https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bd5aa15878cd4ce3f409cd25ffa7b685.pdf e5505461014c5bd93164e08ca0b7b7d3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4574 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Subject The topic of the resource malarstwo ludowe - krąg częstochowski Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4247 Title A name given to the resource Nieznany rękopis Szymona Poprzęckiego o warsztacie częstochowskiego malarza ludowego z lat 1880-tych / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1973 t.27 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1973 t.27 z.1 ; s.53-54 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jacher-Tyszkowa, Aleksandra Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksandra Jacher-Tyszkowa N I E Z N A N Y RĘKOPIS S Z Y M O N A POPRZĘCKIEGO O WARSZTACIE C Z Ę S T O C H O W S K I E G O MALARZA L U D O W E G O Z LAT 1880-tych „W cownię latach 80-tych obrazów gdzie w y k o n y w a n o droższe, które zeszłego ludowych. ludowe pobożni Była wieku to obrazy, zwiedziłem pra­ pracownia malarska lecz starannie i p o ł ą c z o n y m dary d l a k o ś c i o ł a w swojej p a r a f i i . P r a c o w n i a takiego m a l a r z a obrazu. sztalug malarskich, Ściany były całkowicie cami". Były to dobrym wzory każdej zawieszone kopiowania. drugiej izbie złocono i przygotowywano W trzeciej izbie t a r t o b a r w n i k i i olejem wano zwanymi „wzor­ P r a c e tego r o d z a j u z r e g u ł y w y k o n y w a l i u c z n i o w i e , obrazy o względnie malarza jako odbywało się w s p o s ó b : n a k ł a d a n o n a wzorzec b i b u ł k ę n a s y c o n ą ten pokostem, płótna, gotowano i p r z y r z ą d z a n o rysunku i malowania. T a k przed p ó ł wiekiem oleje. którzy wyglądała t a k a pierwszej k l a s y pracownia c z ę s t o c h o w s k i e g o malarza. P r a c o w n i t a k i c h b y ł o k i l k a . D z i ś o b r a z y tego t y p u nie s ą już nie l i n i ę k o n t u r u n a k ł u w a n o g ę s t o i g ł ą i po d o k o n a n i u tej , ,artystyczny " niemiecko - ż y d o w s k i . ' ' następnie werniksy i po w y d o s k o n a l e n i u s i ę w tej p r a c y d o p u s z c z a n i b y l i do n a u k i co s t a n o w i ł o k a l k ę i s t a r a n n i e r y s o w a n o c a ł y obraz. N a s t ę p ­ r o b o t y b y ł a g o t o w a t a k zw. „ p a u z a " . N a k ł a d a n o pod zagruntowy- obraz. dla p o m o c n i k ó w Kopiowanie W rozpoczęty tak starannie wykonane rysunku, służące do na tą z ł o c e n i e i srebrzenie te c z ę ś c i o b r a z u , k t ó r e tego w y m a g a ł y . s k ł a d a ł a s i ę z t r z e c h s p o r y c h izb. W n a j w i ę k s z e j izbie s t a ł o kilka Srebro p o k r y t e P o s k o ń c z e n i u tej p r a c y p r z y s t ę p o w a n o do m a l o w a n i a wykwintniejsze, pielgrzymi zakupywali jako z werniksem. b a r w ą , k t ó r a jest p r z e j r z y s t a , i m i t o w a ł o z ł o t o . malowane. W s z y s t k o to wyparł i zniszczył przemysł W t e n s p o s ó b opisuje p r a c o w n i ę m a l a r z y c z ę s t o c h o w s ­ p a u z ę n a p ł ó t n o olejne i pocierano m i a ł k o t ł u c z o n y m w ę ­ k i c h S z y m o n P o p r z ę c k i , a u t o r t e k i p t . Dawne glem l i p o w y m z a w a r t y m w g a ł g a n k u z rzadkiego i m i ę k k i e g o obrazy ludowe. p ł ó t n a lnianego. P o s k o ń c z e n i u tej r o b o t y n a p o w i e r z c h n i l u d o w y c h o b r a z ó w m a l o w a n y c h olejno n a p ł ó t n i e l u b n a p a ­ p ł ó t n a u k a z y w a ł s i ę k r o p k o w a n y r y s u n e k i po ś l a d a c h t y c h pierze t e c h n i k ą t e m p e r o w ą , a p o c h o d z ą c y c h z t e r e n u P o l s k i k r o p e k r y s o w a n o o ł ó w k i e m k o n t u r . P o s k o ń c z e n i u tej ro­ środkowej. b o t y n a s t ę p o w a ł o srebrzenie i z ł o c e n i e szat, aureoli i i n n y c h o c z y m ś w i a d c z y odnaleziony list S e w e r y n a U d z i e l i , d y r e k ­ s z c z e g ó ł ó w . Z ł o t a p r a w i e nie u ż y w a n o , c h y b a do tora Muzeum d r o ż s z y c h , p r z e z n a c z o n y c h do k o ś c i o ł ó w tomiast a miejsca, które srebro p o k r y w a n o powinny gumiguttą, być obrazów wiejskich, a na­ złocone srebrzono, tj. barwnikiem utartym częstochowskie T e k a z a w i e r a 56 p l a n s z , s t a n o w i ą c y c h Autor chciał je w y d a ć Etnograficznego w w kopie osobnej p u b l i k a c j i , Krakowie z 12 lutego 1934 г., z a w i e r a j ą c y o d m o w ę w y d a n i a t e k i . M u z e u m nie d y s ­ ponowało wówczas funduszami ani w i ę k s z y m i możliwoś­ ciami wydawniczymi. S z y m o n P o p r z ę c k i . U . 1. Ś w . F r a n c i s z e k z A s y ż u . K o p i a obraz z k l a s z t o r u o.o. b e r n a r d y n ó w w K o l e . R y s . 1916 r . I I . 2. Ś w . J ó z e f i ś p i ą c o D z i e c i ą t k o J e z u s - - k o p i a o b r a z u , k t ó r y b y ł w p o s i a d a n i u P o p r z ę c k i e g o . 53 �S z y m o n P o p r z ę c k i . I I . 3. Ł a z a r z i n i e m i ł o s i e r n y bogacz. K o p i a o b r a z u zo wsi C z a r n a , po w. K o n i u . R y s . 185(2 r. 11. 4. A d a m i E w a . K o p i a o b r a z u z c h a t y M i k o ł a j a R o ż e j a , wo wsi G o r z a ł k ó w , pow. Opoczno. R y s . 1890 r. Jak w y n i k a z dat umieszczonych planszach, do 1900 Poprzęcki oraz od 1909 powiatów: maszów wykonywał Opoczno, do na w poszczególnych latach 1916 n a terenie Słupca, Mazowiecki, je Piotrków Kozienice, od 1888 następujących Trybunalski, Iłża, Łowicz, To­ Końskie, obrazów; być może Poprzęcki przeniósł i zdobnictwo w t ó r n e ; m o t y w y to s ą b a r d z o bliskie ó w c z e s n y m w y c i n a n ­ kom ludowym. Oprócz konkretno-historycznych o warsztacie Poprzęcki malarza częstochowskiego podaje we wstępie z krótką lat wzmianek 1880-tych charakterystykę R a d o m s k o , M i ń s k Mazowiecki. O d n a j d y w a ł je w wiejskich ogólną obrazów, chatach, walory artystyczne. Autor śmiało z r y w a z zasadami cach, w w na drewnianych starych schowkach terenowych kościołach, chorągwiach, kościelnych. Poprzęcki cmentarnych czasem W czasie obserwował na kapli­ strychach swoich i wędrówek szybkie zanikanie sta­ sposoby m a l o w a n i a i z d o b i e n i a demickich kryteriów oraz i c h aka­ w ocenie p r y m i t y w n y c h o b r a z ó w l u ­ d o w y c h : „ N a p r y m i t y w t r z e b a u m i e ć p a t r z e ć — m i e r z y ć go inną skalą w y m a g a ń — nie żądać tego czego tam być r y c h m a l o w i d e ł . J e s z c z e pod koniec X I X w . b y ł o i c h z n a c z ­ nie m o ż e .— nio s z u k a ć poprawnego r y s u n k u , nio c z e p i a ć s i ę nie w i ę c e j ; w i s i a ł y n a t r z e c h ś c i a n a c h i z b y , t w o r z ą c ozdobny kolorystyki. N a l e ż y f r y z . Z a n i k a n i e o b r a z ó w w i ą ż e on z i n w a z j ą t a n i c h niemiec­ p o s i a d a j ą c y artystycznego pamiętać, ż e w y k o n a l i to ludzie nio wykształcenia. Prymitywy, któ­ k i c h o l e o d r u k ó w , ze z n i s z c z e n i a m i w czasie w o j n y ś w i a t o w e j ro p r z e d s t a w i a m p o s i a d a j ą bardzo oryginalno u j ę c i e t e m a t u , i r a b u n k i e m dzieł sztuki ludowej fantazję i dekoracyjność, w kompozycji religijną p o w a g ę — wywozili niem że się chłopi obrazów cenniejsze zabytków nie z okazy, oraz wskutek ze stopniowym starości. c h c i e l i dobrowolnie domu. przez N i e m c ó w , Propozycje Autor pozbywać sprzedaży którzy niszcze­ podkreśla, się świętych spotykały ciepłą, serdeczną Wszystko to naiwność bardzo często wyobraźni i wyrażone cześć pobożną. nieumiejętnym ry­ s u n k i e m i bardzo ubogimi ś r o d k a m i m a l a r s k i m i . " się osobliwie K o p i o w a n e przez siebie obrazy w i ą ż e P o p r z ę c k i z k r ę ­ o b r a z y M a t k i B o s k i e j przyniesione n a r ę k a c h z C z ę s t o c h o w y giem o b r a ź n i c z y m C z ę s t o c h o w y i d z i e l i jo n a t r z y zasadniczo s t a n o w i ą jakoby penat domowy, grupy c z ę s t o z o b u r z e n i e m , a zawsze r u n k i ś w i ę t y c h r a z wniesione z odmową: ,, ... ś w i ę t o ś ć , r ó w n i e ż i wize­ do c h a t y nie p o w i n n y nigdy Do w zależności pierwszej grupy od sposobu malowania zalicza o b r a z y i zdobienia. przedstawiające świę­ z niej w y j ś ć dobrowolnie, a c ó ż dopiero z a p i e n i ą d z e . S ą to t y c h , malowano n a t ł a c h o j e d n o l i t y m kolorze, do drugiej patronki i patronowie grupy—-sceny żyjących i zmarłych członków ro­ z życia P a n a Jezusa, Matki Boskiej i świę­ d z i n y , no i i c h p r o t e k t o r z y w niebie. Otoczone s ą s z c z e g ó l n ą t y c h n a t ł a c h p r z y b r a n y c h f a n t a z y j n y m i k w i a t a m i , do trze­ c z c i ą . D o b r e w y c h o w a n i e nie u w z g l ę d n i a n i g d y , a b y w izbie, ciej — o b r a z y gdzie w i s z ą malowane pozwolić obrazy sobie na święte w wypadku jakiegoś przekleństwo choćby w zatargu, największym gniewie. M i o t a ć p r z e k l e ń s t w a uchodzi t y l k o n a p o w i e t r z u . " Terenowa inwentaryzacja Poprzęckiego p l e t n a — b r a k w niej w y m i a r ó w jaką techniką Zastrzeżenia 54 był mogą wykonany budzić nie jest kom­ o b r a z ó w oraz i n f o r m a c j i każdy również kopiowany dekoracje obraz. niektórych przedstawiające sceny z życia Chrystusa, n a tle k r a j o b r a z u lub n i e b a . I n t e r e s u j ą c o b y ł o b y zostawienie o b r a z ó w kopiowanych przez P o p r z ę c k i e g o w l a t a c h 1890—1916 z o b e c n y m ich zachowania. jakości kopii i Pozwoliłoby wniesionych D o t y c z y to z w ł a s z c z a o b r a z ó w pujących miejscowościach: to przez na szczegółową Poprzęckiego znajdujących się w stanom ocenę zmian. nastę­ �I ł ż a . C h r y s t u s B o l e s n y u d o ł u napis „ P a t r z coin d l a ciebie cmentarna w Klwowie) Chrystus dał u c z y n i ć . . . " (zakrystia kościoła). z chorągwi; kościół w Ł o w i c z . Chrystus Pocieszyciel św. J a n Nepomucen P o w. Koło. w Misjonarski), (tamże). Chrystus Pow. Końskie. Łazarz i niemiłosierny bogacz (wieś Czarna). Św. Franciszek d y n ó w — Kolo), (kościół z M a r i ą M a g d a l e n ą (obraz Bielinach). z Asyżu (klasztor Ukrzyżowany bernar­ (stary kościół P o w. S ł u p c a . Św. Jerzy (st. k o ś c i ó ł , w i e ś O s t r o w i t e ) , św. Marcin ( t a m ż e ) , św. Piotr (drewniany kościół w S ł u p c y ) , ś w . K r z y s z t o f (probostwo we w s i M ł o d o j e w o ) , ś w . J a n E w a n ­ Kłodawie). gelista (obraz z c h o r ą g w i , k o ś c i ó ł w K o s z u t a c h ) . Pow. Opoczno. Chrystus Ukrzyżowany (kapliczka p r z y d r o ż n a we w s i R ó ż a n n a ) , A d a m i E w a (d. c h a t a Miko­ Pow. łaja cmentarny Rozeja (refektarz we wsi Gorzałków), klasztoru w św. Antoni Wielkiej Woli), Padewski Chrystus Pow. Pow. Ś w . M i c h a ł (obraz z c h o r ą g w i , k o ś c i ó ł Ż Y C I A . . Tryb. Witowie) M i ń s k Św. Św. Katarzyna (kościół Maria Magdalena (tamże), Św. Rozalia (feretron M a z o w i e c k i . w Siennicy), św, Barbara Pow. P r z у s u с h a. Ś w . A n n a (obraz z c h o r ą g w i , k a p l i c a Z w Naucza­ j ą c y ( t a m ż e — refektarz). Pow. S t a s z ó w . w Szydłowie) P i o t r k ó w P u ł a w y. (tamże). Chrystus „Żywiciel" (kościół w Janow­ cu). . O p o w i e ś ć pewnego r e g i o n a l i s t y : — B y ł o to p a r ę lat t e m u , T . ( r z e ź b i a r z l u d o w y ) miesz­ kał wtedy ubrany, do w sąsiedniej zapuścił niego któregoś stycznego. wsi. brodę, Widzę razu z Chodził żona, dzieci w lipcu, zawsze porządnie zadbane. Wpadłem pełnia przerażeniem, że T. sezonu tury­ ubrany jest w j a k i e ś straszliwe gacie p r z e w i ą z a n e p o s t r o n k i e m , a g ł o w ę ma o g o l o n ą do latają gołej s k ó r y . Chodzi brudne, na wszedłem, T. tłumaczył rzeźba. Kiedy jakiemuś stare s z m a t y . panu, jak też Gdy powstaje z o b a c z y ł mnie, z m i e s z a ł się trochę. O d c i ą g n ą ł e m go n a bok. — - P a n i e Т . , r a n y boskie, co zawołałem n a b o s a k a , dzieci bosaka, ubrane w się z panem dzieje? — przerażony. — Cicho -— s z e p n ą ł T — niech pan przyjdzie później, n i e c h m i p a n teraz nie p s u j e interesu. N i g d y nie m o g ł e m z r o z u m i e ć , dlaczego T . z g o l i ł sobie g ł o w ę n a zero, b y zadokumentować swą ludowość. on że symbolizuje się dowiedział, ogolony łeb Gdzie chłopa? C h c i a ł e m go p o t e m o to z a p y t a ć , ale j a k o ś nie b y ł o okazji. * — Niechże j u ż wreszcie p r z e s t a n ą do mmc przy łazić c i p a n o w i e z gazet i ci z n a w c y , j a nie m a m n a n i c h c z a s u ! -s k a r ż y s i ę n a z e b r a n i u S t o w a r z y s z e n i a T w ó r c ó w "Ludowych pewien garncarz, którego jest s p r z e d a ż s w y c h jedynym źródłem dochodów wyrobów. * -Zamówiła u m n i e C e p e l i a 00 C h r y s t u s i k ó w , robiłem i r o b i ł e m j a ż e m n i e m g l i ł o , t a k a n u d a m n i e m g l i ł a , a potem s i ę przez p ó ł d n i a nie m o g ł e m o p a m i ę t a ć ocl r a d o ś c i , ż e z głowy to C h r y s t u s i k i — opowiada o swej mam wspólpracy z Cepelią rzeźbiarz wiejski. — Którą ze swoich rzeźb pan najbardziej lubi? — p y t a m t w ó r c ę ludowego. — Chrystusiki najwięcej idą, a mnie się Chrystusik t e ż bardzo podoba •— o d p o w i a d a . 55 �