https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ea67e68f28edef60ef89a653c9c1c20e.pdf 2b028dd2e851baa78c09c4d75a74ceec Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3991 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - wystawy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3734 Title A name given to the resource Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej w Stalingrodzie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.6 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1954 t.8 z.6 ; s.375-380 Creator An entity primarily responsible for making the resource Żywirska, Maria Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text POKONKURSOWA W Y S T A W A SZTUKI L U D O W E J W STALINOGRODZIE MARIA Ryc. 1. Wazon dwuuszny. Glina po­ lewana. Wyk. Antoni Maltazar z Siewierza (pow. zawierciański). ŹYWIRSKA Jedną z dróg akcji, mającej na celu wydobycie ł za­ bezpieczenie znajdujących się w terenie reliktów tradycyjnej sztuki ludowej oraz pobudzenie wygasa­ jących ognisk ludowej twórczości artystycznej, są organizowane konkursy. Poprzez szczegółowo i wszech­ stronnie opracowane warunki konkursu organizatorzy Ryc. 2. Fartuch haftowany przez Weronikę z Bobrownik (pow. będziński). usiłują wysondować teren i wychwycić nie tylko roz­ rzucone w terenie zabytki przeszłości, ale utrwalić — jak gdyby na kliszy fotograficznej — obraz żywotności sztuki ludowej zarówno wśród twórców ludowych, jak i odtwórców, a nawet poznać stopień zainteresowania się nią szerokiego ogółu społeczeństwa. Baciową Ryc. 3. Wstążka haftowana przez Marią Gwóźdź z Brzezinki (pow. sialinogrodzki). 375 �Po tej linii poszedł Wydział Kultury i Sztuki Woje­ wódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie, ogłasza­ jąc w jesieni 1953 roku „Wielki Konkurs Sztuki Ludo­ wej", do którego przystąpić mógł każdy artysta ludo­ wy, każdy artysta zawodowy i amator, a nawet każdy, kto by pomógł „wydobyć nieznany, artystycznie war­ tościowy dorobek ludowy". Zakrojone tak szeroko cele wymagały — rzecz oczywiista — doskonale przemyślanej akcji propagan­ dowej, właściwej oceny nadesłanych eksponatów, wreszcie prawidłowego wykorzystania pozyskanego materiału. Jednym z etapów podsumowujących osiągnięcia była wystawa, którą mieliśmy możność oglądać w Stali­ nogrodzie w maju i czerwcu 1954 roku. Obrazowała ona w pewnej mierze plon konkursu. A plon ten by) obfity i niezmiernie różnorodny, co należy uważać za wielki sukces organizatorów. W konkursie bowiem wzięło udział 123 uczestników zarówno spośród arty­ stów zawodowych, jak i twórców ludowych, wreszcie szperaczy terenowych, którzy umieli wyszukać nie­ zmiernie ciekawy materiał zabytkowy. Trud ich został uwieńczony licznymi nagrodami. Ogółem nadesłano 509 eksponatów. Były więc wśród nich oryginalne prace, które wyszły z warsztatów twór­ ców ludowych, ujrzały światło dzienne wyciągnięte ze skrzyń zapomniane części strojów po babkach, ukaza­ ły się rekonstrukcje dawnych ubiorów ludowych oraz przedmioty przemysłu artystycznego wykonane przez artystów zawodowych bądź amatorów w oparciu o sta­ re wzory sztuki ludowej, niekiedy zaś wykonane specjalnie na konkurs. Wśród nadesłanych eksponatów znalazły się przed­ mioty sztuki z dobrze już znanych warsztatów twór­ czych, które dały możność prześledzenia ich drogi rozwo­ jowej, pozwalając stwierdzić ciągłą ich żywotność. Nie zabrakło więc pięknych koronek Marekwicowej i Gwarkowej z Istebnej i Koniakowa, ciekawej ceramiki z Siewierza, pasiaków z powiatu zawierciańskiego czy rzeźby z Wisły, których przykłady oglądaliśmy już na poprzedniej wystawie, w grudniu 1951 roku*. Pozwoliło to stwierdzić, że warsztat ceramiczny Antoniego Maltazara przeszedł na wyrób dwuusznych wazonów o pięk­ nej, pogłębionej barwie polewy, a pasiaki Józefy * Maria Żywirska: Wystawa sztuki ludowej w Ka­ towicach. Polska Sztuka Ludowa nr 3-4/1952. Ryc. Wyk. 376 4. Chłopiec. Rzeźba w drzewie. robotnik Franciszek Gluza z Wisły. �Ryc. 5. W kopalni. Rzeźba z miału węglowego. górnik Karol Adamczyk z Jaworzna. Wyk. Białej z Postaszowic zyskały ciekawy rytm układu pa­ sów i większą różnorodność barwną. Ułożone zaś w określony ciąg chronologiczny pozyskane zabytki ko­ ronkarskie z Koniakowa i Istebnej — zacząwszy od czepka z 1870 roku, plecionego techniką klockową, aż po ostatnie serwetki, wykonane igłą — pozwoliły prze­ śledzić rozwój motywów i technik na przestrzeni ostatnich lat osiemdziesięciu. I to było pierwsze po­ ważne osiągnięcie konkursu. Drugim, niezmiernie ważnym — okazały się próby rekonstrukcji zapomnianych ubiorów ludowych, a więc dziewczęcego stroju pszczyńskiego (praca Anny Ho­ lewa, żony górnika z Ligoty pod Stalinogrodem) i za­ wierciańskiego (Franciszki Bekusowej z Krasie, pow. częstochowskiego), wreszcie ciekawe zestawienie ubioru wyrobnika i bogatego gospodarza spod Zawiercia, akcentujące rozwarstwienie wsi polskiej w okresie kapitalistycznym. Z kolei zwracamy uwagę — podobnie jak na po­ przedniej wystawie — na wyciągnięte na światło dzienne zabytki sztuki ludowej Zagłębia. Dlatego też prace laureatki konkursu, Weroniki Bacia z Bobrow­ nik pod Będzinem, mają bez mała podwójną wartość. Pominąwszy bowiem istotne walory artystyczne na­ desłanych eksponatów, dzięki nim został powiększony szczupły inwentarz mało znanych przejawów sztuki ludowej tego terenu. Weronika Bacia, poza dużą ma­ kietą przedstawiającą wesele w Bobrownikach (nale­ żałoby sprawdzić, czy rzeczywiście panna młoda szła do ślubu w chustce, gdy druhny miały na głowach wieńce), nadesłała piękny fartuch haftowany w fan­ tastyczne kwiaty, będący ciekawym naśladownictwem tkanin adamaszkowych używanych na fartuchy i kiec­ ki w stroju rozbarskim. Wskazywałoby to na trwałe tradycje zasięgu tego stroju na teren Zagłębia. JednoRyc. 6. Matka z dzieckiem. Rzeźba z miału węglowego. Wyk. górnik Karol Adamczyk z Jaworzna. �Ryc. 7. Pisanki wykonane przez Emilię Majcher z Wierszowej (pow. cześnłe niezwykle harmonijne zestawienia barwne mówią o dużym wyczuciu wartości koloru u tej nowopoznanej artystki. Podobne walory artystyczne znaj­ dujemy w kiecce-malowance Julii Zymuły z Mysło­ wic czy drukowanej spódnicy Anny Stańko z Istebnej. Szkoda, że nie wyjaśniono nam, czy są to oryginalne, współczesne prace, czy też jedynie wierne naśladow­ nictwo starych tkanin. Stwierdzeniem żywotności tradycji zdobniczych lud­ ności województwa są współcześnie wykonane i do­ tychczas noszone chustki na głowę, malowane przez wymienioną już wyżej Julię Zymułę z Mysłowic i Re­ ginę Solik z Siemianowic Śląskich. Tymi dwiema arty­ stkami, jak i osobą Weroniki Bacia należałoby za­ interesować się bliżej i wyzyskać ich inwecję twórczą w naszym współczesnym przemyśle artystycznym. W zakresie rzeźby wystawiono niewiele eksponatów, choć dość różnorodnych pod względem stosowanych technik. A więc ciekawa rzeźba w drzewie Franciszka Gluza z Wisły, robotnika; pomimo jego studiów w Ognisku Kultury Plastycznej w Bielsku, widać tu wyraźne śla­ dy dawnej tradycji rzeźb podbeskidzkich; następnie modelowane w glinie i polewane kompozycje figu­ ralne Janmy Nowak z Będzina i Edwarda Guzego z Czeladzi, wreszcie wykonane z miału węglowego nie­ zmiernie interesujące prace Karola Adamczyka, górni­ ka z Jaworzna, który kilka lat temu zaskoczył nas swoimi pełnymi uroku pezjażami. Droga twórcza te­ go artysty wymaga specjalnego omówienia. Obok wyżej wymienionych twórców, wyrasta cie­ kawa i bujna indywidualność Emilii Majcher z Wier­ szowej (powiat Tarnowskie Góry), na razie wypowia­ dającej się w pięknych pisankach, które zdumiewają bogactwem inwencji artystycznej. Pełne prostoty w rysunku są pisanki Marii Nogajowej z Czeladzi i 378 tarnogórski). Ludwiki Świdniak ze Stalinogrodu. Zaciekawiają umiarem i urokiem kompozycje hafciarskie Ja­ niny Badurowej w Wierszowej i Marii Gwóźdź z Brze­ zinki. Niesposób wymienić tu wielu innych, którzy drobnymi nawet pracami zasygnalizowali, że ludowa twórczość artystyczna jest ciągle żywa w terenie. Osobnego omówienia wymagałyby prace artystów zawodowych, jak Olgi Chrapowickiej z Bielska (ku­ kiełki w strojach ludowych), Haliny Pawlikowej z Bielska (kafel) i Józefa Lipowczana z Wisły (ozdoby metalowe), wobec których należałoby stoso­ wać inne nieco kryteria. Niewątpliwie wkład ich pra­ cy w dzieło odrodzenia sztuki ludowej należy uważać za pozytywny. Wszystkie podkreślone osiągnięcia konkursu — to rezultat poważny, z którym musimy się liczyć. Należy jedynie żałować, że pewne zastrzeżenia musi budzić strona ekspozycyjna pozyskanego materiału. Dla tych bowiem, którzy żywiej interesują się sztu­ ką ludową, znają ją, śledzą jej rozwój i zachodzące w niej przemiany, zebrane eksponaty stanowiły ważki i interesujący materiał badawczy. (Brakujące infor­ macje każdy mógł uzyskać ze skrupulatnie prowadzo­ nych kartotek Wydziału Kultury i Sztuki WRN.) Dla ar­ tystów w wielu wypadkach był on doskonałym two­ rzywem, jednak dla przeciętnego widza, dla masowego odbiorcy — wskutek braku jasnego sprecyzowania roli każdego z wystawionych przedmiotów — wystawa okazała się małym nieporozumieniem. Widz taki bo­ wiem błądził wśród estetycznie rozłożonych ekspona­ tów, gdzie jednak przeważnie — wobec braku dokład­ nych metryk czy objaśnień — nie wiedział, czy ma przed soba ?non mową pr^ce diwne^o t w " — u dowego, wyciągniętą z zapomnienia, czy współczesną, wykonaną dopiero na konkurs. Nadto trudno było u stalić, czy dana praca to oryginał, czy jedynie wierne ; 1 ��naśladownictwo dawnych wzorów, bądź nawet dowol­ na interpretacja starych motywów zdobniczych, wple­ cionych w nową kompozycję dojrzałego artysty zawo­ dowego. W końcu przeciętny widz niezupełnie rozu­ miał, jak ma się ustosunkować do pięknych, rzetelnie wykonanych lalek w strojach ludowych, postawionych obok nieudolnego modelu ludowego ubioru kobiecego, gdzie nakrycie głowy stanowił kawałek fabrycznego haftu. Brakło bowiem objaśnienia, że piękne kukiełki to praca zawodowej artystki O gi Chrapowickiej, na­ Fotografował 380 tomiast niestarannie wykonaną lalkę przesłała na konkurs amatorka, nie mająca poczucia pełnej odpo­ wiedzialności za autentyzm swojej pracy. Należy żałować, że tego typu błędy wkradły się w całość wystawy. Brak bowiem jasnej, dydaktycznej myśli w układzie wystawy, wyczerpującego omówienia pokazanych eksponatów, ich odpowiedniego przewar­ tościowania — nie pozwolił przeciętnemu widzowi na­ leżycie ocenić pozytywnych osiągnięć zorganizowanego konkursu. B. Gajdzik. �