https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b2d753dc1dbcea8fdbecce853d7786bf.pdf e8b4ac90645b6be6c31cae393e61fabe Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5379 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4999 Title A name given to the resource Seks i wladza / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.1-2; s.142-145 Creator An entity primarily responsible for making the resource Szpakowska, Małgorzata Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Z wiązek tytułowych sfer rzeczywistości wydaje się MAŁGORZATA oczywisty. Wskazywano na niego często. Ozna­ czać może jednak nader różne zjawiska. O d ubo­ SZPAKOWSKA lewania p a n i Peachum n a d głupotą M a c k i e M a j c h r a , który przez słabość do dziwek i "seksualną powolność" dał się w b u r d e l u pochwycić p o l i c j i - po władzę seksu "zdyskursyfizo-wanego", którą opisywał M i c h e l Seks i władza Fo­ ucault. I o d prób rozciągnięcia k o n t r o l i n a d ludzką seksualnością, w czym celują systemy totalitarne - po czarodziejski napój, który w y p i l i Tristan z Izoldą i któ­ ry miał zdecydować o całym i c h życiu. Już na podsta¬ wie t y c h k i l k u pierwszych z brzegu przykładów można stwierdzić, że każdy z n i c h , opisując powiązanie seksu z władzą, mówi z całą pewnością o czymś i n n y m . t a m wszechobecną p o n o ć figurę "żelaznego w o j o w n i ­ C h c ę zaproponować p e w i e n sposób uporządkowa¬ ka", prawdziwego mężczyzny konstruowanego w ostrej nia tej p r o b l e m a t y k i . Potrzeba takiego uporządkowa¬ opozycji do kobiety i do kobiecości. nia narodziła się w t o k u seminarium, które prowadzę o d k i l k u lat. N o s i ono tytuł Natura Uczucia w o j o w n i k a koncentrują się na ojczyźnie, Antro­ narodzie, m u n d u r z e , towarzyszach b r o n i , walce, ko­ pologia ciała i płci i seksualność człowieka jest t a m jed¬ niach, b r o n i i i d e i - w i c h imię w i n i e n się wyrzec m i ­ w kulturze. n y m z oczywistych wątków p o d s t a w o w y c h . N o , a jak łości i małżeństwa. W o j o w n i k a otaczają agresywne ko¬ seks, to i władza. N a podstawie naszych l e k t u r udało biety, przeważnie rozwiązłe bolszewiczki, bo k o m u n i z m się, j a k dotąd, wyodrębnić cztery najważniejsze pozio¬ to atak na męskie genitalia; agresywność napastniczek my, na których sytuuje się o m a w i a n a t u relacja. usprawiedliwia gwałty i morderstwa na tle seksual¬ Poziom pierwszy określić by można jako politycz- n y m . " D o b r e k o b i e t y " zaś pozostają bezpłciowe - są to no-ideologiczny, różnicując j e d n a k wyraźnie pojawia¬ zwykle m a t k i i sanitariuszki. Ekstazę w o j o w n i k a wy¬ jące się t u działania na propagandowe i represyjne. Po¬ wołuje karabin maszynowy, jego rytmiczne drganie ziom drugi, chyba najszerzej opisywany, wiązałby się i t e r k o t . Przekaz jest myzogyniczny i homofobiczny za­ z czymś, co o d czasu książki Kate M i l l e t przyjęto nazy¬ razem; jeden ze studentów sprowadził go do prostego wać "polityką płciową" i co oczywiście wiąże się raczej hasła: u m a c n i a j m y w walce męskość - baby zostawmy z pojęciem płci k u l t u r o w e j niż z pojęciem seksualno¬ pedałom! ści. Poziom trzeci - to rozproszona władza dyskursu U r o d a , sprawność i mięśnie to także elementy pro¬ seksualnego, według przywołanego t u już Foucaulta. pagandy socjalistycznej - wystarczy wspomnieć znaną Poziom czwarty wreszcie - to dialektyczna gra miłości wszystkim postać barczystego r o b o t n i k a z kołem stero¬ i władzy, którą opisuje na przykład Slavoj Zizek. w y m . Analizą tego rodzaju przekazów zajął się bardziej szczegółowo W o j c i e c h Tomasik w swoich studiach na temat l i t e r a t u r y socrealizmu. Wskazał na różne sposo¬ 1. Poziom polityczno-ideologiczny. by apelowania do libido, t u również często biseksualnego. A to przez ewokowanie zbiorowych męskich snów, na przykład snów o N o w e j H u c i e . A to przez Jak zapowiedziałam, należy wyraźnie odróżnić dwa wyraźnie falliczny charakter pejzaży przemysłowych sposoby odwoływania się do seksu w dyskursie stricte ( k o m i n y fabryczne!) l u b waginalne skojarzenia związa¬ politycznym. Czym i n n y m b o w i e m jest posługiwanie się ne z k o p a l n i a m i . A to przez eksponowanie par przyja¬ symboliką seksualną dla wzmocnienia skuteczności ciół - przekazu przez jakieś pobudzenie libido (mechanizm, który w najbardziej znanej formie wykorzystywany jest ną głową i gorącym sercem dla dzieci - świetnie się w reklamie), czym i n n y m zaś - k o n t r o l a n a d życiem nadawał na symbol męskości, seksualnym obywateli jako wstęp (albo warunek) roz¬ zarazem aseksualny [dzieci, rewolucja] i biseksualny [męskie przyjaźnie]). ciągnięcia k o n t r o l i n a d wszelką aktywnością człowieka. Różne sposoby apelowania do libido towarzyszy w a l k i : o d M a r x a z Engelsem po Dzierżyńskiego z Rosołem (Dzierżyński zresztą - z zim¬ Element seksualny tkwił także w braterstwie b r o n i najłatwiej (i analogicznym braterstwie pracy) oraz w różnych wskazać w propagandzie krajów t o t a l i t a r n y c h . W pro¬ wątkach nietzscheańskich (jak poskramianie przyrody pagandzie nazistowskiej sygnały seksualne widoczne i ruszanie z posad). są, można powiedzieć, gołym o k i e m . M u s k u l a r n i pół¬ Jawnie erotyczne nadzy młodzi mężczyźni na plakatach; eksponowany figury pojawiały się wreszcie w tekstach, w których fabryka czy sprawa stawała się p e w i e n charakterystyczny rodzaj urody; imponująca rywalem/rywalką w miłości. Nieokreśloność płciowa muskulatura. Słowem: uroda, sprawność i mięśnie. owego rywala jest t u ważna. W Pamiątce Szczegółowa analizę tego przekazu zawiera książka z Celulozy, pi¬ sze Tomasik, bohater rywalizował z "Julianem" - czyli Klausa T h e w e l e i t a o " M ę s k i c h fantazjach" . Z nie¬ 1 maszyną z nielegalnej mieckiej l i t e r a t u r y międzywojennej autor wydobywa 117 drukarni, nazwaną męskim �Jadwiga Rodowicz • W I Z J A W LUSTRZE i m i e n i e m dla konspiracji. Z k o l e i kopalnię traktowała nie seksualności może doprowadzić co najwyżej do jako Ścibora-Rylskiego, p r o s t y t u c j i i n a r k o m a n i i . D r o g a zatem prowadzi nie o d rywalkę bohaterka Węgla a hutę - żona Plewy w powieści Bogdana Hamery. Ro­ wyzwolenia seksualnego do wyzwolenia człowieka, ale le kobiece i męskie były w y m i e n n e , obie mogła łączyć przeciwnie - o d wyzwolenia człowieka do wyzwolenia w sobie maszyna czy fabryka - "żelazna androgyne". seksualnego. "Żelazną androgyne" podsuwano człowiekowi przy­ 2. Poziom "polityki płciowej" szłości, który sam także w i n i e n przekroczyć barierę płci. Jego libido w i n n o się b o w i e m skoncentrować przede wszystkim na walce i pracy. 2 A u t o r k a pojęcia " p o l i t y k i płciowej", Kate M i l l e t Tyle o propagandzie. A teraz o represji. Władzę (1970), przez "politykę" rozumie ogół strategii zmie¬ n a d seksem jako drogę do władzy n a d ludźmi wskazy­ rzających do podtrzymania systemu - oczywiście, sys¬ w a l i chętnie krytycy Kościoła katolickiego; ale t y m te¬ t e m u patriarchalnego. m a t e m nie chcę się t u zajmować. W analogiczny spo¬ ły. Funkcjonuje za pośrednictwem odpowiedniej so¬ dobne wątki, j a k w i a d o m o , występują również u O r ­ cjalizacji mężczyzn i kobiet; " M ę s k a supremacja wella, a wcześniej u Z a m i a t i n a i H u x l e y a . M n i e j zna¬ wartości" (str. 63). M e t o d y tej socjalizacji - czyli wła¬ Trzeciej Rzeszy. Pozwolę sobie przytoczyć najbardziej dza p a t r i a r c h a t u - skrajną. roku m n i e ć , że za najsilniejszy i n s t r u m e n t socjalizacji i t u tyka, jednego z w i e l u z b u n t o w a n y c h uczniów Freuda. także uznana zostaje rodzina, a zatem socjalizacja pro¬ się wadzona jest o d najmłodszych lat. Jej rezultatem jest w dziejach ludzkości równolegle z prywatną własno¬ wpojone w dziewczynki poczucie niższości i i n n e ce¬ ścią p r o d u k c j i i rodziną patriarchalną. Zakazy te, sto¬ chy, które utrudniają i m późniejszą walkę o swoje pra¬ sowane o d dzieciństwa, są skutecznym środkiem zmu­ w a . M a to konsekwencje w życiu zawodowym (depre¬ szania ludzi do posłuszeństwa wobec wszelkich autory¬ cjacja zawodów kobiecych, j a k nauczycielskie czy - tetów; "zakaz myślenia o seksualności powoduje ogól¬ u nas - medycyna), na r y n k u pracy (niższe pensje ko¬ ne zahamowanie myślenia i niezdolność do k r y t y k i " (str. 671). biet niż mężczyzn), w dostępie do stanowisk politycz¬ U c i s k ekonomiczny l u b polityczny sam n y c h etc. M a to także konsekwencje w postaci ograni¬ w sobie może doprowadzić do b u n t u ; lecz ucisk seksu¬ czenia prawa kobiety do własnego ciała ( k u l t dziewic¬ alny okalecza osobowość i czyni człowieka n i e z d o l n y m twa, zakaz aborcji, przyzwolenie społeczne na przemoc do o p o r u . Co gorsza, stłumione potrzeby seksualne do¬ w rodzinie i gwałt). M a to wreszcie konsekwencje psy¬ magają się zaspokojenia zastępczego. T a k i m zaś zaspo¬ chologiczne: infantylizuje kobiety i rozwija w n i c h k o j e n i e m może być agresja i sadyzm, może być k u l t skłonność do neurotycznego przywiązywania się do h o n o r u i m u n d u r u - a może być członkostwo w p a r t i i partnerów. nazistowskiej. Ogólnie biorąc, państwo i organizacje D l a Kate M i l l e t seks jest kategorią wyłącznie kul¬ autorytarne rządzą za pośrednictwem a u t o r y t a r n y c h turową, "gender". W społeczeństwie p a t r i a r c h a l n y m ojców, z którymi utożsamiają się równie a u t o r y t a r n i tożsamość płciowa wyznacza człowiekowi synowie. Ostatecznie więc, zdaniem Reicha, drogą do nosi ciężary z urodzenia, niezależnie o d swej w o l i , władzy a u t o r y t a r n y c h rodzin, wyzwolenie seksualne a nawet świadomości. D l a Kate M i l l e t władza oznacza i powszechny orgazm (czemu poświęcił odrębną książ¬ po p r o s t u władzę mężczyzny. Ludzkie zróżnicowanie orgazmu z 1942 r o k u ) . Czyli tak, jak nie­ gdyś śpiewano w Maracie/Sadzie seksualne jest tej władzy f u n d a m e n t e m . Petera Weissa: "Re­ wolucja nie ma racji / bez powszechnej k o p u l a c j i " . Inaczej to w i d z i psychoanalityczka miejsce w systemie władzy; korzysta o n z przywilejów l u b po¬ wyzwolenia politycznego jest wyrwanie dzieci spod kę, Funkcję Kate ne i nie w a r t o i c h t u omawiać. Wystarczy przypo¬ 3 zakazy seksualne pojawiają zostały przez następczynie M i l l e t bardzo dokładnie i na wszystkie sposoby opisa¬ przez W i l h e l m a R e i c h a , marksizujacego psychoanali­ Reicha, [...] zasadza się [...] na zaakceptowaniu pewnego systemu ne, j a k sądzę, są tego rodzaju eksplikacje dotyczące Zdaniem W ł a d z a tego systemu, c h o ć wysoce opresyjna, nie jest sprawowana przy użyciu si¬ sób tłumaczono pruderię obyczajową stalinizmu; po¬ Została ona sformułowana jeszcze w 1933 5 3. Rozproszona władza dyskursu seksualnego szwajcarska, A l i c e M i l l e r , autorka hipotezy, w myśl której ruchy 4 faszystowskie i w szczególności hitleryzm są o w o c a m i Koncepcja władzy rozpro-szonej M i c h e l a Foucaul- "czarnej pedagogiki" rozpowszechnionej w całej Euro­ t a jest znana, przytoczę więc tylko jej najważniejsze 6 pie, a już szczególnie w N i e m c z e c h X I X w i e k u . Jej zda¬ rysy. Rządzi nią, po pierwsze, reguła i m m a n e n c j i : doty¬ n i e m , krótko mówiąc, na tyranów i zbrodniarzy wyra¬ czy ona nie czegoś, co istnieje o b i e k t y w n i e , lecz cze¬ stają osoby bite w dzieciństwie. A l i c e M i l l e r zwraca goś, co wytwarza się między ludźmi, na przykład mię¬ uwagę, że postulowane przez Reicha powszechne wy¬ dzy s p o w i e d n i k i e m a p e n i t e n t e m czy między wycho¬ zwolenie seksualne nie załatwia sprawy. Jeśli dziecko wawcą a w y c h o w a n k i e m . Rządzi nią, po drugie, regu¬ nie zdołało wytworzyć w sobie szacunku do siebie sa¬ ła n i e u s t a n n y c h zmian: władza taka przechodzi z rąk mego - a bite wytworzyć go nie mogło - to wyzwole- 118 �• NEKROKRACJA Ewa Domańska do rąk, raz ją mają lekarze, raz księża, raz kobiety ( t y m dokonuję samounicestwienia przez pełną eksternaliza- przede wszystkim różni się o d władzy p a t r i a r c h a t u cję. Prawdziwa przemoc, z jaką t u m a m do czynienia, u Kate M i l l e t , również rozproszonej, ale przynależnej w ogóle nie jest przeze m n i e uświadamiana jako prze¬ tylko jednej płci - mężczyznom). Rządzi nią, po trze­ moc. cie, reguła mnogiego u w a r u n k o w a n i a : można podle­ W miłości nie istnieje wzajemność, zawsze ktoś gać różnym jej ośrodkom, rodzinie, państwu i Kościo¬ n a d kimś ma władzę, " s t o s u n k i seksualne nie mogą łowi, z których każdy nakazuje co innego. Odznacza być przetransponowane w symetryczne stosunki mię¬ się wreszcie, po czwarte, "taktyczną poliwalencją dys­ dzy czystymi p o d m i o t a m i " (str. 109). W epoce truba¬ kursów": dyskurs o seksie jest pokawałkowany, nie¬ durów uwielbienie D a m y było u w i e l b i e n i e m osoby spójny, nie jest uporządkowaną ideologią. całkowicie niedostępnej, ktore dzięki poezji i rytuałom Władza rozproszona nie m a żadnej centrali, ośrod¬ uzyskało charakter i n s t y t u c j i . Z perspektywy dzisiej¬ ka dowodzącego; a jeśli budzi opór - t e n opór również szego p r o m i s k u i t y z m u to uwielbienie t r a k t u j e m y jako jest rozproszony. Władza taka wytwarza się między na¬ idealizację i sublimację. A tymczasem chodziło przede m i - m y sami podporządkowujemy się jej k o n t r o l i . wszystkim o niedostępność. O d d a j e m y się we władzę medycyny, która narzuca D a m a nie miała być partnerką; była radykalną I n ­ n a m poglad na t o , co jest zdrowe, a co szkodliwe, co nością, była O b c y m , z którym nie da się wejść w rela¬ naturalne, a co perwersyjne (za przykład n i e c h wystar¬ cję empatyczną. To nie była namiętność, lecz etykieta: czy k i l k u s e t l e t n i a w o j n a lekarzy i higienistów z onani¬ D a m a była nicością, Lacanowską dziurą w bycie, w o ­ zmem). W p o d o b n y sposób władzę n a d naszą seksual¬ kół której mogło stukturalizować się pragnienie. Feno­ nością sprawuje rodzina, ale również na przykład bu¬ m e n t e n w wersji ironicznej znamy z filmów Bunuela: d o w n i c t w o (przez oddzielenie p o k o j u dzieci o d sypial­ w Mrocznym n i rodziców), państwo (przez urlopy macierzyńskie, związku odsuwa się w nieskończoność, w Aniele zagla¬ prawo aborcyjne) i oczywiście Kościoły. dy nie można przejść na drugą stronę salonu, c h o ć nie przedmiocie pożądania skonsumowanie istnieje żadna przeszkoda; w Dyskretnym Seksualność istnieje przede wszystkim w dyskursie uroku burżu- azji dwa małżeństwa nie sa w stanie zjeść razem kola¬ - pisze Foucault. Nasza k u l t u r a jest kulturą wyznania, które zrodziło się ze spowiedzi; jest to cały rytuał dys- cji. Rycerz wobec D a m y był tak samo nieskuteczny jak kursywny. N i g d y nie byliśmy " w i k t o r i a n a m i " , którzy bohaterowie tych filmów, a ona stawała się t y m bar¬ nie rozmawiają o seksie; dyskurs na t e m a t seksu trwał dziej cenna jako p r z e d m i o t upodobania bezinteresow¬ zawsze, c h o ć przybierał różne f o r m y i posługiwał sie nego. Jak p r z e d m i o t estetyczny u K a n t a . Można więc różną terminologią. Europejska ars erotica polega na powiedzieć, że D a m a stanowiła uosobienie zachodniej gadaniu. O s t a t n i o - na gadaniu n a u k o w y m , głównie pasji metafizycznej. psychoanalitycznym, na n a z y w a n i u , a n a l i z o w a n i u Ta matryca, stworzona w X I I I w i e k u , okazuje się i o p o w i a d a n i u oraz k o m e n t o w a n i u . C h o d z i o "zwielo¬ niezwykła trwała. Z n a m y ją z dużo późniejszej literatu¬ k r o t n i e n i e i intensyfikację rozkoszy zwiazanych z pro¬ ry: w Niebezpiecznych dukcją prawdy o seksie" (69). wierności markizie de M e r t e u i l , niszcząc swą miłość związkach do prezydentowej; w Cyranie A l e rozkosz, jakiej dostarcza mówienie o seksie, ma V a l m o n t dowodzi de Bergerac bohater wy¬ swoją c e n ę : powiększa władzę dyskursu n a d n a m i . To sługuje się kobiecie, która o t y m nie wie i nie m a wie¬ tak samo, j a k z wyłanianiem się podmiotowości: Fo¬ dzieć, w Dzikości u c a u l t opisuje t e n proces k a l a m b u r e m : "uJArzmianie rezygnuje z gwałtu, gdy bohaterka przestaje sie bronić, w sercu L y n c h a szczerbaty napastnik ciała". Ustanawiając "ja" przez dyskurs, d o k o n u j e m y bo w istocie nie pożądał jej samej, tylko jej symbolicz¬ cięcia, okaleczenia. A l e z k o l e i z drugiej strony dyskurs nego upokorzenia. W Nocy amerykańskiej zwiększa obszar naszych doświadczeń. N a przykład twa zgoda b o h a t e r k i na seks jest z kolei dla kochanka Truffauta ła¬ pragnienia kazirodcze znajdują legitymizację, kiedy zo- obelgą. I tak dalej. Za każdym razem kochający w i d z i stana określone w dyskursie f r e u d o w s k i m jako do¬ w osobie kochanej coś, czym ona nie jest, i chce o d świadczenia edypalne. U plebsu, który nie umie o n i c h niej czegoś, czego ona nie posiada. U k ł a d jest nieule¬ opowiadać, t e n rodzaj pragnień prowadzi do krymina¬ czalnie asymetryczny, tyle że z biegiem czasu przestaje łu; u w y m o w n y c h natomiast medykalizacja zastępuje być przywilejem jednej płci. penalizację. A jednocześnie tego, co nie jest nazwane W X I I I w i e k u , pisze Zizek, rzeczywista sytuacja ko¬ - po p r o s t u nie możemy doświadczać. N i e da się. biety była fatalna. Obraz mężczyzny na usługach Da¬ m y stanowił wówczas pewną rekompensatą, dostarczał 4. Gra miłości i władzy kobiecie dodatkowej tożsamości jako o b i e k t u czyichś pragnień. A dlaczego ta matryca w całkowicie zmie¬ n i o n y c h w a r u n k a c h t r w a do dziś? Ponieważ przetrwa¬ U Slavoja Zizka władza jest tak samo rozproszona 7 ła asymetria. Osoby kochająca i kochana nie są i nie j a k u Foucaulta. Władza rzeczywista - powiada Zizek mogą być p a r t n e r a m i , miłość nie daje się sformułować - nie wymaga Władcy. Tak właśnie panuje n a d n a m i w postaci k o n t r a k t u między równymi. K o n t r a k t moż¬ psychoanaliza: psychoanalityk występuje wobec m n i e na zawrzeć w małżeństwie z rozsądku albo z prostytut- nie jako osoba, lecz jako ktoś, wobec kogo j a - p o d m i o t 119 �Jadwiga Rodowicz • W I Z J A W LUSTRZE ką. Wszędzie indziej p o j a w i a się m a t r y c a miłości dwor¬ skiej. Pojawia się pożądanie czegoś nieosiagalnego - czyli cudzej podmiotowości. * Tę listę można by oczywiście wydłużyć. Rozważyć n a przykład, ile jest pragnienia władzy w miłości neu¬ rotycznej z opisu K a r e n H o r n e y ; albo zastanowić się n a d władzą, j a k ą p o d o b n o n a d n a m i m a " s a m o l u b n y g e n " zmuszający nas do seksu w celu samoreplikacji. Myślę j e d n a k , że wskazane już możliwości pokazują z grubsza c a ł o ś ć p r o b l e m u : zwiazki seksu z polityką sensu s t r i c t o ; kwestię władzy jednej płci n a d drugą; władzę dyskursu seksualnego n a d n a m i wszystkimi i wreszcie pożądanie celów nieosiagalnych. A każde z t y c h zjawisk m a niewątpliwy związek zarówno z sek¬ sem, j a k z władzą. Przypisy: 1 Klaus Theweleit Männerphantasien, 1973-1977; por. Beata Ko­ zak "Męskie fantazje" Klausa Theweleita", w: "Od kobiety do męż­ czyzny i z powrotem" pod red. Jolanty Brach-Czainy, Trans-Humana, Białystok 1997. 2 Wojciech Tomasik Harmonia ludzi i maszyn. O socrealistycznych obrazach "nowego" człowieka, w: Inżynieria dusz. Literatura reali­ zmu socjalistycznego w planie "propagandy monumentalnej", Fun­ dacja na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 1999. 3 Psychologia masowa faszyzmu, przełożył Roman Werfel. w tomie Faszyzmy europejskie (1922-1945), pod red. Jerzego W. Borejszy, Czytelnik, Warszawa 1979. 4 A l i c e Miller Zniewolone dzieciństwo. Ukryte źródła tyranii (1980), przełożyła Barbara Przybyłowska. Media rodzina, Po­ znań b.d. 5 Kate Millet Teoria polityki płciowej, w tomie: Nikt nie rodzi się ko­ bietą w przekładzie i pod red. Teresy Hołówki, Czytelnik, War­ szawa 1982. 6 Michel Foucault Historia seksualności (1976), przełożyli Bogdan Banasiak i Krzysztof Matuszewski, Czytelnik, Warszawa 1995. 7 Slavoj Ziżek Taking Sides. A Self-Interview, Courtly Love, or Wo­ man as Thing, w: The Metastases of Enjoyment. Six Essays on Wo­ man and Causality, wyd. Verso, London-New York 1995 (cop. 1994). 120 �