https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e0a4540046de9c853449231d7b5303db.pdf b28401105e925e25bccce76ce46e12b7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2074 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1926 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1993 t.76 Description An account of the resource LUD 1993 t.76, s.295-326 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 76, 1993 v. Z DZIAŁALNOŚCI ZA OKRES KRONIKA SPR AWOZDA N IE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LU DOZNA WCZEGO OD WRZEŚNIA 1992 DO WRZEŚNIA ROKU 1993 I. Informacje ogólne Polsk ie Towarzysl wo Ludozna wcze - podobnie jak inne towarzystwa - nie jest finansowane przez Polską Akademi~ Nauk. Od stycznia 1992 roku fundusze na działalność ogólnotechniczną i wspomagającą badania PTL otrzymuje głównie z Komitetu Badań Naukowych, w mniejszym wymiarze z Ministerstwa Kultury i Sztuki, i od innych sponsorów. Pieniądze z Komitetu Badań Naukowych otrzymują: Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu, Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi oraz Biblioteka PTL we Wrocławiu. Natomiast pracownicy agendy wydawniczej i administracji PTL we Wrocławiu są utrzymywani wyłącznie z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży naszych wydawnictw. Towarzystwo korzysta nadal z uprzejmości uniwersytetów w Łodzi i we Wrocławiu, zajmując bezpłatnie ich lokale, natomiast Pracownia DWOK płaci czynsz Urz~dowi Miasta w Poznaniu. l. Sprawy organizacyjne 18 września 1992 roku na 68 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Szamotułach odbyły się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koló-cńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, mgr Ewę Bączyńska, mgr Elżbietę Berendt, dr. Janusza Bohdanowicza, mgr. Jana Cieślaka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza, mgr. Jana Heidenreicha, mgr Krystyn~ Kaczko, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr. Eugeniusza Kłoska, mgr Annę Kwaśniewską, prof. dr Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, dr Annę Kowalską-Lewicką, mgr Teres~ Lasową, mgr Marię Parnowską, mgr. Andrzeja Rataja, dr Magdalen~ Rostworowską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana Tubaję, mgr Bernadettę Turno. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium w następującym składzie: Prezes - dr Zygmunt Kłodnicki, Wiceprczesi - mgr Roman Tubaja i dr Anna Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - dr Magdalena Rostworowska, Z-ca Sekretarza Gen. - mgr Elżbieta Berendt, Skarbnik - mgr Zbigniew Toroóski, Z-ca Skarbnika - dr Janusz Bohdanowicz, Członek Prezydium ZG - mgr Teresa Lasowa. Główna Komisja Rewizyjna ukształtowała się w składzie: Przewodniczący - mgr Jerzy Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego - mgr Irena Wronkowska, Członkowie - dr Jan Łuczkowski, dr Wojciech Sadowski, mgr Irena Soppa. Sąd Kolcżeóski ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - dr Stanisław Chmielowski, Członkowie - dr Kazimiera Wolos, dr Feliks Czyżewski. �296 W okresie sprawozdawczym odbyło się 7 posiedzeń Prezydium ZG PTL (14.11.92; 11.12.92; 30.1.93; 31.03.93; 9.06.93; J 1.09.93; 23.09.93), w których omawiano sprawy bieżące związane z funkcjonowaniem Towarzystwa i jego agend. Posiedzenie Prezydium w dniu 11.12.92 połączone było ze spotkaniem z członkami Komitetu Nauk Etnologicznych. Dyskutowano na nim m.in. problemy przygotowania jubileuszu IOO-lecia PTL oraz koncepcję zorganizowania z tej okazji sesji naukowej nie tylko we Wrocławiu, ale również we Lwowie. Pozostałe posiedzenia poświęcone były w znacznym stopniu sprawom wydawniczym, w tym także znalezieniu odpowiednich form sprzedaży wydawnictw PTL. Omawiano również propozycje zaktywizowania środowiska młodych etnografów poprzez organizowanie sesji naukowych oraz stworzenie im możliwości druku prac. Poruszano także problemy związane z ochroną zabytków i nicdocenianiem tradycyjnej kultury ludowej. Na posiedzeniu w dniu 11.09.93 omawiano przygotowania do 69 Walnego Zgromadzenia Delegatów w Chorzowie oraz do obchodów setnej rocznicy powstania Towarzystwa. Ze względu na brak środków finansowych odbyło się tylko jedno posiedzenie plenarne Zarządu Głównego (23.09.93) oraz jedno posiedzenie Głównej Komisji Rewizyjnej (10.09.93). Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Ministerstwie Kultury i Sztuki o pozyskanie środków finansowych. Dzięki aktywnemu uczestnictwu prof. dr. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej i dr. Zygmunta Kłodnickiego w Radzie Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosla Artystycznego w Ministerstwie Kultury i Sztuki udało się w ostatnich latach pozyskać wysokie dotacje na serie wydawnicze PTL: "Bibliotekę Zeslańca", "Regiony - tradycja i współczesność" oraz "Literaturę Ludową". Udział w tej Radzie to nic tylko uzyskanie dodatkowych środków finansowych, ale także opiniowanie i doradztwo w szeregu innych spraw. W uznaniu rangi Towarzystwa wiceminister Kultury i Sztuki powołał prezesa PTL do Rady Ekspertów. Członkowie Towarzystwa brali udział w szeregu zebrań, zjazdów, narad i spotkań poświęconych wielu istotnym problemom związanym z polem działania Towarzystwa. Prezez PTL uczestniczył w spotkaniu Ogólnopolskiego Zespołu ds. Karty współczesnego regionalizmu poJskiego (Radziejowice 25-26.03.93) oraz w spotkaniu Rady Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosła Artystycznego MKiS na temat planu finansowego na 1993 rok, a także w ogólnopolskim spotkaniu z dziennikarzami na temat kultury polskiej. Mgr Maria Parnowska reprezentowała nasze Towarzystwo na uroczystości nadania imienia doc. dr. Adama Chętnika - Ostrołęckiemu Towarzystwu Naukowemu (Ostrołęka 4.10.92). Na uroczystości tej prof. dr Marian Pokropek wygłosił obszerny referat na temat zasług i dokonań Patrona. Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk zaprosiła przedstawiciela PTL na Zjazd Towarzystw Naukowych, który odbył się 19.12.92 r. Na Zjeździe omawiane były formy i kierunki działalności towarzystw (PTL reprezentował dr Zygmunt Kłodnicki). Prezes PTL brał również udział w naradzie dyrektorów wojewódzkich wydziałów kultury pl. "Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne, potrzeby i zagrożenia". Narada zorganizowana została przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, Departament ds. Uczestnictwa w Kulturze, w dniach 26-28.ł 1.92 roku w Szczyrku. W ramach datującej się od 1973 roku współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie - Prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki uczestniczył w XII Walnym Zgromadzeniu w Banskiej Bystrzycy (14-16.09.93). Na spotkaniu jakie miało miejsce w dniu 3.09.93 z dr. Arturem Kostarczykiem, dyrektorem Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Gdańsku omawiano możliwość współpracy członków PTL w opracowaniu serii monografii terytorialnych. Towarzystwo bierze udział w pracach Ministerstwa Edukacji Narodowej nad nowymi programami kształcenia ogólnego. Do programów wprowadzono tematy dotyczące tradycyjnej kultury ludowej, kultur mniejszości narodowych, problematyki "małej ojczyzny" itp. �297 Prof. dr Czesław łkrnas zaaranżował współprac9 pomi9dzy Towarzstwem a zespołem prof. dr. Jana Szczepailskiego z Centrum Pamiętnikarstwa Polskiego w Warszawie, przygotowującym Encyklopedir Kultury Wsi Polskiej. Prezydium PTL upoważniło prof. dr Bronisławę Kopczyilsk<!-Jaworsk<! do kontynuowania uzgodnień w tym zakresie. Zarząd Główny PTL złożył w Mazowieckim Towarzystwie Kultury wniosek o przyznanie zespołowej nagrody im. Oskara Kolberga dla ODiIE w Łodzi. W ramach Towarzystwa działa aktualnie 20 oddziałów terenowych. We wrześniu 1992 roku powolany został Oddział PTL w Zamościu, któremu przewodniczy mgr Maria Fornal. Przy niektórych oddziałach Towarzystwa istnieją koła zainteresowań kulturą Ormian i Łużyczan. Przy Towarzystwie działa Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu. której redaktorem naczelnym jest prof. dr Bogusław Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi pod kierownictwcm prof. dr Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej. Nie wszystkie oddziały PTL wywiązują się ze swyeh statutowych obowiązków i tak roczne sprawozdania ze swej działalności na WZD w Chorzowie oraz raporty finansowe za II półrocze 1992 roku oraz pierwsze półroczc 1993, nadesłały następujące odziały: Gdańsk, Kraków, Łódź Mszana Dolna. Opoczno. Poznań, Oddział Śląski, Wrocław i Zamość. Oddział w Ziełonej Górze nadesłał wyłącznic sprawozdanie z działalności, a oddziały w Toruniu, Warszawie i Opolu raporty finansowe. Listę delegatów na Walne Zgromadzenie Delegatów w Chorzowie przysłały zaledwie cztery oddziały - Opoczno. Kraków, Łódż i Mszana Dolna. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej i nadsyłanie bieżących informacji do Wrocławia. Na koniec czcrwca br. Towarzystwo skupiało 1 128 członków, w tym 2 członków prawnych oraz 8 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych ze Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie. 3. Sprawy wydawnicze Generałnic w działałności wydawniczej Zarząd Główny PTL nie notuje zagrożeń organizacyjnych. finansowych ani merytorycznych, niemniej jednak są sprawy wymagające ostatecznego załatwienia. "Lud" - rocznik. Istnieje opóźnienie w cyklicznym wydawaniu periodyku. Aktualnie w ostatniej fazie druku znajduje się tom za rok 1992, a tom za rok 1993 zostanie przekazany do druku pod koniec bieżącego roku. Natomiast w roku 1994 winny ukazać się drukiem dwa tomy - zaległy za rok 1993 i bieżący za rok 1994. "Literatura Ludowa" - pismo wraca do normalnego toku wydawniczego. W roku 1993 opublikowano trzy zeszyty za rok bieżący. Pozostałe numery 4-6 ukażą się z początkiem 1994 roku jako tom zbiorczy, poświl=cony kulturze polskiej na Zaolziu, przygotowany przez prof. dr. Daniela Kadłubca. W tekach rcdakcyjnych znajdują się materiały do dwóch zeszytów na rok 1994, a ponadto trwają prace nad gromadzeniem materiałów do następnych numerów. Część środków finansowych przeznaczonych na druk tego dwumiesięcznika jako nadwyżka zostanie przesunięta na inne tytuły. Atlas Polskich Strojów Ludowych - do druku przewidziane jest opracowanie J. Wielka Strój od Łącka, Kamienicy i Ochotnicy. Druk tego zeszytu uzależniony jest od wprowadzenia poprawek porecenzyjnych prof. dr. Romana Reinfussa, a także pozyskania środków finansowych. Planuje się zainteresowanie władz regionalnych reprintami wydanych już zeszytów, uzależniając ten kierunek edycyjny od dotacji z zewnątrz. W tekach redakcyjnych brak kolejnych zeszytów do druku. "Prace i Materiały Etnograficzne" - jeszcze w tym roku, na przełomie listopada i grudnia ukaże się opracowanie prof. dr. Wilhelma Gaja-Piotrowskiego pl. Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Tarnohrzega i Rozwadowa. Środki finansowe na jego druk pochodzą częściowo ze środków własnych PTL, a część środków przyznanych Towarzystu przez Ministerstwo Kultury i Sztuki �298 postanowiono przekazać na inne publikacje. W tekach redakcyjnych brak nowych tytułów. "Prace Etnologiczne" - tu również brak materiałów w tekach redakcyjnych. "Arehiwum Etnograficzne" -.:. w druku znajduje się Bih/iografia etnografii polskiej za lala 1926-1933, którą Artur Hlebowicz przygotował w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodj':i. W tekach redakcyjnych znajduje się kolejny tom pracy J. Świętka zatytulowanej Brzozowa i okolice Zakliczyna. Rada Wydawnicza ZG PTL podjęła decyzję, że do druku tego materiału przystąpi się po otrzymaniu całości tekstu opracowanego przez dr Krystynę KwaśmewIcz. "Biblioteka Popularnonaukowa" ~ w tece redakcyjnej znajduje się praca prof dr Teresy Karwickiej - Strój ludowy w Polsce. Zarząd Główny PTL dwukrotnie czynił starania o pozyskanie dotacji na jej wydanie. "Biblioteka Zesłańca" - w ramach tej serii wydawniczej ukazało się dotychczas osiem tytułów, a pozostałe trzy planowane na rok 1993 ukażą się pod koniec rok u. Seria rozwija się dzięki możliwości pozyskiwania na jej wydawanie środków finansowych od instytucji państwowych, a także od sponsorów prywatnych. Pozytywne recenzje wydawnicze stanowią dodatkowy element wspierający merytorycznie celowość jej kontynuowania. W roku 1992 (listopad) "Biblioteka Zesłańca" została wyróżniona nagrodą Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Yorku. Jej odbiór jest dość szeroki zarówno w kraju jak i za granicą. Istnieje lista stałych subskrybentów, a ponadto dystrybucja odbywa się poprzez rynek księgarski, kiermasze okolicznościowe, np. podczas Światowej Pielgrzymki Sybiraków w Częstochowie (maj J 993) i centralnej Akademii z okazji Dnia Sybiraka (Wrocław, J 6.09.93). "Biblioteka Zesłańca" stanowi mocne oparcie dla Zarządu Głównego PTL w zakresie pozyskiwania środków finansowych na utrzymanie Biura Zarządu oraz na fundusz osobowy pracowników (poza Biblioteką Naukową, Archiwum i redakcją "Literatury Ludowej"). Ten trend edytorski w ramach omawianej serii zostanie utrzymany, planuje się opublikowanie w przyszłym roku kolejnych ośmiu tytułów, które wzbogacą zakres tematyczny "Biblioteki". W planach wydawniczych znajduje się monografia pl. Benedykt Dybowski życie i praca, autorstwa prof dr Gabriela Brzęka, na którą wydawca otrzymał dotację z Komitctu Badań Naukowych. W przyszlym roku - w rocznicę insurekcji kościuszkowskiej "Biblioteka Zesłańca" opublikuje Dziennik Józefa Kopcia, zesłańca na Kamczatkę ... , brygadiera wojsk polskich wziętego do niewoli pod Maciejowicami. Dziennik ten jest wartościowym źródłem do dziejów Polaków na Syberii, a wydany po raz pierwszy w całości z autografu wzbogaci naszą literaturę o wartościowe źródło historyczne. Forma edycyjna Dziennika o chrakterze bibliofilskim zapewni mu szeroki odbiór czytelniczy. "Łódzkie Studia Etnograficzne" - w ostatniej fazie druku znajduje się 32 tom, zawierający pracę Jadwigi Kucharskiej Poszukiwania tożsamości kulturowej w Polsce i Kanadzie. "Regiony. Tradycja j współczesność" - nowa seria powstała w ramach Zarządu Głównego PTL. Pierwszy tom poświęcony Dolnemu Śląskowi jest już gotowy do druku. Publikaeję tę dotuje Ministerstwo Kultury i Sztuki. Poza seriami ukaże się publikacja pod nazwą Po/ski At/as Etnograficzny - Komentarze, pod redakcją dra Janusza Bohdanowicza. Publikację tę dotuje Komitet Badań Naukowych. Przyspieszenia wymagają prace nad Encyk/opedią pożywienia ludowego i Słownikiem elllogra(ów polskich, gdyż w przeciwnym razie termin wydania związany z jubileuszem PTL (rok 1995) stałby się nierealny. 4. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Biblioteka gromadzi przede wszystkim wydawnictwa z zakresu etnografii i etnologii oraz ważniejsze publikacje archeologiczne, historyczne, socjologiczne ijęzykoznawcze. W roku sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 523 woluminy, w tym zakupiono 216 woluminów �299 za sumę 13043000 zl., z wymiany wpłynęły 284 woluminy, jako dary otrzymano II woluminów, z produkcji wydawniczej Towarzystwa pozyskano 12 woluminów. Najwięcej książek wpływa z wymiany wydawniczej, którą Towarzystwo prowadzi z 44 instytucjami krajowymi i 180 instytucjami zagranicznymi. Wymiana ta zapewnia bibliotece regularny dopływ najnowszej literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopiśmienniczej W zamian za otrzymane czasopisma i dzieła zwarte wysłaliśmy 74 tom "Ludu", 36 rocznik (1992 rok) "Literatury Ludowej" oraz inne wydawnictwa Towarzystwa (wedle rozdzielnika wymiany). Do konserwacji i oprawy oddano 88 woluminów, w tym większość książek z końca XIX i pocz. XX wieku. Z księgozbioru korzystali pracownicy Katedry Etnografii i innych placówek naukowych, a przede wszystkim studenci etnografii, archeologii, historii, filologii różnych specjalności, kulturoznawstwa, geografii oraz inni zainteresowani. Na miejscu w czytelni udostępniono 1400 woluminów, na zewnątrz czytelnikom indywidualnym wypożyczono 350 woluminów. W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych bibliotekom krajowym wypożyczono 17 woluminów, a bibliotece zagranicznej - I volumin. Do Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej w Warszawie przesłano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do naszej biblioteki w rok u 1992. 5. Archiwum Naukowe PTL W okresie sprawozdawczym Archiwum powiększyło swoje zbiory o następujące materiały archiwalne: materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim (depozyt), dokumentację z badań terenowych prowadzonych na Dolnym Śląsku przez dr Jadwigę Powłowską, ofiarowane przez autorkę, 42 teksty wspomnieniowe "sybirackie". Teki archiwalne są udostępniane w czytelni Biblioteki PTL. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się wspomnienia zesłańcze, z których korzystają studenci historii. Magdalena Rostworowska Sekretarz Generalny 69. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO LUDOZNA WCZEGO W CHORZOWIE 24 WRZEŚNIA 1993 TOWARZYSTWA 69 Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzył prezes Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz gospodarzy Zjazdu - prezes Oddziału Śląskiego K. Kaczko i dyrektora Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie J. Heidenreicha. J. Heidenreich powitał przybyłego na otwarcie Walnego Zjazdu Delegatów prezydenta miasta Chorzowa mgr. M. Marquardta, humanistę i protektora działań Górnośląskiego Parku Etnograficznego. Prezydent dziękując za zaproszenie, serdecznie powitał wszystkich w Chorzowie podkreślając wkład pracy J. Heidenreicha w funkcjonowanie skansenu, placówki przyciągającej coraz większą grupę osób zainteresowanych kulturą regionu Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. �300 Prezes przypomniał o zmarłych w ostatnim roku kolegach: z Oddziału Krakowskiego odeszli - Stanislaw Kalinka, Tadeusz Lewicki, Tadeusz Martynowski, Zofia Cicśla-Reinfuss, Anna Zambrzycka - Steczkowska; z Oddziału w Mszanic Dolnej - Julia Szymanek; z Oddzialu w Opocznie - Janina Szczurowska. Prezes Z. Kłodnicki odczytał też nadesIane przcz Oddziały wspomnienia o zmarłych czlonkach. A. Kowalska-Lewicka przypomniała o zmarłej w tym roku prof. Annie Kutrzebie-Pojnarowej oraz wygłosiła kilka słów ojej olbrzymim dorobku naukowym, aktywności spoleeznej i niezwykłej dobroci. Zebrani uczcili zmarłych minut,! ciszy. Z. Kłodnicki na wstępie podkreślił społeczny wysiłek osób, dzi;;:ki którym możliwe jest dobre funkcjonowanie Towarzystwa: profesorom B. Linette i G. Labudzie z Komitetu Redakcyjnego Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga, prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej opiekującej się Ośrodkiem Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, oraz profesorom C. Hernasowi, B. Bazielich i E. Pietraszkowi, którzy współpracuj,! z agendami wc Wrocławiu. Prezes podziękował też za wielki wkład pracy prof. Z. Jasiewiczowi zajmującemu si;;: przygotowaniem obchodów jubileuszu IDO-lecia istnienia Towarzystwa, dyrektorowi Z. Torońskiemu za pracę skarbnika oraz pracownikom Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z Wrocławia, Poznania i Łodzi. Następnie o przewodniczenie obradom poprosił wiceprezesa PTL A. Kowalską-Lewicką. Przewodnicząca serdecznie powitała zebranych oraz odczytala program porządku dziennego: I. Otwarcie 2. Wybór przewodniczącego obrad 3. Wspomnienie o zmarłych 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach 5. Powolanie Komisji Wnioskowej 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego 7. Sprawozdanie finansowe 8. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga 9. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej 10. Sprawozdania Oddziałów 11. Sprawozdania Sekcji Zainteresowań 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej 13. Dyskusja 14. Wystąpienie Komisji Wnioskowej ad 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach odczytała M. Niewiadomska. ad 5. Do Komisji Wnioskowej powolano i przegłosowano przy 1 głosie wstrzymującym: M. Parnowską, 1. Kapłona, i M. Turlińską. ad 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z działalności PTL za okres 09.1992 - 09.1993 odczytala M. Rostworowska. W uzupelnieniu M. Abdalla przypomnial o istnieniu Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską, nie wymienionego w Sprawozdaniu. ad 7. Sprawozdanie finansowe przedstawił skarbnik PTL Z. Toroński. ad 8. Sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga przedstawił. B. Linette. A. Kowalska-Lewicka w uzupełnieniu odczytała list 'od Mazowieckiego Towarzystwa Kultury o przyznaniu nagrody im. Oskara Kolberga zespołowi redakcyjnemu DWOK w składzie: E. Miller, J. Pałka, A. Skrukwa, W. Przewoźny, D. Pawlak. ad 9. M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. ad 10. W następnym punkcie porządku przedstawione zostały sprawozdania następuj,!cych Oddziałów: Gdańsk, Katowice, Kraków, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Opole, Poznań, Warszawa, Wrocław, Zamość, Zielona Góra (oddział zglosił chęć przygotowania kolejnego WZD). Przy odczytywaniu sprawozdania Oddziału w Łańcucie serdecznie powitano zasłużonego �301 prezesa Oddziału Franciszka Frąezka, dzil(kując mu za propagowanie ludoznawstwa oraz za niezmierną aktywność w pracy ludoznawczej. Po przcdstawieniu sprawozdali A. Kowalska-Lewicka w krótkich słowach podsumowała działalność Oddziałów. ad 11. Z uwagi na to, ŻC działalność Kół Zainteresowań Kulturą Ormiańską i Łużycką została przcdstawiona w sprawozdaniach Oddziałów, jcdynie o działalności Koła Asyryjskiego kilka słów powiedział M. Abdalla. ad 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił przewodniczący J. Andrzejewski wnioskuj,!c a udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu oraz apelując o czynne włączenie sil( do prac Towarzystwa z okazji IDO-lecia jego istnienia. ad 13. W kolejnym punkcie obrad Z. Jasiewicz omówił program organizacyjny i ideowy jubileuszowych obchodów IOO-lecia istnienia Towarzystwa. Przedstawił propozycję powołania oprócz Komitetu Organizacyjnego również Komitetu Honorowego obchodów. Do Komitetu Honorowego planuje się zaproszenie ludzi nauki (prof. G. Labuda, prof. A. Wyezański i inni) oraz bylyeh prezesów PTL. Istnieje także potrzeba przygotowania biuletynu informacyjnego o jubileuszu dla mediów. Głównym miejscem obchodów jubileuszu byłby Wrocław, gdzie odbywałoby siy WZD i konferencja naukowa. Planowane są także konferencje w innych miastach (Zamość) oraz na Ukrainie we Lwowie. Jednak konferencja we Lwowie powinna się odbyć z inicjatywy środowiska lwowskiego, (lub na zlecenie jakiej~ fundacji naukowej, a członkowie PTL mog,! w nicj uczestniczyć jako zaproszeni goście). Planowane są wydawnictwa z okazji jubileuszu. Istniejc koncepcja wydania monografii Towarzystwa oraz monografii Oddziałów (przygotowywana jest monografia Oddziału w Mszanie Dolnej). Z. Jasiewicz zwrócił jednak uwagl( na potrzeby rynku wydawniczego. Niefortunne byłoby wydanie prac, które nie znalazłyby odbiorców toteż wydawnictwa powinny mieć charakter problemowy a nie kronikarski. Podobny charakter ma mieć także jubileuszowy tom "Ludu". Byłby to tom problcmowy, związany z jubileuszem ale również z historią PTL i jego związkiem z historią ctnografii i etnologii w Polsce. Pojawiły się także inne propozycje wydawnicze (np. Słownik biograficzny etnografów polskich). W ramach obchodów jubileuszu planuje się szereg wystaw muzealnych związanych z historią PTL i kultlIra ludową dawnych kresów wschodnich Rzeczypospolitej. Program ideowy obchodów ma na celu ukazanie roli naukowej Towarzystwa, która wynikała ze zwi'lzku mil(dzy profesjonalistami a nieprofcsjonalistami w obrębie Towarzystwa, wskazanie jak kształtowały się w Towarzystwic cele istotne dla kultury i społeczeństwa oraz realizacja tych celów - upowszechnianie nauki, uczenie wartości innych kultur i subkultur, kultur etnicznych. Istotne było wskazanie roli kultury ludowej w kulturze narodowej oraz dowartościowaniu społecznym i kulturowym chłopów. Towarzystwo było zatem czynnikiem demokratyzacji i tworzcnia narodu polskiego oraz przeciwnikiem wszelkich nacjonalizmów. Z. Kłodnicki poprosil o skladanic na ręce organizatorów propozycji dotyczących obchodów i przypominał wkład pracy poprzednich prezesów w istnienic Towarzystwa. W imieniu wszystkich uprzednich prezesów od A. Kaliny poczynając podziękowała A. Kowalska-Lewicka. ad 15. Do Komisji Wnioskowej wpłynęły nastl(pujące wnioski: l. Apel do czlonków PTL aby włączali sil( do programów regionalnych tworzonych przez samorz\!dy, zwracając uwagę na tradycyjne wartości kultury regionu, oraz zachęta do tworzenia monografii regionalnych także na potrzeby szkół. Z. Kłodnicki zaproponowal pozostawienie wniosku jako zalecenia, bez potrzeby glosowania. 2. Wniosek 1. Pośpiecha z Opola o poparcie starań Wyższej Szkoły Pedagogicznej o uzyskanie zgody Ministerstwa Edukacji Narodowej na utworzenie kierunku ,,folklorystyka". Wniosek jako oczywisty pozostawiono bez glosowania. 3. Wnioski J. Pośpiecha z Opola i K. Wolos z Koszalina o wznawianie wyczcrpanych tytulów (np. "Literatura Ludowa", Atlasy Strojów Ludowych). Z. Kłodnicki zauważył, że trudno �302 decydować o wznowieniach pomyślne ZG zwróci 4. Wniosek placówek M. Fornal ten byłby Rady spisu zbiorów o opracowanie takich przyszłego zbadania rynku honorowego w Łańcucie Franciszkowi Frączkowi. Oddziału zł. Z inicjatywy wysokości przyjęto 8. Wniosek członków PTL 9. Wniosek Odziału oraz Zarządu Wniosek w Mszanie zbiorów. w której znaleźliby a przede się wszystkim PTL o nadanie godności członka aklamację. wysokości składek członkowskich składki do 50000 zł i składkę sumę i Opocznie Dolnej przyjęto przeprowadzono przez do w tej o przywrócenie tradycji o nowych wydawnictwach. 70 Walnego Zgromadzenia informowania Zarząd Główny W okresie sprawozdawczym kontynuował prace pośrednio finansowany przez koszty honoraria, w zakresie Ośrodek, rozmów absolutorium Protokołowała Maria OŚRODKA ustępującemu Niewiadomska DOKUMENTACJI LUDOZNAWCZEGO 1992 ROKU Ośrodek pod udzieleniem ETNOGRAFICZNEJ CZERWCA Dokumentacji kierunkiem w pełnym wymiarze godzin, był przez Zarząd Główny Prace zlecone mentacja i informacja nad TOWARZYSTWA OD PTL jednogłośnie. Z DZłAŁALNOŚCI POLSKIEGO Delegatów aklamację. glosowanie udzielono ZA OKRES pokrywa charakterystki tej sprawy, przez o podniesienie I INFORMACJI Ośrodek Głównego zmniejszono o organizację Wniosek SPRAWOZDANIE zajmowany regionalnych apelu do Oddziałów komisji, aspektów przyjęto Ludoznawczego łódzkiego w Łodzi. Absolutorium finansowany ogólnej powołanie do rozważenia w Warszawie Towarzystwa Na zakończenie 2 etnografów małych, wniosek. w 1994 roku w Łodzi będzie jednogłośnie. Polskiego zarządowi. zbiorów skierowanie z podaniem zaproponował Z. Kłodnickiego Oddziałów zrealizuje rynku czasopism. Oddziału 7. Wniosek 75000 badanie z Łodzi o założenie pisma o charakterze popularpojęte problemy współczesnej kultury, przemian etnicz- oraz wnioskodawczyni, potrzeb i publikację zaproponowała placówek, i na świecie. Z. Kłodnicki 6. Wniosek Gdy wznowień. opracowania. 5. Wniosek M. Golickiej-Jabłońskiej no-naukowym uwzględniającego szeroko nych w Polsce wydawniczego. z propozycjami A. Kowalska-Lewicka podstawą m.in. P. Burchardt rynku Wydawniczej z Zamościa etnograficznych. w celu sporządzenia Spis bez rozeznania się do prof. Maria PTL. DO i Informacji B. Jaworskiej. Niewiadomska 1993 CZERWCA Etnograficznej W ODilE z siedzibą zatrudnionych oraz Jolanta Kościeiska. było Ośrodek przeznaczone dla osób współpracujących przy temacie "Dokunauk etnologicznych", finansowane były przez K NE PA N i UL. był przez komputery do telefonicznych. Katedrę prac Etnografii UŁ, dokumentacyjnych W okresie sprawozdawczym udostępnia lokal i bibliograficznych która oraz wykonano następujące prace: Prace bibliograficzne M. Niewiadomska lata 1929-1933. i obecnie współpracowała Bibliografia nanoszone jest są wymagane z A. Hlebowiczem w trakcie przygotowywania w recenzjach poprawki. nad Bibliografią do druku. Termin oddania etnografii Została polskiej za zrecenzowana do druku 1994 rok. �303 J. Kościeiska pracowała nad Biblioyrafią etnografii polskiej za lata ]986-/990. Prowadziła kwerendy zgromadzonych na podstawie Przewodnika Bibliograficznego i Bibliografii Zawarto.~ci C=asopism materiałów, dokonywała klasyfikacji przedmiotowej i wpisywała do bazy danych bibliograficznych do komputera w programic łSIS. Do tej pory wprowadzono 2030 pozycji bibliograficznych. Praca nad bibliografią jest kontynuowana. Publikacja bibliografii przewidziana jest na rok 1995. Dane bibliograficzne (wg układu tematycznego lub alfabetycznego) są dostępne dla potencjalnych użytkowników w każdej chwili. J. Kościeiska prowadzila również prace nad Bibliografią etnografii polskiej za lara ]99/-/995. Na bieżąco gromadziła materiały na bazie Przewodnika bibliograficznego i Bibliografii zawarto.~ci c=asopislll. Jest to praca ciągła. M. Niewiadomska przygotowała materiały do bibliografii selektywnej za 1992 rok do Bibliografii Nauk Spolecznych (UNESCO) i Międzynarodowej Bibliografii Folkloru (IVB). Termin przekazania do redakcji opracowania czerwiec, 1993 rok. W ramach współpracy z Redakcją "Demosu" przekazano 25 abstraktów z zakresu polskiej literatury etnograficznej. Praee słownikowe ODil E PTL koordynuje prace nad słownikami słów kluczowych do potrzeb etnograficznych baz danych. Jest to kontynuacja prac zapoczątkowanych przez ODilE w 1981 roku. Obecnie prace te za pośrednictwcm KI: UL finansowanc są przez KBN. Opracowany został słownik z zakresu kultury materialnej (jest on w, trakcie recenzji), kultury środowisk miejskich (obecny testowany w komputerowej bazie danych ikonograficznych) oraz słowniki słów kluczowych z zakresu medycyny ludowej, religijności ludowej, plastyki, muzyki instrumentalnej, metodologii, społecznych determinant kultury. Prace dokumentacyjne W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace: w sposób ciągty prowadzono kartoteky osobową etnografów oraz prac magisterskich, dok toratów i habilitacji, uzupełniano na bież,!co kartotekę instytucji etnograficznych (placówki badawcze, uczelnie, muzea) w kraju i za granicą, uzupełniono kartoteky zespolów folklorystycznych (na podstawie archiwalnych zbiorów wycinków "Glob"). Konferencje M. Niewiadomska uczestniczyła w 68 WZD w Szamotułach protokołując Walne Zgromadzeme Delegatów. Protokół został przekazany do ZG PTL i do Redakcji "Ludu". Inne prace W ramach stałcj działalności ODiJ E udzielano informacji na bazie posiadanych kartotek i bazy danych Bibliografii etnoyr(jfii polskiej za lata /986-]990. M.in. na prośbę studentki zbierającej matcriały do pracy magisterskiej uzupełniono kartotekę zespołów folklorystycznych, udzielono pomocy studentcc z Ancony w przygotowaniu materiałów etnograficznych do pracy dyplomowej. Ośrodek pośrcdniczył też w przekazaniu do Archiwum PTL korespondencji śp. L. Mylickiego. Udzielono też informacji dotyczących wystroju regionalnej kawiarenki. Bronislawa Kopcz yńska-J aworska �304 INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOŁA ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ PRZY POZNAŃSKIM ODDZIALE PTL W OKRESIE OD MARCA DO PAŹDZIERNIKA 199.1 ASYRYJSKĄ Kolejny rok działalności Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską został niejako zainagurowany jego udziałem w charakterze gościa w X Kongresie Federacji Asyryjskiej w Szwecji w dniach 6-7 marca z wykładem o roli studiów etnograficznych w wychowaniu młodzieży asyryjskiej na wychodźstwie. Ów temat korespondował w pewnym sensie z problematyką sesji naukowej 69 Zjazdu Delegatów PTL w Chorzowie (24-17.11.1993). Drugie, pozapolskie spotkanie miało miejsce w dniach 19-23 maja ze środowiskiem asyryjskich wychodźców w Wiesbaden (RFN), gdzie mieszka blisko 400 rodzin. Posiadają tam dwa kościoły, dwa kluby i wydają dwa czasopisma: "Shrogho" i "Shuraya". Pobyt był poświęcony przypomieniu pionierskiej roli misjonarzy asyryjskich, którzy w pierwszych wiekach naszej ery szerzyli chrześcijaństwo w Indiach, Chinach, Mongolii oraz wśród plemion tureckich i arabskich. Polska wersja wykładu ukazała się drukiem w numerach 6 i 7 "Przeglądu Prawoslawncgo" w Białymstoku pl. "Śladami asyryjskich misjonarzy". W dniach 16-18 lipca przewodniczący Kola brał udzial w kolcjnym Oxford Symposium on Food and Cookery z referatem pl. "Przy asyryjskim stole na Bliskim Wschodzie". Na terenie Polski Koło w okresie sprawozdawczym zostało zaproszone na pięć spotkań połączonych z ilustrowanymi wykładami. Pierwsze z nich, poświęcone kuchni i obyczajom kulinarnym współczesnych Asyryjczyków, odbyło się 12 marca dla uczniów dwóch klas specjalizacji żywienia zbiorowego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Głogowie. Ten sam temat powtórzono w Zespole Szkół Gastronomicznych w Ostrowie Wielkopolskim. Dwudniowy pobyt w Ostrowie Wlkp. wykorzystał działający tam niemiecki college, którego słuchacze chcieli dowiedzieć się z jakimi trudnościami mogą się borykać tłumacze tekstów semickich na język polski. Następne dwa spotkania zostały zorganizowane w dniach 13-17 kwietnia w Zamościu na zaproszenie tamtejszego Oddzialu PTL. Temat wykładu wygłoszonego w Muzeum Regionalnym dotyczył mniejszości narodowych na Bliskim Wschodzie, a w Liceum Ogólnokształcącym w Tomaszowie LufteIskim mówiono o poważnym zagrożeniu asyryjskich kościołów w Tur Abdinie (południowo-środkowa Turcja, przy granicy syryjskiej), pozostawionych po opuszczeniu regionu przez znaczną liczbę asyryjskich autochtonów. Kolejne spotkanie w Muzeum Regionalnym w Zamościu odbyło się I września. Brała w nim udział 20-osobowa grupa studentów IV i V roku Wydziału Technologii Źywności Akademii Rolniczej w Poznaniu. Wspólnie z księdzem parafii prawosławnej Zamościa przedstawiono zagadnienia związane z postami i ich rolą w wierze i kulturze chrześcijan niełacińskich. Dzięki zaangażowaniu i uprzejmości przewodniczącej Oddziału PTL w Zamościu, mgr Marii Fornal, studentów hezpłatnie oprowadzili po muzeach i ciekawych zabytkach Zamościa i okolicy dyplomowani przewodnicy. Aby obraz tego, co Koło realizuje był pełniejszy, nie podobna pominąć drugiego ważnego nurtu naszej działalności, jakim są publikacje. Dotyczą one poszczególnych elementów ludowego obyczaju i ogólnej sytuacji Asyryjczyków. Jak dotąd przeważająca ich część dotyczy kuchni. Duże zainteresowanie tego typu publikacjami wykazuje ostatnio wychodzący w Chicago asyryjski kwartalnik naukowy będący organem Asyryjskiego Stowarzyszenia Akademików na obczyźnie. Dotychczas ukazały się w nim cztery prace z tcgo zakresu. Co dwa lata Koło przygotowuje lrzy opracowania o kuchni asyryjskiej na konferencje międzynarodowe, z których najbliższa o ziemniakach odbędzie się w czcrwcu 1994 roku we Freising pod Monachium. Poza tym w okresie sprawozdawczym oddano do druku dwie prace do wychodzących w Poznaniu "Spraw Narodowościowych", będących organem Polskiego Zakładu Badań Narodowościowych Poznańskiego Oddziału PAN. Pierwsza z nich pl. Losy Asyryjczyków ukazała się w tomie 1/2 - 1993, druga zaś pl. Asyryjska diaspora ukaże się w przyszłym roku. Michael Ahdalla �305 MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA ETNOMEDYCZNA LECZNICZE I POŻYWIENIE: PODEJŚCIE ETNOFARMAKOLOGICZNE HEIDELBERG, 24-27 MARCA 1993 XI ŚRODKI Konferencja na temat etnofarmakologicznego podejścia w badaniach nad lekami i pożywieniem (Medicines and Foods: The Ethnopharmacological Approach), która odbyla się w Heidelbergu, była jedenastym już z kolei spotkaniem, organizowanym zwykle co drugi rok przez niemieckie stowarzyszenie Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin· (AGEM). Współorganizatorem konferencji, nazwanej jednoczcśnic II Europejskim Kolokwium Etnofarmakologicznym, było nowe stowarzyszenie - European Society of Ethnopharmacology (ESE). Głównymi sponsorami były Komisja Wspólnoty Europejskiej oraz Światowa Organizacja Zdrowia. Towarzystwa, które zorganizowały konferencję są raczej słabo znane w polskim środowisku etnologicznym, warto zatem pok rótce przedstawić ich działalność. Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin założono w 1970 roku w Hamburgu jako interdyscyplinarne stowarzyszenie badaczy zajmujących si,,:problematyk<, zdrowia, choroby i leczenia w różnych populacjach i środowiskach etnicznych. W ramach AGEM współpracują przedstawiciele różnych dyscyplin: nauk medycznych, biologii, farmakologii, antropologii kulturowej i etnologii, socjologii, psychologii. Od 1975 roku siedzibą towarzystwa jest Heidelberg. Obecnie należy do niego około 400 członków z Niemiec i innych krajów, głównie europejskich. Od 1986 roku stowarzyszeniu przewodniczył działający z wielkim oddaniem i energią Ekkehard Schroder, od marca 1993 roku przewodniczącym jest Gerhard Heller. E. Schriider jest naczelnym redaktorem ukazującego si,,: od 1978 roku organu AGEM, kwartalnika "Curare. Zeitschrift fUr Ethnomedizin and transku~urelle Psychiatrie". AGEM wydaje też jako tomy specjalne "Curare" zbiory materiałów z organizowanych konferencji i sympO/jów. European Society of Ethnopharmacology jest młodą organizacją, zawiązaną podczas l Europejskiego Sympozjum Etnofarmakologicznego w Metz, w marcu 1990 roku, z inicjatywy Francuskiego Towarzystwa Etl1ofar01akologicznego. Grupuje różne lokalne, narodowe stowarzyszenia europejskie, które lączy wspólne zainteresowanie farmakopeą tradycyjną. Towarzystwo liczy już ponad 1500 członków: lekarzy, farmakologów, botaników, antropologów, historyków medycyny i farmacji. Jako swój główny cel wymienia ESE rozwijanie międzynarodowej współpracy badaczy europejskich na polu etnofarmakologii, poprzez ułatwianie wymiany informacji, organizowanie spotkań naukowych, pomoc w tworzeniu i prowadzeniu współpracy z krajami rozwijającymi się. Towarzystwo ma siedzibę w Strasburgu, a jego pierwszym przewodniczącym został wybrany Ekkehard Schriider. Konferencja w Heidelbergu składała si,,: z kilku sesji grupujących referaty dotyczące następujących I.agadnień: tradycyjnych zastosowall leków i ich farmakologicznego i klinicznego sprawdzania; problemu skuteczności leków tradycyjnych; perspektywy antropologicznej i etnosocjofarmakologii jako nowego pola badawczego; tematyki zwi,!zanej z kobietą w etnofarmakologii. Ostatnia sesja referatowa nosiła tytuł:"Z laboratorium z powrotem w teren: Zastosowanie odkryć etnofarmakologicznych w ramach systemów zdrowotnych". Jednocześnie odbywały si,,: sesje posterowe: wystawiono około 60 plakatów, prezentuj,!eych przede wszystkim wyniki konkretnych badań farmakologicznych (i cz.,:ściowo klinicznych) nad poszczególnymi tradycyjnymi środkami leczniczymi pochodzenia roślinnego, zwierzęcego bądź mineralnego, pochodzącymi z różnych części świata. Było także kilka plakatów opracowanych z perspektywy antropologicznej oraz kilka dotyczących historii farmacji (m.in. polskiej - przygotowane przez specjalistki z Pracowni Historii Nauk o Leku Instytutu Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN). Obradom towarzyszyło kilka dyskusji przy okrągłym stole, m.in. na temat roli antropologów medycznych i innych przedstawicieli nauk społecznych w badaniach etnofarmakologicznych oraz tworzenia i wykorzystywania baz danych zawierających informacje o roślinach i lekach 20 - Lud I. LXXVI �306 z różnych regionów I systcmów mcdycznych (kilka takich komputerowych baz danych już utworzono, np. Ayurbase, gromadzącą informacje o lekach ayurwcdycznych). Jak bywa często podczas intcrdyscyplinarnych spotkaI1, można było dostrzec pcwn" wielotorowość w tematyce referatów, postcrów, dyskusji. Duża część refcratów przedstawiła wyniki badaI1 farmakologów, sprawdzaj,!cych laboratoryjnie aktywność poszczególnych leków tradycyjnych (np. referat P. Houghtona z Londynu na temat testowania in vilm pewnych roślin afrykaI1skich i indyjskich używanych przcciw ukąszeniom węży, bądż V. Sery'cgo z Pragi o antybakteryjnych własnościach olcjku z drzewa Mala/euca cajIJpuli, stosowanego w Wietnamie. Chinach i Indonezji na choroby skórne i katar). Inne, a charaktcrze historycznym, prczcntowały np. farmakopeę ayurwcdyczną (G. Mazars ze Strasburga) czy dietctykę w medycynic arabsko-perskiej (e. Younos z Metz). Część rcfcratów przedstawiła antropologiczny punkt widzenia w badaniach nad środkami leczniczymi, np. S. van der Gccsta z Amsterdamu o skuteczności metaforyczncj i metonimicznej na przykladzie terminów chorób i tcrapii u Mossi z Burkina Faso. albo D. Penkali-Gawęckicj na temat etnofarmakologicznych aspektów medycyny komplementarnej w małym miasteczku wielkopolskim. Ponicważ tematem konferencji były "leki i pożywienie", niektóre rcreraty kojarzyły te dwa zagadnienia. Inne podejmowały problematykę pożywienia, poczynając od zależności miydzy dietą a budową ciała (w referacie H. Greil z Berlina, dotyczącym wieloletnich badali na ten temat prowadzonych w Niemczech Wschodnich), aż do aspektów rytualnych pożywienia (w rcferacie l. de Garine z Paryża o "sesjach tuczenia mężczyzn" u Massa z północnego Kamerunu). Duże zainteresowanie wzbudziły te prezentacje, które próbowały, z powodzeniem, łączyć pcrspektywą antropologiczną i farmakologiczną. Należały do nich przcdc wszystkim rcferaty O. Moermana z Uniwersytctu Michigan w Dcarbom na temat zalcżności miydzy roślinami leczniczymi i tymi, którc stanowią pożywienie u Indian Ameryki Północnej oraz N. Etkin z Honolulu O perspekt~ie etnofarmakologiczncj w badaniach nad dictą i mcdycyn'l Hausa w północnej Nigeri( Dodatkową atraRcj,! konfcrencji byla możliwość zwicdzcnia Muzeum Aptekarskiego (Deutschcs Apothcken-Museum), mieszczącego się w malowniczo położonym Zamku Hcidclberskim. Wizytę poprzedził referat W.-O. Miillera-Jahncke, przedstawiający historiy (z tradycjami od i937 roku) i imponując,! ekspozycję tego muzeum, uznanego za jedną z przoduj,!cych placówek tego typu w świccie. Uczestnicy mieli takżc okazję 7.wiedzić intcresująC'! ekspozycjI,: stałą i wystawy czasowe Volkerkundemuscum w Hcidelbcrgu, którc było micjsccm części obrad (obok reprezentacyjnego Stadthalle) i miłego przyjęcia powitalncgo. Przcz cały czas trwania konferencji odbywała sil,?wystawa połączona ze sprzedażą książek i czasopism z zakresu etnofarmakologii i pokrewnych dziedzin. Danuta Penka/a-Gaw{'cka IV KONFERENCJA ANTROPOLOGÓW SPOŁECZNYCH WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ, WIELKA BRYTANIA, 26-30 LIPCA 1993 W dniach 26-30 lipca ł 993 r. odbył się w Oxfordzie zjazd antropologów, zorganizowany przez Stowarzyszenie Antropologów Społecznych Wspólnoty Europcjskiej (ASA) 1. Konferencja odbywa/a się co dziesięć lat i w 1993 roku miała miejsce po raz czwarty. Spotkanie zgromadziło nie tylko antropologów Europy, ale także innych kontynentów. I Tekst komunikatu został czc;ściuwo opracowany w oparciu o ~lhslrakly '/ konfcn:m.:ji. �307 Tematyka konferencji ogniskowała sil;: wokół: "Zastosowania wiedzy. Relacje: globalny - lokalny". Działania podejmowane przez badaczy w latach 90. naszego stulecia skłaniały do przemyślcli nad relacjami pomil;:dzy wiedzą globalną (całościową, generalizującą). b<;:dąc,! dorobkiem ludzkości a wiedzą lokalną, o konsekwencjach etnograficznej interpretacji konkretu. W dzisiejszym świecie ruchów religijnych, kulturowego wymieszania, mi.;:dzynarodowej konsumpcyjności, mnożących sil;: nacjonalizmów, sekciarstwa itd., zjawiska owe choć jawią sil;: jako transkulturowe, mają swe źródło o lokalnym, etnicznym charakterze. Stajemy przed problemem równocześnie zachodzących procesów o najwyraźniej przeciwstawnym sobie charakterze. Pewne formy kulturowe jawią się jako bardziej globalne (powszechne) i homogeniczne, inne, jak chociażby d"żenia tożsamościowe mają charakter bardziej lokalny, przez co cechuje je duża różnorodność. Żadna z powyższych uwag nie jest nowością, ale wzrastające znaczenie owych dwóch procesów w odniesieniu do rozmaitych aspektów życia spolcczncgo i kulturalnego żąda od nas ponownego przyjrzenia si.,: owym zjawiskom. M ieJsce antropologii wśród innych dzicdzin nauki i sfer życia nabiera nowych wymiarów. Antropolodzy posiadają znaczne możliwości oglądu różnorakich populacji, ich głos w dyskusji nad przyszłym widzeniem świata nabiera wagi, a prezentowane przez nich dziedziny wiedzy stają się obiektem zainteresowań i przedmiotem polityki "światowej". Nabiera znaczenia problem, co b.;:dziemy uważali za globalne, a co za lokalne. Ma to swe przyszłościowe konsekwencje w kreśleniu wytycznych odnośnie gospodarowania zasobami światowymi. Konferencj.,: otworzyły dwa odczyty: Mary Douglas "Zapomnia~a wiedza" oraz Angeli Cheater "Globalizacja i nowe techniki poznawania: antropologiczna kalk'ulaeja czy chaos'l" Sesja otwieraj"ca, zatytułowana: "Zmienność kontekstu", dotyczyła przesunięć między wiedz" lokalną a globaln". Ta tematyka przewija sil;: wielokrotnie na polu etnograficznych dokonań. W pracy antropologa cZl;:sto przecież wystl;:puje opozycja uniwersalne - jednostkowe. Podczas sesji "ajmowano sil;: tak imi tematami jak: I. zmiany historyczne a różne typy wiedzy, 2. synkretyzm a procesy świadomościowe w Ameryce, 3. wiedza lokalna w kulturze globalnej, 4. wicdza globalna a lokalne zastosowanie. Sesja towarzysz"ca tego dnia poświl;:cona była tematyce: 1. przedstawienia i systemy wiedzy wizualnej, 2. modele wiedzy religijnej Południowej Ameryki, 3. Azja Południowowschodnia: przedmioty i praktyki dnia codziennego w perspektywie lokalnej i globalnej, 4. antropologia społeczna a sIudia biznesu. Sesja druga poświęcona niezmiennikom kulturowym i religijnym, zajmowała się nastl;:pującymi tematami: I. waga rodzimości - rozumowanie hellenistyczne a współczesne sposoby dowodzenia, 2. dowodzenie poprzez zmysly postrzegania, 3. założenia lokalnej polityki przekonywania na przykladzie zjawisk w Zachodniej Afryce, 4. zagroź.enie i rozproszenie a poczucie bezpieczeństwa. Mówcy rozpatrywali problem stopnia pewności w dzisiejszym świecie - świecie mnogości kultur i różnorodności stosunków społecznych. To poczucie pewności mogą dawać z jednej strony religie światowe, z drugiej - nowsze formy nacjonalizmu lub etniczności. Na niższym poziomic można znaleźć lokalne formy gwarancji i pewności, takie jak chociażby przepowiednie, które cZl;:stostoją w jawnej sprzeczności z wierności" polityczną wymaganą przez masowe ruchy i ideologie. Prezentowane referaty ukazywały światowe przykłady, ilustrujące powyższą problematyk.;:. Sesja towarzysząca proponowała udział w dyskusji nad zastosowaniami wiedzy antropologicznej w praktyce i polityce. Do bardzo interesujących należał wykład na temat metody badawczej PRA (participatory Rural Appraisal, o której bliżej mowa w kolejnym numerze czasopisma). Inne bloki tematyczne tej sesji to: poznawanie Japonii oraz jego lokalne i globalne konsekwencje, a także: pokrewieństwo a nowe techniki reprodukcji. Kolejna sesja poświ.,:cona była konsumpcji i jej konsekwencjom. Zarysowana problematyka dotyczyła relacji form globalnych do ich lokalnych konsekwencji. �308 Problematyka sesji towarzysz,!cej skupiała sit; wokół chrześcijalistwa pozaeuropejskiego. Podejmowane zagadnienia należały m.in. do nastt;pujących bloków tematycznych: miejscowe postrzeganie religii i kultury, chrześcijaJ\stwo a świadomość narodowa, chrześcijaJ\stwo a określenie "innego". Ostatnia, zamykaj,!ca sesja podjęła dyskusjt; nad zastosowaniami wiedzy społecznej. Owa wiedza może być wykorzystywana przez różnorodne agencje i instytucje, w tym również rz,!dowe, a taki.e międzynarodowe. Zastanawiano się, w jakim stopniu nowe techniki poznawania pozostaj,! do tego, co tradycyjnie antropologia zwała wiedz,! loka In,!, wiedz,! tuhylców, itd. Jakie jest miejsce owej wiedzy w dzisiejszym świecie, charakteryzującym się wyższymi poziomami poznawania '? Sesja towarzysząca poświt;cona była tematyce znaczeń w antropologii. Badacze zastanawiali sit; na przykład, czy znaczenie, jakie przypisuj,! "sztuce prymitywnej" jest czymś wit;cej niż znaczenie, które pierwotnie posiadała, i czy formy sztuki zachodniej przejęte przez inne społeczeJ\stwa maj,! "więcej czy mniej znaczenia" od form oryginalnych'! Co nas upoważnia do przypisywania większego znaczenia pewnym formom instytucjonalnym niż innym ') W ramach omawianego zjazdu antropologów zorganizowana była także jednodniowa konferencja, poświęcona dziełu E. Durkheima Of! la tI;t ;S;O/1 tiu travail social, a zwi,vana z setm! rocznic,! publikacji. Wydarzeniem Konferencji Antropologów w Oxfordzie hyla premiera filmu R. Husmann, P. Loizos i W. Sperschneider, zatytułowanego "Firth o Firthie". z udziałem samego Raymonda Firtha. Uczony opowiadał w swej pracy badawczej i współpracy ze swym mistrzem B. Malinowskim. Konferencję uświetniła otwarta z tej okazji w muzeum etnograficznym, wystawa fotograficzna Wilfrieda Thesigera, poświt;cona jego lieZllym egzotycznym podróżom. Dzieła obiektywu, rejestruj,!ee wiele miejscowych wydarzeń, tubylcze tradycje i sceny z życia codziennego cieszyły się dużym zainteresowaniem uczestników konferencji. l Joal//1a PIERWSZY (GOTTINGEN Ziell1ilm MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL FILMÓW ETNOGRAFICZNYCH W GETYNDZE INTERNATIONAL ETHNOGRAPHIC FILM FESTIVAL - GIEFF) 16-19 WRZEŚNIA 1993 Jeszcze piętnaście lat temu niezmiernie uciążliwym zadaniem byłoby uzyskanie informacji na temat filmów etnograficzoych, ich produkcji, dystryhucji. Jeszcze trudniejsze hy hyło znalezienie jakiegoś forum zajmuj'lcego sit; tym rodzajem filmów. Z dzisiejszej perspektywy wydaje się, że tamte czasy są już tylko smętnym wspomnieniem. Niezwykle dynamiczny rozwój wielu etnograficznych festiwali i sympozj'ów miał miejsce w latach osiemdziesiątych. Staly sit; one OblZj,! do przeglądu nowości filmowych, także miejsccm spotkaJ\, na których w sposób profesjonalny dyskutowano wicie spraw zwi,!zanych zc sposobem dokumentacji i prezentacji istniej,!cych na świece zjawisk społecznych i kulturowych. Z ważniejszych sympozjów i festiwali jakie odbyły się do tej pory wymienić trzeba Jean Roucha "Bilan du Film Ethnographique" w Paryżu, konferencję w Amstcrdamie "Eyes across the Water", dwukrotnic zorganizowany przez Royal Anthropological Institute w Manchesterze festiwal filmów etnograficznych, festiwal "Rassegna Internazionalle di Doculllentari Etnografici e Antropologici" w Nuoro na Sardynii, coroczne spotkania "Nordic Antropological Film Association" NAFA, Biennale filmowe w Freiburgu "Ethnologic und Dritte Welt" oraz ostatnio �309 zorganil.Owany po rai pierwszy w Getyndze "Gottingen International Ethnographic Film Festival". Stale zwi,,:kszające si,,: zainteresowanie utrwaleniem w obrazie i dźwi~ku zjawisk i faktów społecznych i kulturowych doprowadziło do powstania w 1987 roku międzynarodowego pisma .,Visual Anthropology". W periodyku tym promuje si~ filmy antropologiczne, ale jednocześnie analil.Uje si,,: ich przydatność i znaczenie dla interpretacji różnych faktów kulturowych, socjokulturowych, ewoluj,!cych poglądów na różne zagadnienia np. zmieniających się odczuć estetycznych itd. Niepostrzeżenie antropologia wizualna stała się nowym sposobem pisania i krytycyzmu w badaniach terenowych realizowanych przez nową generację antropologów. Fenomen burzliwego rozwoju antropologii wil.UaJnej wi"że si,,:zapewne z długą tradycją dokumentacji ikonograficznej, fotograficznej, dźwi,,:kowej a niekiedy i filmowej prowadzonej przez kilka pokoleń antropologów, etnologów i etnografów, która byla jednak dla nich uzupełnieniem podstawowej twórczości pisarskiej. Sytuacja zmieniła si~ w momencie pojawienia się szeroko dost~pnych nowych, prostych w obsłudze i o wysokim standardzie środków rejestracji wizualnej. Badacze terenowi mogli z nich uczynić swoje główne i podstawowe narz~dzie pracy, dające im nieporó~ywalnie wi~ksze możliwości zapisu nil. znane i stosowane dotychczasowe sposoby dokumenticji. Wydaje się, że nicwątpliwy sukces organizacyjny i prezentacyjny ostatniego z przeglądów filmów etnograficznych w Getyndze nic polega tylko na umiejętnym uzupełnieniu treści wcześniejszych festiwali, ale zawiera si~ przede wszystkim w ukiv.aniu nam najnowszych osiągnięć i możliwości jakie daje współczesna technika audiowizualna w krytycznym przedstawieniu istniejących, dziejących się i powstających niezliczonych faktów społeczno-kulturowych. Organizatorem festiwalu w Getyndze był lnstitut fUr den Wissenschaftlichen Film w osobach pracowników naukowych Instytutu: Dorte Engelkcs, Rolfa Husmanna i Beate Engelbrecht, które wzięły na sicbie główny trud i wło7.yły ogromny wkład pracy w przygotowanie i przebieg samego festiwalu. W Getyndze zaprezentowano 24 filmy najnowszej produkcji z naj różniejszych zakątków świata, z których cztery ukończone zostały w 1993 roku a dziesięć w 1992. W trakcie trwania festiwalu dokonano równic;;. otwarcia wystawy fotografii dokumentalnej Jiirgena Heinemanna "America" i Jakoba Mehringera "The Camela of Northeast Brazil". Jury festiwalu stanowiła mi~dzynarodowa grupa specjalistów i ekspertów pochodzących z różnych krajów europejskich: Peter Crawford 1. Danii. Colelte Piault z Francji, Hans-Ulrich Schlumpf ze Szwajcarii, Steef Meyknecht z Holandii, Janos Tari z W~gier i Rolf Brednich z Niemiec. Sam pokaz filmowy budził niezwykłe uznanie i zadum,,: nad pomysłowością reżyserów, którzy na swoich obrazach pokazywali nam najbardziej różnorodne, niepowtarzalne a nieraz i dziwaczne przejawy kulturowe życia człowieka i jego egzystencji. Akcja filmów toczyła się na bardzo odległych od siebie obszarach geografiClnych i kulturowych, począwszy od najbardziej egzotycznych zakątków Papui - Nowej Gwinei, a skończywszy na krajach Europy Środkowej, nie wyłączając Polski. Uwidoczniona duża różnorodność i zróżnicowanie tematyczne pokazywanych filmów utrudniało, lub wręez uniemożliwialo ich ocen~ według jednego kryterium. W takiej sytuacji jury nie dążyło, co wydaje się słuszne, do wyłonienia za wszelką ceny najlepszego filmu, a raczej zmierzało do rekomendacji filmów uznanych za najciekawsze, posiadających sprecyzowaną koncepcję i zrozumiałe przesłanie. Spośród dwunastu filmów rekomendowanych, za dwa najlepsze uznano "Taiga Nomads" (1992) Heimo Lappalainena z Filandii i "Black Harvest" (1991) Boba Connolly i Robina Andersona z Australii. Pierwszy z filmów opowiada nam o losach i życiu Ewenków zamieszkujących tereny na wschód od rzeki Jenisej. Jego głównym przesłaniem jest pokazanie wartości twardego, ale zarazem pełnego sensu życia człowieka w koegzystencji z przyrodą, wartości podważanej przez dominujące kultury, które nic zawsze zostawiają miejsce dla alternatywnyeb form życia. Świetne obrazy Syberii i życia Ewenków powstały w efekcie dwuletnich starań reżysera o realizację tego filmu i jego rocznego pobytu z ekipą filmową, sp,,:dzonego w niełatwych i surowych warunkach syberyjskiego życia. W sytuacji kiedy wiciu antropologów bezskutecznie usiłowało uzyskać zgodę władz �310 na prowadzenie badań na Syberii obraz tej krainy jaką nam zaprezentował Heimo Lappalainen tchnie egzotyką trudną do skonfrontowania z innymi obrazami. Drugi z wyró7.nionych filmów "Rlack Harvest" jest ostatnim z trylogii poprzedzonej "First Contact" i "Joe Leahy's Neighbours". Film jest Historią Joe Leahy'ego, zrodzonego z miłości białego i Papuaski, który zakłada plantacj~ kawy gdzieś w zakątku Papui - Nowej Gwinei. Intercsująca fabuła filmu w swoim finale przedstawiła osobiSl<1 tragcdi~ czlowieka, który chciał zostać ekonomicznym przywódcą "swoich ludzi". Jednak przcsłanie tcgo filmu ma wymiar szerszy. Uświadamia on nam konDikt między osadzonymi mocno w tradycji kulturowej sposobami życia, stojącymi w opozycji do potrzeby zmiany, wynikającej z konieczności modernizacji ekonomicznej. Konflikty tego typu, dziejące si~ współcześnie w wielu krajach świata, w wymiarze filmu uzmysławiają nam z dużą wyrazistością, że mocno zakorzenione w określonej tradycji kulturowej sposoby życia są w wielu wypadkach silniejsze od racji ekonomicznych i wygrywają, przynajmniej czasowo, z potrzebą nieuniknionej modernizacji. Z filmów dokumentalnych, rozgrywających si~ w Papui - Nowej Gwinei, rekomendowany był także "Turnim Hed" (1992) Jamesa Batesa z Wielkiej Brytanii. Opowiada on o plemieniu Chimbu, w którym kobiety wybierają swoich partnerów nic oceniając ich z wyglądu czy zajmowanej pozycji ekonomicznej, społecznej, lecz z umiejętności śpiewu. Ze wzgl~du na wątek miłości Kube do Anny pochodzącej z rywalizującego klanu film ten nazwano również etnograficznym "West Side Story". W nurcie wizualnych dokumentów podejmujących tematykę muzyczną, na które na pewno warto zwrócić uwagę znalazły się dwa filmy "Mizike Mamma" (1992) Violaine de Villers z Belgii i "La Musica ć Quattro" (1993) Rosali Schweizer i Dante Olianas z Włoch. "Mizike Mama" jest portretem Marie Daulne i kapeli Zap Mama. Tutułowa bohaterka, tworzy wraz ze swoim zespołem oryginalną muzykę b~dąeą połączeniem tradycyjnej muzyki Zairu "Ba - banzle pygmie muzie", "Mangbetu Muzie" z wpływami jazzu, gospel i muzyki kubańskiej. "La Musiea e Quatlro" jest z kolei opowieścią o Aurelio Porcu z wioski Villaputzu na Sardynii, jednym z ostatnich mistrzów grających na "instrumencie" launedda, składającym się z zespolu trzech osobno trzymanych, ale jednocześnie dmuchanych drewnianych piszczałek, wydających dźwięki podobne do dud. Launedda istnieje od 3000 tysi~ey lat i wyst~puje jedynie na Sardynii. Dla podkreślenia silnych związków z przeszłością film, jako jedyny zresztą na festiwalu, pokazywany był w kolorze czarno-białym. Rekomendację festiwalową otrzymał także znany już wcześniej "Man in the Ring" (1990) Ericha Langhjahra ze Szwajcarii. Tematem filmu jest "Landsgemeinde" w Appenzell Ausserrhoden we wschodniej Szwajcarii, który jest jednym z przykładów bezpośredniej demokracji terytorialnej w tym kraju. Opowiada on o przygotowaniach i przebiegu "Landsgemeinde" w Hundwill, 30 kwietnia 1989 roku kiedy to większość mężczyzn w glosowaniu bezpośrednim udzieliła praw wyborczych kobietom, otwierając im tym samym drog~ do kształtowania polityki kantonalnej. Film będący rodzajem reportażu ukazuje nam, na tle codziennego życia mieszkańców Hundwill, ścierające sięraćje zwolenników i przeciwników przyznania praw wyborczych kobietom. "Men in the Ring" zdobył wielką nagrodę na 19. Film Festival of the Institute of Human Rights w Strasburgu w 1991 roku, a także szereg honorowych wyróżnień na innych festiwalach filmów dokumentalnych. Tematykę szwajcarską pokazano jeszcze w dwóch filmach, które warto zasygnalizować. "Chronique Paysanne" (1990) Jacqueline Veuve prezentuje roczny cykl życia rodziny Babst mieszkającej w La Roche w kantonie Fryburg. Drugi film "Umbruch" (1987) Hansa-Ulricha Schlumpfa, bardziej socjologiczny w treści, jest zapisem dokonującej się modernizacji w jednej ze szwajcarskich drukarni w Basersdorf. Akcentem polskim na festiwalu w Getyndze bylo zaprezentowanie polsko-brytyjskiego filmu "Room to Live" (1992) Simona Eversona i Mariana Stoica, nakr~concgo przy współudziale specjalistów z łódzkiej szkoły filmowej. Pokazany dokument jest ponurym obra/.em życia �311 pewnej rodziny mieszkającej w starej kamienicy w ogarni~tej depresją gospodarczą Łodzi. Pomimo nieludzkich warunków życia, rodzina dzi~ki triumfowi własnej miłości stara się żyć normalnie i ze spokojcm znosi wszclkie przeciwieństwa losu. Jasne moralne przesłanie tego filmu było głównym powodem jego rekomendacji . .,Volksreligiiisitiit im Eichsreld" (1993) Edmunda Ballhausa z Niemiec byl jedynym rekomendowanym filmem restiwalowym, zajmującym się w całości problematyką religijności ludowej. Jego treść skoncentrowana Iostała na życiu i aktywności religijnej mieszkallców małego katolickiego miasteczka Martinreld. Film, który był odkryciem dla publiczności niemieckiej, budzi również głęboką reneksjr; nad wpływcm religijności na życie człowieka. "Foutra" (1993) Klausa Schneidera i Beate Engelbrecht I. Institut fur den Wissenschartlichen Film w Getyndze, był drugim niemieckim IIImem rekomendowanym na restiwalu, a zarazem najbardziej etnograficznym spośród wszystkich pokazywanych rilmów. Opowiada on o życiu i pracy garncarki Foutra Sib żyjącej w Burkina Faso w Afryce. Obecność Afryki, która zawsze była kontynentem szczególnie przyciągający,£ uwagę antropologów i clnologów ujawniła się w kilku jeszczc filmach, z których o trzech należy wspomnieć. również ze względu na ich rekomcndację. "Sultan's Burdcn" (1992) - Lisbeth Hottedahl z Norwegii i Jona Jerstad z Wielkiej Brytanii, jest opowieścią o sułtanie Issa, tradyeyjnym przywódcy prowincji Adamawa (wielkości Anglii) w północnym Kamerunie. Jego akcja rozgrywa się podczas siedmiu tygodni poprzedzających pierwsze wolne wybory w Kamerunie. Drugi z filmów "Contes et Comptes de la Cour" (1993) rozgrywa się w Nigrze, gdzie reżyser Eliane de Latour z Francji przebywała przez dziewięć tygodni z kobietami zamkniętymi za ścianami haremu. Jest to spojrzenie /. punktu widzenia kobiety na współczesny sposób życia rodzin islamskich w Nigrze. I kolei "In and out of Africa" (1992) zostal nakręcony przez Amerykanki - llise Barbash i Lucien Taylor i wzbudził uznanie za swój wybitny walor demaskatorski. Film jest ironicznym ale pełnym humoru dok umentem obrazującym współczesną wytwórczość "antyków" mających pochodzić z Afryki prckolonialnej i handel nimi w Stanach Zjednoczonych. Dwa filmy brytyjskie Iwi'Izane z Afryką - "The Mursi: Nitha" (1991) i "The Mursi: The Land is bad" (1991) powstaly dzięki polączonym wysilkom reżysera Leslie Woodheada i antropologa Davida Turtona. Pierwszy obrazuje kulturę M ursi w Etiopii, a zwłaszcza ceremonię przejścia młodzieży w świat 7.ycia dorosłych. Drugi 111mskoncentrował swoją uwagę na tragicznej historii Mursi, którzy zdziesi,!tkowani zostali przez swoich sąsiadów posiadających "kałasznikowy". Dużym uznaniem publiczności cieszył się rekomendowany później króciutki i pełen humoru lilm Debbie ShuteI' "Beigels Already" (1992) opowiadający o zlokalizowanej w sercu londyńskiego East Endu piekarni czynnej 24 godziny na dobę, słynącej z wypieku "beige]", żydowskich bułeczek. Z krajów środkowoeuropejskich swoją obecność festiwalową zaakcentowali reżyserzy z Czech i Słowacji prezentuj'lc filmy poświęcone Romom. Film Viliama Politkovica "The Resettlement" (1992) jest socjologicznym reportażem pokazującym przymusowe przesiedlenie Romów, do specjalnie dla nich wybudowanych bloków. "Children of the Wind" (1991) to pierwszy z 13 filmów reali70wanyl:h przez słowacką telewizję o Cyganach, ich kulturze w Europie, Rosji, Turcji oraz problemach ich dyskryminacji i przyszłości w Europie. Film jest reportażem ze zjazdu i mitingu Romów z różnych krajów europejskich, który odbył się w jednym z nadmorskich kurortów zachodnioeuropejskich. Warto wspomnieć, że słowacki re7yser cyklu filmów Martin Slivka jest absolwentem Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu. Czesi pokazali także 111m"Emerging" (1990) Thomasa Pasteka. Jest on rodzajem reportażu wspomnieniowego mieszkańców wsi, których przesiedlono w konsekwencji budowy tamy i zbiornika wodnego na Orawie w 1953 roku. Z pozostałych filmów mniej zauważona, ale interesująca była "Chronique d'un village Tzotzil" (1992) Thierry Zeno z Belgii. film zajmuje się potomkami Majów mieszkającymi w górskich rejonach Meksyku. Do tematyki indiańskiej Majów nawiązuje również "Jxok" (1990) Wilmy Kiener i Dietera Matzka z Niemiec. Dwoje uchodźców z Gwatemali Carmen i Edgar zakładają rodzaj teatru jednego aktora i przemierzają z nim Europę. �312 Przesłanie do ludzi 7. innych kultur o walce o swoją godność zawiera także "Sertsehawan" (1992) Beatrice Michel i Hansa Stiirma ze Szwajcarii. Film poświęcony zoslał Kurdom mieszkającym w wiosce na pograniczu irańsko-iracko-tureckim. Jedynym pokazywanym filmem, zrealizowanym przez reżysera wywodząccgo sil; z Europy Wschodniej był "Grandma of Boats" (1993) Marka Soosaara z Estonii. Nakn;cony z dużym rozmachem na rozległym obszarze, opowiada o budowie łodzi-dłubanek przez Indian Amazońskich, Estończyków, mieszkańców zachodniej Syberii i entuzjastę w sIanie Waszyngton. W dyskusjach festiwalowych, zwłaszcza tych, które odbywały się na gruncie mniej formalnym. poruszano szereg problemów związanych z organizacją produkcji dokumentalnych filmów antropologicznych, ich finansowaniem, dystrybucją, sposobami podejść reżyserskich, montażem itd. Ważną, przewijającą się kwestią było szukanie odpowiedzi, czy kręceniem tego typu filmów powinien zajmować się antropolog czy też profesjonalny reżyser, czy antropolog może być dobrym rcżyserem i vice versa, czy przyszłości realizacji filmów dokumentalnych nic należy raczej upatrywać we współpracy obu profesjonalistów. Wydaje się, że na wiele poruszanych na festiwalu wątpliwości nie ma jeszcze jasnej odpowiedzi, przyniesie ją dopiero przyszłość. Zamierzeniem organizatorów festiwalu w Getyndze jest aby odhywał się on co dwa lata. Zważywszy na dobre centralne położenie Getyngi w Europie i fachowe wsparcie jakiego udziela festiwalowi Institut fUr den Wissenschaftlichen Film możemy przypuszczać, że festiwal ten stanie się zapewne jednym z najważniejszych miejsc nie tylko prezentacji antropologicznych filmów dokumentalnych, ale również ważnym ośrodkiem wymiany myśli na temat rozwijającej się antropologii wizualnej. Nie bez znaczenia jest również duże wsparcie finansowe jakiego udziela festiwalowi Sparkasse w Getyndze i inne ogniwa bankowe. Jerzy 92 DOROCZNE SPOTKANIE AMERICAN ANTHROPOLOGICAL WASZYNGTON, 17-21 LISTOPADA 1993 K un;ewski ASSOCIATION Stany Zjednoczone są bez wątpienia największym skupiskiem antropologów w świecie. Amerykańskie Stowarzyszenie Antropologiczne jest zaś największą organizacją tego typu, do której należą nie tylko antropolodzy amerykańscy. Fakt, że do AAA należy kilka tysięcy członków nie oddaje jeszcze rangi i popularności tej dyscypliny w Ameryce Północnej, gdyż poza tą organizacją znajduje się wielu profesjonalnych antropologów. W kontekście europejskim liczby te mogą być częściowo mylące, ponieważ, jak wiemy, w rozumieniu amerykallskim antropologia obejmuje nie tylko antropologię kulturową, lecz również archeologię i antropologię fizyczną, a niekiedy jeszcze rodzaj naszego rodzimego językoznawstwa. Przedstawiciele tych odróżnianych skądinąd gałęzi wiedzy deklarują się wszakże jako antropolodzy i bez w,!tpienia nimi są. Ta potężna organizacja składa się z szeregu towarzystw, takich jak np. Towarzystwo Antropologii;:)gólnej, Biologicznej, Etnologicznej, Medycznej, Kulturowej, Feministycznej, Lingwistycznej, Wizualnej, Humanistycznej, Badania Świadomości oraz towarzystw regionalnych, m.in. Antropologii Europy, która liczy prawic 700 członków, Oceanii, Amcryki Łacińskiej. Towarzystwa regionalne mogą się dzielić na podsekcje; np. w Towarzystwie Antropologii Europy istnieje grupa antropologów zajmujących się Europ,! Środkową i Wschodnią· Ale na tym nie kończy się owo antropologiczne "fusion and fission". Istnieją jeszcze pomniejsze komitety, grupy robocze i sekcje, by wymienić lu przykładowo grupy antropologów homoseksualistów i łesbijek, antropologów chrześcijańskich, antropologów czarnoskórych, seniorów itd. Wszystkie te grupy i sekcje same się finansują. Zasada wewnętrznego pluralizmu ma na celu utrzymanie jedności �313 tej organizacji, badaczami która pozwala zajmującymi Cclem Stowarzyszenia wanie kontaktów, (z dwumiesie;cZl1ą Poza tym, rzystwo jest m.in. umożliwienie sekcje wydarzeniach możliwościach funduszy Europy myśli naukowej przeznaczone Anthropologist", "American Wszystkie Inną one formą organizują swe oddzielne wszakże niczmiennie ostatnio w i 1993 - Washington, są przede wszystkim "Cultural rzeczy takich z innymi firmowane kolejnych D.C.) pozwolę AAA. (1990 - AAA pisma/ się podzielić np. "American Anthropology" towarzystwa takim Ponieważ paroma Towa- towarzystw. Poszczególne New się istniejących Bulletin, Dla wymiany "Humanistic Największym całego konferencjach przez i spotkania. informuje itp. Przykładowo, w roku Anthropology", problemowe. Meeting" i utrzymy- badaniach, projektów, trzy razy organami są konferencje w których prowadzonych konkursach Ethnologist", "Annual trzech i kontakt nawiązywanie biuletyny, grupy, swój wydawany konferencje informacji, własne danej na badania, posiada myśli zainteresowali przepływu często dla są w gruncie wymiany jego powyższych celów służy wydawane raz w miesiącu "Anthropological Newsletter" (w roku 1993 vol. 34). posiadają istotnych uzyskania Antrolopogii i inne. na realizacje; problematyką. wymiana myśli. Spełnieniu przerw,! wakacyjną) pismo poszczególne o aktualnych ka7.demu się podobną miałem Orleans, i sekcje spotkaniem okazję 1992 informacjami pozostaje - uczestniczyć San Franciso i spostrzeżeniami na ich temat Dotychczas tc doroczne spotkania Wybrzeżu Wschodnim i Zachodnim, (Powyższą rundę od roku miast taka ma umożliwić do spotkań drugie spotkanie którego udział by więc uzupełnić skalę oni pomiędzy ich referatów. Dla dyspozycji względu 15 minut i może na zachowanie być pewien, w 1991 roku). Rotacja zasada rotacji została nieco zmieniona i co Spotkanie" to wydarzenie, dla "Doroezne w nim udział salami dostęp zarejestrowanych by przemieszczający bezładne mrowisko. kilku "Wyklatlów i umożliwienie 4-5 tysięcy konferencyjnymi, z zewnątrz że ich nie przekroczy. harmonogramu na Hilton. sprawiedliwy poszczególnymi kierunkach ludzie przypominać mogą z pozoru i przestrzcgany. Każdy mówca, z wyjątkiem o Chicago kolejno w hotelach w miarę Bierze obserwatora z zasady kraju Od tego roku porównawczą. rotacji niezmiennie regionów się ma w Waszyngtonie. znależć Krążą interesujących się na zasadzie i na południu, z poszczególnych w kosztach. odbywać niełatwo uczestników. 1990 trzeba antropologom i równy odbywały na północy móc słuchać się we wszystkich Program jest ściśle określony Honorowych" itp., ma do Dyscyplina uczestnikom taka jest konieczna konferencji ze racjonalnego planowania udziału w sesjach. Sesji takich odbywa się w ciągu dnia około 75. Dochodzą do tego jeszcze sesje plakatowe i projekcje filmów. M usi się jeszcze znaleźć czas i miejsce na dziesiątki spotkań poszczególnych ekspozycja książek kadziesiąt wydawnictw. kandydatami. W antropologiczny Udział Każdy potencjalny długotrwały przez Organizator Komplet sposób zaś ustala przysiany które przez jednak toczy się o dostęp kilpracy zorganizowany program Stowarzyszenia. do publicznego który bardziej powszechmówców typograficznych organizującej tekst wypełnić sesji Wiele propozycji i możliwość sesję na temat sesji zostaje Zakwalifikowanie wystąpienia z or- na pojawicnie kompletuje osobie i wartość możliwość którejś szanse sesji i pisze krótki ze względów Istnieje do Dlatego dostarcza Cały system jest przy tym wysoce konkurencyjny. Walka określić tematem. uczestnik rok. dołączone organizatora, jest do AAA. Przydatność towarzystwa świetnie cały zostaną trudno ma swego rodzaju przez z szukającymi zawodowych. z proponowanym materiałów, poszczególne proccs. zaakccptowanych. temat swego olbrzymia sprzedaży rekrutacyjne w zasadzie wypadku towarzyszy natychmiastowej ewentualnie sesja rcfaratu. w ściśle okreslony jest które sesji. W takim to kontaktów Każda na określony oceniona Meeting" książek, tematycznie i referaty założeń. "Annu~1 zbieżnej jest sekcji itp. Spotkaniu do się też rozmowy procedura. ną formą i abstrakt prowadzi referatów, przez innych inna komitetów, oferowanych przygotowywany zgłaszania się sesji dostatecznie ogólnych więc idei, pracy, w konferencji ganizowanych grup, Na miejscu sumie bazar indywidualnego tytuł towarzystw, antropologicznycl} jej trzcba następnie to zatem nie zostaje zaprezcn- �314 towania swoich osiągnięć. W związku z natłokiem propozycji wprowadzono ograniczenie, iż jedna osoba może występować co najwyżej o prawo do wzięcia udziału w naukowej części konferencji w dwóch rolach: raz jako osoba przedstawiająca referat, raz jako dyskutant w innej sesji. Nie oznacza to, jak już wspomniałem, że wzięcie udziału w którejkolwiek z tych ról jest gwarantowane. Wszystko zależy od tego, czy dana sesja zostanie zakwalifikowana. W tym kontekście za pewien sukces uznać można fakt, że w roku 1993 odbyła się sesja "Społeczeństwo w okresie przejścia: przykład Polski" ("Society in Transition: the Case of Poland"), którą zorganizował piszący te słowa i do której zawkalifikowano kilka referatów antropologów polskich (M. Buchowski, W. Burszta, J. Dankowska, Z. Jasiewicz, Z. Mach, P. Marciniak, J. Mucha, D. Niedźwiecki i M. Kempny jako dysku san t) oraz czterech amerykai1skich koleżanek z Chicago, Buffalo, Davis i Rochester. Niestety nie wszyscy polscy uczestnicy zdołali w tej sesji wziąć udział. Niemniej jednak, przedstawiono na niej w sumie siedem referatów, ściągnęła niemal wszystkie osoby zainteresowane problematyką polską i środkowoeuropejską. Zapytać ktoś może, czy w tych tłumnych "Dorocznych Spotkaniach" Amerykai1skiego Stowarzyszenia Antropologicznego doszukać się można jakichś dominujących tendencji. Odpowiedź na nie jest wręcz niemożliwa. Sądzę, że najtrafniej oddaje sytuację stwierdzenie, iż rzeczona mnogość sesji i sekcji oddaje pluralizm i mnogość amerykańskiej antropologii. Antropologia staje się równie wielokulturowa jak społeczei1stwo amerykai1skie. Zmienia się charakter narracji antropologicznych. Zwrot literacki odcisnął swe piętno na stylu dyskusji i formułowaniu wielu problemów. Nie oznacza to, że praktyczne i naukowe aspekty działalności antropologicznej zostają zarzucone. Wręcz przeciwnie. Antropologia staje się coraz bardziej zaangażowana w bieżące wydarzenia i politykę. Wszelkie aspekty - moralne, kulturowe, praktyczne - takich zjawisk jak eksterminacja szczepów Amazonii, gwałcenie praw chorych na Al DS imigrantów z Haiti, sytuacja imigrantów latynoskich w Kalifornii, stanowią przedmiot zainteresowania. Tematem głównym "Annual Meeting" w roku 1994 w Atlancie są prawa człowieka. Kulturowe problemy łączące się z wszelkiego typu mniejszościami, od etnieznyeh po seksualne, studia nad relacją płci w poszczególnych kulturach, zamaskowane formy dominacji i kontroli jednych grup przez inne, utajone sposoby kreowania postaw społeczeństwa, to bardzo popularne tematy wśród antropologów kulturowych. Krytyka kulturowa pozostaje więc żyroskopem dla amerykai1skieh antropologów, którzy mogą się opowiadać za różnymi orientacjami teoretycznymi. Niektóre z tematów wydawać się mogą z naszej perspektywy niezrozumiałe, co usprawiedliwia odmienność kontekstu kulturowego. Jednakże idea przewodnia, a więc idea sceptycyzmu wobec własnej kultury i obnażania kulturowego, arbitalnego wytwarzania wszelkich form podległości są godne naśladowania. Michal TAM GDZIE SPOTYKAJĄ SIĘ LUDZIE - Buchowski WYSTAWA "AMERYKA INDIAŃSKA -- SPOTKANIE DWÓCH ŚWIATÓW", MUZEUM ETNOGRAFICZNE W POZNANIU, 13 CZERWCA - 31 PAŹDZIERNIKA 1992 W Police o Indianach słyszał każdy, albo - prawie ka7.dy. Oczyma wyobraźni widzimy dumnych wojowników, odzianych w kolorowe stroje i pióropusze, dosiadających wspaniałych mustangów (co ciekawe, znacznie rzadziej przywołuje si.;;wizerunek półnagich tubylców z Ameryki Południowej). Obraz ten, wykreowany głównie przez hollywoodzkie westerny i popularne powieści o Indianach, si.;;ga do stereotypów o barbarzyńskich lub szlachetnych (do wyboru) dzikusach. �315 Okazuje sil(, że rdzenni mieszkańcy obu Ameryk dla szerokich kręgów społeczeństwa są ciągle tajemniczy, mało wic sil( o ich świecie, religii i filozofii życia. Przez minione pil(ćset lat Europejczycy i Amerykanie szukali w tubylcach przede wszystkim potwierdzenia swej wyższości. Ameryka IndiaJiska w społecznej opinii pozostaje nadal nicodkryta i nieznana. Okazj,! do nowego spojrzenia na tl( nicznaną w Polsce Amerykę w 500-lecie jej odkrycia stała się największa i najbardziej profesjonalna wystawa zatytułowana "Ameryka łndiańska - Spotkanie Dwóch Światów", zorganizowana przez Muzeum łnstrumentów Muzycznych oraz M,cuzeum Etnograficzne - oddziały Muzeum Narodowego w Poznaniu, przy finansowym współ~dziale Wydziału Kultury Urzl(du Wojewódzkiego i władz Poznania. To wielkie przedsięwzięcie - na około 400 m2 powierzchni zgromadzono ponad czterysta obiektów, pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Narodowego w Poznaniu, a także Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Wiedzy o Środowisku PAN w Poznaniu, Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku oraz z kilku kolekcji prywatnych - animowane przez komisarza wystawy, Janusza Jaskulskiego zadziwiło zwiedzających swym rozmachem i wizją: z jednej strony wyznaczoną przez mapy średniowiecznego świata, jeszcze niepewnego, jeszcze traktowanego z lękiem, a z drugiej - symbolizowaną przez guml( do żucia i Coca Colę jako najbardziej amerykański produkt, obecny w prawic każdym polskim domu. Ta, na pozór mało związana z tematem, klamra pokazała w istocie drogI(, jaką ludzkość przebyła przez ostatnie pil(ćset lat, a także uświadomiła nam obecność Ameryki w świecie zarówno na płaszczyźnie dóbr materialnych, jak i wartości duchowych. W ten sposób wystawa stała sil( spotkaniem wielu kultur, wielu światów. Wszystko, co najciekawsze w życiu, dzieje się właśnie tam, gdzie spotykają się ludzie, gdzie przenikają się różne tradycje i zwyczaje, tworzące odtąd ciąglc nowe niepowtarzalne ksztalty. Dla koneserów sztuki i kultury, nic tylko materialnej, jest to pokusa nie do odparcia. Calą ekspozycję tak skonstruowano, by z jednej strony pokazała wybrane obszary obu Ameryk: na przykład starożytny Meksyk, peruwiańskie Andy i wenezuelską Amazonię czy Wielkie Równiny amerykańskie (warto odnotować, że każdej z tych ekspozycji towarzyszyła właściwa dla danego regionu muzyka), a z drugiej by zilustrowała wzajemne kontakty i wkład Indian do kultury światowej. Na szczególną uwagę zasługuje tu ekspozycja amazońska, wzbogacona - oprócz nagrań muzycznych - również o przezrocza dokumentujące ten ginący świat i zmiany w nim zachodzące niejako od środka, z punktu widzenia samych Indian (np. obrzl(d inicjacji chłopców Pana re). Ta bezpośredniość zapisu i brak dystansu to zapewne plon wypraw poznańskich studentów do Wenezoeli w 1980 i I985 roku, w których brał udział również J. Jaskulski, co niewątpliwie przyczyniło sil( do takiej "wewnętrznej" kompozycji. Z kolei w dziale Indian Wielkich Równin Ameryki Północnej uwagę zwiedzających przykuwały wspaniałe stroje i ozdoby z prywatncj kolckcji Leszka Michalika ze Sztumu, odtworzone z wielką dbałością o szczegóły. Różnorodność ornamentyki i zestawienie barw świadczy o bogactwie kultury materialnej tych wędrownych ludów. Odniosłem wrażenie, że pomija sil( tu jednak coś znacznie istotniejszego, mianowicie chłonność tubylczych kultur, wręcz zachłanność na poznawanie tego, co nowe, ciekawość świata. Spotkanie z "białymi" było mimo wszystko wielką przygodą, choć zakończyła się ona tragicznie. Nie można jednak zaprzeczyć, że rozwój tubylczych kultur został w dużej mierze spowodowany przez kontakt z "białymi". Weźmy na przykład szklane paciorki, dostarczane przez Europejczyków. Wcześniejsze metody zdobienia kolcami jeżozwierza, muszelkami czy barwioną trawą można uznać za prymitywne w porównaniu z tym, czego Indianie dokonali dzil(ki koralikom. W tubylczych kulturach tkwi jakiś ogromny potencjał wyobrażni i umiejętności, doprowadzający technikę zdobienia szklanymi paciorkami do rangi sztuki. Innym przykładem może być koń. Plcmiona Równin dość późno poznały konia, bo dopiero w XVIII wieku (niektóre grupy nawet na początku XIX), alc wystarczylo zaledwie �316 kilkadziesiąt lat, aby Indianie wytrawnymi jeźdźcami. Zadziwia ta umiejętność panujących warunków. przetaczające tkwi współżycia ckliwego, który I kiedy nic sentymentalnego. przyszłe inicjatywy Indianin Ziemia (w grudniu do Gdańska społeczność światowa Międzynarodowym "Ludy Pod - wieloma "Kolumb, zespołów artystycznych, nauka rękodzieła indiańskiego, gości częstowano plackami i emigrantach i bogato muzeach w rezerwatach. Zlamanych organizacji jak wspoll)nialcm, formą zalctą jest też dla Indywidualnej Zabrakło narodził Zresztą Międzynarodowa wydarzenie tego I Stopnia muzealne roku na którym amerykańskie Indian Amerykańpodróżnikach Raczyńskich. jej autora), pięknie Obok Janusza wydany więc cz<;:ści Jaskulskiego i (gościn- w j<;:zyku angielskim. sami Indianie mi Wounded praca (lITC) Rokiem trochę ruchu indiań- żc o Indianach glos. Zorgani7.0wali w 1969 roku, Indiańskich 1993 Międzynarodowym Ministra z<lhrakło i spowodował, zahierać Ałcatraz systematyczna Traktatów ale si<;:z<lmknął wraz z osadze- polityczno-spolcc7.llego czy o rok późniejsze właśnie przedsięwzięcia, przez zaczęli wyspy z1972 To Rada roku obicktów, świat jakby lat sześćdziesiątych (np. zajęcie do Waszyngtonu do ogłoszenia kulturalnych, pok<l7.y filmów, ~ o polskich dotychczasowych. mi współczesnego się w połowie międzynarodowej. autora od Indiański -8pośród wielu wystaw "Amerykę Indiańską" strony zwiedzających (poznań - 8,5 tys., GdaI1sk uznania Muzyczne redakcją w doborze północnoamerykańskiej. wystąpień Traktatów swą (pod od dnia otwarcia ekspozycje Kolumba eks- wystawa (11 października), w Bibliotece wystawy paru imprez i prelekcje, trwały np. "Instrumenty czy "Śladami mianowicie zawierają element ruchu, rozwoju: "Od mitów do stercotypów" czy do mniejszości etnicznych". Ten cykl przemian, wzajemnych i pisać inaczej. społeczności hasłem obiektów) zawiera także część popularno-naukową, wzbogacaobu Ameryk, dzięki szkicom poznańskich <lmerykanistów: widoczny niem tubylców do z Kolumbem" Równocześnie i Południowej" nieco szereg wykłady są streszczenia głównie mówić pod Niepodległości, I tak wystawie Kairskiego, i zapożyczeń zaczęto ONZ że 1993 był o zgrom<ldzenie towarzyszył katalogu współczesności, serii spektakularnych Kolumba", przez (Muzeum Mariusza Tytuły wszystkich szkiców społec7.llości plemiennej który wc Wsehowie, Zaproponowała Dodatkową "Od w USA, inne wystawy. dobry grunt pod 1994), tym bardziej, "roku Posern-Zielińskieh, Leszka skiego "Piknik stał się katalog nie) naśladowań - kulturalnego. i bibliotekach, odbiegający Michalaka. ~ tylko sesje naukowe, Muzycznych Północnej wydarzeniem i Aleksandra umiejętności jest hlisko ziemi, dopóty ogłoszonym przecież (31 października) koncerty, dokumcntacyjnej wystawy (wykaz jącą naszą wiedzę o tubylcach Mirosławy w tym właśnie w tej do Muzeum była pionierską. wydarzenia czy wreszcie Instrumentów ilustrowany, Dopóki 1992 w Warszawie kukurydzianymi. w Ameryce Osobnym wystawa Nie chodzi !"), <lIe o stworzenie poznańskich Po nawałnice Ziemi<;:. to nic ma w tym nic do Głogowa Świata, miejscu, jak by lo na przykład jak występy w Muzeum Ludów organizacji. 1992) aż do jej zakończenia skich" Matkę się do są jak Może przetrwał tę przewieziono się z Indianami. (13 czerwca w innych pozostaje". 1993, a także poznańska sposób ty draniu ludzie Partnerstwo". względami, w jednym a ziemia jednak i stali się dostosowywania że "biali dla Indianina. wystawę - Tubylczych Nowe niekonwencjonalny ponatów 1992 roku rozstała Rokiem Tubylcze umicj<;:tność że kocha jest domem koczowniczego powiada, zagladę, mówi, życia o tym pamiętać zwiedzaj,!e w przyszłości Poznańska wystawa przygotowała bardzo i Wrocławia nie i odchodzą, na struktur<;: kultur, indiański skazany bezpieczny. I przetrwa. Warto Bo nie wątpię, że takie będą. a następnie innych poeta Przychodzą Indianina, z otoczeniem. całą swoją wchłaniania Współczesny się nad ziemią. tajemnica jest przekształcili k<lrawana się i po Szlakiem Knee IIJ zwrócili takich si<;: pozarządowych doprowadziła, Tuhylczym () czym już Ludów Świata. wyróżnia ciągle rosnące nią zaintcresowanie ze - 13 tys., Wrocław ~ blisko 20 tys.). Dowodem Janusza Kultury Jaskulskiego, i Sztuki było przyz.nanie w konkursie na mu Nagrody "Najeickawsze 1992". M{Irek Mal'iolek �317 X PRZI-':GLĄD fiLMÓW ŁÓDŹ, Ć)smy I'rze!.!h!d w dniach 13-15 sprawczym" Etnograficznych października imprczy z Katedry Kultury. Film()w 1992 Etnolo!.!ii Uniwersytetu patronowało inauguracyjny ludowej, Nagrody również "Dylematy ale prz.ede specjaln,!, Oświatowych z Lodzi. etnograficzne i wspiera zaprezentowała filmowania realiz. reż. Wojciech mir Zaj'lc; która z lat Dr które Earth" odbywaj" poświC;can'l otrzymała przez siebie "Historia Rlues", reż. - Jacek z udziałem z Wilna, Granna białoruski, ale również lnstitut zapisy z udziałem przyrodzie, która SANU, "Slava", Belgrad, komeI:'lliar zajmującej Poruszcnic (z serii "Skąd hipnoze;, odk rywając pacjentów Carsten już dawniej, Bregenhoj i Lubo- jednego z żołnierzy zabitych "Byelaruslilm" do którego zdjęcia mieszkal\ców. tworzą katastrofie Ludzie w Czarnobylu Filozofski Fakultet, (Mińsk, Białoruś) zaprezen- w okolicach Grodna tradycyjny wspaniałej, zagładzie. impresyjny Belgrad, które przez wiele lat nic byly kre;cane uległa film zaprezentował w czasie jugosłowial\skiej pieśni poświęcone Piet rawskiego Estończyków, przedstawił ci nic tylko kultywują przejmujące Władimirowicza Finów, Ponadto religijnych, z wytwórni swą Ponadto filmowy obraz folklor niezapompokazał "Koła" - sit; garncarstwem. wywołał Palucha Górna folklorystycznych Jugosławia) go referatem. Szklarewskij po przez Siergieja tego Kowalski; pokazała z festiwali Norwegów, Boże, chmaru", współcześnie problemom świecie "Elementarz", reż. Anna Aleksandraviciute, dokumentalne się co roku rodzinie okolicznych Talezewski; filmy Przeglądu, mierze reż. Gregory za Etnołogiju, i Witebska hasła Cyganki", Gardzienice", Filmów promuje "Na całym obrzędów Oleg Iwanowicz do w głównej (Odeljene swój film "Praniesi, Pi'ltkowski realizacje: niektórych o kobiecie Koło Wytwórnia obrazów nawiązując Naumovic nianej Domu rzeczywistość. WFO, Teatralne oraz (Etnografski dr Slobodan zrealizowany Łódzkiego i Studenckie dr Krzysztof PTL, Jugosławia) zarejestrował rcak tywowanic mogły olicjalnie si.,: odbywać. Reżyser "Duchem Nowina-Srocz~ńska Czarnecki. świt;ta rodzinnego najnowszą realizacjr; WOjny domowej. towal sir; w Łodzi kino". sir; w salach poświyconych "America Litewskiej ol' thc Drljaca serbskiego Natomiast Ewa wyglosił było obejrzeć Żukowska; "Stowarzyszenie Telewizji razem Można reż. Jadwiga reż Andrzej brothcr Dusan odbywał Lud07.llawcze zrozumieć Oddział produkowanych 1980-1991, Woldan; "Szcl.llrołap". państw nadbałtyckich, Łotyszów i Litwinów. dotycz'lcy dr odbywały etnologa" Ł,ódzki Tym symbolicznej. Paweł - III symbolika, byh Towarzystwo pomagającej przez Przegląd. filmów Wiszniewski; .,Clay Projekcje Polskie od lat wśród łódzki kultury Przedstawicielka etiudy konferencji) współczesnego wszystkim nie ma, tylko w Tyszowcach", "Grupa", a Film "Symbol, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń) sugeruj'lc m.in. etnografii w społeczeństwie nic tylko jako nauki o tradycyjnej ufundowaną blok Ijawisk hasłem naukowym (Instytut Archeologii i Etnografii modyfikacje; potocznego rozumicnia kulturze Etnologia pod Łódzkicgo. 1992 UL Etnologów Referat - roku (i sekretarzem Przeglądowi Naukowe ETNOGRAFICZNYCH 13-15 PAŹDZIERNIKA film Andrzeja Różyckiego przychodzinyT'). A. Paluch prawdziwe nawet przyczyny kilkaset (Ostrobothnian o seansach leczy chorób lat wcześniej, Archives bioenergoterapeutycznych ludzi z dolegliwości w przejściach gdy psychicznych, byli oni of Traditional kimś Culture, Bjorkoby", "Rural Mayday poprzez które dotkne;ły innym. Vasa, Finlandia), stawił fragmenty wlasnych filmów dokumentuj'leych skandynawskie obrzędy doroczne: and Mummers of the North", "The Big Round, Mardi Gras Mummery on a Finnish "Shrove Tuesday Bells and Masks, from Kaltefllo, Twelfth Night". AlIana fizycznych in Retrospect" i "The przed"Masks Island", Mummers �318 Dr Eliane de Latour (Centre National de la Recherche Seientifique, Paryż, Francja) pokazala "Tidjane - ou les voies d'Allah", nakręcony w Nigrze. Bohaterem filmu jest szejk Kiota, przewodnik duchowy wiernych w Tijanija. W folderze realizatorka napisała: "Przestrzell mistyczna jest zamknięta, zakazana dla obcych. Tylko szejk wysłuchuje natchnionych słów swych adeptów, szejk - nowy głosiciel Allacha, święty człowiek, wizjoner, żyjący miydzy Bogiem a ludźmi, obojętny na dobra tego świata". O filmie etnograficznym prezentowanym w telewi7ji mówił dr Ternce Wright (Luton College of Higher Education, Bedfordshire, Wielka Brytania). Zauważył, iż "przygotowanie i prezentacja filmów na użytek telewizji jest zjawiskiem nowym. Wymaga zupełnie innych zabiegów. Z jednej strony trzeba brać pod uwagę interesy antropologii, z drugiej zaś, zwykle mamy do czynienia z trywializacją z racji kosztów popularyzacji. Przygotowanie filmów telewizyjnych musi się liczyć z innym rodzajem pokazu i odbioru. T. Wright szczególną uwagę zwrócił na kwestię struktury narracyjnej filmów etnograficznych przeznaczonych dla telewizji oraz na to, w jaki sposób antropologia wizualna może dostosować się do wymogów telewizji w świecie tych struktur. "Miejsce producenta w telewizyjnym produkcie przypomina tutaj osobę Szecherezady i opowieści z tysiąca i jednej nocy. Obydwoje, i producent, i Szecherezada muszą podtrzymywać cały czas uwagę widza. Jest to sprawa ich przetrwania. Poziom zdarzeń jest tym, co ma przykuwać uwagę. Również jakiś wybrany bohater lub jakaś postać, która funkcjonować może w tej narracji jako «kozioł ofiarny» naszych poezynaJ\ albo jako antagonista, ten, który przeciwstawia się naszym opiniom, oczekiwaniom". Krzysztof Chojnacki i Piotr Szacki (Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) przedstawili kilka własnych oraz dokonanych przez Jacka Olędzkiego zapisów filmowych ludowych obrzędów i zwyczajów, które można było zaobserwować na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Dr Krzysztof Kubiak (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego) to twórca filmu "Różaniec Burego". "Chodziło o to, by wykorzystać zarówno obraz, jak i dźwięk, pokazać w obrazie rytm tego, co jest mówione. Stąd to pozorne jakby powtarzanie się modlitwy jak i nawracanie do tych samych zmarłych, do czasu. To był główny zamysł" stwierdził sam rcalizator. Grażyna Jaworska i Wojciech Picniążck (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) zaprezentowali "Odwiedziny": "Nie musimy znać tej osoby, bo dzięki temu, że jej nic poznajemy, a znamy jej pewne intymne wnętrze, to ona może być dla nas każdym, ma walor takiego jedermanna. Każdy z nas odczuwa to samo, są to przecież prawdy elementarne, które ona przekazuje na tym cmentarzu", powiedziała E. Nowina-Sroczyńska o bohaterce filmu. Dr Angela Gregorini (Ancona, Włochy) wystąpiła z referatem "Rites of Passage from the Childhood to the grown-up age: the Cinematographic Representation". Przedstawiła krótką analizę rytuałów przejścia od dzieciJ\stwa do wieku dorosłego na przykładzie możliwości, jakie stawia kinematografia w ukazywaniu rites de passage. Poprzez filmową i antropologiczną analizę tekstów filmowych możemy uchwycić symboliczne formy rytuałów przejścia. Przede wszystkim zawarte w nich wzory kulturowe oraz sposób, w jaki te symboliczne formy przełożone są w filmie na specyficzny filmowy język, który ukazuje i opisuje wzory kulturowe owych rytuałów i symbolicznych przemian. Referat "Problems in the Exegesis of Ritual Symbols on Film" wygłosił dr Paul Henley (Granada Centre for Visual Anthropology, University of Manchester, Wielka Brytania), ilustrując przemówienie fragmentami własnego filmu na temat afro - katolickiego synkretyzmu na ~araibskim wybrzeżu Wenezueli. Zauważył, że głównym powodem wielkiej liczby filmów poświęconych rytuałom jest zapewne to, że są atrakcyjne filmowo oraz, jak stwierdził A. Van Gennep, rytuały mają logikę wewnętrzną, scenariusz podobny do tego, jakiego wymaga film. Zaczynają się, mają wprowadzenie, kulminację, klasyczne teksty, zakOllczenie, stanowią zwarte całości. Ale filmowi trudno jest być interpretacją i analizą zdarzeń, jakie przedstawia. "Jedną �319 z podstawowych pozwolić ,.asad, jakiej zdarzeniom przedstawiać takimi, tutaj jakimi dla stanowi! filmującymi których okazję aspektów Starania i jakiej moje symbolicznych ludzi, dla uczestników między w szkole filmowej o sobie. emocjonalnych, aktorów, nego I.apisu symbolicznych doświadCl.eń samym głębokich, są one Przegląd mnie nauczono opowiadać ten treści, współczesnej antropologami ale uczy, jest, by kierunku, uchwycić żeby poglądów w formie na temat "POLSKA A EUROPA a profesjonalnymi WSCHODNIA. WARSZAWA, Konferencja z wydaniem ,.organizowana tomu I (nr. wymianę filmowcami. została pisma. "Przegl<!d Wschodni", instytucji: zgromadzi! wokół Programowej naukowe i organizuje przedstawicieli szerzej różnych była się nad Prohlem wanic M. Karp - IV I'olilyc:ne jeszcze wschodnich granicy zjawiska dla Miedzy Polaków z Ukrainy ukrainizacją polonijnych. Naj- Wschodniej polityce Polski i sytuacji Polaków nych Problemy polskiej oraz stosunkach polityki Rosji etnograficznego. na terenie na Wschodzie z - także (A. Ananicz, wiceminister wschodnimi. - Polacy Odnotować w życiu niezmiernie referat były koncentrowały od B. Piłsudskiego na wschód Kazachstanu Elity pragnę Dziedzictwo Polaków Jedyny poddane - polskich - Poruszył połonijnych A. Chodkiewicz krajami zesłańców m.in. na terenach której obrządku wymienić wymienił zesłańców. Polacy etnicznej, stowarzyszeń wschodniej, kalo/ickieyo historyków - nadha/tyckich G. Blaszczyk zesłańców Rosji wieku, Księstwa (S. S. Nicieja wobec państw i B. Szostakowicz o roli i XX Wie/kieyo teraźniejszości dotyczące i rolą Rzeczypospolitej. X IX a tradycja referatów i narodowej ukrailiskim Polski Polaków polska Materia/y mówiąc a rusyfikacją. i działaczy - Polaków Koniec po II wojnie .światowej, i naukowym asymilacji i w środowisku polityków na Djakow etnicznej podwójnej bliskie Polityka wielu innych muzealnictwa asymilacji - i Polaków a archiwach kulturalnym rozwoju zagadnienie oddziaływania ohecny) ze widzenia Europy W.~pó/praca duchowieństwa na Ukrainie W. A. politycznym, dotyczył - Polski punktów w świadomości Dylągowa najnowszej, Rosji (W. A. Djakow ":rtld/owe syhC'l'y;sko-polskie). Wyst,!pienia za pracc i związkom i działaczy w świadomości R. Dzwonkowski, dwa, badaCF.y z terenu - Programowej nagrody przyjęcia kulturową ;,~ń,twa (H. P. Łossowski, Lilwy w lalach /988-/992). Spośród (Z. Jasiewicz wschodnią polityków Bictlorusinów z historii i hizantYlisko-ukrailiskieyo /asłużonego w związku Rady przyznawał ona różnorodność ojczyzny Lilwinów, ijeyo zay/ada, II Rzeczypospolitej, teresujące a także wschodniej X VII I wieku do /931.) roku przechowywane jako poza granicą narodowej niepodley/ej analizowano ekonomicznym, Wschodni" posiedzenie będzie Wymagała RO'.wal.ano świadomości K iiów" /9/8-/1.)/9 okresie Polakom naukowych, historia. Świar/omo.vć naror/owa /aciliskiei/o ale również konferencji. miejscem w kształtowaniu Litew.~kieyo); "Przegląd jej pierwsze również na wschodnich terenach l Rzeczypospolitej, na których była ona wobec polonizacji (A. Gieysztor - Historyczne korzenie Europy Wschodniej); tradycji .,Polski poświęconego dyscyplin repre7.entowana zastanawiano konferencje problematykę i opcję okcydentalną, zresztą autonomiczna kwartalnik wschodniej. Charak ter Cl.asopisma, określił 1993 ukazujący się pod redakcja Jana Malickiego, zdobywa pozycję siebie międzynarodowy zespół specjalistów - członków Rady nie tylko o problematyce Wschodem, przez Nadaj ł PRZYSZŁOŚĆ", DZIEDZICTWO 17-19 CZERWCA 1-4, 1992). Towarzyszyło / etnologicz- filmu oraz umożliwił Danuta KONFERF'NCJA nie te zdarzenia film przedstawia". do skonfrontowania kultury się tam nadal szły w tym in- etnologa od Ukrainy) i są zbiorowości i Syberii. się na wschodniej Spraw na Zagranicz- Wschodzie. należy Stan obecność �320 i uczestnictwo w dyskusjach zasłużonych działaczy stowarzyszcli polonijnych, przede wszystkim D. Kacnelson z Ukrainy i J. Plater-Gajewskiego z Kazachstanu. Przedmiotem dyskusji i sporów stała się przyszłość skupisk polskich na Wschodzie i rola Polaków w kraju w kształtowaniu tej przyszłości. Obok opcji repatriacyjnej obecna była także idea pomocy udziclanej Polakom pozostającym na Wschodzic w dotychczasowych ich miejscach zamicszkania. Nie zabrakło jednakże wypowicdzi skrajnych, niezgodnych zarówno z prawcm międzynarodowym, jak i prawami obywateli polskich, wzywających do retorsji wobec mniejszości narodowych w Polsce w wypadku zagrożenia interesów polskich mniejszości za graniq. Ta ważna i udana konferencja była interesująca dla etnologów ze względu na jej interdyscyplinarny i wieloaspektowy charakter. Konferencja stwarza jednocześnie dobrą okazję do zastanowienia się nad miejscem etnologii w badani;;h wschodnioznaw<:zych i nad przyszłością polskich badań etnologicznych na Wschodzie. Poważny dorobek etnologii polskiej w studiach nad kulturami Europy Wschodniej, Syberii, Kaukazu i A7ji Środkowej, datujących się od XVIII wieku i nic przerwanych w okresie międzywojennym, i po II wojnic światowej, zobowiązujc do ich kontynuowania. Ostatnio ożywieniu uległy etnologiczne badania Polaków na Wschodzie (Litwa - Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, Białoruś - Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kazachstan - Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM). Etnologia potrafi przyczynić się do wyjaśnienia specyfiki polskiej clniczności na terenach wschodnich i pomóc w analizie procesów przekształceń ctnicznych i narodowych żyjących tam Polak ów. Jednocześnie etnologia może wskazać na zwi'Vki Polaków z otoczeniem, w którym pozostają i w ten sposób określić możliwości współżycia. Istotną rolę etnologii dostrzegam ponadto w wyjaśnianiu i osłabianiu mitów tworzonych w przeszłości i niekiedy umacnianych przez historię, takich jak mit zamkniętej, niczmiennej i jednorodnej polskości, mit Syberii jako terenu wyłącznie martyrologicznego lub mit islamu jako nie poddającego się modernizacji. Dlatego leż z niepokojem obserwuję trudności w utrzymaniu kontaktów z położonymi na Wschodzie ośrodkami etnologicznymi, polegające m.in. na przerwaniu dopływu literatury. Trudności te wynikają z różnych przyczyn, wśród których obok kryzysowej sytuacji politycznej i ekonomiczno-spo!ccznej (Rosja, Azja Środkowa, Kaukaz) występuje także nieufność wobec etnologów polskich i traktowanie podejmowanych przez nich prac jako zagrożenia dla integrałnośei narodowej i kulturowej, w tym religijnej. Pojawiaj,! się ponadto przeszkody w naszym własnym środowisku: brak środków, zniechęcenie i obawy przed trudnymi warunkami badań, także niezrozumienie sytuacji miejscowej. Potrzebny jest przemyślany program polskich badań etnologicznych na Wschodzie, odnowienie i ożywienie kontaktów z pracującymi za naszą granicą wschodnią ośrodkami etnologicznymi, także z takimi ośrodkami, do których trudno było dotrzeć w ramach scentralizowanego systemu dawnego ZSRR. Zhi(fl1iel\' I SYMPOZJUM KULTURY I RELIGIE AFRYKI NAUKOWE W KATOLICKIM li/siewie A EWANGELIZACJA UNIWERSYTECIE LUBELSKIM W dniach 19-20 listopada 1993 roku odbyło si~ w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie sympozjum naukowe na temat: "Kultury i religie Afryki a ewangelizacja". Organizatorami tego pierwszego ogólnopolskiego spotkania afrykanistów w K U L byli pracownicy naukowi i studenci Sekcji Teologii Fundamentalnej i specjalizacji religioznawstwa Wydziału Teologii KUL. Termin sympozjum afrykańskiego zbiegł się z podwójnym jubileuszem - trzydziestopięciolecia reaktywowania pełnej działalności naukowo-dydaktycznej Katedry Historii i Etnologii Religii oraz siedemdziesięciopięciolecia istnienia Katolickiego Uniwersytetu Lubel- �321 skiego. Warto podkreślić, iż już w roku założenia KUL (1918) erygowano tu pierwszą w Polsce katedrę religioznawstwa - Katedrę Historii Religii. Sympozjum poświęcone kulturom i religiom Afryki oraz ewangelizacji tego kontynentu jest kolejnym - po zorganizowanym w 1988 roku sympozjum na temat religii pozachrześcijańskich w procesie przemian - naukowym forum zajmującym się kulturami i religiami pozachrześcijańskimi. Tematyka sympo7jum jest odzwierciedleniem jednego z głównych nurtów badań Katedry Historii i Etnologii Religii i specjalizacji religioznawstwa. Przemiany zachodzące we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, politycznego, społecznego i religijnego Afryki przykuwają dziś uwagę różnych środowisk i ośrodków naukowych świata. Tempo i znaczenie zachodzących tam procesów wymaga ich naukowego opracowania. W tym celu organizatorzy sympozjum zaprosili specjalistów zajmujących się kontynentem afrykańskim, z których większość z autopsji zna problemy określonych grup etnicznych i państw Afryki. W obradach sympozjum skoncentrowano się na zagadnieniach dotyczących organizacji życia społecznego i politycznego oraz na systemach kulturowych i religijnych Afryki, eksponując ich spotkanie z chrześcijaństwem. O wadze tych zagadnień świadczy dziesięć pielgrzymek papieża Jana Pawła II do 36 krajów Afryki oraz przygotowania do Nadzwyczajnego Zgromadzenia Synodu Biskupów dla Afryki, którego obrady rozpoczną się 10 kwietnia 1994 roku w Rzymie. Otwarcia symp07jum dokonał ks. prof. dr hab. Bolesław Bartkowski SDB, prorektor Kui>· Podkreślił, iż dla zrozumienia złożonych problemów politycznych, społecznych i gospodarczych współczesnej Afryki oraz celem pozbycia się utartych stereotypów i etnocentrycznej postawy konieczna jest podstawowa wiedza o tradycyjnych, a także współczesnych sposobach życia ludów afrykańskich, ich organizacji społeczno-politycznej, systemach kulturowych oraz wartościach duchowych i religijnych. Ks. B. Bartkowski waraził też nadzieję, iż zarówno referaty, jak i dyskusja spełnią choć w części oczekiwania Szanownych Gości i wszystkich zainteresowanych uczestników. Obrady sympozjum podzielono na trzy sesje; dwie pierwsze o charakterze etnologicznym i religioznawczym odbyły się 19 listopada, trzecia zaś, poświęcona ewangelizacji Afryki, odbyła się 20 listopada. W pierwszej sesji wygłoszono trzy referaty: prof. dr Grzegorz Piłaszewicz (UW - Warszawa): Dzieci Izraelitów: pozytywna odpowiedź muzułmanów hausańskich na idee chrześcijańskie; prof. dr Grzegorz Kaczyński (Facolta Teologica di Sicilia w Katanii - Włochy): Typologia ruchów afrochrzdcijańskich; ks. prof. dr hab. Władysław Kowalak (ATK - Warszawa): Rola przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Referat S. Piłaszewicza ukazał na przykładzie sekty muzułmańskiej Dzieci Izraelitów, założonej przez Malama Ibrahima w XIX wieku w północnej Nigerii, stosunki między chrześcijaństwem a islamem w Afryce w okresie od podbojów kolonialnych. Pod wpływem różnych okoliczności i modyfikacji doktrynalnych muzułmańska sekta Dzieci Izraelitów ewoluowała w kierunku chrześcijaństwa i w końcu wstąpiła do Kościoła anglikańskiego. Wydarzenie to odbiło się głośnym echem w całej Nigerii północnej i znalazło swój wyraz w piśmiennictwie hausańskim. Autor odwoływał się do mniej znanych faktów historycznych oraz do opisu relacji w wybranych utworach literackich i zabytkach piśmiennictwa. Ruchom afrochrześcijańskim, które powstały na gruncie kontaktu kulturowego Afryki z Europą i są żywym komponentem współczesnego oblicza religijnego Czarnej Afryki, poświęcone byly referaty G. Kaczyńskiego i ks. W. Kowalaka. G. Kaczyński wyszedł od typologii Bengta SundkIera, który na podstawie wieloletnich badań nad niezależnymi Kościołami w Afryce Południowej, wyróżnił dwa typy ruchów ekJezjaJnych: etiopiański i syjoński. Na podstawie własnych doświadczeń badawczych i typologii SundkIera, Kaczyński wyróżnił dwa typy ruchów afrochrześcijańskich: separatystyczny i profetyczny. Typ separatystyczny polega na uformowaniu się nowej wspólnoty przez separację od kościoła misyjnego lub niezaleŻllego kościoła afrykańskiego. Typ protetyczny oznacza powstanie wspólnoty na gruncie działalności jednostki, 2i - Lud t. LXXVI �322 którą jej zwolennicy określają mianem proroka, apostoła czy ogólnie wysłannika bożego. Ks. W. Kowalak podkreślił znaczenie i rolę przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Wyróżnił trzy rodzaje przywódców, którymi są: wódz, prorok, mesjasz. 9dpowiadają im trzy typy ruchów religijnych: etiopiański, profetyczny i mesjanistyczny. W dyskusji odnoszącej się do trzech referatów wzięli udział: dr R. Vorbrich, prof. Tadeusz Margul, prof. Anna Mrozek-Dumanowska, ks. dr B. Wodecki, prof. H. Zimoń oraz prelegenci. W sesji drugiej, popołudniowej, przedstawiono cztery tematy: prof. dr hab. Joanna Mantel-Niećko (UW - Warszawa): Zderzanie się kultur w Etiopii. Retroi perspektywa; ks. prof. dr hab. Henryk Zimoń (KUL - Lublin): Symbolika afrykańskich rytualów agrarnych; dr Ryszard Vorbrich (UAM - Poznań): Organizacja społeczna a struktury ekologiczne u ludu Somba z Beninu; ks. mgr Krzysztof Niedałtowski (Gdańsk): Religijny wymiar masek' afrykańskich. J. Mantel-Niećko podkreśliła, iż krzyżowanie się wielkich prądów kulturowych wokół Morza Śródziemnego z cywilizacją Etiopii miały charakter uderzeniowych zdarzeń. Jej referat poświęcony był zagadnieniu trwałości lub ulotności skutków tych zderzeń. W historii kontaktów Etiopii ze światem zewnętrznym wyodrębniono następujące słupy milowe: przyjęcie chrześcijaństwa (wiek IV), przyjęcie islamu (wiek VIII), pierwszy kontakt z Europą, dla Etiopii równoznaczny z kontaktem z papiestwem (wiek XVI-XVII), wielkie migracje ludów Oromo, nacierających masowo na etiopskie państwo (wiek XVI-XVII), drugi kontakt z Europą (wiek XIX-XX). Ks. H. Zimoń przedstawił w części teoretycznej referatu filozoficzną i etnologiczną interpretację symboli, a następnie zajął się szczegółową analizą takich symboli, jak przedmioty sakralne, miejsca sakralne, ryty, działania, słowa, ofiary. Analizę tę ograniczył do rytuałów dożynkowych (czyli tradycyjnych świąt jamu i świąt plonów sorga) oraz do rytuałów o charakterze agrarnym związanych z ziemią u ludu Konkomba w północnej Ghanie, wśród którego w rejonie Saboby prelegent prowadził etno religioznawcze badania terenowe w latach 1984-1985 i 1990-1991 (w sumie badania trwały 19 miesięcy). R. Vorbrich zajął się wzajemnymi relacjami między wymiarem czasowym (genealogicznym) i przestrzennym w procesie kształtowania się organizacji społecznej i politycznej wspólnoty plemiennej. Zjawiska typowe dla badanego ludu Somba (należącego z ludem Konkomba do grupy językowej gurma) zostały zilustrowane danymi pochodzącymi ze wsi Takuanta z północnego Beninu. Autor przebywał w tej wiosce kilka tygodni w 1987 roku. Ks. K. Niedałtowski nakreślił religijny wymiar masek afrykańskich, analizując wierzenia religijne związane z maskami oraz rolę masek w rytuałach przejścia, dorocznych oraz rytuałach o charakterze zbiorowym i indywidualnym. Z przedstawionej analizy wynika, iż maski są dla wielu grup etnicznych Afryki kluczowym zjawiskiem religijnym i społecznym. Różne próby interpretacji masek afrykańskich są dowodem, iż są one fenomenem złożonym i trudno dostępnym dla badań naukowych. Sesję drugą zakończyła dyskusja, w której uczestniczyli ks. dr B. Wodecki, prof. A. Mrozek-Dumanowska, ks. prof. H. Zimoń i prelegenci. W sesji trzeciej, która odbyła się do południa w sobotę 20 listopada, wygłoszono cztery referaty: prof. dr hab. Elżbieta Rekłajtis (ATK - Warszawa): Główne wyznaczniki aktualnej sytuacji kulturowej w Maghrebie; ks. doc. dr hab. Antoni Kurek (ATK - Warszawa): Wybrane problemy inkulturacyjne misji czarnoafrykańskiej ; ks. dr Jan Górski (ATK - Warszawa): Problem inkulturacji w przygotowaniach Synodu Afrykańskiego; dr Eugeniusz Sakowicz (Lublin): Dialog chrześcijaństwa z religiami Czarnej Afryki według nauczania Jana Pawia II. �323 E. Reklajtis muzulmallskie lamem analizowała ruchy i aktualne sytuacjre językową, fundamentalistyczne, przemiany wpływy trudności kulturowc europejskie, związane w takich działalność z dialogiem krajach Maghrebu, polityczną, chrześcijaństwa jako z is- Maroko, Tunezja i Algeria. Ks. A. Kurek Afryce, jak: procesów skoncentrował terminologia, inkulturacyjnych np. z afrykańskiego cego przedstawił wypowicdzi będzie ewangelizacja. skim w różnych kontekście krajach afrykańskich modełu ostatniego małżeństwa kulturowo-rcligijnym, w Czarnej Pawła inkulturacji II, stan wynikające Synodu Afryki. Tematem przewodnim czyli zakorzenienia bredzie przedmiotem Afrykańskiego ze Instrumentum Lahoris, zawierają- roboczego inkulturacji, Jana i rodziny. przygotowania Episkopatów problem inkulturacyjnych papieża oraz trudności i etapy dokumentu 31 Konferencji Natomiast problemach w wypowiedziach historire zwołania uwzglrednieniem syntezę inkulturacji i chrześcijańskiego Ks. J. Górski szczególnym si~ na wybranych ocena dyskusji Synodu Ewangelii jako jedno w afrykall- z pięciu zadań ewangelizacji. E. Sakowicz nauczania przeanalizował Jana Pawła antropologiczny, w dyskusji oraz wygłoszone referaty wszystkich na w imicniu dobrą licznie w formie kolejne w Katolickim W obradach sympozjum sympozjum oraz Afryki Kościoła religijne trcści afrykańskiego, referatów, uczestnikom poszerzonej Uniwersytecie dialogu i wygłoszenie zebranym Czarnej w dokumentach według katolickiego, dialogu. w dyskusji zabrali: S. Grodź, dr R. Vorbrich, prof. G. Kaczyński, ks. E. Michowski oraz prelegenci. sekretariatu współpracre z religiami Afryka wymiar trzcciej sesji głos ks. dr B. Wodecki, W słowie końcowym, za chrześcijaństwa punktach: i cklczjalny kulturowy Na zakończcnie prof. J. Mantel-Niećko, prelegentom dialog II w trzech za ks. H. Zimoń wszystkim, udział w sympozjum. bredą opublikowane w pracy etnologiczno-religioznawcze podziękował którzy zabrali głos Zapowiedział, zbiorowej oraz organizowane iż zaprosił co kilka lat Lubelskim. uczestniczyli afrykaniści, religioznawcy, misjolodzy, księża profesoro,wie teologii fundamentalnej w wyższych seminariach duchownych diecezjalnych i zakonnych w Polsce, księża werbiści (m.in. prowincjał ks. mgr Jan Wichary), absolwenci Katedry Historii i Etnologii Religii, klerycy i studenci świadczy wyższych chrześcijańskimi. nych uczelni oraz mieszkańcy o zapotrzebowaniu procesów inkulturacji na pogłębioną Wygłoszone kulturowych i dialogu chrześcijańskich referaty i ożywiona i religijnych w działalności Lublina. Duża liczba uczestników ret1eksjre naukową dyskusja kontynentu nad kulturami umożliwiły lepsze zrozumienie afrykańskiego ewangelizacyjnej Kościoła sympozjum i religiami oraz podkreśliły katolickiego i innych pozazłożo- ważność Kościołów w Afryce. ks. Henryk Zimoń SVD "OSWO[Ć ŚMIER(~" SESJA KRAKÓW, Oddział krakowski sesjre popularno-naukową Polskiego Towarzystwa pl. "Oswoić śmierć". nym przy pl. Wolnica I wystawy przygotowała Spiss, sI. kustosz dr Anna Wystawa prezentująca fotografii, pierwsza wyczerpania tematu, ok. Ludoznawczego Muzeum w krakowskim zjawisko śmierci 1993 Sesjre poprzedziło tym samym 140 eksponatów, na ten temat ukazać pod POPULARNONAUKOWA 19 LISTOPADA tytułem zorganizował otwarcie (19.1 [-[3.12.1993), Etnograficznego, pamiątek, Muzeum, akcesoriów, 19.11.1993 w Muzeum a zarazem ponad której scenariusz Prezes Oddziału. 40 czarno-białych miała na celu, choć nie pretendowała na szerokim tle kulturowym. roku Etnograficz- do �324 W czasic scsji, w którcj Polski, wygłoszono należy", dotyczył nianic wzorów wszelkich rytmów natury umrzeć zgodnie miejscu i pośród zmarlyeh jak skonstatowała życia swoich. filozoficznego mówiącego zmarłych. żyjącymi Przedmiotem koncepcja tymi treściami mitycznego mowana grozę, reprezentowała zgonu rozumiany świat śmierci pojmowany Mgr Urszula odtworzenia pewncgo które w pewnych kulturze Kozieł, c/.ynności istnieje powroty O obcowaniu lat 70. na rodzaju w istnienie to temat systemu śmierci kontaktów w określonej dusI. to w swoim Iowarl.yszącyeh silna wiara okolicznośc:iach, elitarnej "Dwa ludowej ludowej siły pol.bawiające sięgnęła świata, oprawie prawic ciala, do mitów w kulturze zawsze ludowej", Autorka cechuj'lcej świadomośc:i dualistycznie, życia, a zarazem obumarcie śmierci XIX i XX wieku. świadomości porządku kulturze oblic/.a przc/omu są wytworami i uzasadniania autorka nas. próbę umrzeć" czasie, ludziom. które jest jako są wśród podjęła kulturze bylo jako w swoim z kolica mgr Anny w chłopskiej śmierci "Zmarli o zgodności "Dobrzc terenowych W wrogie w chłopskiej wyjaśniania wyobrażeli zicmię. kulturowymi, była śmiercią jak się i dopeł- z pr/.ekonaniem badali kulturzc "Umrzeć Przcnikanie wlasnyc:h polskiej zmarłych, na rozważali śmierci swoją i muzealnych Drabik, kontynuac:ji. o sensie życia i śmierc:i, celu ludzkich W tradycyjnej a duszami budz'lce korespondujc umrzeć naukowych dr Wandy zc śmiercią. pośmiertnej Kowalska-Lewicka, podstawie powracają wydarzenia związanych i jego porządkiem, pogrzebowych, i tzw. kultowi z ośrodków Rererat autorka, ludzkiego Dr Anna na 50 osób rytuałów obrzędów, z naturalnym wierzeniowcj, ponad i komunikatów. z rytmami i zwyczajów między udział referatów kulturowych, z żyjącymi", obrzędów wzięło kilkanaście się dominacją mitycl.llej. w aspekcie Śmierć personalnym, życia. Tlumacząc się reguł podej- bo osoba o7.ywiające, jak i c/.ynnościowym, a nic utrata była zajmuje sens bo akt określonych kosmogonicznych i antropogenetycznych, w których śmierci w karpackim słownym'·, jedność. Janicka-Krzywda, "Motyw zbójnickiej roikIorze autorka od dawna zajmująca się tematyką zbójnictwa, prześlcdl.iła trzy główne w'ltki w tekstach folklorystycznych - 1. Śmierć z ręki kata prl.ez powiesz.enie "za pośrcdnie żebro" uważana za zas~czytn", i honorową. Iv 2. Smierć najbliższym; śmierci. dziejów w czasach ostatniej ran potraktowana Motyw współczesnych, - śmicrci w folklorze bohaterów, z drugiej choćby w opowieściach motyw złotej najbliżs/.ych. humorystycznie zbójeciej starożytnych europejski w otoczeniu zbójnik o losach Karpat pewnc sprytnych posiada jego przywódców szubienicy; przekazuje przy pomocy słownym strony lub pozłacanej Umieraj'Icy ciekawe elementy wolę wybie- analogie funkcjonują partyzanckich z czasów wojny. Mgr Teresa i wioskach Marcinkowska, Krakowskiego W 1983 roku nagrano Były to pieśni kościelne pieśni z gmin pieśni z siedmiu magnetofonowe śpiewane (wśród W 1991 roku poprzednio z typowym związane wymienionych tzw. "przepowiadaniem". I.e śmierci,! przez Krakowsk i pochówkiem i Dom Kultury" z nagraniami, iepołomice, Gdów, nich zarejestrowano nagrano na taśmie oraz z gmin Nagrano w miasteczkach pokazała uzupełnione pp.ez "przepowiadaczy" wsi z gmin pogrzebowe folkloryzacji. "Picśni rejestrowane z 1983 i 1991 roku oraz taśmy uleg/y się znany odniesionych 3. Śmierć gów unika sięgające Tu przewija wyniku własnym prowadzących Myślcnice, jedną wideo Iwanowice, Krzeszowice. z biegiem z dziewięciu Słomniki, po powrocie wiejskie. przeważnie które "żegnające" Kłaj, też pieśni śpiewane komentarz.em. pogrzeby lamentaej~J, pieśni dwa filmy wideo I. lal wsi Jrzemanowiee pogrzebu dziecka i młodzieI1ea. W referacie stawił zarys z elementów, go nie by/o Rakowieckim palistwa. skiego, "Krakowskie rozwoju a zarazem na Triada ideę wybitnych A. Mickiewicza, patriotyczne", obrzędowości przejawów mapie. realizuje Pogrzeby pogrzeby narodowej istnienia narodowej przestrzenna budowania Polaków J. Słowackiego, prof. pogrzebowej przestrzeni Wawel, narodowej dr hab. wspomina J. Piłsudskiego, Krakowie, m.in. o pogrzebach ostatnio W. R przed- była jednym gdy palistwa K walcra w Kantor która w okresie Skałka, przestrz.eni (autor Ryszard w Krakowie, na polskie- Cmentarzu dawnej stolicy Ks. J. Poniatow- Sikorskiego), stają SIę �325 cząstką 7.y<:ianarodu, a masowy udział w ceremoniach pogrzebowych okazją do umocnienia narodowej świadomości. Dr Ewa Sadowska w swoim wystąpieniu "Zapomniane cmentarze krakowskie" wymieniła i omówiła na podstawie literatury, archiwaliów i własnych penetracji te cmentarze, których jU7.nie ma, a powstały kościoły, wokół których si\; rozciągały np. kościół Mariacki, św. Katarzyny, Bożego Ciała, 00 Dominikanów, 00 Franciszkanów. Następnie cmentarze, które istniały przy już nie istniejących, wyburzonych kościołach, m.in. Wszystkich Świętych, św. Gertrudy, św. Wawrzyńca. Cmentarze dysydenckie - tlie istniejący w dzielnicy Wesoła, istniejący, ostatnio po zabiegach konserwatorskich, w Łuczanowicach (obecnie na terenie dzielnicy Nowa Huta). Cmentarze żydowskie, ofiar I wojny światowej przy ul. s. Faustyny, jeńców rosyjskich z okresu I wojny światowej w Łagiewnikach - Krakowie, i wzbudzający najwięcej kontrowersji, cmentarz oficerów radzieckich koło Barbakanu. W referacie "Ostatnie szczęść Boże. Pogrzeby górników salinarnych", mgr Elżbieta Kalwajtys omówiła kult św. Kingi, podziemną kaplic\; jej poświęconą, a następnie napisy, znaki i rysunki na ścianach kopalni upamiętniające śmierć górników. W obrzędowości pogrzebowej ciekawy jest zwyczaj upuszczania lampek górniczych w momencie składania ciała górnika do grobu. Dr Anna Spiss, "Cmentarz jako clement pejzażu kulturowego" przedstawiła cmentarz jako określony układ przestrzenny i przestrzeń magiczno-kultową. Cmentarz podlega, jak wiadomo, aktualnym modom, instytucjonalizacji życia, prawom ekonomicznym. Sporo miejsca poświęcono decorum cmentarzy, współczesnej architekturze nagrobkowej, inskrypcjom, fotografiom nagrobkowym, ozdobom trwałym i nietrwałym, roślinności cmentarnej. Zwróciła również uwagę na problem cmentarzy opuszczonycb, zaniedbanych w wyniku zmian politycznych po II wojnie światowcj. Osobny problem to sprawa ratowania zabytkowych cmentarzy i nagrobków. Doskonałym,jakby ilustracyjnym uzupełnieniem tego referatu było około 30 barwnych przeźroczy dr Izabelli MiczYliskicj ("Okazjonalne dekoracje kwietne na cmentarzach krakowskich") z jej wieloletniej fotograficzncj dokumentacji cmentarzy krakowskich a takźe wiejsk~h. Przeźrocza ukazywały całe pi\;kno różnorodnych bukietów, wiązanek, wieńców, jak również pomysłowość w komponowaniu świątecznego i okazjonalnego przystroju. Przeźroczom towarzyszył fachowy komentarz dr I. Miczyńskiej i praktyczne porady w zakresie komponowania bukietów i wieńców. Dr Ewa Fryś-Pietraszkowa omówiła w komunikacie stałą ekspozycję w Muzeum Kultury Sepulkralnej Vol Kassel (Niemcy), zwracając szczególną uwagę na interesującą w pomyśle i plastycznej realizacji wystawę czasową (sierpień 1993) pl. "Nic więcej do powiedzenia, nic do opłakiwania". Eksponowano, przcjmującc w swym wyrazie, fotografie z cmcntarza żydowskiego w R6delsee koło Wiirzburga. W czasie dyskusji do najbardziej interesujących należała wyczerpująca wypowiedź mgr Haliny Szewczyk owej na temat tradycyjnego, ludowego ubioru do trumny i strojów żałobnych we wsiach Małópolski. Anna SESJA "EKOLOGIA A FILOZOFIE TUBYLCZE POZNAŃ, 14 GRUDNIA 1993 Spiss ŚWIATA" 14 grudnia 1993 roku w Poznaniu odbyła si\;, przygotowana przez Koło Naukowc Studentów Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, sesja zatytułowana "Ekologia a filozofie tubylcze świata". Rosnąca popularność rozmaitych ruchów ekologicznych, związana z nimi sfera ideologiczna oraz powstanie odrębnej dziedziny, jaką jak bioetyka, złożyły się na przyczyny, skłaniające do zorganizowania takiej interdyscyplinarnej sesji. �326 Zakres tematyki przygotowanych przez studentów wystąpień odpowiadał złożoności problemu. Pierwszy referat (Krzysztof Mączkowski) oparty został na analizie znanych publicznych wystąpień Indian północnoamerykańskich i zapoznał zebranych ze stosunkiem tuby!l:ów tego kontynentu do relacji człowiek - przyroda. Kolejnym poruszonym zagadnieniem (Ewa Prądzyńska) były trudności, pojawiająec się w trakcie przyznawania ziemi autochtonom brazylijskiej Amazonii, co związane jest z faktycznym przymusem zmiany sposobu gospodarowania, narzuconym tamtejszym grupom etnojF.ykowym. Żywiołową dyskusję wywołała interpretacja racjonalnego korzystania z zasobów środowiska przez społeczeństwa aprzemysłowe, dokonana na podstawie teorii soejobiologicwych (piotr Tryjanowski, Instytut Biologii), które wydały się dyskutującym zbyt redukcjonistyczne i obce humanistycznemu ujęciu kultury. W drugiej części sesji zmianie uległa problematyka wystąpień, kładących teraz większy nacisk na sferę mentalno-ideową. łnteresująea próba porównania krain historyczno-geograficznych z mapą etnograficzną naszego kraju (Marek Rokita) wykazała wiele zaskakujących analogii, które mogły skłonić do daleko idących wniosków. Kolejny referat «(Waldemar Kuligowski) scharakteryzował główne idee ruchów ekologicznych oraz skonfrontował ich kontekst wyjaśniający z danymi etnologicznymi, co skłoniło do nazwania tychże idei "ekomitologią". W podobnym duchu krytycznej analizy utrzymane zostało ostatnie wystąpienie, którego celem było przedstawienie dwóch podstawowych nurtów "myślenia" ekologicznego i ukazanie ich wewnętrznej sprzcczności (Andrzej Jaworski). Skromna w zamyśle organizatorów sesja wykazała spore zainteresowanie najnowszymi ruchami i ideami spoleewymi oraz potrzebę wielopłaszczyznowego ich przedyskutowania w gronie osób o rozmaitych poglądach. Scsja dowiodla również tcgo, iż współczesna ekologia jest ważnym i ciekawnym zagadnieniem badawczym dla antropologii. Waldemar \ K uliyowski �