https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a7f37fa4d91cb74f5cb5798e0271c01d.pdf da0fbdb27305b6038314e4dde8f699dc Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5376 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource miłość - aspekt antropologiczny Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4996 Title A name given to the resource Antropologia, miłośc, badanie kultury, zapomniane związki / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.1-2; s.133-134 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kuligowski, Waldemar Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text S WALDEMAR ahsa W e i t m a n (1998) jest a u t o r e m bardzo inte­ resującego, systematycznego KULIGOWSKI opisu współcze­ snych zachowań erotycznych, które towarzyszą miłości. Wedle niego składają się n a ń starannie wybra¬ Antropologia, miłość, badanie kultury: zapomniane związki ne interwały czasowe (wieczór, noc, weekend, waka¬ cje), rozważnie dobrana przestrzeń (dom, sypialnia, ho­ tel, samotna plaża, tylne siedzenie samochodu), rozluź­ niające używki (alkohol, niektóre n a r k o t y k i , wspólnie wypalany papieros po kolejnych "finałach"), a także odpowiednia sceneria (spuszczone zasłony, stłumione światło, ogień w k o m i n k u , seksowna bielizna), której szczególnym elementem może być nastrojowa muzyka. na, "gry językowe" W i t t g e n s t e i n a , " r a m y " Goffmana T r u d n o zaprzeczyć, iżby t e n b u c h a l t e r y j n y i n w e n ­ czy też "systemy k u l t u r o w e " Geertza. Czym zatem róż­ tarz - obdarzony przez autora m i a n e m "socjoerotyki" n i się o d i n n y c h przedmiotów zainteresowań badaczy - nie odwoływał się do potocznego wyobrażenia ro­ kultury? - o d sfery religijności, moralności, ideologii, mantycznej miłości. N i e inaczej przecież zachowują się mitotwórstwa, systemów pokrewieństwa etc. k o c h a n k o w i e w k i n o w y c h romansach, nie inaczej Różni się nastawieniem doń badaczy. Miłość funk¬ układa się fabuła p o p u l a r n y c h telenowel, wyjątkiem cjonuje bowiem najczęściej jako temat "godny" literatu¬ nie są w tej m a t e r i i teksty muzycznych przebojów, ry pięknej i wzniosłej poezji, Rodinowskich pocałunków okładki k o l e j n y c h tomów " H a r l e q u i n " , fotoreportaże i Vermeerowskich cieni. Kudy zaś do n i c h poważnym ż życia burgeois, ale również konfesyjne opowieści przy¬ analitykom, w dodatku mężczyznom! Wystarczać miały jaciół, a może i nasze własne doświadczenia. Niezbicie w t y m względzie stricte etnograficzne dywagacje o miło¬ w y n i k a z powyższego, że miłość romantyczna jest sce¬ ści ludowej, co wybucha w kalinowym gaju, a k a r m i się nariuszem o ograniczonej jeśli obrazami koników u studzienki, koszenia młodej łączki Zrozumiałym jest, iż nie każdego musi przekonać ten pionierski M a l i n o w s k i ze swoją pracą poświęconą temu, rodzaj argumentacji, w i e l u z nas (pewnie niegdyś ro¬ jak się "te rzeczy" mają u krajowców z Trobriandów (po¬ mantycznie zakochanych) nie zechce uwierzyć w to, iż mijam przy t y m wielce zawiłe relacje między miłością liczbie wariantów: chcesz k o c h a ć , musisz przestrzegać jego reguł. czy sprawnego wywijania smykiem. Wystarczać miał naturalność emocji towarzysząca miłości autentycznej a erotyką; mogą to wszak być dziedziny autonomiczne może tak bardzo szablonowo - by nie rzec, banalnie, ki¬ względem siebie, mogą również zawierać się w sobie). czowato - się wyrażać. Każda miłość (czyż nie?) chce Próżno szukać w indeksach antropologicznych książek przecież być pierwsza, pragnie sama stwarzać swój in¬ hasła 'miłość', chociaż znajdziemy w n i c h inne, najbar¬ t y m n y wszechświat, ustalać swoje prawa, szyfry i rytmy. dziej nawet nieprawdopodobne terminy, nazwy i imiona. Te piękne złudzenia rozwiewa niestety nie tylko wywo¬ Miłość nie obiecywała, jak sądzono, znaczących prze¬ łany W e i t m a n . O t o socjolog Ewa Illouz (1997) w poło­ wag, nie widziano w niej odpowiedzi na najbardziej nur¬ wie lat 90. przeprowadziła rozmowy z amerykańskimi tujące pytania i wątpliwości. Czy słusznie? 9 i 10-latkami. Badaczka skonstatowała, że niemal Można, jestem tego nieomal pewny, analizować wszystkie dzieci doskonale wiedziały, jak wygląda ideal¬ miłość na podobieństwo na randka pary zakochanych. Jej akcja, w i c h mniema¬ w sztuce, f o r m a c j i dyskursywnych, d o k t r y n politycz¬ określonych idei, stylów n i u , w i n n a rozgrywać się we francuskiej restauracji, przy n y c h . Można, jak sądzę, traktować poszczególne, kon¬ stole ogrzewanym blaskiem świec i w ogólnej "roman¬ kretne idee miłości w charakterze bardzo interesują¬ tycznej" atmosferze. W b r e w temu, trzeźwo puentuje I l - cych "wzierników" w historię k u l t u r y . Przedmiotem louz, że większość Amerykanów opisuje miłość w kate¬ antropologicznych i n t e r p r e t a c j i byłyby wówczas kul¬ goriach samozatracenia i szaleństwa, m a to samozatra- turowe obrazy i społeczne wyobrażenia, "publiczne cenie bardzo rozsądny i przewidywalny charakter, a je¬ symbole" miłości, a najogólniej, stawką byłoby okre¬ go reguły znane są powszechnie o d najmłodszych lat. ślenie i badanie symbolicznego u n i w e r s u m miłości. W e i t m a n o w s k a socjoerotyka i ustalenia Illouz - U n i w e r s u m to bezsprzecznie współtworzy najważniej¬ n i e c h te d w a nazwiska posłużą tutaj jako przykładowe sze w y m i a r y rzeczywistości ludzkiej. To jest t e n w y m i a r pars pro toto badaczy promujących podobne ujęcia - naszej jednostkowej i współludzkiej egzystencji, t e n pokazują wyraźnie rzecz najzupełniej kluczową. Otóż rodzaj relacji, wobec którego staje każdy (czasem mi¬ miłość jest złożoną konstrukcją kulturową, wyznacza¬ m o w o l n i e ) . Miłość - w m o i m najgłębszym przekona¬ ną przez względnie stały zbiór reguł, która wykazuje n i u - jest t y m , co arcyludzkie (Kuligowski 2002). p o n a d t o prawidłowości pozwalające na jej badanie. Taka perspektywa nie wygląda a n i na wtórną a n i ja¬ Pojmowana w t e n sposób nie m a ona c h a r a k t e r u na¬ łową poznawczo. Można dzięki niej pytać o postęp turalnego a n i spontanicznego, lecz przypomina raczej w miłości (czy k o c h a m y coraz lepiej, i co to w ogóle - odwołajmy się do znanych w humanistyce i d e i - znaczy lepiej?). W naszej m a l u t k i e j części ludzkiego "światy życia" Husserla, "realności" Bergera i L u c k m a - świata na szali położyć wypada ideę miłości pedera- 107 �Jadwiga Rodowicz • W I Z J A W LUSTRZE stycznej, którą P l a t o n nazwał erosem; wzór uwielbienia może następnym k o l e j n y m , koniecznym do w y k o n a n i a Boga przez człowieka, co ojcowie Kościoła ochrzcili k r o k i e m " z w r o t u językowego" w humanistyce okaże się m i a n e m agape; pieśni trubadurów z O k c y t a n i i , którzy pytanie o to, jak pisać o miłościach, o cudzych miło­ opiewali swoje w y b r a n k i w stylu m i n n e ; wreszcie ko­ ściach, u l o k o w a n y c h w głowach i n n y c h i potwierdzają­ chanie romantyczne, które legło u źródeł zachodniej cych własną autentyczność jedynie za pośrednictwem nowoczesności, pojęć t a k i c h jak intymność czy i n d y w i ­ świadectw pośrednich, t y c h r u t y n o w y c h śladów swojej dualizm (teraźniejszość zbyt jest rozkrystalizowana, by obecności, które kryją się w zbiorowych symbolach już dziś zdecydować się na wybór między "seryjną m o - i międzyludzkich interakcjach. nogamią", "fast date", "cyber-miłością", "kondycją sin­ Przyznajmy, że tak zarysowana p r o b l e m a t y k a przy¬ gla" i t p . ) . Dalej - zapytywać można o relacje między p o m i n a dojrzewający ser, który n i e u c h r o n n i e przyrasta przestrzenią publiczną a prywatną, jednostkowością w miarę naszej c h ę c i jego pochłonięcia. Czy można za¬ a wspólnotą, czyli uczuciem a tradycją, rodziną, religią, t e m wyobrazić sobie wdzięczniejszy temat dla zorgani¬ etnicznością (Bourdieu podsuwa n a m t e r m i n amor fa- zowania naukowego sympozjonu? Pomysłu i pierw¬ ti). Pisanie o miłości jest także włączeniem się w obszar szych słów nie dzieliło t y m razem o d czynu wiele cza¬ kulturowej k o m u n i k a c j i , gdzie jako niezwykle ważne su - w d n i a c h 16-18 maja 2002 r o k u w Lubaszu p o d jawią się kwestie konwencjonalizacji, "symbolicznego C z a r n k o w e m odbyła się ogólnopolska konferencja (co k o d u , który i n f o r m u j e , jak można się komunikować zawdzięczamy p o m o c y I n s t y t u t u E t n o l o g i i i A n t r o p o ­ nawet w przypadkach, gdy wydaje się to nieprawdopo¬ logii K u l t u r o w e j U A M , M u z e u m Z i e m i Czarnkowskiej dobne" ( L u h m a n n 2003: 7). W n o w y m świetle zoba­ w Czarnkowie oraz h o j n y m mecenasom, wśród któ¬ czyć można całość nazywaną Zachodem, de Rouge- r y c h na najczulszą pamięć zasługuje Browar w Czarn­ m o n t (1995: 48-51) utrzymywał wszak, że jej cechami kowie) zatytułowana " A n t r o p o l o g i a miłości". Tytuł to d y s t y n k t y w n y m i są rewolucja oraz miłość-namiętność. zapewne nazbyt szumny, za to k o m f o r t o w o pojemny: Rozpoznawanie idei miłości pozwala przy t y m na refi- dzięki n i e m u udało się zaprosić na to spotkanie przed¬ gurację naszych dotychczasowych wyobrażeń o kluczo¬ stawicieli r o z m a i t y c h profesji n a u k o w y c h z najbardziej w y c h przełomach w dziejach tej części świata (kodeks liczących się ośrodków a k a d e m i c k i c h w k r a j u . dworski na przykład konstytuował bardzo współczesne urage k o n f e r e n c j i - klasycystyczny d w o r e k zatopiony rozumienie "ja", które miało się konstytuować poprzez w parkowej zieleni plus zapierające d e c h w piersi wie¬ Ento­ obecność " t y " ) . Niezmiernie kuszące, j a k k o l w i e k i kar¬ czorne trele słowików - w y b i t n i e sprzyjały w y m i a n o m kołomne wydają się studia porównawcze: dotychczaso¬ o p i n i i . A n t r o p o l o g o m towarzyszyli w t y m dziele histo¬ we próby t a k o w y c h przekonują, że miłość romantyczna rycy sztuki, literaturoznawcy, teatrolodzy, filozofowie. nie jest bynajmniej ekskluzywnym wynalazkiem ludzi " M o c n y anioł" miłości pięknie czuwał n a d wszystkimi, Zachodu, ale wcale często funkcjonuje poza naszym a część zaprezentowanych wystąpień możecie Państwo kręgiem k u l t u r o w y m , choćby tylko jako fikcjonalna znaleźć na gościnnych łamach "Kontekstów". Przed możliwość (Jankowiak, Fischer 1992; L i n d h o l m 1998). lekturą t y c h fragmentów należy się wszelako czytelni¬ I nie koniec na t y m . W y z w a n i e m staje się oto roz¬ k o w i jedno ostrzeżenie, sformułowane przez N i k l a s a ważenie statusu naszej wiedzy o intymności, skoro wia¬ L u h m a n n a (2003: 84) "Powiedzieć o miłości coś okre¬ d o m o , że przytłaczająca większość dostępnych n a m ślonego, to zaprzeczyć jej d u c h o w i " . źródeł została napisana przez mężczyzn, z perspektywy mężczyzn i zwykle dla mężczyzn (stąd słyszalne w dys¬ kursach feministycznych hasła o t y m , że miłość hetero¬ LITERATURA: seksualna jest u k o c h a n y m dzieckiem k u l t u r y patriarchalnej). Intrygująco przedstawiają się w kontekście M . Cesara, 1982, Reflections of a Woman Anthropologists: No Hiding domniemanego uniwersalnego charakteru idei miłości Place, New York. pytania o definicję n a t u r y ludzkiej (opisywana przez etologów Bestia Humana E. Illouz, 1997, Consuming the Romantic Utopia: Love and k o n t r a kondycja humani¬ Cultural Contradictions of Capitalism, Los Angeles. styczna); ale także kwestie oceny w i e l k i c h projektów W. Jankowiak, E. Fischer, 1992, Romantic Love: A Cross filozoficznych i antropologicznych - z założycielskim Perspective, "Ethnology", vol X X X I , no 2. dla Z a c h o d u przykazaniem miłości na czele - z których W. Kuligowski, 2002, Siedem szkiców do antropologii miłości, Poznań. Ch. Lindholm, 1998, Love and Structure, "Theory, Culture & Socie­ ostatni stawia nas wobec opozycji "cywilizacja miłości" ty", vol. 15, no 3-4. versus "cywilizacja śmierci" (najpełniej przedstawiona w encyklice Dives in Misericordia). Cultural N . Luhmann, 2003, Semantyka miłości. O kodowaniu D l a gildii etnolo- intymności, przeł. J. Łoziński, Warszawa. gicznej pouczające mogą okazać się analizy dekonstru- D. de Rougemont, 1995, List otwarty do Europejczyków, przeł. ujące postać badacza terenowego jako p o d m i o t u asek- A . Olędzka-Frybesowa, wstęp M . Król, Warszawa. sualnego. Pierwszy k r o k w tej m a t e r i i uczyniła M a n d a S. Weitman, 1998, On the Elementary Forms of the Socioerotic Life, Cesara ujawniając własne doświadczenia "Theory, Culture & Society", vol. 15, no 3-4. erotyczne w terenie, które zmieniły ją "z dziewczyny, s t u d e n t k i antropologii w kobietę i badaczkę" (1982, s. V I I ) . Być 108 �