https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/de96bb6421a02d47c439a82d8a79a417.pdf 9dfda5a1014b66ae146e5269b7e407f8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4573 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Subject The topic of the resource plastyka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4246 Title A name given to the resource Przegląd twórczości plastycznej amatorów cz.II. województwo wrocławskie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1973 t.27 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1973 t.27 z.1 ; s.42-52 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski PRZEGLĄD T W Ó R C Z O Ś C I PLASTYCZNEJ AMATORÓW C Z . II. W O J E W Ó D Z T W O WROCŁAWSKIE Nic tak dawno b y ł y t u zgliszcza, r u i n y . P r z y c h o d z i l i ludzie — z e w s z ą d , z r ó ż n y c h c z ę ś c i k r a j u , z r ó ż n y c h w a r s t w i ś r o d o w i s k . Z a k ł a d a l i rodziny, odbudowywali tworzyli zawiązki nowej społeczności. gospodarkę, Nawarstwiały się zarówno teraźniejszością jak wspomnieniami przeszłości W ł a ś n i e w sferze potrzeb p s y c h i c z n y c h d o p a t r y w a ł b y m s i ę t u w i ę k s z e j , n i ż gdzie indziej a k t y w n o ś c i t w ó r c z e j jednostek. Aktywności, k t ó r a w y r a s t a z potrzeby kompensacji, zna­ i z d e r z a ł y r ó ż n e obyczaje, gwary, tradycje, aby w zadzi­ lezienia osi, w o k ó ł k t ó r e j k r y s t a l i z u j e s i ę ż y c i e w e w n ę t r z n e wiająco człowieka, szybkim czasie utworzyć w y j ą t k o w o zwarte, ambitne, patriotyzmu. Nie minęło środowiska kulturowe o dobrych cechach lokalnego dziesięć lat a W r o c ł a w stał się Aktywności, jego świat której przeżyć, przejawem sentymentów jest i właśnie ambicji. twórczość a m a t o r s k a , a w o m a w i a n y m t u p r z y p a d k u -— p l a s t y c z n a . j e d n y m z c e n t r ó w naszej k u l t u r y , n a u k i , s z t u k i . Ś r o d o w i s k o S p e c y f i k a tej t w ó r c z o ś c i polega na t y m , ż e w plastyczne od z e s p o ł o w y c h form u p r a w i a n i a s z t u k i , p l a s t y k a jest f o r m ą , wysunęło się na jedno z pierwszych w kraju, a ta a k t y w n o ś ć instytucji i zawodowych znalazła w j a k b y swoje szerokim zasięgu przedłużenie uprawiania w ruchu plastyki, miejsc odróżnieniu artystów w k t ó r e j a k t t w ó r c z y m a charakter indywidualny, a dzia­ amatorskim, ł a l n o ś ć t w ó r c z a a m a t o r a c z ę s t o p r z e j a w i a s i ę poza, ś r o d o ­ szerszym niż wiskiem, poza kontaktem z innymi ludźmi o podobnych gdzie indziej w k r a j u . C z e m u to p r z y p i s a ć ? C z e m u w ł a ś n i e nawet potrzebach i upodobaniach. Teatr, z e s p ó l t u , na ziemi d o l n o ś l ą s k i e j t y ł u l u d z i r z e ź b i , m a l u j e , r y s u j e ? muzyczny, T r u d n o o d p o w i e d z i e ć n a to p y t a n i e , nie b y ł o odpowiednich b a d a ń , a g d y b y je nawet p o d j ą ć , dotyczyć tak skomplikowanych zjawisk jak bowiem musiałyby psychologia chóralny, r e c y t a t o r s k i —- t w o r z ą taneczny, płaszczyznę w i ę z i z g r u p ą . J e d n o s t k a jest c z ą s t k ą c a ł o ś c i , w k t ó r ą s i ę w t a p i a , k t ó r e j s i ę p o d p o r z ą d k o w u j e , ł ą c z ą c swojo ze ś r o d o w i s k i e m ambicje k t ó r e w y b i e r a , z k t ó r y m s i ę b. c z ę s t o iden­ j e d n o s t k i i g r u p y w y r w a n e j ze swego ś r o d o w i s k a , zderzonej tyfikuje. T w ó r c z o ś ć zaś indywidualna, j a k np. z c z y pisanie, b y w a c z ę s t o gestem o b r o n n y m p r z e d a l i e n a c j ą , inną grupą, intensywniej, o odmiennych n i ż to wzorcach m a miejsce I I . 1. S t a n i s ł a w S u c h o c k i , Rusałki, kultury, w grupie drewno, żyjącej zakorzenionej, swoistym amortyzatorem u ł a t w i a j ą c y m wrażliwej w y s . 2!) c m . 11. 2. J ó z e f S e r w i k . Matka w y s . 25 c m . z dzieckiem, drewno malowanie jednostce polichromowano �kontakt utwierdzającym wiarę w siebie, swoje m o ż l i w o ś c i , u w z n i o ś l a j ą c y m w ł a s n ą z otaczającym światem, egzys­ t e n c j ę , n a d a j ą c y m jej n o w y n i z a c y j n i e i k o n c e p c y j n i e , w s p o m a g a n a przez grono w s p ó ł ­ p r a c o w n i k ó w w terenie i k o n s u l t a n t ó w , p l a s t y k ó w P l a s t y k ę a m a t o r s k ą Dolnego Ś l ą s k a cechuje p r z y t y m za najważniejsze d u ż a r ó ż n o r o d n o ś ć . W o d r ó ż n i e n i u od takiego n p . w o j . b i a ­ łostockiego, jednolite, które jest stabilne, w estetycznych — amatorzy różnych tradycji swym wyrastające przekroju na Na stosunkowo podobnych dolnośląscy i postaw. tworzą przeglądach tyki amatorskiej, wzorcacli konglomerat wojewódzkich w różnych tradycjach kultu­ 2 - — dobrą rowych. T w ó r c ó w z miast i wsi, m ł o d y c h i starych . Dokładny szacunek liczby amatorów dolnośląskich nie j e s t o c z y w i ś c i e m o ż l i w y , n a w e t p r z y b l i ż o n y wymagałby k o s z t o w n y c h i niewiele w k o ń c u d a j ą c y c h b a d a ń . O b s e r w u ­ jąc dotychczasowe „Wojewódzkie Przeglądy Twórczości A m a t o r s k i e j " , a b y ł o i c h j u ż siedem, w y r a ź n i e w i d a ć w z r o s t 2 l i c z b y u c z e s t n i k ó w . C z y ś w i a d c z y to o r o s n ą c e j l u d z i do twórczej wypowiedzi, czy t e ż o coraz p o p u l a r n o ś c i „ P r z e g l ą d ó w " i dobrej p r a c y oraz P o w i a t o w y c h Domów tendencji większej Wojewódzkiego K u l t u r y '! W y d a j e s i ę , ż o wys­ t ę p u j ą t u oba wspomniane powody. C z y n n i k organizacyjny roli z a r ó w n o jego t w ó r c y co jest i efekciarstwa, miejsca plastyki amatorskiej powinna ona bowiem i jej konkurować p l a s t y k ó w , ani jej z a s t ę ­ D o d a ć n a l e ż y , ż e W D K stara się o kontakty z i n n y m i analogicznymi placówkami w kraju i za g r a n i c ą i o kon­ f r o n t a c j ę n a j c i e k a w s z y c h (z r ó ż n y c h w z g l ę d ó w ) p r a c w ł a s ­ nych z obcymi'. Wrocławskie „Przeglądy" a m a t o r ó w , s t a n o w i ą bowiem mają dużo znaczenie teren p o r ó w n a ń dla umiejętności w ł a s n y c h z c u d z y m i , s p r z y j a j ą rodzeniu s i ę m y ś l i k r y t y c z n e j , horyzontów się przy tym intelektualnych podnoszenie i estetycznych. poziomu wystaw, (inicjatora a z w ł a s z c z a dolnej j a k o ś c i t y c h prac". S ą d z ę , ż e jest to re­ „ P r z e g l ą d ó w " i a u t o r a jego regulaminu) — a r t . piast. S t e f a n a z u l t a t z a r ó w n o o g ó l n e g o podnoszenia s i ę k u l t u r y p l a s t y c z n e j S z m i d t a , j a k i mgr K r y s t y n y amatorów, 3 i k i e r o w n i k a do r. 1970 zasługą geniuszy pować). Obserwuje kraju, (nio istotnie 4 opieką . propagandowo-upowszech- kreowania właściwego wyławianie ich z d o b r ą twórczością zawodowych jest w unikanie społecznej poszerzaniu pracujący terenu, l u d z i , otaczanie 3 — prawidłową działalność nieiiiową, n a pewno jest istotny. D z i a ł P l a s t y k i w r o c ł a w s k i e g o W D K c h y b a najlepiej penetrację utalentowanych rozumienie 1 uważam : 1 - - stworzenie k l i m a t u s p r z y j a j ą c e g o r o z w o j o w i plas­ s p o t y k a m y j e d n o c z e ś n i e prace l u d z i p o c h o d z ą c y c h z r ó ż n y c h części kraju, wychowanych i peda­ g o g ó w z p r a w d z i w e g o z d a r z e n i a , p r z y n o s i efekty, z k t ó r y c h sens. Gerliczowej, p r o w a d z ą c e j od tego c z a s u ten d z i a ł . S y s t e m a t y c z n a p r a c a , s p r a w n a orga- jak i zaostrzania kryteriów przy typowaniu prac na wystawo. 11. 3. J ó z e f L u r k a , Golgota, artystycznych M o ż l i w o to jost m.in. drewno, w y s . 31 c m . ..4 43 ��właśnie dzięki coraz większej liczbie nadsyłanych dzieł. co j e d e n a s t a . P o s z e r z a n i e s i ę k r ę g u u c z e s t n i k ó w T a k w i ę c , g d y w 1968 r. n a w y s t a w i e z n a l a z ł a s i ę co c z w a r t a liczby n a d s y ł a n y c h z n a d e s ł a n y c h p r a c , to w rok p ó ź n i e j j u ż co p i ą t a , a w 1971 — tawienie : Przeglądy nr I II III IV V VI VII Z zestawienia tego w i d a ć , lata Udział powia­ tów 1965/66 1966/67 1967/68 1968/69 1969/70 1970/71 1971/72 11 18 21 21 26 27 27 ż e od d w ó c h lat I I I elimi­ nacje eliminacje uczest­ nicy prace 62 143 153 194 280 385 355 у ? 1361 1895 4302 5070 4703 przeglądami zes­ Przegląd Wojewódzki uczest­ prace nicy prace 162 490 574 842 999 1299 1218 Obejmując i wzrost d z i e ł p o k a z u j e najlepiej p o n i ż s z e 50 97 114 144 136 202 198 72 208 317 338 303 453 519 wszystkie powiaty „Przeglądy" nie dają o b j ę t e s ą wszystkie powiaty, przy c z y m n a t y m pierwszym j e d n a k p e ł n e g o o b r a z u s y t u a c j i , p o m i j a j ą bowiem... W r o c ­ szczeblu ław, a w i ę c ośrodek najbardziej w a ż n y i liczny. autora do eliminacji wybiera na pokaz Wrocławia walor p r a c . wymogiem tawie na skąd 11 W Komisja eliminacje. regulaminu, aby każdy tej powiat reprezentowany. wojewódzkim Dąży znalazły najciekawszych, najlepszych również zać prace fazie decyduje jest był zostają jedynie na wys­ t e ż do tego, s i ę obok prac i typowe. A b y poka­ c a ł ą g a m ę postaw — od p r y m i t y w u dojrzałą artystycznie. każdego przesłane o c e n i a j ą c a ograniczona wojewódzkiej aby na Przeglądzie s i ę najlepsze środowiskowy a ż po twórczość Przyjęto b o w i e m z a s a d ę ograniczenia s i ę do obszaru d z i a ł a n i a W D K . „Przegląd" jest więc podsumowaniem opieki metodycz­ nej W D K , nie jest z a ś p r z e g l ą d e m p e ł n y m p l a s t y k i dolno­ śląskiej. Rozumiem stanowisko t r u d n o o pomieszczenie że odrębne, W D K , argument, że c a ł o ś c i o w e p r z e g l ą d y robią w swoim Stowarzyszenie i n a wystawie w y t y p o w a n y c h (Klub) Plastyków Amatorów, tak prac, zakresie Państwowe O g n i s k o K u l t u r y P l a s t y c z n e j oraz Z a k ł a d o w e D o m y Kul­ t u r y . N i e m n i e j w y d a j e m i s i ę , ż e co pewien czas jest celowa konfrontacja działań różnych instytucji, pokazanie naj­ bardziej t y p o w y c h i c i e k a w y c h p r a c r a z e m , w ł a ś n i e w formie przeglądów całego województwa. W r o c ł a w - m i a s t o jest ż y w y m c e n t r u m p l a s t y k i a m a t o r s ­ kiej, działa w nim chociażby wspomniany K l u b P l a s t y k ó w -Amatorów, w którego r e j e s t r a c h figuruje p o n a d ćwierć t y s i ą c a o s ó b , a w y s t a w y g r o m a d z ą prace 100—120 p l a s t y ­ k ó w . A K l u b nie o b e j m u j e p r z e c i e ż w s z y s t k i c h , a m a t o r z y skupiają wielu się również pozostaje We wokół poza branżowych zasięgiem domów kultury, jakiejkolwiek instytucji. W r o c ł a w i u d z i a ł a ł przez l a t a , z m a r ł y w 1969 г., c i e k a w y m a l a r z i pisarz B o l e s ł a w D y n d a , listonosz. J e s z c z e wcześniej, w latach pięćdziesiątych, swoistą sensacją w śro­ dowisku plastycznym miasta b y ł samorodny dziutkiego talent mło­ 7 Jana K a z i m i e r s k i e g o . O t o c z o n y o p i e k ą i skie­ r o w a n y n a u c z e l n i ę z n i k n ą ł j e d n a k z p o l a w i d z e n i a . (Co s i ę z nim stało ? Czy przestał b y ć „ n a i w n y m " w miarę rozwoju? A m o ż e w o g ó l e o d s z e d ł od m a l a r s t w a ?). Obecnie z c i e k a w y c ł i indywidualności Ignarską, na artystkę terenie z miasta pogranicza wymieniłbym twórczości Marię „naiwnej", d o b r ą k o l o r y s t k ę , w y p o w i a d a j ą c ą się p r z e w a ż n i e w scenach z ż y c i a w s i , r ó w n i e c i e k a w ą A n n ę B i n k u ń s k ą oraz T o m a s z a Sitkowskiego, który dotknięty kalectwem (mongolizm) wypowiada się w r y s u n k u i malarstwie w s p o s ó b n a pozór bliski u j ę c i u p r z e d m i o t ó w przez s z t u k ę w s p ó ł c z e s n ą , r ó ż n i ­ c a jest t y l k o t a k a , m ó w i ą c w n a j w i ę k s z y m s k r ó c i e , ż e to co d l a a r t y s t y w s p ó ł c z e s n e g o jest ś w i a d o m ą s y n t e z ą k s z t a ł t u przedmiotu, jego u zapisem, Prace Sitkowskiego jest jost znakiem Sitkowskiego były jakby pierwiastkowym przedmiotu, pokazane na czy sytuacji. „Przeglądzie" w 1969 г., w listopadzie 1972 r. — n a i n d y w i d u a l n e j w y s ­ tawie w „Klubie Dziennikarza". Inną widualnością środowiska wrocławskiego, ciekawą o której indy.chcę tu w s p o m n i e ć , jest Andrzej W a c l a w c z y k , t w ó r c a znakomitych, dziwnych Wróćmy W 8 ex-librisów . jednak 1969 r . p r ó b o w a ł e m do „Przeglądów ustalić liczebność wojewódzkich". poszczególnych t y p ó w p r a c i t e m a t ó w . O k a z a ł o s i ę w ó w c z a s , ż e n a 338 p r a c o b r a z ó w b y ł o 249, r z e ź b 39 (w t y m : w drzewie 24, glinie 2, gipsie 4, s t y r o p i a n i e 2, k o ś c i 2, korzenio-form 7), g r a f i k i 45 �oraz r y s u n k ó w 23, m e t a l o p l a s t y k i 4, t k a n i n 4, w y c i n a n e k 4, i n n y c h 7. Prac z pogranicza ludowo-jari n a r o ż n e g o było ok. 30, a podtrzymywanych przez środki masowego przekazu. N a j c i e k a w s z ą d l a c z y t e l n i k ó w naszego p i s m a jest g r u p a prac z p o g r a n i c z a s z t u k i l u d o w e j . P o g r a n i c z e to o d g r y w a twórczości, choć a l a „ g r u p a Z a c h ę t a " ok. 30. p o s t i m p r e s j o n i z m o w i ok. 15, w o d r ó ż n i e n i u od w y s t a w a m a t o r ó w w B i a ł y m s t o k u , Rze­ s u r r e a l i z m o w i —- 10, e k s p r e s j o n i z m o w i - • ok. 20. a b s t r a k - szowie, L u b l i n i e c z y K i e l c a c h , nie s p o t k a m y t u b e z p o ś r e d ­ p r y m i t y w n o - n a i w n y c h (i. p o d o b n y c h w typie r e a l i z m o w i 2, f o r m i z m o w i — 12. cjonizmowi Oceniając subiektywnie walory plastyczne wystawy, z a w y r a ź n i e dobro u z n a ł e m ok. 15 p r a c , z a dobre, s p r a w n e warsztatowo W z obrazów a r c h i t e k t u r ą ) - - ok. 00 dominował prac, rolę w panoramie dolnośląskiej nich p r z y k ł a d ó w dawnej s z t u k i wystawach jeszcze były albo z o s t a ł y ludowej (na p o p r z e d n i c h wycinanki łowickie, wyeliminowane w powiatowych t y m razem przeglądach, albo i c h nie n a d e s ł a ł a p. A n n a K r z e m i ń s k a z J e l e n i e j G ó r y ) . ok. 30. z a ś r e d n i e ok. (iO. tematyce istotną pejzaż portretów było (łącznio ok. 30, Nie było toż stylistycznej kontynuacji sztuki ludowej, poza r z e ź b a m i A d a m a Ł a w i ń s k i c g o . B y ł y n a t o m i a s t p r a c e k w i a t ó w 24. r ó ż n y c h k o m p o z y c j i f i g u r a l n y c h ok. 70. M a r t ­ należące w y c h n a t u r n a l i c z y ł e m 4. B y ł o i c h o c z y w i ś c i e bardzo wielo d a w n a a u t e n t y c z n a s z t u k a l u d o w a , a w k t ó r y m d z i ś fun­ zgłoszonych kcjonują ogniska do e l i m i n a c j i p o w i a t o w y c h , i kluby, większość zwłaszcza jednak t y c h prac, - znamion Przejdźmy osobowości, z odpustowych czy jeleniami. kramów, Przykładem b a n i a (dozorcy), J ó z e f a L u r k i z B y s t r z y c y G ó r n e j ( d r w a l a ) salach za m a ł y c h wobec łabędziami istniała najlepszym i ciekawym s ą tu r z e ź b y J ó z e f a Serwika z L u ­ ostatniej wystawy, oraz S t a n i s ł a w a Suchockiego z L w ó w k a k t ó r a m i a ł a m i e j s c e w listopadzie 1972 r. w salach M u z e u m stłoczonych jarmarczne, z różami, w którym b y w a w ognis­ j e d n a k do o m ó w i e n i a Archeologicznego, wyroby makaty kulturowego, o d p a d ł a w czasie e l i m i n a c j i . p r a w n y c h i pozbaw i o n y c ł i - - jak to c z ę s t o kach przez lodwio po­ do togo k r ę g u togo n a ś c i a n a c h d l a 519 e k s p o n a t ó w , w sposób wybitnie Serwik gdy żywa reprezentuje jeszcze pamięć istnieje z e s t e t y k ą , którą dawnej fazę przejściową, ludowej współ­ nazywa się „drobno- u t r u d n i a j ą c y oglądanie. Dodajmy, że plastyk rozwieszający mieszczańską". z p a k u ł , u ł a n n a k o n i u c z y t y p y ludowe — to r z e ź b y p r y ­ rozpraszając m i t y w n o , ś w i a d c z ą c e o t r u d n o ś c i p o r a d z e n i a sobie z n o w ą w różnych miejscach obrazy togo samego tematyką, N a w y s t a w i e z n a l a z ł o s i ę 370 o b r a z ó w . 88 r z e ź b , 54 g r a f i k i . 7 tkanin. czasom W porównaniu z poprzednimi przeglądami u w a g ę w z r o s t l i c z b y r z e ź b , co ś w i a d c z y 7 zw raca o żywotności tej sensie z chęcią określenie tego tematyce przełamać, słowa. z Śląskiego. rzeźby umownie aniołki tę prace u c z y n i ł to w s p o s ó b . . a r t y s t y c z n y " , c z y l i bez sensu, artysty. Jego najlepiej przyklejonymi indywidualizacji postaci. ..zabawne", ale raczej w Serwik zachowuje jeszcze włosami Nasuwa się pozytywnym w ludowej s z t y w n o ś ć k o m p o z y c j i , ale w i d a ć , ż e c h c i a ł b y j ą nie r a d z i sobie czasom z p r o p o r c j a m i postaci, d z i e d z i n y s z t u k i n a p o ł y jeszcze l u d o w e j , i co jest zapewne gdy p r ó b u j e b u d o w a ć jo raczej n a w z ó r k o l o r o w y c h g i p s ó w rezultatem niż zainteresowań rozbudzonych przez Cepelię dawnych świątków. Inspirują go bardziej postacie �47 �т �П . 12. B r u n o n P o d j a s k i , Sanatorium, ol./pł., 4 0 x 5 5 , 5 cm. z szopek n i ż k a p l i c z e k . N a i w n o ś ć jego, z j e d n u j ą c a s y m p a t i ę pełen wielu w i d z ó w zasadza s i ę c h y b a t r o c h ę n a t y m , ż e nie p o j ą ł on p r a c a c h s z t u k ą l u d o w ą , ale b l i ż s z y m u j e s t w t y p i e t e n ro­ pomysłów, świadomie inspiruje się w niektórych do k o ń c a n o w y c h p r a w d , a nie u m i a ł z a p o m n i e ć o s t a r y c h . dzaj p o m y s ł o w o ś c i , k t ó r ą m a j ą np. uczniowie s z k o ł y K e n a r a . T o p r a w d a , ż e r z e ź b y te s t o j ą c e n a g r a n i c y s z t u k i l u d o w e j , T y m r a z e m p o k a z a ł o b r a z y n a szkle o t e m a t y c e h i s t o r y c z n e j p r y m i t y w n e j -— o c i e r a j ą frapują d o l n o ś l ą s k i e j oraz d w i e k o m p o z y c j e m a r t y r o l o g i c z n e o c h a ­ świeżością w sobie k o m p l e t figur s z a c h o w y c h , s t y l i z o w a n y c h n a d a w ­ Przekła­ n y c h w o j ó w . Skrzynia w dowcipny i funkcjonalny s p o s ó b się często o kicz, jednak swoją odrębnością, autentyzmem Suchocki, pomysłów, mimo swych ale (il. 2). rakterze 70 l a t , z a s k a k u j e b r a k i e m konwencjonalnego myślenia. pomnikowym, rzeźbioną skrzynię mieszczącą d a on k a ż d y z a m i a r t e m a t y c z n y n a z u p e ł n i e w ł a s n ą f o r m ę z a m y k a się i otwiera. T y p m y ś l e n i a plastycznego p l a s t y c z n ą , p r z y c z y m n i e m a l z a w s z e s ą to b a z u j e n a p o m y ś l e , c z ę s t o r z e c z y w i ś c i e d o w c i p n y m , co n a j ­ płaskorzeźby, c z ę s t o b. p i ę k n i e a ż u r o w a n e . M a on d u ż ą s p r a w n o ś ć ręki, nie z d a r z a j ą m u s i ę k i k s y , u j ę c i e t e m a t ó w p o d p o r z ą d k o w u j e swoim możliwościom, i w tych granicach jest jego l a u b z e g o w o - a ż u r o w e k o m p o z y c j e p r z y p o m i n a j ą rzeźby Łęczycy. kompozycji „ F o t o g r a f i a r o d z i n n a " (il. 4), doskonały z d u ż y m w y c z u c i e m w a r t o ś c i d e k o r a c y j n y c h (il. 1). N i e k t ó r e W a l c z a k a spod lepiej w i d a ć n a p o k a z a n e j p r z e d t r z e m a l a t y Furgały Odrębne zagadnienie reprezentują rzeźby Bolesława M u s i a ł a z O l e ś n i c y (il. 6). M o t o r e m tej t w ó r c z o ś c i j e s t p r z e ­ ż y c i e w e w n ę t r z n e c z ł o w i e k a , k t ó r y c h o c i a ż p o c h o d z i ze w s i i t k w i w j e j k u l t u r z e , to w r z e ź b i e w y p o w i a d a n ę k a j ą c e go technikę m y ś l i i emocje, o b o j ę t n y n a to, j a k jego p r a c e s ą p r z y j m o ­ jego o b r ó b k i . I w t y m b l i s k i j e s t d a w n y m m i s t r z o m l u d o w e j w a n e przez i n n y c h . N i e jest to n a w e t o b o j ę t n o ś ć , a r a c z e j Lurka, 45-letni drwal rzeźby. Nie czuje ograniczony konkretnymi zna dobrze drzewo, się jednak, tak j a k dawni świątkarze, ujęciami kilku tematów. Ins­ przeświadczenie, że tylko tali m o ż n a i n a l e ż y dany przedstawiać. Ludzie w rodzaju Musiała zawsze temat istnieli p i r u j ą go nie r z e ź b y , ale s ł o w o , t e m a t y k a b i b l i j n o - r e l i g i j n a n a w s i , ż e w y m i e n i ę ze z n a n y c h p r z y k ł a d ó w D o r o t ę a nie wzorce ikonograficzne, k t ó r y c h z n a niewiele i nie wie part, n a w e t , ż e „ p o w i n n y " go o b c h o d z i ć . S i ł ą jego z n a k o m i t y c h odrzucana rzeźb mieściła się w k r ę g u norm estetycznych i przyjętej tematyki, jest doskonale bryły, więc z jednej strony wyobraźnia, przełożona uzyskanego przez czy przez Nikifora. Twórczość miejscową społeczność, i c h nieraz tak nie s t a n o w i ł a w i ę c nasycony g ł ę b o k ą e m o c j ą jednostki margines l u d o w e j s z t u k i . P e ł n e w y r a z u f i g u r y M u s i a ł a , z niepropor­ cjonalnie d u ż y m i g ł o w a m i ł ą c z ą s i ę w naszej c z ę s t o r z e ź b i sceny, bardziej a rzeźby była wyczucie ciekawą, przeważnie bezbłędną. Warto tu dodać, że L u r k a grupy postaci, dalece Lam­ kompozycję n a j ę z y k r z e ź b y , z drugiej d o s k o n a ł e ekspresji, w y r a z u Heródka swe maluje a k w a r e l ą (il. 3). J a r o s ł a w F u r g a ł a z P o l w i c y , pow. O ł a w a (ur. 1935 г.), ze sztuką np. Rząsy niż świadomości ludowo-cepeliowskimi rzeźbami czy też d a w n ą sztuką ludową. W malarstwie ź r ó d ł e m inspiracji, m o ż e nawet n i e ś w i a ­ m a l u j e , r z e ź b i , u r z ą d z i ł t e ż sobie w s t y l u l u d o w o - r u s t y k a l - domej, s ą w s p ó ł c z e s n e ludowe n y m b. interesujące w n ę t r z e pracowni. Pracownik fizyczny, niami, oleodruki, spotykane z r e s z t ą n a Ś l ą s k u c z ę ś c i e j n i ż „ d y w a n y " , m a k a t y , z jele­ 49 �13 13. B o g d a n K r u p i ń s k i , Kompozycja, o l . / p ł . , 97x97 c m . I I . 14. J ó z e f P u c k , Poranek, o l . / p ł . , 50,6x70 c m . I I . M a r e k L e r c h e r , Południe, l i n o r y t , 50 X 36 c m . I I . 16. K a r o l P o t y s z , Mandragora, t e m p e r a / p a p i e r , 29,5 X 21 c m . �15 gdzie indziej. twórczości Na, granicy „naiwnej" i sztuki nawet ludowej, kiczu prymitywu, plasują się k u n a i w n e j r e m i n i s c e n c j i wczesnego W płótna klimacie „naiwnej" znacznie O d l a t w y s t a w i a o n swe prace n a „ P r z e g l ą d a c h " (il. 5). palacz k o t ł o w n i w B u k o w c u , zafascynowany bowością świadomy wielkiego 57-letni artysty, włoskiego maluje J ó z e f a M ą c z y n s k i e g o z M i s z k o w i c (pow. K a m i e n n a G ó r a ) . Pogranicze z t w ó r c z o ś c i ą p r y m i t y w n ą i n a i w n ą stanowi bardziej renesansu twórczości również Brunon pacjenta Pod jaski s z t u k ą i oso­ sanatorium Józefa i n t e r e s u j ą c e w k o m p o z y c j i (obraz w obrazie), bliskie oleo- G i e l n i a k a , k t ó r y z w ł a ś c i w ą sobie d e l i k a t n o ś c i ą drukowo-makatowej malarstwu amatora. L i n o r y t y Gielniaka, z w ł a s z c z a z c y k l u tematyce, płótno ogrodnika-emeryta J a n a D u d z i a k a z B ę d k o w i e „ L e ś n i c z ó w k a P o k r z y w i ł o " (il. 7). Na Dolnym granicze B. Wł. Śląsku nurt reprezentuje Lipiński, kilku M. Osińska, Malitowski, ale „prymitywny" amatorów: St. A b ł a m o w i c z , naprawdę i Wł. ciekawe są jego po­ Antonowicz, Al. Kosińska, tu akwarele B r o n i s ł a w y S o k o ł o w s k i e j , s p r z ą t a c z k i z Legnicy, nierzadko świetne w charakterystyce przedstawionej w kolorze. S o k o ł o w s k a p o k a z a ł a w t y m sceny, roku kilka dobre prac, (il. 8), ale n a j l e p s z ą j e s t c h y b a „ M y c i e p o d ł o g i " s p r z e d t r z e c h lat, zakupione podobnie j a k i wiele i n n y c h dziel z „ P r z e ­ g l ą d ó w " do d z i a ł u m a l a r s t w a a m a t o r s k i e g o Muzeum wrocławskiego Etnograficznego. „Sanatorium w Bukowcu" w y w a r ł y w y r a ź n y w p ł y w na kom­ p o z y c j ę i u j ę c i e o b r a z ó w P o d j a s k i e g o (il. 12). S ą to oleje dos­ k o n a ł e w kolorystyce, o specyficznym stylu, znane publiczno­ ści zagranicznej z tegorocznej w y s t a w y n a F e s t i w a l u w Spoleto. P o d j a s k i m a j u ż z r e s z t ą u c z n i a , A l e k s a n d r a M i c h a l c z y k a , k t ó r y m a l u j e n i e k t ó r o swe oleje „ p o d " m i s t r z a (il. 11) w y k a ­ zując zresztą osobowości pielęgniarki lepsze z w „naiwnej" formuło W a ł b r z y c h a •— M a r i i jest malarstwo Hawro zwłaszcza „ P e j z a ż z m ł y n e m " (il. 9). własnych szeregów. powszechnie interesujących nej Góry, tonacji n y m j a k W r ó b e l , K a r u l a k czy Albiczuk. K a r o l Sorychta, np. np. Ociepka, sierpeckich). środowiska emeryta, malującego jest jakby dolno­ swe obrazy Kontury zawsze rozjarzającymi O b r a z y jej s ą w y p u k ł e , z reliefowy podkład, P i ę ć d z i e s i ę c i o l e t n i kotlarz z pow. B y s t r z y c a — Ignacy miał rzeźbiarzy O d r ę b n ą p o s t a c i ą j e s t r ó w n i e ż 64-letnia J ó z e f a z Ząbkowic. najpierw P r z e w o d n i c z ą c y W R N K a t o w i c e " , (il. 10) u wając papier-mache kontur który mają autor d w ó c h p r a c : „ M a l b o r k " i „ W ś w i ą t y n i " , pełnej w d z i ę ­ oliwkową robi jaka czy z której Nowak artystka formuje podmalowuje, wiedząc w jakim wyczu­ słoiczku z n a j d u j e s i ę f a r b a . O b r a z y jej żółto-złocisto-brązowy zielenią i niewidoma papkę, następnie przedmiotów przed n i ą s t o j ą c y m P a w ł o w s k i p o z o s t a ł w m e j p a m i ę c i przede w s z y s t k i m j a k o się (il. 14). „ L a s bukowy", „ P o s t ó j przy studni", i „Gen. Ziętek, obserwo­ naśladują oliwkowo-ziolono-brunatnej. obraz b u d o w a n y b y ł n a wystawie 8 olejami, z k t ó r y c h najciekawszymi b y ł y młyńska" skrystalizowanej l e k k o s t y l i z o w a n y c h drzew b i e g n ą w jogo p ł ó t n a c h pasmami koloru „Uliczka to indywidualności 70-letniego w s z y m a wszelkie dane, a b y s t a ć s i ę r ó w n i e c e n i o n y m i z n a ­ reprezentowany brak ś l ą s k i e g o w y m i e n i ć t r z e b a jeszcze J ó z e f a P u c k a z K a m i e n ­ faliście, z Jeleniej G ó r y , obrazach (Naśladowców występuje g l ą d z i e " S o r y c h t a i P a w ł o w s k i , z k t ó r y c h z w ł a s z c z a pierw­ 73 l e t n i r o b o t n i k - e m e r y t innych nie t y l k o t w ó r c z o ś ć „ z a w o d o w ą " ale i m i s t r z ó w ze s w o i c h zawsze Czystej wody „ n a i w n e " malarstwo pokazali na „ P r z e ­ w artystycznej. W y s t ę p u j e t u zjawisko wane j u ż przeze m n i e wielokrotnie, iż a m a t o r z y Z Coraz patronował koloryt, czernią. delikatnie Przedstawia ożywiony często siebie 51 �w czarnych okularach, siedzącą rodziny. G ł ę b o k o w z r u s z a j ą przy stole w otoczeniu mnie o b r a z k i J ó z e f y Nowak. P o k a z u j ą w y m i a r s z t u k i , k t ó r a jest c z y m ś w i ę c e j n i ż z a b a w ą czy popisem zręczności. M a l a r s t w o to pełni funkcje t e r e s o w a ł y mnie r ó w n i e ż agresywne w barwie, d u ż e p ł ó t n a Konstantego Biehnana i Bogdana Krupińskiego (il. 13), p o d e j m u j ą c e w e k s p r e s y j n e j formie s y m b o l i c z n e t r e ś c i . tak Nie zabrakło t e ż na wystawie prac d o j r z a ł y c h świad­ istotne, ż e w r ę c z nie chce s i ę p r z y n i m m ó w i ć o p r o b l e m a c h c z ą c y c h o ś w i a d o m o ś c i i wrażliwości plastycznej, s t o j ą c y c h estetycznych. B u d z i W było szacunek i podziw. licznej grupie p r a c oczywiście ślady już na można Do takich właśnie różnych (il. 15), amatorskich n a p o t k a ć zainteresowania sztuką k i e r u n k ó w i m i s t r z ó w n p . A j w a z o w s k i e g o , v a n G o g h a , Modiglianiego, S a l v a d o r a D a l i czy Chagala — z naszych Liberskiego, Gepperta i Gielniaka. dostrzec b y ł o (R. można inspirowanie się b a r w n ą fotografią Kowalczyk). Były n a wystawie prace ś w i e ż e , malowane dobrze z b u d o w a n e k o l o r y s t y c z n i e , j a k n p . kiewicza, Mariana Wódkiewicza, wrażliwie, Jerzego Ryszarda Wagnera, A d a m a Niewidoka, Karola Mielżyńskiego, Leona W a n d y Victorini, Konrada J a n u s z a Boguckiego czy pokazał Bociana, Tyszkiewicza, Tomasza George S c h m i d t a . D o b r y 18 l e t n i K r z y s z t o f Z a j ą c , ł a d n e w Woja- kolorze Dudy, Z w sztuką zawodowych plastyków. Lerchera a s ą d z ę , ż e w k r ó t c e do tej g r u p y dojdzie robiący Wódkiewicz. przyjemnością zawodach obserwuję, bliskich plastyce, jak ludzie pogłębiają pracujący amatorskim uprawianiem sztuki s w ą wrażliwość artystyczną. Przykła­ d e m s ą t u b. dobre o b r a z y m a l a r z a pokojowego Edmunda Zalisza, dojrzałe Niewidoka, intelektualnie prace wspomnianego i n s t r u k t o r a plastycznego s a n a t o r i u m w już Stro­ n i u Ś l . , poligrafa M a r i a n a Z u b r z y c k i e g o , fotografa J a n u s z a Manieckiego, c z y rzego obraz kafelki ze z a l i c z y ł b y m linoryty Marka stało p o s t ę p y Marian choćby W n i e k t ó r y c h obrazach pograniczu dekoratorów Henryka Kryńskiego i Je­ Marciniaka. „ P r z e g l ą d " wrocławski pokazał więc w s p o s ó b niemal m o d e l o w y c z y m jest p l a s t y k a a m a t o r s k a . P o k a z a ł z p e j z a ż a m i miejskimi n a d e s ł a ł a Zinaida Moszkowicz z L e g ­ b i e g u n j a k i m jest t w ó r c z o ś ć jeden „ p r y m i t y w n a " o p a r t a o sto­ nicy. Z s y m p a t i ą o g l ą d a ł e m skromne studia k w i a t ó w L u d w i ­ s u n k o w o n i k ł e zaplecze t r a d y c j i k u l t u r o w e j i d r u g i biegun k a T y ń s k i e g o , 63-letniego r z e m i e ś l n i k a ze Ś w i d n i c y , który sztuki pozostawiając rysunkowy, każdy ostatnich k i l k u d z i e s i ę c i u lat. P o k a z a ł zjawiska spontaniczne kolorystycznie. Zain­ i k o n t r o l o w a n e ś w i a d o m o ś c i ą . W a ż n e s ą i j e d n e i drugie. identyczny schemat o b r a z e k i n a c z e j a dobrze r o z w i ą z a ł ukształtowanej w kręgu zainteresowań plastyką PRZYPISY 1 K r y s t y n a Gerliczowa s t o s u j ą c m e t o d ę reprezenta­ t y w n ą , w oparciu o karty ewidencyjne p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w s t w i e r d z i ł a , iż n a w s i z a m i e s z k u j e i c h ok. 20%, pozostali z a m i e s z k u j ą m i a s t a p o w i a t o w e , m i a s t e c z k a i osiedla (ba­ dania dla W r o c ł a w s k i e g o Towarzystwa Naukowego na temat u d z i a ł u wsi w plastyce amatorskiej). Autorka, której d z i ę k u j ę t u serdecznie z a p r z e k a z a n e i n f o r m a c j e , d o d a j e , ż e w ś r ó d a m a t o r ó w n a j w i ę c e j jest o s ó b z w y k s z t a ł c e n i e m średnim, najmniej z w y ż s z y m . W ś r ó d rzeźbiarzy przewa­ ż a j ą m i e s z k a ń c y wsi. W i e k - z r ó ż n i c o w a n y w z a l e ż n o ś c i od p ł c i . T a k n p . w ś r ó d k o b i e t p r z e w a g a o s ó b w w i e k u ś r e d n i m , podczas gdy w ś r ó d m ę ż c z y z n w ł a ś n i e w tej grupie wieku jest najmniej a m a t o r ó w , n a j w i ę c e j zaś m ł o d y c h i p o w y ż e j 40 lat, z w ł a s z c z a w l a t a c h e m e r y t a l n y c h ( w ś r ó d kobiet j e s t t y l k o k i l k a w tej grupie w i e k u ) . P l a s t y k ą a m a ­ t o r s k ą z a j m u j e s i ę w i ę c e j m ę ż c z y z n n i ż kobiet. 2 W e w i d e n c j i W D K z n a j d u j e s i ę blisko 700 o s ó b , a t y l k o w czasie ostatniego p r z e g l ą d u p o j a w i ł o s i ę 97 n o w y c h nazwisk. ' W Dziale Plastyki W D K (Pracowni plastycznej) poza mgr K r y s t y n ą Gerliczowa, s p e c j a l i z u j ą c ą się w za­ kresie e s t e t y k i i psychologii p r a c u j ą a r t y ś c i p l a s t y c y , wszyscy z w y ż s z y m w y k s z t a ł c e n i e m — Stefan Schmidt (obecnie w 3 letniej delegacji do A f r y k i ) , W ł a d y s ł a w L e c h i Tadeusz Wroński. D z i a ł współpracuje z 6 konsultantami, artystami plastykami — s t a n o w i ą c y m i K o m i s j ę I eliminacji Wojewódzkich Przeglądów. W powiatowych o ś r o d k a c h K u l t u r y działają etatowi i n s t r u k t o r z y p l a s t y c z n i . J e s t i c h w 18 p o w i a t a c h — d w u ­ d z i e s t u . W t y m 8 z w y k s z t a ł c e n i e m w y ż s z y m , 11 z w y k s z ­ t a ł c e n i e m ś r e d n i m (po l i c e u m p l a s t y c z n y m ) , 1 (na 1/2 e t a t u ) ukończył Studium Nauczycielskie. Wszyscy prowadzą k o ł a p l a s t y c z n e n a s w o i m terenie. Z a j ę c i a i n s t r u k t o r ó w w i z y t o w a n e s ą przez w s p ó ł p r a c o w n i k ó w P r a c o w n i P l a s t y c z ­ nej W D K i n a tej p o d s t a w i e p r z e p r o w a d z a n a jest w e r y ­ fikacja kadry. S p o ś r ó d p r a c o w n i k ó w W D K — poza jednym wszyscy p r a c u j ą p o n a d 3 l a t a , w terenie 11 i n s t r u k t o r ó w p r a c u j e 3 lata i dłużej. Można więc m ó w i ć o stabilności kadry, zwłasz­ c z a , ż e p o z o s t a l i p r a c o w n i c y o b j ę l i s w o j e p l a c ó w k i w ostat­ n i c h l a t a c h , co z a p e w n e w i ą ż e s i ę z r o z s z e r z a n i e m d z i a ł a l ­ ności na skutek b o d ź c a jakim są W o j e w ó d z k i e P r z e g l ą d y Plastyki Amatorskiej. J e d n y m z p r z e j a w ó w tego s ą z a k u p y prac do G a l e r i i Plastyki Amatorskiej we w r o c ł a w s k i m Muzeum Etnografi­ c z n y m . W z b i o r a c h t y c h z n a j d u j ą s i ę obecnie 173 p r a c e do­ b r a n e g ł ó w n i e z n u r t u ludowego, naiwnego, p r y m i t y w n e g o . 4 F o t . : J a n Ś w i d e r s k i — II. 1—4, 52 T W D K wraz z Muzeum zorganizowało w y s t a w y z katalogami, z zaproszeniami, afiszami): a (wraz b — „ Ś w i ą t k a r z e " ( L u r k a , Serwik, Giejson, J ó z k ó w , F u r g a ł a ) w L u b a n i u podczas „ D n i F o l k l o r u " oraz we w r z e ś n i u we W r o c ł a w i u w g m a c h u Muzeum, — kiermasz r z e ź b y ludowej (autorzy j a k w y ż e j plus с — wystawę E l s n e r ) , W r o c ł a w , M u z e u m , g r u d z i e ń 1970 r. mebli L u b a ń , maj i 1971, rzeźb Jarosława Furgały. MDK W D K W r o c ł a w , czerwiec 1971 r. d — Wystawa rzeźb Józefa Lurki. M D K Lubań, oraz M u z e u m , W r o c ł a w , m a j 1972 r. e — W y s t a w a malarstwa B r u n o n a Podjaskiego i A n n y B i n k u ń s k i e j . M u z e u m , W r o c ł a w , l u t y 1972 (przy współpracy Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk P i ę k n y c h ) f — W y s t a w a rzeźb Józefa Serwika, Muzeum, W r o c ł a w , m a r z e c 1973 r. Penetracji terenu s ł u ż y ł y t e ż konkursy i w y s t a w y pokonkursowe: a — z o k a z j i 20 l e c i a P R L ( W D K , 1964 r.) b — z o k a z j i 25 l e c i a P R L ( W D K , 1969 r.) R o z d z i e l o n o n a g r o d y rzeczowe. с — n a m a l o w a n k ę n a szkle i w y c i n a n k ę o charakterze l u d o w y m (konkurs m i a ł charakter s o n d a ż u ) . W y s t a w ­ k a pokonkursowa — Muzeum Etnograficzne, paździer­ n i k 1972 r . W y b ó r 54 p r a c 39 a u t o r ó w z I I I P r z e g l ą d u w y s ł a n o w r a m a c h w y m i a n y K u l t u r a l n e j z D r e z n e m do D i p p o l d i s w a l d e n a w y s t a w ę w g r u d n i u 1968 r . W y b ó r 100 p r a c 72 a . u t o r ó w z V I P r z e g l ą d u w y s ł a n o do H r a d e c K r a l o v e n a w y s t a w ę „ K o n f r o n t a c j e 72", p a ź ­ d z i e r n i k 1972 r . N a w y s t a w i e tej m o ż n a b y ł o p o r ó w n a ć c h a r a k t e r p r a c a co z a t y m idzie i m e t o d y opieki n a d plas­ tyką amatorską na Dolnym Śląsku i w województwie wschodnioczeskim. 5 Prace z „ P r z e g l ą d ó w " znalazły się też n a wystawach o g ó l n o p o l s k i c h w K r a k o w i e (1971 г.), K a t o w i c a c h (sty­ c z e ń 1973 r.) a w c z e ś n i e j w 1966 r. n a w y s t a w i e w o j e w ó d z t w zachodnich i p ó ł n o c n y c h w Opolu. « P o t w i e r d z a to o b s e r w a c j a o r g a n i z a t o r ó w we w s t ę p i e do k a t a l o g u V I „ P r z e g l ą d u " O Dyndzie i Kazimierskim pisałem w Katalogu w y s t a w y „ I n n i " W a r s z a w a , C B W A , 1965 r. O W a c ł a w c z y k u : art. В . Jakubowskiej, Książę z D o l i n y lilii, „ P o l s k a S z t . L u d . " , R . X X V I . 1972, n r 4. 7 8 6—16, Józef Milki — a . 5 �