https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2b48463a81f0bec3e6f303abfa9f3705.pdf 3be72d017068cbb88f396be1f826e6fb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3021 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2825 Title A name given to the resource Antropologia kultury między nauką a sztuką / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2001 t.55 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2001 t.55 z.1-4, s.4-5 Creator An entity primarily responsible for making the resource Benedyktowicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Zbigniew Benedyktowi:? • ANTROPOLOGIA K U L T U R Y MIĘDZY NAUKĄ A SZTUKĄ ZBIGNIEW BENEDYKTOWICZ Antropologia kultury między nauką a sztuką Oi d wielu już lat i numerów tropimy ten wątek. Ostatni rocznik, który by! jednocześnie kata­ logiem do wystawy Malinowski - Witkacy, opo­ wiadający wiadaiacv o Podróży od Zakopanego, Krakowa... do świa­ ta i o źródłach antropologicznej przygody X X wieku, jakim była wspólna podróż naukowca-antropologa i artysty do Australii u początków - jakże trudno przyzwyczaić się do tego słowa: nie naszego już, ale z e s z ł e g o wieku, nosił podtytuł Fotografia: między nauką a sztuką. Ale także i poprzednie numery poświęcone podróżom, miej­ scom mitycznym, przedmiotom, Jackowi Malczewskie­ mu, teatrowi Tadeusza Kantora, antropologii wizualnej (por. „Konteksty" 3-4/1997; 3-4/1998; 1-2/1999) pod­ nosiły i rozwijały ten motyw, i śmiało również mogłyby nosić ten situ podtytuł: „antropologia kultury, etnografia miedzy nauką i sztuką " Czyż można by sobie wyobrazić lepszy temat na kontynuowanie i rozwijanie tego wątku aniżeli wieloraka działalność Ośrodka Praktyk Teatral­ nych i Teatru „Gardzienice". Podróż do kultury ludowej, (gardzienickie Wyprawy i Zgromadzenia), podróż do źródeł, podróż do starożyt­ nej Grecji, podróż w sferę mitu. M i t - obrzęd - rytuał, misteria, inicjacje, odczytywanie, odtwarzanie d z i ś mitu, tradycja i współczesność to nie tylko słowa i pyta­ nia kluczowe dla działalności „Gatdzienic", to także główne pytania i zworniki tego całego numeru „Kon­ tekstów". A przynajmniej splot tematów inspitujących i intrygujących dla antropologa. Można by więc powie­ dzieć, że numer o „Gardzienicach" to kolejna cegiełka w budowaniu konstrukcji, we wznoszeniu budowli, w której mogłaby znaleźć swe miejsce i zamieszkać „an­ tropologia pomiędzy nauka i sztuką". „No lak - powie ktoś - ładna mi cegiełka. Toż to kolejna niesamowita cegła!". A szanowni koledzy w redakcji patrząc na gru­ bość grzbietu kolejnego rocznika już przyjaźnie radzą „koledze redaktorowi" zastanowić się czy nie powinni­ śmy przejść w przyszłości na drukowanie (znów sądząc po grzbietach, a nie treści)... książek telefonicznych. Tak, przyznaję, to niepokojące i dla mnie, paradok­ salne, i jakby na ironię losu dziejące się doświadczenie, że oto wobec wezwań z przywołanych na wstępie po­ przednich numerów, wezwań czerpiących z wzorów po­ ezji o to, by w szczególny sposób „widzieć więcej", z ma­ rzeń o „projekcie poetyckiej antropologii", jakby wbrew tym wezwaniom i na przekór wzorom poezji, jeśli rozu­ mieć ją - jak to podkreślał Zbigniew Bieńkowski - jako synonim precyzji, ścisłości mowy zwięzłej, „powstaje ta­ k a cegła", chociaż, od razu chciałoby się dodać: „po­ śród (nie) jednej (nie przespanej) nocy..." T y m bardziej, jakże niepokojąco i paradoksalnie, i znów jakby na prze­ kór i na ironię losu musi wyglądać taki ogromny numer o „Gardzienicach", zważywszy na zasłyszaną niegdyś re­ gułę, przywołaną przez Włodzimierza Staniewskiego tak, było to chyba, jak pamiętam, po spektaklu Awwakuma w Pałacu Prymasowskim w Warszawie - że: „prawdziwy dramat sceniczny nie powinien trwać dłużej niż 20-25 minut!". A tu jakaż więc rozpiętość proporcji! Ale czy można pLsać inaczej o „Gardzienicach". Prze­ cież to jedno z najważniejszych zjawisk na świecie w te­ atrze współczesnym. A nazwisko Włodzimierza Staniew­ skiego należy obok Petera Brooka, Jerzego Grotowskiego, Tadeusza Kantota, Eugenio Barby do listy najwybitniej­ szych twórców teatru XX wieku. Czy warto o „Gardzie­ nicach" pisać inaczej? Czy jednak nie oddajemy i m niedźwiedziej przysługi? Czy nie przykładamy się tym sąż­ nistym numerem do swoistego mitu „Gardzienic"? W wielu opiniach artyści tego zespołu, we wszystkim co robią unoszą się w c i ą ż kilka c e n t y m e t r ó w (dla i n n y c h : metrów) nad ziemią. Stworzyli własny słownik, w którym wiele słów jak choćby te Wyprawy i Zgromadzenia Z i i c z y nają się z dużych liter. Poważni, owładnięci swoją misją. Niekiedy (dla jednych) za mało powściągliwi w tym, co o sobie mówią i piszą, egzaltowani, żeby nie powiedzieć napuszeni. Z jednej strony jakiś dziwny Zakon Sztuki, po­ święcający dla niej całe życie. Z drugiej zaś strony (dla in­ nych) nienaturalnie tkwiący w tej wsi, a na jesieni i na wiosnę w błocie polskiej, podlubelskiej prowincji po pas — po co oni bratają się z tym ludem kiedy przecie'to już wiadomo, że nie ma żadnego ludu i kultury ludowej że kultura ludowa się skończyła" - jak oni mogą t ' i m, po¬ śród nie zaws e przyjaznego środowiska - T t mać?" Czv nie dokładamy sie do tveh obiegowych i s f reótvDOwvch sadów') Gtrd-ienicach" C ^ możni nisać o G a r d ' i e n i c i h " inaczej iak ni • rvlko wsoimiac stes i p i a c h hołdowniczó?AIbo kni'irsko i -e sr 'nrv~v7m sn ' Czy można, pisać o „Gardzienicach" krócej Czy warto pisać O „Gardzienicach" inaczej? Dotykamy t u drugiego antropologicznego zagadnie­ nia obecnego w przywołanych już i poprzednich nume­ rach „Kontekstów", od lat trapiącego etnografów i an­ tropologów. Nasze kłopoty ze wspomnianą paradoksal­ ną i ironiczną sytuacją w jakiej znaleźliśmy się na szla­ ku: „antropologia między nauką i sztuką", jak i powyż­ sze nie zawsze poważne pytania i wątpliwości wiążą się z generalnym problemem stojącym w samym centrum antropologii od lat. A mianowicie z problemem 7 �THgniew BenedykxiM'icz • ANTROPOLOGIA KULTURY MIEDZY NAUKA A SZTUKĄ o p i s u. T o jeszcze jeden temat przewodni łączący tek­ k i , oni artyści w stronę nauki. Powstały w ten sposób sty tego numeru. Staraliśmy się zgromadzić i pomieścić dwa osobliwe, kolejne roczniki, zamiast „cegły" wolał­ różnego rodzaju zapisy. Uczynić opis maksymalnie wie­ bym powiedzieć: dwa milowe kamienie na wspólnym logłosowy, polifoniczny, opis gęsty (słynne antropolo­ szlaku. Bo czyż nie jest to tęsknotą wspólną współcze­ giczne rozróżnienie „thick" and „thin" description) po­ snej nauki, humanistyki i sztuki przekraczać te sztywne łączyć, stronami i tonami cienkimi. Czytelnik znajdzie podziały na naukę i sztukę, odkrywać w naukowcy coś więc t u obok notatek, zapisków, rozmów, wywiadów, z artysty, w artyście coś z naukowca. listów, dyskusji panelowych, noty reżyserskie i zapisy Trzecim tematem obok „bycia pomiędzy nauką aktorów o realizowanych spektaklach, listy, „notatki i sztuką", „kłopotów z opisem" jest sam powracający t u z życia", swoiste „teatropisanie". Bo jakże inaczej na­ uporczywie temat „podróży". Wiąże się on niejako zwać ten gatunek twórczości, którą uprawiają „Gar­ z kwestią natury technicznej. W tym samym czasie, gdy dzienice".' Jak nie użyć strawestowanej formuły przy­ przygotowywane były oba projekty w 1999 roku redak­ woływanego w tym numerze Edwarda Stachury? cja przymierzała się do numeru na „koniec świata" Obok więc zapisów poczynionych „od wewnątrz", i przełomu stuleci. W Warszawie odbywał się cykl wy­ sporządzonych przez artystów i uczestników, zapisów staw „Sąd Ostateczny". Temat eschatologiczny, przej­ często subiektywnych, ciążących jakby w stronę bieguna ś c i a w nowy wiek i nowe tysiąclecie stał się niezwykle poezji i sztuki umieściliśmy t u teksty pisane „z zewnątrz" żywy i aktualny. T o także kontekst powstawania tych - opinie, analizy, dyskusje, teksty wychylone w stronę dwu projektów: naszej podróży do Australii śladami nauki lub stricte naukowe. Dlatego też i pytania o to czy naszych bohaterów należących do tego szczególnego po­ można pisać o „Gardzienicach" inaczej, czy można pisać kolenia, które doświadczyło dwu wojen i rewolucji (tak krócej, nazwałem niepoważnymi, bo odpowiedź jest pro­ naprawdę b y ł a to przecież t e ż i podróż do początków sta. Jeszcze bardziej paradoksalna i ironiczna wobec an­ naszego krwawego wieku - tropologicznych rozstrząsań - „jak pisać„(słynne antro­ „Gardzienic": jeszcze głębszej (do początków naszej pologiczne rozważania: „jak opisywać, pisać kulturę"). - ery: I I w. po Chrystusie) i wcześniej ukształtowanej - Ta rzecz chociaż po części zaplanowana, po prostu zło­ Metamorfozy były przecież już uformowane - podróży żyła się sama. „Gardzienice" napisały się same. Numer do „niemej" Grecji, by z okruchów wyczarować muzy­ 0 Gardzienicach" powstał dzięki samym Gardzienicza- kę, która ocala i pociesza. („Czyż jest na darmo legen­ 1914-1918!), i podróży da, że w trenach po Linosie/ pierwsza nieśmiała nom i ich przyjaciołom. O t o bowiem w tym samym nie­ ka przemogła drętwą martwotę [...] ta, która dziś nas mal czasie, gdy my wyruszaliśmy w naszą „podróż pomię­ porywa, pociesza, wspomaga." - Rainer Maria Rilke, dzy nauką i sztuką", podróż do źródeł antroptAogkznej / Elegia Duincjska, w przekl. M . Jastruna). Nie miejsce przygody u początków naszego zeszłego wieku, podążając tu by dalej snuć symetrie i asymetrie tropami Malinowskiego i Witkacego do Australii, aby podobieństwa i różnice w o b u podróżach na koniec i początek nowe­ odtworzyć ją w postaci wystawy i w „Kontekstach", go wieku i tysiąclecia. Problemem natury technicznej w tym samym dokładnie czasie na jesieni 1999 roku było to 'e można by oddzielić monograficzny numer „Gardzienice" zorganizowały w Krakowie swoją pierwszą o sesję naukową z cyklu Misteria, Inicjacje rozpoczynającą Gudzienicach" Misteriach i Inicjacjach od pozosta łych tekstów Postanowiliśmy inaczej Wybrać choćby dwuletni program zakończony Festiwalem i drugim sym­ te t e k s t y które Drzez swć>i charakter t e T t r a l n v pozjum pod tym samym tytułem. Cały program „Gar­ dzienic" (podobnie jak i nasz) rozgrywał się w ramach eic-nv ów m o t w n o d r ó ż l (Etwlo? Festiwalu Kraków 2000. Z tej to właśnie pierwszej sesji wam Chin w bodim KaroŁ Frycza misia na etnolo abto DdekiWs-hód) z 1999 roku pochodzą zamieszczone tu teksty history­ a t a k ż e i moment przejścia (Sąd Ostateczny ków kultury starożytnej, filologów klasycznych, specjali­ polskich; Pokolenie, którego me ma. Młody teatr lat dzie­ stów od starożytnej Grecji. Ich autorom składamy ser­ więćdziesiątych; deczne podziękowania tu i w stosownym miejscu obok „Wesele". Miedz^ Fredrą i Słowackim) Kraków między teatrem a rytuałem; w jakiś sposób łą­ czą się i głębiej'korespondują z doświadczeniami i po­ programu tej sesji. Dziękujemy również organizatorom 1 przyszłym wydawcom z Biura Węgajty artystów 2000 - przygoto­ wywana bowiem jest książkowa edycja materiałów z obu szukiwaniami „myślących artystów" z Gardzienic, i zda­ ją zarazem relację z owego czasu przejścia u końca i po­ czątku nowego wieku A . D 1999, 2000, 2001. Pozosta­ sesji - za zgodę na publikację, zwłaszcza zaś dziękujemy je nam jedynie na koniec przeprosić, prosić raz jeszcze Panu doktorowi Dariuszowi Kosińskiemu, który współ­ o cierpliwość i wyrozumiałość oraz zapewnić Autorów pracował z nami w tym względzie i będzie czuwał nad tekstów oczekujących na publikację już od dłuższego dalszymi losami zapowiadanej pełnej edycji. czasu a zepchniętych przez oba potężne roczniki, że Paradoksalne więc w tym spotkaniu z „Gardzienica- w n a s t ę p n y m roku powrócimy do pojedynczych kwar- m i " i obu „podróżach między nauką a sztuką" jest to, że talnikowych wymiarów. my nominalni naukowcy zwróciliśmy się w stronę sztu­ 5 �