https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/34f4709ed91a11a021c46370902d4880.pdf fa16688e254bef157c30978e1f76ed5a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4044 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1955 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3781 Title A name given to the resource Recenzje i wystawy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1955 t. 9 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1955 t.9 z.1 ; s.60-64 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ S t a ł o się już d o p e w n e g o s t o p n i a tradycją, że w Łańcucie r o k r o c z n i e urządza się w y s t a w y s z t u k i l u ­ d o w e j w o j e w ó d z t w a r z e s z o w s k i e g o . D z i e j e się t o z t e j p r o s t e j p r z y c z y n y , że w " s a m y m R z e s z o w i e n i e m a o d ­ p o w i e d n i e g o p o m i e s z c z e n i a — Ł a ń c u t zaś d y s p o n u j e doskonałą d l a e k s p o z y c j i halą z g ó r n y m ś w i a t ł e m . W y s t a w a t e g o r o c z n a nosiła poniekąd c h a r a k t e r j u ­ b i l e u s z o w y , stanowiła b o w i e m jedną z i m p r e z u c z c z e ­ n i a Dziesięcioleoia P o l s k i L u d o w e j . P o d o b n i e j a k i w s z y s t k i e dotychczasowe, w y s t a w a obecna o p a r t a była 0 p o k a z materiału z t e r e n u całego w o j e w ó d z t w a , bez u w z g l ę d n i e n i a różnic e t n o g r a f i c z n y c h poszczególnych r e g i o n ó w . O c z y w i ś c i e t a k i e m e c h a n i c z n e stłoczenie m a ­ t e r i a ł ó w w r a m y j e d n e j a d m i n i s t r a c y j n e j całości n i e m o g ł o dać d o b r y c h r e z u l t a t ó w i p o w o d o w a ł o l i c z n e n i e p o r o z u m i e n i a . N a l e ż y r a z jeszcze z a a p e l o w a ć o d o r ­ ganizatorów o przemyślenie tej s p r a w y , t a k a b y w przyszłych e k s p o z y c j a c h w y d o b y ć w pełni b o g a c t w o 1 różnorodność wszystkich regionów kulturalnych, wchodzących w obręb województwa rzeszowskiego. Dotychczasowe w y s t a w y prezentowały przeważnie tradycyjną sztukę ludową, w y j ą t k o w o j e d y n i e d e ­ monstrując p r z e j a w i a n i e się n o w y c h treści i n o w y c h rozwiązań p l a s t y c z n y c h . A l e i w t y c h p r a c a c h t r u d n o b y ł o sie doszukać zgodności treści i f o r m y , n o w ą t e ­ matykę sztucznie raczej wtłaczano w stare f o r m y . P o ­ szczególne w y s t a w y m a ł o w i ę c różniły się o d s i e b i e , n i e p o z w a l a ł y z a o b s e r w o w a ć z m i a n , j a k i e zachodziły W ŁA14CUC1E i zachodzą w c a ł y m życiu w s i , a w i ę c i w j e j k u l t u r z e . T o t e ż idąc n a o b e c n a w y s t a w ę , m i a ł e m nadzieję, że t y m r a z e m zobaczę w r e s z c i e coś n o w e g o , zwłaszcza że w i a d o m e m m i było o w i e l u pracach twórców l u d o w y c h , w c i e k a w y sposób p o d e j m u j ą c y c h n o w ą t e m a t y k ę . S y g ­ n a l i z o w a ł e m zresztą w s w o i m czasie t e s p r a w y o r g a n i ­ zatorom. Niestety bezskutecznie. Z a r a z p r z y w e j ś c i u n a w y s t a w ę z n a j d u j e się m o ż e n a w e t nazbyt s k r o m n y p o d względem g r a f i c z n y m w y ­ kaz czynnych twórców l u d o w y c h województwa rze­ s z o w s k i e g o . W c a l e imponująca l i c z b a , a l e j a k ż e n i e ­ pełna w p o r ó w n a n i u ze s t a n e m f a k t y c z n y m . N i e można w i n i ć o r g a n i z a t o r ó w w y s t a w y , że n i e b y l i w każdej w i o s c e , a l e można b y ł o ' n i e w ą t p l i w i e w p o r o z u m i e n i u z k o m p e t e n t n y m i i n s t y t u c j a m i zdobyć wierniejszy, pełniejszy materiał. W y k a z w y m i e n i a rzeźbiarzy, m a ­ larzy, ceramików, p l e c i o n k a r z y , korzykarzy... w s u m i e t w ó r c ó w z 9 d z i a ł ó w twórczości l u d o w e j . A l e p r z y c z y ­ t a n i u t e j l i s t y nasuwają się w ą t p l i w o ś c i , c z y t w ó r c a dający k o m p o z y c j ę figuralną n i e w d r z e w i e , a l e w wypalanej glinie należy do ceramików j a k sugeruje podział n a działy c z y d o rzeźbiarzy*' B e z w a n a n i a za¬ l i c z y ł b y m g o d o rzeźbiarzy, materiał s t a n o w i t u p r z e ­ cież w a r t o ś ć d r u s o r z e d n a z a s a d n i c z e k r y t e r i u m s t a ­ nowi natomiast forma D l a t e e o też E m i l i e C h m i e l i W ł a d y s ł a w ę P r u c n a l n a l e ż y uważać za rzeźbiarki a n i e c e r a m i c z k i P o d m i a n e m c e r a m i k " ' r o z u m i e c i e bowiem r w ^ e c h n i e ^ t w ó r ^ �C e l o w a i d o b r a j e s t m a p a pokazująca c z y n n e ośrodki s z t u k i l u d o w e j w o j . rzeszowskiego, a l e m o i m z d a n i e m r e j o n k o r o n k a r s k i b o b o w s k i n a l e ż y r a c z e j u w a ż a ć za chałupniczy, a n i e r e p r e z e n t u j ą c y sztukę l u d o w ą . P r z e ­ cież k o r o n k i b o b o w s k i e , h a r m o n i j n e , miłe, d o b r z e w y ­ k o n a n e , a l e w z a s a d z i e b a n a l n e , p o w t a r z a j ą c e się w s e t ­ kach identycznych egzemplarzy, naśladujące często w z o r y p o d r ę c z n i k o w e , n i e w i e l e w s p ó l n e g o .mają z l u ­ dowością. O s t a t n i o podjęta została n a w e t a k c j a w p r o ­ w a d z e n i a do tychże k o r o n e k m o t y w ó w l u d o w y c h , w y ­ n i k j e j n i e j e s t jeszcze w i a d o m y . K o r o n k i t e w y s t a w i o n o zresztą b a r d z o n i e f o r t u n n i e . U ł o ż o n o j e w płaskich g a b l o t a c h , n a b a r w n y c h t k a n i ­ n a c h z Leżajska, k t ó r e z n ó w n i e p o t r z e b n i e zostały p r z y ­ k r y t e i zgaszone właśnie k o r o n k a m i . T a ekspozycja n a ­ leży c h y b a d o najsłabszych. Po d r u g i e j stronie centralnego stoiska, również w płaskich g a b l o t a c h , w y s t a w i o n o k o m p o z y c j e tkackie P a w ł a D u d k a z Leżajska. P r a c e t e ( w odróżnieniu o d p o p r z e d n i o w y m i e n i o n y c h , naśladujących t k a n i n y w i ­ leńskie i białostockie), o p a r t e n a m o t y w a c h d a w n y c h łańcuckich w y s z y ć , z e s t a w i o n o z o r y g i n a l n y m i z a b y t k a ­ m i , j a k w y s z y w a n e rańtuchy. P o m y s ł d o b r y , p o k a z u ­ jący, j a k współczesny t k a c z w y k o r z y s t u j e s t a r e l u d o w e w z o r y . Ale... z n ó w zastrzeżenie: w s z y s t k i e e k s p o n a t y zostały „ f a n t a z y j n i e " z m i ę t e i p o f a ł d o w a n e , p r z e z co o r n a m e n t y s t a r e i n o w e zostały t a k zniekształcone, ż e n i e można b y ł o d o s t r z e c a n i i c h r y t m i k i , a n i h a r m o n i i . N a środkowym stoisku, bardzo pomysłowo, bo n a t l e z i e l e n i i k w i a t ó w , słusznie n a w y s o k o ś c i w z r o k u p o ­ k a z a n o rzeźbę ludową, t a k w d r z e w i e , j a k i w t e r a k o ­ cie. S k a l a różna, o d p r a w d z i w y c h dzieł s z t u k i , p o p r z e z r z e c z y b a n a l n e , n i e s z c z e r e , n i c z p r a w d z i w ą sztuką n i e mające w s p ó l n e g o , aż p o i s t n e d z i w o l ą g i , j a k i m i są efekciarskie lepiatki z g l i n y , w d o d a t k u megaiomańsko podpisane n a n a j b a r d z i e j niewłaściwych miejscach. Spośród r z e ź b i a r z y n a p i e r w s z y p l a n w y b i j a j ą się d w i e k o b i e t y , t w ó r c z y n i e l u d o w e w c a ł y m t e g o słowa znaczeniu: jedna z nich E m i l i a C h m i e l , znana jest czy­ t e l n i k o m „Polskiej Sztuka L u d o w e j " z w i e l u p o p r z e d ­ nich wystaw, druga, kilkunastoletnia dziewczyna, rów­ nież z M e d y n i G ł o g o w s k i e j , W ł a d y s ł a w a P r u c n a l , s t a ­ n o w i małą r e w e l a c j ę w y s t a w y . Z dzieł w i d a ć , ' ż e t w o ­ r z e n i e j e s t d l a o b u konieczną potrzebą, s z c z e r y m s p o ­ s o b e m w y r a ż a n i a się, chociaż r z e ź b y i c h różnią się o d siebie. W ł a d y s ł a w a P r u c n a l j e s t n i e w ą t p l i w i e pod w p ł y w e m E m i l i i C h m i e l o w e j , a l e już z d o b y ł a się n a własny w y r a z ; l o g i c z n a w k o m p o z y c j a c h , p o p r a w n a w f o r m i e , p o t r a f i z n a k o m i c i e oddać ruch,' dynamikę. R z e z b v C h m i e l o w e i sa r a c z e i s t a t y c z n e r j o s i a d a i a dużo w y r a z u . P r a c e o b u a u t o r e k zasługują b e z w z g l ę d n i e n a szersze o m ó w i e n i e n i e m o ż l i w e w r a m a c h k r ó t k i e i n o ­ tatki sprawozdawczej. Z w r a c a j ą r ó w n i e ż u w a g ę rzeźby w d r z e w i e Stanisła­ w a K a l e m b y z p o w . jarosławskiego znanego również z poprzednich wystaw. T r u d n o j e d n a k zrozumieć, d l a c z e g o dzieła r ó ż n y c h t w ó r c ó w zostały p r z e m i e s z a n e z i n n y m i i r o z r z u c o n e p o całym s t o i s k u , w d o d a t k u n i b y w p r z e k ł a d a n c e u s t a ­ w i o n e : Fzeźba — n a c z y n i e , rzeźba — n a c z y n i e . U t r u d n i a to w y r o b i e n i e sobie poglądu n a danego twórcę. Na w y s t a w i e bogato reprezentowane jest g a r n c a r s t ­ w o . E k s p o n a t y dowodzą, ż e n a t e r e n i e w o j e w ó d z t w a c z y n n y c h j e s t jeszcze s z e r e g o ś r o d k ó w , z k t ó r y c h n a j rozleglejsze to M e d y n i a i Zalesie. A l e b y w a , j a k n p . w Leżajsku, że n a ośrodek składa się już t y l k o j e d e n jedyny garncarz. Z w y r o b ó w g a r n c a r s k i c h w y b i j a j ą się n a c z y n i a S k i ­ bińskiego z Kołaczyc, A n d r z e j a R u t y z M e d y n i G ł o ­ g o w s k i e j i F r a n c i s z k a T r y c z y ń s k i e g o z Leżajska, a t a k ż e F r a n c i s z k a W o s i a z Z a l e s i a . T e n o s t a t n i z d a j e się p r z e - Ryc. 2. Kobieta z maselnicą. Glina palona. Wym. 15 X 8 X 8 c m . W y k . Władysława Prucnal z Medyni Głogowskiej (pow. Łańcut). ' $:' Ryc. 3. Siewca. Glina palona. Wym. 19,5 X 8 X 6 cm. Wyk. Władysława Prucnal z Medyni Głogowskiej (pow. Łańcut). 61 �Ważnie p r z e z dziewczęta. N a l e ż ą o n e d o n o w y c h f o r m s z t u k i l u d o w e j . S p o t y k a się p o w s i a c h r ó w n i e ż b a r d z o c i e k a w e m a l o w i d ł a c z y w y s z y c i a . T e n n o w y sposób d e k o r a c j i w n ę t r z w y z w a l a często a r t y s t y c z n e zdolności w s i , i t o n i e t y l k o d z i e w c z ą t , a l e i mężczyzn. W i e l e k r o ć m a l o w i d ł a t e w sposób b a r d z o w y m o w n y o d z w i e r c i e d ­ lają p r z e m i a n y , j a k i e w o s t a t n i c h l a t a c h dokonały się n a w s i . T e g o r o d z a j u dzieł należało c h y b a s p e c j a l n i e p i e c z o ł o w i c i e szukać i p r z e d s t a w i ć j e n a t e g o r o c z n e j wystawie. T y m c z a s e m o r g a n i z a t o r z y uprościli s o b i e z a d a n i e pokazując i e d v n i e d y w a n i k i m a k a t k i w s t ą ż k i m a l o w a n e i n a k l e j a n e p r z y c z y m a u t o r k a Większości w y s t a w i o n y c h eksponatów jest była n a u c z y c i e l k a i n teligentka, a n i e twórczyni l u d o w a ! N a w y s t a w i e r e p r e z e n t o w a n e są jeszcze w sposób r ó ż n o r o d n y i interesujący i n n e działy, a w i ę c p l e ­ cionkarstwo, zabawkarstwo oraz zdobnictwo ludowe. Koroną w y s t a w y — bo umieszczone n a h o n o r o w y m m i e j s c u i n a s p e c j a l n y m podwyższeniu — miały być t r z y m a n e k i n y , u b r a n e w s t r o j e l u d o w e łańcuckiego r e g i o n u . N i e b u d z i ł y b y zastrzeżeń, g d y b y . . . n a w ł a ś c i w y ubiór męski, bieliźniany, k t ó r y b y ł z a s a d n i c z y m s t r o ­ j e m r o b o c z y m l e t n i m , d l a uboższych i z i m o w y m , n i e w d z i a n o b a r d z o s t r o j n e j i b a r d z o świątecznej s u k m a n ki... z innego regionu, bo Lasowiaków! Stoi tedy bosy chłop, z gołą g ł o w ą , s z n u r k i e m p r z e z koszulę p r z e p a s a ­ n y i w błękitnej, s u k i e n n e j k m i e c e i s u k m a n i e w s u ­ mie - monstrum! W d r u g i m w y p a d k u , mężczyzna w pełnym, l e t n i m , świątecznym s t r o j u , k t ó r e g o w i e r z c h n i ą częścią b y ł a płótnianka, ubrał się ( n a p ł ó t n i a n k ę ! ) — w k a m i z e l k ę i znów z innego r e g i o n u kostiumologicznego, bo rze­ szowskiego. T o j a k b y elegant n a f r a k nałożył sweter. W t e n sposób s z t u k i l u d o w e j k o m p r o m i t o w a ć n i e w o l ­ no! W s z y s t k i e e k s p o n a t y , ściśie w e d ł u g zasad w y s t a w o ­ w y c h , zostały o p a t r z o n e n u m e r a m i , w k o n s e k w e n c j i czego o r g a n i z a t o r z y w y s t a w y p o w i n n i b y l L p r z y g o t o ­ w a ć choćby p r y m i t y w n y k a t a l o g , p r z y n a j m n i e j s p i s , który b y informował, c z y i m dziełem jest o d p o w i e d n i e k s p o n a t , skąd t w ó r c a p o c h o d z i , c z y e k s p o n a t j e s t d o n a b y c i a i t d . N i e s t e t y , n a w y s t a w i e n i e m a czegoś p o ­ dobnego. A szkoda . Reasumując, W y s t a w a S z t u k i L u d o w e j w Ł a ń c u c i e za r o k 1954, m i m o z g r o m a d z e n i a b a r d z o w i e l u c e n n y c h eksponatów i zastosowania c i e k a w y c h pomysłów, z a ­ d a n i a s w e g o r a c z e j n i e spełniła. E k s p o n a t y p r z e w a ż n i e wystawiono jako ciekawostki, nie pokazano natomiast i n i e r o z w i ą z a n o nasuwających się p r o b l e m ó w , nie p r z e d s t a w i o n o t w ó r c ó w l u d o w y c h , i c h życia, ś r o d o w i ­ ska. D a l e j — w y s t a w a p r a w i e n i e m ó w i o n o w e j sztuce, n o w v c h f o r m a c h , które r o d z i n o w a s y t u a c j a społecznog o s p o d a r c z a , a t y m s a m y m w sposób n i e d o p u s z c z a l n y zuboża o b r a z s z t u k i l u d o w e j . Za t e n stan rzeczy t r u d n o winić p a t r o n a o m a w i a n e j w y s t a w y , t j . Wydział K u l t u r y i S z t u k i , gdyż n i e d y ­ sponując o d p o w i e d n i m p e r s o n e l e m w ł a s n y m , m u s i o n p o s ł u g i w a ć się z konieczności ludźmi, k t ó r z y ze sztuką l u d o w ą n i e w i e l e mają w s p ó l n e g o . Z t e g o j e d n a k w y ­ p ł y w a w n i o s e k , że W y d z i a ł K u l t u r y i S z t u k i p o w i n i e n opierać się n a p o m o c y f a c h o w c ó w , e t n o g r a f ó w , a p o z a t y m — s a m e p r z y g o t o w a n i a d o urządzenia w y s t a w y w i n n y się o d b y ć o w i e l e w c z e ś n i e j , p o p r z e d z o n e p e ­ netracją t e r e n u . 1 K a t a l o g pt. „Wystawa sztuki ludowej województwa rzeszowskiego — Łańcut-Zamek, lipiec-sierpień 1954" w o p r a c o w a n i u m g r a K r z y s z t o f a W o l s k i e g o ' ukazał się, a l e już p o zakończeniu w y s t a w y . A s z k o d a , b o k a t a l o g postał w y d a n y n a d o b r y m p a p i e r z e i nieźle i l u s t r o ­ wany. 1 Franciszek WYSTAWA TWÓRCZOŚCI MALAREK W MUZEUM P r z e d 25 l a t y , k i e d y j a k o uczeń j e d n e g o z t a r n o w ­ skich gimnazjów zwiedziałem z k o l e g a m i ówczesne „ M u z e u m m i a s t a T a r n o w a " , mieszczące się n a piętrze starego m a g i s t r a c k i e g o b u d y n k u p r z y u l i c y K r a k o w ­ s k i e j , z b i o r y t e c i e s z y ł y się w ś r ó d n a s d u ż y m z a i n t e ­ resowaniem. Z d r e s z c z y k i e m grozy oglądaliśmy „miera k a t o w s k i " (każdy d w u r ę c z n y m i e c z ś r e d n i o w i e c z n y p o k a z y w a n o wówczas j a k o k a t o w s k i ) i różne średniowieczne n a ­ rzędzia t o r t u r — z p o t ę ż n y m i ż e l a z n y m i ' k a j d a n a m i n a czele, . w k t ó r y c h s c e p t y c z n i e n a s t a w i e n i o b s e r w a t o r z y r o z p o z n a w a l i bez t r u d u p ę t a d l a k o n i u ż y w a n e p r z e z chłopów w połowie w i e k u X I X . M i n ę ł o o d t e g o c z a s u s p o r o l a t , z m i e n i ł się T a r n ó w , a r a z e m z n i m i m u z e u m , k t ó r e ze s t a r e j r u d e r y n a ­ przeciw kina „Apollo" przeniesiono do nowego lokalu w zabytkowym renesansowym ratuszu. W salach, gdzie p o p r z e d n i o urzędnicy o z a s p a n y c h twarzach rejestrowali p s y i rowery, zgromadzono za­ b y t k i s z t u k i , a w i ę c trochę p a m i ą t e k c e c h o w y c h , k i l k a sztychów przedstawiających s t a r y Tarnów, z g r o m a d z o ­ nych w jednym n i e w i e l k i m pokoiku, i wiele mniej l u b więcej przypadkowych eksponatów, pochodzących p r z e w a ż n i e z z a b e z p i e c z o n e g o w czasie r e f o n m y r o l n e i m i e n i a p o d w o r s k i e g o . Z n a j d u j e się t a m t r o c h ę c e r a ­ m i k i artystycznej (Chiny, Wedgwood Meisen, B a r a nówka, K o r z e c i dn.), z a b y t k o w e g o szkła ( g ł ó w n i e p o l ­ skiego), n a m i o t p o l s k i i r z ą d n a k o n i a z X V I I I w tro­ chę s t y l o w y c h m e b l i , z niezbędną gdańska s z a f a " n a czele, i p o r t r e t ó w , m i ę d z y k t ó r y m i " u m i e s z c z o n o r ó w ­ nież w y p o ż y c z o n e ( n i e w i a d o m o p o c o ) z M u z e u m N a ­ ród awego w K r a k o w i e angielskie sztychy z X V I I I wwku. WIEJSKICH W POWIŚLA Kotula DĄBROWSKIEGO TARNOWIE M u z e u m urządzone j e s t s k r o m n i e , bez w i d o c z n y c h ambicji w zakresie ekspozycji. Jedynie d w ó m repre­ z e n t a c y j n y m s a l o m n a I p i ę t r z e nada.no c h a r a k t e r w n ę t r z p a ł a c o w y c h . R o z w i ą z a n i e t a k i e , słuszne n a W a ­ w e l u czy w którejś z z a b y t k o w y c h r e z y d e n c j i m a g n a c ­ k i c h (Nieborów, Łańcut itp.), n i e z n a j d u j e dostatecz­ nego uzasadnienia w X V I - w i e c : z n y m „biurowcu". Z w i e d z a j ą c m u z e u m , n i e d o s t r z e g a się r ó w n i e ż w y ­ siłku w k i e r u n k u z a p e w n i e n i a d y d a k t y c z n e g o o d d z i a ­ ływania w y s t a w y , s k u t k i e m czego j a k o j e d y n y , a n i e z a m i e r z o n y z a p e w n e j e j „ w y d ź w i ę k " .pozostaje a p o t e o ­ za m e c e n a t u a r t y s t y c z n e g o d w ó c h f e u d a ł ó w i j e d n e g o wzbogaconego p i w o w a r a . N a s k u t e k niedostatecznego powiązania ekspozycji z l o k a l n y m podłożem h i s t o r y c z n y m i kulturalnym, m u z e u m (a r a c z e j j e g o w y s t a w a ) stało się w z a s a d z i e obce T a r n o w i a n o m , c o bez wątpienia o d b i j a się i n a f r e k w e n c j i . Według s t a t y s t y k i — m u z e u m odwiedzają głównie z o r g a n i z o w a n e w y c i e c z k i z b i o r o w e (młodzież szkolna), n a t o m i a s t osoby zwiedzające m u z e u m „dobro­ w o l n i e " r a c z e j n i e n a p r z y k r z a j ą się z a t r u d n i o n e m u t a m personelowi. O d s e p a r o w a n i e się m u z e u m o d w s z y s t k i e g o , co a k ­ t u a l n e i z w i ą z a n e z tradycją miejscową, j e s t t y m m n i e j zrozumiałe, że w a r u n k i l o k a l n e stwarzają szerokie m o ż l i w o ś c i o p r a c o w a n i a w y s t a w y , która m o g ł a b y s t a ­ nowić wzór d i a i n n y c h placówek tego t y p u . N a l e ż a ł o b y z w r ó c i ć u w a g ę n a c i e k a w i e kształtujące się m o m e n t y g e o g r a f i c z n e ( T a r n ó w l e ż y n a północnej k r a w ę d z i W y ż y n y P o d k a r p a c k i e j ) , b o g a t e ślady i s t n i e ­ n i a człowieka przedhistorycznego (usiana „skarbami" d o l i n a D u n a j c a ) , historię m i a s t a i o k o l i c y , a l e n i e o g r a ­ niczającą się, j a k o b e c n i e , d o p a r u p r z y w i l e j ó w c e c h o - �w y c h , .pieczęci i sztychów, l e c z dającą p e b y obraz d y n a m i k i (rozwojowej miasta. Przecież Tarnów o d X I V w i e k u przeszedł d ł u g i łańcuch p r z e m i a n z a r ó w n o w sensie u s t r o j o w y m , g o s p o d a r c z y m , j a k i u r b a n i s t y c z ­ n y m . T a r n ó w , m i a s t o r o z w i j a j ą c e się p r z e z s z e r e g s t u ­ l e c i w c i e n i u f e u d a l n e g o pałacu, w o k r e s i e k a p i t a l i z m u s t a j e się w a ż n y m o ś r o d k i e m g o s p o d a r c z y m . T u z n a j ­ d u j e się j e d e n z n a j w i ę k s z y c h w M a ł o p o l s c e ( a l e d y s ­ k r e t n i e z a m a s k o w a n y ) ośrodek p r o d u k c j i m a n u f a k t u r y . N a t l e b e z g r a n i c z n e g o w y z y s k u z a t m d n i o n y c h w .prze­ m y ś l e p r a c o w n i k ó w r o z w i j a się w T a r n o w i e o ż y w i o n y r u c h r o b o t n i c z y , znajdujący swój w y r a z w zawziętej w a l c e p r o w a d z o n e j p r z e z szerokie m a s y pracujących pod k i e r u n k i e m Polskiej P a r t i i K o m u n i s t y c z n e j . N i e m n i e j c i e k a w i e . p r z e d s t a w i a s i ę przeszłość h i s t o ­ r y c z n a wisa p o d t a r n o w s k i e j , która, p r z y g n i e c i o n a śrubą pańszczyźnianego u c i s k u , b u n t o w a ł a się p r z e c i w p a ­ n o m , czego p r z y k ł a d e m b y ł r u c h J a k u b a S z e l i . Gdzież, jeśli n i e w t a r n o w s k i m m u z e u m , p o w i n n y być z e b r a ­ ne i u w i d o c z n i o n e materiały stawiające „rabację" w e właściwym świetle, w o l n y m o d zafałszowania przez reakcyjną histoiriozofię. N a l e ż a ł o b y r ó w n i e ż w jakiś sposób zapoznać z w i e ­ dzających m u z e u m iz r o z w o j e m życia k u l t u r a l n e g o T a r ­ nowa. Istniała t u przecież k i e d y ś „ f i l i a " A k a d e m i i K r a k o w s k i e j i j e d n o z n a j s t a r s z y c h w byłej G a l i c j i gimnazjów, z którego wysało w i e l u l u d z i g o d n y c h w y ­ m i e n i e n i a ( m . i n . Brodziński). R o z w i j a ł s i ę t u p r z e c i e ż jakiś . r u c h a r t y s t y c z n y . M i a ł T a r n ó w s w o i c h m a l a r z y , g r a f i k ó w , n i e w i e l k i c h w p r a w d z i e , a l e zasługujących n a t o a b y w m i e j s c o w y m m u z e u m znalazły się i c h prace. Osobne zagadnienie s t a n o w i p r o b l e m bogatej i zróż­ nicowanej ludowej k u l t u r y w s i t a r n o w s k i e j , którą obecnie reprezentuje symbolicznie parę f i g u r e k g l i n i a ­ nych, wykonanych przez garncarza z Rzepiennika Strzyżewskiego, a u s t a w i o n y c h w sąsiedztwie M i ś n i i Korca. Ze o k o l i c e T a r n o w a stwarzają możliwości o p r a c o ­ wania interesującej ekspozycji, opartej n a d o r o b k u k u l t u r y l u d o w e j , świadczy czasowa „ W y s t a w a t w ó r ­ czości m a l a r e k w i e j s k i c h P o w i ś l a D ą b r o w s k i e g o " , z o r ­ g a n i z o w a n a w M u z e u m m i a s t a T a r n o w a w e wrześniu 1954 r . p r z e z k r a k o w s k i e M u z e u m N a r o d o w e . Wystawa ta, bardzo starannie przygotowana, daje r e t r o s p e k t y w n y przegląd m a l o w a n e k z Powiśla D ą b ­ r o w s k i e g o , począwszy o d p i e r w s z y c h l a t bieżącego s t u ­ lecia ( z b i o r y Hecfca), poprzez czasy międzywojenne ( z b i o r y T . S e w e r y n a ) , d o czasów współczesnych, k i e d y imauowanka, j a k i w s z y s t k i e dziedziny s z t o k i l u d o w e j , otaczana opieką Państwa Ludowego, rozwija się i wzbogaca, wychodząc z ciasnej i z b y w i e j s k i e j i p o ­ szerzając d o r o b e k k u l t u r y n a r o d o w e j . E k s p o n a t y z g r o m a d z o n e n a t e j w y s t a w i e świadczą o interesujących p r z e m i a n a c h , j a k i e przeszła m a l o w a n ­ k a Powiśla Dąbrowskiego — o d a b s t r a k c y j n y c h p i e r ­ w o c i n s p r z e d p ó ł w i e c z a d o c o r a z b o g a t s z y c h , .ale i c o ­ raz bardziej grawitujących .ku r e a l i z m o w i m a l o w a n e k współczesnych. W szeregu f o t o s ó w p o k a z a n o rolę, j a k ą m a l o w a n k a spełnia w s w y m w ł a s n y m środowisku, n a w s i , j a k o d e k o r a c j a zdobiąca ściany i z b , p i e c ó w i .po­ wał, a także z e w n ę t r z n y c h ścian b u d y n k ó w g o s p o d a r ­ czych. P r ó c z m a l o w a n e k o c h a r a k t e r z e ściśle d e k o r a c y j n y m znalazły się n a w y s t a w i e o b r a z y o t e m a t y c e f i g u r a l n e j , bądź t r a d y c y j n e j , o treści r e l i g i j n e j ( j a k n p . „ S w . B a r ­ b a r a " Z o f i i B a r a ń s k i e j ) , b ą d ź też współczesnej - ś w i e c ­ k i e j , n a w i ą z u j ą c e j n i e k i e d y d o ciężkich p r z e ż y ć z c z a ­ sów o k u p a c j i (np. obraz L e o k a d i i K o s i n i a k p t . „ W y ­ pędzanie d o o k o p ó w " ) . W y s t a w a m a l o w a n e k . p o t r a k t o w a n a została w s p o ­ sób p r o b l e m o w y . W k i l k u n a s t u u m i e j ę t n i e d o b r a n y c h e k s p o n a t a c h z a l u s f a w a n o próby w y k o r z y s t a n i a u t a ­ lentowanych m a l a r e k wiejskich w dziedzinie p r o j e k ­ towania w z o r ó w n a t k a n i n a c h c z y f a j a n s i e (działalność Instytutu Wzornictwa Przemysłowego), próby u p o wszechmenia malowanek w formie d r u k o w a n y c h b a r w ­ n y c h .papierów n a ściany ( w y d a w n i c t w a C P L i A ) . D z i a ł t e n uzupełniono f o t o g r a f i a m i w n ę t r z , z d o b i o n y c h p r z e z m a l a r k i z Z a l i p i a , między i n n y m i znanej j u t dziś w różnych ( p u n k t a c h k u l i z i e m s k i e j b a w i a l n i dziecięcej ze s t a t k u B a t o r y . Eksponując dzieła m a l a r e k z P o w i ś l a D ą b r o w s k i e g o , n i e z a p o m n i a n o również o s a m y c h a u t o r k a c h . Prócz l i c z n y c h zdjęć przedstawiających j e czy t o w d o m u p r z y p r a c y , czy w różnych k o l e k t y w a c h , malujące s w e f a n t a s t y c z n e k o m p o z y c j e roślinne, z n a l a z ł y s i ę t a k ż e d w a o l e j n e . p o r t r e t y , p r z e d s t a w i a j ą c e zasłużone m a l a r ­ k i z a l i p s k i e — F e l i c j ę C u r y ł o w ą i F e l i c j ę Kosindakową, ubrane w stroje ludowe. W y r a z e m z a i n t e r e s o w a n i a , z j a k i m s p o t y k a się d z i a ­ łalność w i e j s k i c h m a l a r e k n a P o w i ś l u D ą b r o w s k i m , j e s t s p o r a już i rosnąca z d n i a n a dzień „literatura p r z e d m i o t u " . Licznie artykuły, j a k i e n a t e n t e m a t u k a ­ zały się dotychczas w wydawnictwach naukowych i p r a s i e , z g r o m a d z o n e zostały w g a b l o t k a c h , dając ś w i a d e c t w o p r a w d z i e , ż e s z t u k a l u d o w a przestała j u ż b y ć u n a s twórczością a n o n i m o w ą . C i e k a w i e i d o b r z e „ustawiona" w y s t a w a zyskałaby n a w y r a z i e , g d y b y d a t o się ją z o r g a n i z o w a ć w w i ę k ­ s z y m l o k a l u , co umożliwiłoby r ó w n i e ż podkreślenia tła, n a k t ó r y m .powstało m a l a r s t w o d e k o r a c y j n e P o ­ wiśla Dąbrowskiego. F e n o m e n a l n y rozwój m a l a r s t w a ściennego n i e m o ż e b y ć d l a z w i e d z a j ą c y c h w pełni zrozumiały, j e ż e l i n i e p o k a ż e się, że w y r o s ł o o n o n a b o g a t y m podłożu m i e j s c o w e j t w ó r c z o ś c i a r t y s t y c z n e j , w y r a ż a j ą c e j s i ę nip. w z d o b n i c t w i e m a l o w a n y c h s p r z ę ­ tów, r o b i o n y c h w p o b l i s k i m Żabnie, czy w b a i r w n y c h haftach. W y s t a w a ilustrująca d o r o b e k a r t y s t y c z n y „ s w o j e g o " r e g i o n u (Powiśle Dąbrowskie od d a w n a ciąży w k i e ­ r u n k u T a r n o w a j a k o najpoważniejszego w t y c h s t r o ­ n a c h ośrodka g o s p o d a r c z e g o i k u l t u r a l n e g o ) izostała p r z e z m i e s z k a ń c ó w m i a s t a i o k o l i c y przyjęta z d u ż y m z a t o t e r e s o w a n i e m i życzliwością, zwłaszcza że z o k a z j i o t w a r c i a w y s t a w y z o r g a n i z o w a n e zostały d w i e p r e ­ lekcje — jedna d l a m i e j s c o w y c h plastyków, d r u g a d l a n a u c z y c i e l s t w a — n a k t ó r y c h m g r M a r i a Woleńska zapoznała słuchaczy z z a g a d n i e n i e m m a l o w a n e k l u d o ­ w y c h n a Powiślu Dąbrowskim. Wystawa twórczości malarek wiejskich Powiśla D ą b r o w s k i e g o , będąca p i e r w s z ą w d z i e j a c h m u z e u m t a r n o w s k i e g o ekspozycją poświęconą m i e j s c o w e j s z t u c e ludowej, s t a n o w i p e w n e g o r o d z a j u przełom, świad­ czący, że m u z e u m w e s z ł o n a d r o g ę o d d a w n a o c z e k i ­ wanych przemian. Z a r ó w n o n a w i ą z a n i e k o n t a k t ó w z publicznością p r z e z o d c z y t y , j a k i interesujący t e m a t w y s t a w y — s p o w o ­ d o w a ł y , że f r e k w e n c j a z w i e d z a j ą c y c h w y s t a w ę , osiąg­ nęła n i e m a l 40°/o n o r m a l n e j f r e k w e n c j i r o c z n e j . Ś w i a d ­ c z y t o , źe ściślejsze p o w i ą z a n i e e k s p o z y c j i z lokalną problematyką mogłoby poważnie przyczynić się do p r z e z w y c i ę ż e n i a obojętności, j a k a m u z e u m d o t y c h c z a s o t a c z a . T r a f i a n i e d o s e r c a i umysłu z w i e d z a j ą c y c h p o ­ p r z e z r z e c z y b l i s k i e i bezpośrednio l u d z i z a c i e k a w i a ­ j ą c e n i e j e s t zresztą rzeczą n o w ą . Z p o w o d z e n i e m s t o ­ sują t ę m e t o d ę l i c z n e m u z e a r e g i o n a l n e , k t ó r e w y k o ­ rzystując l o k a l n e z a i n t e r e s o w a n i a , p o t r a f i ł y słać się a k t y w n y m i placówkami k u l t u r a l n y m i , skupiającymi koło s i e b i e l u d z i z a r ó w n o m i a s t a , j a k i w s i . Rss. �