https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/85bbe82267e04f89ac174d44fa543f2c.pdf 3d7beedce6c65ceb4b497fc3f6059441 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3804 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3569 Title A name given to the resource Dział informacyjny / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z,2; s.41-42 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text DZIAŁ I N F O R M A C Y J N Y (WSPÓŁCZESNE OBRAZY N К Z N A A S Z L E J A B Ł O N K I O R A W I E Wśród starych obrazów ludowych malo­ wanych na szkle, znajdują się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, w Muzeum Regionalnym i m . Wł. Orkana w Rabce i w zbiorach prywatnych Lippoczy w Tarnowie — obrazy nowe, różniące się od dawnych głównie kolorytem, techniką w y ­ konania (większość malowana farbami o spo­ iwie łatwo rozpuszczalnym, a niektóre od­ miennym ornamentem. Treść ich jest podob­ na do dawnych. Przeważnie wyobrażenia świętych: M a t k i Boskiej, Św. Barbary, Na­ rodzenia Chrystusa itp. Nie brakło również tematów świeckich jak np. postać Janosika. W ubiegłym roku Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej rozpoczął poszuki­ wania, celem stwierdzenia kto, w j a k i m cza­ sie i gdzie te obrazy malował. Dyrektor M u ­ zeum Tatrzańskiego udzielił informacji, że pochodziły one z Jabłonki na Orawie, praw­ dopodobnie wykonane przez organistę Oskwarka. Celem zbadania istotnego stanu rzeczy udałem się do Jabłonki. Sądząc, że o malowa­ niu świętych musiał coś wiedzieć ks. pro­ boszcz — zwróciłam się do niego po wyjaś­ nienia. Ksiądz przypuszczał, że interesuję się wykonawcami witraży, znajdujących się w kościele i wyraził zdziwienie, że zajmuję się „podrabiaczami" obrazów wykonanych na szkle, t y m bardziej, że do podrabiaczy czuł urazę, gdyż przypuszczał, że sprzedali mu ob­ raz własny za stary. Po długich naleganiach podał m i nazwiska dwóch górali: Zahory, zwanego „Wyroda" i Szczerbaka, znanego pod pseudonimem „Stanka". O organiście, któryby zajmował się malowaniem, nie sły­ szał. Oskwarek zaś posiada sklep w Jabłonce i tylko skupował stare obrazy z okolicy. �V/ związku z informacjami, podanymi przez księdza proboszcza, udałam się do Zahorów: Augustyna zwanego „Wyrodą" (ur. w 1911 r.) i Karola (ur. w 1915 r.) zamieszkałych' w Jabłonce. Dowiedziałam się od nich, że w latach od 1935 r. do 1939 r. malowano obrazy na szkle, gdy zabrakło starych, które kupo­ wali przyjezdni z Krakowa i okolic i płacili za nie, jak na owe czasy, dość wysokie ceny (około 20 zł za sztukę). Nie mogąc więc dalej wyszukiwać starych obrazów u górali, nie znających ich wartości, dotychczasowi po­ średnicy poczęli je kopiować. W t y m czasie zaczęli malować obrazy i Zaharowie, a wła­ ściwie kopiowali bardzo dokładnie. Cały ich wysiłek szedł w t y m kierunku, aby kopiowa­ ny obraz sprawiał wrażenie starego, co zmu­ szało do dużej dokładności przy wykonywa­ niu. Opanowanie techniki nie było łatwe. W początkowym stadium pracy psuli dużo ma­ teriału. We wsi było więcej wykonawców, lecz trudności zniechęciły większość. Jednak Stanek i Zahorowie wprawiali się w rzemio­ sło i osiągali coraz lepsze wyniki. Malowanie zaczynali od bardzo dokładnego przerysowa­ nia na kalce konturów postaci i ornamentu, ilzkło przed malowaniem pociągali płynem którego ani nazwy, ani składu podać nie chcieli. Po wyschnięciu płynu podkładali pod szkło kalkę z konturami postaci i pędzlem nakładali kontury: ciał — czerwone, szat — czarne. Gdjb. kontury wyschły, wypełniali po­ szczególne pola odpowiednimi kolorami. Ma­ lowali tylko pędzlami, mając ich kilka róż­ nych grubości. Czas malowania z suszeniem jednego obrazu trwał około dwóch dni. Obra­ zy sprzedawali w Nowym Targu, Rabce i Chabówce. Obejrzałam jeden z obrazów malowanych przez Karola w 1937 г.: „Św. Barbara", znaj­ dujący się w ich posiadaniu. Malowany był farbami, które rozpuszczały się po zwilżeniu. Tło posiadał szaro-brązowo-czarne i sprawiać wrażenie bardzo słabej kopii, nie mającej nic wspólnego z twórczością. Karol malowałby i obecnie, gdyby wiedział, że znajdzie nabyw­ ców. Nie otrzymałam informacji gdzie się znajduje reszta obrazów przez nich malowa­ nych. W Muzeum w Rabce dzieł swoich nie widzieli; zauważyli natomiast, że wśród sta­ rych obrazów, tam znajdujących się, są nowe tak dokładnie skopiowane, że nie mogli ich odróżnić od dawnych. W dalszych poszukiwaniach udałam się do siostry Szczerbaka Karola: Cecylii Kozak Opowiedziała m i , że Karol od najmłodszych lat lubił „dłubać w drzewie". Robił łyżniki trochę rzeźbił, uczył się na organistę, a pc t y m został stolarzem. Malował obrazy na szkle w czasie* między 1935 a 1939 rokiem, w którym został powołany do wojska. W okre­ sie t y m malował dużo. Farby kupował w w sklepie w Nowym Targu, gdzie nabywali je i inni malujący obrazy, zarówno z Jabłonki jak i że Spiszą. Jeździł z obrazami do Rabki, Nowego Targu i Zakopanego. „Miał lekką rękę" — tak określiła go siostra. Po powrocie z wojny udał się za zarobkiem do Słowacji tam się osiedlił i ożenił. Mieszka obecnie v.. Sokółce w Słowacji i jest majstrem stolar­ skim, znanym w całej okolicy. Obrazów da­ lej nie maluje. O n i m myślał prawdopodobnie Dyr. Zbo rowski z Muz. Tatrzańskiego mówiąc, że ob­ razy w Jabłonce malował organista. Być mo że, że obrazy Janosika znajdujące się w MuzTatrzańskim były wykonane przez „Stanka" ale stwierdzić to mógłby tylko on. Wiadomości przeze mnie zebrane nie roz­ wiązały zagadnienia autorstwa nowych od­ miennych obrazów podhalańskich. Zahorowie obrazów nie malowali, lecz kopiowali. Obra­ zów treści świeckiej w ogóle nie wykonywali. Do „świętych" znajdujących się w Muzeum w Rabce nie przyznają się. Zresztą gdyby się podawali za ich autorów, przeczyłaby t i mu cała kolekcja obrazów o zupełnie od­ miennym charakterze i ornamencie innym niż ornamenty obrazów „spiskich" czy „oraw­ skich", co dowodzi, że nie są to tylko kopie (ryc. 1). Wobec tego kwestia malowania nowych obrazów pozostaje nie wyjaśniona i nadal otwarta. Wiemy natomiast, że w związku z popytem na dawne obrazy, kopiowali je gó­ rale i jako dawne sprzedawali (ryc. 2). B. B. Sprostowanie omyłek i błędów w N r 1 — 2 R. I 1947. 1) N a życzenie m g r . Z o f i a Cieśla-Rejnfussowej p r o s t u j e m y , że m a p a b a d a n i a z d o b n i c t w a l u d o w e g o , za­ mieszczona n a str. 63 została w y k o n a n a w e d l e własnej k o n c e p c j i g r a f i c z n e j p a n a M a k s y m i l i a n a Kałużnago j e d y n i e na p o d s t a w i e m a p y o p r a c o w a n e j przez autorkę odnośnego artykułu. 2) S p r o s t o w a n i a błędów d r u k a r s k i c h w a r t y k u l e Janusza Świeżego p. t. Swiątkarze Biłgorajscy: str. 50, szpalta I , w i e r s z 18 o d dołu z a m i a s t : 1916 — p o w i n n o być 1906; str. 57, szpalta I I , w i e r s z 13 o d dołu z a m i a s t : C i o m s k — p o w i n n o być C i o s m ; str. 58, szpalta I I , w i e r s z 16 o d góry z a m i a s t : uraczył — p o w i n n o być „uraczyli"; str. 59, s z p a l t a I I , w i e r s z e 2 — 5 o d góry p r z e s t a w i o n e p o w i n n y brzmieć: świątki, których a u t o r z y t w o ­ r z y l i bez w p ł y w ó w o b c y c h , p r a c o w a l i bez obcej p o m o c y i bez żadnych w z o r ó w w nabożnej ciszy o d ­ ludzia. �