https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/188b1deac7b28f33e92d92502ae20241.pdf 80b43eb34e6262964c2a094f18d93d6a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3405 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3192 Title A name given to the resource Spotkanie cyganologów na Węgrzech / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4, s.156-157 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bartosz, Adam Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Adam Bartosz SPOTKANIE CYGANOLOGÓW NA WĘGRZECH W dniach 25—28 sierpnia 1980 r. o d b y ł o się w Loanyfalu spotkanie e y g a n o l o g ó w z 8 k r a j ó w europejskich. Inicjatorom Lewarów i Kołderaszy, następnie Cyganów Polskich, a naj­ bardziej pogardzanymi przez resztę są Cyganie K a r p a c c y . Z a ­ i gospodarzom spotkania byl znany z licznych publikacji na te­ chowali oni najmniej tradycyjnych e l e m e n t ó w kultury. mat j ę z y k a c y g a ń s k i e g o — J ó z s e f Vekerdi, na co dzień kierujący Mirella Karpati. W działom wymiany zagranicznej Biblioteki Narodowej w różnice m i ę d z y g r u p ą Sinti a R o m a m i ; ci pierwsi jednak często Buda­ peszcie. B y ł o to na p ó ł oficjalne spotkanie, u c z e s t n i c z y ł y w nim odczuciu e y g a n o l o g ó w istnieją zasadnicze na z e w n ą t r z m a n i f e s t u j ą s w ą w s p ó l n o t ę ż R o m a m i . osoby b ę d ą c e w osobistym bądź listowym kontakcie z Vokerdim, K a r i Huttunen. Cyganie z F i n l a n d i i , nie z n a j ą c y j ę z y k a romani, a wzajemnie znające się czy to z publikacji, czy t e ż b l i ż s z y c h o d m a w i a j ą K e ł d e r a s z o m (którzy są niedawnymi przy-byszami na k o n t a k t ó w na p ł a s z c z y ź n i e z a i n t e r e s o w a ń c y g a ń s k i c h . Rozmowy te tereny) przynależności do w s p ó l n o t y c y g a ń s k i e j . W ostatnich i dyskusje t iczyly się w uroczej scenerii letniskowej, malowniczej latach jednak, pod w p ł y w e m coraz bliższych z nimi k o n t a k t ó w , m i e j s c o w o ś c i , w ogrodzie gospodarza spotkania; tu też, w starej z d a j ą się z m i e n i a ć t ę o c e n ę . M ó w c a zastanawia się nad kryteria­ willi zostali zakwaterowani goście. mi W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele rozmaitych pro­ określenia grupy cygańskiej; wymienia cechy uważano w Finlandii za „ t y p o w o c y g a ń s k i e " (muzyka, taniec). Dochodzi fesji, k i e r u n k ó w , z a i n t e r e s o w a ń zawodowych, a więc etnografo­ do wniosku, żo m o ż n a by t ę g i u p ę określić przy pomocy w s p ó l ­ wie, socjologowie, j ę z y k o z n a w c y , historycy, redaktorzy czasopism n y c h cech gospodarowania. oyganologicznych, w y k ł a d o w c y języków, dziennikarze, narze itp. D l a części z nich zjazd w Leanyfalu misjo­ b y ł postojem w letniej w ę d r ó w c e śladami c y g a ń s k i c h t a b o r ó w czy w poszuki­ waniu osad C y g a n ó w o s i a d ł y c h . W sumie dom pana Vokerdiogo gościł w ciągu dnia 16 zaproszonych o s ó b . B y l i to: z Czechosło­ wacji — Milena Hubschmannova; z Finlandii — K a r i H u t t u non; z Francji — Henriettę D a v i d oraz A n d r ó Barthelomy wraz z dwoma klerykami; z Niemiec — Herman Arnold; z Polski — A d a m Bartosz; z W ę g i e r — J ó z s o f Vekerdi, Elemór Varnagy, Gyorgy M ś s z a i o s . Gaboi Grabócz oraz zaproszeni dla w y g ł o s z e n i a tylko w y k ł a d u — Biilint Sarosi i Ferenc Herczog; z W ł o c h —• Bruno Nicolini, Mirella K a r p a t i i Giulio Soravia; z Wielkiej B r a t y n i i — D a v i d Smith. otnocentryzmu, hamuje nasze rozważania od curnpocentryzm, c h c i e l i b y ś m y jasno określić granicę Rom—gadzio. Tymczasem Cyganie nie m a j ą tego problemu, m a j ą ś w i a d o m o ś ć różnic, a są one wielkie z a r ó w n o n a linii Rom—gadzio, jak też m i ę d z y od­ miennymi grupami Cyganów, między klanami i rodzinami. N a s t ę p u j e jednak, podobnie jak na c a ł y m ś w i e c i e proces miesza­ nia się kultur, co prowadzi do powstania ś w i a d o m o ś c i w s p ó l n o t y , a co za t y m idzie, t a k ż e unifikuje ich kulturę. David Smith. Istotnie, różnico m i ę d z y Cyganymi są d u ż e . Alo różnica m i ę d z y gadziami a R o m a m i jest instytucjonalna, poza t y m , żo istnieje obiektywnie. W Wielkiej B r y t a n i i ich koczownictwo jost zalegalizowane prawnie. Buduje się dla nich pola Obrady zasadniczo o d b y ł y się w c i ą g u trzech dni według ustalonego p o r z ą d k u : d z i e ń pierwszy — kultura i j ę z y k , dzień drugi — zagadnienia społeczne, dzień trzeci — problemy edukacji i rodzinne. biwakowe. Często inicjatorami są bogaci Cyganie i takie biwaki są bardzo chętnie obierane przez C y g a n ó w na miejsce postoju. Są bowiem usytuowane i urządzone z zachowaniem wszelkich w y m o g ó w c y g a ń s k i e j m e n t a l n o ś c i . Obozowiska urządzone przez Ponieważ dyskusja odbywała się w bardzo swobodnej atmosferze, b y ł a spontaniczna i wielokierunkowa., trudno jest ją zrelacjonować. Przedstawię więc zasadnicze, znaczące tezy i informacje. Dzień Herman Arnold. Nie m o ż e m y się w tej dyskusji w y z w o l i ć lokalne w ł a d z e są omijane lub nawet celowo niszczone, jako twory obce, nie zachęcające do postoju. S t ą d negatywny stereo­ typ Cygana utwierdza się w opinii g a d z i ó w . Około 00% ludności koczowniczej obecnie biwakuje na swoich prywatnych biwakach, pierwszy reszta —• to biwaki p a ń s t w o w e . — kultura i język. Henriettę David. Zjawisko to podobnie przedstawia się we F r a n c j i. Mirella Karpati. Mimo, żo istnieje mocne poczucie identyfikacji Bardzo szanuje się tu wszelkie obozowiska urządzono z inicjaty­ z g r u p ą , to wy szefów r o d ó w . jodnak Występuje ogromne zróżnicowanie wśród C y g a n ó w . Czy więc m o ż n a m ó w i ć w ogóle o kulturze C y g a n ó w Mirella jako kulturze w m i a r ę jednolitej ? z kompensacji znanej i u innych s p o ł e c z e ń s t w na tym stopniu Karpati. Manifestacja bogactwa u Cyganów wynika A n J r ć Barthelemy. Owszem, Cyganie i d e n t y f i k u j ą się, ale jest rozwoju. to identyfikacja negatywna, nie pozytywna. Nie bowiem Milena Hubschmannova. W y n i k a to przede wszystkim z braku jednolitej kultury C y g a n ó w . Oni nie s t a w i a j ą się w opozycji akceptacji przez otoczenie, m a n i f e s t u j ą więc to, co sq, w stanic ma Rom*—gadzio, ale w ł a ś n i e w opozycji do innych grup. J e s t prze­ zaprezentować cież tak wiolo różnic j ę z y k o w y c h i obyczajowych. Nie identyfi­ przecież często analfabetami. —• a więc bogactwo, egzotyczny folklor. Są kują się z kulturą C y g a n ó w jako o g ó ł u , bo oni tej kultury w skali Giulio makro nio oceniają jako zjawisko pozytywne. i j ę z y k , starają się d o s t o s o w a ć do otoczenia, i tuk np. publicznie Н э г т а п Amalii. Nie jest więc m o ż l i w e podanie definicji R o m ó w . u ż y w a j ą swego j ę z y k a (w K a l a b r i i ) tylko w sytuacjach szczegól­ Giulio Sorivia. Rozbicie dialektalne nie decyduje o braku w s p ó l ­ n y c h (w o b e c n o ś c i policji itp.). noty kulturowej. Wszak w Italii do k o ń c a X I X w. m ó w i ł o się Andre Barthelemy. N a l e ż y się z a s t a n o w i ć szczególnie nad dwoma r ó ż n y m i j ę z y k a m i . Poczucie w s p ó l n o t y c y g a ń s k i e j n a s t ą p i , aspektami kultury c y g a ń s k i e j , a mianowicie: jakie gdy Soravia. Chociaż zachowują swą tradycyjną kulturę elementy zaktywizuje się c y g a ń s k a inteligencja, czego z a c z ą t k i już obser­ kultury i gdzie, pozyskali oraz — jak zatracają elementy tradycyj - wujemy. nej kultury. M ó w c a przewiduje, że w k r ó t k i m czasie Cyganie Adam Bartosz. Sytuacja w Polsce jest odmienna, g d y ż s p o ł e c z e ń ­ z a t r a c ą lub t e ż zatracili: tabu, wierzenia, j ę z y k . N a l e ż y stwo nasze jest bardziej homogeniczne. Natomiast istnieją róż­ śledzić u w a ż n i e , jakie elementy z otoczenia przejmują w zamian. nico m i ę d z y Cyganami wynikające z odmienności dialektu, obyczaju i historii. P o s z c z e g ó l n e szczepy c y g a ń s k i e różnią się w powszechnie uznanej hierarchii. I tak n a j w y ż e j ocenia się Gyorgy Mćszaros. w Na Węgrzech gadziowie, k t ó r z y związki m a ł ż e ń s k i e z Cyganami z o s t a j ą dziś wchodzą „zromanizowani". С,"£~.эЬ no'.omi:,!;!, p r z e j m u j ą c obce elementy nie filtrują kul­ tury g a d z i ó w , a raczej ją imitują. P r z e j m u j ą z kultury g a d z i ó w * W relacji u ż y w a m zamiennie t e r m i n ó w Лот i Cygan. T a k w ł a ś n i e , różnie, jedni konsekwentnie inni zamiennie, wypo­ wiadali się uczestnicy spotkania. 156 selektywnie to elementy, które są u w a ż a n e za negatywne a więc alkoholizm i a g r e s y w n o ś ć . — �Kai'i Huttunen. W y n i k i b a d a ń n a d C y g a n a m i nie d o c i e r a j ą do nieb. W z w i ą z k u z t y m w F i n l a n d i i zamierza się ut\voi'z\ć specjal­ no p r o g r a m y w radio i T V p o ś w i ę c o n o Cy-gauoiu. Obecnie mieszka ich w F i n l a n d i i okoli 0000. łlalillt Sarosi. M u z y k a о у д н н а к а jost r ó ż n a w z n k ż a o ś e i ot! o d b i o i e y , d l a k t ó r e g o Cygan gra. I t a k jo.sl inna m u z y k a dla. W ę g r ó w , a i n n a dla swego c y g a ń s k i e g o ś r o d o w i s k a . W k a ż d y m k r a j u m u z y k a c y g a ń s k a jest inna. P r a w d z i w o więc jest o k r e ś l e n i e np. węgierska muzyka cygańska, r u m u ń s k a muzyka cygańska ot e. Sy.czogólne t r u d n o ś c i s ą z o k r e ś l e n i e m cech c y g a ń s k i e j mu­ z y k i , bo przecież Cyganie na W ę g r z e c h bardzo p ó ź n o , w p o ł o w i c X I X w. zajęli się m u z y k o w a n i e m . G r a j ą przy t y m melocii" europejskie, uży-wają i n s t r u m e n t ó w europejskich (st. simkowo n o w y c h ) ; i c h i n t e r p r e t a c j a zawiera e l e m e n t y wschodnie, alo k t ó r e ? T a n i e u c h w y t n o ś ć w i n t e r p r e t a c j i , sposobie t r z y m a n i a i n s t r u m e n t ó w — to s z c z e g ó l n a , c y g a ń s k a s p e c j a l n o ś ć . Cygan zna g u s t y o d b i o r c ó w i w y c h o d z i i c h oczekiwaniom naprzeciw. Gra t a k , j a k tego oczekujemy. N i o ma więc m u z y k i c y g a ń s k i e j . Jest m u z y k a c y g a ń s k a danego k r a j u . József Vekerdi. T a k sarno j a k f o l k l o r k a ż d e g o k r a j u się r ó ż n i , t a l i i f o l k l o r C y g a n ó w jest w k a ż d y m k r a j u r ó ż n y . K a r i Huttunen. W F i n l a n d i i istnieje r ó w n i e ż bardzo w y r a ź n o z r ó ż n i c o w a n i e m u z y k i granej dla C y g a n ó w i dla siebie. Bardzo n i e c h ę t n i e o b c y m p r e z e n t u j ą swe oryginalne, c y g a ń s k i e p i e ś n i . Bruno Nicolini. Jest wiolo g r u p c y g a ń s k i c h nio u p r a w i a j ą c y c h muzyki, ale m u z y k a i taniec g r a j ą w i e l k ą i o l ę w ich psychice. R e a g u j ą na n i ą spontanicznie, ekspresyjnie. Mirella Karpati. N i c jost. to cecha t y l k o c y g a ń s k a . Podobnie na. m u z y k ę r e a g u j ą i inne l u d y . Dzioń drugi — problematyka społeczna. 7 Milena Hubschmannova. Proponuje, aby k a ż d y z u c z e s t n i k ó w s p o t k a n i a p r z e d s t a w i ł łu-ótko s y t u a c j ę Cy-ganów i cyganologii w swoim kraju. M i r e l l a Karpati. Przedstawia d z i a ł a l n o ś ć Opora N o m a d i , g ł ó w n e j organizacji z a j m u j ą c e j się p r o b l e m a t y k ą C y g a n ó w we. W ł o ­ szech. Henriettę David. W c F r a n c j i istnieje specjalna u s t a w a r z ą d o w a o b e j m u j ą c a w s z y s t k i c h k o c z o w n i k ó w , nie w y d z i e l a j ą c osobno C y g a n ó w . I s t n i e j ą t u organizacje o z a s i ę g u europejskim, k t ó r e z a j m u j ą się poznaniem C y g a n ó w i p o m o c ą dla nich. G ł ó w n a r o l a t y c h organizacji t o : — d o k u m e n t a c j a dotychczasowych prac i informacja o m c i i . —• badanie o p i n i i o koczownikach, — opracowanie p r o g r a m u zwalczania ich b i e d y . I s t n i e j ą t e ż , dotowano przez p a ń s t w o , p r y w a t n e organizacje, k t ó r o u r z ą d z a j ą obozowiska dla k o c z o w n i k ó w . Opracowano w z w i ą z k u z t y m u s t a w ę o sposobie finansowania i u r z ą d z a n i a obozowisk. Istnieje toż m i ę d z y m i n i s t e r i a l n y k o m i t e t do spraw koczowników. K a r i Huttunen. Cyganie w F i n l a n d i i z a j m o w a l i się t r a d y c y j n y m i u s ł u g a m i d l a l u d n o ś c i rolniczej (kowalstwo, kastrowanie z w i e r z ą t h o d o w l a n y c h , w e t e r y n a r i a , praca soz. n o w a w polu). S ą od d a w n a osiadli, nie k o c z u j ą . W 1907 r. p. w s t a ł a organizacja, k t ó r a m i a ł a na celu zbadanie i spopularyzowanie k u l t u r y c y g a ń s k i e j w celu ich zasymilowania. Adam Bartosz. W Polsce nie istnieje ż n d n r , organizacja zajn. u j ą e a się Cyganami l u b badaniem ich k u l t u r y . Zajmuje się n i m i a d m i ­ nistracyjnie odpowiedni departament, p r z y Ministerstwie Spraw W e w i i c t i z n y c h . N a t o m i a s t badania prowadzono są. na ogól przez pojedynczych l u d z i zainteresowanych t ą p r o b l e m a t y k ą . W latach ostatnich p o w s t a ł y j e d n a k dwa o ś r o d k i zainteresowali cyganologicznych, oba z w i ą z a n o z etnografami. P r z y Uniwer­ sytecie W a r s z a w s k i m d z i a ł a Loch M r ó z , k t ó r y s k u p i ł grono stu­ d e n t ó w i r e a l i z u j ą w s p ó l n y p r - g r a m badawczy. D r u g i o ś r o d e k t w o r z y się w Muzeum - O k r ę g o w y m w T a r n o w i e , gdzie p o w s t a ł z a l ą ż e k kolekcji cygan- logicznej. O ś r o d e k ton dzial.i w kontakcie z K a t e d r ą . E t r i o g i a u i Slowian l * J . David Smith. W W i e l k i e j B r y t a n i i jest o k o ł o 60 000 k o c z o w n i k ó w Z tego w i e l u m a s t a ł o mieszkania — k o c z u j ą sezonowo. D l a za­ c h ę c e n i a ich do osiedlenia so^ buduje się b i w a k i . I tak od 1970 r . zbudowano 160 takich pól b i w a k o w y c h , dobrze u r z a d z o n v c l i . Milena. Hubschmannova. W C z e c h o s ł o w a c j i mieszka około 300 000 R o m ó w . S ą t o : R o m o w i e s ł o w a c c y — s t a n o w i ą c y ok. 80% całej p o p u l a c j i c y g a ń s k i e j i R o m o w i e w ę g i e r s c y — k t ó r z y stano­ w i ą o k . 10% l u d n o ś c i c y g a ń s k i e j . Obie to g r u p y s ą z d a w n a o s i a d ł e . N a t o m i a s t R o m o w i e Olascy (Wlascy, Walascy, W o ł o s c y ) s t a n o w i ą ok. 5—10% i do 1959 r. b y l i k o c z o w n i k a m i . Ponadto i s t n i e j ą bardzo m a ł o liczebnie grupy R o m ó w czeskich oraz S i i i t i . S ą honiogcnicziiio e t n i c z n i . W czasie w o j n y z 8000 R o m ó w czeskich o c a l a ł o tydko ok. 600 o s ó b . Reszta s t a ł a się o f i a r ą nie­ mieckich o b o z ó w . P r o b l e m e m jost ogromna ilość R o m ó w we Wschodniej S ł o w a c j i , gdzie jost i c h o k o ł o 40% i do niedawna b y l i bardzo zali żni oil l u d n o ś c i i-oiniozoj. Obecnie w i e l u i c h w y ­ e m i g r o w a ł o do Czech. S y m p t o m a t y c z n e ji st, żo o ile w Czechach o k . 70% R o m ó w zamieszkuje w miastach, to na S ł o w a c j i o d w r o t ­ n i e : na wsi mieszka ok- 70% s p o ł e c z n o ś c i c y g a ń s k i e j . Ferenc Herczeg. W ę g r y zamieszkuje ЗЛО ООО C y g a n ó w , co s t a n o w i o k . 3,5% ludni ści. Z tej liczby о к . 1.4 000 żyje na bardzo n i s k i m poziomie. W lOłil r. w y d a n o a k t n o r m u j ą c y status C y g a n ó w i o k r e ś l a ­ j ą c y sposoby- ich asymilacji. P o w o ł a n o m i ę d z y m i n i s t e r i a l n y k o m i t e t do spraw C y g a n ó w , k t ó r y k o o r d y n u j e p r a c ę w s z y s t k i c h i n s t y t u c j i za.jmujący-ch się Cyganami. W i e l k i m p r o b l e m o m jest a l k o h o l i z m C y g a n ó w , a n a l f a b e t y z m i p r z e s t ę p c z o ś ć . Szczególne nad/.lejo w proc-sio a,sv inilaoji w i ą ż e się z i n t o ł i g e n e j ą c y g a ń s k ą . Dzioń t r z e c i — p r o b l e m y wychowawcze. Elemer Varnagy. N a W ę g r z e c h m a m y 80 000 dzieci w w i e k u s z k o l n y m . P r z y t y m do s z k o ł y u c z ę s z c z a 98% t y c h dzieci, z czego t y l k o 30% k o ń c z y szkołę p o d s t a w o w ą . A ż 30% dzieci umieszczo­ no w s z k o ł a c h dla o p ó ź n i o n y c h w r o z w o j u . N a l e ż y p r o b l e m c y g a ń s k i r o z p a t r z e ć nie j a k o n a r o d o w o ś c i o w y , a n i rasowy, a w y ­ ł ą c z n i e j a k o s p o ł e c z n y . J i s t to g r u p a u p o ś l e d z o n a socjalnie, nio a k c e p t o w a n a przez s p o ł e c z e ń s t w o k r a j n . Mirella Karpati. Cyganie muszą, sami d e c y d o w a ć o swej k u l t u r z e ; czy c h c ą b y ć C y g a n a m i , czy c h c ą p r z e j ą ć k u l t u r ę otoczenia. Andre Barthelemy. N i e jest to m o ć i i w e , g d y ż b ę d ą c p r z e d s t a w i ­ cielami w ł a s n e j k u l t u r y nie s ą w stanic d e c y d o w a ć ś w i a d o m i e o t a k i m wyborze. Elemer Varnagy. C y g a n ó w nie n a l e ż y a s y m i l o w a ć , ani t y m bardziej p o d d a w a ć segregacji. N a l e ż y ich w y ł ą c z n i e i n t e g i o w a ó /.o spi ileozni iścią w ę g i e r s k ą . Colom wy chowania ma b y ć likwidacja n e g a t y w n y c h s p o ł e c z n i e k o m p o n e n t ó w ioh kultury- a ekspono­ wanie p o z y t y w n y c h (taniec, m u z y k a ) . T y l k o integracja m o ż e s ł u ż y ć zachowaniu c y g a ń s k i e j k u l t u r y . W szkoło istnieje w i e l k i odsiew c y g a ń s k i c h dzieci. 1 tak w pierwszych klasach jost 20% c y g a ń s k i c h u c z n i ó w a w ó s m y c h t y l k o 6%. Milena Hubschmannova. S y t u a c j a t a i l i c z b y z b l i ż o n o s ą do w a r u n k ó w w Czechach. System odukaoji dzieci c y g a ń s k i c h josL bardzo m a ł o e f e k t y w n y . Wręcz jost i m obcy-, i g n o r u j ą c y wai u n k i otiiosocjalnc, ję-/.yk. ty-p a n d o p o l e g i a z n y . Giulio Soravia. Sytuacja, w I t a l i i jest i d e n t y c z n a , i to nio t y l k o w stosunku do C y g a n ó w . W szkoło uczy się języka, literackiego, k t ó r y jest bardzo różny- od d i a l e k t ó w . R o z w a ż a się m o ż l i w o ś ć u ż y w a n i a dial-.laiów w szkole, pozwolenia bycia d w u j ę z y c z n y m i . Gabor O a b ó c z . B a d a j ą c z n a j o m o ś ć j ę z y k a c y g a ń s k i e g o u dzieci s t w i e r d z i ł , że j ę z y k w ę g i e r s k i jest u nich bogatszy, r o b i ą w n i m o wiole mniej b ł ę d ó w , niż p o s ł u g u j ą c się j ę z y k i e m c y g a ń s k i m . B a d a n u b y ł y jednak o parto na bardzo malej p r ó b i e . Henriettę David. W e F r a n c j i nio r a ; p r o g r a m u e d u k a c j i cyge.ńк к н л dzieci. SU su jo się więc r ó ż u " m e t o d y . W НКЧ0 i', o d b y ł a sio, z u d z i a ł o m C y g a n ó w , k' nfereneja nauczycieli, k t ó r z y z a j m u ­ j ą się d z i e ć m i c y g a ń s k i m i . Пал u l Smith. P y t a n i e o j u-a.-tiavaaio C y g a n ó w nic jest s ł u s z n e . N a l e ż y p. stawać p y t a n i e — j a k a bodzie generacje. C y g a n ó w w przyszłości '{ Odpowi* d ź jest prosta, — w y k s z t a ł c o n a ! 157 �