https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f76ecfaad30e009bce41ee63e3c73254.pdf 6fa76d58b6503d4f692ec5a456432b76 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3150 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1988 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2950 Title A name given to the resource Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2, s.132-138 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R E C E N Z J K E S I Ą Ż E K HANS JOACHIM SCHAUSS: ES KOMMT ALLES At)S M I R SELBST. BEGEGNTJNGEN M I T POLNISCHEN VOLKSKUNSTLERN Książka Schaussa wprowadzająca c z y t e l n i k a w świat polskich istnienie różnych jej postaci, n a w e t w obrębie jednej w s i . Dlatego artystów l u d o w y c h zasługuje na szczególną uwagę. Opracowana też nie usiłował porządkować obrazu t e j s z t u k i a n i p r z e d m i o t o w o , na podstawie materiałów zebranych przoz a u t o r a drogą bezpo­ a n i regionalnie, a jej autorów w swojej książce nio uszeregował średnich kontaktów z twórcami odznacza się o r y g i n a l n y m sposo­ a n i alfabetycznie, a n i według u p r a w i a n y c h dziedzin, bo chciał b e m i c h przedstawienia. J a k zapowiada j e j tytuł — a u t o r nio ukazać i odtworzyć całe t o s p e k t r u m t a k , j a k j e m u się objawiło zamiorza dokonywać w niej jakiejś formalnej analizy dzieł n a ­ u poszczególnych twórców. szych artystów l u d o w y c h , lecz usiłuje dać obraz i c h osobowości, Sposób pokazania każdego z n i c h jost p r o s t y , a w swej prosto­ wgląd w i c h duchowe jestestwo, pokazać icli a r t j ' s t y c z n y rodowód cie n i e z w y k l e oraz ujawnić te wszystkio okoliczności, które złożyły się n a treść p o r t r e t twórcy o uderzającym ładunku psychologicznym, związa­ i kształt i c h dzioł. n y m z treścią dwudzielnego n a t u r a l n y . Jest więc n a wstępie fotograficzny t e k s t u , składającego się z ogólnej Z ludową polską sztuką zetknął się a u t o r p o raz pierwszy, j a k c h a r a k t e r y s t y k i prozentowanogo a r t y s t y , napisanej przez Schaus­ w s p o m i n a , g d y przed l a t y j a k o g r a f i k , z a t r u d n i o n y w lipskiej sa i w y p o w i e d z i samego twórcy. W każdorazowej toj dwudzielnej f i r m i e wydawniczej, udał się do K r a k o w a i t u u polskiego kolegi części tekstowej najpierw sam a u t o r opowiada, w j a k i c h okolicz­ zobaczył rzeźbę wykonaną przoz jakiegoś górala. Patrzył n a nią nościach poznał twórcę, j a k uzyskał wiadomości o jego życiu zaskoczony i z d u m i o n y . N a z a j u t r z zawiózł go ów kolega do Z a l i ­ i potrzebne dane biograficzne, dalej opisuje mieszkanio, jego oto­ p i a . T o co t a m ujrzał, było d l a niego objawieniem nieznanych m u czenie, środowisko społeczne, w którym żyje, jego zainteresowania dotąd obszarów piękna. F e n o m e n sztuki ludowej, pulsującej i u p o d o b a n i a , wreszcie co i j a k i z j a k i m a r t y s t y c z n y m rezultatem życiem w całej swej krasie, wywołał poruszające go do głębi wykonuje. W wrażenie. Odtąd opanowała go nioodparta żądza poznania twór­ Schauss nagraną n a taśmie wypowiedź samego twórcy, uzyskaną równoległej szpalcie z t y m tekstem umieszcza ców tego zaczarowanego świata i ukazania i c h s w o i m n i e m i e c k i m w t r a k c i e swobodnej pogawędki, prowadzonej n i e k i e d y w f a m i ­ r o d a k o m . T a k zrodziła, się idea Schaussa, a k t u a l n i o docenta t y p o - l i a r n y m zgoła n a s t r o j u , nie p o z b a w i o n y m nawet czasom żartobli­ g r a f i i Wyższej Szkoły A r t y s t y c z n e j w B e r l i n i e , w y d a n i a książki- w y c h akcentów, zwłaszcza g d y gościnny gospodarz nie szczędził - a l b u m u naszym twórcom poświęconej. poczęstunku. W o w y c h interesujących wypowiedziach Zapragną! też, j a k wyznajo, zobrać p r o doino sua choćby skromną, w porównaniu z Z i m m o r o r o m , kolekcję o w y c h zadzi­ wiających prac p o l s k i c h artystów. Zaczął o d tego, że w Warsza­ autorzy mówią wiele o sobie, o s w y c h przeżyciach, o t y m j a k powstawały pokazywane Schaussowi praco, często też o wysiłkach zmierzają­ cych do wcielania w pożądane kształty k r e a t y w n y c h pomysłów, wie okazyjnie nabył kolorową ludową rzeźbę. Choć zachwycał 0 towarzyszących t y m p r a c o m n a s t r o j a c h , o się j o j w a l o r a m i , j o j ekspresją, odczuwał — j a k p o w i a d a —• 1 sukcesach, zwłaszcza t y c h u k o r o n o w a n y c h bardzo c e n i o n y m i pewien niedosyt, bo nie wiedział, k t o jost j o j a u t o r o m . Zabrakło n a g r o d a m i i wyróżnieniami, nobilitującymi i c h w r o d z i n n y m m u tego, co pogłębia stosunek do dzioła s z t u k i , k o n t a k t u bez­ i m i e j s c o w y m środowisku i zachęcającymi do dalszej działalności pośredniego z twórcą, którego każdo dzieło m a przecież swoją twórczej. osobliwą, niepowtarzalną, historię. Odtąd więc Scbauss rozczarowaniach wyko­ Z r z a d k a t y l k o taką autocharakterystykę ludowego a r t y s t y rzystywał każdorazowo p o b y t w Polsce n a zbieraniu wiadomości zastępuje w p u b l i k a c j i Scłiaussa wypowiedź kogoś z r o d z i n y l u b 0 twórcach i nawiązywaniu z n i m i k o n t a k t u . Musiał oczywiścio kręgu z n a j o m y c h pokonywać barierę językową, którą odczuwał p r z y k r o o d pierw­ twórców głuchych i n i e m y c l i , czy glucliawego szego w y w i a d u z J e r z y m W i t k i e m w 1969 r o k u . Opanował j o d n a k albo z czasem język p o l s k i n a t y l e , że mógł swobodniej z u p a t r z o n y m i etnografa, twórcami gawędzić, wracając do niektórych po k i l k a razy. Так całostronicowe fotografie dzieł o m a w i a n y c h autorów, w y k o n a n e zaprzyjaźnił się z n i m i i , niemal u nicłi zadomowiony, gromadził przez w l a t a c h 1979—1983 materiały do swoj p u b l i k a c j i . Przedstawił z doskonałością godną p o d z i w u . w niej 17 rzeźbiarzy — Jana Gacka, J a n a Madeja, E d w a r d a K o ­ łacza, Stanisława Hołdę, Wacława Suskę, Stanisława D o n k i e w i eza, Antoniego B a r a n a , Wojeiecha Oleksego, Stanisława Mar­ cisza, Władysława Cliajca, Wacława Czerwińskiego, Stanisława Majewskiego, Bronisława Chojętę z żoną Adelą, Józefa Lurkę, Józefa Cliajca, Szczepana Muchę i A d a m a Zegadłę, dalej 3 osoby uprawiające malarstwo — Władysławę Włodarzewska, Władysła­ wę Iwańską i Bazylego A l b i c z u k a , wreszcie 3 garncarzy parają­ cych się rzeźbą ceramiczną — Stanisława Soredyńskiogo, Jana Reczkowskiego i Jerzego W i t k a oraz związanego z n i m i rodzajem używanego t w o r z y w a — Stanisława Zagajewskiego. krótka dotycząca Schaussa Soredyńskiogo, c h a r a k t e r y s t y k a pióra chorego Witka. z zawodowym Teksty mistrzostwom, miarodajnego te przoplatają reprodukowane Twórcy, których przedstawił sam Schauss w s w y m dziele, t o tylko wybór z wielu polskich artystów nieprofesjonalnych. Możnaby zatem powątpiewać, czy ukazał wystarczająco pełny obraz różnorakich w treści i formie osiągnięć naszych twórców, czy t o n obraz daje o n i c h zamiorzone ogólne pojęcie. Może są w t y m wyborze uwzględnione t y l k o szczytowe osiągnięcia, p o ­ k a z a n i najlepsi twórcy, c i już powszechnie z wystaw podziwiani, znani i p u b l i k a c j i . Porównanie tego w y b o r u z ogłoszoną w „Polskiej Sztuce L u d o w e j " w 1970 r o k u listą czołowych p o l ­ skich twórców ludowych, wytypowanych przez uczestników próbnej a n k i e t y , w y k a z u j e , że z niej pojawiły się u Schaussa t y l k o J a k z zostawienia widać, interosują naszego a u t o r a niemalże wyłącznie twórcy rzeźby, w p o w n y m wyjątkowo — j a k w p r z y p a d k u Hołdy i Oleksego — s t o p n i u toż malowideł. nazwiska Chajcy, Zogadły, L u r k i , M u c h y , Kołacza i Hołdy. I n ­ n y c h uwzględnił a u t o r w swej książco według własnego u z n a n i a , kowalstwo, na ogół jednak też już m n i e j czy więcej z n a n y c h . Dokonując w y ­ słomkarstwo i t d . , tłumaczy Schauss t y m , że kształty t y c h w y ­ b o r u n a własną rękę Schauss nie zamiorza! w eale, j a k już powio- robów i ich f o r m y zdobnicze wiążą się z t r a d y c j a m i t e r y t o r i a l n y m i dziano, do jakiegoś systematycznego 1 poszczogólni twórcy w małym t y l k o s t o p n i u wpływają n a i c h cjonowanych n a zasadzki s u r o w y c h kryteriów wartościujących, Zrezygnowanie z i n n y c h dziodzin, jak tkactwo, T zestawu autorów wyselek­ zróżnicowanie. A j e m u chodzi właśnie o t o , b y pokazać zachwy­ c z y l i ukazania wylącznio szczytowych cającą wiolorakość zjawisk a r t y s t y c z n y c h polskiej s z t u k i nie­ a n i toż do napisania „podręoznikowoj" p u b l i k a c j i o naszej ludowoj osiągnięć a r t y s t y c z n y c h , profesjonalnej, jej mieniące się nieskończoną wiolością o d m i a n bo­ sztuce rzeźbiarskiej i m a l a r s k i e j . Chodziło m u n a t o m i a s t o bez­ gactwo i oryginalność, j e j kalejdoskopowo pojawianio się i współ­ pośredni wgląd w t o fascynujące go zjawisko, w ową twórczość 132 �inną, u każdego twórcy swoistą, ową nie- samochwalno, o ilo chodzi o koncepcje i realizacjo a r t y s t y c z n e , przobraną mnogość k o n c e p c j i nasyconych głębokimi treściami, przoz Schaussa p r z y j m o w a n o bez zastrzeżeń — stąd tjduł książki różnorodną, zawsze wyrażonymi w f o r m a c h przejmująco eksprosywnych, językiem — podajo o n bez retuszu, z całą i c h świeżością i bezpośrednością. p l a s t y c z n y m s u r o w y m , alo szczerym. Sądzimy, że col t e n osiągnął Odtworzone s w o i m i o twórcach i i c h pracach w y p o w i e d z i a m i oraz w y p o w i e ­ doskonały przez L . M o h l l i o r n a i E . Warzechę językiem p o t o c z n y m ono zostały w tłumaczeniu n i e m i o c k i m w sposób d z i a m i samych twórców o t y m , co czują, co myślą i co z o w y c h z zachowaniem icłi swobody, b a r w y i n a s t r o j u . Uznać więc należy myśli i r o f l o k s j i chcieli w swych dziełach wyrazić. I c h w y p o w i e d z i publikację Schaussa za jedną z cenniejszych p o z y c j i zagranicznych uzyskał a u t o r dzięki oddanemu zainteresowaniu się i c h życiem, ukazującą polską sztukę nioprofosjonalną w sposób w n i k l i w y , szczeremu orj-ginalnie, zgrabnie — i z snreern. p o d z i w i a n i u i c h prac, dzioleniu się z n i m i swymi myślami, współbrzmieniu z n i m i w a r t y s t y c z n y m przeżywaniu ich p l a s t y c z n y c h k r e a c j i . Wypowiedzi swoich rozmówców, często STANISŁAW BŁASZCZYK K A R O L P I E G Z A , CIESZYŃSKIE C E S K Y T E S I . N 1983, SKRZYNIE 61 S., I L U S T R . MALOWANE Przyszedł k u n i m i t y : „Serce kazało m u ocalać od zapomnienia r e l i k t y dawnoj a r c h , ,,Co t u p a n i c z y n i ? " tektury góralskiej, strojo ludowe, pieśni, obrzędy i zwyczaje Wiła w i a n o k garncarstwo, sztukę ludową, i wlaściwio wszystko, co p o w o l i lewandowy zaczyna topnieć w pamięci ludzkiej i życiu c o d z i e n n y m . Dlatego na, zielonej s k r z y n i . zbierał, notował, sporządzał dokumentację, fotografował i m a ­ (Cieszyńskie) Pasje badawcze ludoznawców p o l s k i c h z zaolziańskiego Śląska lował, a takżo opisywał" . Efektem takiego, właśnie sposobu 1 Cieszyńskiego o d d a w n a budzą szczery p o d z i w i zainteresowanie traktowania różnorodnych przejawów k u l t u r y ludowej jost rów- wśród naszych folklorystów i etnografów. Specjalistyczne nioż praco naukowe podejmowano przez członków Sekcji F o l k l o r y s t y c z n e j ostatnia monografia śląskiego ludoznawcy poświęcona trólilom cieszyńskim. Zarządu Głównego Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego T e m a t podjęty przez Piegzę b y l już w i o l o k r o t n i o o m a w i a n y w Czeskim Cieszynie weszły na stale do rejestru p o d s t a w o w y c h przez etnografów. Obok klasycznej dziś m o n o g r a f i i R . Rcinfussa , opracowali, poświęconych zarówno m a t e r i a l n e j , j a k i duchowej w a r t o wspomnieć o pracach, w których autorzy charakteryzują 2 k u l t u r z e l u d u śląskiego. Myślę t u przede w s z y s t k i m o t a k i c h po­ ludowe skrzynie malowane pochodzące z jednego t y l k o r e g i o n u . zycjach Spośród t y c h szczegółowych opracowań trzoba wymienić książkę z w a r t y c h , j a k 2-tomowa monografia k u l t u r y ludowej Śląska Cieszyńskiego p o d redakcją K . D . K a d l u b e a zatytułowana T . Seweryna p o e t y c k o Płyniesz Olzo (1970—72), monografia K . D . K a d l u b c a , wszystkim liczne prace, traktując o o skrzyniach z t e r o n u c-vjska: poświęcona utalentowanemu narratorowi z Zaolzia, p t . Gawę­ M . Gładysza , L . M a l i c k i e g o , cieszyński Józef Jeżowicz (1973), antologia podań i bajek dziarz 4 folklorystycznych, opracowane przez Karola w postaci aż trzech książek: Sękaci ludzie (1960, 1979), Piegzę Opowiada­ nia beskidzkie (1971) i Tam pod Kozubkową. Jablo>ikowskie wieści ludowe (1975). Na opo­ 5 L. Dubiela 6 czy A . B k . i o w - skieg г . 7 l u d o w y c h J . Ondrusza p n . Godki Śląskie (1973, 1974) czy zbiory tekstów o s k r z y n i a c h w i a n n y c h z K r a k o w s k i e g o , a przode 3 Wśród p r z y t o c z o n y c h opracowań książka P i e g . y wyróżnia się szczegółowością opisu oraz bogactwem materiału i l u s t r a c y j ­ nego z t e r e n u Śląska Cieszyńskiego. M o n o g r a f i a składa się z k i l k u zasadniczych rozdziałów, w których a u t o r kolejno omawia t r a ­ dycje s k r z y n i j a k o sprzętu odzieżowego, kształt i konstrukcję oddziełno uznanie zasługują prace publikowano przez trólrel, i c h zewnętrzną dekorację oraz inne sprzęty domowe, członków Sekcji w dwóch seriach w y d a w n i c z y c h , t z n . artykuły t a k i o , j a k : szafy n a odzież (malowane w podobno ludoznawcze ukazujące się od 1968 r. w zoszytach zaś czoło i c h dzielono n a cztery pola zdobnicze), malowano półki Ludoznawczego" „Biuletynu opracowania (tzw. ohnaryje), szafki na książki (tzw. szafki rogowo), k o m o d y w c y k l u „Zeszytów Ludoznawczych''. W serii „Zeszytów L u d o ­ czy wioszcie k u f r y , które przetrwały dłużej niż malowane s k r z y ­ z n a w c z y c h " ukazało się dotychczas wielo wartościowych prac. nie. Szczególną oraz od 1970 r . monograficzne ornamenty, uwagę zwracają opracowana przez a n t o l o g i a tekstów f o l k l o r y s t y c z n y c h p n . Proza (1974) oraz monograficzne karwińskich J . Ondrusza ludowa górników praco człowioka o nie­ spożytej energii i szerokich zainteresowaniach ludoznawczych, społecznika, i nauczyciola, malarza, f o t o g r a f i k a i pisarza l u d o ­ wego w jednej osobio, j a k i m jost K a r o l Piegza. Trzeba t u zatom wymienić jego wcześniejsze monografio, poświęcone k u l t u r z e m a t e r i a l n e j ; stanowią je dwa zoszyty cieszyńska (1971) oraz Nakrycia pt. śląskiej Ceramika głowy kobiet cieszyńskich (1979), j a k i najnowszy, 11 już w dziejach Sekcji folklorystycznej „ Z e ­ szyt Ludoznawczy", skrzynie również jego a u t o r s t w a p t . Cieszyńskie malowane. Wydana osta-tnio praca o skrzyniach w i a n n y c h , zwanych W i a d o m o , że do najstarszych skrzyń zaliczamy t z w . kadłu­ bowe, wykonywano techniką dłubaną. Podobnie n a Śląsku Cie­ szyńskim robiono k o r y t a i t z w . t r o k i , wędzoki oraz różne naczynia pasterskie (np. łyżki drewniane, chochlo, czerpaki e t c ) . Ocl X V I I w . na t y m terenie znano były skrzynio sąsickowe, zwane t u sztrycha,mi bądź sąsieczkami. Podobno do nich były skrzynie szalaśniczo, t z w . wołoskie* (waiaskio), z ktcnych j e d n a z najstar­ szych zachowała się do dziś w M u z e u m M i e j s k i m w Cieszynie. Okres największej popularności skrzyń m a l o w a n y c h n a Śląsku Cieszyńskim, któro wyparły n a początku X V I I I w . p r y m i t y w n e wołoskie, stosunkowo ła,two można ustalić, ponieważ na t y m tere­ nie w odróżnieniu o d innych, rogiuimw Polski, n a s k r z y n i umiesz­ czano napisy bądź dokładną datę jej p o w s t a n i a . J a k piszo Piegza, inaczej szatnimi s k r z y n i a m i , a na Śląsku Cieczyńskim tróhlaini. przeważająca ilość oznaczeń rozpoczyna tróglami bądź trówlami weselnymi, j a k i wcześniejsze książki, stulecie). Do w y r o b u tróhel cieszyńskich używano drzewa świer­ się cyfrą 18— ( X I X sędziwego dzisiaj K a r o l a Piegzy (ur. się w 1899 r.) uwidaczniają kowego lub sosnowego, j e d y n i e zamożniejsi gospodarze wielką znajomość śląskiej k u l t u r y ludowej ich a u t o r a . A w a r i o w i a l i tróhlę z drzewa jesionowego. przypomnieć, że penetrację terenową rozpoczął o n już w okresie w y c h ua temat wyruia,rów (róh'1. i - i i p,.elsta.woa, t z w , „ n ó ż e k " , zama­ A u t o r obok uwag szczegóło­ iniędzyn-ojermym. co pozr, obło m u zarejestrować wiole zabytków, ich wnętrza, okuć i zawiń ców m e t a l o w y c h wiolo miejsce, poświęca za.równo duchowej, j a k i m a t e r i a l n e j , k u l t u r y l u d u . .lak słusznie i c h zewnętrznej dekoracji. Owo dekorowaliie rozpoczynano (po zauważa K . D . Kadłubiec, pisząc o niespożytych pasjach Piegzy, n a s m a r o w a n i u p o k o s t o m , gipsom bądź „spodnią barwą") o d za- 133 �m a l o w a n i a tła. N a Śląsku Cieszyńskim przeważnie były t o b a r w y j o d n a k , że drobiazgowo p o t r a k t o w a n y przez Piegzę temat, za­ ciemnoniebieskie zielone l u b brązowe. Ilość zaś z n a n y c h n a t y m wężony do jednego regionu, bez r e f l e k s j i porównawczych z i n ­ teronio wzorów zdobniczych na ścianach tróheł sięga około 1 n y m i częściami Śląska i p r z y g r a n i c z n y m i r e j o n a m i Słowacji nie tysiąca. M o t y w c'ekoracyjny w p r o w a d z o n y n a ścianie czołowej p o z w o l i szerszemu w formie o r n a m o n t u roślinnego ujęty b y l przeważnie w dwóch w różnicach i podobioństwach, które składają się n a oryginalność polach zdobniczych, t z w . „okiynkaeh" l u b „tabulkach". I n n y m cieszyńskiej s k r z y n i , odróżniającą ją o d górnośląskiej czy opol­ kręgowi odbiorców książki zorientować się t y p e m , rzadziej s p o t y k a n y m w Cieszyńskim, były skrzynie jedno- skiej. Z drugiej j e d n a k s t r o n y widać, żo a u t o r konsekwentnie polowo, n a których m o t y w k w i a t o w y rozwijał się o d środka roalizował p o s t a w i o n y sobio ceł, a t o : k o m p l e k s o w y opis tróhly przedniej cieszyńskiej. Stąd b r a k k o m p a r a t y s t y c z n y c h uwag, które być m o ­ ściany k u joj brzegom. W świetlo zgromadzonych przez a u t o r a materiałów n a s k r z y n i a c h cieszyńskich nieomal że przeszkadzałyby w syntetycznej charakterystyce i opóźniałyby powszechnie stosowanym o r n a m e n t e m zdobniczym były b u k i e t y z w a r t y t o k n a r r a c j i . N i e da się jednakże ukryć, żo Piegza jest k w i a t o w o i wiązanki złożone bądź to z kwiatów dużych, k o l i s t y c h nieprzeciętnym znawcą przodstawionogo (przypominających kształtem różo i p i w o n i e ) , z kwiatów t u l i ­ dosyt, spowodowany przekonaniom piszącej to słowa, że a u t o r a p a n o w y c h i n a r c y z o w y c h , bądź też z kwiatków drobniejszych, stać było na k o m p a r a t y s t y c z n e ujęcie gwiaździstych i p r o m i e n i s t y c h (np. n a g i e t k i , zlocionio, s t o k r o t k i ) . zwięzłych p u n k t a c h . B u k i e t y te przoważnio wychodzą z ozdobnych wazonów, dzba­ nuszków, koszyków, bądź związano są wstążką zawiązaną w t z w . kokardkę. W zarazem konsekwencji a u t o r w sposób drobiazgowy, i przejrzysty, omawia różne m o t y w y ale dekoracyjne, charakterystyczno d l a prezentowanego regionu. W a r t o uzupełnić, że najbardziej p r o b l e m u , stąd i nie­ tematu, choćby w k i l k u cenne materiały do swej m o n o g r a f i i a u t o r zobrał w łatach 1910—1960. Sporą i c h część uzyskał dzięki uczniom p o l s k i c h szkół zaolziańskich, którzy p o ­ m a g a l i m u w w y s z u k i w a n i u i k o p i o w a n i u motywów zo skrzyń. I m też Piegza składa oddzielne podziękowanie w książce. Szkoda K a r o l Piegza w t r a k c i e p r a c y teronowoj zaintoresował się rów­ j e d n a k , że wymieniając miojscowości, z których pochodzą m a ­ nież wytwórcami tróheł cieszyńskich i w a r s z t a t a m i rzemieślni­ teriały, nie pokusił się o opracowanie c z y m i , w k t o n ' o h w y r a b i a n o sprzęt domoww. ilustrującej penetrację terenową. Spośród w i e l u nazwisk informatorów zbieracz wyróżnia dwóch s t o l a r z y : Józefa Krężeloka z B u k o w c a i Pawia Kufę z Nawsia kolo Jabłonkowa. Zaś wodług wspomnieli K u f y jako u t a l e n t o w a n y m i s t r z , który nie używał szablonu p r z y wyrobie m a l o w a n y c h tróheł j a w i się jego majster — J a n Hoezko z B y s t r z y c y n a d Olzą. m a p k i , bezpośrednio Praca Piegzy o tróhlaoh cieszyńskich napisana została z wiel­ k i m znawstwom przedstawianego zagadnienia. Zawiera ona — można rzec —• k o m p l e k s o w y opis malowanoj s k r z y n i cieszyńskiej. Dobrze się więc stało, że Polskie T o w a r z y s t w o Kulturalno-Oświatowe w Czeskim Cieszynie zdecydowało się n a o p u b l i k o w a n i e t e j A u t o r usiłuje w przedstawionej m o n o g r a f i i pogodzić aspiracje książki o dużych wartościach poznawczych, w której a u t o r zawarł n a u k o w o z p o p u l a r y z a t o r s k i m i . Trzoba przyznać, że te d w a cele w y n i k i badań t e r e n o w y c h , g r o m a d z o n y c h przez swe całe praco­ znakomicie się w książco przoplatają i uzupołniają. O b a w i a m się w i t e życie. P R Z Y P I S Y D . K a d l u b i e c , Karol Piegza, jego pasje i laboratorium folk­ lorystyczne. |w:] K . Piegza, Tam pod Kozubową. Jabłonkowskie opowieści ludowe, Ostrava. 1975, s. 103 R. Roinfuss, Ijudowe skrzynie malowane, Warszawa 1954 T . Seweryn, Krakowskie skrzynie malowane, Kraków 1928 M . Gladv.-.z. Góralskie zdobnictwo drzewne na- Śląsku, Kraków 1935 L . M a l i c k i , Kultura materialna górali śląskich. K a t o w i c e 1936 L . D u b i e l , Wnętrze domów chłopskich w Beskidzie Śląskim 1 2 3 4 5 6 w latach 1860—1950, „Prace i Materiały E t n o g r a f i c z n e " , Wrocław 1957, t . 10, s. 7 — 7 2 ; tenże, Zdobnictwo skrzyń na Śląsku Cieszyń­ skim i Górnym, „Polska Sztuka L u d o w a " , R. 10, 1956, z. 4 — 5 , s. 2 6 6 — 2 7 8 ; tenże, Ludowe skrzynie malowane na, Górnym Śląsku, „Prace i Materiały E t n o g r a f i c z n e " , Wrocław 1963, t . 23, s. 171—243 A . Błachowski, Z badań nad sztuką ludową Opolszczyzny, „Polska Sztuka L u d o w a " , R . 14, 1960, s. 2 3 — 3 5 7 TERESA SMOLIŃSKA �