https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b0f2db18c55866e6df5030324a3b6969.pdf f77328c229f678ad859c0f386057f6d9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4048 pol Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1955 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3784 Title A name given to the resource Ozdobne drabinki do kwiatów / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1955 t.9 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1955 t.9 z.2; s.100-103 Creator An entity primarily responsible for making the resource Czajkowski, Jerzy Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text O Z D O B N E D R A B I N K I D O K W I A T Ó W JERZY Zarówno w małych miastach, jak i na wsiach istnieje zwyczaj dekorowania okien kwiatami. Uzu­ pełnieniem dekoracji, którą w głównej mierze sta­ nowi sama roślina, jest przeważnie ozdobny wazonik oraz podpórka, która — zamiast prostego patyka — przybiera czasem postać pięknie wykonanej drabinki. 100 CZAJKOWSKI Drabinki takie, występujące na różnych terenach Polski, a zwłaszcza Małopolski, uchodziły jakoś uwagi etnografów, którzy nie interesowali się nimi i nie notowali ich w publikowanych przez siebie mate­ riałach. Nielepiej przedstawiają się też zbiory mu­ zealne w tym zakresie. �Wyjątek stanowi Muzeum Etnograficzne w Krako­ wie, które jest w posiadaniu serii drabinek, składa­ jącej się z 6 sztuk. Drabinki te wykonane zostały po I I wojnie świato­ wej i są dziełem Tadeusza Obrzuda z Podegrodzia (pow. Nowy Sącz), znanego rzeźbiarza ludowego, któ­ ry już niejednokrotnie wystawiał swoje rzeźby w okresie międzywojennym. Do rzeźb Obrzuda należą kapliczki z postaciami Chrystusa Frasobliwego, św. Jana Nepomucena, kilka figurek Chrystusa upadającego pod krzyżem, płasko­ rzeźba — chusta św. Weroniki i inne. Sporo tych rzeźb znajduje się w zbiorach Muzeum Etnograficz­ nego w Krakowie. W r. 1940 wywieziono Obrzuda na roboty do Nie­ miec, gdzie przebywał 5 lat. W ciągu tego okresu wyrzeźbił on mnóstwo różnych figurek. Szczególnym uznaniem ludności niemieckiej (tam, gdzie przebywał) cieszyły się butelki z Bożą Męką. Za pieniądze uzyekane drogą sprzedaży swych wyrobów Obrzud za­ kupywał narzędzia rzeźbiarskie, które niestety zo101 �z drzewa bukowego), natomiast poprzeczki — z drze­ wa bukowego. Na pierwszy rzut oka wszystkie drabinki są do siebie podobne. Przypatrzywszy się im jednak dokład­ nie, stwierdzamy, że poprzeczki różnią się między sobą bardzo, jeśli nie w całości, to przynajmniej w szczegółach. Natomiast listwy boczne są we wszyst­ kich drabinkach identyczne. Rozchodzą się one nieco od dołu ku górze, nadając drabince kształt wydłużo­ nego trapezu, zwróconego szerszą podstawą ku górze. Krawędzie listew bocznych są dla ozdoby skośnie pozacinane w karby biegnące z dołu do góry i na od­ wrót. Forma poprzeczek rozwiązana jest dwojako. Są one bądź to proste w swej zasadniczej linii, bądź też lekko półokrągłe. Krawędzie ich są wycinane w ząbki, półkola, karbowane łuki itp. Najwięcej jednak inwencji artystycznej włożył rzeźbiarz w rozwiązanie powierzchni poprzeczek. Są one ażurowane, przy czym motywy, które tu zna­ lazły zastosowanie, można podzielić na trzy grupy. Jedną stanowią motywy w postaci małych, okrąg­ łych otworków, układanych w koła, krzyże, linie pro­ ste, ośmio- i jedenastoramiennych gwiazdek lub nie dających się ściśle określić wycięć o formach ab­ strakcyjnych. Drugą grupę tworzą starannie wykonane motywy roślinne, na które składają się czterolistne rozetki, gałązki z listkami, grzyby, liście i owoce dębu oraz drzewka, zwykle po trzy, z których środkowe jest wyższe od dwóch bocznych. Wzajemne proporcje po­ szczególnych motywów roślinnych traktowane są przez rzeźbiarza zupełnie swobodnie. I tak np. kwiatki, drzewa, grzyby, żołędzie mają prawie jednakową wielkość, o której decydują rozmiary zdobionej po­ wierzchni. Osobno wspomnieć należy o ładnie wyciętych ser­ duszkach i innych motywach (jak kapelusz góralski ze skrzyżowanymi ciupagami), którymi Obrzud ozdo­ bił jedną z drabinek. W dwóch wypadkach rzeźbiarz nie zadowolił się motywami geometrycznymi i roślinnymi, ale dodat­ kowo dał po dwie krokiewki, przy czym na jednej parze ustawił dwa malowane ptaszki, w rozwidleniu drugiej natomiast umieścił gniazdo, a w nim dwa bociany, dość wiernie wykonane i pomalowane. stały mu skradzione, gdy wracał do kraju. Po po­ wrocie osiedlił się on w Lubezie pod Grodkowem, na Śląsku Opolskim, gdzie w dalszym ciągu pracuje nad rzeźbami o tematyce zarówno religijnej, jak i świec­ kiej. Wróćmy jednak do wspomnianych drabinek. Każda z nich składa się z dwóch listewek połączonych k i l ­ koma poprzeczkami. Wysokość drabinek waha się w granicach 46—51 cm, a tylko jedna z nich ma 32 cm wysokości. Do wyrobu drabinek Obrzud użył dwóch rodzajów drzewa. Listewki boczne zrobił z drzewa dębowego (poza jedną, która w całości wykonana jest 102 Prócz rzeźbiarskiej występuje na drabinkach de­ koracja malarska, głównie na niektórych motywach roślinnych oraz wyżej wspomnianych ptaszkach i bo­ cianach. Pomalowane zostały również zakończenia bocznych listewek niektórych drabinek, jedna z po­ przeczek oraz krokiewki — farbami olejnymi kolorów białego, czerwonego, zielonego, niebieskiego i brą­ zowego. Brak zainteresowania tymi drobnymi, ale cieka­ wymi okazami ludowego zdobnictwa powoduje, że szukając analogii dla opisywanych tu drabinek, nie znajdujemy ich na naszych terenach, tylko za Kar­ patami — na WęgrzechTamtejsze drabinki w ogól­ nym kształcie zbliżone do wykonanych przez Obrzuda, są jednak znacznie bogatsze. Podobnie jak u rzeź- Malonyay Dezsó: A magyar nép müvészete. Bu­ dapeszt, 1909, t. I I I , s. 179. 1 �biarza podegrodzkiego, znalazły tam zastosowanie motywy geometryczne, abstrakcyjne, roślinne i zwierzęce oraz — czego nie ma u Obrzuda — postacie ludzkie. Większość drabinek węgierskich ozdobiona jest nieznanymi Obrzudowi dzwonęczkowatymi w i siorkami. �