https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a163e893e8e514ca6a68df64fd11fe67.pdf 63a9b4fd1a266ce664e4c0e6d29fb68f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3517 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3296 Title A name given to the resource Kronika IV-VI 1979 ; Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.3, s.189-192 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text S t ą d czytając „ J a r m a r k P ł o c k i " odnosi się w r a ż e n i e , iż jest raczej dobrze i pięknie. Tymczasem rzeczy­ wistość płockich kiermaszy może co w r a ż l i w s z e g o w i ­ dza p r z y g n ę b i ć , zwłaszcza gdy się p a m i ę t a czym nie­ dawno jeszcze była sztuka ludowa. O tej poprawce „na r z e c z y w i s t o ś ć " też w a r t o p a m i ę t a ć . Na k o ń c u n a l e ż a ł o b y odpowiedzieć sobie na p y t a ­ nie, w jakiej mierze biogramy zawarte w zeszytach „ J a r m a r k u . . . " m o g ą być przydatne przy opracowywa­ niu s ł o w n i k a t w ó r c ó w ludowych. Wiele z nich jest już gotowymi h a s ł a m i , n i e k t ó r e — wcześniejsze — w y m a ­ gają uzupełnień. N a l e ż y jednak z a s t a n o w i ć się nad t y m , co jest jeszcze rzeczywistym, „od ś r o d k a " p r z e d ł u ż e ­ niem tradycji, a co j u ż lepszą czy gorszą s p e k u l a c j ą na ludowości (zwłaszcza w rzeźbie drewnianej, a na­ wet ceramicznej). Co jest jeszcze „ s z t u k ą " , a co już t y l k o p a m i ą t k a r s t w e m , czy gorzej — kiczem. Jest to oczywiście zagadnienie ogólne, dotyczące nie tylko płockich kiermaszy. Wspominam o n i m j e d y ­ nie na marginesie bardzo cennego i przydatnego w y ­ dawnictwa, za k t ó r e należą się słowa uznania za­ r ó w n o A u t o r o w i j a k i w ł a d z o m płockim, dzięki k t ó ­ r y m może się ono regularnie u k a z y w a ć . Może i n t e r e s u j ą c e będzie wskazanie na dziedziny, k t ó r e r e p r e z e n t u j ą zamieszczeni w ostatnim zeszycie t w ó r c y . Rzeźbiarzy jest 22, w większości zresztą ama­ t o r ó w , rzeźbiących „ n a ludowo", Zabawkarstwo, meblar­ stwo i s p r z ę t a r s t w o reprezentuje 6 osób, c e r a m i k ę (w t y m figuralną) — r ó w n i e ż 6, plecionkarstwo — 2, w y ­ c i n a n k ę i zdobnictwo w n ę t r z — 5, kowalstwo, malar­ stwo na szkle, zdobnictwo w metalu i skórze, f a j czarstwo — po 1. M i m o d u ż e j ilości nazwisk biogramy p o k a z u j ą ob­ raz współczesnej twórczości ludowej n i e z u p e ł n i e pra­ wdziwy. Reprezentowani są bowiem t y l k o t w ó r c y , a w w i e l u przypadkach jedynie w y t w ó r c y znani, udziela­ jący się, wciągnięci w o r b i t ę d z i a ł a ń instytucji handlo­ wych, STL. Obraz sytuacji rzeczywistej n a l e ż a ł o b y więc s k o r y g o w a ć , biorąc pod u w a g ę z a r ó w n o k o n t y n u a t o r ó w dawnych tradycji, p r a c u j ą c y c h dla siebie i w ł a s n e g o ś r o d o w i s k a , j a k też liczną g r u p ę , chyba d o m i n u j ą c ą , ludzi w y r a b i a j ą c y c h współczesne przedmioty dekora­ cyjne w duchu obecnie p a n u j ą c y c h mód, te p r z e r ó ż n e s z k a r a d z i e ń s t w a ze słomy, lakierowanego drewna, gąbki czy plastiku. Nawet zeszyty Pokropka, co z r o z u m i a ł e , przedsta­ wiają tylko najlepsze prace omawianych w y t w ó r c ó w . O Aleksander Jackowski IV-VI Konkursy i wystawy 6.IV — w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu pokazano wystawę „Tradycyjne zdobnictwo wnętrz c h a ł u p podlaskich". Zgromadzono ok. 200 e k s p o n a t ó w , r ę c z n i k i do ozdobienia ikon, f i r a n k i osłaniające ikony i okna, pająki, bukiety sztucznych k w i a t ó w i m a k a t k i . * 7.IV — w Opocznie r o z s t r z y g n i ę t o konkurs otwarty na haft p ł a s k i regionu opoczyńskiego, zorganizo­ wany przez Spółdzielnię „Opocznianka". Wzięły w n i m udział 43 osoby, nagrody o t r z y m a ł y : Franci­ szka D ą b r o w s k a , Jozefa D ą b r o w ­ ska i Zofia Jobczyk z Bielowie. * 28.IV — w Muzeum Etnograficz­ n y m w K r a k o w i e otwarto w y s t a w ę twórczości Józefa Janosa z D ę b n a , na k t ó r e j zgromadzono cały do­ stępny dorobek rzeźbiarza, jego wiersze, listy, fotografie. Komisa­ rzem wystawy b y ł dyrektor M u ­ zeum, mgr E d w a r d W a l i g ó r a . W k w i e t n i u organizowano w w i e ­ l u regionach konkursy na pisanki wielkanocne. Konkurs pn Zwyczaje i pi­ sanki wielkanocne w Radomskiem ogłosiło Muzeum Wsi Radomskiej, przy w s p ó ł u d z i a l e Cepelii i M u ­ zeum Etnograficznego w Warsza­ wie. Wzięło w n i m udział 25 p i sankarek. P i e r w s z ą n a g r o d ę otrzy­ m a ł a Maria Pogoda z W e r ó w k i . Na wystawie pokonkursowej poka­ zano r ó w n i e ż rzeźby i obrazy t w ó r ­ ców z okolic Radomia. К N 1979 Ogólnopolski konkurs na pi­ sanki r o z s t r z y g n i ę t o w Gorzowie. Organizatorem było Koło U k r a i ń ­ skiego Towarzystwa Społeczno-Kulturamego. Pierwszej nagrody nie przyznano, dwie I I otrzymali Zofia Monczak (motywy ł e m k o w ­ skie) i P a w e ł Kiłoczko (motywy przemyskie) nagrody I I I — Tekla Szafran z H a ń c z o w e j i S t a n i s ł a w a Koczan.z Zagania. Konkurs, którego plon poka­ zano w wolińskiej bibliotece, ogło­ siło Muzeum Regionalne w W o l i ­ nie. Kiermasze pisanek zorganizo­ wano w Z a m o ś c i u i Krasnymstawie. * 29.IV — r o z s t r z y g n i ę t y został kon­ kurs pod h a s ł e m Malowany Dzban, ogłoszony w styczniu przez redak­ cje „ R o b o t n i k a Rolnego" i „ G o ­ spodyni Wiejskiej" dla p r a c o w n i ­ ków rolnych, zorganizowany przez Z w i ą z e k Zawodowy P r a c o w n i k ó w Rolnych, F e d e r a c j ę Stowarzyszeń Przyjaciół Sztuki. Przyznano na­ grody: I , za rzeźbę, o t r z y m a ł Ja­ r o s ł a w F u r g a ł a z Polwicy, w o j . w r o c ł a w s k i e , dwie I I — Zygmunt Bukowski z Mierzeszyna, woj. g d a ń s k i e , za p ł a s k o r z e ź b ę i B r o ­ nisława Trzaskuś z Jaźwin, woj. tarnowskie, za malarstwo. Przy­ znano j e d e n a ś c i e n a g r ó d I I I , ot­ r z y m a l i j e : B o l e s ł a w Grabski z L o śmierza, Teresa Dziob z Gidlarowej, A l f r e d H o f l i k z Lenartowic i W ł a d y s ł a w Kochalski z Jam za rzeźbę, Blandyna Rykowska z Czernina i AJnna Piotrowska z Bartosiewic za malarstwo, Maria Maczkowska z Sobieszowa za l a l k i regionalne, Eugenia Hanusiak z Białegostoku za hafty, Janina Ż ą dełek z Domaszewnicy za d y w a ­ ny, Helena Kowalczyk z B ł ą k a ł za narzuty, A n n a Wojnarowska z Pia­ seczna za gobeliny. Nagrody spe­ cjalne za t r a d y c y j n ą t w ó r c z o ś ć l u ­ d o w ą o t r z y m a ł y hafciarki k u r p i o ­ wskie, K r y s t y n a i Maria Marczak z Mystkowic. I V — w Starej Kordegardzie w Warszawie Muzeum T a t r z a ń s k i e w Zakopanem pokazało wystawę „Podtatrzańskie malarstwo na szkle z okresu 1948—1978" obejmu­ j ą c ą prace t w ó r c ó w ludowych oraz artystów plastyków. Komisarzem wystawy była m g r H . Sredniawa. * I V — w Zielonej Górze rozstrzyg­ nięto konkurs na rękodzieło ludowe i artysty c n e w o j . zielonogórskiego. Przyznano nagrody w dziedzinie rzeźby ( I o t r z y m a ł Marceli Potas z Lutowa) i w dziedzinie tkactwa (I o t r z y m a ł B o l e s ł a w P a w l i c k i z Wolsztyna). W dziedzinie haftu i stroju pierwszej nagrody nie przyznano ( I I nagroda — Jadwiga H i r t z C h r e ś n i c y i Gertruda K u ­ bicka z Przyprostyni), w dziedzi­ nie p l a s t y k i o b r z ę d o w e j i w y c i n a n ­ k i nie przyznano nagrody I i I I . Przyznano n a g r o d ę s p e c j a l n ą za I n ­ strumenty muzyczne Florianowi M o d r z y k o w i z N ą d n i koło Zbąszy­ nia. I V — w Wieluniu r o z s t r z y g n i ę t o konkurs sztuki ludowej regionu 189 I �w i e l u ń s k i e g o , zorganizowany przez Muzeum Ziemi W i e l u ń s k i e j , ce­ p e l i o w s k ą spółdzielnię ,,Sztuka L u ­ dowa" w Lodzi, W y d z i a ł K u l t u r y i Sztuki w Sieradzu, U r z ą d M i a ­ sta i Gminy W i e l u ń oraz w i e r u szowski Dom K u l t u r y . Przyznano nagrody za r z e ź b ę w drewnie, w y ­ roby kowalskie, plecionkę, haft i k o r o n k ę oraz wyroby samodzia­ łowe. * I V — w Muzeum O k r ę g o w y m w Białej Podlaskiej czynna była w y ­ stawa rzeźby ludowej o ś r o d k a ł u ­ kowskiego. 7.V — w Myślenicach r o z s t r z y g n i ę ­ to konkurs na tradycyjne ozdoby b i b u ł k o w e pn. K w i a t y polskie, or­ ganizowany przez M D K Myślenice, Muzeum Regionalne i GOK w To­ karni. Przyznano nagrody w d w u grupach, t w ó r c ó w ludowych oraz dzieci. W kategorii osób dorosłych przyznano p i ę ć n a g r ó d I : Zofii Hajduk z Alwerni, Katarzynie Halek ze Skomielnej Czarnej, Eleo­ norze Jurczak z Tokarni, Zofii Koryczan z Nowej G ó r y i Cecylii Proszek ze Skomielnej Czarnej. * 10.V — w Muzeum O k r ę g o w y m w Częstochowie wystawiono prace zgłoszone na „I W o j e w ó d z k i Prze­ gląd Twórczości Ludowej". W ś r ó d prac p r z e w a ż a ł y r z e ź b y i t k a n i ­ ny. Nagrody otrzymali: I — Te­ resa Bednarek z Zawady za za­ p a s k ę , I I — Barbara Kuzior z Po­ raja za haft, I I I — Tadeusz Dziuk z Poraja za kompozycję „ P t a k i " . * 10.V — w Muzeum O k r ę g o w y m w Tarnowie otwarto w y s t a w ę „Cy­ ganie w kulturze polskiej". Poka­ zano m.in. dokumenty prawne do­ tyczące C y g a n ó w oraz przedmioty codziennego użytku, rekwizyty magiczne, obrazy i g r a f i k i p o ś w i ę ­ cone Cyganom, ich z w i ą z k i z p o l ­ s k ą k u l t u r ą l u d o w ą . W y s t a w ę zor­ g a n i z o w a ł mgr Adam Bartosz. * 10.V — w Muzeum Etnograficznym o d b y ł się w e r n i s a ż wystawy „Pol­ ska Sztuka Nieprofesjonalna ze zbiorów Ludwiga Zimmerera". Wystawa, znacznie rozszerzona, zo­ s t a ł a przewieziona do Kolonii. * 22.V — w Muzeum W ł a d y s ł a w a Orkana w Rabce rozstrzygnięto konkurs na z a b a w k ę l u d o w ą K a r ­ pat polskich. I nagrody otrzymali: Jan Rapciak z P o r ę b y Wielkiej, Maria K u r a z Osieczan, S t a n i s ł a w N a r ó g z Żołyni G ó r n e j , W ł a d y ­ s ł a w Sikora z Lachowic, Jan Hodurek z P o r ę b y i Jan Gąsior z Medyni G ł o g o w s k i e j . Nagrody I I otrzymali: A n t o n i Bdlek z Załęża, Jan M a l i k z K r o ś c i e n k a , W ł a d y ­ s ł a w B i e d r o ń z Rabki, S t a n i s ł a w a Cukier z Zakopanego, Michał Na­ róg z Brzozy Stadnickiej, K a z i ­ mierz Szczygieł, Alojzy Porzycki, Franciszek Chrząszcz i Józef Rumiak z Lachowic, Wasyl Boda к z Bodak, Franciszek Noworol, W ł a ­ d y s ł a w a Prucnal i Jan K o t z Me­ d y n i G ł o g o w s k i e j . Przyznano t a k ż e 21 n a g r ó d trzecich i 12 czwartych. * 22.V — w Małej Sali Konferen­ cyjnej Centrum Studenckiego koło naukowe przy katedrze Etnografii 190 w Warszawie zorganizowało wysta­ wę rzeźby Włodzimierza Naumiuka z Kaniuk. Fotogramy przedstawia­ jące K a n i u k i oraz rzeźby zgroma­ dził Jacek Wołowski, z a j m u j ą c y się twórczością artysty. * 25. V — w Radomiu w K l u b i e Stowarzyszenia P A X odbyła się druga wystawa sakralnej sztuki l u ­ dowej. * 18.VI — zakończył się jubileuszo­ w y X konkurs zdobnictwa b i b u ł ­ kowego Żywiecczyzny, zorganizo­ wany przez Muzeum w Żywcu. Wzięły w n i m udział 44 osoby, k t ó r e n a d e s ł a ł y ok. 300 prac, prze­ ważały wieńce z bibułkowych k w i a t ó w i p a j ą k i . Nagrody I otrzy­ m a ł y : A n n a Kupczak z Sopotni Małej, Maria Madejczyk z Ciśca, Katarzyna Motyka z Ciśca i F r a n ­ ciszka Uflant z Pewli Wielkiej. Przyznano dziesięć n a g r ó d I I , czte­ ry I I I i t r z y n a ś n i e I V . * 18.VI — w Warszawie otwarto w y ­ stawę zorganizowaną z okazji czterdziestolecia Spółdziefini Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycz­ nego „Twórczość ludowa" w P u ł ­ tusku. Pokazano ok. 400 tkanin, h a f t ó w na p ł ó t n i e i t i u l u , s t r o j ó w ludowych, wyrobów garncarskich i rzeźby w drewnie z obszaru Pu­ szczy B i a ł e j . * 28.VI — P a ń s t w o w e Muzeum Etno­ graficzne w Warszawie zorganizo­ w a ł o w y s t a w ę pn. „Narzędzia r y ­ backie i sposoby ł o w i e n i a r y b " . Imprezy folklorystyczne i regionalne I V — w Kolnie odbył się m i ę ­ d z y w o j e w ó d z k i p r z e g l ą d kapel l u ­ dowych, orkiestr weselnych, zespo­ łów śpiewaczych, g a w ę d z i a r z y , i n ­ s t r u m e n t a l i s t ó w i ś p i e w a k ó w ludo­ wych. 25—27.V — w Przysusze odbyły się doroczne D n i Kolbergowskie połączone z I I I w o j e w ó d z k i m prze­ g l ą d e m f o l k l o r u i sztuki ludowej na k t ó r y m w y s t ą p i ł o 15 zespołów regionalnych i 15 kapel ludowych z w o j . radomskiego. I m p r e z ę roz­ poczęto u r o c z y s t ą sesją Tow. im. Oskara Kolberga. Odbyły się też targi sztuki ludowej, otwarto w y ­ s t a w ę folkloru. * 25—27.V — w Chojnicach zor­ ganizowano I I D n i F o l k l o r u K a ­ szubskiego, p r z e g l ą d t a ń c a , pieśni, muzyki i g a w ę d y Kaszub. * 31.V — w ramach D n i Łowicza zorganizowano sesję popularnonau­ k o w ą pn. K u l t u r a ludowa — k u l ­ tura narodowa. Organizatorami by­ l i : U r z ą d Miasta, Mazowiecki O ś ­ rodek B a d a ń Naukowych, Towarzy­ stwo P r z y j a c i ó ł Łowicza i Ziemi Ł o w i c k i e j . Obradom przewodniczy­ ła prof, dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa z Uniwersytetu Warszawskie­ go. O d b y ł się r ó w n i e ż Jarmark Ł o ­ w i c k i — p r z e g l ą d o b r z ę d ó w wesel­ nych z całego k r a j u oraz kiermasz łowickiej sztuki ludowej. * 8—10.VI — w O s t r o ł ę c e odbyły się „Dni F o l k l o r u Kurpiowskiego" I m p r e z ę rozpoczął k o r o w ó d kapel, zespołów i t a ń c ó w ludowych. Zor­ ganizowano przegtląd śpiewaków, kapel, i n s t r u m e n t a l i s t ó w i g a w ę ­ dziarzy. „ D n i o m " t o w a r z y s z y ł y l i ­ czne w y s t ę p y zespołów ludowych oraz prezentacja w y r o b ó w twór­ ców Kurpiowszczyzny. * 15—17.VI — odbył się XIII Ogólnopolski Festiwal w Płocku. Podczas Festiwalu czynne były wystawy „Wielcy Polacy w rzeź­ bie ludowej" oraz sztucznych k w i a ­ t ó w Longiny P a ł c z y ń s k i e j , artystki plastyczki z Łodzi. Na dorocznym kiermaszu wystawiono prace ponad 50 osób, przeważali członkowie STL, d o m i n o w a ł a rzeźba i cera­ mika. Wśród zespołów w y s t ę p u j ą ­ cych w p ł o c k i m amfiteatrze zna­ lazły się, obok zespołów autentycz­ nych, zespoły o zdecydowanie miejskim charakterze t a k i e jak: „Olsztyn" czy „Opole". Podczas fe­ stiwalu zostały w r ę c z o n e po raz szósty nagrody „ B a r w " i m . Oskara �Kolberga. Wydano kolejny 6 ze­ szyt w y d a w n i c t w a „ J a r m a r k P ł o c ­ k i " , w k t ó r y m Marian Pokropek przedstawił sylwetki twórców l u ­ dowych biorących po raz pierwszy udział w kiermaszach — w roku 1977 i 1978. rencja na temat „ A k t u a l n e pro­ blemy garncarstwa ludowego w Polsce". 26.VI — w Kielcach K l u b P A X z o r g a n i z o w a ł sympozjum z c y k l u Kultura ludowa — tradycja i współczesność, t o w a r z y s z ą c e V I I Wystawie Ludowej sztuki Sakral­ nej Kielecczyzny. 21—23.VI — trwał II Ogólno­ polski P r z e g l ą d Dorobku Wsi w Przy tocznej, zorganizowany przez Wydział K u l t u r y i Sztuki w Go­ rzowie i kombinat rolny w Przy­ tocznej. Zaprezentowano t a ń c e re­ gionalne, pieśni ludowe, o b r z ę d y z całej Polski. Na kiermaszu znala­ zły się stoiska problemowe sztuki ludowej, p l a s t y k i amatorskiej i fo­ togramów obrazujących wieś w s p ó ł c z e s n ą — oprać, przez Woj. Domy K u l t u r y . Jury pod przewod­ nictwem prof, dr Józefa Burszty p r z y z n a ł o nagrody: dwa równo­ r z ę d n e „Złote P ł u g i " — w o j . k i e ­ leckiemu i w o j . opolskiemu, „ S r e ­ brny Pług" woj. suwalskiemu. „Brązowy Pług" woj. wałbrzyskie­ mu. W p r z e g l ą d z i e udział wzięło 29 w o j e w ó d z t w . Organizatorami b y l i : Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki, M i ­ nisterstwo Rolnictwa, Z a r z ą d G ł ó ­ wny Pracowników Rolnych i CRZZ. + V I — w ramach licznych „Diii miast" o d b y w a ł y się kiermasze sztuki ludowej, w y s t ę p y kapel i ze­ s p o ł ó w folklorystycznych. Do w i ę k ­ szych należały imprezy w Olszty­ nie, Sanoku, Sieradzu. * 21—24.VI — w Ż y w c u Ogólnopolski Festiwal Górali Polskich. odbył się Folkloru V I — odbył się j a r m a r k opa­ towski w Opatowie — p r z e g l ą d kapel i zespołów, k t ó r y m towarzy­ szyły wystawy sztuki ludowej, m, in. ceramiki, z Ł ą a k a Ordynackie­ go, K ą t ó w Denkowskich i Denkowa. 28.VI—1.VII — odbył się XIII Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazi­ mierzu, na k t ó r y m w y s t ą p i ł o ok. 50 zespołów i kapel oraz k i l k u n a ­ stu solistów, k u l t y w u j ą c y c h trady­ cyjny folklor. Po raz pierwszy w programie znalazły się k o ł y s a n k i . O d b y ł się kiermasz sztuki ludowej zorganizowany przez STL. Inne 18—19.V — w Lublinie i C h e ł ­ mie zorganizowano Ogólnopolskie Spotkanie T w ó r c ó w i Działaczy Amatorskiego Ruchu Artystyczne­ go. W czasie obrad, plenarnych i sekcyjnych, o m ó w i o n o podstawo­ we problemy, podjęto u c h w a ł ę do­ tyczącą k i e r u n k ó w pracy, p o w o ł a ­ no R a d ę do spraw amatorskiego ruchu artystycznego przy Mini­ sterstwie K u l t u r y i Sztuki. * V — w m a j u o d b y ł y się Cepe­ liady w Warszawie, Łodzi i we Wrocławiu. Kiermaszom połączo­ nym z pokazami r ę k o d z i e ł a t o w a ­ rzyszyli z r e g u ł y handlarze j a r ­ marcznych i odpustowych „ c u d ó w " oraz malarze i r z e ź b i a r z e - a m a t o rzy. S U M M A R * 21.V — w Toruniu w Muzeum Etnograficznym o d b y ł a się konfe­ I E S • 29—30. V I — w Muzeum Etno­ graficznym w K r a k o w i e odbyło się ogólnopolskie sympozjum poświę­ cone dziecku wiejskiemu. Otwarto w y s t a w ę „Dziecko Wiejskie". + VI — w roku 1979 nagrody „ B a r w " im. Oskara Kolberga ot­ rzymali: Stanisław Błaszczyk etnograf, znawca ludowej k u l t u r y Wielkopolski, Jadwiga C h ę t n i k o w a — w s p ó ł t w ó r c z y n i skansenu k u r ­ piowskiego, Franciszek Dorobek — inicjator festiwalu w P ł o c k u , Zdzi­ s ł a w Dudzik — szopkarz z K r a k o ­ wa, Zofia R o j - G ą s i e n i c a — malar­ ka na szkle z Zakopanego, Anna Jachnina — dziennikarz radiowy, popularyzatorka folkloru z Bydgo­ szczy, Stefan K o n o p c z y ń s k i — gar­ ncarz z Bolimowa (k. Nieborowa) Maria Kozłowa — twórczyni ludowa z sandomierskiego, K o n ­ stanty Kuncewicz — muzyk ludo­ w y z Giżycka, Jan Malinowski-Haledrak — muzyk i t w ó r c a ze­ społu ze Szczawnicy, Piotr P u ł a ­ ski — wycinankarz z K a d z i d ł a , Aleksandra Radulska — tkaczka z Białostocczyzny, W i k t o r Sawczenko — działacz i organizator z B i a ­ łostockiego, Marianna Siedlarek — t w ó r c z y n i ludowa z Sannik, Roman Wójcik — dziennikarz, inicjator na­ grody i m . J. Pocka, Zofia Ż y t k i e wicz — instruktor-choreograf z No­ wego Sącza, Zespół „ B e d n a r z e " z woj. zamojskiego, Zespół Regio­ nalny z Bukowca G ó r n e g o , woj. leszczyńskie. Nagrody dla działaczy i zespo­ łów polonijnych o t r z y m a l i : Marian Jakubowsici z Holandii, Mary i A l ­ b i n Pierce'owie z Bostonu, Zespół „Orzeł B i a ł y " z Francji, Polsko- A m e r y k a ń s k a Grupa Folklorysty­ czna z Nowego Jorku, Zespół „Tatry" z Australii. Р Е З Ю М Е SUMMARY OF A R T I C L E S L u d w i k S t o m m a — D E T E R M I N A N T S OF P O L I S H FOLK C U L T U R E I N T H E X l X t h CENTURY The author considers the following features to be the basic determinants of r u r a l culture i n the X l X t h century: 1. isolation, 2. Catholicism. 3. verbal trans­ mission of t r a d i t i o n and following Paul Lazarsfeld he cells these mother — formulas. Isolation is examined by the author i n various aspects, geographical isolation, which he calls the d i ­ mension of horizontal isolation, class, called vertical or consciousness dimensions w h i c h are expressed i n reserve towards the outside w o r l d — orbis exterior. The author also discusses the consequence* of isola­ tion which are visible i n the attitudes of the peasants towards the reality which surrounds them — conser­ vatism, ritualism, sensualism and m o r a l relativism. Catholicism is treated here as a factor w h i c h on one side assimilates and adapts these attitudes and on the other tries to confront them. The constant contact between the m y t h i c a l consciousness based on the ver­ bal transmission of tradition and the so called m i r a ­ culous (christian) sensitivity gave Polish folk culture a dynamic and dialectical character. This culture, ac­ cording to the author likens it more to its counter­ parts i n the Mediterranean area rather t h a n to neigh­ bouring cultures nearer at hand. Franciszek Kotula — STOVES The subject of this article are the stoves that were used i n the P o d g ó r z e region i n the period from the middle of the X l X t h century to the middle of the X X t h century. The stove is a structure which is inte191 �grally connected w i t h the life of the inhabitants of the village house. The author discusses the construction of stoves of various types and their various functions — u t i l i t a r i a n , social and magic as w e l l . The article describes stoves f r o m the most p r i m i t i v e , w i t h o u t c h i m ­ neys i n houses w i t h no chimney either, r i g h t up to tiled stoves. I n describing the successive types of stove the author employs folk terminology and gives the popular names of the various elements w h i c h make up the stove. He especially stresses the social role of the stove as a factor integrating the ife of the family and the r u r a l community. The introduction at the end of the the X l X t h century of chimney stoves was an i m ­ portant breakthrough i n the life of the countryside. The improvemenit of hygenic conditions w h i c h this brought also reduced changes i n the aesthetics of the interior and walls began to be decorated w i t h p i c t u ­ res and r i t u a l articles. J a c e k Ł o d z i ń s k i — KATARZYNA GAWŁOWA — A PAINTER FROM ZIELONKI. K A T A R Z Y N A GA­ W Ł O W A A B O U T HERSELF Gawlowa is 83 years old. She lives i n a village 6 k m . from K r a k ó w . For many years she sold m i l k i n town. F r o m her earliest years she has painted saints, angels, flowers, and birds on walls. W i t h some encouragement she began to paint on plywood and cardboard as w e l l in 1973. Her pictures became k n o w n in 1977 and the author of the article himself orga­ nised an exibition of her w o r k i n the K r a k ó w Ethno­ graphical Museum. The first text describes the life and the w o r k of the painter and the second is a se­ lection o f fragments of conversations recorded w i t h her over the last four years. I t describes her dreams, visions, her ethiclal and aesthetic judgements and her naive interpretations of religious pictures. The painter liver w i t h i n the influence of ancient peasant c u l t u r a l traditions as i t not sensitive to the new impulses which surround her. Krzysztof Ruszel — THE DRAWINGS OF WOJCIECH GERSON W H I C H SHOW P O L I S H F O L K DRESS I N R Z E S Z Ó W M U S E U M The article describes i n detail 25 local sketches and water colours of folk dress w o r n i n various regions i n the m i d d l e of the X l X t h century. 10 works show clothes w o r n i n the countryside around W a r ­ saw. The sketches were bought by the Museum i n Rzeszów at the end of the 1940's and are kept i n its Ethnographic Department. РЕЗЮМЕ Л ю д в и к С т о м м а — ПРЕДОПРЕДЕЛЕНИЯ С К О Й Н А Р О Д Н О Й К У Л Ь Т У Р Ы X I X В. ПОЛЬ­ Основными предопределениями сельской культуры X I X в е к а а в т о р с ч и т а е т : 1) и з о л я ц и ю , 2) к а т о л и ц и з м , }) у с т н у ю п е р е д а ч у т р а д и ц и й , н а з ы в а я и х в с л е д за Полем Лазарефельдом, формулами — матками. Изоляцию автор рассматривает в нескольких ас­ п е к т а х , п р и н и м а я во в н и м а н и е г е о г р а ф и ч е с к у ю обособ­ л е н н о с т ь ( н а з ы в а я ее мерой г о р и з о н т а л ь н о й и з о л я ц и и ) , классовую (называемую вертикальной) и сознажанности и н е д о в е р ч и в о с т и по о т н о ш е н и ю к в н е ш н е м у м и р у — orbis exterior. А в т о р р а с с м а т р и в а е т р е з у л ь т а т ы и з о ­ ляции, которые выступают в отношении крестьян к д е й с т в и т е л ь н о с т и —• к о н с е р в а т и з м , р и т у а л , с е н с у а ­ лизм и моральный релятивизм. К а т о л и ц и з м р а с с м а т р и в а е т с я здесь, к а к ф а к т о р , к о т о р ы й с одной с т о р о н ы а с с и м и л и р у е т и а д а п т и р у е т подобные взгляды, а с гругой пытается противодей­ с т в о в а т ь . В р е з у л ь т а т е постоянного с о п р и к о с н о в е н и я мистического с о з н а н и я , о п и р а ю щ е г о с я на у с т н у ю т р а ­ дицию, и так называемой восприимчивости к чудес­ ному (христианскому) п о л ь с к а я н а р о д н а я культура приобрела динамический и диалектический характер. По м н е н и ю а в т о р а к у л ь т у р а эта более с х о ж а с к у л ь ­ т у р а м и с р е д и з е м н о м о р с к о г о к р у г а , чем с соседними. Францишек Котуля-Печи Т е м о й н а с т о я щ е й с т а т ь и я в л я ю т с я печи, к о т о р ы е , н а ч и н а я со в т о р о й п о л о в и н ы X I X в. до с е р е д и н ы X X в. с у щ е с т в о в а л и на т е р р и т о р и и П о д г у ж а ( Ж е ш о в ское воеводство). П е ч ь я в л я е т с я с о о р у ж е н и е м , тесно с в я з а н н ы м с общим бытом ж и т е л е й избы. А в т о р о п и ­ с ы в а е т к о н с т р у к ц и и р а з л и ч н о г о типа печей, а т а к ж е их р а з л и ч н ы е ф у н к ц и и — п р а к т и ч е с к и е , о б щ е с т в е н н ы е и м а г и ч е с к и е . В с т а т ь е п р е д с т а в л е н ы печи, н а ч и н а я с самых примитивных, без дымоходов в к у р н ы х хатах, в п л о т ь до к а ф е л ь н ы х . П е р е ч и с л я я р а з н о о б р а з н ы е ф о р ­ м ы п е ч е й , а в т о р прибегает к н а р о д н о й н о м е н к л а т у р е , приводит популярные названия отдельных элементов, с о с т а в л я ю щ и х п е ч ь . Особое в н и м а н и е у д е л я е т а в т о р о б щ е с т в е н н о й р о л и печи, к а к ф а к т о р а , о б ъ е д и н я ю щ е г о ж и з н ь семьи и с е л ь с к о й о б щ е с т в е н н о с т и . Н а с т ы к е X I X — X X вв. стали сооружать печи с дымоходами и это п р о и з в е л о основной п е р е л о м в ж и з н и д е р е в н и . У л у ч ш е н и е г и г и е н и ч е с к и х у с л о в и й п о в л е к л о за собой перемены в эстетическом оформлении интерьеров; сте­ н ы с т а л и у к р а ш а т ь о б р а з а м и и п р е д м е т а м и обрядового назначения. К ш и ш т о ф Рушель — РИСУНКИ ВОЙЦЕХА ГЕРСОНА, О Т О Б Р А Ж А Ю Щ И Е П О Л Ь С К И Е НАРОД­ НЫЕ КОСТЮМЫ, В СОБРАНИЯХ ЖЕШОВСКОГО МУЗЕЯ С т а т ь я с о д е р ж и т подробное о п и с а н и е 25 о р и г и ­ нальных местных эскизов и акварелей, отображающих н а р о д н ы е к о с т ю м ы , к о т о р ы е н о с и л и в р а з л и ч н ы х мест­ н о с т я х П о л ь ш и в с е р е д и н е X I X в е к а . 10 р и с у н к о в представляют наряды жителей подваршавских дере­ вень. Эскизы были приобретены в конце сороковых годов и н а х о д я т с я в с о б р а н и я х э т н о г р а ф и ч е с к о г о о т ­ дела Жешовского музея. Я ц е к Л о д з и н ь с к и — К А Т А Ж И Н А ГАВЛОВА — Х У Д О Ж Н И Ц А И З ЗЕЛЁНОК. К А Т А Ж И Н А ГАВЛОВА, О СЕБЕ К а т а ж и н е Г а в л о в о й 83 года. О н а ж и в е т в д е р е в н е , р а с п о л о ж е н н о й в 6 к и л о м е т р а х от К р а к о в а . Много л е т подряд Гавлова носила молоко в город. С м о л о д ы х лет она р а с п и с ы в а л а к в а р т и р ы и з о б р а ж е н и я м и с в я т ы х , а н г е л о в , п и с а л а ц в е т ы и птиц. П о л у ч и в п о о щ р е н и е , стала в 1973 г. п и с а т ь т а к ж е н а ф а н е р е и к а р т о н е . К а р т и н ы Г а в л о в о й п о л у ч и л и и з в е с т н о с т ь и в 1977 г. автор статьи организовал в Краковском этнографи­ ч е с к о м м у з е е в ы с т а в к у е е работ. П е р в ы й текст п о с в я щ е н ж и з н и и т в о р ч е с т у х у д о ж ­ н и ц ы , второй — с о д е р ж и т и з б р а н н ы е ф р а г м е н т ы бесед, з а п и с а н н ы х на м а г н и т н у ю п л е н к у в т е ч е н и е п о с л е д н и х 4 л е т . Это е е с н ы , в и д е н и я , э т и ч е с к и е и э с т е т и ч е с к и е с у ж д е н и я , н а и в н о е т о л к о в а н и е к а р т и н религиозного содержания. Художница живет в мире давних тради­ ций к р е с т ь я н с к о й к у л ь т у р ы и словно н е о щ у щ а е т н о ­ в ы х с т и м у л о в о к р у ж а ю щ е й ее д е й с т в и т е л ь н о с т и . �