https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a9b9b57d9605ead4773a7e62d9acc521.pdf bb72ce12842869eaa74d5e7500ab86b5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3836 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Subject The topic of the resource skrzynie ludowe Małopolska- sztuka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3597 Title A name given to the resource Skrzynie zdobione z okolic Krakowa / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.9-10 II.Skrzynie kaszowskie Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1948 t.2 z.9-10; s.33-43 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text SKRZYNIE ZDOBIONE Z OKOLIC KRAKOWA Cz. I I ' ) SKRZYNIE KASZOWSKIE DR ROMAN REINFUSS Spośród l i c z n y c h miejscowości położonych w naj­ bliższych o k o l i c a c h K r a k o w a , gdzie do n i e d a w n a w y r a b i a n o s k r z y n i e zdobione, w y b i j a się j a k o j e d e n z poważniejszych ośrodków wieś Kaszów, położona około 15 k m na zachód o d K r a k o w a , m n i e j więcej w połowie d r o g i między słynną z w y r o b u skrzyń m a l o w a n y c h Skawiną, a o p i ­ saną poprzednio Morawicą. Podobnie j a k w M o ­ r a w i c y p r o d u k c j a skrzyń z d o b i o n y c h wiązała się z n a z w i s k i e m S i k o r s k i c h , t a k w Kaszowie splata się ona z działalnością r o d z i n y Żaków. W rodzie t y m , o d szeregu pokoleń dziedziczono zamiłowa­ n i e do p l a s t y k i i talent muzyczny, s k u t k i e m czego n i e m a l wszyscy męscy p o t o m k o w i e d a l i się poznać j a k o stolarze malujący skrzynie, m a j s t e r k o w i e trudniący się snycerką i m u z y c y gry­ wający na różnych i n s t r u m e n t a c h w w i e j s k i e j kapeli. Według t r a d y c j i miejscowej najstarszym z Ża­ ków, który trudnił się m a l o w a n i e m skrzyń był Żak U r b a n , u r o d z o n y w Kaszowie 28 maja-1791 r o k u ) . Poza t y m , że był o n stolarzem i malarzem skrzyń n i c o n i m więcej nie w i a d o m o . N i e udało się też znaleźć żadnych wyrobów jego ręki. S y n Urbana — Franciszek prócz s t o l a r k i trudnił się też t o k a r s t w e m . J e m u p r z y p i s u j e t r a d y c j a w p r o ­ wadzenie po raz p i e r w s z y t o c z o n y c h nóg, które do ostatnich czasów występują często w skrzy­ n i a c h kaszowiskich. Z trzech jego synów najzdol­ n i e j s z y m stolarzem miał być W o j c i e c h , którego w y r o b y odznaczały się bardzo s t a r a n n y m w y k o ­ naniem. O n zapoczątkował w K r a k o w s k i m zdo­ bienie m e b l i w i e j s k i c h p r z y p o m o c y i n t a r s j i . M e ­ ble (między i n n y m i skrzynie) wykonywał z drze­ w a j a w o r o w e g o , jasno p o l i t u r o w a n e g o , którego powierzchnię zdobił wykładanką z drzewa i n n e j b a r w y , j a k np. grusza, śliwa, orzech, dąb i t p . J a k o d o b r y majster posiadał W o j c i e c h Żak liczne grono uczniów ) , którzy go w w y r o b a c h s w y c h naśladowali, j a k np. Stanisław T a r n o w s k i z M n i kowa. dotąd nieznane n a m są w y r o b y intarsjowane, po­ chodzące z p r a c o w n i W o j c i e c h a . Znalezione na­ tomiast zostały prace «Symka» i T a r n o w s k i e g o . Po t y m p i e r w s z y m pozostał stół (ryc. 1) w y k o ­ n a n y z drzewa jasnego, o nogach toczonych, ozdobiony n a p o w i e r z c h n i rozetą w f o r m i e d w u kół współśrodkowych z drzewa brązowego, mię­ dzy którymi biegnie szereg małych kółek, po­ d z i e l o n y c h n a ćwiartki białe i czarne. Środek r o ­ zety wypełnia krzyż o równych, półkoliście za­ kończonych r a m i o n a c h z kółkiem w p i s a n y m w środku, w n i m z k o l e i znajdują się 4 maleńkie kółeczka, podzielone na ćwiartki białe i czarne (tabl. I , 4). Równolegle do krawędzi stołu biegnie w p e w n y m odstępie podwójna wąska r a m k a z brązowego drzewa. Po rogach wypuszczane są 2 s I Intarsję stosował też w z d o b n i c t w i e m e b l i brat W o j c i e c h a , Szymon Żak z w a n y «Symkiem». J a k 33 1 �n o w e g o k w i a t u z d w o m a l i s t k a m i (tabl. I , 2). z tego samego drzewa zdobiny w postaci t u l i p a W jednej ze ścian bocznych znajduje się szu­ flada zdobiona i n t a r s j a m i w formie podwójnej r a m k i z rozetą czteropłatkową w pośrodku (tabl. I , 5) i d w o m a s t y l i z o w a n y m i k w i a t k a m i po b o k a c h (tabl. I , 1). W dalszych rogach bocznej deski stołu umieszczone są d w a s t y l i z o w a n e k w i a t y t u l i p a n u (tabl. I , 3). Intarsją zdobił również swe w y r o b y uczeń W o j ­ ciecha Żaka, Stanisław T a r n o w s k i z M n i k o w a . J e d y n a znana m i s k r z y n i a j e g o r o b o t y w y k o n a n a w r o k u 1907, p o d względem a r c h i t e k t o n i c z n y m zdradza wyraźnie cechy skrzyń pochodzących z p r a c o w n i Żaków. Posiada ona w y d a t n e i sta­ rannie p r o f i l o w a n e gzymsy u w i e k a oraz pod­ stawy. N o g i j e j są m a s y w n e i toczone (tabl. I I , 1). Tło s k r z y n i s t a n o w i n a t u r a l n e drzewo jasno p o l i t u r o w a n e . N a froncie i w i e k u j e j występują i n tarsje, w y k o n a n e z drzewa w kolorze brązowym i p r a w i e c z a r n y m (ryc. 2). Sposób rozwiązania o r n a m e n t u , zarówno na ścianie l i c o w e j j a k i n a w i e k u , odbiega o d f o r m z n a n y c h ze skrzyń ma­ l o w a n y c h . Ścianę licową wypełnia prostokątna ramka, składająca się z l i n i i równoległych brązo­ w y c h i czarnych, wzdłuż których' o d s t r o n y ze­ wnętrznej ciągnie się szereg, u t w o r z o n y z trój­ kątów powstałych z 3 k r o p e k (tabl. I , 10) i k r z y ­ żyków maltańskich na p r z e m i a n (tabl. I , 11). Ta­ kie same krzyżyki t y l k o mniejsze zdobią d o l n y gzyms s k r z y n i . W pośrodku pola znajduje się k o ­ rona (tabl. I , 7) w y k o n a n a c z a r n y m i k r o p k a m i z brązową podstawą ) . K o r o n a w p i s a n a jest w le­ żący r o m b z brązowych kółek w które wpusz­ czone są czarne równoramienne krzyże maltań­ skie • (tabl. I , 13). W i e k o o p i s y w a n e j t u s k r z y n i ujęte jest w r a m k i potrójne z l i n i i brązowych i czarnych. O d wewnątrz, równolegle do r a m k i , biegną zwrócone szczytami k u górze trójkąciki ułożone z trzech k r o p e k : szczytowej brązowej i d w u c z a r n y c h u p o d s t a w y (tabl. I , 10). N a r o ­ gach szlak t e n wiążą brązowe kółka z równora­ m i e n n y m , c z a r n y m krzyżem. O d n i c h biegnie k u środkowi krótki szereg małych, czarnych krzyży­ ków. W prostokątnym c z a r n y m o b r a m i e n i u znaj­ duje się leżący romb z brązowych kółek, w które wpisane są czarne krzyżyki. Pole r o m b u wypeł­ niają d w a koła współśrodkowe, ułożone na prze­ m i a n z czarnych krzyżyków i trójkącików skła­ dających się z trzech k r o p e k . W koło środkowe wpisana jest sześcioramienna gwiazda, o promie­ n i a c h w połowie brązowych, w połowie w kolorze tła. Krawędzie g w i a z d y wzdłuż j a s n y c h części p r o m i e n i podkreślone są obramieniem w k o l o r z e czarnym, a p r z y brązowych, jasno brązowym. Środek g w i a z d y s t a n o w i brązowe kółko z m a l ­ tańskim krzyżem (tabl. I , 6). T a k i e same kółka rozmieszczone są po j e d n y m między p r o m i e n i a m i 4 �gwiazdy. Oś dłuższa r o m b u o d naroża do o b w o d u koła zewnętrznego zaznaczona jest szeregiem czarnych krzyżyków. Porównując i n t a r s j o w a n y stół Szymona Żaka i zdobioną t y m samym sposobem skrzynię Tar­ n o w s k i e g o dostrzegamy w k o m p o z y c j i ogólnej p e w n e podobieństwa (obramienie płaszczyzny, k o l i s t y m o t y w centralny, dośrodkowe wypełnia­ nie narożników). Zespoły motywów, którymi oby­ dwaj m a j s t r o w i e rozporządzają są różne. U «Symka» Żaka w i d z i m y m o t y w y roślinne (tabl. I , 1, 2, 3) pospołu z g e o m e t r y c z n y m i (tabl. I , 4, 5). U T a r n o w s k i e g o (pomijając ową koronę) wyłącz­ nie geometryczne, j a k r o m b y , koła, gwiazdy, krzyże i t p . Różnie przedstawia się też zespół pro­ s t y c h elementów zdobniczych, którymi o b y d w a j rozporządzają. U Żaka występuje właściwie t y l k o jeden element w formie koła podzielonego n a ćwiartki (tabl. I , 8), który p o w t a r z a się zarówno w k o m p o z y c j i o charakterze roślinnym (tabl. I , 1) j a k i g e o m e t r y c z n y m (tabl. I , 4, 5), u T a r n o w ­ skiego zespół elementów jest większy, n o t u j e m y t u b o w i e m d w i e o d m i a n y trójkątów z k r o p e k (tabl. I , 9, 10), krzyżyk maltański (tabl. I , 11), kółko (tabl. I , 12), oraz k o m b i n a c j a d w u ostatnich w postaci kółka z w p i s a n y m krzyżykiem (tabl. I , 13). Jak to już wspomniałem poprzednio, w y r o b y i n t a r s j o w a n e Żaka i T a r n o w s k i e g o odbijają o d k r a k o w s k i c h skrzyń m a l o w a n y c h zarówno ogól­ ną kompozycją o r n a m e n t u , j a k i c h a r a k t e r e m poszczególnych elementów. Brak t u kwiatonów i wieńców, występujących w większości k r a k o w ­ s k i c h skrzyń m a l o w a n y c h . I n n a jest też r o l a po­ szczególnych zdobin. W i d o c z n e to jest zwłaszcza, w zespole elementów geometrycznych, które w meblach i n t a r s j o w a n y c h wysuwają się na p l a n pierwszy, zaś w s k r z y n i a c h m a l o w a n y c h w y ­ stępują w ozdobach d r u g o - p l a n o w y c h , w obra­ m i e n i a c h pól, w zdobinach ścian bocznych i t p . Użycie koła j a k o głównego m o t y w u zajmującego środek pola zdobniczego s t a n o w i — bardzo zre­ sztą odległe — podobieństwo do sposobu zdobie­ n i a w i e k niektórych skrzyń u górali l i m a n o w ­ skich i myślenickich (tabl. I , 14) ) . Spośród drob­ n y c h elementów zdobniczych k i l k a w y k a z u j e p e w n e podobieństwo do s p o t y k a n y c h na skrzy­ niach morawickich ) . 5 e Pojawienie się m e b l i i n t a r s j o w a n y c h w Z i e m i K r a ­ k o w s k i e j przypisać należy wpływom m e b l a r s t w a kościelnego, któremu n i e oparły się też niektóre t y p y skrzyń m a l o w a n y c h . Niemniej rewolucja jaką w sposobie zdobienia k r a k o w s k i c h m e b l i l u ­ d o w y c h w p r o w a d z i l i Żakowie była doniosła. Lansowana przez n i c h nowość «chwyciła» widać w terenie skoro w t y m k i e r u n k u poszli też nie­ którzy u c z n i o w i e (Tarnowski). Narodził się n o w y styl w k r a k o w s k i m meblarstwie ludowym. Styl, 35 1 �który z b i e g i e m czasu mógłby — być może — wyprzeć całkowicie w o k o l i c y meble m a l o w a n e z i c h t r a d y c y j n y m zespołem roślinnych ornamen­ tów. Proces t e n j e d n a k n i e zaszedł, gdyż zapo­ czątkowany był zbyt późno. W o j c i e c h i Szymon Żakowie c z y n n i b y l i u schyłku ubiegłego w i e k u . T a r n o w s k i wyemigrował do F r a n c j i i t a m umarł ok. r. 1918. Przemiany zaszłe w k u l t u r z e w s i pod­ k r a k o w s k i e j w ciągu bieżącego stulecia podcięły z g r u n t u możliwości r o z w o j u l u d o w e g o meblar­ s t w a ozdobnego. Dziś i n t a r s j o n a w e meble k r a ­ k o w s k i e należą do w i e l k i e j rzadkości. N i g d y zresztą n i e były one zbyt rozpowszechnione. Droższe znacznie o d m a l o w a n y c h , nie były sprze­ dawane na targach, lecz r o b i o n o j e na zamówie­ nie s k u t k i e m czego rozchodziły się t y l k o w szczu­ płym gronie miejscowej e l i t y w i e j s k i e j . Bratem r o d z o n y m wspomnianego w y ż e j W o j c i e ­ cha i Szymona był Żak A n t o n i , stolarz i malarz skrzyń, zamieszkały w Kaszowie. Prace jego re­ prezentowane są w t e k a c h Sekcji Z d o b n i c t w a P. I . B. Sz. L. przez 4 b a r w n e k o p i e skrzyń, z któ­ r y c h t r z y znalezione zostały w Kaszowie, j e d n a zaś w sąsiedniej N o w e j W s i Szlacheckiej. S k r z y n i e A n t o n i e g o Żaka odznaczają się staranną robotą stolarską, posiadają duże, bogato p r o f i l o ­ w a n e gzymsy p r z y w i e k u i u podstawy, obiega­ jące skrzynię dokoła i ozdobnie toczone n o g i (tabl. I I , 3, 4). J e d y n i e s k r z y n i a znaleziona w N o w e j W s i Szla­ checkiej spoczywa n a t a k z w a n y m «podnóżku» z pięknie wyciętą deską licową. Podnóżek zao­ p a t r z o n y jest w szufladę. N o g i zrobione są z de­ s k i półkoliście zaokrąglonej (tabl. I I , 14) ) . Skrzy­ nie swe malował A n t o n i Żak na k o l o r ciemno zielony, j e d y n i e s k r z y n i a z N o w e j W s i Szlachec­ 7 36 k i e j (ryc. 3) posiada tło brązowe. Gzymsy malo­ w a n e są k o l o r e m o d m i e n n y m niż tło. Przy skrzy­ n i a c h ciemno z i e l o n y c h s p o t y k a się gzymsy w k o ­ lorze n i e b i e s k i m i różowym (tabl. V , 1), l u b czer­ w o n y m i jasno z i e l o n y m (ryc. 4). S k r z y n i a brą­ zowa posiada gzyms górny m a l o w a n y od dołu na k o l o r ciemno zielony, zaś gzyms p o d s t a w y pod­ kreślony jest dworna paskami b a r w y ciemno brą­ z o w e j (ryc. 3). K o m p o z y c j a roślinna, zdobiąca ścianę licową s k r z y n i , ujęta jest z reguły w prostokątną ramę, powstałą najczęściej z d w u przecinających się l i ­ n i i f a l i s t y c h biegnących między p r o s t y m i (tabl. I I I , 18). N a t l e z i e l o n y m , p l e c i o n k a o w a b y w a w y k o n y w a n a farbą żółtą l u b czerwoną, n a brą­ z o w y m p l e c i o n k a jest żółta zaś d w i e proste rów­ noległe — zielone. N a jednej ze skrzyń, m a l o w a ­ n y c h przez A n t o n i e g o Żaka zamiast p l e c i o n k i w i ­ d z i m y ramkę z małych różowych k r o p e k bie­ gnących między d w o m a równoległymi żółtymi k r e s k a m i (tabl. I I I , 17). Pole wyznaczonego przez ramkę prostokątu na ścianie l i c o w e j wypełniają zazwyczaj t r z y (wy­ jątkowo zaś dwa) k w i a t o n y identyczne w r y ­ s u n k u i b a r w i e (ryc. 3, 4, tabl. V , 1). K w i a t o n y A n t o n i e g o Żaka rozpoznać łatwo. Po­ siadają one bardzo p r z e j r z y s t y rysunek, są bez­ względnie symetryczne i posiadają szerokie, z re­ guły zielone liście (tabl. I I I , 9) czasem k u koń­ c o w i maczugowato rozszerzające się (tabl. I I I , 10). Górą każdy kwiatoń zakończony jest trzema-, cztero- l u b ośmio-płatkowymi k w i a t a m i . Podobne k w i a t y na łodygach (ryc. 3, 4) l u b bez (tabl. V , 1) rozmieszczone są między liśćmi. N a c z y n i a w któ­ r y c h tkwią k w i a t y dalekie są o d f a n t a s t y c z n y c h i niedbale w y k o n a n y c h czasz m o r a w i c k i c h . Ce- �chuje j e prostota f o r m y , staranny r y s u n e k i pew­ n y k o n t u r (tabl. III,e 1, 2, 3, 4). N a c z y n i a te, z re­ guły dwuuszne, m a l o w a n e są zupełnie płasko. Po­ w i e r z c h n i a i c h założona jest k o l o r e m j a s n y m (ró­ żowym l u b żółtym), wyjątkowo na brązowej s k r z y n i przedstawionej na r y c . 3 zostawiono po­ wierzchnię naczynia w b a r w i e tła, ale za to ob­ w i e d z i o n o go podwójnym k o n t u r e m w kolorze c z e r w o n y m i żółtym (tabl. I I I , 2). Powierzchnia n a c z y n i a jest starannie p o k r a t k o w a n a , k r e s k a m i w k o l o r z e c i e m n i e j s z y m o d tła, n p . c z e r w o n y m , z i e l o n y m , n i e b i e s k i m (tabl. I I I , 1, 2, 3). W polach między k r a t k a m i dawane są też k r o p k i zielone lub żółte (tabl. I I I , 1, 3). Wyjątkowo na j e d n e j ze skrzyń naczynie p o m a l o w a n e na różowo, p o k r y t e jest n a całej p o w i e r z c h n i c z e r w o n y m i k r o p k a m i , bez k r a t k i (tabl. I I I , 4). W narożnikach umieszczał zazwyczaj A n t o n i Żak gałązkę, zwróconą k u środkowi, składającą się z trzech c z e r w o n y c h w i ­ śni i d w u z i e l o n y c h listków (tabl. I I I , 12). N a j e d ­ nej ze skrzyń gałązka i k o n t u r listów tej z d o b i n y w y m a l o w a n e zostały farbą niebieską, zaś śro­ dek liścia i wiśnie na czerwono (tabl. I I I , 13). N a s k r z y n i z N o w e j W s i Szlacheckiej zamiast gałą­ zek wiśni w i d z i m y k w i a t ośmiopłatkowy z zazna­ c z o n y m środkiem (tabl. I I I , 7). T a k i e same k w i a t k i s p o t y k a m y w pośrodku prostokątnych pól bocz­ n y c h na podstawie tej s k r z y n i (ryc. 3), w rogach zaś i na szufladzie w y m a l o w a n e są żółte k w i a t k i z czterech luźno r z u c o n y c h płatków (tabl. I I , 8). Między k w i a t o n a m i u dołu, l u b u góry malował A n t o n i Żak czasem 4 ośmiopłatkowe k w i a t k i (tabl. V , 1). Wyjątkowo na jednej ze skrzyń k w i a t k i t a k i e w ilości 8 rozmieszczone są wzdłuż w s z y s t k i c h czterech boków ramy, wyznaczającej pole zdobnicze. W i e k a malował A n t o n i Żak nieco odmiennie niż lica. Powierzchnię zdobniczą ujmował w prosto­ kątną ramę z p l e c i o n k i , najczęściej żółtą, w p i ­ saną w drugą ramę nieco większą (tabl. I I I , 19), wykonaną prostą kreską w k o l o r z e c z e r w o n y m lub różowym (na s k r z y n i a c h zielonych). W r o ­ gach dawał zwrócone dośrodkowo, opisane już wyżej gałązki wiśni, zaś środek pola wypełniał wieńcem k o l i s t y m , lub w f o r m i e p i o n o w o stoją­ cej elipsy (tabl. V , 1). W i e n i e c składa się z «kaligraficznie» poprowadzonej gałązki, z której w równych odstępach wyrastają po d w a zielone l i s t k i (tabl. I I I , 11). Między każdą parą listków umieszczona jest po o b u stronach łodygi para k o l i s t y c h kwiatków ośmiopłatkowych (tabl. I I I , 6). W pośrodku wieńca m a l o w a n a b y w a zdobina, po­ wstała z dwóch kół k o n c e n t r y c z n y c h z zaznaczo­ n y m środkiem, których p o w i e r z c h n i a podzielona jest n a dziesięć wycinków. W y c i n k i koła we­ wnętrznego m a l o w a n e są na przemian k o l o r e m c z e r w o n y m i n i e b i e s k i m , zewnętrznego zaś nie­ b i e s k i m i żółtym (tabl. I I I , 14). N i e k i e d y w po­ środku wieńca umieszczał A . Żak zdobinę, skła­ dającą się ze zwykłego u tego malarza k o l i s t e g o k w i a t k a , z którego rozchodzi się p r o m i e n i s t o sześć wydłużonych płatków (tabl. I I I , 15). B o k i zdobione są ramką z p l e c i o n k i z gałązkami wiśni w rogach, środek zaś wypełnia m o t y w t e n sam, który jest wewnątrz wieńca (tabl. I I I , 15), lub r o ­ dzaj krzyża równoramiennego złożonego j a k g d y b y z czterech s t y l i z o w a n y c h liści dębu (tabl. I I I , 16). K o l o r y s t y c z n i e s k r z y n i e A . Żaka odznaczają się dużą przejrzystością i u m i a r e m . U n i k a o n niespo­ k o j n e j wielości b a r w , cechującej n p . s k r z y n i e skawińskie. W doborze kolorów widać u niego 37 �pewną dążność do n a t u r a l i z m u , wyrażającą się t y m , że łodygi i liście m a l o w a n e są z reguły farbą zieloną. N i e obejmuje to j e d n a k kwiatów, które k o l o r o w a n e są najczęściej w sposób zupełnie o d e r w a n y o d wzorów dostarczanych przez naturę. Ośmiopłatkowe k w i a t y z zaznaczonym środkiem, t a k c h a r a k t e r y s t y c z n e dla Żaka, m a l o w a n e są z w y k l e trzema k o l o r a m i , p r z y c z y m d w a użyte są na p r z e m i a n do w y k o n a n i a płatków, trzecim zaś n a m a l o w a n y jest środek. N i e k i e d y na ścianie l i ­ cowej s k r z y n i w i d z i m y aż t r z y rodzaje kwiatów j e d n a k o w y c h p o d względem r y s u n k u , ale o róż­ n y c h zestawieniach b a r w n y c h . M i m o to s k r z y n i a t a k a n i e r o b i wrażenia j a s k r a w e j , gdyż autor, operując zespołami b a r w , stara się j e rozplano­ wać w t e n sposób n a płaszczyźnie, b y tworzyły one proste i łatwe do u c h w y c e n i a układy. Osiąga to z w y k l e ustawiając k w i a t y j e d n a k o w e p o d względem b a r w y w szeregi biegnące diagonalnie przez w s z y s t k i e t r z y k w i a t o n y . Żyjący dziś w Kaszowie Jan, s y n W o j c i e c h a Żaka, jest zgodnie z rodzinną tradycją stolarzem i m u z y k a n t e m . J a k o stolarz cieszy się opinią do­ brego fachowca, a n a w e t a r t y s t y , chętnie b o w i e m c h w y t a za dłuto i rzeźbi, zdobiąc w t e n sposób w y k o n y w a n e przez siebie meble. S k r z y n i e przez niego r o b i o n e posiadają podobnie, j a k s k r z y n i e i n n y c h Żaków, w y d a t n e , p r o f i l o w a n e gzymsy obiegające dokoła w i e k a i podstawy, oraz to­ czone n o g i (tabl. I I I , 7, 8). Powierzchnia t y c h skrzyń m a l o w a n a jest j e d n o l i c i e farbą żółtą l u b brązową, którą następnie czesze pędzlem, grze­ b i e n i e m l u b po p r o s t u rozmazuje palcem, co daje w rezultacie jaśniejsze smugi. Powstają w t e n spo­ sób w z o r y naśladujące słoje drzewa, l u b tworzące o r n a m e n t y bądź to geometryczne (ryc. 5), bądź roślinne (ryc. 6). J a k widać z r y c i n y 6, k o m p o ­ zycje roślinne, którymi J a n Żak z d o b i swoje skrzynie, n i e nawiązują już do f o r m s p o t y k a n y c h w t r a d y c y j n y m z d o b n i c t w i e k r a k o w s k i m . Odzy­ wają się t a m raczej echa straganowej tandety, o w y c h dziewięciorników i szarotek, które spoty­ kamy w «zakopiańszczyźnie», sprzedawanej w k r a k o w s k i c h Sukiennicach. Wśród skrzyń, których twórcy zostali w t r a k c i e badań ustaleni, znalazła się w Kaszowie jedna, m a l o w a n a około r o k u 1905 przez Jana Bugaj­ skiego, ucznia Józefa Rosponda zwanego «Slepickim» z L i s z e k ) . S k r z y n i a Bugajskiego kształtem s w y m różni się nieco o d skrzyń r o b i o n y c h przez Żaków, gdyż nie posiada t a k bogato p r o f i l o w a ­ n y c h gzymsów. Podstawę stanowią toczone n o g i (tabl. I I , 6). Tło s k r z y n i jest ciemno zielone, gzymsy czerwone i żółte. Ściana l i c o w a posiada j e d n o pole zdobnicze, wyodrębnione podwójną ramką z d w u p r o s t y c h kresek, czerwonej zew­ nętrznej i żółtej wewnętrznej. W rogach znajdują się zwrócone k u środkowi po t r z y l i s t k i , z któ8 38 KORONA Z PIWA ETYKIETKI ŻYWIECKIEGO 11 r y c h środkowy jest żółty, a d w a boczne czer­ wone. W prostokącie umieszczone są d w a k w i a ­ t o n y w f o r m i e s t y l i z o w a n y c h krzaczków jakiejś rośliny o płomienistych i s e r c o w a t y c h l i s t k a c h (ryc. 7). L i s t k i n a m a l o w a n e na końcach górnych gałązek tworzą rodzaj d w u t u l i p a n o w y c h k w i a ­ tów z z i e l o n y m s e r c o w a t y m środkiem. N a c z y n i a , z których wyrastają k w i a t k i posiadają formę d u ­ żych garnków z d w o m a e s o w a t y m i u c h a m i po bokach. Kształt brzuśca i p o d s t a w y podkreślają k r e s k i w y k o n a n e czerwoną farbą, podobnie j a k i k r o p k i zdobiące ucha. Bok s k r z y n i wypełnia gwiazda powstała z sześciu płatków zwróconych k u środkowi szerszymi e l i p s o w a t y m i , a na ze­ wnątrz o s t r y m i końcami. Płatki malowanee są na zmianę farbą czerwoną i żółtą. Całość bocznego pola s k r z y n i ujęta jest w ramkę taką samą jaką widzieliśmy n a ścianie l i c o w e j . Skrzyń podob­ n y c h znaleziono jeszcze w Kaszowie cztery. Bugajski był malarzem dosyć przeciętnym. K w i a ­ t o n y jego skomponowane są nieporadnie, ilość elementów zdobniczych w k w i a t o n a c h bardzo ograniczona, k o l o r y s t y k a również n i e przedsta­ w i a nic specjalnie ciekawego. W stosunku do znalezionej w Kaszowie s k r z y n i jego m i s t r z a — «Slepickiego» s k r z y n i a m a l o w a n a przez Bugaj­ skiego jest wyraźnie p r y m i t y w n i e j s z a , w szczegó­ łach można jednakowoż doszukać się p e w n y c h podobieństw. W związku z b a d a n i a m i twórczości Żaków, zna­ leziono w Kaszowie sporą ilość skrzyń, których a u t o r s t w a n i e udało się n a razie ustalić. A n o n i ­ m o w y t e n materiał w y k a z u j e po staranniejszej analizie sporo cech wspólnych, które pozwalają na wyodrębnienie, wśród skrzyń zw. «krakowskich» n o w e g o nieopisanego dotychczas, t y p u , który w dalszym ciągu będę nazywał «kaszowskim». A r c h i t e k t o n i c z n i e s k r z y n i e te przedstawiają się niejednolicie. S p o t y k a m y wśród n i c h s k r z y n i e o pięknie p r o f i l o w a n y c h gzymsach i t o c z o n y c h nogach (tabl. I I , 5), co mogłoby wskazywać n a produkcję Żaków, j a k i posiadające «podnóżki» na kółkach (tabl. I I , 15, 16), l u b różnego kształtu �TABLICA I �n o g i w y k o n a n e z deski, czy ciosanego k l o c k a (tabl. I I , 9—13). Tła t y c h skrzyń są najczęściej u t r z y m a n e w kolorze ciemno z i e l o n y m , rzadziej brązowym z odcieniem f i o l e t u . Wyjątkowo t r a ­ fiają się niebieskie. Sposób zdobienia jest d w o ­ j a k i , s k u t k i e m czego w ramach t y p u wyodrębnić można d w i e odmiany. W pierwszej gzymsy po­ malowane są z w y k l e n a czerwono zaś pole l i c o w e s k r z y n i (podobnie j a k i w i e k o ) p o t r a k t o w a n e jest j a k o jedno pole zdobnicze, obwiedzione prosto­ kątną ramką z potrójnych p r o s t y c h kresek, któ­ rej środek wypełniają t r z y stojące w odstępach k w i a t o n y (ryc. 7), l u b d w a z gwiazdą w pośrodku (ryc. 8). W o d m i a n i e d r u g i e j (ryc. 10) pole l i ­ cowe s k r z y n i podzielone jest na d w a l u b t r z y pola, prostokątne, l u b p r a w i e k w a d r a t o w e , za­ znaczone s z e r o k i m i r a m k a m i , wzdłuż których bie­ gnie równolegle po k i l k a szlaków (tabl. I V , 60—70), złożonych z p r o s t y c h elementów, prze­ ważnie g e o m e t r y c z n y c h (tabl. I V , 54—64), Ce­ chą wspólną, która o b y d w i e , t a k różne n a p i e r w ­ szy rzut oka, o d m i a n y p o z w a l a łączyć w r a m y jednego t y p u , jest ogólny charakter k w i a t o nów i zespół elementów, z których się o w e k w i a t o n y składają. W k w i a t a c h n a p l a n p i e r w s z y wybijają się t u trójpłatkowe t u l i p a n o w a t e k i e l i ­ chy (tabl. I V , 7—12), obok których s p o t y k a się też k o l i s t e główki przypominające s t y l i z o w a n e osty (tabl. I V , 16, 17, 19—21). Czasem n a t l e zmie­ szania się o b u f o r m powstają o d m i a n y pośrednie (tabl. I V , 22, 23). Pąki (tabl. I V , 13, 18), czy k w i a t y cztero i więcej płatkowe (tabl. V I , 4, 25, 26) występują t u rzadko, podobnie raz j e d e n t y l k o pojawiła się j a k o część składowa k w i a t o n u zdo­ bina, składająca się z trzech białych, k o l i s t y c h kwiatów w otoczeniu p r z e c i n k o w a t y c h c z a r n y c h listków (tabl. I V , 27). K w i a t y i pączki ułożone s y m e t r y c z n i e względem osi, wznoszą się n a cien­ k i c h łodyżkach, wzdłuż których biegną drobne l i s t k i (tabl. I V , 28) czasem zaznaczone zupełnie schematycznie (tabl. I V , 29, 30, 31). N a jednej ze skrzyń w i d z i m y wyjątkowo o s t o w a t y k w i a t , spoczywający na szerokiej łodydze, z w y m a l o ­ w a n y m w pośrodku żółtym z y g z a k i e m (tabl. I V , 32). Liście najczęściej szerokie w pośrodku, po obu końcach ostro zakończone (tabl. I V , 33, 38), rzadziej maczugowate (tabl. I V , 42), m a l o w a n e są na k o l o r ciemny (czerwony l u b czarny) o j a s n y m konturze, z w y k l e żółtym z takimiż p r z e c i n k a m i na p o w i e r z c h n i . Czasem kształt liścia p o d k r e ­ ślony b y w a przez 1—3 kresek w k o l o r z e żółtym i c z e r w o n y m , biegnących o d zewnątrz równolegle do krawędzi (tabl. I V , 34, 39). N a c z y n i e z którego w y r a s t a krzaczek z k w i a t a m i rzadko przybiera zdecydowaną formę ceramiczną (w postaci dzba­ na, o dużych esowatych uchach, tabl. I V , 1). W d w u s k r z y n i a c h naczynie zostało zaznaczone w sposób schematyczny (tabl, I V , 2, 3), w k i l k u ­ 40 nastu zaś i n n y c h naczynie przekształciło się w k i e l i c h k w i a t o w y t a k i sam, j a k i e w i d z i m y na gałązkach wyrastającej z niego rośliny (tabl. I V , 4, 5, 6). Czasem zdarza się, że ów k i e l i c h k w i a ­ t o w y , grający rolę wazonu, czy dzbanka, zupeł­ nie w t a p i a się w całość k o m p o z y c j i roślinnej (tabl. V I , 3). Jak wspomniałem k w i a t o n y w om a w ia ne j t u g r u ­ pie skrzyń zbudowane są bardzo symetrycznie. W większości wypadków oś s y m e t r i i s t a n o w i główna łodyga z której p a r a m i wyrastają n a b o k i l i s t k i i łodygi z k w i a t a m i . Raz j e d e n znalazł się kwiatoń w f o r m i e pęku gałązek, wyrastających w p r o s t z k i e l i c h a leżącego u p o d s t a w y (ryc. 10). Kwiatoń u góry kończy się trzema s t y l i z o w a n y m i t u l i p a n a m i , rzadziej ostami, u s t a w i o n y m i najczę­ ściej wzdłuż jednej l i n i i poziomej. Również k w i a t y boczne i liście ułożone są zazwyczaj w t e n sposób, że całość z a m y k a się w wyraźnie okre­ ślonej figurze geometrycznej, n p . w prostokącie (ryc. 8), trójkącie (ryc. 9), wyjątkowo deltoidzie (tabl. V , 3), co nadaje k w i a t o n o m dużo zwartości. W s k r z y n i a c h należących do o d m i a n y pierwszej, zamiast środkowego k w i a t o n u s p o t y k a się czasem gwiazdę, składającą się z ośmiu luźnych p r o m i e n i z zaznaczonym k o l i s t y m środkiem. N a końcach p r o m i e n i widać trójkąty ułożone z k r o p e k (tabl. I V , 43, 44, 46) lub p r z e c i n k o w a t e l i s t e c z k i (tabl. I V , 47). W rogach r a m y zdobiącej w i e k o i lico tej o d m i a n y skrzyń k a s z o w s k i c h malowane są zdobiny, składające się z trzech ( z w y k l e czerwo­ n y c h l u b czarnych) listków i jaśniejszych k r o p e k (tabl. I V , 48, 52). Wyjątkowo n a w i e k u jednej ze skrzyń zanotowano zdobinę narożną bardziej roz­ winiętą (tabl. I V , 53). B o k i skrzyń należących do omawianego t u t y p u u t r z y m a n e są w k o l o r z e tła skrzyń i w t e d y wzdłuż k r a j u biegnie r a m k a z trójlistnymi z d o b i n a m i w narożnikach. Środek jest bądź zupełnie p u s t y , bądź wypełnia go kwiatoń t a k i sam j a k n a l i c u (tabl. V , 2) l u b gwiazda (tabl. V,3). Zdarzają się też skrzynie, w których b o k i sposobem m a l o w a ­ nia zupełnie odbiegają o d ściany l i c o w e j i w i e k a . M a l o w a n e są one na k o l o r jasno brązowy w ciem­ n y m brązowym o b r a m i e n i u . Pole zdobnicze w y o d ­ rębnione jest białą ramką (ryc. 10), a j e g o środek wypełniają ciemno brązowe «chmury» (ryc. 9, 10, tabl. V I , 2). Czasem naroża prostokątnej r a m k i łączą przekątnie w y k o n a n e białą linią falistą (ryc. 10), l u b też w pośrodku pola n a m a l o w a n y jest pająk, powstały z k i l k u f a l i s t y c h kresek zbie­ gających się w j e d n y m p u n k c i e (ryc. 8). N a naroż­ n i k a c h r a m e k okalających boczne pola zdobnicze pojawiają się n i e k i e d y o d s t r o n y zewnętrznej biało w y m a l o w a n e trójlistne k w i a t y , p r z y p o m i ­ nające stylizowaną lilię andegaweńksą (tabl. I V , 71, 72). Czasami zdobina ta p o j a w i a się w f o r m i e �T A B L I C A IV szczątkowej (tabl. I V , 74), l u b zmienia się w t r z y p r z e c i n k o w a t e l i s t k i (tabl. I V , 75). Skala b a r w używanych do zdobienia omawia­ n y c h t u skrzyń n i e jest zbyt rozległa. Pomijając k o l o r tła, gzymsów i obramień pól zdobniczych (w s k r z y n i a c h o d m i a n y drugiej) w s z y s t k i e ozdoby w y k o n a n e są najwyżej czterema k o l o r a m i : czer­ w o n y m (cynober), żółtym, c z a r n y m i białym. Ko­ lorów j a s n y c h (biały, żółty) używa się do m a ­ l o w a n i a gałązek, konturów liści i płatków k w i a ­ tów. K o l o r y ciemne (cynober i czarny) służą do m a l o w a n i a listków. Ponadto c y n o b r e m maluje się z reguły część płatków w k w i a t a c h , czy t o t u l i p a n o w a t y c h czy przypominających osty. W ze­ stawieniach kolorów obowiązuje zasada s i l n y c h kontrastów (np. jasne obrzeżenia i przecinko- 41 1 �wate jasne p l a m k i n a c i e m n y c h liściach, łączenie b a r w j a s n y c h j a k biała z c y n o b r e m w k w i a t a c h i gwiazdach). Omawiane t u s k r z y n i e kaszowskie stanowią w stosunku do i n n y c h skrzyń k r a k o w s k i c h grupę odrębną jednakowoż n i e t a k zasadniczo różną j a k np. s k r z y n i e t y p u m o r a w i c k i e g o . Rama wypeł­ n i o n a trzema k w i a t o n a m i m a l o w a n y m i w p r o s t n a tle występuje w k r a k o w s k i m bardzo często. Podział ściany l i c o w e j na k i l k a wyodrębnionych pól zdobniczych s p o t y k a się u skrzyń skawiń­ s k i c h . Gwiazdy, które trafiają się n a licach i bo­ k a c h zapożyczone są zapewne ze skrzyń tyniec­ k i c h , a rozwiązania boków (rys. 9, 10) z l i l i o w a t y m i zdobinami na narożnikach ż y w o p r z y p o m i n a skrzynie morawickie. O odrębności o m a w i a n y c h t u skrzyń kaszow skich s t a n o w i j e d y n i e bardzo z w a r t y zespół zdobin, które w tej formie i w t y m układzie n i e p o w t a ­ rzają się n a s k r z y n i a c h p r o d u k o w a n y c h gdzie indziej. K w e s t i a wyodrębnienia się t y p u nie jest n jeszcze w tej c h w i l i wyświetlona. Żadna spośród znalezionych l i c z n y c h skrzyń do tej g r u p y nale­ żących, nie jest autoryzowana, s k u t k i e m czego nie w i a d o m o z którym, z l i c z n y c h warsztatów k a s z o w s k i c h s k r z y n i e te powiązać należy. Wąt­ p l i w y m w y d a j e się nawet, aby t e n cały anoni­ m o w y zespół skrzyń mógł pochodzić z jednej p r a c o w n i . Duże różnice w b u d o w i e skrzyń do tego t y p u należących, przemawiałyby raczej za t y m , że pochodzą one z różnych wytwórni. N i e przeczy t e m u duże podobieństwo ornamentu, w i e m y b o w i e m (chociażby z p u b l i k o w a n y c h ma­ teriałów m o r a w i c k i c h ) , że s k r z y n i e n i e m a l iden­ tycznie zdobione pochodziły z rąk różnych m a j ­ strów. Zasiąg skrzyń t y p u kaszowskiego jest nieduży. O b e j m u j e Kaszów w r a z z sąsiednią N o w ą Wsią Szlachecką, ponadto można j e czasami spotkać w Liszkach, K r y s p i n o w i e , Olszanicy, oraz w po­ g r a n i c z n y c h w s i a c h p a r a f i i m o r a w i c k i e j , j a k Chol e r z y n i Mników ) . 1 0 PRZYPISY *) Część I stanowi artykuł pt. «Malowane morawickie s t w i e , g d y e l i p s o w a t e tło, w którym występuje k o r o n a n a s k r z y n i e k r a k o w s k i e * d r u k o w a n y w n u m e r z e 1 «Polskiej etykietach, zestawimy S z t u k i L u d o w e j » w r. 1948. nie k o r o n y na skrzyni. ) W e d ł u g w y c i ą g u z ksiąg urzędu p a r a f i a l n e g o w L i s z k a c h , ,J do którego należy wieś Kaszów, d r z e w o 5 genealogiczne skopiowanej 2 a k ó w p r z e d s t a w i a się następująco: U r b a n posiadał s y n a F r a n c i s z k a (ur. 22. V I I I . 1827, u m . 6. I I I . 1871), który l e i pozostawił p o sobie W o j c i e c h a mona we n a t a b . 11/14 p o c h o d z i w s i Łętowe w powiecie obramie­ ze s k r z y n i limanowskim. ( Z b i o r y S e k c j i Z d o b n i c t w a P. I . B. Szt. L.). ko­ e ) Por.: «Polska S z t u k a L u d o w a » n r 1 /1948, str. 26, t a b l . 2. (ur. 30. I V . 1860), Szy­ 7 ) N i e j e s t w y k l u c z o n e , że A . Z a k malował t u p o raz d r u g i (ur. 30. X . 1862, u m . 26. V I I I . Antoniego zniszczoną przez czas skrzynię pochodzącą z jakiegoś i n ­ (ur. 24. V . 1865, u m . 10. X I I . 1927). W o j c i e c h miał dwóch 1901) i n e g o w a r s z t a t u , n a co w s k a z y w a ł o b y podobieństwo b u ­ s y n ó w . J a n a (ur. 29. V I I I . 1895) i Stanisława (ur. 16. X . d o w y tej s k r z y n i do skrzyń n p . skawińskich, które w o k o ­ 1901). Dziećmi A n t o n i e g o są Józef (ur. 19. I I I . 1902) i F r a n ­ l i c a c h K r a k o w a b a r d z o są ciszek Za (ur. 13. V . 1909). bezinteresowne 8 sporządzenie niniejszego składam księdzu prałatowi A n d r z e j o w i boszczowi w Liszkach, w y r a z y *) J a k o uczniów W o j c i e c h a Tarnowskiego Zaka wyciągu Parysiowi, wyrabiano skrzynie malowane. Tradycja miejscowa pro­ jednego z najwybitniejszych podziękowania. wymieniają: rozpowszechnione. ) L i s z k i b y ł y d a w n i e j również p o w a ż n y m ośrodkiem, g d z i e zuje Stanisława nieżyjącego dziś wytwórców Józefa skrzyń z M n i k o w a , P i o t r a Ciubę, Stefana Skuciń- Rosponda-«Slepickiego», szowie. Ośrodek l i s i e c k i n i e j e s t n a razie należycie spinowa. Jedyna skrzynia Slepickiego, j a k a w tej c h w i l i t a , przypominająca w najogólniejszym zarysie przebadany. znajduje się w t e k a c h S e k c j i , n i e w s k a z u j e n a t o , żebyśmy m i e l i koronę Habsburgów, spopularyzowaną w Małopolsce j a k o t u d o c z y n i e n i a z jakimś w y b i t n i e j s z y m t a l e n t e m . z n a k f a b r y c z n y b r o w a r u ż y w i e c k i e g o , mogła przedostać 9 się n a ścianę s k r z y n i z e t y k i e t e k n a k l e j a n y c h n a flasz­ L0 k a c h (rys. 11). Domysł t e n z y s k u j e n a prawdopodobień­ jako wska­ który posiadał l i c z n y c h uczniów między i n n y m i i w K a - s k i e g o i Józefa Parę z K a s z o w a oraz J a n a Kodulę z K r y *) O z d o b a 42 ) M o t y w przedstawiony z r o m b e m stanowiącym ) Por. «Pol. Szt. Lud.» n r 1/1948, str. 25, r y s . 15 i 18. ) Tablicę I , I I I i I V w y k o n a ł a s y s t e n t S e k c j i Z. S z e w c z y k , zaś tablicę I I ob. Z. R a b l i n . Zdobnictwa �TABLICA V �TABLICA VI �КАШОВСКИЕ СУНДУКИ. В деревне Кашов, расположенной в нескольких десятках кило­ жающими три цветка метров на запад от Кракова, проживает семья Жаков, в которой мастерские выработали для себя собственные сочетания цветных на зеленом фоне. Отдельные столярские на протяжении ряда поколений по наследству из рода в род форм. передается столярская профессия. Эти столяри выделывали на­ Кроме сундуков, украшенных рисунками, в Кагдове встречаются родную мебель с украшениями, которые по сравнению с мебелью, иногда интарсированные изделья, имеющие на верху накладные встречающейся в соседних сёлах, представляют собою некоторую орнаменты из цветного особенность, имеющую много отличительных качеств. По срав­ народной обстановки, начатый и Кашове. одним из Жаков, сразу нению с другими сундуками из окресностей Кракова сундуки же начал прививаться в других сёлах, расположенных по со­ выделываемые Жаками отличаются весьма старательной столярской седству, но впоследствии отпал, чему способствовала между прочим, дерева. Подобный способ украшения работой, богатым профилем карнизов у крышки и у основания усиливающаяся волна урбанизации, которая вносила перемены сундука и точеными ножками. Внешние стенки сундуков покрыты в жизнь населения пригородных деревень. рисунками растительных мотивов, чаще всего рисунками, изобра­ COFFRES D E KASZÓW D a n s le v i l l a g e de K a s z ó w s i t u s a u n e q u i n z a i n e de k i l o ­ Les p a r o i s e x t e r i e u i e s des coffres sont c o u v e r t e s de p e i n t u - m e t r e s n o r d de C r a c o v i e res a u x m o t i f s de p l a n t e s , p r i n c i p a l e m e n t en f o r m e de t r o i s o n t r o u v e u n e f a m i l i e d u n o m de Żak q u i d e p u i s p l u s i e u r s g e n e r a t i o n s t r a n s m e t de pere en f i l s l e m e t i e r (d'ebeniste) de m e n u i s i e r . Les Ces m e n u i s i e r s p r o d u i s a i e n t des m e u b l e s populaires se d i f f e r e n c i a l p a r n o m b r e de t r a i t s des m e u b l e s tres dans les v i l l a g e s fleurons sur u n font vert. ornes rencon­ d'alentour. ateliers de menuiserie chacun son propre modele coffres isoles sont arrives a fixer d ' a r r a n g e m e n t f l o r e a l . O u t r e les ornes de p e i n t u r e s o n t r o u v e p a r f o i s a Kaszów des ouvrages d ' i n c r u s t a t i o n des surfaces ornees d'une m a r q u e t - t e r i e de b o i s de c o u l e u r . C e t t e f a c o n d ' o r n e r les m e u b l e s po­ Les coffres des Żak se d i s t i n g u e n t de tous les m e u b l e s des pulaires e n v i r o n s de C r a c o v i e p a r l a p r e c i s i o n d u t r a v a i l de m e n u i - a s'etendre s u r les v i l l a g e s v o i s i n s m a i s i l у e u t a r r e t g r a c e serie, p a r l a p r o f u s i o n s des p r o f i l s des c o u v e r c l e s et de l a KASZOW I n t h e v i l l a g e of K a s z ó w a dozen m i l e s W e s t f r o m Cracow l i v e s a f a m i l y o f t h e n a m e of J a c k (Żak) w h i c h c o n t i n u e s several generations a tradition a Kaszów of p r o f e s s i o n a l car­ feet. T h e e x t e r i o r surface of f l o r a l designs. one compared to the f u r n i t u r e o n e f i n d s i n "the n e i g h b o u r i n g v i l l a g e s . coloured T h e chests m a d e b y t h e J a c k s are d i f f e r e n t f r o m a l l o t h e r s in the Cracow They region. are c a r e f u l l y carpented, and have is p a i n t e d with plant-designs' Singular carpenters workshops have fixed their own, arran­ painted, when cracovienne. m o s t l y three flowers on a green background. presenting traits commencait CHESTS gements different Żak, a la vague montante d'urbanisation q u i transforme la vie p e n t r y . These c a r p e n t e r s m a d e o r n a m e n t e d r u s t i c f u r n i t u r e many p a r u n des des h a b i t a n t s des v i l l a g e s de l a r e g i o n base des coffres a m s i q u e p a r les pieds t o u r n e s . since initiee finds Besides sometimes chests o r n a m e n t e d a n d i n Kaszów i n l a y - w o r k , of wood. O n e of t h e J a c k s s t a r t e d t h i s m a n n e r of o r n a m e n t i n g r u s ­ tic f u r n i t u r e i n Kaszów, a n d t h i s f a s h i o n b e g a n to spread i n the n e i g h b o u r i n g villages but later on was stopped b y rich profiles on the l i d a n d at t h e basis of t h e chests, besides f i n e l y t u r n e d t h e g r o w t h of u r b a n i s a t i o n w h i c h t r a n s f o r m s t h e l i f e of t h e villages a l l around Cracow. 43 I �