https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a165ea0154a506612ccc67a48a0e24d5.pdf 7316d657f8d5421222ef27f642c594ef Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3796 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3562 Title A name given to the resource Dział informacyjny / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1948 t.2 z,1;s.38-40 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text DZIAŁALNOŚĆ ZACHODNIEGO FONOGRAFICZNEGO W ARCHIWUM POZNANIU MARIAN Zachodnie A r c h i w u m Fonograficzne zało­ żone zostało w Poznaniu w l i p c u 1945 r. j a ­ ko instytucja piywatna, subwencjonowana przez M i n i s t e r s t w o K u l t u r y i S z t u k i . Twórcami j e g o b y l i : p o d p i s a n y i mgr. T. W r o t k o w s k i . O b . W r o t k o w s k i posiadał aparaturę do n a g r y w a r i , j a zaś k w a l i f i k a c j e n a u k o w e i praktykę w dziedzinie f o l k l o r u muzycznego, nabytą przed wojną w Regio­ nalnym A r c h i w u m Fonograficznym Uniwer r y t e t u Poznańskiego, którego byłem st. asys­ t e n t e m . W a r u n k i s t w o r z e n i a i r o z w o j u na­ szej i n s t y t u c j i n i e b y ł y pomyślne, zważyw­ szy, że było t o w d w a miesiące po skończe­ n i u w o i n v . S u b w e n c i e napływały w s k r o m ­ n y m wymiarze i nieregularnie. N i e uzyskaliśmy też j e d n o r a z o w e j więk­ szej d o t a c j i na zakup p o t r z e b n y c h a p a r a t u r 1 urządzeń j a k również nie otrzymaliśmy obiecanego środka l o k o m o c j i . Z miesięcz­ n y c h s u b w e n c j i nabywaliśmy, przeto częścia­ m i najpotrzabniejszy sprzęt. T r o s k a o tani ?akup, p o s z u k i w a n i a części aparatów, k o r y ­ g o w a n i e i składanie całości pochłonęły więk­ szą ilość naszej e n e r g i i i czasu, dając w w y ­ n i k u n i e j e d n o l i t y k o m p l e t aparatur. M i m o tych trudności zaopatrzyliśmy Archiwum w następujący sprzęt t e c h n i c z n y : wzmac­ niacz 4 - l a m p o w y 8 W a t t n a prąd z m i e n n y , wzmacniacz 5 - l a m p o w y 15 W a t t „Telefunk e n " n a prąd z m i e n n y m i k r o f o n k o n d e n s a t o ­ r o w y b u t e l k o w y „Telefunken" w r a z z p r z y ­ stawką dwulampową, mikrofon węglowy , , D r a l o w i d " t y p D R 1 , aparat do n a g r y w a n i a na o r a d z m i e n n y o p r o s t e i pałakowei k o n ­ s t r u k c j i , adapter e l e k t r y c z n y s k r z y n k o w y , 2 głośniki, 2 małe wzmacniacze do o d g r y w a ­ nia, 2 s k r z y n i e akumulatorów żel. n i k l . po 12 V o l t , 500 sztuk płyt do n a g r y w a n i a oraz prądnicę polową przenośną na 220 V o l t z na­ pędem b e n z y n o w y m D K W . Prócz tego zakupiliśmy z przydziału n a j konieczniejsze umeblowanie. W s t o s u n k u do d a w n e g o sposobu n a g r y ­ w a n i a pieśni małym, ręcznym fonografem wałkowym Edisona, gdzie naśpiewywano bezpośrednio przez tubę akustyczną — obecna m e t o d a e l e k t r o a k u s t y c z n a n a g r y w a ­ nia na płyty była o w i e l e doskonalsza, w y ­ magała j e d n a k wożenia ze sobą aparatów. N i e można i c h przenosić w ręku, b o są za ciężkie, a n i też przewozić na wózkach chłop­ 38 SOBIESKI skich, gdyż są z b y t wrażliwe na wstrząsy. D l a t e g o też k o n i e c z n y n a m był środek l o k o ­ m o c j i w postaci samochodu, w związku z c z y m zakupiliśmy wymienioną przenośną rządnicę polową. Okazało się b o w i e m w p r a ­ c y t e r e n o w e j , że przede w s z y s t k i m n i e w każ­ dej w s i jest prąd z m i e n n y p o t r z e b n y d l a na­ szych aparatów, powtóre — jeżeli już jest — t o w y k a z u j e o n zbyt w i e l k i e w a h a n i a , b y mógł być używany do nagrań, n i e mówiąc 0 t y m , że n a w s i prąd b y w a t y l k o w pew­ n y c h godzinach. Prądnica umieszczona' n a sa­ mochodzie, uniezależniałaby nas o d prądu sieciowego. W s z y s t k i e te b r a k i wyszły na i e w w czasie naszych wyjazdów t e r e n o w y c h , kióre p r z y w i e l k i m nakładzie wysiłków z naszej s t r o n y , dawały zdjęcia w a d l i w e , niedość czyste, t y m więcej, że pracę u t r u d ­ niały n i e z a b l o k o w a n e m o t o r k i , działające wokół przy młockarniach, sieczkarniach i p . W o b e c t a k i c h warunków zmuszeni zo­ staliśmy do p r z e p r o w a d z a n i a naarań n a m i e j ­ scu w l o k a l u A r c h i w u m i t y m s a m y m do sprowadzania do Poznania wykonawców. Evło to z korzyścią d l a technicznei iakości zdieć n a t o m i a s t z wielką szkodą d l a i c h i ' o s c i ' ponieważ w y k o n a w c y wzbraniają się przyjeżdżać do miasta Ujemne również z r a c z e n i e m a f a k t że w y k o n a w c y c i czują sie skrępowani i onieśmieleni w n i e z n a n y m sobie środowisku, tracą swobodę i możność w v z v r i a sie muzvcznerro t a k i m właściweao w i c h własnym środowisku. ł M i m o t y c h trudności, do c h w i l i przekaza­ nia s w y c h zbiorów Państwu, Z A F wykazać się może d o r o b k i e m 471 fonogramów na 77 płytach, z tego 245 f o n o q r a m o w w o k a l n y c h 1 226 i n s t r u m e n t a l n y c h . F o n o g r a m y te po­ chodzą z następujących terenów: W i e l k o ­ polska — pow. Grodzisk: 3 instrumentalne; p o w . Gostyń: 2 w o k a l n e i 6 i n s t r u m e n t a l ­ n y c h ; p o w . J a r o c i n : 32 w o k a l n e i 60 i n s t r u ­ m e n t a l n y c h ; p o w . Kościan: 8 i n s t r u m e n t a l ­ n y c h ; p o w . Leszno: 14 w o k a l n y c h i 7 i n s t r u ­ m e n t a l n y c h ; p o w . Międzychód: 19 i n s t r u ­ m e n t a l n y c h ; p o w . N o w y Tomyśl: 105 w o k a l ­ n y c h i 38 i n s t r u m e n t a l n y c h ; p o w . OstTÓw: 7 w o k a l n y c h i 14 i n s t r u m e n t a l n y c h ; p o w . Po­ znań: 5 w o k a l n y c h i 19 i n s t r u m e n t a l n y c h ; p o w . Szamotuły: 12 w o k a l n y c h i 27 i n s t r u ­ m e n t a l n y c h ; p o w . W o l s z t y n : 10 w o k a l n y c h oraz 23 i n s t r u m e n t a l n y c h . �3> . i 3 i s Si • o 3 7 t i •'л *=; К |2 Э m о ' wC O O -Q J E 00 ^_ ТЭ i * §1 A ~. N " V О М О В Poii'. ,. „ „ „ ,, - Costllń . . . Jarocin . . . Kościan. . . Leszno . . . Międzychód . N o i r u Tomuśl Ostrów . . . Poznań . . . Szamomlu . . Wolsztun . . 11 Hel . . Kartuzi) . Morski . Puck . . Stupsk . Wrjherou - — 7 7 — — - — — « . . . . . . 2 — — — — 2 ] 1 2 2 2:i LUBELSKIE . Natomiast fonogramy instrumentalne kiutują się n i e m a l w całości z t e r e n u W i e l ­ k o p o l s k i i przedstawiają n a m zespół dudów i s k r z y p i e c — 78 fonogramów, d u d y same — 60 fonogramów, zespół: kozioł, skrzypce, k l a r n e t , trąbka — 51 fonogramów oraz i n ­ s t r u m e n t y te p o j e d y n c z o występujące, wresz­ cie 1 a k o r d e o n . W ujęciu p o w i a t o w y m wygląda t o nastę­ pująco: Dud Dud 3 r> 40 8 3 — 10 _ с M 3 Skrzu H et (ti s :£ WIELKOPOLSKA Pou.. ,, .. ,, ,, ,, ,, ,, ,, ,, ,, Grodzisk . . Gostyń . . . Jarocin . Kościan . . Leszno . . . Międzychód . N o m y Tomuśl Oslrńu. . . . Poznań . . . Szamotuł)) . . Wolsmm . . — -2 4 - 1 t l<] 27 — i - О ś l « Mipdzuchód ' Ostróu, . . . Ч/amotuiu ' Wolsztun ; ' ; Nomu Tomii<i Poziićiń " ;; . . . . . 28 5 1 1 - : i Skicrnieuiicc LUBELSKIE P o u \ Lubartów WARSZAWSKIE . " WOJ. Рош. S k i o r i i i c u i i c e . WOJ. & • WOJ. WOJ. Poii'. I.iibartoii' " 1 2 1 5 — SS H 3 WIELKOPOLSKA Pou' Grodzisk Costuń J a r o c i n '. '. Kościan Pou . _ X a. o WARSZAWSKIE 1 - 7. V. . . . . . o - - a 1 P O M O R Z E Poić. H e l . . . Kartuzy . ', Pnrk . . . Morski . . ,, Słupsk . . „ Wejherou.o 2 — — — Li С * T РЬ7Г»0 WIELKOPOLSKA Рош. ., ,, ,, ,, „ ,, ,, ,. ,, 1 Pomorza m a m y j e d y n i e 2 f o n o g r a m y i n s t r u m e n t a l n e (harmonia ręczna). Fonogra­ mów i n s t r u m e n t a l n y c h z w o j e w . warszaw­ skiego i l u b e l s k i e g o n i e posiadamy. Następna t a b l i c a w y k a z u j e , że największą ii ość f o n o q r a m o w stanowią pieśni zalotne, następnie tańce l u d o w e , dalej pieśni wesel­ ne a w s k r o m n i e j s z y c h ilościach dalsze for­ my. kolie >ścio Pomorze — p o w . H e l : 2 w o k a l n e ; p o w . Kartuzy: 3 wokalne; pow. M o r s k i : 6 wokal­ n y c h ; p o w . P u c k : 1 w o k a l n y ; p o w . Słupsk: 2 w o k a l n e ; p o w . W e j h e r o w o : 34 w o k a l n e i 2 instrumentalne. W o j e w . warszawskie — pow. Skiernie­ wice: 8 wokalnych. W o j e w . l u b e l s k i e — p o w . Lubartów: 2 w o ­ kalne. N a f o n o g r a m y w o k a l n e składają się prze­ de w s z y s t k i m śpiew s o l o w y żeński, w n i e w i e ­ l u p r z y p a d k a c h śpiew s o l o w y męski i p a r o ­ k r o t n i e śpiew jednogłosowy g r u p y młodzie­ ży żeńskiej l u b mieszanej, wreszcie śpiew z towarzyszeniem instrumentu. I t a k : 7 . . Z a t e m z W i e l k o p o l s k i p o s i a d a m y 235 p i e ­ śni z a l o t n y c h , 130 tańców, 35 pieśni wesel­ n y c h , 3 żniwne, 2 kościelne, 1 b a l l a d a , 2 okolicznościowe i 3 skale i n s t r u m e n t a l n e . Z Pomorza zaś: 36 z a l o t n y c h , 7 tańców, 2 weselne, 1 żniwna, 2 k o l e n d y i 2 o k o l i c z ­ nościowe. Z W a r s z a w s k i e g o — 8 z a l o t n y c h i z Lubelskiego 2 zalotne. Ogólna ilość n a g r a n y c h przez Z A F tań­ ców l u d o w y c h z t e r e n u W i e l k o p o l s k i w y n o ­ si 130. S p o t y k a m y t u przede w s z y s t k i m w i ­ w a t y j a k o taniec n a j b a r d z i e j c h a r a k t e r y s ­ t y c z n y d l a W i e l k o p o l s k i , następnie zaś obe­ rek, w a l c e r e k oraz tańce k o r o w o d o w e . W szczególności n a g r a n o : W i w a t ó w : 5 1 , Oberków: 34, Polek: 14, W a l c e r k ó w : 11, Równych: 6, Przodków: 4, C h o d z o n y c h : 4, Polonezów: 1, Szoczów: 1, C e g l a r z y : 1, M i e t l a r z y : 1, Trojaków śl.: 1, Służb d o czepca: 1. Z t e r e n u Pomorza posiada Z A F siedem tańców K a s z u b s k i c h : Szewców k a s z u b s k i c h : 2, Trojaków k a s z u b s k i c h : 1, Kosesów: 1, K o zyder: 3. Jeśli chodzi o w y k o n a w c ó w — t o r e k r u ­ t o w a l i się o n i przeważnie z l u d z i starszych, między 60 — 80 r o k i e m życia. D o t y c z y t o szczególnie instrumentalistów: koźlarzy, d u ­ dziarzy i skrzypków. Z n a g r a n y c h koźlarzy najstarszy ma l a t 69, najmłodszy 28; d u d z i a r z najstarszy m a l a t 78, najmłodszy 56; s k r z y p e k najstarszy 72, najmłodszy 37; ze śpiewaczek najstarsza 79 l a t , najmłodsza 12.' N a g r a n o 39 �również 3 zespoły w o k a l n e jednogłosowe w w i e k u do l a t 20. Nadmienić w y p a d a , że starszych w y k o n a w c ó w jest jeszcze sporo p o w s i a c h . Są o n i d l a nas c h w i l o w o nieosią­ g a l n i , ponieważ do Poznania przyjechać n i e chcą, a m y bez środka l o k o m o c j i dotrzeć do n i c h n i e możemy. Z n a m i e n n y jest również fakt, że n a s k u t e k a k c j i p r o w a d z o n e j przez Z A F w z b u d z a się wśród młodzieży zaintere­ sowanie pieśnią i i n s t r u m e n t a m i l u d o w y m i . B r a k o d p o w i e d n i e j a p a r a t u r y do o d g r y w a ­ n i a (któraby n i e niszczyła nagrań) j a k o też b r a k s p e c j a l n y c h igieł do o d g r y w a n i a stał się przyczyną, że d o k o n a n o j e d y n i e 22 t r a n ­ s k r y p c j i z płyt. Z n a s z y c h o s o b i s t y c h ( m o i c h i żony) przedwojennych zapisków pieśni (w z n i k o m e j części z a c h o w a n y c h po w o j n i e ) dołączyliśmy do zbiorów Z A F —- 34 m e l o d i e dotychczas nigdzie n i e p u b l i k o w a n e . Dalszym dorobkiem n a u k o w y m Z A F u jest: 1) k a t a l o g koźlarzy i d u d z i a r z y w i e l k o p o l ­ s k i c h według powiatów i według spisu i m i e n ­ nego. K a t a l o g t e n jest podstawą do s t w i e r ­ dzenia j a k i e w y ł o m y w d u d z i a r s t w i e w i e l k o ­ p o l s k i m poczyniła ostatnia w o j n a ; 2) K a ­ t a l o g tańców w i e l k o p o l s k i c h z m e l o d i a m i i o p i s e m c h o r e o g r a f i c z n y m . Praca n a d t y m i k a t a l o g a m i t r w a n a d a l . W celach p o p u l a r y ­ z a c y j n y c h materiał f o n o g r a f i c z n y Z A F u w y ­ k o r z y s t a n y został do t r z e c h a u d y c j i r a d i o ­ w y c h n a falę ogólnopolską (w o p r a c o w a ­ n i u m g r . J . i M . Sobieskich). W c h w i l i obecnej Z A F przestało istnieć. W o p a r c i u o d o r o b e k Z A F u Państwo przejęło akcję z b i e r a n i a p o l s k i e j m u z y k i l u d o w e j , stwarzając w Poznaniu Sekcję Muzyczną Państwowego I n s t y t u t u Badania S z t u k i L u ­ d o w e j p r z y M i n i s t e r s t w i e K u l t u r y i Sztuki. B A D A N I A N A D SZTUKĄ L U D O W Ą NA K U R P I A C H W PUSZCZY BIAŁEJ MARIA Prowadzone w l a t a c h międzywojennych badania n a d sztuką ludową Puszczy Białej, K u r p i o w s k i e j , wznowiłam miesięczną węd­ rówką w czasie ubiegłego lata. Interesowały m n i e głównie t r z y j e j p r z e j a w y : rzeźba w drzewie, stosowana do zdobienia chaty, t k a n i n a i haft. N a s k u t e k działań w o j e n n y c h Puszcza ucierpiała w i e l e , głównie w części północnow s c h o d n i e j , t a k , że niektóre wsie spłonęły d w u k r o t n i e , jeśli n i e całkowicie t o w znacz­ nej części w 1939 r o k u i 1944 (Trzcianka, Poręba). J e d n a k szczęśliwie uratowały się najcenniejsze j e j r e z e r w a t y — w s i e u k r y t e w ałebi lasów i a k Porzadzie, Rząśnik, Dą­ b r o w a , Wielątki, O s u c h o w a . U r a t o w a w s z y sie n r z e d całkowitym s D a l e n i e m n i e uchro¬ niły sie j e d n a k przed częściowym zniszcze­ n i e m zwłaszcza wnętrz advż w czasie a k c i i w o i e n n e i ludność zmuszona była opuszczać m a s o w o swoje z a g r o d y nieraz k i l k a k r o t n i e . 40 ZYWIRSKA P o m i m o t o udało m i się jeszcze znaleźć w i e l e materiału, jeśli c h o d z i o haft, który już w o b e c n y m u b i o r z e k o b i e c y m n i e m a zastosowania, tkaninę dawną i współczesną (tę zbierała d e l e g a t k a I n s t y t u t u Badania Sztu­ k i L u d o w e j w północno-wschodniej części Puszczy) wreszcie — zanotować i sfotografo­ wać z d o b i e n i a c h a t y . Z d o b y t e materiały uzupełniły na t y l e zbio­ ry, p o c z y n i o n e w d a w n y c h l a t a c h , że pozwo­ lą już przystąpić do z a n a l i z o w a n i a i o p r a ­ c o w a n i a t y c h d z i e d z i n twórczości l u d o w e j Puszczy. N a razie da się bezsprzecznie stwierdzić, że — o i l e współczesne t k a c t w o idzie p o l i n i i całkowitego naśladownictwa w z o r ó w f a b r y c z n y c h ( j e d y n i e f a r t u c h y za­ chowały d a w n y układ b a r w n y ) , t o zdobie­ nie rzeźbą drzewną n o w y c h chat t r z y m a się w dużej mierze d a w n y c h , t r a d y c y j n y c h ele­ mentów z d o b n i c z y c h . �CENA E G Z E M P L A R Z * ZŁ. 150. — (PODWÓJNEGO ZŁ. 3 0 0 . - ) WARUNKI P R E N U M E R A T Y : MIESIĘCZNIE Z PRZESYŁKA POCZTOWĄ ZŁ. 100.-WPŁATY N4 K O N T O P. K. O. Nr 1-6939 POLSKA 1. 2.000 SZTUKA L U D O W A B-47188 �\^'0 b if PAŃSTWOWY INSTYTUT B A D A N I A S Z T U K I LUDOWEJ �