https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/83ef35f1a26ed92469b9e098b9f2688d.pdf 06300e833e2d1740b4c8ee7f809f8134 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3407 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3194 Title A name given to the resource Program osiedlania ludności wędrownej w Irlandii / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4, s.158-159 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bartosz, Adam Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Adam Bartosz PROGRAM OSIEDLANIA LUDNOŚCI WĘDROWNEJ W IRLANDII W Irlandii podobnie zresztą j a k w Wielkiej B r y t a n i i , powo­ łano instytucje zajmujące się osiodłaniem k o c z o w n i k ó w i szerze­ niem o ś w i a t y wśród nich. W tym celu utworzono w 1961 r. k o m i s j ę r z ą d o w ą , która m i a ł a za cel przedyskutowanie problemu i zalecenie odpowiednich środków działania. K o m i s j a ta opraco­ w y w a ł a roczne sprawozdania ze swej działalności, ale od roku 1968 jej działalność została p o w a ż n i e ograniczona wskutek n i e c h ę t n e g o stosunku w ł a d z lokalnych do k o c z o w n i k ó w . W 1969 r. p o w s t a ł a Irlandzka R a d a d/s Osiedlenia Koczow­ n i k ó w (Irish Council of Itinerant Settlement) j e d n o c z ą c a pow­ stałe wcześniej na terenie kraju Komitety Osiedleńcze (Settle­ ments Committees). R a d a zatrudnia d w ó c h k o o r d y n a t o r ó w peł­ n i ą c y c h nadzór nad szkolnictwem i pracami o s i e d l e ń c z y m i . Komitety działające w k a ż d y m hrabstwie z a t r u d n i a j ą specjal­ nych nauczycieli oraz p r a c o w n i k ó w z a j m u j ą c y c h się socjalizacją k o c z o w n i k ó w , a zwłaszcza m ł o d z i e ż y . W 1973 r. przeprowadzono w i z y t a c j ę wszystkich hrabstw, aby s p r a w d z i ć , j a k przebiega proces osiedlania k o c z o w n i k ó w . W y n i k i owej wizytacji opublikowano w niewielkiej broszurze (Progress raport on the settlement of itinerant families in Ireland during the last five years, by Joyce Sholdice, brak i . i m. w y d . , ss. 24). W i z y t a c j a objęła 26 hrabstw w Irlandii i 0 hrabstw w Irlandii P ó ł n o c n e j , przy czym s y t u a c j ę w Irlandii P ł n . przed­ stawiono tylko pobieżnie. Sytuacja k o c z o w n i k ó w przedstawia się rozmaicie w r ó ż n y c h hrabstwach. W n i e k t ó r y c h ludność i w ł a d z e są do nich ustosun­ kowani bardzo niechętnie i p o s t ę p y w przystosowaniu do ż y c i a osiadłego s ą tam niewielkie. W w i ę k s z o ś c i r e g i o n ó w napotykano jednak na stosunkowo d u ż ą ż y c z l i w o ś ć ludności miejscowej oraz bardzo energiczno poczynania w ł a d z lokalnych, z a p e w n i a j ą ­ cych koczownikom daleko idącą pomoc. Spotyka s i ę nieliczne, ale coraz c z ę s t s z e m a ł ż e ń s t w a k o c z o w n i k ó w z partnerami osiad­ ł y m i , przy czym więcej jest m a ł ż e ń s t w z d z i e w c z ę t a m i koczow­ ników. W zależności od prężności miejscowych K o m i t e t ó w Osiedleń­ czych urządza s i ę specjalne klasy dla m ł o d z i e ż y zdeprawowanej, organizuje się wycieczki, zabawy, kolonie letnie itd. R a p o r t u w z g l ę d n i a 3 kategorie o s i e d l e ń c z e : ludność osiedlo­ n ą w mieszkaniach standardowych, o s i e d l o n ą w barakach na wydzielonych przez w ł a d z e lokalne miejscach, z a m i e s z k a ł ą na stałe w trajlerach i wagonach w wydzielonych specjalnie miejscach biwakowych. P o n i e w a ż nie ma w Irlandii ż a d n y c h p r z e p i s ó w z a b r a n i a j ą c y c h koczowania, działacze R a d y u w a ż a j ą za wielki sukoes zatrzymanie się k o c z o w n i k ó w n a stale, nawet, jeśli nadal m i e s z k a j ą w domach n a kołach. Ustawodawstwo nakazuje nawet u ł a t w i a n i e ż y c i a koczownikom, w y k l u c z a j ą c jakiekolwiek naciski administracyjno czy policyjne zmierzające do osiedlenia ich. O t y m , czy się osiedlą, czy nadal b ę d ą w ę d r o w a ć , koczownicy d e c y d u j ą sami. A k t y w n o ś ć R a d y Osiedleńczej polega n a tym, b y Wygodne, zaopatrzone w w o d ę i urządzenia sanitarne biwaki u m i e ś c i ć m o ż l i w i e g ę s t o i w atrakcyjnych miejscach, by s t w o r z y ć warunki skłaniające do przyjęcia osiadłego trybu ż y c i a . Że istotnie działalność R a d y jest efektywna, ś w i a d c z ą liczby podano w Raporcie. W c i ą g u 5 lat działalności R a d y na o s i a d ł y tryb ż y c i a przeszła w Irlandii ponad p o ł o w a w ę d r u j ą c y c h rodzin (z ogólnej liczby o k o ł o 1500 rodzin). Zamieszczona w broszurze tabela podaje liczby rodzin o s i a d ł y c h w p o s z c z e g ó l n y c h hrabstwach. Sumarycznie sytuacja w y g l ą d a n a s t ę p u j ą c o : z a m i e s z k a ł y c h w mieszkaniach standardowych — 302 rodziny, w barakach — 230, n a wydzielonych biwakach w trajlerach i wagonach — 146 rodzin. 788 rodzin znalazło się poza wykazem, są to rodziny za­ mieszkało w namiotach, trajlerach, szałasach, w ę d r u j ą c e lub mieszkające, w niedozwolonych miejscach i traktowane jako koczownicy. Rodziny osiadłe liczą w sumie o k o ł o 8000 o s ó b . Osobno omawiana jest sytuacja k o c z o w n i k ó w w Irlandii P ł n . , gdzie żyjo 60—100 rodzin w ę d r u j ą c y c h . P o ł o ż e n i e tych grup jest tu o wiele cięższe niż w Irlandii w z w i ą z k u z t r w a j ą c y m i od lat walkami m i ę d z y piotestantami a katolikami i n i e c h ę t n y m stosunkiem obu stron do k o c z o w n i k ó w . J a k m ó w i ł jeden z w ę ­ d r u j ą c y c h : „ K a t o l i c y i protestanci zgodni są tylko w jednym przypadku —• w nienawiści do nas". Przegląd sytuacji k o c z o w n i k ó w w p o s z c z e g ó l n y c h hrabst­ wach podsumowuje autor w kilkunastu punktach, w k t ó r y c h postuluje dalszy kierunek działań z m i e r z a j ą c y c h do osiedlenia wędrujących. Proponuje, aby w dalszym ciągu s t o s o w a ć owe trzy stop­ niowe formy osiedlania. N a l e ż y więc b u d o w a ć wygodne, z a c h ę ­ cające do pozostania na stało biwaki, oraz z e s p o ł y b a r a k ó w , a w k o ń c u p r z y g o t o w a ć mieszkania w blokach, pośród o s i a d ł y c h m i e s z k a ń c ó w . B i w a k i m u s z ą b y ć atrakcyjne i obszerne, aby za­ chęcić w i ę k s z ą ilość osób do zatrzymania się. Opierając się na zaobserwowanych w n i e k t ó r y c h osiedlach wzorach autor propo­ nuje, aby baraki m i a ł y co najmniej po trzy sypialnie dla k a ż d e j rodziny (dla r o d z i c ó w , c h ł o p c ó w i d z i e w c z ą t ) . Piec n a l e ż y s t a w i a ć na środku izby, aby rodzina m o g ł a zasiąść w o k ó ł niego i powi­ nien b y ć n a paliwo stałe, aby koczownikom j a k najbardziej p r z y p o m i n a ł otwarte ognisko. Nie n a l e ż y szklić drzwi, bo impul­ sywni m i e s z k a ń c y , a zwłaszcza ż y w i o ł o w o b a w i ą c e się dzieci zaraz rozbiją szyby. Co najmniej ten sam standard m u s z ą m i e ć mieszkania w blokach, by zachęcić ludzi do opuszczenia baraku dla osiągnięcia w y ż s z e g o stopnia stabilizacji przestrzennej. N a l e ż y te mieszkania w y p o s a ż a ć w s p r z ę t y sukcesywnie, w za­ leżności od tego, jak się m i e s z k a ń c y я nimi o b c h o d z ą . Starać się e l i m i n o w a ć centralnie sytuowane piece. Z a b i e g a ć o izolowanie o s i a d ł y c h od w ę d r o w n y c h towarzyszy, a i n t e g r o w a ć z s ą s i a d a m i . Postuluje się p o w s z e c h n ą ż y c z l i w o ś ć i serdeczność nauczycieli, urzędników i s ą s i a d ó w . Osiedlonych nie n a l e ż y karać za opuszcze­ nie mieszkania, aby nie zrazić ich do w ł a d z itd. Zaprezentowany program osiedlania wędrującej ludności Irlandii, bardzo kosztowny, z a k ł a d a j ą c y j a k najdalej p o s u n i ę t e poszanowanie wolności osobistej k o c z o w n i k ó w , pełen delikatności i zrozumienia, mimo wszystko robi wrażonio bardzo misternej sieci, w k t ó r ą w p ę d z a się n i e ś w i a d o m e zastawionej p u ł a p k i zwierzę. Trudno się tej refleksji oprzeć, mimo ś w i a d o m o ś c i n i e u c h r o n n o ś c i tego procesu w świecie w s p ó ł c z e s n y m , mimo p r z y k ł a d ó w z innych krajów, gdzie akcjo osiedlania C y g a n ó w i innych w ę d r o w c ó w prowadzono brutalnie, aczkolwiek w m y ś l tych s a m y c h U i a s e ł . 159 �