https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8cd6c64541b9a426fe96f867e70a903a.pdf 421b2948247de3025a6ebe1e2df03ba9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4083 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1956 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3813 Title A name given to the resource Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1956 t.10 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1956 t.10 z.2; s.132-134 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text JAN MANUGIEWICZ. POLSKIE STROJE LUDOWE (wydanie skrócone) Wyd. z inicjatywy Centralnego Domu Twórczości Ludowej 40 stron i 31 tablic barwnych Wiele jeszcze czasu u p ł y n i e , z a ­ nim na p ó ł k a c h księgarskich u k a ż e s i ę ostatni z e s z y t w y d a w a n e g o p r z e z Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Tymczasem popularnego wydaw­ nictwa albumowego d a j ą c e g o prze, g l ą d p o l s k i c h s t r o j ó w l u d o w y c h do­ m a g a j ą s i ę dla u ż y t k u p r a k t y c z n e ­ go l i c z n e z e s p o ł y p i e ś n i i t a ń c a , t e a ­ try a m a t o r s k i e , świetlice, ośrodki polskie n a e m i g r a c j i . O d p o w i e d z i ą na pilne z a m ó w i e n i a s p o ł e c z n e jest o m a w i a n e tu! w y d a w n i c t w o p r z y ­ gotowane p o d w z g l ę d e m n a u k o w y m przez J . M a n u g i e w i c z a , a z a w i e r a ­ j ą c e , p r ó c z k r ó t k i e g o w s t ę p u i ob­ j a ś n i e ń , 31 b a r w n y c h tablic w y k o ­ nanych przez znanych p l a s t y k ó w : Jerzego K a r o l a k a , M a r i ę O r ł o w s k ą i Aleksandra Haupta. B r a k podobnego w y d a w n i c t w a n a gruncie p o l s k i m oraz streszczenia objaśnień w 5 j ę z y k a c h (rosyjskim, francuskim, angielskim, niemiec­ kim i hiszpańskim) gwarantują pięk­ nie p r e z e n t u j ą c e m u s i ę a l b u m o w i szerokie rozpowszechnienie zarów­ no w k r a j u , j a k i n a r y n k a c h z a ­ g r a n i c z n y c h , co o c z y w i ś c i e posta­ w i ł o w y d a w c ę wobec specjalnie w y ­ sokich w y m a g a ń , jeśli chodzi o n a u ­ kowy i artystyczny poziom w y d a w ­ nictwa. P o n i e w a ż zaś a ł b u m m a b y ć w przyszłości p o w t ó r z o n y w szer­ szym opracowaniu, n a recenzenta spada o b o w i ą z e k t y m sumienniejszego o m ó w i e n i a e w e n t u a l n y c h b r a ­ ków, których wówczas łatwiej bę­ dzie u n i k n ą ć w w y d a w n i c t w i e n a ­ stępnym. Na początek z w r ó ć m y u w a g ę na p l a n s z e b a r w n e . U s t e r k i (na o g ó ł z r e s z t ą niezbyt wielkie) d a d z ą s i ę tu p o d z i e l i ć n a d w i e g r u p y : j e d n a — to n i e d o c i ą g n i ę c i a lub b ł ę d y n a t u r y rzeczowej, druga dotyczy raczej i n ­ terpretacji artystycznej. Z a c z n i j m y od p i e r w s z e j . W w y ­ dawnictwie popularnym przezna­ czonym dla szerokich mas zestawy kostiumowe powinny b y ć podawa­ ne w formie n a j b a r d z i e j typowej i dlatego b y ł o b y m o ż e lepiej, g d y ­ by g ó r a l p o d h a l a ń s k i na planszy n r 1 u b r a n y b y ł w c u c h ę b i a ł ą a nie brązową. Ubiór góralki (plansza nr 2) j e s t s t o s u n k o w o j e s z c z e gor­ szy, c h u s t k a n a g ł o w ę n i e j e s t z b y t t y p o w a (kolor i b r a k d ł u g i c h f r ę d z ­ li), gorset z f a l b a n k ą w p a s i e z a ­ miast kaletek. W s t ą ż k a przy gorse­ cie p o w i n n a b y ć r a c z e j czerwona. G o r s e t w ten s p o s ó b z d o b i o n y j a k na rycinie jest stosunkowo starszy niż przedstawiona tam kwiecista ty­ b e t o w a s p ó d n i c a , co p o w o d u j e , ż e zestaw ubioru nie reprezentuje c a ­ łości jednolitej pod w z g l ę d e m c h r o ­ nologicznym. W s t r o j u Ś l ą z a k a ((plansza n r 3) bruclik z r ę k a w a m i powinien b y ć podbity nie g r a n a t o w y m , a l e c z e r ­ 132 1 w o n y m s u k n e m ; c h u s t a pod s z y j ą n i e g ł a d k a n i e b i e s k a , ale k r a c i a s t a z akcentami koloru czerwonego i zielonego; spodnie z a m s z o w e t z w . „lelenioki" powinny być całkiem o b c i s ł e , a n i e w y r z u c o n e na k r a w ę d ź cholewy. „ G a l a n d a " (wianek) na g ł o ­ wie S l ą z a c z k i powinna b y ć bardziej nastroszona i przetkana szklanymi błyszczącymi kulkami. W m ę s k i m stroju krakowskim ( p l a n s z a n r 5) wszelkie elementy barwy czerwonej wykonane s ą w t y m s a m y m odcieniu, podczas gdy zgodnie z r z e c z y w i s t o ś c i ą powinny być w dwu kolorach: c i e p ł y m czer­ w o n y m (podbicie s u k m a n y i k a f t a ­ n a oraz r o g a t y w k a ) i c z e r w o n o a m a rantowym (frędzle przy sukmanie i kaftanie). Na planszy nr 7 p r z e d s t a w i a j ą c e j K r a k o w i a k a w k w i e c i ś c i e haftowa­ n y m k a f t a n i e z e s t a w u b i o r u jest w a ­ dliwy. K a p e l u s z „celender", spod­ nie w B i a ł o c z e r w o n e p a s e c z k i i p a s z brzękadłami wzięte są z najbliż­ szych wsi podkrakowskich, zaś w s p o m n i a n y w y ż e j k a f t a n z okolic... Brzeska. Kobiecy ubiór k r a k o w s k i (plan­ sza n r 8) r ó w n i e ż nie n a l e ż y do n a j ­ bardziej udanych. Strój niby m a b y ć spod K r a k o w a ( s ą d z ą c po g o r ­ secie), ale t a m nie nosili k o s z u l z krezą, tylko z n i s k i m s t o j ą c y m k o ł ­ n i e r z y k i e m lub z l e k k i m p r o s t o k ą t ­ n y m dekoltem w y k o ń c z o n y m ząb­ k a m i ; tybety n a s p ó d n i c e n i e b y ł y w kolorze poziomkowym j a k na p l a n s z y , ale w b a r w a c h zdecydo­ w a n y c h (zielony soczysty, n i e b i e s k i , czarny, biały). N a nogi wkładały K r a k o w i a n k i przede w s z y s t k i m buty z cholewami, karbowane, czasem zdobione h a f t e m i b a r w n y m i s a f i a ­ n a m i . N i e t y p o w y j e s t r ó w n i e ż gor­ set, k t ó r y p r z y z d o b i e n i a c h s z a m e ­ rowanych srebrem i złotych chwa­ stach nie powinien m i e ć kaletek, ale lekko p o s z e r z a j ą c e s i ę poniżej sta­ nu g ł a d k i e z a k o ń c z e n i e , z t y ł u t y l ­ ko p r z e c h o d z ą c e w f a ł d o w a n ą k r ó ­ ciutką falbankę. W o p o c z y ń s k i m stroju m ę s k i m (plansza nr 16) z a w i ą z a n i e pasa p r z e d s t a w i o n e jest w s p o s ó b nie tylko niezgodny z r z e c z y w i s t o ś c i ą e t n o g r a f i c z n ą , ale w o g ó l e — n i e ­ wykonalny. W kobiecym stroju o p o c z y ń s k i m nieporozumienie jest natury bar­ dziej z a s a d n i c z e j . D l a kogo m a s ł u ­ żyć album? Dla z e s p o ł ó w amator­ skich, świetlic, szkoły. Czy w takim r a z i e n a l e ż y p u b l i k o w a ć w n i m ze­ stawy stroju o elementach nieprzy­ datnych dla celów scenicznych, a p r z y t y m n i e w c h o d z ą c y c h j u ż do w s p ó ł c z e ś n i e noszonego ż y w e g o u b i o r u ludowego? W y d a j e s i ę , ż e nie, a w ł a ś n i e tak s t a ł o się w przedsta­ w i o n y m n a p l a n s z y n r 17 k o b i e c y m s t r o j u O p o c z n i a n k i odzianej w zielo­ ną, podszytą białym barankiem s z u b k ę . P o z o s t a ł e elementy stroju r a ż ą nieco s w o i m b a r d z o p r z y p a d ­ k o w y m i n i e w s p ó ł c z e s n y m chrono­ logicznie zestawem m a t e r i a ł ó w . Z O p o c z y ń s k i e g o , gdzie s t r ó j l u d o w y j e s t jeszcze ż y w y i g d z i e s ą szerokie m o ż l i w o ś c i wyboru-, m o ż n a b y ł o do­ brać coś bardziej współczesnego, czasowo w y r ó w n a n e g o i e s t e t y c z ­ nego z a r a z e m . W m ę s k i m stroju sieradzkim po­ kazano zbyt k r ó t k ą s u k m a n ę , w k u ­ j a w s k i m nieco za k r ó t k i e w y d a j ą się r ę k a w k i kaftanka, zaś narzuco­ na na ramiona „ k i e r e j a " jest w swo­ ich istotnych elementach (kaptur) n i e w i d o c z n a , czy w i ę c n i e b y ł o b y lepiej z j e j p o d a n i a w o g ó l e z r e z y g ­ n o w a ć ? W stroju kobiecym (plan­ sza n r 31) b r a k h a f t u na zapasce. N a p l a n s z y n r 24 p r z e d s t a w i a j ą ­ cej Ł o w i c z a n i n a z u p e ł n i e f a n t a s t y c z ­ ny jest s p o s ó b z a w i ą z a n i a tkanego pasa, zaś w m ę s k i m ubiorze k u r ­ p i o w s k i m ( p l a n s z a n r 28) — n i e ­ zgodny z r z e c z y w i s t o ś c i ą k s z t a ł t k a ­ p e l u s z a oraz s p o s ó b w y k o n a n i a p o ­ trzeb p r z y sukmanie, w których brak zapięcia. W ubiorze K u r p i a n k i (plansza nr 29) w z o r z y s t y m a t e r i a ł , z k t ó r e g o u s z y t y j e s t gorset, p o w i n i e n b y ć r a ­ W s t r o j u L a c h a s ą d e c k i e g o ( p l a n ­ czej z a s t ą p i o n y c z ę ś c i e j u ż y w a n y m sza n r 9) n i e s ł u s z n i e r ę k a w y ( m ę ­ m a t e r i a ł e m g ł a d k i m ( z w y k l e c z a r ­ skiej!) koszuli w y k o ń c z o n e s ą f a ł ­ nym), a i s p o s ó b r o z w i ą z a n i a z a p i ę ­ dowaną krezką, pod s z y j ą b r a k cia i d e k o r a c j i n a p r z o d z i e bywa waehlarzowatego, c z e r w o n e g o „ c i o ­ z w y k l e nieco i n n y n i ż p r z e d s t a w i o ­ s k a " , f r y z u r a z a ś o d ł u g i c h w ł o s a c h ny n a i l u s t r a c j i . rozczesanych w rozdział n a boku jest Oprócz wymienionych wyżej tradycjom c h ł o p ó w s ą d e c k i c h z u ­ p r z e w a ż n i e d o s y ć drobnych niedo­ p e ł n i e obca. ciągnięć dotyczących części składo­ N a p l a n s z y n r 15 p r z e d s t a w i a j ą ­ w y c h s t r o j u i l u s t r o w a n y c h w a l b u ­ cej k o b i e c y s t r ó j ś w i ę t o k r z y s k i b a r ­ mie, n a l e ż a ł o b y w s p o m n i e ć jeszcze dziej m o ż e w ł a ś c i w e b y ł o b y w p r o ­ o i n n y c h u s t e r k a c h b a r d z i e j o g ó l ­ w a d z e n i e z a p a s e k o p r z e w a d z e b a r ­ nej n a t u r y . P o j ę c i e etnograficznej w y czerwonej, zdecydowanie n a t o ­ w i e r n o ś c i s t r o j u nie o g r a n i c z a s i ę m i a s t z ł e s ą b u t y . K o b i e t y w K i e - t y l k o do m n i e j l u b w i ę c e j ś c i s ł e g o l e c c z y ź n i e n o s i ł y w y s o k i e do p o ł o ­ p r z e n i e s i e n i a n a p a p i e r p o s z c z e g ó l ­ w y ł y d e k t r z e w i k i s z n u r o w a n e , nie n y c h jego e l e m e n t ó w , ale o b e j m u j e zaś m ę s k i e s i ę g a j ą c e zaledwie p a r ę r ó w n i e ż wierne przedstawienie spo­ sobu i c h n o s z e n i a , k t ó r y s t w a r z a c e n t y m e t r ó w p o w y ż e j kostki. �charakterystyczną sylwetką mającą t a k i e s a m e c e c h y o d r ę b n o ś c i regio­ nalnej, j a k w y s t r ó j s u k m a n y czy barwy paska. W omawianym albu­ m i e w k i l k u w y p a d k a c h za d a l e ­ ko - p o s u n i ę t a z o s t a ł a s w o b o d a w y ­ konawców, którzy chcąc pokazać zbyt wiele tak operowali okryciem wierzchnim, ż e w rezultacie stwo­ rzyli sylwetki n a j z u p e ł n i e j obce tradycji miejscowej. Klasycznym tego p r z y k ł a d e m j e s t p o s t a ć K u j a ­ w i a k a ( p l a n s z a n r 20) w r o m a n t y c z ­ nie u d r a p o w a n e j k i e r e z j i czy Ł o w i c z a n i n a (jplansza n r 24) w s u k m a n i e zarzuconej na ramiona, mimo że w Ł o w i c k i e m sukmany wkłada się za­ wsze n a r ę k a w y . W m n i e j s z y m stop­ n i u u w i d o c z n i a j ą to p l a n s z e p r z e d ­ s t a w i a j ą c e s t r o j e kobiece, ale i tu sztucznością s w o j ą razi s p o s ó b z a ­ rzucenia r a ń t u c h a w stroju b i ł g o ­ r a j s k i m { p l a n s z a n r 13) czy ż y w i e c ­ k i m ( p l a n s z a n r 31), gdzie h a f t o w a ­ ny t i u l r a ń t u c h a — nb. r o b i ą c y w r a ­ ż e n i e n i e b i e s k i e g o a nie b i a ł e g o — tak ł ą c z y się z tiulem ( r ó w n i e ż haftowanej) z a p a s k i , iż w k o ń c u powstaje sylwetka damy w k r y n o ­ linie I p o ł o w y X V I I w . Sporo trudności nasuwa plasty­ k o w i u p o z o w a n i e k i l k u n a s t u postaci w sposób, który nie wywołałby w r a ż e n i a szablonu i nudy. N i c w i ę c dziwnego, ż e tu l u b ó w d z i e w k ł a d a on w r ę c e t w o r z o n y c h p r z e z siebie postaci j a k i e ś r e k w i z y t y s t w a r z a j ą ­ ce pozory a k c j i . D r o g a ta j e s t o c z y ­ w i ś c i e s ł u s z n a , ale nie m o ż e dopro­ w a d z i ć do k o l i z j i z p r o s t ą l o g i k ą . P r z y k ł a d e m tego j e s t p o s t a ć K u r p i a n k i ( p l a n s z a n r 30) t r z y m a j ą c e j w jednej r ę c e n o ż y c e , w drugiej z a ś w y c i n a n k ę , która zapewne musi b y ć z blachy, skoro t r z y m a n a za jeden k o n i e c nie ł a m i e s i ę a n i n i e z w i j a , a którą Kurpianka ogląda uważnie... od t y ł u , aby p r a w a s t r o n a z w r ó c o ­ n a b y ł a do w i d z a . Forma artystyczna plansz nie została potraktowana przez trzech a u t o r ó w w sposób jednakowy. Brak ujednolicenia widoczny jest z a r ó w ­ no w o g ó l n y m sposobie u j m o w a ­ nia sylwetki (masywne postacie o dużych głowach u Karolaka, smu­ kłe i jakby w y d ł u ż o n e u Haupta), jak i w przedstawieniu faktury m a ­ teriału, ś w i a t ł o c i e n i a , a przede w s z y ­ stkim twarzy, k t ó r e — zwłaszcza j e ś l i chodzi o k a r n a c j ę — d a j ą c i e ­ k a w ą g a l e r i ę p o c z ą w s z y od ż ó ł t o skórych Azjatów i czerwonobrązow y c h I n d i a n a ż do buraczkowych twarzy rzekomych E u r o p e j c z y k ó w . W albumie p r z e d s t a w i a j ą c y m ludo­ we u b i o r y t r a k t o w a n i e t w a r z y j e s t o c z y w i ś c i e s p r a w ą czysto konwen­ c j o n a l n ą ale n i e c h ż e t a k o n w e n c j a będzie w obrębie całego wydawnic­ twa jedna i uwzględniająca wy­ m a g a n i a estetyczne. Poruszona tu nawiasowo kwestia traktowania twarzy jest s p r a w ą trudną, nie u d a ­ ło s i ę jej r ó w n i e ż r o z w i ą z a ć pozy­ tywnie n a planszach publikowa­ n y c h w r a m a c h wydawanego przez P T L Atlasu Polskich Strojów L u ­ dowych. i k r ó t k i c h o b j a ś n i e ń do p o s z c z e g ó l ­ nych ilustracji. O b j a ś n i e n i o m tym n a l e ż a ł o b y p o ś w i ę c i ć nieco u w a g i . R e d a k c j a i c h j e s t nie z a w s z e k o n ­ s e k w e n t n a , r a z b o w i e m a u t o r pisze 0 konkretnym stroju przedstawio­ n y m n a p l a n s z y , k i e d y indziej z a ś stara s i ę o g ó l n i e o m ó w i ć cechy c h a ­ rakterystyczne całej grupy strojów, z k t ó r y c h jeden tylko z o s t a ł w a l b u ­ mie u w z g l ę d n i o n y . P r z y d u ż e j k o m ­ presji tekstu p o w o d u j e to p e w n e nieścisłości, a c z y t e l n i k ó w niezorien­ t o w a n y c h w z a g a d n i e n i u m o ż e po prostu w p r o w a d z i ć w b ł ą d . I tak np. w k o m e n t a r z u o d n o s z ą c y m s i ę do p l a n s z y n r 1 p r z e d s t a w i a j ą c e j g ó r a l a z powiatu nowotarskiego czy­ t a m y o m e t a l o w y c h s p i n k a c h bez bliższego wyjaśnienia, że występują one w y ł ą c z n i e n a P o d h a l u i S p i s z u . P a r z e n i c a potraktowana jest jako jedna z cech ubioru g ó r a l s k i e g o , m i ­ mo ż e n i e z n a j ą j e j g ó r a l e ś l ą s c y . Górale p o d h a l a ń s c y nie noszą z n ó w k a m i z e l e k , podobnie j a k g o r c z a ń s c y 1 s ą d e c c y . B r ą z o w a g u n i a j e s t istot­ n i e p o w s z e c h n i e przez g ó r a l i n o s z o ­ na, ale d l a P o d h a l a n , k t ó r y c h m a w y o b r a ż a ć plansza, charakterystycz­ n a jest w ł a ś n i e c u c h a b i a ł a . K i e r p c e nie s ą n a g ó r a l s z c z y ź n i e s t r o j e m p o ­ wszechnym, g d y ż na Spiszu i O r a ­ w i e do s t r o j u ś w i ą t e c z n e g o w k ł a d a się buty z cholewami o c h a r a k t e r y ­ stycznym kroju w ę g i e r s k i m . Podob­ ne z a s t r z e ż e n i a b u d z i opis s t r o j u kobiecego, gdzie g o r s e t y czy „ k o ­ szule haftowane z k r e z ą " nie s ą b y ­ n a j m n i e j p o w s z e c h n e , g d y ż np. w s t r o j u g ó r a l e k ś l ą s k i c h gorset n i e w y s t ę p o w a ł a koszula przy szyi z a ­ kończona była niskim stojącym „lemieczkiem". W s z y s t k i c h tych za­ strzeżeń d niejasności dałoby się u n i k n ą ć , g d y b y autor w opisie s t r o ­ j u g ó r a l s k i e g o o g r a n i c z y ł s i ę do tego, k t ó r y z o s t a ł umieszczony n a planszy. 0 s ł u s z n o ś c i tej u w a g i p r z e k o n u j e zwięzły i przejrzyście sformułowa­ ny opis s t r o j u ś l ą s k i e g o ( p l a n s z a n r 3 i 4), -w z w i ą z k u z k t ó r y m m o ż n a by a u t o r o w i p o s t a w i ć j e d y n i e d r o b ­ n y z a r z u t , iż p i s z ą c o ubiorze k o ­ b i e c y m n i e w s p o m n i a ł o tzw. „ w a tówce", grubej k o ł d r o w a t e j s p ó d n i ­ cy, p r z y p o m o c y k t ó r e j n a d a j ą sobie Slązaczki charakterystyczną „dzwonowatą" sylwetkę. T u i ó w d z i e w k r a d ł y s i ę do p o ­ szczególnych opisów pewne p o m y ł ­ ki, które przy sposobności n a l e ż a ł o ­ by m o ż e n a t y m m i e j s c u s p r o s t o w a ć . 1 tak np. p r z e d s t a w i o n a n a p l a n s z y nr 3 biała sukmana z czerwonymi c h w a s t a m i nie m o ż e b y ć o k r e ś l o n a jako „kościuszkowska", gdyż ta ostatnia, o ile w i e r z y ć w a u t e n t y c z ­ n o ś ć okazu z M u z e u m Narodowe­ go w K r a k o w i e , p o s i a d a ł a d e k o r a ­ c j ę w postaci s z a m e r u n k u z c z a r n e ­ go s z n u r k a . S u k m a n y granatowe w y s t ę p o w a ł y nie na p o ł u d n i e od Krakowa, tylko na zachód i północ. C z y t a j ą c opis k a f t a n a k r a k o w s k i e g o ( p l a n s z a n r 7) d o w i a d u j e m y s i ę , ż e „na n a r o ż n i k a c h p o ł y '(występuje — Rss) haft z ulubionym motywem w a z o n u kwietnego, a p o w y ż e j pasa guziczki i frędzle". Autor nie w s p o m n i a ł o tym, ż e owa kwietna P r ó c z p l a n s z z a w i e r a a l b u m tekst, ozdoba j e s t w k r a k o w s k i m k a f t a n i e który składa się z ogólnego w s t ę p u zjawiskiem zupełnie wyjątkowym, zlokalizowanym na niewielkiej przestrzeni w p ó ł n o c n e j części po­ w i a t u brzeskiego. Trudno również byłoby zgodzić się, że w k r a k o w ­ skim stroju kobiecym „nie wytwo­ r z y ł y s i ę tak w y r a ź n i e w y o d r ę b n i o ­ ne geograficznie t y p y o d z i e ż y , j a k w stroju m ę s k i m " . Wystarczy po­ r ó w n a ć u b i o r y z okolic Krakowa, D ą b r o w y T a r n o w s k i e j czy B r z e s k a , aby r ó ż n i c e te u j a w n i ł y s i ę z c a ł ą w y r a z i s t o ś c i ą . Nie wiadomo d o k ł a d ­ nie, co a u t o r r o z u m i e p r z e z u ż y t y w opisie s t r o j u r z e s z o w s k i e g o ( p l a n ­ sza n r 10) t e r m i n „ s u k m a n a s z e r o ­ ko s f a ł d o w a n a " , niemniej jednak n a ­ leży podkreślić, że m ę s k a sukmana r z e s z o w s k a pod w z g l ę d e m k r o j u r e ­ p r e z e n t u j e typ m a ł o p o l s k i , ten s a m , do k t ó r e g o należą np. sukmany k r a k o w s k i e czy lasowiaokie. R o g a ­ t y w k a w p o t o c z n y m tego s ł o w a z n a ­ czeniu w t r a d y c y j n y m stroju rze­ szowskim nie w y s t ę p u j e zupełnie, natomiast s w o i s t ą o d m i a n ą czapki rogatej j e s t w ł a ś n i e o w a w s p o m n i a ­ na przez autora „ w y s o k a cylindrycz­ n a c z a p k a z otokiem b a r a n k o w y m " . F a k t , ż e n a terenie b l i s k i m S a n d o ­ mierzowi z a c h o w a ł a się w i a d o m o ś ć o w y s t ę p o w a n i u p a s i a k a o bogatej kolorystyce, n i c z y m nie w i ą ż e s i ę z k o b i e c y m i u b i o r a m i okolic R z e ­ s z o w a (plansza n r 11); autor n i ć w z i ą ł pod u w a g ę ani znacznej od­ l e g ł o ś c i tych t e r e n ó w , ani faktu, ż e n i e s ą s i a d u j ą one ze s o b ą b e z p o ­ ś r e d n i o , lecz r o z d z i e l o n e s ą r o z l e ­ g ł y m obszarem z a m i e s z k a ł y m przez L a s o w i a k ó w , gdzie ż a d n y c h ś l a d ó w p a s i a k a dotychczas n i e znaleziono. N i e j a s n e jest, d l a c z e g o c h a r a k t e ­ rystyczne dla m ę s k i c h bluzek k u ­ jawskich krótkie rękawy (plansza n r 20) m a j ą b y ć „ w y n i k i e m prostego i c h k r o j u " , p r z e c i e ż j e s t to k r ó j i d e n ­ t y c z n y do { n o s z o n y c h t e ż n a K u j a ­ wach) bluzek o długich r ę k a w a c h . W opisie s u k m a n y nie w s p o m i n a autor o c h a r a k t e r y s t y c z n y m d l a niej z w i s a j ą c y m z tyłu kapturze. „ P a s i a k " , o k t ó r y m m ó w i autor w opisie kobiecego s t r o j u s z a m o t u l ­ skiego, n i e j e s t „ t y p e m odzieży", lecz j e d n ą z f o r m dekoracyjnego rozwiązania tkaniny. Jeśli autor przez „pasiak" rozumie z a p a s k ę n a r a m i e n n ą , to i n f o r m a c j a z a w a r t a w opisie do p l a n s z y n r 23 n i e j e s t ś c i ­ sła g d y ż podobny u b i ó r w y s t ę p o ­ w a ł r ó w n i e ż w strojach kobiecych z okolic Z i e l o n e j G ó r y , a w i ę c dalej na z a c h ó d n i ż o m a w i a n a p r a c a po­ daje. J e ś l i z a ś m a n a m y ś l i t k a m n ę p a s i a s t ą , w i a d o m o ś ć ta r ó w n i e ż n i e ­ z u p e ł n i e odpowiada prawdzie, gdyz o tkaninach takich mamy informa­ c j e z okolic Zielonej Góry, zas Muzeum w Koszalinie na Pomo­ r z u Z a c h o d n i m posiada p r ó b k i m i e j ­ scowych w e ł n i a k ó w pasiastych. Niejednokrotnie w opisach po­ s z c z e g ó l n y c h s t r o j ó w p o ś w i ę c a autor zbyt w i e l e m i e j s c a n a estetyczne wartościowanie o m a w i a n y c h przez siebie u b i o r ó w p o m i j a j ą c n a t o m i a s t istotne e l e m e n t y . W z w i ą z k u z o p i s e m kobiecego stroju żywieckiego czytamy, że „ k o m p o z y c j e c z e p c ó w n a l e ż ą do n a j ­ lepszych r o z w i ą z a ń kostiumologicz- 133 r �nych, godnych c z a s ó w , kiedy strój dworski byl dziełem najwyższego n a k ł a d u k o s z t ó w i staranności", ani s ł o w e m n a t o m i a s t n i e jest w s p o m ­ n i a n e , ż e bogate te czepce zdobione s ą w y p u k ł y m z ł o t y m haftem. pie) z l o k a l i z o w a n e w t e k ś c i e d z i ę k i nazwom większych miejscowości w y s t ę p u j ą c y c h n a t y m terenie, gdzie i n d z i e j n a z w y geograficzne (Góry Świętokrzyskie), w innych zaś miej­ scach m ó w i się o stroju z „okolic" tego c z y innego m i a s t a . N i e o b e s z ł o Teksty o b c o j ę z y c z n e są doprowa­ s i ę t u i bez b ł ę d n e g o z l o k a l i z o w s n i a d z o n y m do m i n i m u m s t r e s z c z e n i e m s t r o j ó w , np. ł o w i c k i e g o c z y s z a m o ­ opisów wyżej omawianych, p r z y tulskiego, k t ó r e w e d ł u g b r z m i e n i a c z y m nie zawsze w y d o b y w a j ą z nich t ł u m a c z e n i a niemieckiego i h i s z p a ń ­ n a j i s t o t n i e j s z e elementy. N i e k i e d y skiego z o s t a ł y u m i e s z c z o n e w s a ­ np. t e k s t opisu w y p e ł n i a o b j a ś n i e ­ m y m Ł o w i c z u i S i e r a d z u , tak s a m o nie j a k i e g o ś terminu g w a r o w e g o , j a k np. ( s ł u s z n i e ) s t r ó j ż y w i e c k i w jak „kierezja" czy komentarz n a ­ Ż y w c u . t u r y h i s t o r y c z n e j , podczas gdy w y ­ Wydaje się, że w wydawnictwach c h o d z ą c z czysto p r a k t y c z n e g o p r z e ­ popularnych przeznaczonych n a u ż y ­ z n a c z e n i a a l b u m u n a l e ż a ł o b y s i ę tu tek c u d z o z i e m c ó w n a l e ż y r a c z e j l o ­ raczej s p o d z i e w a ć informacji o r o ­ kalizować poszczególne zjawiska dzaju materiału, z k t ó r e g o dany strój wyłącznie według większych miej­ został wykonany. scowości, z tym jednak, że r ó w n o ­ D o s y ć niekonsekwentna, a często cześnie powinna b y ć dołączona map­ i n i e ś c i s ł a j e s t geograficzna l o k a l i ­ k a . W y o b r a ź m y sobie n p . m i e s z k a ń ­ zacja p o s z c z e g ó l n y c h s t r o j ó w . R a z ca A r g e n t y n y , k t ó r y s t a r a s i ę zlo­ podane s ą w n a g ł ó w k u n a z w y k r a i n k a l i z o w a ć K u r p i e ( „ d e l a s cercanlias e t n o g r a f i c z n y c h (np. K u j a w y , K u r ­ de P u ł t u s k " ) u ż y w a j ą c do tego celu 134 najdokładniejszej z posiadanych p r z e z s i e b i e map... E u r o p y . K o ń c z ą c t ę p r z y d ł u g ą nieco l i ­ stę uwag dotyczących w przeważnej części zagadnień drobnych, m a m n a u w a d z e n i e tyle a l b u m w tej c h w i l i o m a w i a n y , g d y ż ten r o z s z e d ł s i ę j u ż s z e r o k o i ostatnie j e g o e g ­ zemplarze znikają z półek k s i ę g a r ­ s k i c h , ale r a c z e j p r z y s z ł e szersze opracowanie, k t ó r e g o ukazanie s i ę z o s t a ł o obecnie zapowiedziane. B y ć m o ż e u w a g i te u ł a t w i ą a u ­ torowi i w y d a w n i c t w u u n i k n ą ć w przyszłości pewnych potknięć, któ­ re w p i e r w s z e j r e d a k c j i p r a c y , p o ­ s i a d a j ą c e j w zasadzie charakter pio­ nierski, są zupełnie zrozumiałe, zwłaszcza, że w chwili jej pisania autor w w i e l u w y p a d k a c h n i e r o z ­ porządzał jeszcze t y m i opracowa­ n i a m i m o n o g r a f i c z n y m i , k t ó r e obec­ nie z o s t a ł y opublikowane w r a m a c h wydawanego przez P T L Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Rss. �