https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/57a44279d981a45a025c66a97b0fc205.pdf b1ad742722375f9543a38824c129d789 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3457 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3241 Title A name given to the resource Ksiądz Edward Nitka (1919-1981) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.3-4, s.239-240 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kroh, Antoni Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Antoni Kroh KSIĄDZ E D W A R D NITKA D n i a 12 s i e r p n i a 1981 r o k u z m a r ł po d ł u g i e j ehorobie k s i ą d z (1919-1981) I c h w y n i k i e m b y ł o przeniesienie w 1957 r o k u E d w a r d a N i t k d z i e k a n E d w a r d N i t k a , proboszcz p a r a f i i Paszyn k o ł o Nowego na p r o b o s t w o w Paszynie. T a m , w k o ń c u l a t S ą c z a . N a z y w a n o go s ł u s z n i e w y b i t n y m a n i m a t o r e m i s p o ł e c z ­ r o z p o c z ą ł K s i ą d z D z i e k a n s w o j ą d z i a ł a l n o ś ć na p o l u s z t u k i l u ­ sześćdziesiątych n i k i e m , a d z i e ł o jego ż y c i a — m a l u j ą c y i r z e ź b i ą c y Paszyn — d o w e j . W k r ó t c e s t a ł s i ę p o s t a c i ą bardzo p o p u l a r n ą o k r e ś l a n o zgodnie j a k o „ f e n o m e n w s k a l i europejskiej". s z a n o w a n ą na S ą d e c c z y ź n i e , t a k ż e przez s w y c h i d e o w y c h prze­ i ogólnie Gorlic c i w n i k ó w . M i a ł sporo w i e l b i c i e l i i p r z y j a c i ó ł , rozsianych po całej w ś r e d n i o z a m o ż n e j rodzinie chłopskiej. Od dzieciństwa p r a g n ą ł Polsce, g ł ó w n i e s p o ś r ó d l u d z i z a j m u j ą c y c h s i ę b l i ż e j s z t u k ą l u ­ p o ś w i ę c i ć s i ę s t a n o w i k a p ł a ń s k i e m u — b y ł , jeśli m o ż n a s i ę t a k d o w ą i n i e p r o f e s j o n a l n ą . Jego p l e b a n i ę , do k t ó r e j w e j ś c i e z d o b i ł Edward Nitka u r o d z i ł się w R o p i c y D o l n e j k o ł o w y r a z i ć , u r o d z o n y m k s i ę d z e m . J a k o jeden z naj d r a m a t y c z n i e j - szereg w y s o k i c h w i e l k a n o c n y c h p a ł m i transparent szych m o m e n t ó w licznie o d w i e d z a l i w y t r a w n i e j s i t u r y ś c i , poszukiwacze e g z o t y k i , swego ż y c i a wspominał epizod, g d y będąc a l u m n e m r o z c h o r o w a ł s i ę c i ę ż k o i m a ł o b r a k o w a ł o , a relego­ cudzoziemcy. B o Paszyn r z e c z y w i ś c i e s t a ł s i ę fenomenem. wano b y go z s e m i n a r i u m z p o w o d u złego s t a n u z d r o w i a . Ś w i ę ­ cenia o t r z y m a ł w 1944 r o k u , po c z y m z o s t a ł kapelanem A K . Po wojnie p r o w a d z i ł ksiądz Nitka zwyczajne ż y c i e pro­ „Witajcie!" H i s t o r i ę p o c z ą t k ó w owego fenomenu s t a r a ł e m s i ę naszki­ c o w a ć w a r t y k u l e Paezyński R . 29, 1975 n r 1/2). Teraz, ośrodek plastyki ludowej („PSL", kiedy śmierć księdza N i t k i zamknęła wincjonalnego k a p ł a n a . P r a c o w a ł j a k o w i k a r y w w i e l u parafiach pierwszy r o z d z i a ł d z i e j ó w tego o ś r o d k a , w a r t o e h y b a diecezji t a r n o w s k i e j , m . i n . w Pta.szkowej, Szczawnicy, S t a r y m miejsce Paszyna i jogo a n i m a t o r a w polskiej k u l t u r z e regionalnej S ą c z u . O ile m i w i a d o m o , z o s t a w i ł po sobie w s z ę d z i e j a k lat naj­ l e p s z ą p a m i ę ć . „ B y ł to p r a w d z i w y k s i ą d z , o f i a r n y , bardzo ludz­ określić siedemdziesiątych. O d czasu p r z y b y c i a k s i ę d z a N i t k i do Paszyna aż po s c h y ł e k k i " — wspominali wielokrotnie m o i r o z m ó w c y , żałujący, że został l a t s z e ś ć d z i e s i ą t y c h niewiele w s k a z y w a ł o na przeniesiony z i c h p a r a f i i . S z c z e g ó l n i e w B o r z ę c i n i e k o ł o Brzeska proboszcz r o z s ł a w i s w o j ą w i e ś i w t a k o r y g i n a l n y s p o s ó b p r z y ­ p o t r a f i ł sobie z a s k a r b i ć rzetelny a u t o r y t e t i po p r o s t u m i ł o ś ć c z y n i s i ę do o g ó ł u p a r a f i a n , co z r o s z t ą z a k o ń c z y ł o s i ę k o n f l i k t e m z w ł a d z a m i K s i ą d z N i t k a nie w y k a z y w a ł w ó w c z a s s z c z e g ó l n y c h zaintereso­ kościelnymi. Ministrantem obecnie k r a k o w s k i byl dziennikarz; tam wówczas wkrótce po Józef śmierci D z i e k a n a o p u b l i k o w a ł on w t y g o d n i k u „ W i e ś c i " s w o j ą to, że podniesienia s a m o ś w i a d o m o ś c i jej paszyński mieszkańców. Baran, w a ń s z t u k ą , a i p ó ź n i e j jego l e k t u r y z tej t e m a t y k i b y ł y raczej Księdza p r z y p a d k o w e . P o w t a r z a j ą c y s i ę w tekstach o Paszynie k o m p l e ­ wersję ment, jakoby Ksiądz obdarzony b y ł s z c z e g ó l n ą wrażliwością wydarzeń. 239 1 �k i l k u d z i e s i ę c i u w y b i t n y c h ) — lecz dlatego, że b y ł y ś w i e ż e , bez­ pretensjonalne, spontaniczne, w i ę c w y r ó ż n i a ł y s i ę k o r z y s t n i e na tle o g ó l n o p o l s k i e j p r o d u k c j i p r z e d m i o t ó w , zwanych s z t u k ą l u ­ dową. Historia Wojciecha Oleksego, wielokrotnie opisywana, wskazuje n a t o m i a s t na i n n y , bardzo i s t o t n y f a k t : przekonanie 0 wychowawczo-dydaktycznej roli twórczości. Metoda „ p o d n o ­ szenia" l u d z i za p o m o c ą u p r a w i a n i a s z t u k i b y ł a dorobkiem intelektualnym Księdza. Zanim oryginalnym jeszcze dowiedział s i ę , że praoe g ł u c h o n i e m e g o W o j t k a m o g ą b y ć w y s o k o ocenione p o d w z g l ę d e m p l a s t y c z n y m , K s i ą d z n a m a w i a ł go do r z e ź b i e n i a , by p o m ó c m u w rozprostowaniu grzbietu, dać m u z własnych dokonań. satysfakcję Co u d a ł o s i ę nadspodziewanie. Pomógł impuls z z e w n ą t r z — w t y m w y p a d k u I Konkurs Współczesnej R z o ź b y L u d o w e j K a r p a t P o l s k i c h , zorganizowany przez M u z e u m w Nowym S ą c z u . Trzej p a s z y ń s c y r z e ź b i a r z e o d n i o ś l i w nim niespodziewanie d u ż y sukces (dwie pierwsze i jedna druga na­ groda). K s i ą d z N i t k a w y k o r z y s t a ł ów f a k t , u s u w a j ą c p r z e r ó ż n o b a r i e r y psychologiczne s w y c h p a r a f i a n co s p o w o d o w a ł o , m o ż n a powiedzieć, erupcję zainteresowań rzeźbą, a potem malarstwem na szkle w n i e w i e l k i m Paszynie. Z a ś wszystko to d z i a ł o s i ę w latach s i e d e m d z i e s i ą t y c h —• c z y l i w okresie sztucznie windowanego p o p y t u na s z t u k ę l u d o w ą , w t ł a c z a n ą b e z l i t o ś n i e w r a m y k u l t u r y masowej z jednej s t r o n y , a g w a ł t o w n i e m a l e j ą c ą p o d a ż ą czy w r ę c z z a n i k i e m c a ł y c h dzie­ dzin chłopskiej twórczości samorodnej (np. kowalstwa, garn­ carstwa) — z d r u g i e j . Propagowane oficjalnie h a s ł a o narodowo- k l a s o w y m charakterze s z t u k i ludowej r o z m i j a ł y s i ę coraz jas­ k r a w i e j z r z e c z y w i s t o ś c i ą . R y n e k zaś p o t ę ż n i a ł . I t a coraz szybciej p o w i ę k s z a j ą c a s i ę szczelina b y ł a w p e w n y m s t o p n i u w y p e ł n i o n a przez K s i ę d z a D z i e k a n a i jego p a r a f i a n . S t ą d m i ę d z y popularność ich innymi sztuki. O c z y w i ś c i e , są t o s p r a w y o wiele bardziej s k o m p l i k o w a n e , nie s p o s ó b z a m k n ą ć i c h w j e d n y m akapicie, w y m a g a j ą o d r ę b n e j monografii. Bibliografia a r t y s t y c z n ą i b y ł koneserem s z t u k i , z w ł a s z c z a l u d o w e j , umiejętnie sterował rozwojem artystycznym swych jakoby parafian i b y ł i c h c o d z i e n n y m p l a s t y c z n y m k o n s u l t a n t e m — chyba nie o d p o w i a d a p r a w d z i e . Raczej wprost p r z e c i w n i e : Paszyn uak­ t y w n i ł s i ę a r t y s t y c z n i e m . i n . dlatego, że proboszcz nie miał paszyńska, gdyby ją opracować, kilkaset pozycji zawierałaby w p a r u j ę z y k a c h . Badano Paszyn od strony p s y c h o l o g i i t w ó r c z o ś c i , p e d a g o g i k i s p o ł e c z n e j , socjologii sztuki. N a podstawie t y c h b a d a ń p o w s t a ł o k i l k a prac magisterskich. Za s w ą d z i a ł a l n o ś ć o t r z y m a ł K s i ą d z D z i e k a n D y p l o m Oskara K o l b e r g a (1977 г.), n a g r o d ę Oskara K o l b e r g a (1978 г.), Medal osobistych a m b i c j i t w ó r c z y c h , a „ t y l k o " p a s j ę s p o ł e c z n i k o w s k ą . „ Z a m ą d r o ś ć i d o b r ą r o b o t ę " n a d a n y przez r e d a k c j ę „ G a z e t y Po­ Nie doradzał, jak należy rzeźbić i malować „ n a łudniowej" ludowo" —• (1978 г.). M i a ł honorowe c z ł o n k o w s t w o sądeckiego c h o ć b y dlatego, że sam nio bardzo t> w i e d z i a ł i b y n a j m n i e j tego oddziału Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h . W roku f a k t u nie u k r y w a ł ; b y ł „ t y l k o " w s p a n i a ł y m i n s p i r a t o r e m , ani­ o t r z y m a ł Srebrny K r z y ż Z a s ł u g i z M i e c z a m i , b y ł t a k ż e kawalerem m a t o r e m , pedagogiem. B o w i e m — trzeba to w y r a ź n i e p o w i e d z i e ć K r z y ż a A r m i i Krajowej — Paszyn jest przede w s z y s t k i m fenomenem pedagogiczno-spo­ 1944 oraz d w u k r o t n i e M e d a l u W o j s k a . Po ś m i e r c i k s i ę d z a E d w a r d a N i t k i P a s z y n nie b ę d z i e j u ż t y m ł e c z n y m , t a k ż e p s y c h o l o g i c z n y m , nie z a ś a r t y s t y c z n y m . Paszy- s a m y m Paszynem. N a p l e b a n i i powstanie p r a w d o p o d o b n i e od­ niacy z d o b y l i w i e l k ą ilość n a g r ó d w k o n k u r s a c h s z t u k i ludowej dział nie dlatego, że są n i e p r z e c i ę t n i e z d o l n i plastycznie, nie dlatego, nie ulegnie rozproszeniu, parafianie b y ć m o ż e n a d a l b ę d ą r z e ź b i ć że i c h prace s ą w y b i t n e p o d 1 m a l o w a ć — ale k s i ę d z a N i t k i , c z ł o w i e k a o t a k w y j ą t k o w e j oso­ względem artystycznym (rzecz prosta, p o ś r ó d k i l k u d z i e s i ę c i u t w ó r c ó w z jednej wsi nie m o ż e b y ć tarnowskiego Muzeum Diecezjalnego, b o w o ś c i , n i k t nie jest w stanio z a s t ą p i ć . kolekcja Księdza �