.) M u z e u m w S i e r a d z u p r o w a d z i S t u d i u m współudziale szerzenie czym. wiedzy Czasami sztuki, dzielą jednak się jach. Prelekcje kiedy filmem. dawnej m. czy in. ze podejmowane słuchaczami ramach współczesnej są swymi są Studium muzyki Łódzkiej. świadczy Powszechnej. z wrażeniami takich są z udziałem te o zainteresowaniu organizowania z cieszą czy też się mieszkańców dużym jest gospodar­ dotyczące np. też pre­ innych kra­ przezroczami, nie­ po czasami znanych Regionalne Studium niekiedy podróży zdjęciami organizowane Koncerty ogólniejsze, muzealnictwem, zazwyczaj polskiej, Zadaniem rozwoju kulturalnym i zagadnienia związanych ilustrowane Opery Wiedzy o jego p r z e s z ł o ś c i , problemów te W chyba najlepiej o potrzebie Towarzystwa o regionie, niektórych legenci i się zabytków miasta. przy stów, pro­ koncerty muzyków i powodzeniem, Sieradza dobrą np. soli­ co muzyką imprez. I n n y c h a r a k t e r m a j ą o d b y w a n e co d w a tygodnie N i e d z i e l n e S p o t k a n i a M u ­ zealne, prowadzone w y ł ą c z n i e przez n a u k o w o - o ś w i a t o w y c h p r a c o w n i k ó w M u z e u m . T e m a t y k a t y c h S p o t k a ń jest bardzo r ó ż n o r o d n a : s k a r b y polskiej k u l t u r y i sztuki, sztuka ludowa, z w y c z a j e i o b r z ę d y , dzieje i r o z w ó j r z e m i o s ł a , ż y c i e l u d ó w p r y ­ mitywnych, p i ę k n o r e g i o n ó w Polski. W b i e ż ą c y m r o k u zorganizowano szereg S p o t k a ń o tematyce z w i ą z a n e j z 25-leciem P R L (wykorzystano zestaw filmowy „ C h w i l a w s p o m n i e ń " ) — odbudowa k r a j u po z n i s z c z e n i a c h w o j e n n y c h i j e g o r o z w ó j g o s p o d a r c z y i k u l t u r a l n y . N i e k i e d y S p o t k a n i a te z w i ą z a n e s ą z p r z y p a d a - �313 KRONIKA jącymi rocznicami czy w a ż n i e j s z y m i gotowywane są zestawy filmowe, wydarzeniami. N a wszystkie Spotkania przy­ poprzedzone zwykle krótką, wprowadzającą pre­ lekcją. Zarówno sobie Studium duże inne grono imprezy i młodzież,, Brak zowane zbierać pracy 0 Regionalne, stałych organizowane szczególnie przez osobnej, specjalnej wystaw się sympatycy regionie i sztuki wystawy, katalogi Muzeum po i brak raz pierwszy zarówno a na zdobyły wszystkie ludzie w czy nawet sztukę także (wszystkie audycje zorganizowało w pewnym się nowych D o tej p o r y pokazy, to Muzealne również pomieszczenia, uniemożliwia regionie, ludowej. Są kinowo-odczytowej tego p o s z u k u j e o Spotkania przychodzą starsi, j a k internatów. czasowych), Muzeum, Mimo nie t y l k o wytworów sali którzy Muzeum. ze s z k o l n y c h są na sali oświatowej. j a k i Niedzielne słuchaczy, imprezy organi­ którym mogliby stopniu form rozszerzenie popularyzacji nowych form ludową popularyzowano telewizyjne. kiermasz wiedzy rozpowszechniania W wytworów poprzez bieżącym sztuki roku ludowej, k t ó r y m i a ł n a celu u d o s t ę p n i e n i e autentycznych w y t w o r ó w sztuki, o k t ó r e niestety tak trudno w resowaniem miejscowym mieszkańców jezdnych. Skłoniło to kiermaszu każdego roku. Warto sklepie Cepelii. S p o t k a ł Sieradza, s t a n o w i ł Muzeum też wspomnieć do podjęcia o współpracy Radia, które nagrywa audycje m ó w i ą c e Telewizja stawy Łódzka Warszawską, Innym rodzajem czy archeologii. sztuki nagrywane są działalności ludowej, audycji zawsze Łódzką oraz jest historii, pracowników czy w y ­ z Rozgłośnią np. sieradzkiej za granicą. udzielanie nauczycielom studentom pomoc również konsultacji' ze s t a ł e g o ekonomii, również „Łódzkich dotyczące uczniowie muzealnych. Jeśli sztuki ludowej, w „ P r a c a c h i M a t e r i a ł a c h M u z e u m Archeologicznego Etnograficzna" w Studiach Łodzi (nr 3: 1960, n r Etnograficznych" w szereg i n n y c h o p r a c o w a ń ogólniejszych, latach i za­ etnografii to s ą to z a r ó w n o w ł a s n e p u b l i k a c j e , j a k „ P r a c e i M a t e r i a ł y Seria typu Polskiego ich t w ó r c ó w dotyczące tych nierzadko korzystają znajdują przy­ tego są dla P o l a k ó w naukowo-oświatowej do p r a c d y p l o m o w y c h Z materiałów zamieszczone ficznego. z Rozgłośnią zainte­ dla osób organizowania współpracuje cykle Z i e m i S i e r a d z k i e j " (t. 1: 1962), k a t a l o g i kuły w wytwory Nauczycielskiego którzy 0 materiały, Muzeum atrakcję o regionie- s i e r a d z k i m c z y p r a c y M u z e u m . Muzeum. Muzeum materiałów Studium średnich, decyzji c z y f o l k l o r u . A u d y c j e te p r z e z n a c z o n e 1 udostępnianie ocznego przez dla której sztuki ludowej jów popularyzuje organizowane s i ę on z o g r o m n y m też pewną 5: 1961, n r szkół chodzi do D z i e ­ czy a r t y ­ i Etnogra­ 7: 1963) c z y 1959, 1961, 1962, j a k r ó w n i e ż dotyczących etnografii Polski, historii czy sztuki. Na ców zakończenie ludowych. 1 pokazy, również stara często należy też wspomnieć s i ę o stypendia pomaga im w dla mniej Burzenina wystarało (wyrób został kilka przyczynia się również w pewnym z jaką i a zdolnych życiowych 1954 r . Z e s p ó ł znalazło otacza poprzez twór­ wystawy twórców, kłopotów. Tkaczek w zatrudnienie. Pomoc ale Dzięki Moni- Muzeum s t o p n i u do r o z w o j u l u d o w e j t w ó r c z o ś c i J a d w i g i glinianych s i ę o stypendium np. w kobiet ich Muzeum i wyroby zamożnych rozwiązywaniu staraniom Muzeum zorganizowany cach, pow. Sieradz, w k t ó r y m Grali o opiece, Nie tylko popularyzuje ich twórczość figurek zwierzęcych), dla której Muzeum zapomogi. M u z e u m w S i e r a d z u n i e jest w i ę c t y l k o z b i o r n i c ą m a r t w y c h (z pozoru) p r z e d ­ miotów, ale b i e r z e i powiatu. udział w codziennym, normalnym życiu mieszkańców Elżbieta miasta Delida �