https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/27e3d6788f26229a31a1e1e70b315740.pdf 111f802a5b3e43dead5889d9c4f41a8b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:564 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1965 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:515 Title A name given to the resource Recenzje / ETNOGRAFIA POLSKA 1965 t.9 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1965 t.9, s.507-629 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R E С E N Teoria M A R C E L des Lettres Praca Paris, była może czesnej tematu logicznej. ujęć nym. jako w że (wskazując sekwencji nazywa na nie a przygotowuje Główna systematyce, nych pole wieloletnich trudno jest zwrócić Rozdział miejscu badań uwagę I, ujęta się etnografię. terenowych — wości badań w postaci celowo koniec mowa badawczej. Na podwójnej, której a druga jedna r ó w n o c z e ś n i e część daje dobrego sprawiły, a w kon­ etnografii polega cywilizacją euro­ znaczenia przypi­ dążąc się że do do historii, się przejrzystej i całej jej się na nastawieniem zbieraniem pracy n i c innego, jak wskazówki. zajmuje i podziału stosowa­ doświadczenie jasności pozostaje badań rysunko­ badawczych przy Nie badawczy", składu bardzo wykładowcy najważniejsze prowadzeniu zajmuje dokonuje autora reliktów schematami jest t e c h n i c z n e rozwiązanie o ogólne (którą do w technik psychologicznym dobranego jest i skondensowana. „Personel rzeczywistości. Następnie r o z w a ż o n e dla nie­ etnografia, instruktywnymi Rutyna jego więc czasie, zbliża rozdziałów, procedury autora badacza, jest socjologii. pięć przynajmniej zatytułowany osobowością szero­ archeologią między zbliżone metodo­ monograficz­ ginących), nauk tego, Takie od badanie praktyczne systemie do kulturowych poglądy i jej nowo­ postawy badawczej określonym wielce jest zbyt niektóre W w wyczerpujący studiom kultur dość lektura bardziej przemian kulturowego więc w dla w przedstawienie streścić na działania pracy, nowoczesną ją jest kolonialnej. posługiwaniu wyczerpujące przez kultur, że etnograficzna". etnografią Znaczenie kontaktu społeczności do tematyka przy wymarłych"). tzw. danej między wykładami 1942—1956. wszystkim ratunkowych różnicy ułatwieniu innych etnografii ewolucji badań z lecz coraz wstępie przede Faculté latach określonej pogłębionym, we etnografii la nawiązaniami odchodzi badaniem wyrażone cel tzw. ludów nosicielami ustalenia za w zaznaczyć, procedury z związku „metoda wyrazem lecz związku jakościowej na także jako de to t a k p o t r z e b n y pewnymi jest wysubtelnienie w E 1 9 5 7 , s s . 108 etnograficznych, z etnografia węższym, Dalsze potrzebę głównie sywanego wymi, i on widzi „etnografią autora pejską ku właśnie uważa określane w Sorbonie wypada metod Paris autora na nie jest badawczej autora Publications France, przez temat wstępie przegląd dla mikrokosmosie. wskazują, na nowoczesna porównawczych koniecznością sam de rozczarowaniem: jednak Uszczegółowienie autora a Już procedury o n , że I'ethnographie, druku ten pewnym krytyczny jest Uważa de do na J metodologia Universitaires dyscyplinach pokrewnych ujęcie wg z etnograficznej w kich niego pośmiertnie. łączyć etnografii zarys co przez została się Presses przygotowywana prowadzonymi Wydana Méthode GRIAULE, de i Z zasady pierwszym do kompetencji za pomocą materiałów systematyzacji, organizacji i badanej komplekso­ w ekipie tzw. w krytyki ekipy terenie, zebra- �RECENZJE ó08 nych materiałów swe uwagi, Najdłuższy tytuł terenowych dezyderaty ze badań w instytucji rozdział i obserwacja jest naukowej, II (obejmujący faktów przygotowawcze techniki badań. w społecznościach, n a z y w a n e problemem, Przy w stosowaniu problemu nieniem (na centralnego podstawie a ludzkiej. rzędzie kontrolujące ale badaniach jest terialne), być 1 autor faktów uprzednim przygotowaniu zaskoczeniem istotne i by elementy. badanych lub jego się etap etnicznych, językowych, ocenie informatorów badanego i runku nien a być porcji, ani pośredni. być — W aby n i e stało zachęcającym opłacanie do przede lub wykorzystaniu pewne W — się t o a n i e l e m e n t e m koloryzowania wszystkim przysług ciekawej dane. on to z wyróżnionym mają po dla niego najbardziej ludów własnego autor poświęca do różnych jakimi osobowości. ope­ Zespół reprezentatywności główną wywiad trudność w zachowaniem w właściwych się odnalezienie Wywiad znając zakres przez autora w tym kie­ wi­ pro­ informacji, najwłaściwsze interesującego pośredni którzy utrzyma­ Informator do dalszych wydaje dla ustny pożądanym informatora. jak do tylko one kryteria, cechy zniechęcającym takich, był na wywiadów: autorowi autor piśmiennictwa wywiadem obserwacji. informatorów, Ostatnim, i dla zysku; umożliwienie aktywności widzi typy wypowiedzi opłacany, nie to oraz zwyczajowe dokładnie zawsze na ma­ Może zalicza t y m etapem widzenia główne kierowaniem swobodnych znaczenie ile n i e na kulturowy przedmioty konstrukcji) obrzędu względu kątem dwa ustnym pomiędzy ze z przy­ obserwowa­ n a i c h przynależność i ze w z g l ę d u pod wyróżnia autora związku jest bezpośred­ owocne. obrzędowe, o na­ tam słusznie fakt (np. studiowanie ze w z g l ę d u zjawisk wywiadzie proporcji zdaniem ludach, tych społecznych, dobrany Autor prowokowaniem przedmiotu rają opisywanych winien właściwych jest informatorów środowiska. wywiad niu badań typu każdy kierowane meto­ przydatne o d stałości stałe rozwój z jednakowości muzeal­ obserwowane celowo o Trzecim części, o to w y w i a d y . grup przy tak, by być np. całości, być głównie chyba nazwy, uwzględ­ społeczności. bardziej się, z Zalecony jest zwłaszcza były relacji Piąty opis się widzenia winno obserwacji że względnie one badacza której danym subtelniejszym także badanej tego, obserwacji Mogą etapem doborowi z kątem to badań. za zależną posługiwania Czwartym uwagi ruje autor sprawę obserwacje wiele coraz penetracjach do nad intensywna). zjawisko Przydatność sobie fakty zagadnieniem centralnego stanowić typu przy uważa bezpośrednich piśmiennictwa. ku огаг zaplanowanie zorientowanie pod Każde obserwacja, ludzkie, kulturowych. on wywiadem. (materiał, Zachowania ruchomych może tylko pomocą użytkowania, itp.). problemu specjalnie jednak za jest odmian odmian. tok wszelkiego przed wewnętrzna (sposób obrzędowe zalecone tych formalnej, że archiwów) (metoda założeniem Zdając badanie obserwacja przestrzeni nosi omówionych nad tym samym <za z w i ą z a n y bezpośrednia wyróżnia i autor uważa, pracy) z etap to ewoluejonistycznym etnograficznych których zewnętrzna jest kulturowych. zmienny, zbadaniu przydatny etapem faktów w przebadanie dostosowany pierwszeństwo w z ramowy, znane nych badawczej ekstensywną, i b a d a n i a postępowania a organizujące kwestionariusz zostało i Kwestionariusz uważa nawet wyróżnionym niej czasie połowę literatury porównawcze zewnętrznej, T y m niemniej kwestionariusz nego, w przy strony ideologicznym. ekipie Pierwszym terenie. Drugi i ostateczne sformułowanie od natury w t a m metodą drugiego uzyskanych porównawczą, nie ściśle tego poczynając treściom badania badanego zagadnienia, danych badane to być ograniczone odmianach dą Mogą blisko kulturowych". o s t a t e c z n e w y d z i e l e n i e -pola b a d a ń , d o k o n a n e wielu przekazując wskazówki. wszystkich „Wykrywanie etapów i badań polega sami rozdziale na zbie­ etapem �RECENZJE badań jest posłużenie metodycznymi. o rygorach zaś w o I się tak zapisu, dyscyplinami w o związku badaniach językowych, stosowany głównie o historyczną podstawowe grafia dochodzi badania całej przy do do faktów stosowaniu kategorii o na których i faktów otaczanych Metodę walorze poznania dochodzi Autor każdego i źródeł historyk dopiero one zbadanego zadanie faktu chodzi autor poprzez widzi poprzez zestawieniu badań przede społecznego Etno­ bezpośrednie po podjęcie za radzi Jeżeli — drogami: i lub autor wywołanych. innymi też chodzi użyteczny dyskrecją zapisów. kultury postuluje Miałyby tak etnograficzną historycznym badań przypomina jeżeli filologiczną tekstów metodą osiągnięciami opracowań, zbiorowy, etnograficznych psychologicznej. znaczenie z podstawie ich autor wywiad uzyskanych szczegółowych. metody miejsce w także formie etnografów. pokrewieństwo migracji instytucji, serii ustalić analizie stwierdzeń dróg na badaniami przez a językoznawczą 1 atlasowej uwagę poza i i jej rozróżnienie wykrywanie a często stosować metodę zwraca pokrewnymi, metodą monograficznej techniki, badawcze, tajemnicą z 509 przy za­ wszystkim w świadomości jednostki. Trzeci nych 0 rozdział problemach pisemnym, kowym faktów. krytykę do oraz Do krytykę źródeł źródeł krytyka gę na na czas, lub miejsce, Rozdział technikę takiego prac, w jeżeli schemat dzące chodzi opisu, W zdanie zasadzie jest dość byłby on z luźnych notatek autora. obawiającą Nie niami nie (co w i ą ż e to W i się to lub spełniają, lub W doty­ odróżnieniu badania winien na się wagę i opisy­ zwracać uwa­ ze względu przedstawia zwięźle na i danego (kto czynnością autor „ubogą przekazywania przedsta­ przez obrzędu i jakiej ele­ wyboru proponowany i jego czynności w wyobrażeniach konkretnego, jednostkowego w rozszerzony tej kryterium niemożności się one etnogra­ aposteriorycznych rytualną z tą służyły specyfikę rolę zasadę zakończenia jako najlepiej poruszonych autora refleksji nie by oczywistej przedstawienie zamiast socjologią, przynależności elementów wydaje on stronę tam plinę bogatą, wobec przez a czasie specjalną Ważny jeszcze umieszczone na wyróżnia jak w badacz wskazuje obejmować: krótki, już apriorycznych też faktów. — źródeł informatorów, społeczność materiałów", winien opis krytykę ich ich zbadaniu. materiałami, proporcje wyobrażeniową nim dźwię­ spełniały poszczególnych Autor źródłowych językoznawstwem partii o w sytuację. Wskazuje który Konkretny że i problemu. zbadanych i stronę przypuszczać, kończy się materiałów Rozdział badań: tam strony daną po ludzkich zebranymi autora dokonuje) działające ich jest posłużenia wszystkich uczestników). toku przypadkowość ich konstrukcji. opis. w zachowań od przez „Opracowanie wienia konkretny przebiega technicz­ i wiarygodności tej k u l t u r z e przeprowadzana wybranego przedstawionych w zatytułowany udokumentowaniu mentów jaką już Mowa filmowym wyróżnia krytykę wytworzonych i innych osoby V, ficznych źródeł on zupełnie materiałów. Autor materialnych funkcji, pisanych pracy typowość zalicza o materiałów. fotograficznym, zebranych krytyce. przedmiotów strony faktów obrzędów, faktu. utrwalaniu mówi zebranych kartograficznym, krytyki i od „Zapis", organizacji poświęcony jej. K r y t y k a niej wania i i jest kultury czących od IV autentyczności danej zatytułowany rysunkowym, rejestrowaniu Rozdział 1 pracy, rejestracji n i m spraw. i Należy uzupełniony. Pracę przez wydawcę, a widzi etnografię pomiędzy krewną", pokrewnym lecz pocho­ jako dyscy­ dyscyplinom całych materiału. jest celem ani nawet tego omówienia wyczerpujące polemika wypowiedzenie z poszczególnymi się, c z y i o tezami ile w s z y s t k i e i zalece­ najważ- �RECENZJE 510 niejsze problemy najwłaściwsze szczególnego stawienie nizmu. w metodyki nacisku metodzie Opis na 'społecznych. o niepowtarzalności o tkwiących w wszechstronny pracy nie nie ficznego mamy opisu widłowości mowaniu nego traci metoda o dziś t u służyć przez coraz od takim w małych porównawcza się wydawać przyjmowaną w takim dofooru mało istotna. LÉVI-STRAUSS, Les de F r a n c e ) , P a r i s 194:9, s s . 6 2 3 . Tylko samodzielna ne jedna jeszcze Straussa jak na których czytelnikowi trzeba i polskiemu dodać przez otwarcie jącego roku ficznych, w 1962 r . W jak i Najczęściej bo wiekowy ślana w ujęciu Sorbonie . się w Recenzji w jako dotąd innych rzeczą symbol rodzaj literaturze ludzki Claude na i mogłaby przymiotnikiem, ziemi, Lévi-Straussa w prac by określenie rzeczywistości nauka jako o „antropologia na dwie w języku prace, w Levi-Straussa jakie — tak obie etnogra­ złożone nauka, temat, wartościu­ publicystycznej jednak człowieku jego nie zarówno miejsca, zająć Lévi- przemówienia tylko a Nazwisko spojrzenia i powinna na tym znanych i tego naukowej Polskiej" naukowej pracy Do 1 w szukać w udostępnio­ polskim . artykuły naukowych. nowoczesności humanistyki tej h u m a n i s t y k i poprzez (Presse artykuł trwale relacjonującego, próżno párente sylwetki „Etnografii prac czasopismach polskiej lat Z 2 la większy zostały wypowiedzi, doczekały nowym jest jego jednak współczesnej rozwoju określana pew­ się Kwaśniewski tłumaczeniu zarówno krótszych na w kilku wyłącznie jednakże zainteresowań wanym „Argumenty", socjologicznych często . od szerszego, 3 się 4 rozu­ okresie wydaje de i jeden Lévi-Strauss, ich wydanie akademickiego pojawia élémentaires książkowa Claude przez niektórych, omówienia wydane jest popularyzowanie czasopismo nieco structures pozycja autorem tłumaczenia francuskim pra­ takim przypomnieć. Univeirsiitaiire zbiorowej, monogra­ drobnych Krzysztof C L A U D E recenzowanej przy Polsce jednak metoda porównywanych w Perfekejonizm Tylko w przekonaniu ujęciu uogólnieniom etnografii przeciw­ ewolucjo- zapominając Jednakże rozumowaniem. metodyką jako nim nie społecznościach. może się kryteriów nieraz to się położenie grzechami W znaczenia. przedwczesnym Wydaje chyba powszechniej posługuje prawidłowościach. zależności pracy. nią i autora historycznego, pomocniczego z tej monograficzny, techniką procesu w zainteresowań tym opis w jej tezie. Jest marksistowska czynienia stwierdzonych nasilenia słuszną do ma — swego zawarte obciążonej ogólniejszych historycizno-porównaweza — jest Nauka konkretnego nim są na podstawowej porównawczej, monograficzny naukach faktów etnograficznej skupienie uwagi bardzo problemy w plano­ pozornie wiekowa, antropologia, nowa, jak okre­ strukturalna". C. L é v i - S t r a u s s , Smutek tropików, Warszawa 1960; t e n ż e , Rasa historia [ w : ] Rasa a nauka, Warszawa 1961, s . 1 2 3 — 1 8 0 . C. L é v i - S t r a u s s , Co to jest antropologia społeczna, „Argumenty", R . 4 : I 9 6 0 n r 1 2 3 (16 X ) ; t e n ż e , Kryzys antropologii, t a m ż e , R . 6 : 1 9 6 2 n r 12 (19 I I I ) . P o r . t a k ż e S. K r z e m i e ń - O j a k , Antropologiczne wizje C. LéviStraussa, t a m ż e , R . 8 : 1964 n r 16 (19 I V ) ; t e n ż e , Uroki barbarzyństwa, tamże, n r 17 (26 I V ) . 1 a 2 C . L é v i - S t T a u i s s , La pensée sauvage, P a r i s , 1962, (rec. A . K u t r z e b a P o j n a r o w a , „Etnografia P o l s k a " , t. 7: 1963, s. 5 0 3 — 5 0 6 ) ; t e n ż e , Le tote­ mismo aujourd'hui, P a r i s 1962 ( r e c . К . M а к u 1 s к i , t a m ż e , s . 5 0 6 — 5 1 5 ) . Najczęściej n a łamach t y g o d n i k a „Kultura" w artykułach S . Żółkiewskiego, p o l e m i k a c h J . Słojews-kiego, Hamiltona. 3 4 �RECENZJE Zainteresowanie, kręgach ryków literatury, wiście jakie naukowych, n i e stać antropologia wśród 'których następnie się udziałem etnografa, „ludoznawstwa" — kultury, w wszystkim teorią kultury. jących swoje kultury na i przez Aby Claude W kultury taką ślad przez nimi drogę, drogi w mistrzów mienne. ku, w storii w się pod — ale własnej, Na dwie obecnie nie recenzowany tytułem pozycji, różnych zwłaszcza o sugerowane jaką dotąd zbiór i jej metodologicz­ nauk o człowieku. autora, 6 dziś w skwapli­ polemiczne . dotąd wydane przez po­ autora, rozwoju tej stosunku do jego wydają się zna­ pozycje szkiców we teoretyczna elementarnych równoznacznym które również szczeblach szkoły nie­ metody pozycji, wypowiedzi omawiające praca niego nas, lecz wypowiedzi samodzielnej tej drodze antropologii pozostać kilku reprezentowanej na zbliżającego strukturach z różnych z nazwą lat, w y ­ nowego kierun­ strukturalnej . 8 czytelnikowi polskiemu pracy, etnograficznej dokładną odniesieniu 9 teorii niego u opiera­ tradycyjnej i przez tych niektóre studium z nie może różnych własne rozwoju teoretycznych, Lévi-Straussa rozwoju również rozwoju przez wspólnym teoretyczne nas praca ficznej , w recenzowana przypomnieć literatury zajmować przez jest jak gruntowne utworzenia pokrewieństwa, stanowisko szy iść znaczyły drugą 1956 r. Pragnąc pory 5 7 antropologii turach zarówno i poprzedników . Pierwszą pokrewieństwa, dany tej reprezentowane kierunku Claude kierunku fazy socjologii zresztą oczy­ strony zainteresowanie metodologiczne, krytycznej ogólnym publicystów , powinno jaką stanowisko do tylko histo­ może z jednej zaś implikowane wytyczne oceny przez i nie współczesności, rozważań różnych postawić czerpanych znajomość Nie dotąd drugiej filozoficznej), niektóre kraju. z studium kierunku bardzo Polsce zainteresowań wystarczy reprezentowana zastępują za nie w przykładach z w należy przedindustrialnej wsi, przedmiotu przyjąć właściwie w na antropologii naszym zajmują notowane zycje, i jest do nowego móc w tradycyjnej, kultury tyle dziś sztuki, reprezentującego wszystkim (także kokieterię dotąd implikacje Ocenę przede budzi miejscu historyków „strona", nie etnografii jednak brak koncepcja druga Lévi-Straussa, udostępniono Francji ta kulturalnej swoistą badawcze. wie co współczesnej społecznej ne Właśnie studiów doświadczenia wiejskiej, zakres czuła przede pierwszym również tradycje tym strukturalna na chyba 511 jest do analizą autor francuskiej treści jej i metodologiczne tak wielką podjętego którą szerokiego monografią jeszcze raz na istnienie wielkiej zdobył i sobie światowej, rozdziałów. zajęte kręgu przez nowo dla nie chcemy Interesuje autora badanych tematu, pracy specjalne o miejsce w tej nas w wtedy po w pracy pierw­ Omawiana literaturze wykorzystania hi­ chwili tej raz społeczeństw. nienowego struk­ w własnych etnogra­ (i czę- P o r . J . P o u i l l o n , L'oeuvre de Claude Lévi-Strauss, „Les T e m p s Modernes",. 1956, n r 126 ( j u i l l e t ) , s. 1 5 0 — 1 7 3 ; G . C h a r b o n i e r , Entretiens avec Claude LéviStrauss, „Les L e t t r e s N o u v e l l e s " , n r 10; A . P a r i n a u d , Entretiens avec Claude Lévi-Strauss, „ A r t s " , 1 9 6 2 , n r 8 7 1 (30 V — 5 V I ) . 5 W p r a c a c h J . P . S a r t r e'a i G . G u r v i t с h a. Wymienić wśród nich trzeba przede w s z y s t k i m E . Durkheirna i M. Maussa. W ś r ó d n a z w i s k u c z o n y c h , którym wiele zawdzięcza w s w o i c h p r a c a c h , wymienia L é v i - S t r a u s s z a r ó w n o k l a s y k a szkoły amerykańskiej L . H . M o r g a n a , j a k w s p ó ł ­ czesnych m u R. H . Loviego, A. L Kroebera, R. Lintona, P. Riveta, M. L e e n h a r d t a , R. de S a u s s u r e ' a i i n . N i e można pominąć wpływu, jaki wywarł na pracę L . S t r a u s s a również S . F r e u d . C. L é v i - S t r a u s s , Anthropologic structurelle, P a r i s 1958. P o r . literaturę, jaką -podaje w zakończeniu s w o j e j p r a c y A . W a l i g ó r s k i , Studia nad więzią terytorialną i rodzinną wschodnioafrykańskiego plemienia Luo¡ „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 7, 1 9 6 3 , s. 3 5 7 — 3 6 2 . 6 7 8 9 �RECENZJE 512 ściowo cudzych) uogólnień wielu w badaczy tej p r a c y dzianem 1 0 . postawy prac badawczej ralną Lévi-Straussa się zupełnie turom jaki má czajonym język się już wnosił nieodzowna już do ładnego do trafności zdolności tej zasadzie i г przecież Mimo uznania prace które w jego spostrzeżeń literackich. W pełniejszego pracach, żadnej mi struk­ Dlatego polskim, też przyzwy­ tłumaczonych naukowych, pasji jednakże wykładu pozyty­ struktu­ nie wydaje przyjąć. gruncie dla szkoły, elementarnym można na spraw­ innej antropologię s.), p o ś w i ę c o n y znajomość się wszelkich n a d kulturą, w (62i8 prac autora wytycznych chwili tom wielu daje stać jako przez Lévi-Straussa jego nie w przez może autora reprezentowany lepsza stylu publicystycznych Lévi-Strauss tez nowych dalszych zajętej teoretycznych stwierdzenia, jego polski, „polskiej" w wyprowadzenia na szereg znajomości marksizmu. aby pokaźny pokrewieństwa, wydaje sobie założeń kierunek i rzutować podstawowych kierunków wnosi już wychodzących nowy możliwe, terenowej będą i jej przyjęcia np. z współczesnych fermentu, pracy z kolei przyswojenie współczesnych, wów i doświadczeń Dopiero możliwości innych jak nowych t e o r e t y c z n y c h , które swych na badawczej przecież koncepcji pracy metodo­ logicznych. Lévi-Strauss kliwym wykładającym ślady jest z form T wania. W dla i jak zainteresowań leży ludzką ku tym, jakie turach pokrewieństwa tych struktur niających turach się i z syczne tu bardzo w ma wskazać silne. przyszłości. U form podłoża zrodziła przed ale o przykładów Punktem tego drogę na do naturę jednak struk­ przykła­ uzupeł­ ludzka. je Ma zara­ wieloaspektoi ująć pracą o bogatszy, a jest struk­ odtworzenia wykazać laty wyjścia kierunku przez zarazem sklasyfikować jest norm procesów elementarnych natura autora dwoma postępo­ o elementarnych przykładem podstawowych, norm trwałością przedstawienia Praca badań studiującym zrozumienia przeciwstawnych, tej, którą konsekwencji. Praca wni­ France, społeczeństw podyktowanych próbą działania. recenzowaną Wybór badań dla od kierunkiem form z społeczeństwa i de i umysłowego zarówno własnym pierwotnej, te bystrym College kulturalnej kierunek wielką naszego i życia kultura. podstawowych, tych -swojej kultury kultury pierwszą źródeł metodologiczne są ten stworzyła podstawowym zróżnicowanie Analogie kiej" dwu różnych podstawowej, zgodnie wość jest i znajomości rozwoju następnie pokrewieństwa warstwy zem tłumaczy ich zainteresowań profesorem społecznej społecznej budowania teoria z zawodu obowiązujących publikacjach i dla z antropologii organizacji użytecznością historycznych, filozofem, bieżącego, odtworzenia swych pierwotnych życia zagadnienia daw nych prymitywnych dzie wykształcenia obserwatorem w typy. myśli „dzi­ ujęcie przede kla­ wszystkim nazewnictwo. „Przez w struktury przedmowie — krąg krewnych nych dzielą dzić i elementarne systemy, związki niejednokrotnie strukturę pierwotną i system stanowi Por. A. etnograficznych 1 0 określa lub tych, motyw autor uprzywilejowanym". nazewnictwo pierwotnym (grupy: małżeńskie" decyduje wyborem pokrewieństwa których spowinowaconych ich na dwie z sobą w w Z (s. I X ) . O nim do teorii lub to, co w się zakazów. systemów wyborze psychologia socjologii przepisy Praca — pisze od razu wszystkich i tych, którzy ostatecznym wiążą i pozwala określając mogą, ekonomiczny przywilejów wstęp które którzy jednak rozumiemy nazewnictwo jako krew­ nie mogą wcho­ współmałżonka jednostek; nazywa zawierania poświęcona pokrewieństwa, K u t r z e b a - P o j n a r ó w a , Uwagi na- temat b a d a ń terenowych гое Francji, „Etnografia do autor ustalić się małżeństw, strukturom której organizacji Polska", jako niekiedy t. powinna i metod 8: 1964. �RECENZJE prowadzić wraz z kompleksowym chologicznym) logiczne, i stających je w autor nad i same) grupy myśl na taka w natury dziej i stanowi zakaz zarazem różne niejako stając i dokonuje zarazem Część czym I za M. tego, i Nawiązuje do rozwoju izawierania uprzywilejowany Część ralise) nia II w na do uogólnienia, stwo) szczegółowe lijskim, w stwierdzeń analizuje mu części systemy się lise), od struktur stwa nowoczesnego. 33 - K t n o g r a f i a zasadą do studium myśl przejścia pierwotnych W Folska, t. I X spi>- w niej wyra­ przejściem I a występujące wymiany [élémentaires) rozdziale jako w nas dwu na wsi rodzin) zasadę. gene­ (l'échange jej ludów. istnie­ Autor po­ (wewnątnz- II częścią było — ludów, pozwalają­ badacza, swoje w zasady Chinach ograniczonej i w do złożonych do uniwersalnej społeczeń­ austra­ przechodzenia społeczeństw, Indiach. W (complexes) podstawowych od autor konkluzji „uogólnionej" podstawy po obserwującego własne społeczeństwie konkretnych powraca etap między różnych siebie do wnio­ uniwersalną u i wewnętrzne oczywiście analizy tę różnych doświadczenia przez i i wykazaniem pokrewieństwa przyjętej wymiany (znana „wymiany" kultury tym małżeństwie zrozumieć życia z konkretny rodzeństwem między z własne systemów od z przepisy kuzynami. podstawową, zewnętrzne oświetlić Polemizuje w małżeństw granice (w etap się między jakiś przy traktowana specjalne PiagetaJ zasady czerpanych przez i pomiędzy zawierania ile ostatnim systemu i porządku, stara i kuzynami dobrze wyrwanych Autor wymianie między krzyż" szczegółowej małżeństwa zajmuje krewieństwa, O do do bar­ ograniczonej", „wymianę" inny uogólnieniem współczesne II, w ogólnych „na określa poparte kultury reguł klamrą nią przepisów małżeństwa Freuda w i powszechne przez pozwalający przypadków również — widzi systemu ich stosowania. nowego „darów". zasady małżeństwa, się zakup, widzą­ należący jakąś Poprzez „wymiany dualistycznej, przykładach, i myśli sądzi, organizacji, ta jest ceremonii wymiany małżeństwie zajmuje konkretnych na problemowi małżeństwie przypadek, równuje, wymianę cych w w systemu przyszłość w gdyż odbicie uniwersalna te teoriom z autorami wyłącznie jest zawsze małżeńskich również reguła ludzkie (nie ludzkiego, organizacji. związanych psychologicznych małżeństwa pracy charakterystyce jest nim Lévi-Strauss a odniesieniu grupowe) z instytucji (croisés). grupy ludzkiej. dawniejszym zakazów nowego ona Widzi natury mija. organizacji widzącego małżeństwa, forma Ustala zasta­ się c z y też jako systemy kategoriach koncepcji Frazera, współpracy socjologia"), wstępie niektóre dla kultury. Reguła charakteryzując egzpgamii, historyczny i w wymiany, kuzynami który poświęcona małżeństwa endogamii zasadę to przejście. Maussem, podstawy skami z pracy sprawa jest, się do We wszelkie Polemizuje składnik sobie psy­ (społeczeństwa). praw organizmu instynkt kazirodztwa przeciwstawne logiką przyczyn X V I w. złożonego, c h a r a k t e r y s t y c z n e g o nającą kultury obejmujących przyrodniczych integralny i sprzeczności „także i wniosków. i przeciwstawia wyłącznie i wkładem dorzuca obowiązującą Autor przed Jest dyktowanych szukających kazirodztwa niego części natury małżeństw, właściwości konflikty (a a u t o r strukturom ekonomicznym organizacjach". dwu norm krewnych. n i e powstała Dla „o oraz zachowania H. Maine'a) zasadzie społecznych. naukami poświęconymi motywom zachowania. psychologia wstępu zawierania temat się tłumaczącym przeciwstawieniem bliskich H. Morgana cymi ze regułą zakazów społecznej stylów uniwersalności uniwersalną istnienie że bardziej się stałości Taką (L. coraz następnymi, społecznym z różnych składa się dwiema pozostawia j a k fizyka, biologia, się Praca lub decyzje postawom wynikające n a u k -takich, nawia jedną (gdzie 513 i (genera­ małżeń­ zasad po­ powstawania �RECENZJE 514 zakazów z małżeństwa, Malinowskim dowskich i próbuje pokrewieństwa. Zakazom z prawa pragnienia ich rządku, entropii. mienia nie o występującym się, wyrazem i egzogamia i braterstwa. niektórych tę grupy miejsce znaków w jeden życiu społecznym, rolę i zajmują jest ( r e d . ) , Essays G L U C K M A N on the wy­ łamania po­ porozu­ jednak stopień ogólnym systemie wartości . n Anna M A X a psychologów, do w freu­ systemów podstawową: (s. 6 1 2 ) . R ó ż n y jakie z przez dążenia samą Polemizuje koncepcji jako analizowane naturalnego pełnią i integracji wymianę z porozumienia przeciwstawiają doskonałości opartym zagadnień wysuwane stosunki będące Język i wnioski kazirodztwa jednostkami przez porozumienia, o natury złamania, między osiągniętej egzogamii oparciu przedstawić rastającym do natury w ritual and Kutrzeba-Pojnarowa social relations, Manchester 1962, s s . 173 Na powyższą rites Les Tribal de Society, lysis of Three całość passage, składają s. 5 3 — 8 8 ; D a r y l l a Yako Mortuary Symbols of 124—173. E. Evans-Pxitcharda, M. Początkowo Sciences). szkiców przez Wobec tesa tego M. i i Gluckmana Forde'a były Z analitycznego, a Gluckmana szkicami odbiorcy typu kręgu i Forde'a Fortesa rezygnacja Odbiorcy Nie Arnolda się z z rozważań tylko Van tytuł oferują inne dla bardziej wygłoszone Simon Można od izałożyć rzeczy obejmował zagad­ że i nie zyskała mieć szkicami na się, pisanie że ludzie niemniej zwykle na For­ mogły początku klasy, do napisane dwoma pomylić wypada serii, wykłady nie tymi 'samego i innej książka tego, wysokiej szczegółowych (Social zakresu, między przez Fund samego publiczności nastawionych Interpretation, tego różnica Ana­ (Manchester), an ten sposób in an w wobec szerokiej Office opublikowany W strony się zawsze Turnera Ritual, auspicjami z Turnera. zarysowała dokonania jaki Engels, historię i M. to doskonała n a dzisiejsze Frazer, Tylor, prace Marett, to o k a ż e jest powtórzeniem zadedykowano podsumowania zarazem antropologii, Gluckmana ale j e m u krytycznego nia wpływu, szkicu Gennepa, hołd na V. Turnera, Victora (Manchester) and Succession, wykłady pod został jednak zawodowego. and E. Evans-Pritchaxda i dwa ucznia Ritual na jednak niekorzyść uniwersyteckiego. jednocześnie langes, dodano i trzy Forde'a wykład drugiej i 89—123, historii przygotowane charakteru dla że Death Circumscision i D. do i jego tematycznej. s. Ndembu Gluckmana (Cambridge), (London) opublikować jednak, Forteisa szkice: M a x a Forteisa Forde'a Fortesa antropologii Forde'a zwartości in zamierzano stosunku cztery Ceremonial, Passage s. nienie się s. 1 — 5 2 ; M e y e r a w jego próba całość, dorobku w obrachunku głównym, de Passage Gluckman tym zakresie. z wywarli systemu to ustale­ De spojrzymy obok podjął Jest przeszłością, Jeżeli badanym Rites M. dziedzinie obrzędowości Reville, Durkheim. się, że a Couwstecz pokre- Przedstawione powyżej u w a g i mają n a celu jedynie p r z y p o m n i e n i e pracy t r u d n o dostępnej w P o l s c e , a stanowiącej ważmy p u n k t w y j ś c i a d l a całej p ó ź n i e j ­ szej twórczości n a u k o w e j j e j a u t o r a . Pełniejsza a n a l i z a założeń metodologicznych i w n i o s k ó w tej p r a c y może b y ć p r z e d s t a w i o n a j e d y n i e n a t l e współczesnych k i e ­ runków rozwoju francuskiej socjologii i antropologii 'Społecznej. Z o s t a n i e o n a p o d j ę t a w „ E t n o g r a f i i P o l s k i e j " p o u k a z a n i u siię n o w e g o w y d a n i a 4 e j p r a c y , k t ó r e podobno jest w iprzygotowaniu. 1 1 �RECENZJE wieństwa, problemem I zakresie w tym bości swych jest tomów — ich hipotezy okaże że bardziej De gałąź wanych pod tematu, ale zornie jedną z Frazera Złotej łeczeństwa istnieją momencie się ceremonii jące na jednak Czy ważnego Van — że w sposób sobie dokonał tym w konywania, Odkrycia tego, od się w Gennepa „stałą" ciągu przejściowe, obrzędy procesów zanych że można lub rozumieć czy ślone t u , że rozumienie Durkheima, aspektów kich, który życia zgodnie gijne, okresu laickie. do od i pogląd chciał próbuje od Tylor wywodzi się do był się dalej takiej powstają w tego, co którego prze­ być jako temu między co Po­ najmniej od społecznych staje się ludz­ areli- odniesieniu społeczne boga okre­ sobą. stosunków w to­ nie- Sakralny ściśle analizie słuszny zwią­ dzieje, umysłu świecki. wszystko czczące owoce t a k się dla zresztą stosunki kongregacje — aktowi ewolucji gdy przejścia, społeczeństwa. wykonują pozostają lub którym to to grupy, społecznych gdyż swojej do powstają Frazer wszelką Wynika grupy całkowicie chyba ponad dlaczego ludzie w się od grupy, możliwości religią zdaje czy sakralny, których której dla­ sposób ruchy. stosunków grupy by on istnienia tłumaczyć, charakter momentu, odkrycia i stąd fakcie w od do jedynie odkrycie, (rodzajów drugiego, kategoriach się dokonać drodze dowieść boku przechodzi stosunków, staje Zdaniem może tego próbuje na stwierdził których Durkheima czyli że w dowodzi znaczenia obrzędów. dobrej dokonać tych polega­ okoliczności. końca? na nowego samym który posuwa do człowiek się nie ceremonie, wszystko sytuacji, w w aktu, jak różnych do w tak, jak ale sakralny sakralnego Ten już te mają ma notabene przejściowego, lizowane, nie pojęcia z którą zajęcia są przechodzi pewne zależnie tym, są jednostka V a n Gennep Ceremonie istnieją czynności, dobne nie idei, gdziekolwiek ceremonie. półcywilizowanego oznacza jednego od ogólne poszczególnych 'odkrycie tego, ustalania znaczenie, zależnie funkcji powstałych nieprzekonujący. na każda zawarte własne — spo­ zakłóceń oczywiście tłumaczenie tego sprawdzić ładu momencie tłumaczy przekonujący już mający łagodzenie w się mnogich, utrzymania jest znajduje obliczu społecznego życia obrzędami. ktokolwiek warzyszą które w dla do po­ różni tymczasowych, pozostawiając jest sposób że nie swoje że za polegały życia swego myślowych z tymi czym w jednak pochodzeniem grupy, rezultacie początku, posługuje, s y t u a c j i do s y t u a c j i , o d stany I że czasie. P r z y i w uznany na je jak przykładem świadomość, tradycyjnie Van iż jest problemu dowieść jakim wątpliwość, z posiadać postawionego postanowił doprowadził praca T y m się swoje od jak zaawanso­ źródłach produkcji niezależnie mniej Rites to Engelsa, Tylora, Passage do przyjąć Maine'a, po passage, wzmożeniu można Gennep nie. Jego odkrycia, rozwiązania tę nauki, nieskończenie de funkcją posiada ale prace materiałów. grupy dzisiejszej przewodnikami przejściowych, z do gru­ przejrzeć Gennepa interesuje których dzięki spróbować pierwotna mianowicie, z nich społeczeństwie, jednak tę przejście, ochronie, są Van obrzędowości. choćby materiałów, systematyzuje stanów każda te — mniejsze, ujęcia zbiorów nie jednostki hipotezę w ale przeszło miały zbiorem jej passage, Samo gdyż oczyszczeniu, Gluckmana de jednak Cywilizacja Prace hipotez, istnieniem porządku. obrzędowości tego, rites przejścia, Niemniej wątków, Jeżeli sposobie Książka autor przechodzenia nowego w charakter że się ich prac Natomiast systematycznym siebie spowodowanych w z z nimi wysuwali potomnych przedmiotu. podstawowych religii i owiązanej Marett. analitycznym. gałęzi, przez jego co na mają analizą również zebranych ustalić funkcjonalne względem od Frazer, Coulangesa. nie jest istotnie pierwszy plan wpływ analityczne, Zlota i i większy Durkheima, magii, na Tylor, krytycznie się, problem zwykle 515 i są do zrytua- każdy czło- �RECENZJE 516 wiek pozostaje czenia z w istotą Używane do pojęć ogólnych nicji. Gluckman ich bezpośredniej analizy i ceremonią Ciała jest definiuje z przypisuje nie stanowią tylko można możliwość bezpośredniego je Oba w „ceremonious". się się połą­ pełnią tym w lub dużej Bożego pojęć które mierze wyróżnić do być logicz­ te s a m e razem zresztą mi­ zgodnie całkowicie, nie mogą szeregując dalej przykłady thought), ponadzmysłowe, łącznie, można się of do defi­ Październikową uroczystości odnosi (patterns zresztą dyskutować poprzez okazji z obserwacji należą starannej Rewolucją z rozumowania te pojęcia z t y m , że wartości rytuału rytualnego procesja nie wynikają pojęciem i związane tzn. wyróżnia i wymagających obrzędowego zjawiskom zasadzie Pod obrzędu samym obchody wzorzec częściowo, wyprowadzone. stąd ma pojęcia tym natomiast („rituál"), które choćby niego (,,ceremonious"), rytuałem którymi — typu a pojęcie Według stycznych, czy powyższego wieloznacznych, zastosowania. są styczności boską. funkcje, pod pojęcie dalsze podka- tegorie: 1) działanie interwencji 2) związane nadprzyrodzonych czynności zresztą typu 3) rytuału zmienia go typowym 4) religijnego, określonego stosunki typu albo dobrobyt Rytuał ma są różni tylko ofiarę przodków naniem dla przez kult przodków, przez nich na skutek w sposób działających do użycie do celu jakiś pojęć wzmożenie inny który wyraża mistycznych, cze­ siły sposób społecznych lub mocy podnieść działanie stycznych, które ale pro­ material­ Należy nie faktów sprawę takich, życia wykorzystywania do tychże, t e n sposób tu tego które się rozwinęły sobie zastrzec, rodzaju posiadają stosowany społecznego w że wysoce poza w do Kościele z z do typu wyko­ pełnio­ z tego, i podnoszenia rytualizacji „rytua- ceremonial­ wystylizowane jego ramach i nie wyraża poza że stosun­ określenie stosunkami pozostających nie ról się działań stworzonych rytualizmu j a k też dochodzi niż sobie się zdawać (ritualisation). odnoszące a l e łączy należy do więcej w zgodnie W dla jest on działań, i zmieniania jest zawiera magicznych, tendencję wyrażania to z n a c z y , że r y t u a ł dotyczy Tu jego celem że określonych społeczeństwa. j a k katolicyzm, a więc specjalizowane substancji świeckimi. zarezerwowane t y m , że społecznych, kongregacji wykazuje celów dobrobytu (ritualism) nie na czy w stosunków i funkcjami społecznych kongregacji, constitutive", się passage; ma się o d p o p r z e d n i e g o danej pierwotne materialnego stosunków lub odwołanie de który ochronić zmiana członków społeczeństwo ani działających Evans-Britcharda); grupy. tego t y p u lub nego, substancji ..substantive" rites oczyścić, wyrażenie lizm" np. poprzez ,,factitive", tylko ków użyciem rozumieniu jak jako społeczne przykładem rytuału dukcyjnej nymi z (w podobny; lub ny magiczne sił i pojęć rolami i nie wy­ mi­ danej obejmuje kongregacją, poza Kościołem. I stąd też miennymi, I od płynie właśnie w tym społeczeństwa chem, a że w i e l e jej że rytualizacji form nie różnica można momencie z może stosunków być zgodzić do zarzuceniem życia społecznego się rytualizacji z osiąga pierwotnym można współczesną szeregu stosunków chyba się w z t y m , że Na ze przejściu zmierz­ mimo terenie epoce tego. Europy feudalizmu. wysokim każdy ple­ wspólnych. przy społecznych zmierzch spotykamy że religiami im czynienia z pietyzmem. swój tłumaczyć do a cech Durkheimem, mamy traktowanych społecznych społeczeństwie religią istnienia współczesnego nadal w między negować należy plemiennego stopniowo rytualizaeja Fakt, istotna aczkolwiek typ stopniem stosun- �RECENZJE ków społecznych nia wielu lub, to jak chce „wioski" ludzi w celom; Talcott i służą stosunki gorie jeden i kształci w tym nie w to w cześnie, a jako to synem, córką, obszarze gdzie kapliczki dzieci i że zwyczajów stosunki że dziećmi padku danym żoną role Można też trzeba a to się z i tym jakiś liczyć, 2. więcej Im że przed do najbliższa rodzi zdaje się to nieco się, wielu w jakiej częściowo więcej co męż­ z faktu, niuansów obserwujemy z większym w przy­ zróżnicowaniem że c z y też niż między postępowania, podkreślić, że specjal­ i podporządkowania syna, na okolica), gdzie rolę, wzorów aby i założenia obrządek, niewielkich społeczne w można czasie grupach ziemi, więcej występuje ma do się czynienia traktować którego czy bydła, a rites rozdziela społeczeństwa domu może z pewnym sposób powstają można de się szczepowego więc podsta­ odgrywać oddziałać na gdyż ludzie, którzy wykonują, wpływ jest jest rytuału na stawia świeckie go sposób jego następujące ceremoniał niezróżnicowanych dla ważną ich oddzielenia że i rolę. jego biorą i z okre­ środowisko, Inaczej wykonanie chronić tymi te względy mó­ może ich, względami pod uwagę, odprawienia. hipotezy: ról społecznych, t y m mniej rytuału etykiety. zachodzących i że uczestników, i c h pomyślność, zróżnicowanie pozostaje tu dobrobyt na na skutek zapomnieć, przeświadczeniem, oddziałać mieć zasadniczo jednak sposób mistyczny więcej i obrzędy nie nieznanym jest Gluckman powstaje rytuał inny może I m większe mniej w społecznych, związany kolei powyższe znaczenie przyjąć, obawa Ostatecznie 1. stosunku zwyczaj żyjących nadzwyczajny w więcej Jak ludzi, własności. więc rytuał jakiś czy ludzi stosunków przypadek, wiąc w przyjmując jednocześnie form ślonych ojciec jednocześnie między wowych istnieje czy unikać, uczeń, bratem, siostrą. jako określa w jako konsekwencji passage idzie, i grupie bydła, Wynika czynienia mó­ jedno­ całoroczne. odróżnić rodzeństwem, do Krótko ojcem, powstanie zawierają stanowi Jednocze­ spełnia rytualizacji jest poszanowania mamy przestrzegać dla zbiory momencie. między rodzin, c o ;za t y m należy momencie lub W i i których wzorów jej do się współobywatelem. czy problem pozwalają danym równości się stosunku nauczyciel tej samej korralu stosunków pierwotnym np. ogólnych lub czy uboczu które w społeczeństwie stosunków na rodzaju etykietek, własnych chat (wioska ról nazywa jest w jed­ kate­ wychowuje bogów. jako których a inne nierzadko swoich czasie i w Dzieci wspólnych spełnia przechowuje chwilę tego samym ziemię która konsument, człowiek od gdzie występuje i rodzicami rzeczy, z w zamiast naszych tych i czy kobieta nasze, w przez jako grupy stosunki społeczeństwa. większość terytorium niedaleko konsekwencją czyzna tym ról niewielkiego Pozostawiając nych W tych grupy, z ludźmi, społeczeństwa ludźmi t y p własności, czczą człowiek służe­ stosunki produkcji, większego wypadkach do „multiplex" jednocześnie tymi drugiego. obrębie łączności siostrą. zmarłych, w produkcji, ścisłej stoją grzebie ale tego to posiadają jako wobec polityczną wielu większość jakiegoś właśnie w to g ł ó w n e ale prawa rodziny, pracownik żoną, wynika, swe społeczeństwie bogów są część między I c h członkowie jednostkę które w typu jako czczący tego obrębie pierwsze tendencję charakter produkcyjne z których Istniejące nie wspólne, wysuwać czasie grupy, tego Po dóbr. bynajmniej samym są wiąc celom. wykazuje Gluckmana Grupy krewnych, terytorium. podziału może określenia „diffuse". grupy jedno wielu własności której samowystarczalnej według Parsons, zamieszkujących społeczne z one przysiółki, nocześnie śnie gospodarce mają 517 wyróżnienia. na siebie ról, tym �RECENZJE 518 Przy że czym każdy człowieka określonej Teza Van zaistnieć i jakie łeczne czą to właśnie której grupy stawowego i rytuału rych są wypełnienia na mocnej stycznych działań, antropolog od musi W na gdyby w jest życie Szkic M. de passage. zie poddał stwie społeczne Autor M. domowych, Fortes wystarcza, muszą aby mieć dać s a n k c j e . wiem oni swe łączy i otrzymuje się passage pojęcie służą uświęcają monie i rytuał również Fortes — w jest w ma działało. Role („office", wprowadzaniu akceptują społecznego odgrywają jego rolę nie utrzymywaniu elementarną formą urząd Fakty tylko i pełni, rytuał, w oraz go­ jak również tego, który każdym w grup, Jednym rates obrębie klas struk­ jednak jego by więc posia­ One odgrywają tego faktu jedynie i nadają pozwalają momencie rites de twierdzić, że Pozycja bo­ spo­ passage rites de rolę formalną, mu autorytet, twierdzić, wprowadzania stanowi nie członków de passage. działania czy praw­ słowem To muszą rites anali­ społeczeń­ pozycje społeczne Można który bez są gospodarczych, ,,legitimate", znaczenie wykonywaniu. urzędu, po­ czy wbudowane od zarówno jednak w ma mi­ problem, domowej organizacji, mechanizmem znaczenia ostatecznie. osób ich aparat każdy że pozycje Beruf"). na z ja/ki s p o s ó b o s i ą g a s i ę s w o j ą p o z y c j ę Z „der i dotyczy stosunków. być płynie któ­ społecznych. założenia, i w zbudowa­ jednostka zinstytucjonalizowany. muszą przyczyny — ich aspekt zakresie pod­ obrzędów zrozumieć sprawy wypełnienia charakter rolę do wypełnienia. podkreśleniu go, role obliczu symboliczne. Society, religijnych dużej m i e r z e o t y m , w towarzyszące z do lub prawomocny, urzędu inny czy małżeńskich tworzą, społeczeństwo w role' lokalnych z tej właśnie Tribal wychodzi określone charakter I decydują łeczną którą zupełnie dana Aby bowiem praw in się sytuacji, więc każda symboliczne charakter samą z te b o w i e m rolę, jaką Konflikty w zakresie do kongregacji, których Gluckman ma tym m a stać się p r z e d m i o t e m kategorie mówi Office jednak Wypełniają społeczna, — nimi tych w posunąć wyrasta Tak doty­ od tym by stają ceremonii. działania z naturę and omawia politycznych, nim zaczątku przez Gluckman. danej politycznym. rytualnych, wojskowych tura z skali Ritual posiadają stowarzyszeń. ale kryzysem w zależy w spo­ i o t y m , że można sprowadzić jakiś mistyczne konflikty właśnie sobą której interesów grupy rytuał ze tę o k r e ś l o n ą związane swym że że społecznych, dla pewne decyduje społecznego. n i e można się jego Stąd łatwo jak podstawowe — łagodzenia mogą społeczeństwie, posiadać o i c h spoistości. R y t u a ł y uczestników małej w Fortesa, ludzie nych, czy układu w dobrobyt czynność, c z y s a r n a związane i że do uwypukla przyczyną, że powiedzieć, z podkreślają społeczne to, i wszystkim wspólnoty odwrotnie stosunków innych społeczeństwie spodarczej, tzn. które istoty współpracujące plemiennego badać działania względu i i to s t a n o w i ról nad winien współzawodnictwo, wynikającego podstawie się bowiem, Gennep, jakąś symboliczną odróżnieniu fakt, przez Jej znaczenie i współzawodnictwa. współistniejące się m o d l ą , ne jest wypełnienie przejściowych zarówno wniosku, z Fakt kłótni Van społeczeństwa ludzie przez to konfliktu do w do do a nawet podejmują nimi konfliktów wynikają i kobiet. przede słuszna. pierwotnym niewątpliwie stad twierdził podkreślenia, oznacza momentów zastanowimy społeczeństwie ludzie między niż istnienia Jeżeli służą z niewątpliwie nie przeszkadza, zakresie dochodzi dalej, pól, danych, każdym jest społeczeństwa płodności wartym rzeczywistości de p a s s a g e w faktu dojdziemy tegoż trzech w wobec obyczajowości. atrybuty, rites społeczeństwie, w w roli. że polityczny jednak etykiety zakłóceń, bardziej jego urząd w niemniej akt Gennepa, ewentualnych jeszcze truizmem, ceremonialny społeczna że na cere­ urząd, — mówi standaryzowaną grupę �519 BECENZJE obowiązków i przywilejów nych określonych i ściśle usankcjonowanych Opierając nie swoich tucji się nych Bez mocnej ale typu tura ich tyczną od moralną Podstawowe dów: wodzostwa of t y m , że nieśli ze życie z grup zane the jedną Earth) związanego klany wodzowskie instytucje wodzowskie. tubylców, którzy zespołem wspólne w więzi dobro całości zależy od Przyszli Ziemi, przy czym rytuał wiążący ze s t o s u n k u męża i żony. Główne dobrobytu czącym porę ralnie z dobrobytem "odprawiać życzenia w każdej ziemi Należy przez ważne funkcje je kiedyś których zgodę np. „cement jednostki I i dyncze ich i pozycje porządku wchodzą Trzeci w jej Dzieje się z grę w kolei a a wreszcie że — to I D. na okresie należy wypo­ inną rodzinę. jednocześnie Malinowski nazwał składników, ona sobą pozycji i urzędu. and które dana urzędy, poje­ przejść o rolą społe­ rozróżnienie czy odgrywać, ponie­ ponad nimi nie wypełnia ona t y m , które z nich rytuał, aby potrzebny lub do obrzędzie. niż nigdy Tak warun­ dziedziczenia. rolami, więcej decyduje tak i i wśród wzajemną stosunku lub koń­ gene­ które wprowadzają, to ana­ zapew­ momencie rytualnej t o , że pozycją Death wiele wypełniają i tak Kapła­ celu w przez wypełniać społeczny Forde'a w szereg drugie dlatego i związanych pokrewieństwa jednostka ze względu określoną np. społecznymi zwrócić układ się wypadkową posiadać, na ceremonie, społeczeństwa że zwią­ I ale nie wystarczającym symbolice pozycjami momencie. obdarzyć jako sobie rytuałów postaci Żadna ze sobą Wodzów w Przedstawia w współ­ Ziemi. one odbywają one ludu przy­ rozpoczęli mające religijne systemie w można konkretny szkic ona mogłaby nich danym czy w t a k dlatego, które jednym naraz, teza, urzędami, c z y role, związać z ostateczna a moralną. pozycję się zawiera jak tego obowiązków. pierwotnym. Posiadają pozycji tę wyraża dziennego, wszystkich jednostkę i i pojęcia tylko koniecznym, określonej i użytkowaniu reprezentowane jest ustalająca płynie przeciwko fabric". i urzę­ (Custo­ którzy Kapłanów istnieją poli­ rytualnym. ziemi kraju, ziemię od nie jedność Mitologia rytualnej życiowej, społeczeństwie społeczeństwa jednostką pełni. w aprobatę się grupy, — tak dziedzicznych tym rytualne, niezależnie sprawie I a l e zostały grupy dotychczasowym social urodzenia przodków stąd jednostka w wymienić procedura między do of dla u z y s k a n i a czeństwa waż będącej obie społecznej ważniejszej integracyjne należy Istnieje grupy — tę współpracy i społecznego Podobnie w Kul­ materialnej strażnika nakazów obrzędy to r o z u m i e ć , że i n s t y t u c j e s a m fakt kiem materialnego deszczową. utrzymania. charakterze klanów n a d drugą, zgodnej logii nienie na zespół mistycznych nów gospodarkę klanów. przybyszami władzy religijnych, grupą i mał­ polityczny, dwóch klanów dzięki przez rytualnych źródło o nadrzęd­ się systemowi jedność. postaci drugą tworzyli efekcie utrzymuje system jedyne tere­ insty­ aparatem wfadz wprawdzie publicznych w są sobą scentralizowanym klanu ich grupą z grupą nie uzyskała ze ich instytucji z pew­ posiadają zinstytucjonalizowanej, się w określonych klasycznym nie kontrolujących tworzonych uzewnętrzniać z (Ghana), Tallensi segmentacyjny skupiają związanego dianship o oni osobie zwyczajowo wypracowanemu formalnej, instytucje mówi z czerpią zwykle stanowiącą mogłyby że centralnie dzięki posiadają strony które Tallensi patrilinearnego się samowystarczalnego, nam, i i w społecznych. pokrewieństwa utrzymujących Tallensi raczej wniosku, wiążemy administracji stosunków jednak dostarcza który do egzogamicznego, współzależności. rolną dochodzi typu, przędzy żeństwo, stosunków dotyczącym sądów, panowanie też materiale Fortes miejscowych rządzenia. n a l u b przysługujących czy kontekstach na badań, spoczywających sytuacjach, jest albo Succession, jej an pozbawia. Analysis �RECENZJE 520 of Yako Yako Mortuary zajmują Zasadniczo wane przez jako wyraz nej, w przez Ceremonial. się obrzędy zmiany, której inne. co jako jaka nagle A Dotyczy yamu na Yako, społeczeństwach dziedziczenie, w ogniwa, następowało grupa z Wschodniej Nigerii, w tej były pokrewieństwa obrębie które społeczna. które prymitywnych zasad następowała jednego nowa grupy kokosowej. znaczenia ze śmiercią za t y m idzie, on palmy wyraz brakowało powstawała spadkobranie, i pogrzebowe w antropologów niejednokrotnie na uprawą jakiejś i trakto­ traktowane grupy musiało być społecz­ zastąpione grupie pewne Śmierć jednostki wpływała odbywały zgodnie z przegrupowanie, zasadami też systemu pokrewieństwa. Ten ulec pozornie pewnej Zwraca wane cali on są uwagę przez się ceremonie i że miejsca fakt, i wskaźnik aby i kami są wpływowi. rody ojcowskie Nasuwa spodziewać w pares W tej na bazie ramach pomiędzy są w tu obrębie one w u Yako traktowane Yako. znaczenie o konieczność organizacji ale się zajęcie I do rodowej. poza zajmowanego Nie Naczelnik zakresie tak dlatego, odpowiedniego jednoczące znaczenie. te A nim, a przez można wioski poszczególnych rozproszone wyrazem ich symbols of duchów. ich człon­ przez różne siebie się jest klanów jedno, w zamieszkałych koordynacji. płodności specjalne :rodu, zwra­ zresztą — być Dzieje się wioskach roszczeniach kapłanami mają wioskowej. starają dokony­ to często ispołeczeństwie ich faktyczne pozycję, nie stowarzyszenia kultu, w Yako Forde'a może musi Forde'a. których przysługi, pośmiertne społeczności Pozostają więc tej u do D. s t o w a r z y s z e n i u , skądinąd związanym z k u l t e m określonych się sytuacji w zmarły, pogląd zdanie z dalszych wywodów dóbr wzmacnia indywidualną jest pogrzebowe należał stowarzyszeń i rodowych takie wykonanie j a k się o k a ż e tworzone o o — obrzędy której prośbą prestiżu rodzie, lecz w ludzie do społeczeństw Yako wszystkie znaczenie te inter z do przekazywanie Stowarzyszenia torium. że znaczenia sobą zdobyć nie w wszystkich grupy, zamiennie. I — społecznej ludzie, dla odniesieniu zmarłego uosabia kontroli w spoza pogrzebowe jedynie drugie na osoby krewni dokonywanej jako prawdziwy modyfikacji jej tery­ jednak primus tylko matrilinearnych. interesy, stworzone znaczenia są obrzędy pogrzebowe. Czwarty szkic, Circumscision w Mwinilunga kich w okresie z (okręg Do wsi obrzezania grupy na jak pojawiają się w większości poddał nazwę stacji. pretacja Analizę związki układ przez między przez przez z Luvale, się U Ndembu ilość poziomami krajowców, badacza obserwacją zgromadzenia i punkty się jednak z jego rytualnego i zwraca i i c h strukturą społeczną a grupy. W obrzędami. studium tym a nie j a k V. Turner poziom .się. baczną i to inter­ poziom konfrontacji Badacz uwagę poziom nadał będących Drugi momencie Trzeci zresztą którym obserwacji zachowania cechy które egzegezy. i jednostki zakazom. pewne maski, Pierwszy wyklu­ i płaszczyznach i c h działań poszczególne próbom ceremonii, tubylczej wszyst­ Lwimbe), wykluczeniem, różnych abstrakcji. to świat jak u Chokwe, powyższym trzech składa z Ndembu w s i , obrzezuje, noszących W węzłowe na We występują związanego ceremonii. in kopieniaczym tej, podobnie Luchari, specjalnym osób rytuału pewne grupie są Passage społeczeństwem z ich domów poddawani przeprowadza różnymi stacji metafizyki odgrywane tę W (Lunda, początku analizie trzema analizie na są Rodezji). niewielka czasie specjalnego skonstruowany tubylczej i Ndembu zabiera którym mężczyźni. rola plemion owych Bantu w jako szczegółowej jednocześnie tam północnej chłopców inna Three dotyczy Interpretation. w okres, wracają specjalne, jest Turnera, an środkowozachodnich cza u V. Ritual, poddaje na role on odkrywa — rozważa �RECENZJE zespół symboli odniesienia i się określonego przy poszczególnych zespołu rytualnego do stacjach całego jako Studium niniejsze znaczenia zastosowaną jest funkcji przez autora do abstrakcji, aspektów poszczególnych Powyższy czesnym blemu zespół pod i nie tyle społecznych metodę: jego symboli i jest ze w z g l ę d u ceremonii jego stopniowe szkiców względem magii interesujące i konkretu stopniowe, ukazywanie na wierzeń ostateczne obrzezania, wolne ale ze i obrzędów. niewątpliwie teoretycznym najnowszym podjęciem Studia Studia ABRAMOWICZ, Łódź—Warszawa Polsce od ideologicznych i najbardziej tradycyjnego, nowo­ klasycznego pro­ religii. ANDRZEJ PWN, wyniki względu przechodzenie społecznych Zofia w sposób systemu praktyk. dotyczące na pojawiających wartości 521 nad początkowymi n i e należą sięganie poza niejsze, wypowiedzi romański ich w polskiej K. formowania rozbudowanych. należy nie genezą r y c . (red. etapami do n a j b a r d z i e j okres nad 1 9 6 2 , s s . 1 3 6 , 62 do pełni wypadków kultury artystycznej, Jażdżewski) się W Sokolewicz artystycznej pracach odosobnionych wykorzystują kultury historyków i, co odpowiednie sztuki najważ­ zestawy mate­ riałowe. W minionym dziejom do poznania wysuwają W. a i rozumienia się okresów o formowania logicznych nurtem w genezą głośną prace to Jako ludowego pracą A. K. spora dziejów 2 obszerne nasza twórczości znajduje pełne rysuje się kolejnych znany jedyny nurtu orientacja Dziś uzasadnienie. prac o każda jest o genezie istotną praca polskiej rolę. bowiem tradycji podej­ archeo­ Europy. dziejom w dyskusja ludowej . n i m stało Polsce, dawniejszej feudalnej uczestniczył sztuki w wczesnych zainteresowaniem. wczesnym wiadomo, Dzięki do nich szkice archeologa, artystycznych sztuki jak sztuki sięgnąć się wniosły wśród dociekliwe materiałach poświęconych poświęconych czoło liczne nowa Na to, odegrały Na początkach krzyżowania sztuki . Była prac dużo n o w e g o z największym archeologii 2 i pozwala przedstawiciel Piwockiego Abramowicza archeologów. plastycznej, proces z cennych rozprawy kierunków jest ilość s i ę , iż s z c z e g ó l n i e prace sztuki, przyjmowana wyraźnie wpływów się się p a ń s t w o w o ś c i . zagadnienia Abramowicz Polsce. tych archeologom początkach Zainteresowanie A. pojawiała Polski. Wydaje niewątpliwie H e n s l a >. D z i ę k i raczej mującego z XX-leciu sztuki n a obszarze 3 się W sztuki dyskusji nad zainicjowana dyskusji możliwe tej prze- W . H e n s e l , Sztuka społeczeństw paleolitycznych, Warszawa 1957; t e n ż e , Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna, w y d . 2, W a r s z a w a 1956; t e n ż e , Polska przed tysiącem lat, Wrocław—Warszawa 1960; t e n ż e , Z badań nad polską ceramiką wczesnośredniowieczną, „Sprawozdania Archeologiczne", t. 2: 1956, s. 1 6 2 п.; t e n ż e , D e la fonction des pendeloąues en forme de binocle, „Archeo­ l o g i a P o l o n a " , t. 3 : 1 9 6 0 , s . 1 5 5 — 1 6 6 , W . H e n s e l , A . B r o n i e w s k a , Starodawna Kruszwica, W r o c ł a w 1961. A. A b r a m o w i c z , Uwagi o problematyce badań nad sztuką w Polsce wczesnośredniowiecznej, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 8 : 1 9 5 4 n r 4 , s. 2 1 0 п.; t e n ż e , Przedmioty ozdobne z grodziska łęczyckiego, „Studia Wczesnośredniowieczne", t. 3 : 1 9 5 5 , s . 3 3 5 п.; t e n ż e , Sztuka rybaków i rzemieślników gdańskich XI—XIII w., „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 8 : 1 9 5 4 n r 6 , s. 3 2 4 — 3 3 9 . K . P i w o c k i , O historycznej genezie polskiej sztuki ludowej, W r o c ł a w 1953. 1 2 3 �RECENZJE 522 sunięcie początku odleglejsze, wystąpienia aniżeli Przedstawiana wprowadzoną dów Ferdynanda cach cepcjami np. S. się na jach M. W wytworów zabraknąć mogą pracy źródeł A. nie nad Autor w znacznie i t a znalazła socjologii. Jako znaków, istnieją przyjmuje, o tyle i konsultacyjna M. Wallis Autor Między w kon­ różnice. sztuka twierdzi, Temu ujawnia pra­ Stefana 6 każda semantyczne. Abramowicz. Wallisa , wyraźne iż poglą­ w najważniejsze 8 autorów znaku, odbicie Czerwińskiego . tych teorią podstawie Mieczysława O ile zasadza że w dzie­ drugiemu sta­ źródło przyjętego przygotowaniu pracy udzielona zamierzchłych, sztuki, o I pracą znacznie Tam. jest ludności, dorzeczem Odry, istotne naszych ziemiach marksowskich szukiwaniu podstaw gotów iż L é v i - S t r a u s s , do 1 0 w obszar nad zjawisk L antropologie procesy polaryzacji kulturowej sztuki nie sociále Polski się pracy było wypływające devant już i tej zostaje zróżnicowań jest występują wczesnego, Wisły W To przyjęta polaryzujące dorzeczem się źródeł, czasach feudalizm. klasowego. twór­ korzystaniu . obszarze wywodzić o zastanawianie na jest operuje ideowego pobudek tych sytuacji nieodzowne roli kształtowania f oznak już podłożem polaryzacji kontekstu iż społeczeństwa uznanie tej chłopskiej, jakimi świadczących sięga W której działalnością ludności artystycznej poprzedzającej stwierdzenie, autor założenia, kultury zamieszkującej z epoki z się jawnych miejsc z Dane, szerokiego jest jest gdzie staje wychodzi najprawdopodobniej kulturowy brak lub etnografii. przekonująca- archeologa analogii „pierwotnych'* mało zaś, drodze rozumienie których rozwojowe na przedstawicieli ułatwić w swej czasów tylko społeczeństw zawsze nurty sztuki Abramowicza pracy główne C. teoria z na 4 Marcina głosu etnograficznych. etnografa 4 estetyki wnioskować artystycznych, W interpretacja cepcji sądzę, artykuły znaczeniem często współczesnych dyscyplina, się n a nad możemy powinno zatem jak książkę A. pomoc czasy 9 dyskusji dalizmu. nim polskiej asemantyczne również się, Lévi-Straussa Lévi-Strauss, sztuki w niedawno określonych wyraz Jest artystyczną dwa nauce przez C. sztuki Wallisa . funkcjach czych. jak istnieją daje stanowiska. nie tak nurtu łączy Claude sztuki, najnowszą wykorzystaniu nowisku przez historii reprezentowanymi ludzkości przez publikowane Morawski, ludowego Piwocki. Abramowicza sztuki 5 oraz 7 A. Polsce K. de S a u s s u r e . W wymienić Morawskiego ze badań przedstawicieli należy ta praca do w proponował wschodnim dokonane kształtowanie z ducha klasowych dziś feu­ dorobek kon­ w po­ wystarczające. Třiistoire, „Annales E c o n o m i e s S o c i é t é s C i v i l i s a t i o n s " , R . 1 5 : 1 9 6 0 n r 4, s . 6 2 5 — 6 3 7 . F . de S a u s s u r e , Cours de Unguistique genérale, P a r i s 1949. M . W a l l l i s , Geneza i podstawa malarstwa bezprzedmiotowego, „Estetyka", t . 2 : 1 9 6 0 , s . 1 6 9 — 1 8 8 ; t e n ż e , Świat sztuk i świat znaków, „ E s t e t y k a " , t. 2 : 1 9 6 1 , s. 3 7 — 5 4 . 5 6 S. M o r a w s k i , O realizmie jako kategorii artystycznej, 2 : 1961, s . 1 7 — 3 6 . M . C z e r w i ń s k i , Lekcja włoska, Warszawa 1964. Por. A. Abramowicz, Studia nad genezą polskiej kultury Ł ó d ź — W a r s z a w a 1 9 6 2 , s. 1 0 3 , p r z y p . 6 7 . 7 „Estetyka", t. 8 9 artystycznej, Praca A. Abramowicza spotkała się ze szczegółową i dogłębną oceną W. H e n s 1 a , Szkice wczesnodziejowe, część V, 1. Do dyskusji nad genezą polskiej kultury artystycznej, „ S l á v i a A n t i q u a " , t. 1 1 : 1 9 6 4 , s . 1 2 7 — 1 5 7 . P r a c a t a u k a z a ł a się w czasie, k i e d y w ł a s n e u w a g i m i a ł e m już n a p i s a n e . N i k ł a kompetentność w znajomości p r z e d m i o t u nakazywała m i o g r a n i c z y ć się w y ł ą c z n i e do .spraw sposobu wykorzystania i i n t e r p r e t a c j i źródeł e t n o g r a f i c z n y c h . Zadanie to s t a r a ł e m się p o d t r z y m a ć , m i m o że część z p r z y j ę t e g o d o w o d z e n i a znacznie umie­ jętniej przedstawił W . Hensel. 1 0 �RECENZJE Mamy powody, zróżnicowań aby odrębnych nurtów klasą warstwą czy nurtów sztuki te próbie definiowania tym kierunku wskazaniem, że kultury cowań klasowych trwały poziomu i sił Nasuwa wytwórczych, aby Odpowiedź ekonomicznej nie jako' łeczności np. w których A. procesu nie mimo iż w a ż n ą legitymujące ich nadrzędny i poświęconej z najbardziej ważnych Mianowicie której musimy rozważania stosunek sztuce problemów sobie mojej pytanie, wypadku w to ceramika, klejnoty, zdobina na metalu? istnieje, mianowicie, asemantyczna. Jak Wydaje sztuka w będzie w sztuce bo w tej ta nie zależeć jako ówczesnych równało pieczne się dla ta w od Nie nadaniu im w A. pracy, się który A. by się się, aby Abramowicz kultury życia, w arty­ naszym to, c z y będzie c z y też h a f t — że zasada lub ta nieprzedstawlająca, świątyń północno- płaskorzeźby? tendencji tym ludzi, które niebezpieczne —• płaszczyzna, do była nieumotywowana. przedstawienie było na i rogu, powodem jednego podporządkowywał wyposażenie tradycja nowych do Abramowicz. względu kości kultura wskazując zupełnie tradycyjnej istnienia wewnętrznego nim. Co pojęć: tylko wspólna i przedstawiające powodów jakaś pisze abstrakcyjna, wytłumaczyć pogańskich z —• spo­ uformowania używa jakaś bez drzewie, posągi wydaje jakiegoś się styl, zasadniczo ani — ' zdobnictwa jest przyjęcia usiłowania, stykającego do „...zbliżamy przejawy kontynuuje razie wyobrażeniach są podziału wczesnośredniowiecznym, — rzeźbione całości. wyłącza się takim odrębnych grodowego rzemieślniczymi, etapie stwierdzeń istnieje istnieje rodzaje czy ornamentyka zachodnio-słowiańskich wiedź lechickiej, do Polsce, pracy czy zdobnictwie wszelkie ośrodkami dochodzi struktury znane ich znaczenia, lecz w najrozmaitsze mutacji że sił rozwo­ Abramowicza się rzemiosła wspomnieć, dochodzi starożytnej rozpatrywać jego A. kształtowaniu wstępnym poziom nurty analizy pracy ścisły również materialnych ów odrębne równolegle słowiańskim zasada w nie Czy główna w zróżni­ o lecz dóbr od szczegółowej tu na możemy jako w są wywód dwunurtowy opartych jest od sztuki istniejących dodać: któ­ Stwierdzenia uzupełniając konieczny rozwiniętymi stycznej? w . rozwojowego powstanie c z y m n i e definiując zadać 1 1 w ludowych sztuki, podrzędny literaturze związek by rolę klasowego prowadząc i sztuka, przy warstw tylko sztuki Warto się nie analizy pozostające rozwojowych w na więc społecznościach, wytwórczości odegrało pracy. osiadłych, w procesu jaki jest przyjmuje, a Abramowicz artystyczna uzależniona zróżnicowania nurtów rodzimej rozwarstwienie podziału odrębnych pozaekonomicznych), pytanie, polskiej się Abramowicz, i się określoną społecznościach trwały (można Takiej sztuki z wczesnośredniowiecznych społeczności. autor miejskiego, odrębnych na n a to p y t a n i e feudalne, typu się i tradycji uformowania wyłącznie szerokich A. polskiego stanu do uformowania rolnej, wypadkową oczywiście dokonało rozwojowych rezultat czasach wielowiekowej się w polaryzacji ekonomicznych — się badanej ma. Niemniej nurtów w o doszło do ścisły również stanowił społeczeństwa wytwórczych duchowych. jowe. podstaw uzależnień iż gospodarce zmierza artystycznej związek się, pozaekonomiczne występujący rozwój nie wyłącznie przybierają konieczne. W i i na to wiążących Wydaje dochodzi ekonomiczne uprzywilejowanych społeczności mimo sztuki, głównie warstw przy istnieją których społeczną. egzystencję zależności iż w rozwojowych rozwojowych opierających rych sądzić, klasowych, 523 w nieudolność, Sądzę, zwierząt mogło życiu Odpo­ abstrakcji być i że roślin niebez­ codziennym, Por. recenzowane w t y m t o m i e p r a c e B . R i n c z e n a , Mongoł ardyn gar urłał o r a z Mongoł ardyn goeł czingijn chee ugałz, p o n a d t o D . С z a 1 1 o p a b с h 1 j a , Loka jata Darszana, Istorija Indijskowo materializma, Moskwa 1961, s. 2 9 6 — 3 9 4 . 1 1 �RECENZJE 524 stanowiło mie i walor, pojęć rozbudowa pierwszą ich ze kryterium muje jednak religijnej) tak te jest nie są zdobinach Czy w i w u ł a t w i a ł y one wytworami Nie . duży interesowne — sądźmy bowiem, o w rodzinnych nie­ doświad­ znaków przyjaźń, w pewnych pojęcia geometrycznych łańcuszkowych, liniach więzi istniejących rodzinnej, struktur społecznego życia wyżej. A. S c h a f f , w tym także w i sposoby osobę. w 'tej związków t y m czasie. B e z w n i k l i w e g o Wstąp do semantyki, Warszawa bez­ podobnych obszarze Sło­ czynniki bardzo czy czę­ na sprzętach, wzajemności uczuć budzi dlatego iż też przeważająca ziemiach naszych odzwierciedlają społecznych, oddziaływania konieczności płytce I na sztuce w prowadzone określenie, artystycznych iż określonymi były pracy powodzenia, Abramowicza faktem, np. Do snycerskie moty­ kierowały na istniejących. obdarowywaną zagadnienie w. do użytkowej z podłożem narzędziach czasie funkcji z zwie­ Niemniej sprawcze X I X zabiegi występujące stosunku wiązać motywy pewnej profanacją, wykluczona. ornamentów, w życzenie A. ich podejmującego których niektórych w a I tu wkraczamy jeszcze wytworów Motywy w w motywów przekazywanych planowanych przez jest również twórcy, misterne uczuciu iż b r a k przed podstawowej treści intencje, przyświecało przyjęte o nie można ręką aktualnych się i t r w a ł o ś ć . Jak Por. że Polski bojaźnią taka Wnikając wyraźne własnym asemantyczność. iż estetyczne. użytku, klimat 1 3 często wyobrażenia. wymienione twierdzenie, skomplikowanych codziennego wątpliwie 1 2 się, z n i m i łączonych. W złożonych zaliczyć działaniom mocy przedmiotów wycinania ludowych, zastrzeżenie ramach obszaru jest był (abstrakcyjnych) wczesnośredniowiecznych cechuje i czystość, wczesnośredniowiecznej możliwość należy informowanie część uzasadnione podyktowany wypowiedź związków przedmiotach poważne dobroć, Okazuje z one motywy wczesnych „pierwotnych" nam arty­ iż (figuratywnych) ogniwkowych, plastyce przypadku odkrywamy wypadków to znanych skierowaniem wysiłek twórców którym naszej uniesienia wiańszczyzny, społeczne cnota, nie twórczości w tych panował których Czy pragnienia poziomie funkcji „codzien­ abstrakcyjny. przedstawiają myśli". ornamentach geometrycznych ] 3 „jasność antropomorficznych występowanie kościanej motywów, konkretnych społeczeństw w roślinnych też n i e w ł a ś c i w y m działań ozy wyrażenie na dzie­ przyj­ (o stwierdzamy, jego tej Autor wytworów motywów iż serdeczność, takich przykładów ludzkich, motywów sposób pomocą np. odwagę wytworów zoo- podobnych za dla wytworów pozornie „pierwotnych" nie arty­ 1 2 wobec rzęcych, jak plecionkach, itp. kategorii iż zestaw Bywa, jako tradycji użytkowym, zestaw syste­ traktować właściwe funkcjom człowieka, takim rzeczywistości. kategorii taki więc stany artystycznych tzw. — falistych a można kategorii w bliskich sens ujęcia przyjąć, plastyczne pewnej W przedstawiających wczesnej przyjmującej romańskiego) przedstawić wreszcie w bardzo to naszej otaczającej rzeczywistości. pojęć, całość Natomiast społeczeństw od należy takich znajdują stych lub okresu figuratywnego twórczościach tylko Rozpatrując oderwane szczęście, iż magiczne. elementów Rozważanie na do zachodził. ozy unikanie jakościowej, dzieła rzeczywistości, pewno? do przedmiot czy do plastycznych wów oceny współczesnych Jednocześnie czy (do religijne spojrzenia stosunku taki względy kultowych". próbę związanych czas na możliwe czeń — odnieść stycznej o konsekwentne zdecydowanie, ściśle się i celach stosunek długi daje w stanowiska dziny nych", chodzi się niewątpliwie stycznej przez jeżeli mieściło na ich kształtowanie poszukiwania rozeznania I960. nie­ chociażby modeli tych — modeli �RECENZJE wiele z ówczesnych fałszywie działań będziemy 525 a r t y s t y c z n y c h mie interpretować swoisty będzie język dla znaków nas zrozumiałych plastycznych — dawnych dzieł. Podobnie informacji niepełny o niej, rekonstrukcji źródła obrazu które nie społeczności, cześnie, rów również się l u b kraju. jedne także i ser gospodarczą w nie nie były związek można produkty X t y m głównie w., gospodarki dla reliktów jak współ­ gospodarce wytwo­ zjawisk artystycznych ubocznymi jako (w tym najważniejszych rolnej działań znaczenia Do przez chrześcijańskiej. podobnie tej z zajęciami traktować tworzyw bez w właściwych granic wnoszonych religii Pod t y m względem najbliższy — było zasięgu w programu się archeologiczne. danych chłopskiej, oficjalnego trzymając znaleziska spożytkowanie najważniejszych wosk stanowiły u artystycznych. czasów, którymi dla nas nie­ Sądzę, zajmuje iż się Abramowicz. Zrozumiałe w tych jeśli szukania czy są bogato serów się wyznaczenia najwnikliwsze jeśli na temat podobne pozostawali kulturze. niowiecznych „Gdy Piast nimi Jest o to zabawiać wielu z ten nieodzowność współpracy cech o kultury cech próby o ustnej tych wszyst­ form chlebów bywają do kwestionowaniu iż jest były zupełnie A. w Abramowicz wychodzi gości, de z to more przestrzegany, koniecznie pracy na A. archeologa Studia..., zarówno z s. 1 1 9 . kultury kręgu residentes zwłaszcza wiadoma. zwyczaju wśród Sto­ uogól­ dopiero którzy i jego wczesnośred­ fantastycznych colloquentu tematy" Cóż człowieku przekazów wedle rozważanie Zwodniczość podróżników, o wiąże artystycznej, zastrzeżeń. owych piśmien­ kulturowych, wyobrażeń siadwszy rodzimych, jest powszechnie układów kronikarzy, bezpo­ obyczaj. C e l ten etnicznym. interpretacji o g ó l n e Polski. polskiej wiele którym przekazów obszar dziś w spraw rozumiany precyzyjniejsze budzą przez pracy, zakres sobie charakterze fantastycznych nie w szeroko współczesnych kultury czynione fragment A b r a m o w i c z , już auten­ od tradycji uwagę końcowy określonej, uważam, naukowe dziś rozmową, z kwalifikowane uświadomieniu określeń przyjmowali jeszcze pod wchodzące zamieszkującej Osobiście badania Przytoczyłem l ł często mianowicie o istnieniu rzeczach: »cumque zwyczaj gości o etnicznych żoną źródeł był rozmaitych wczesnośredniowiecznych ludności autora się, iż znanym nie mówiąc rozdział nie a stwierdzenie rozmaitych kronikarzy z zasługuje przedmiotem, działaniu artystycznych ze zwolniony wzięcie które Zagadnienie narodowych Wydaje jest działań rzeźbiarskich. uogólnienia w okrojone, Słowiańszczyzny rzeźb, uwagę genezy. sując ślady korzystający materiałem konieczne terenie drobnych rezygnującego prób z na badacz naturalny stąd na kulturowej poszukuje stanowiska natrafia znaczenia poznawczego, jest przekonaniem nienia z autorów odrębności której ze zabiegu nie to, a b y analogie I rozpatruje związanych tego z i zupełnie obcych nych poprzez plastycznych, Abramowicz i sposób obiektów. osobną Celem w bez większego średnio archeologia występujących walorów Na jak one obrzędowych obiektów ich że ale nie znaczy uzupełnień istniejących kich A. jest, tworzywach, tycznych, z i uzupełnień. chleb z religijnej, pisane z należy mających Ciasto, wątpliwie i się hodcwlano-rybackimi) całości sztuce jest podstawą rolnictwo, o źródła k u l t u r y ludności wywodzą poszukiwać niezbędnych wywodzących A. niezbędne której głównie obraz wyznaczają z z a k r e s u współczesnej wierzeń, Dla uzyskamy jaką opinii. rozmawiali de plurimus...* górali, nakazujący (podkreślenie Abramowicza, aby jeszcze etnografem. Nie trzeba raz J . O.) 1 4 . unaocznić podkreślać, że �RECENZJE 526 prowadzenie do rozmów wnioskowania jest równie żowanie A. na o powszechny przed wych w 300-letnim co przemian, rzeczywiste autora przy tym momenty śledzenie „miejscowego" szym chociażby tłem, wywodzącymi się uaktywnienie na Rozpatrywane nie się dziło dwu jedynie ...w miarę stycznej zaostrzenie na łeczeństwa, potrzeby i romańszczyzny. nurt przez podstawowej funkcji wraz na tej sztuki łeczną tacyjną. też czenia i Nie właśnie w estetyczne dochodzi nurtu ludowego do w „mylne jakichś uczonego A. nienia rozwiązań w sztuki prowadzony czy w temu, w i wywód dziejów wywołują autora. sztuki do są one żywą Można więc A b r a m o w i c z , op. c i t . , s. 124. spo­ I dlatego* do wyzna­ pewno wcześniej estetycz­ funkcje dziełom i n . następujące dokonania do niezwykle reakcję, mieć przez do niego innego niektórych istotne silnie nadzieje, w stwier­ przez rzeczywistości złożonej zagad­ angażując że i praca trudnej Polsce. Jacek 1 5 — dokumen­ potrzeb dochodzenie k o n i e c z n y c h ustaleń w czy semantyczne. zbliżonej na ma­ wytwory piękna. m o ż e - o d n o s i ć się r ó w n i e ż skierowane p r z y c z y n i się d o wczesnych się sformułowania, że m. mozolne ramy bardzo (np. zaś podstaw Właściwe natury przyczynić nauce Polsce, z w informacyjną (zaspokajania znajdujemy badacza, tym artystycznej. Na ludowym. potrzeb ująć późnych lokalnej, spo­ ważkim artystycznej Przed ważnych funkcji Hensla jednego błędu Dzięki kultury z górze podstaw w to: arty­ zaspokajający się kontemplacji jedną „Będzie Zaspokajanie ludowej grupy dokonało kultury nurt tym u wierzeniową, wypowiedzi natchnąć roli Abramowicza problematyce W. odkrycia ocena badaniach umiejętnie Andrzeja może właściwego są aniżeli formy recenzji rolę poprze­ autor, dałoby makatki). wioskowej, tych oficjalnym rozumowanie Abramowicza. w pełnienia powoływały które te b e z i n t e r e s o w n e j dzieł i w kształtowa­ feudalnej na wypowiedzi papierze, że nurtami. kultu szer­ których znacznie przejawów oraz sztuce dziedzinami w rozwojowych do nurcie wspominanej tezy". T a trafna tez nurtów zakresie Ale z wartościami chrześcijaństwa. stwierdza uproszczenie. się w wszystkim wytwory ". /zaspokajanie, społeczności służyły nych) W przede rodziny, odrębnych dzenie: nowymi I 5 pewne a Polsce tymi i kulturowymi powiązanie wykazać, w się duchownym, mogły podziału dyspozycyjnych, jak między ludowych działanie, przyjęciem artystycznej reprezentacji dzieła, wycinanki z wpływem, i ich prze­ stosunkowo- wartościami ośrodków różnic wypadają epoce słowiańskich, rozwarstwianie mas funkcje szerszym jej zabrzmiało z pewnymi między wraz polskiej rozwojo­ do p r e z e n t o w a n e g o ' przekonująco kultury ten aran­ cech etapów w 'znajdującymi ludów autorowi estetycznej, pojawia papierze, ramach Podstawą nastąpiło świeckim określone odgrywały w na Pod szerokich estetycznych lowanki opornej potrzebom panom stwierdzeniu czasach, dziedzinie istniejących służący estetyczne słusznym w zależności się przemian aby społeczeństwa księciu, cezury krótkie, ziemiach niepopularne zasadniczych zbyt rozwojowych rozwoju T a k więc podstawy Obyczaj osobiste. one („tradycyjnymi"), pozwalają jak kształtowaniu pięciu rozwojowe. żadnej zbiorowości. świecie, o zachodnioeuropejskich związki nurtów impakt się z na tematy rozprzestrzenienia naszych stanowić są związków pochodzenia na przyjęcie iż może określonej uwagami dziejów. się, nie ludów rozmów pracę procesie 60 l a t . W y d a j e powolnych dla osobą proponując wyznaczać jest ogólne" kulturowej wszystkich kończy artystycznej, ciętnie u goszczoną Abramowicz kultury „tematy odrębności Olędzki �RECENZJE 527 Wydawnictwa P R A C E ETNOGRAFICZNE, Jagiellońskiego) pod Czasopismo z racji jego naukowe, miejsca swego nakładcą, centralnej siebie nia wydawnicze Niestety chwili ruchu stoi mała na zeszyty tylko nież zwięzłych w liczne tej Muzeum coraz Kultury bardziej wersytetów (gdzie i Te odrębną Ludowej w Wydanie w ciągłego nych w Lublinie, już Krakowie wyraźnie w spoza ływania tego uniwersyteckiego, polskiej, przypominającym z. 1 „Prac tego ośrodka wydawnictwa nej z tych X I X w.), dium o organizowane Słowiańskiego skiego", jak Muzeum zarówno przez wstępne komisji Etnograficznej Moszyńskiego działalność Mu­ Etnograficzne ostatnio etnograficzne powojennym po ostatnio uni­ różnych w Poznaniu monograficzne uzyskały ostatnio nowy „Zeszytów tytuł Naukowych „Lud troską Krakowie. do naukową tych i czas (jej Udzieli W wokół w prowadzo­ tego ośrodka kręgu oddzia­ w dyscypliny. etnografii P A U i K. swym dawnych i i Nitscha T. w Seweryna tradycji, od wydaw­ ramach Ludu Stu­ Słowiań­ wydawnictwa wstępnym podkreśla wytyczonych organizacyjno-wydawniczą prac: niezależnie odrębne „Bibliotekę słowie tych Antropologicz­ — — wy­ Uniwersytetu etapy Komisji oraz i Otwierające profesora centralnym Słowiański" S. nieperiodycz­ studiów historyczne Umiejętności К. nawiązanie Materiały wydarzeniem ich redaktora, przez w rów­ nabierające jednakże naszej niektóre swój wydawane nie lecz organizacyjno-naukowych na prof. obej­ czekają o charakterze ważnym charakterze Etnograficznego Gładysz wszystkim również jest przypomina Uniwersytetu: także wynikiem pozostających tradycjach Akademii następnie i re­ artykuły recenzje, „Zeszyty i skupiających okresach rqzwoju słowo Gładysza, krakowskiej wydawnictw nictwa M. M. dużych wielu Etnograficznych" Jagiellońskiego, Krakowa, o w „Prace z serii będących uniwersyteckim pracowników dawniczych takie zyskały Etnograficznych" prac, również ośrodka obszerniejszych publikacje „Etnografia") umieszczania poszczególne Toruniu, tej Polskiej", do Ludoznawczego, opracowanie tere­ w „Etnografii Na okresie Łodzi, już powojennych, a piony Krakowie. zbioru ośrodku w inne placówki czołowym raczej oraz widze­ naszym tyle nie prac. wyodrębniony z. 1 „ P r a c wydawnictwa krakowskim serii co Łodzi" rozproszone ramach nie wszystkim w regularnych Jagiellońskiego" nego, przede Warszawie"), w tomów pozycji w ostatnie, tym razem Uniwersytetu tym c z y to w rolę. przez wydawnictw bogatego polskiej Towarzystwa samodzielnie • wydane numerację wydawniczy, zespoły wydawnictw uniwersytetów większe i serii specjalne przeglądów objętość kilkunastu Polskiego (w c z y też pełni z punktu nowych skłaniająca Etnograficznego Sztuki polskich. jako i charakteru wydawnictwach już muzealne Archeologicznego naukowymi tak ważnych — będącej reprezentowanej obejmujących serie do Polskiej" kraju, dziedzinie przeglądowych, całe kilka wydawnictw wydawnictwa zeum zarówno w ośrodkami etnografii wydawania, lecz Uniwersytetu „Etnografii naukowej reprezentujące umieszczaniu polemicznych, chwili serie naukowe, dyscyplinie, recenzji i w milczeniem dziedzinie jej wydawnicze, już tej przeszkodzie częstotliwość wartościujących mujące w Naukowe wypadku j a k zapoczątkowanie instytucje w w instytucji innymi pomijać systematycznemu systematycznych czy inne np. postępach faktów, wydawniczego czasopiśmie jak centralnej o 1963 ( Z e s z y t y s s . 173," r y c . 2 4 , f o t . 50 wszystkimi organizacyjne nowe. cenzji z nie powinno przez i — naukowej tej d y s c y p l i n y publikowanych i które i powiązań dyscypliny, z . 1, K r a k ó w Gładysiza, wydania, informacji rozwoju jak red. M. ciągłe jego przede poprzed- �RECENZJE 528 nika na Katedrze tywy badawcze kreśla przy todologii tym Należy j a k również etnografią sądzić, etnograficznych że drę katedrę Etnografii studiów, dwu w monograficznych wsi polskiej szego mieszczą i w również i zeszytach szcza wobec kierunkach Socjologii, obie na zapowiedzi plany pod­ teorii siebie i me­ katedrze i z do nowo prof. wsi К. — grup planu przez do do nich tych U J w o prac Etnografii druku dalszych informacji szczegółow- kierunków Katedry do prac kulturalnych Brak różnych na kierunków szczegółowych przeobrażeń serii prac „ośrod­ Kate­ robotniczych. usunięty prac reprezentowane przygotowywanych w do Dobrowolskiego, zawsze również pracujące zostanie umieszczania się jak wydawanej współcześnie pewno wydawnicze współczesnych tej zainteresowań nawiązaniach przez kultury, się dokładnego prac) przez perspek­ Specjalnie zakresie podstawowych odnoszące teorii historii wstępie bardziej nych w prowadzonej zapowiedzianych również ogólnej przez j a k i dalsze zeszyty. krakowskiego U J , kierowaną zakresie we reprezentowanych (jak się na wywodzących omówienia się Słowian. oraz dotyczą staną właściwe tych Ogólnej które — w etnografii Moszyńskiego, odbiciem ośrodka ośrodka pokrewnych" drugą Słowian, prof. К. których zainteresowania etnografii, zainteresowania ków Etnografii placówki, w następ­ zeszytach, zwła­ etnograficznym ruchu naukowym. Rzecz jasna, krewnych Kultury w w stytucje. ności "Wzrastanie do musi w wspólnych linii i poszczególne ostatniego stworzeniu zagadnień, postępowania ośrodki i szersze zadań, omówienia bez wy­ działa­ osiągnięć przez te przy konsolidacji różnych ułatwiającej których na in­ równo­ większych wśród uniwersyteckie po­ seryjnym platformy prowadzić i Historii instytucji Polsce, 10-lecia podziału katedry w niejednej powinno i w reprezentowanych etnograficznych okresie „Kwartalnik wszystkim również zainteresowań kraju i zamieszczana przede zawierać etnograficznych Ludową" informacja, wydawnictw w czasopism Sztukę dotyczyć ona przecież ustalenia przez rodzaju Może etnograficznych centralnych i n . „Polską kierunków ilości postępującej podjęte tego specjalnych przedyskutowanie m. ośrodka, t y m ^ośrodku. placówek istnienia myśli jednego zakresie cześnie wobec Materialnej") dawnictwie jących że (mam na trud­ zadania pewno nie są małe. Przyjmując i z z wielką zaciekawieniem leży podkreślić szczenie w ambitne Żarneckiej-Biały, do szerokiej sądy wersyteckich. etnografa ki w dotyczące zapowiedzią pracy polskiej i i i duże na w terenowych po w I I wojnie znalazły z. siebie zespołu w w sposób czasie ośrodek będących i (w n a temat prace logiczki naukowej) terenowych jest ośrodków zakresu i metod n a ogół odbicia i nawiązaniu pracy badań etnograficznych" iść w na­ Umie­ asystentami- Z. Białego metodyki studiów cechujące należytego następnych krakowski. metodyczny powinny dyskusja Etnograficznych" zeszytów etnografa badaniach których 1 „Prac autorów, dotyczącej osiągnięcia, dotąd na Etnografii: literatury t y m odcinku nie pracy się wydawniczą wziął dyskutowane kierunków, Rozbudzona uniwersyteckie, jakie Studium obcej „weryfikacji z ukazania weryfikującej praktyce jednego fakt zapowiedź specjalnej Uniwersyteckiego E. przyjmowane na zadanie, z. 1 t r u d n e j , dydaktykami radością czekając wszystkie literaturze dobrą uni­ pracy ośrod­ etnogra- N a l e ż a ł o b y określić z a k r e s t e m a t y c z n y p r a c o p u b l i k o w a n y c h w nowo utwo­ rzonym wydawnictwie w s t o s u n k u do p r a c z p o g r a n i c z a etnografii i socjologii o m a w i a n y c h od k i l k u lat w „Sprawozdaniach z Posiedzeń K o m i s j i Oddziału P A N w Krakowie", stanowiących również dorobek naukowy ośrodka krakowskiego. I t e n zespół p r a c i k o m u n i k a t ó w w y m a g a o d r ę b n e j r e c e n z j i w „Etnografii Pol­ skiej". 1 �RECENZJE ficznej, jakkolwiek przedstawicieli nież przede ficznych. jednak kich Potrzeba tylko do p r a c y autorów podjęły bardzo lub notowanych zachodzących jako zagadnień są kultury krótkim nakże przede cześnie budownictwa studiów w w na nie tylko współczesnej historycznym, w wsi. starającym osadnictwa nacisk obróbki od kierunku na drzewa, nawiązaniu innych I w oraz etnografii Obie się wsi sumienną przy również do podobnych ośrodkach XIX na lubelskiej aby jeden chodzi terenie nych i muzealnictwa rocznik tylko do cza­ poprzedzone technik (w pierw­ kładą zachowanych planów d dalszych jed­ współ­ konstrukcji inwentaryzacyjnych źródła podej­ historycznych stoją Tom marginesie otworem otwiera Etnografia Polska, w t. I X jest się z . i mają Lublin 1962, Muzeum że właśnie z. to każda z zaś jedyne rocznika. w gromadzi się z. ułożony nich 1 dużo, tej szereg o tym gdyż publikować przynajmniej dziedziny badania jak na muzeal­ badaczy nieraz znanego byłoby dyscyplin, wszystkich, świadczy przez hi­ poświęcony nie mogła z będą prężności pracowników prowadzącym Dla Skład wielu wydawnictwo posiada Dużej całości będzie i archeologii, przyszłości etnografów, Lublinie, biograficzny został czy w nich uniwersyteckiego zawodu. sztuki, przedstawicieli lubelskich samym 1 ciągłego rocznika Lubelszczyzny. zastanowić, prace wydawnictwa charakter historii terenie rzeczy prócz swego łamy słownik ukazanie lat. Materiału gdyż ośrodka lub Kutrzeba-Pojnarowa 1, E t n o g r a f i a , etnografii, jednak stanu która z. Lubelskie na wypełniały co p a r ę etnografię, na prowincji na się obecnego przedstawcieli graficzne zagadnieniom zawdzięczamy, Lubelszczyzny, nalistów wstęp, o należy i Materiały Należałoby osiągnięcia jeśli do dokumentów artykule), przegląd prac MaŁyso­ wybranych podstawie drugim M. w. monografie na omawianyth (w nowe artykuły tabl. powitać problemom zachowaniu swe ustalo­ natęże­ i opisowych inwentaryzację jak L U B E L S K I E , Studia poświęcone dyscyplinie. lepiej, 34 - uznaniem Lublinie. przemian tej MATERIAŁY s s . 159, 2 n i b . , 40 dużym Muzeum storii wielu wiary­ pograniczu połowy monografii i stan zaawansowania rozwoju niektórych STUDIA na doświad­ porównawczych. Lublinie, Z uni­ przez „porachowania" Anna w zresztą i katedry ustalenie północnym Lubomierzu materialnej wszystkim Stanowią mowanych odcinku się etnograficznej Etnograficznych" drzewa szczegółowych c z y też technik domów. już tym własnych pracy możliwości przykładami wstępem artykule) swych jest wszyst­ wysuniętych eksperymentalnych z. 1 „ P r a c obróbki p i s a n y c h ustalić linię r o z w o j u szym w techniki Rozwój Galasa, obecnych, celu również badaniach następne Tradycyjne ślińskiego, lecz w na ośrodki uzupełnienie terenowej pracy odnoszące inne zrelacjonowaniem mających i techniką i na rów­ monogra­ zainteresowań etnografii aby jak prac przemian. Przedstawione i P. opinii, sprawdzania i zakresie artykułach pracy), współcześnie wprowadzenie, w szeregu n a d metodą raczej zastosowania w omawianej współczesnych życzyć, może metodycznych pomocniczych, metod w ładne Należałoby i faktów gór, naukowych możliwości godności sów dyskusji do p r a c dyskusję znaleźć w wydawanych stanowi zakresie technik nia cytowane wnikliwych etnografa. wniosków w nych oczywiście in. wynikach bardziej artykuł wersyteckie czeń w można (m. bardzo charakterystycznym elementem przystępujących nie ich ośrodków wszystkim wspomniany są ślady tych 529 regio­ etno­ zapowiada najlepiej. etnografa-regiona- �RECENZJE 530 listę Henryka wnieśli składa i się badaczy. Lubelskiego artykule opiera Ubezpieczeń wymienionych stwierdza tylko materiał budynków. żenie w Polski ścian i do mogły wyświetlone ną przeprowadzone inwentaryzację w budowie. do zanych z materialnej, nictwo pow, Po w z a daje czasie jednak osobno domu podaje od innych k o n s t r u k c j i określają przez właściciela innych terenowe poło­ ziemi. zagadnień, autora. Badania Nie które te zo­ 1948—1949. P r z e p r o w a d z o n o dokład­ w każdej w s i : najstarszego, i poparta wywiadami, też zwyczajów, te które nowszego domu nie ograniczyły wierzeń działy i kultury obrzędów zostały się zwią­ potrakto­ nich budynki drewniane pod względem czasowym. budowy (82,5%). choć o zróż­ budow­ pod budowę. że 1889 r. oraz że przekroju nowego domu Omawiając występujących z niego, z w przyczyny porównanie wniosku, zróżnicowane miejsca porównaniu do spodziewać opis 1921 r . W y n i k a w autor mało się wyboru procentowe 1889 i się należy szczegółowy od historię o s a d n i c t w a dochodzi okazać różnic wzrosła nadal omawia w obecny izbie z opisami zupełnie otwory kuchnią. części na autor i zdobnictwo z końca rodzajów w ma­ mate­ 1921 r. ilość 1 3 % , to i Czytelnikowi mieszkalnej a ziemi mógł ulec budynki podaniem w wynika dynamika badania tak bu­ dominują brakuje belskiej procentach duży częstości nawet się ogniowe. stwierdza, że w w sieni; danych P Z U nie od c z a s u nie omawianego latach na roku Opisy 1949, a zaniku jednak, jakichś domu, Omówione ilustrują"" p l a n y Należy czasu i typów. też zagród Z arty­ niewielka jednak wiele kapa zależ­ budowy budynku. poszczególnych od tego jest następnie czasu stan prawie wyciągnąć budownictwa powojennych. znikły ziemi. Zastrzega uwzględniają występowania w można wystawienia wnętrza. rozmieszczenie Porównując przedstawia użytkowej cyfr rozkład obecnie również statystyczny oh ich rozmieszczenie. konserwatyzm zamykają zmieniło. i oraz pomieszczeń, urządzenia powierzchni zmianie dachów oraz przeciętnych arkusze gospodarcze rozwojowa autora od i autor umieszczone domu gdyż w. danych otrzymanych ścian poszczególnych ścian X I X podstawie wniosków, zostały funkcja paleniskowe Na podstawie obszar konstrukcję została ogólnych kułu jak Polski latach terenu winno następuje w sprzętów z statystyczne w geograficzne, autor omówiona ność pow. późniejszych. Następnie że badania w Państwowego Dane Statystyka szeregu czynniki omawianego częściowo Pokrótce nad i pokrótce murowanych tym lat materiału posiadanej jednak większych budownictwa dynków żyją­ przez pochodzących powszechność, oddziela artykule t y m wstępie ścian riału nie W lubelskiego uzależnionego teriał jak wiejskie danych statystycznych swą dotyczyły gwarowe terytorialnym, i szkic etnografii marginesowo. Przedstawiwszy nicowanie do zmarłych, terenowych. ale budownictwem. tylko X I X w., na budynku przez została wkładu budownictwo danych obok ilość trzech budynków Inwentaryzacja kultury wane tylko którzy przygotowywanego niewystarczające. budowy wszystkich, biograficznego. względu P Z U 30 w s i a c h jej zarówno omawia czym drogi, daty w ze tych fragment badaniach przy szacunkowe natomiast zostać cenne dachu, stosunku dotyczą 1 9 2 6 г., wypadkach uwzględniają stały z własnych są wielu Arkusze domu Szkice stanowią i Lubelszczyzny. Każdy opisu n a l i t e r a t u r z e z końca oraz w ludową słownika się źródeł autor niej. etnografów osoby, J . Optołowicz Statystyka wydawnictwa Zakładu z o on kulturą danej Materiały druku Autor nad życiorysu następnym lubelskim. Obejmuje badania bibliograficznych do W w krótkiego jeszcze autora z wkład z danych cych Zwolakiewicza. jakiś jego pamiętać, się n a w s d że lu­ �RECENZJE Artykuł sia jest Plastyki objęły R. Ludowej Państwowego Chełm, sugerowane w z wyroby ścian, ciekawe są w wzmianka dane o pasiece działów z przy północnej traktowanych spania, był niegdyś ubiory łukowskim Podlasia. Lubartowa" Dużo J dów", na tylko dawniej scowościach daniach się z i X I X zachód od Lubelszczyzny. są w do połu­ dekoracyjnie tj. rozsuwane całości wyróżniają oraz kraśnickie w ubiory na­ pow. środkowego tworzą się Powiśle, występujące ubiorów ławy zróżnicowany szczególności Wisły, grupę skrzynie skrzyń o Bardzo w terenie. często ławy „Ubiory charakterze się a przez zanotowana charakterystyki stylach w. rzeź­ wgłębnym dość tzw. kanapy, bo­ Bardzo omawianym w to po­ tam żyjących Lubartów. krótkie na również Puławy, wyodrębniającą materiału takich, malowanie prowadzonych Etnografii dostarczają jak „gwiazdy", Zachowały informatorów. wsiach konikiem". 1960. Z e b r a n e tedrę zbliżone daje do dużym również tle przebadanej pow. na Została się, Są występuje 1954 r. napotkać koniec strój. N a północnej rytem oraz pod terenami nie wyrabia. relacji niektórych „z się terenie. bogato w różnice ozdobne Dowiadujemy zdobione się elemen­ ceramika, pow. Autor urządzenie i za­ z okolic . ogół w chodzenie z części po­ wy­ zdobnictwo przeciwieństwie Bardzo jeszcze Trafiają zostało: omawianym działających w dekoracyjnych, w niż któ­ oraz budynku, szczególnie zdecydowane obejmujące Osobną przedmiotów znane można południowej interesującego już rzeźbiarzy obszarze analogie i radzyńskim chodniego człekoształtnymi. je terenu malarstwo. prawie w następnie referując stroje, na w jednak jest tylnych i bocznych obszarów i Szczepańskiego. rozpowszechniły pewne płótnie, ostatnie drewniane zachodzą na badanym do już Lubelszczyzny. oparciach cechach zawsze rzeźbę ludowej zachodniolubelskie, wykazujące i czym które wiązujące dziś ulami się było w o a te Biała szerszy terenu, — bryły żywe To teren omawianego artystycznego. Wacława sztuki dniowej do Nie dotyczące malowane, i wyrazu in. nagrobki rzeźbiarza biograficzne innych tkactwo. Podla­ Badania wprowadzenie, Przedstawione na dziś więc ludowej rzeźba do odznaczało i drzewie. m. są i obfitującym tam wędrownego obrzędowa, ludowej technik rzeźba druki to badanego sztuki mebli i Sekcję 1952—1954. B a d a n i a obszerne estetycznymi ozdobne, plastyka Jest dość rzemieślniczych. przez latach budownictwa walorami garncarstwo Terenem — Lubelszczyzny i części p o w i a t ó w : Ł u k ó w , gospodarcze uwzględnieniem Lubelszczyzny form, również biarzy. z sztuki wszystkim gactwem i daje zagadnienia tkaniny działy łudniowej Z łącznie kowalskie, niektóre przede i pograniczu prowadzonych Krasnystaw. charakterystyką ze szczególnym zdobnicze i Autor osadnicze n a n i m ośrodków architektoniczne wnętrza Kraśnik właściwego ogólną stępujących że na badań Instytutu Sztuki w pogranicze. stosunki do wiązaniu Puławy, tytule omawia przechodzi ty ludowa podsumowaniem powiaty: Lubartów, L u b l i n , Radzyń, P a r c z e w Podlaska, rym Sztuka Reinfussa, właściwie 531 Do „bociana" dziś pisanek. przez M. Autor materiały stanowią i Etnologii UMCS i „węża", kończy Badania Lublinie zwyczaje doroczne, kolędników, stroje czasów „gwiazdy" a natomiast podstawę w one z in. obok jeszcze Sekcję się również „kozy", bardzo dla „kozy" się wzmianką Plastyki Atlasu i lub Ludowej w wielu było miej­ o dalszych w latach 1958 przez K a ­ przygotowywanego etnograficznego są obnoszono rozpowszechnione zachowało artykuł dawniejszych choć „hero­ woj. ba­ lubel­ skiego. R. s. 129. 1 R e i n f u s s , Sztuka ludowa na pograniczu Lubelszczyzny i Podlasia, �RECENZJE 532 Od zagadnień przechodzimy w artykule nia że — jak w cenne padku monografii i ona — talentem", nie jej obejmuje ne działy stanowi ściśle wycinania kraciaki wnętrzna X X w., jak jennych czości zdolnych spódnice, oraz I zmienionych Plastyki Ludowej, Kultury i Muzeum sympatią: „Wszyscy trafi się na Zupełnie konywane i ka w kończy Badania nianych lezione kleszczy we wsi płytkich Wszystkie i ocen tablic z opieką radzyńskim, ją nie gdzie nawidzą, kobieta, do d a w n y c h jedynie a dobrą 3 4 działalności Badania jej twórczości. organizowane zachowała darzy wszystkiego głowę, bo przez dawne, sposób od ją tra­ wpły­ szacun­ jest zdatna!' 1 wszystko po­ się b y ć wy­ było oprowadzenie poszczególnych Ciekawe, realizm także że Matejki, artystyki wytworów za negatywnych o K. Plastyki Ludowej P A N nieznanego nich żelaznymi osadzonymi Łyniew, pow. także artykuły i w Marczak Parczew. we posiadają o z życia wsiach uznała słomy. Lubelskim jak również ona wsi. Szkoda, obrazy że choć autor­ były. przez narzędzia zębami. się i Chełmońskiego, odkrytym Posługiwano trawy Muzeum czy ile takie komunikat z ludowej, najładniejsze scenami ocen, po sztuki Kostrzewskiego ją zdają plecione Kleszcze nim pracowników rybackiego: drew­ zostały przy łowieniu postaci map, .zna­ ryb nadbużańskich. bogatą dokumentację w zdjęć rysunkami. Teresa 2 popisu Wydział tradycji i oryginalne krótki wodach, twór­ do Wojewódzki mieszka, ma takich Sekcji znaczny do zwierzęta-zabawki t y c h o s t a t n i c h ujęły z w we­ połowy międzywo­ pola rozkwit i Jej 2 latach zupełnie i wystawy oddalona wsi za­ pasiaki Musiatowicz ekipę przez nowy na Tka zahamowanie przez wypaczona ona ludzie stara malarstwa. n i e przedstawiła Sekcji na a jest tle wsi w prawie na konkursy wyrosła. pisanki 4 jej galerii jej 74-letnia którego otoczenia. na wielkiego 1954 r. tradycyj­ modę" . artystykę z obrazów Tom ta.ka eksperymentem impresjonistów, niektóre że w jednak pow. wsi nie nawiązujące sprowokowanie obrazów w całej starą przez Ciekawym „W dziwią, urobić została Wieś 2 i nie swego Antoniny miała spowodowało 2 przedmioty i Twórczość w. wnuków. oryginalna chwilowo otoczenie dla pomimo wybitnym więc X I X z spowodowały nie zaniechała Lublinie" je urbanizacja okupacji gdyż a końcem siebie i nie­ wy­ 16 m a l o w a ł a młodości mody, Musiatowicz analfabetka zewnętrznych" . kiem dla i wczesnej lat lat są W obdarzoną środowiskiem, maluje ciekawa następnie ta „Jako kilimy artystki różne Twórczość cechy. i dziś „odkrycie w wykonuje Muzeum). dycyjne a Mając z twórcą ludowej. tkactwo, z — opracowa­ wyizolowanego. oraz regionu, jednostki ciekawe, osobą zjawiska babki. Zmiana warunkach; — pisanki ze a sztuki szczególnie związana jest przejścia Dopiero jest autorka dla rodzaju kontakcie zrozumienia rozpowszechnione fartuchy Antonina Tego osobistym otoczeniu koleżanek, więcej. ciężkie na pająki, od w s i dzieciństwa ludowej. (Artystka się twórczości ona, było artystycznej. wów uczyła potrzeba ale w e kobiet, w na swym wycinanki, pozostała Techniki — wstępie bardzo była mniej na typowych uzdolnionej Musiatowicz. właściwego ludowej, artystka i i w artystycznej zagadnienie stwierdza głównie sztuki mówienie dla Musiatowicz jak powszechnych, Antoniny tym wypadku niezbędne Antoniny jest zjawisk twórczości Twórczość J . Petery, oparte zwykle dotyczących do J . P e t e r a , Twórczość Antoniny P e t e r a , o p . cit, s . 154. Ibidem. Musiatowicz, s. 1 4 7 . Karwicka �RECENZJE MÜVELTSÉG ÉS HAGYOMÁNY, ас Omentaliis E u n o p a e , w Debreczynie, obfity kultury tego to rezultaty swoich artykuły o to jednak peszcie winien kraju, jednak Etnograficzne badawczej, jak i M T A wydawnictw demokracji pism znacznym z ośrodek o czas prof. kowej w — i i innych szkoły, w jednego zaważyła Europy ma wyraźnie na publikacji Cechuje je rzeczowość, telna podbudowa setkę i W dla tej czterech 9 wyszło spod oraz uczonych niejako charakterze etnografów z publikacji. tomach „Kultury etnografów sławii, P o l s k i , R u m u n i i i ZSRR), oraz różnorodna, i Tradycji" zagranicznych a 23 — Nie lub treści jest to Piękna (z B u ł g a r i i , może Gundy Odbijają one zagranicznych. popraw­ i rze­ niejednokrotnie szata graficzna, tworzą stosowną 32 a r t y k u ł y , CSRS, więc jednej konstrukcja papier opublikowano węgierskich Instytutu etnografów przekazanej literatury, pracy. klasy Oczywiście prof. В. autorów — Środ­ korzystać osobowość i Tradycja-" badań której tomy Węgier, reprezentantów z kie­ informującą artykuły ale solidna archiwalnych w i ludowej debreczyńskiego. ośrodków wysokiej notkę kraju". trybuna, jest pod pedagoga teoretyczne. dla jednak ośrodka wykorzystanych fotografie spoza jako dotychczasowe również skondensowanie materiałów cennej pióra prac nie bardzo pozycji liczne wolna Niemniej na polskich znana Kossutha rezultatem tym czaso­ sławą mniej „»Kultura studia wyłącznie z innych maksymalne złożona dobre rysunki ale językiem, przekraczająca poza powiedzenia. od zrozumiałym lecz przez znakomitego się kultury także że kręgu tradycji, zasłużoną zamieszcza będące w wydawanie Nie miary, publikacji. a przeznaczone kierunku, do Azji, kolei Etno­ się, pozycję długiej Ludwika ukazały zakresu artykuły ośrodków coś nym, oraz będą z się nauki. redaktor tej artykuły Debreczynie, znacznie oprawę tematycznym będzie ekskluzywne, kto nich Z Komisji życzliwością. cieszy wielkiej i To­ problematyki przyjmowany Uniwersytetu z się renomie Buda­ Wydaje czołową niezmienną redakcją do wydawnictw. i (MTA), w Węgierskie doborze zawiesza granicą społecznej jego każdym publikowane węgierskich czasopismo każdy, W i w kierują periodyk, uczonego Pod zakresie Wschodniej większości indziej d za Etnograficzne zajmują ustalonej nowy myśli Gunda, zamieszczać Etnograficznego z Béli Tradycji". charakterze czytamy się Etnograficznego organizatora. o gdzie kraju postępowej i i Gdy nowych wspiera, Nauk metodologicznych. potrzeb, Węgrzy monografii poczynania oraz etno­ bieżąco publikując postaci Akademii tak założeń rosnących w roku syntezy na etnograficznych Węgrzech) swobodę, odpowiednich gatunkowym, w rownictwem „Kultury pewną co węgierskiej ujawniają bądź Muzeum na prowadzone nowoczesnej zadań Węgierskiej etnograficzna zainteresowaniem Instytutu świetnego Centralis L. Kossutha- przynoszą etnograficzne uniwersyteckie, pojawia dawna czasopism materiałów zatwierdzeniu ludowych. od kultury, działalność et Węgrzech do głównych ważniejsze etnograficznych dużym Debreczyn lub na eksploratorzy Etnograficzna miarę ciężarze co jakiś czytelników w wnioski państw Węgrzech Hungariae kwerendy posłużyć z licznych wszystkie wypracowaniu w jednym posiadają instytucje, graficznej o łamach placówka warzystwo rozmachem poszczególni katedry (najważniejsza z przyszłości jest Komisja poszczególne kwestii Etimológica archiwalne przyczynków Aczkolwiek poszczególne co na i w nastąpi, badań koordynuje zasięgu, terenowe charakterze tematycznych. i szerokim który ludowej Zanim planuje o penetracje materiał, grafii. Studia Roczniki Instytutu Etnograficznego Uniwersytetu t. 1 — 4 : 1 9 6 0 — 1 9 6 2 Systematyczne, etnograficzne 533 z czego Finlandii, Jugo­ (14 z D e b r e c z y n a , 7 z Buda- �RECENZJE 534 pesztu i po tury jednym ludowej opracowań szego, na można 11 z i mają folklorystyczne ractwo, jak skiego i nych, a obecnie na Moszyński stwierdza, niaczych i Europy, że były Afryki zorientować i się jego tycznymi i ma na Węgrzech . posiada że Ob — znak; w w jeszcze kilka (rum. Zarówno zbie­ tego gór­ dziesiątków i lat sadownictwa. kultur zbieracka upraw­ gospodarka dla ryb W się na łowili pierwotny u się Cisą, ryb od przy brał go ludów za w ludów są K. M o s z y ń s k i , Kdzép-Európában, brzegu. żyli gęsto Połów tego ryba­ Tak uważa pomocą lub na nastawki luźno plecionej niewielkich innymi we klima­ zawodowym za rzekami jeziora koszowych nas ta w e k umiarkowanym ubocznie. połów dla sta­ czytelnikowi rdzaju klimacie niskim i specyficzne zawsze stosunkami lub naddnieprzańskich. kiedy na są właściwy z łowiec­ regionach występowaniu. w koszowe są jak różnego rybołówstwa Dunajem i pozwalają rybołówstwem pomocą użyciu wkraczając t e n sposób o jest umożliwiające czasach, ryb rzek charakterystyczne Węgrzy w się nie nastawki nad łowienie — łowi problemach tam pomocą umiejętności różnych samołówek uwarunkowane społeczny: stylisku sieciowe że za sposób trudnią występują poświadczonych ii kopie- urządzeń w mapka przestrzennym rozlewiskach którzy Węgrzy i ludów rozwinięte samołówek Autor 2 jednakowa fotografia, typów ręką ten tyle zasadniczych Rysunki, różnych na łowieckich . się w ś r ó d skomplikowanych głębo­ na Balaton całych i Ferto. sieciowych Zarówno wspólnocie z nasta- Ugro-Fi- Ugorami znad nastawek. teren swoje niezamieszkały posiadanie. ugrofińskich O wspomina 1 2 krajów. Gyalu ludności paściach B . G u n d a , A gyiijtogeto életmód emlékei a Gyalui h a g y o m á n y " ( M . e . h . ) , t. 1 — 2 : I 9 6 0 , s . 2 0 7 — 2 1 7 . kérdése studia wielu ogrodnictwa i zasadzie warianty Niektórych sieciowe nie jest aspekt koczujący i Człowiek és dla rozwinęły posiadały rozprzestrzenienie o nastawki jak sidłach większości bowiem łowienia Spotyka przejęli w ich chronologicznym tym, przypuszcza, licznie z Kolozsvár) \ znajomości wytworzyć- wiele bagnistych Pierwsze Węgrzech, te paści zasięgi swój pisząc oraz kościach. swój w także 3 wikliny rzeki stąd, samołówkach, jedynie sposób lecz przy Szilágyi nowie, gdy Górach roślinności, hydrograficznymi. M. wek (węg. w rozprzestrzeniania kontynentów. geograficzne tropikalnym, rodzaju i Azji, w Prymitywny Autor kultury większego stanie sideł wyznaczone kom, zakresu z naturalnej łowieckie w poszczególnych rannie i pierw­ dotyczą coraz rolniczych. L u d y Konstrukcja oraz działu podczas uczonych Rumunów roślin to zupełnie kul­ artykuły niwelacji O pisze że p r z y r z ą d y techniczne, kich. rosnących posiadała skutek u Cluj Wynika prace opisowy, zainteresowały miasta dziko idzie przewagi z Dwa podział zamieszczonych zagadnienia. zbieracką od z zagadnieniom trzeciego. lub stawiane tradycyjny społeczną, zaniknie. K. dla tym z liczebnej gospodarki znaczenie. nie za Mimo głębiej zachód ta co rychło na pozycję przyczynkarski Gospodarkę na duże ludność Jednakże 1 spożywanie obszaru temu 18 p o ś w i ę c o n y c h zaledwie formy Giláului) i i analizują natrafił (folklor) wyodrębnić charakter Prymitywne Gunda i Cegléd). Przyjmując duchową językoznawstwa. materialnej Muntii by drugiego archeologii B. z Nyíregyháza materialną, pozostawiał znakach E. A. na Virtanen . 4 havasokban, 3 fejlodésének 4 t. 3 : 1 9 6 1 , néhány s. Leśne „Miiveltség A vadfogó csapdák fejlodéstórténetének M . e . h . , t 1 — 2 : 1 9 6 0 , >s. 1 9 3 — 2 0 5 . M . S z i l á g y i , A magyarországi borítóhalászat M . e . h . , t. 3 : 1 9 6 1 , s. 1 8 7 — 2 0 9 . E . A . V i r t a n e n , A foglalójegyekról, M.e.h., nim własnościowych 159—165. néhány kérdése, �535 HECENZJE barcie, namuliska, tereny wiedzi, słowem znaki własnościowe muły magiczne wyjątkowymi soby rodne, ale Liwów, S. się t a k w na wąskie stokach rolę na Na Z N. rolnictwem regionu tach. z W oraz tów pokolenia roli nie radeł i zabiegów bóstwom powiązania pokolenie. W formy, murem, już prymitywnych pomiędzy Czeremisów, odróżnieniu przejawiające roślinach. Górskie p o l a i wznoszą gdzie pługów. i terasogatunki Zachowało i świąt się mają­ urodzajów. zwyczajów kulturą uprawne, się indziej zwyczajów roślinnego rolniczych Spo­ różno­ dziedziczenie 1 magicznych, świata były u Kaukazie . spotykane for­ stanowiło prastare kamiennym i zmuszeni oznaczonym. Karelii, na na lub posiadanie cechę zachowało tam narzędzi ściśle w łączą pracy się c e p y Nowsze narzędzia danych w rolniczą bijaka z u bijakami, dają Azji się prześledzić Przedniej rzemieniami. się formy (Mezo­ wielu w różnych starsze są złożone Również z i wiązań nimi częściach warian­ typy cepów z Chin, bardzo cepów się . W znane bijaki Typy Zajmuje 6 7 występujące posiadają dzierżakiem. młocki . Jazygów znajdują Analogiczne Jazygów połączonych łączenia sposoby Debreczynie bijakiem. cepy i o cepach z dwoma uniwersytetu długości, sposoby się Nieco rozwidlonym z Włoch. różnej tutaj i czci zasięgów spotyka zbiorach samorodnym nii z nakazy Kaukazu. Ikvai-Iváncsics tego pomocą terenie w niedź­ otrzymywało Specjalne Finlandii, jak i hodowanych się na Wspólną uprawę obramowane obrzędów historyczno-kulturowe i za rodu Kaukazu Wysiewa się zwierzę w i jaskinie „niczyją" nieświadomość obejmowanych Górską uprawy, przez północy: obrębie ziemią postronnych. i Lapończyków. w oddawanie podstawie potamii) ludów rolnictwo gór. starych celu upolowali łąki sianokośne lub którzy terenów i długie, uprawia sporo cych górskie dla tych, przedstawia narzędziach przeważnie tam u Mordwinów Čitaja rzeczą nietykalne oraz powszechne nizinnego zbóż, barci własnościowych G. wato było lub rybackie, było okolicznościami Estów, od i co obowiązywały oznaczania znaków łowieckie wszystko, 2^-3 Japo­ segmen­ różnorodne są przedstawiają ilustracje. Młócenie wykonywali za określone Nadto a za pomocą ją lub cepów było młockarze wynagrodzenie. praktykowano mianowicie drabiny wędrowni Cepami znacznie uderzanie szprychami z pracą północnych, młócono o drzwi, uderzanie zbiorową. i inne sposoby przeciąganie giętkim Do słowackich żyto prymitywniejsze kłosami koła, u Jazygów kijem końca terenów zboża, groch i nas — u i c h pomiędzy lub X I X w. w zamian i fasolę. znane — szczeblami kijanką. G. S. Č i t a j a , Hegyi fóldmüvelés a Kaukázusban, M . e . h . , t. 1 — 2 ; 1 9 6 0 , 313—329. L . K . Kovács sporządzając w s w o i m czasie typologię cepów n a W ę g r z e c h dysponował skąpymi d a n y m i z k r a j u J a z y g ó w (węg. Jászság) rozpościerającego się między rzeką Cisą a Z a g y w ą , m n i e j więcej w granicach administracyjnych k o m i t a t u S z o l n o k . L u k ę tę s t a r a s i ę u z u p e ł n i ć N . Iikvai-Ivánesiics. „ J a z y g o w i e ( p a t r z Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna, Wydawnictwo G u t e n b e r g a , K r a k ó w b . r . , t . 7, s. 6 2 ) , s a r m a c k i l u d k o c z o w n i c z y , m i e s z k a j ą c y w s t e ­ p a c h n a północ o d M o r z a C z a r n e g o ; p o j a w i ł się w I w . p r z e d C h r . między C i s ą i D u n a j e m , z a g r a ż a j ą c g r a n i c o m p a ń s t w a r z y m s k i e g o . O k . 370 r . p o d b i l i i c h G o t o ­ w i e . W średniowieczu ukazał się l u d m o n g o l s k i , z w . J . n a W ę g r z e c h , o p o c h o d z e n i u d o t ą d n i e w y j a ś n i o n y m , k t ó r y p r ó c z n a z w y n i e i m a p r a w d o p o d o b n i e ind с w s p ó l n e g o z s a r m a c k i m i J . M i e s z k a l i koło m i a s t a Jász-Bereny, osadzeni t u p r z e z Włady­ sława I ( 1 1 0 0 ) , r z ą d z ą c się a u t o n o m i c z n i e . . . " N. I k v a i - I v á n c s i c s , Adaíoíc a jászági csépformákhoz, M.e.h., t. 3, s. 149—158. 5 s. 6 7 �RECENZJE 536 Niektóre bułgarskie ilustrowane ojczyźnie wyspie Bułgarzy przejęli winnic w używają) oraz jak od się bułgarskie, wywodzące Badania autora nad Obok iż w na w zagadnieniem Wypasania w miasto XVIII łąkach w. (puszta), nierogaciznę, Zdarzało silnych tarza służyła W lasach pastwisk na skich na stałe, lecz że i Wielkiej Pisze Nizinę te gólnych autor nezą wypalali nazwy stanowiące neolo­ w. co się wielką tak Już zarówno a i na konie, żołędziami. w wypadku wypasania inwen­ galasówki: sprzedawano hubka garbarzom. drzewny. Siedmiogrodu dzierżawili bydło bydła wypasali przez pasterze Wędrówkami i na hubkę Pozostawili rumuńskich badań przyczynku wypasano zimę, Obok węgiel z swoim dokarmiano całą Ormiańskie sezon. regionu. pomiędzy przedmiot w lasach dębową Rumuńscy 10 doprowadziły kulturowe 9 świnie przepędzaniu O na wsi. Pasterstwo przedstawia kiedy omawia hali. W odbywały uprawy, noszą pasterzy rumuń­ nie osiedlali liczne ślady rumuńskich węgierskich. w jak się na termino­ pasterzy Stwierdzono skalę, część pasterze zaj­ jednakże, transhumancja od południe. Novak wypasania nie tego badaczy południowa inwentarza W przez korę ormiańscy XVIII i odchodzili wielu i związana niowieczu, w nie Ciekawie Hajdúb'ószórmény . miasta Zbierano Węgierskiej. I. Balogh: pasterskiej już wędrówki V. tym przybywali się na o lub się miasta. lesie oraz kupcy Nizinie oraz latorośli wypasania jesieni w zbieractwo. kowale w. uprawy gron. etnicznego, chlewach-ziemiankach. galasówki Węgierską kulturze Karpat stwo w XVIII do zupełnie techniczne główny zajmuje do od je ognia, kopaczek winnej lasach należących zamykano niecenia i Pół­ umiejętnością niemal procesy stanowią w trzymano również z pra­ na Dunaju. sprawę Począwszy Hajdúbfíszdrmény rumuńscy. logii owce. zaś ścisłe p o w i ą z a n i a Szabadi te początkiem mowało i I. i trzody lasach uprawy od zwierzęta umożliwiał do Z że mrozów las bydła dopiero pędów substrátu swojej narzędzia leksykalnego pasterstwo uregulowało jak i w woły się, i krajach. to do istniały południe hodowla wielu typów Zarówno zasobu narzędzi i tego (szpadli przycinania innego historycznym W języka. przeszłości północ rolnictwa od dawnego rozwojem żyjącymi enograficznych z do półkolistej. z duchem zgodnie do w n i o s k u , ludami się noże przejęte się Podstawowe kopaczki poszczególnych kopaczki rozwoju 8 Nauczyli narzędzia. sierpowate w C. Wakarelski . autochtonicznej, wraz kształtu dla winorośli winorośli. niektóre aczkolwiek tworzone uprawy przedstawia ludności różnego zasięgi występowania i narzędzia, gizmy niej to specjalne przedstawiają granica uprawiali od p o d b i t e j Bułgarii do i fotografiami nie Bałkańskim uprawy narzędzia rysunkami z n i m gospodarka łąki nich Prócz i polany swoich pasterskie krótkim pasterstwa należały stad. stosunków wysokogórskie mleczna Poza do wielkiej tym część gdzie Już chłopi pastwisk należała form organizacji pożywienie, ubiór uwagę na pasterstwie obszarze 11 znaczenie. własności, rysie h i s t o r y c z n y m poświęca całym Słowenii , duże i własnościowych budownictwo, w posiada Alp. W oraz życie problematyce paster­ w mieli do śred­ prawo poszcze­ pasterstwa pasterzy związanej wysokogórskim z na ge­ Słowenii C . W a k a r e l s k i , Néhány bulgáriai szolomüvelo eszkoz és azok torténeti fejlodése, M . e . h . , t. 1 — 2 , s . 1 4 7 — 1 6 3 . I. S z a b a d i , Legeltetés és makkoltatás a hajdúboszorményi erdokben. M . e . h . , t. 1 — 2 , s. 3 0 5 — 3 1 1 . I . B a l o g h , Adatok a r o m á n pásztorok XVIII, századi alfoldi legeltetéséhez, M . e . h . , t. 3 , s. 2 1 3 — 2 1 8 . V. N o v a k , Недуг pásztorkodás Szlovéniában, M . e . h . , t. 1 — 2 , s. 9 7 — 1 1 0 . 8 8 1 0 1 1 �RECENZJE zachowały liczne się p e w n e wpływy Z pasterstwem, owczego nie i spotyka się Niemców lecz są skie w u materiału Finów, szkicuje związku z w położonej temu i przypuszczalny Kunnyó w prac w W B. we rodziny. nich członków Się, bysze z w Inny 1 2 obcy i w S. ludzie we innych wszystkich Podobnie wsiach typ osadnictwa się jak palockich Osi roli, w i przedstawia T. gyapjúványoló lat ogrodnicze, ani pilnych chęt­ moszczu. zagród b u ­ wielkiej budowano uliczki w tworzyli wsi się. O d rodzinnej. należącej uroczystościach przez wspólnotę i bawiono roli. jed­ niewiel­ eksluzywności obrębie ro­ na zamieszkałe świętowano roli jednej ustrój przeprowadzonych budowanych rodziny w w jeszcze członkowie lub się do wielkiej Obcy wielkiej przy­ rodziny, przedstawiają się sto­ Węgier. artykule osadnictwa a 100 materiału badań obrębie Hofer- w typu ok. czasie ani wina, zagrodach wymienionej północnych charakterystycznego G o n y e y , w i pozostaje pracach pry­ Konyár, ogrodnicy kunnyó, rozluźnianie zagrody w starzy pokoleń wielkiej na wspólnota a zachowała istniejących pewne wsi tam tworzenie 1 5 swoich utworzyły prace się budują tym wypadku już Członkowie wykonywano obserwuje zamieszkują. strzeniania s. lat uczestniczą którą sunki że Ale do (rodu). na czasem czasu biegiem ludowego opisuje pomieszczenia narzędzia, Palócz szeregu Z Relikty Autor dzisiaj. konstrukcji rezultaty domach, typów. pozostającym wnętrza. etniczna Od . rumuń­ zebranego różnych i założono do Somogy, podając winnicach odpoczywa; społecznej grupa w Słoweńców podstawie 1 3 nich jednak opis dostawiano rodziny i urządzenia przedstawia budynki 30 i się się się w czytelnik kom. Heves. oddzielnych Wspólnie więcej rodziny. w odległości. jednej gospodarczą. Zdarza Autor w posiłki organizacji Węgierska mieszkali mniej znajdzie Nagyvisnyó od nich Nie przechowuje Wpływ badał roli. N o w e kiej się w Kurucz najczęściej przechowuje na u walkowni Winnice zachowało jednownętrzne jesieni folowania budowane regionu, walkow- komitacie artykułów. A. Debreczyna. okresu rozplanowania u dziny nej Kurucza palockich . wsi do kunnyó, w osadnictwu szereg przedstawia od tego spożywa oraz Nagy wielkiej z t a m noce. artykule wsi południe wiosny winnicy dowlanego z na poświęcono runa poświę­ Kolozsgyula] Mniejszej, rozwojowy gospodarczemu, notatkę prymitywne Węgrzech, urządzenia; schemat zwane prymitywne, od nie spędzają osad Azji Słowian^ przetwarzanie krótką [węg. technikę części jest lub raczej z na opisuje i Konyár obiektów bo których typom ogrodnicze, 30 ' k m szereg także poszczególnych winnicach budynki Turków a Autor mieszkalnemu nim budownictwa mitywne nogami. Giula folusze się niewielkie. S. Gonyey wsi Bułgarów, osiedlenia są związane sukna). Podobne Wschodnich, gwarowe Budownictwu w ręcznie. Alpach one poruszane nazwy owiec, i folowanie sprzed niemieckie z siedmiogrodzkiej poruszanemu 12 Retoromanów wpływy z wypasaniem tkanie foluszowi Mezoség , kulturowe natomiast ściślej (przędzenie, Prastaremu ca ślady włoskie, 537 Z zagadnień węgierskiego . mezoségi románoknál, rozprze­ Polega 16 M.e.h., t. ono 1—2, 351—357. 1 3 A. K u r u c z , A népi épitkezés emlékei a konyári szólókben, M.e.h., t. 3, s . 167—176. B. N a g y , A társadalmi szervezet befolyása egy palác falu t. 1—2, s . 67—95. „ P a l ó c z ( z e s l o w . P o ł o w c y ) , g r u p a l u d n o ś c i ( о к . 150 000 g ł ó w ) węgierskich Hont, Nógrád, Gomor, Haves, Borsod, z siedzibą g ł ó w n ą uważa się i c h z a r e s z t k i K u m a n ó w " . Patrz: Wielka ilustrowana powszechna, Wydawnictwo Gutenberga, K r a k ó w , b . r . , t. 12, s . 92. T. H o f e r , A magyar kertes települések elterjedésének' és kérdéséhez, M . e . h . , t. 1—2, s . 331—350. 1 4 épitkezésére, M.e.h., 1 5 1 6 komitatów w Parád; encyklopedia tipusainak �RECENZJE 538 na grupowaniu Domy spodarcze drugim oraz i Otóż brzegu próbuje bogata 1 7 . rzeki. Autor do grzech, najważniejsze stosunkami podstawie są nieco rwanie się padkach jednostek — V. — odegrały Pražák w mieszkaniowej poza Spichlerz (klěť) Trójwnętrzny wysoko domu z niemieckimi wijała się wej na po XIII R. i 1 7 J . XIII Europie i do­ na Wę­ ze po XIII A bądź Jednakże rodzaju autor uogólnienia tego spe­ spowodowały ode­ we wszystkich powstawaniu dom przy­ osiedli geograficz­ sobą 1 9 czasie był u Słowian szczególnie w czy kulturowe wysoko domu się badań przegląd w architekci szórványtelepülések wpływy dom przez badań Rumunii — od i typ hodowlanej sąsiadująca ze odegrały tam kulturze spichrzem, niemieckich końca z natomiast ze stajnią. Kozép-Európában, osiedli aż nimi napisali za­ zbożo­ typami X I X w. związane roz­ osadników połączonego nieetnografowie gdzie zagród. rumuńskimi kialakuldsa był Natomiast górskim, typów rozwiniętej nad mieszkalnego. ludność obu który związany gospodarce terenie mieszkalnego wyniki domu Zachodnich. jest kultury słowiańskich. CSRS) Czeska mieszane rozwinął do kultury dla spichlerzem, osiedli obszarze właściwy Przy ze starych dostawiany zapoczątkowana typ daje mieszkalny na rozwoju reprezentatywny na miejscu formy produkcji. Najnowsze, dziejów jego, niemieckich. w., Zachodniej ze ana­ wiążą środowiskiem zagadnienia stajnią przeprowadzanych B a r abas, w zbożową hodowlana ostatnim są i Autor osiedli powstawanie nie etnicznymi w. etniczne mieszkalnego W poza omawia powstała które rolę jest nie tyle artykule współczesnych gadnienia. wstępie teorii. tego największą do osadników stosunki że społeczności Zdaniem różne przyniosła w budownictwa sów t. w. że wytworzyła gospodarka Vuia Na geograficznym. wniosku, (autochtoniczny gospodarką że ale już Czechosłowacji przed Słowiańszczyźnie intensywna Hofera. J . Barabá- jednodworczych tych przyczyny, Środkowej osadnikami uważa, rolę, przypisy społeczno-gospodarcze. połączonego hodowla, Autor sadniczą na rzeką T. rozważań szereg umożliwiające 18 osiedlach istnieje warunki uważa, mieszkalny mieszkalnego w Wagiem Liczne pracy osiedli powstawania do Przyczynki całej rozwiniętą występuje nad gospodarcze Wschodniej bezpośrednie Środkowej . jeszcze dom i i go­ rodzaju przedzielonej wartość typu środowiskiem powiązaniami Europie na terenie ze istniejącej Europie w wsi osiedli tego tego oraz jednym, wiejskich. Środkowej ilość dochodzi i Autor stosunki występuje z jak przedstawił mieszkaniowej wariant tematem osiedli podstawy Zarówno od same. bądź badań osiedli, jednodworczych nym jest powstawania w gospodarczych. zabudowania osadnictwa. podnoszą jednodworczych które etnicznymi, takie na formy Europie największa nich, własnych typu Inny mieszkańców skupiskami osiedli z przedwczesne. cyficznego km. zaś Nizinie. genezy na że wsi, naddunajskich dodatkowo jednodworczych Wielkiej ze życie problemem zabudowań mieszkalne wymienionej tradycyjnymi osiedli temat lizuje się wsiach w i centrum 1—2 domy opisuje genezę stwierdzenia, na Na tam przedmiotu zajmuje występowanie niektórych się w promieniu jednodworczych już mieszkalnych zazwyczaj o Autor wyjaśnić istniejącymi chodzi w stawia osiedli się kołem bibliografia Geneza sa je występuje Słowacji. domów znajdują otaczają osadnictwa w oddzielnych mieszkalne do różne szereg cza­ za­ rao- M.e.h., 1—2, s. 219—247. P r a ž M.e.h., R. V u i a M . e . h . , t. 1—2, 1 8 kérdése, 1 9 V. á k t. , s. , Kdzép-Európa, népi épitkezésének 1—2, s . 293—304. A román telepiilésés lakóházkutatás 35—66. néhány legújabb fejloděstorténeti eredményei, �RECENZJE nografii na przede owe w prace na archaiczne dawna gionalne ski, przyniesionej ale przyrządzany ko nieliczne rycznych zach jak i Istnieją do wpływami ne w część europejskiej literaturze innych wskazówki co w do go jest terytorium, obok pitny. Dowodem stare, pochodzące kumysu są z czasów i od Już piwa przede w I X w źródłach tyl­ histo­ w wyka­ recepturę dotarł l u b też ludów do przyrzą­ w ugrofińskiej, umie­ Autor jednak setek lat przed zajmowali przyrządzali miodu, bądź się, ż e wschodnich. czasie kiedy nazwy Węgrów uważa pitny n a wiele jęczmiennego wspólnoty ludów są miodu. miód wszystkim tych Węgrów kucharskich, sycony w., germańskich Jednakże X V I w., przyrządzali Niemców. tego w zapożyczeniem że W ę g r z y kulturowymi miód już miodu. wśród zarówno syconego których z te­ nich autor, napój przez książkach z wśród był miodu znajdujemy spożycia re­ różne pierwszej podaje używany piciu zupełnie wodą przeszłości starych niemieckich osadników wniosku, chętnie i której północnogermań- W Jak 20 etnograficznej. źródłach dwie prace. pitnego . przyrządzaniu (pół­ terytorium kulturowej, rozcieńczony niedalekiej naj­ środkowo-europejisko-alpejski. udokumentowane szczególnie w i badań że paszową prastarego kulturowe: czasopiśmie miodu ocenia jednodworczych gospodarką warstwy obszary Europie bartnictwa, i przyrządzania dochodzi i przypuszczenia, według pośrednictwem jętność hodowlą stanowią w analizując Autor konkluzji, osiedlach te był O w do się omawianym Jeszcze dotyczących występują następujące znano pitny wzmianki Dochodzi trudni starannie spożywany. statystycznych dzania, za miód ludów. i Rumunii. węgierskiego starożytnych średniowieczu w kraju, ludowej. z nimi rezultaty własnych wschodniosłowiański jednakowo słowiańskich zestawia regionów sztuki Regiony zamieszcza w Przyrządzanie czasach oraz zasadniczej reprezentują Szabadfalvi opisuje i ludność różnych elementy budownictwa Hunedoara). warianty matycznie, W typy których i oraz ludowego południowobałkański, J. w w Mołdawia ludowego formę etnografii budownictwa terenach, nocna z budownictwa technikę, ze stanowiska zakresie bardziej i temat wszystkim 539 i obec­ spożywali pszczół itp., spokrewnione z miód bardzo językami turko-tatarskimi. W drugiej wiązania , neolitu aż ceramiki Moraw, po dzień notowano Słowacji, Bałkańskim. carskie. W pracy, Na czarną ceramiki. Nie dzięki są zgadza gałęziom naczyń; turalnej Autor zawdzięczała mokrym palania ceramikę Habanów. czerń suchej po czarną Się i destylacji. Zarówno Badania porównawcze gatunek koniec 'na autor na do proces drewna, częściowo powstawania jakoby kolor czarny pieca pod poddawane jak są i omawia rodzaje strojem kobiecym garn­ Węgierskiej. pozostający archeologów, Czech, Półwyspie ośrodki Nizinie Szeklerzy wkładanym pieca i od czarnej Karyntii, najważniejsze zdaniem po­ Europie występowanie technologiczny Jego w ceramika powstaje koniec wy­ one procesowi na­ długość wypalania ornamentacji zdo­ węgierską. nad J . S z a b a d f a l v i , A J S z a b a d f a l v i , A M . e . h . , t. 1 — 2 , s . 1 6 5 — 1 9 2 . 2 0 2 1 Na wówczas grafitu. w. Rumunii wytwarzali otworów ceramiki Wielkorusi, występowało słomy wschodnioeuropejskie Styrii, ze stwierdzeniami wiązkom zamurowaniu ceramikę się jej Wschodnich, przedstawia domieszce t e r y t o r i a l n i e .zróżnicowane. biącej Białorusi, zagęszczenie i czarnej X I X i X X Prus znajdowały ich czarnej przełomie Danii, Ukrainy, Węgrzech ta swą terenie węgierska występowanie dzisiejszy. N a na Największe wpływem stwierdza Polski, Siedmiogrodzie pod ceramika Czarna Szabadfalvi 21 mordwińskim magyar magyar mézsorkészités, jeketekerámia przeprowadzała M . e . h . , t. 3 , s . 1 0 7 — 1 2 8 . és kelet-európai kapcsolatai, �RECENZJE 540 V. N. Beliicer etnicznych 2 2 . Dając autorka opis próbuje współczesnego stroju wyjaśnić genealogię jego warstwieniami history czno-kultuirowymi. stroju, długie jak pominają np. stroje łudniowych ludów fan, koszula, krótka koszule, Czeremisów długie i tureckich białe gorset, głowy płaszcze że płaszcze, Widoczne i z pewne nakrycia tam są biżuteria) futrzane), mordwińskich związaną Stwierdza, Wotjaków. (nakrycia kobiecego datujące się głowy tego itp., przy­ wpływy rosyjskich z na­ elementy również oraz grup licznymi różnych po­ (sara­ okresów historycznych. T. Bodrogi krewieństw 2 \ wstępie sowe publikacje dań nazewnictwa L. H. ską Morgan dokonał W drugiej części rozwój Podaje próby którzy węgierską autor stwa. badania rycznymi ważką wieństwa. 2 4 . rodzaje mają sztucznego celu stosunków skich i Jezus, terstwo terstwo płci bardzo Piotr krwi z i M. S. autor w ZSRR 10-leeiach. Edmonsona, Eskimo. i ich terminologii wiejskiego rodziny, gdy wniosków. i Dalej ogromne szereg pokrewień­ pokrewieństwa. tymczasem wielkiej z stosunki rodziny. badaniami Autor ugrofińską zawiera Po­ prehisto­ powołuje się terminologię aspektów Nigdy oraz się tego indeks sobie zawierają się ludzie w z na wiele palców, badania typów i sztuczne równi mogą na pokre­ węgier­ sobą kobiety dopatruje się węgierskich krwi. pozycją społecznej. Można i i dziewczęta. wielu bajek cech roli wypijać W ludowych W węgier­ przykład diabeł, kumów. ręce mityczne, sztucznym dawnego formy nawzajem sobie postacie te Be­ dwa społeczną, Na w podawać C. przyjacielskich Również występować ludzie Obie i pokrewieństwo. sobie przysięgać, pisze wyodrębnia pomocy człowiekiem. sposobów. między autor braterstwo hierarchii — ludowych ludowych wzajemnej biednym można nie robią autor bajkach bajek pokurnanie stanowiska zawierać pokurnanie węgierskich księżyc, w i a t r serdecznych męskiej. Katalog i typu połączone również zarówno pokumać słońce, mogą przez w którzy się różne mogą krwi stwie tzw. y do organizacyjne system zapewnienie ludźmi, kumają śmierć, utoczoną małej węgierskich pokrewieństwa: między św. rownica, od Olderogge a ostatnich Murdocka węgierskiej dalszych otwiera analizy przeważnie bajkach zajmujący do do w etnologiczne pokrewieństwa pokrewieństwie podstawie na P. węgier­ się terminologii. Morgana zaliczają zręby obejmującą Steinitza G. różni pokrewieństwa. sztucznym Na Od ba­ podstawie analizował ostatnia opisowej początek których jaki po­ dotychcza­ pokrewieństw. gospodarczo doprowadzić Steinitza Studium systemu O reš W. w ta miejskiego odzwierciedlają na pokrewieństw jest terminologię terminologii powinny pracę skiego wsi grupy badania poświęcona niezależnej na i sposób, pokrewieństwa terminologii Przedstawia zasady, Morgana Kirchhoffa, współczesne studium dotyczy głębione na Według terminologią według rozróżnia pokrewieństwa terminologii terminologii najważniejsze pokrewieństw. zatytułowanej nad wyjaśnienia część Autor Pierwsza pracy węgierskiej omawia rozpatruje „uralskiej" terminologię uwagę dla Trzecia tzw. badań podziału zwraca znaczenie podziału do autor terminologii pokrewieństwa. należy badawcza pracy pokrewieństw, i przedstawia swej dotyczące terminologię „turańskiej" Problematyka absorbuje Na jak król, cza­ Bra­ krew itp. ale Bra­ tylko pokrewień­ braterstwa sporządziła A. krwi. K o - V . N . В e 1 i с e г, A mordvin пд'г viselet ószehasonlító vizsgálata, M.e.h., 1—2, s. 249—267. T. B o d r o g i , A magyar rokonsdgi terminologia vizsgálatának néhány kérdése, M . e . h . , t . 3, s. 1 2 9 — 1 4 8 . C s . B é r e s , A mürokonság a magyar népmesében, M . e . h . , t . 3, s . 1 7 7 — 1 8 5 . 2 2 s. 2 3 2 4 �RECENZJE vacs . 2 5 W talogu. referacie Z. Ujváry się ich — twórczość Ujváry ściołach nych pieśni lub I. części jest dopiero zuje np. w wiedzę dane podania Przy generacji i uwagę łeczeństwa metody ludu. Autor uwagę Obok wpływ tradycji na dalszą ostatnie głęboko nie tylko w podaniach i fragmenty dziejów. n i e przejętą podania w należy narratora. i filologiczny i zapewniającej możliwe przeprowadzi Podanie po­ przeka­ od prawdy. racjonalne z irra­ nieprawdopodobieństwa, jak światopogląd danej zbiorowości, Opowiadacze podań transmitują w n i m przechowywaną. brać pod uwagę Umiejętność Przy tradycji rozwija podania aspekt, Autor ale postuluje skuteczność i nie tylko tworzenia badaniu formalny środowiska. ludowej — Opowia­ tradycji. i przekazywania mutacjom. koń­ {Arany rozpowszechnił. odbiegający elementy wrażenia partii trąba autor i ko­ wesel­ literatury tradycji. daleko przebija zakorzenione charakter sposób W się i materiał ustnej pleśni w oracji Zíoía jak twierdzi z wyimaginowanym, przez pewnym przyjął ogromny nie sprawiają psychiczne badawczej często Sárosi badania ludowego — zbiorów śpiewanych ludowych. Gyula do l u d u , się analizę pieśni poetów poety przekazywania rzeczywisty zachowywania i K a ­ 26 zwraca wierszowanych problemy podania ale oraz utwory utwór przeanalizuje społeczne ulega swojego opublikowanym ludowych . duży zawiera nabożnych 1848 r. d o t a r ł procesem przekazywaniu przyjmowania, w ludowych, duchowym weselnych Główne środowiska, są plan i wierszy wywierają Pierwsza rozpatruje ludowych stosunki swojego predyspozycje pod gdy te W i poezji życiu części. jakimi prawdziwe, bajkach. aktualne 3 pieśni istoty nad choć i i literatury patriotycznych, zdarzenia się t a m świat cjonalnymi, na drugiej wtedy, zdarzenie Splata pieśni pieśni kulturze przedstawia badania zbiory zbiorów ludowej drogi, Zrozumienie głębione w wierszy opisujący 27 Kilonii. pogrzebach, Ferenezi (ustnej) . w pracę i rekonstruuje Trombita) i na itp. W cowej 1959 r. tylko Ethnographlca" ludu. podzielił miłosnych, „Acta pomniki poetycką przedstawia w formą znaczenie pisane autorka nim Rękopiśmienne omawia i o w obszerniej rolę ustnej czasopiśmie pisze wygłoszonym zajmuje na omawianym Obszerniej 541 i i pamięć, się w ciągu należy psychikę w wielu zatem brać danego spo­ wypracowanie postęp ale przetwarzania, specjalnej badaniu ludowych podań. Ten i s a m autor węgierski kult zamieścił lasu . W 28 w omawianym powiązaniu czasopiśmie z całokształtem badał a n i m i s t y c z n y k u l t l a s u n a Węgrzech. Szczegółowa autorowi na wieków. Wyodrębnił a rozróżnienie mianowicie: demona 2 6 2 7 2 8 s. 1. k u l t leśnych cztery drzewa w warstw w ścisłym drzewie lub grupy znaczeniu ducha jedna na drugą animistycznego (modlitwy ściśle istot niekoniecznie mieszkających l u d z k i e postacie, j a k elfy, karły, o l b r z y m y ; animizmu Ferencz' a n a l i z a tego k u l t u zachodzących zasadnicze Świat ludowych do w drzewach, ciągu kultu drzew); zespolonego pozwala w 2. lasu, kult z drzewem; a przybiera­ 4. k u l t l e ś n y c h u p i o r ó w duchów. Á . К o v á с s , A készülo Magyar Népmesekatalógus meséinek tipusmutatója, t. 1 — 2 : 1 9 6 0 , s . 3 5 9 — 3 8 9 . Z. U j v á r y , TVépi kéziratos versesk'ónyveink, M.e.h., t. 1—2, s. 111—146. I . F e r e n e z i , A népmondakutatás néhány elvi kérdése, M . e . h . , t. 3 : 1 9 6 1 201—211. I . F e r e n e z i , Az animizmus világa és a magyar erdokultusz. M.e.h., 1.1—2, 5—33. 2 5 M.e.h., s. także 'mieszkającego 3. u b ó s t w i a n i e jących szeregu studium wierzeń �RECENZJE 542 V. Diószegi Pierwsze dopiero 140 lat materiałów, of nad Te first Przyczyną ostatnie Magyar sformułowanych w wanie zjawisk, przebadanie 0 jego ne postacie ludu i właściwe do starych w z dawnymi Węgrami. J. Alexe jenko na przedstawia dotykać 1 rybackiego, a wchodzić łodzi nymi a duchy. złego sie Przy krążący ze głośno w strzałą oraz mowlę przed wpleść tajdze. wieloma bliskie Z. jednego są się złymi się orlich układano piór duchami. w pas już stwierdza, względami podobne Sa.mojedom z Ketów. jej babki. innej w za winy na z i rodzącej. brzozowej kołyski suszono, Odzież są do obrzędy zwyczajów innych Musi dawniej człowieka. i zdrady wolno jej także specjal­ życia zaklęciami noworodka zwyczaje nie łowieckiego wolno tryb rezultat dnie czego ciężarnej położnictwie dorosłego że przebywała obwarowana i na win. Dziecka kołysce Nie jest modłami Ketów [Jenissejscy sprzętu Pępowinę Zagadnienie zwyczajów do kobieta umieszczane północnej przedstawił ludowych Ketów Autorka szczególnie się ze s w y c h szereg Węgrów narodzinom dietę przez cały przez towarzyszących ciąży, jest pozo­ wspólnocie omawianym znająca jakiejkolwiek skórę' i pęki ją lub Autorka Ujváry z uważany spowiadać zajęczą wieku w poród męża, szaman należą analogii W zawsze rodzącej wreszcie czy we zajęcia ludowymi przebieg jest i odnaleźć koczujących ciąży i wierzeniowe szamanizm, 1 w 3tł należących nimi wierzeniach autor jeszcze dziecka . obrzędów jej czasie opisuje obecna namiotu prowadzenia zawijano przedmiotów Autorka i w części j e s t z a istotę n i e c z y s t ą / w o b e c do W one z Mitycz­ szamanizmu. narodzinami wśród ludów studium. szuka się z o k r e s u z i również mówiących wątki jej Dalej Diószegiemu się zwyczajów należących porodzie Trudny z czy tylko Zwyczajami się uważana rybackiej. dokoła porodu szereg także zakazami. wywodzą przeanalizo­ jak diachronicznym poszczególne żyły się jak występujące wyznających datujących Turuchansk kobieta sprzętów do które rejonie Ketów udało związanymi lat w dziecka. U kobiety. efekcie cel historycznych niniejszym ludowej. kiedy za Węgrów, — czy pokrewnych, zajmowała Syberii kilka artykule jej W sobie w Beliefs metodologicznych szamanizmu, jest swojej Religious postawił etnicznej, czasów, the reliktem kultury wierzeniowych, ich terytorium, A. Ostjacy] przez kręgów z metody wcześniejszej założeń synchronicznym, grupie zdobyciu być dociec, węgierskiej w with zarówno 29 trudności we i ludowej rozpoczęta wypracowanej autor własnościami się ludów autor podstawie zawarta poddaje węgierskiej wierzeniach Na religijnych Stara były archeologicznych zjawisk autor wierzeniowych węgierskich obecnego tych badaniom. całej religijnych pracach rzeczy concerned mogłyby nadludzkimi — elementów stałościach w kulturze Węgrów odpowiednio Research pracy które węgierskiej religijnymi uzupełnił Hungary. wierzeniach Analiza obdarzone są of T węgierskiego porównawczym of w ymienionej śladów wyobrażeniach spokrewnionych. stanu brak niedomagania Settlers wszelkich tego zaś Problems w wierzeniami wszystkim Methodological the szamanizmu dawnymi temu. przede badawczej. pracy Pozostałości badał badania ,,babka'\ odpędza złe małżeńskiej, zatem w nie kąpano, cza­ lecz kory. Maleńki łuk miały chronić nie­ aby w rodzącej narodzinowe ludów, późniejszym zakopywano Ketów szczególnie pod zaś Syberii. przekazywania, węgierskich . 31 Swoje przejmowania obszerne i funkcji i rzetelnie udoku- V . D i ó s z e g i , A magyar néphagyomány és a sámánhit kapcsolatai, M.e.h., 1 — 2 , s. 2 6 9 — 2 9 2 . J . A . A 1 e X e j e n к o, A gyermek születésével kapcsolatos szokdsok a szibériai keteknél, M . e . h . , t . 3, s . 9 7 — 1 0 6 . Z. U j v á r y , Az átádás, átvétel és a funkció kérdései egy népszokásbaru M . e . h . , t. 3, s . 5 — 8 8 . 2 9 t. 3 0 3 1 �RECENZJE mentowane studium zwyczaj'Orwl obcego pochodzenia gionów Siedmiogrodu, miogrodzcy mu terenów w zabija żniwa, janie głowy jako aby w następnym czaj zabijania tam zniszczenie w symbol sposób czynniki turze? istnieją już cza złych Poza gdy może Dalej w duchów się autor całych do późno, go, a Ponadto na terenie zabijania Ujváry kury Czwarty regionem a wiane po i koniec czas dziś karnawału sceny, akcje są nawałowe downi z t a k że się karnawału pełne aktorów wspólna widowiska aktorami i jest się 3 2 w był Gry szereg nie dopusz­ urodzaj nie ten itp. bliski, przyjął przejęty u już się przeka­ terytorium. dawniej Na go. został ludów szersze koguta. bliski. zabawy zwyczaj zakończenie enklawy pochód nawet kobiety część Farsangi i mile ich w imprez. kierują terenie. Przez jest Miejscem przędą. grą játékok jak cały odgrywają Rozgrywające wiejskiej. na upra­ początek, widziana, dziewczęta dramatikus hodowlą Ukrainy, poprzebierani humoru. jest narodowej przebierańców. często i Szatmár Zarówno społeczności Widzowie w prześledzenia Króli. słownego a rolnictwem są we . Szatmár mniejszości odpowiednio i 3 2 Siedmiogrodu, (zapustne) możność karnawałowe Ujváry się karnawałowych której duża i trudni Trzech jednakże, I. F e r e n e z i , Z. U j v á r y , M . e . h . , t . 4 : 1 9 6 2 , s. 3 — 1 6 2 . bliskie mieli przejmującego już na z ludnością hałaśliwy organizatorów bardzo ją mężczyźni w bardzo wzmaga zanikał I. Ferenezi i Z. mieli sytuacyjnego izba, lub Węgrzy Zwyczaj zabijanie karnawałowe bardzo schodzi jak tworzącymi dopuszczalna wiejska kiedy Ludność łączą stycznia, młodzi komizmu tam, koguta ekspandować wyłącznie autorzy 6 aby przez Węgier. zabawy tylko Europie. zawiera oznajmia tradycyjne, twórcza jest dzień, i kul­ przyjąć ludu zabijania Jakie jest psychicznie i nawykami rozpowszechniony całej osadnikami rozpoczyna trwania zacji w gdy pytanie,, obcej się kogucia wtedy, okresie, kulturowe Gry krew rok złych zupełnie identyczne terenach. znaczenie, opracowane powiązania terenie. w sobie m . i n . , że k o g u t że życia drugiego. Wierzono tylko zwy­ oznacza mocą koguta zwyczaj słaby, Węgier podobne koguta niemieckimi różne cja kult w., za północno-wschodnich omawianym Karnawał całych miał Szatmár, Bliskie także już do się ma do zabijania n a niektórych XVIII był w może cel stawia zabi­ zabija koguta ma lub tych zbożowego, przed narodu zwyczaju zwyczaj mentalnością dlaczego tom czasopisma regionu bydła. i omawia wsiach w zatem z się, przyjąć Podobny Zabijanie jednego zwyczaje, zwyczaju mieszkalnego, tylko bo zujących obcy żniw pobudzić z Wielkanoc demona zabezpieczyć jakiegoś zbliżone może się sharmonizować a że plony. koguta na re­ sied­ Węgrzech czasie płodność. A u t o r od z t y m ptakiem. domu zastanawia Węgrzech, stosunkowo lub przejęciem zwyczaj się wniosku, związanych t y m obcy przechodzi W koguta ma n a nowożeńców podobne Przed wierzeń do zaś żyli każdym północnych wzmocnić obfite krew zadomowienie w Wielkanoc). wesela Na Siedmiogrodzie a winien znów czasie ludowy w autor niektórych na zabijaniu wiejskiej. weselnymi. (karnawał, poświęcił t j . t a m , gdzie ten polega czasie: krwią roku, w sprowadzić dochodzi funkcjonalnie. swoich starego koguta zwyczaj Swą Węgier, społeczności obrzędami wiosnę bibliograficzne) ludność węgierską karnawału, spowodował na umożliwiają Autor gdzie roku Zwyczaj innym z prze^ północnych całej czasie jest zimy, a nadto jaki w w płodności. koguta Zabijanie duchów, koguta związane koguta nowy. obecności Transnubii koguta i lub Słowacy. w się w 242 p o z y c j e przyjętego Tramsdanubii Sasi, Niemcy odcinaniu i (529 p r z y p i s ó w , 543 się inwen­ insceni­ Na kar­ Kontakt wi­ aktorów lub Szatmárban, �RECENZJE 544 narzucają ról- im chętniej Aktorzy Ferencai í Ujváry 1. p r z e b i e r a ń c ó w parobcy a w i psów. wygłaszają Większe darz i mu z także rzemieślników znanych W w gry regionów gólne motywy Na noszą W trzeba artykule językoznawczej. Badając tanura oraz łączący obydwa apelatywy. na zaś mutandis i „piec określenie sama grzebaniem). Ustalanie niach — ściowo i nicznych. i pokrewne -odpowiednią metodę czyli drewnianych. badanie do magnetyzmu W w Polsce należy szukać — to pozostałe, w B. rodzaju zachowania dramatu ludo­ porównują Europy. i w innych Poszcze­ Niemczech. zdaniem autorów — współczesne ich inter­ nieetnograficzne Gunda innych bowiem U daje 3 2 nikan wielu staroperskiego w związek w popiele", wielu językach używana chleba analizy wyjaśnaa zagrzebany ludów, chleba opraco­ próbę i językach „chleb etymologia mutatis jest związana średnioperskiego archeologicznych jest obecnie dyscypliny, badawczą. Autor słojów", znaleziskach i z popiołem nikan słowa etnologicznych nowoczesnej określenie absolutnej wypracowanymi wieku określać wymienia pozwala kamiennych sprecyzować ich kilka i materiału wiek. Na nauki orga­ dobiera najważniejszych. glinianych młodszych odpowiednie określenie czę­ znale­ przez substancji o k r e ś l i ć , /wiek i a chronologii wiek znaleziska bada­ archeologii, metodami pozwalające przewidywanego pozwala i karnawałowymi Ukrainie, u w a ż a , że w niezbędne „kalendarz też wyprawia koniec terenie dotycząca w . Autor rozporządza Stosownie drochronologia,, lezisk etnologii, Archeologia 3 3 bywają przejrzysta. chronologii L . Vértesa Na na wypiekania świetle się pełne gospo­ popularnością się z a g a d n i e n i e m elementy. chleba (terminologia więc gesty różnego mówienia zabawami chleba". do za czym skąpy wojska analogii wymienić wypieku staje absolutnej przyrodnicze się tym popiele) to p r a c a także ziska. nazwa W w do sposób i Dużą się całe przy węgierskie. znaczy ziemnego do osób. dające grywane syna średnioperrskiego w y r a z u Nikan teksty zbójni'cy, Chętnie zwyczajów, odpowiedników ziemny pieca ta (zagrzebany ich z na irańskiego znaczenie wyrazu tanura jeszcze niewielu środowiska. karnawałowych dziejów Z a świń, Zazwyczaj wesela, wiktuałów. tym Szatmár czysto lub więc przez wołów, udziałem przebierają poszukują piętno byków, występują zajmują ludowych z śmierci poszczególne Rumunii, gier skarbcu Szatmár autorzy jego w przy udziałem Tak ujeżdżane a n t r o p o m orf i czne, oddaniem swojego regionu występują zakończenie wania. pracy z pochodzenia w ze a następnie ogólnoeuropejskim pretacje parodiując swej scenki skradzionych z inscenizacji. kościelnych, wsi. Aktorzy postaci zapustne ze życia przed konie postacie scenę interpretacji widowisk większych zbójników-batiarów. Cygan-ojciec analizują węgierskich, Aczkolwiek w i typy figuralne, się czy antropomorficznych. bociany, krótkie inscenizacjach sporządzoną części kozy, obrządków w chwytający wszystkim 2. f i g u r grupy parodią często z zasadnicze n i e robią odgrywają mają inscenizacji publiczności. przybierają odgrywa kupców, ogóle autorzy są sceny i dalszej wego lub cyganów. weselną się wsiach za zwierzęta Najczęściej życia dwa rodzaj życzeń niedźwiedzie, znaczenie Bardzo i zwierzęcych, za dialogi ceremonie ucztę cieszą się się „pandurzy" sceny widziany gustów rozróżniają niektórych tylko sprośności. do maskach natomiast odgrywane siebie się Przebrani przedstawienia. są w przebierają „huzarów", jeleni przez dostosowują Den­ zna­ prze­ chronologii B. G u n d a , Az iráni kenyér torténetéhez, M . e . h . , t . 3, s. 2 1 9 — 2 2 6 . L . V e r t e s , Az abszolút idorerd meghatározása az archeológiai és etnológiai kutatásokban, M . e . h . , t . 3, s . 8 9 — 9 6 . 3 3 3 4 �RECENZJE szczątków kostnych najdokładniej pozwala wyznacza radioaktywny. przebadanie wiek Jednakże 545 zawartego starszych znalezisk sposób posługiwania w nich fluoru. pochodzenia się I n i m jest kłopotliwy i M A S A L E B I SAKHARTWEŁOS Opublikowany prof. kowej i G. Jubilata, SRR jest z jak etnograf i G S R R w do są towania się których w bogaty gruzińskich t. także prof. dwie Od Gruzji i on na i prof. teorią szkole ona bibliografii otacza najwybitniejszy Gruzińskiej szkoły prof. ważnych Etnografia jak One znany. w etnogra­ do zorien­ etnografów, Obok również etnografów uczeni z innych spoza Republik przygotowaniu wydaw­ kontaktów świadectwem jak porusza­ okazji gruzińskich kadrę to w i współ­ uznania zasług roli w studia właśnie Czitaja P o l s k a , t. I X jak i przedstawiają orientacji i ludów w działalności w Kaukazie, muzealnych. dużą Obie wartość, gruzińskiej pedago­ w tej wartość Tbi­ chwili nauko­ badań o etno­ Czitai, naukowych ludowa, metodyka artykułu. dostarczając świetle zaintereso­ zagadnienia prac omówione etnogra­ pozycje m; (tbi- zestawiona 1924—1961. W etnografii etno­ gruzińskiej poprzedniego sztuka oraz badań naukowym G. latach kierunki Kaukazu historii prof. uzupełnieniem główne na mówić prac w metodyką pracom pozwala warunków na Uniwersytecie nad nich etnograficznym. pracujących nadały z pokazując zaipewnienia k a u k a s k i c h . Szczególną który Gruzji innych pierwszej 5—15), lat prowadzonych zakresie etnografów jego się do W (s. muzealnictwem opublikowanych rysują Czitai. Jubilata wykłada radzieckiej. Bibliografia i G. od w i e l u Jubilata odrębności, terenowych, dla i prof. G. Czitaja nadają 133 p o z y c j i uprawa G. zatem prace udział się r ó w n i e ż republik Czitai wyraziście zarówno artykułów k a u k a s k i c h oraz Ich Historii Podobnie zainteresowania nas zmierzających liczną innych walor Gruzinów u Instytutu Republice. międzynarodowych (s. 1 7 — 3 6 ) , j e s t p o ż y t e c z n y m nader Jubilata: etnogenezy 35 - nau­ jakim gruzińskiej szereg swe wytężonych, zasług kultury. wykaz w pracy działalności i lat prof. G. etnografii R. Todua krajów poświęcone Obok pominąć terenie liskiej) riałów poświę­ pracy Nauk staraniem dostarcza jeszcze ZSRR. poczynań przygotował gruzińskich z to twóroów przedmiotem szerokich, życiu GSRR. również grafów zane Czitaja zawiera etnograficznego, o kilkudziesięciu graficznych ficznych, z się drukują G . Czitaja zajmował działalności Zawiera Gruzji" szacunek, Akademii i metodach jest granic pozycje jego w prof. i właśnie wań Tbilisi Czitai. informuje etnografii sposób będące malo zarówno G. otwierają terenowych, przez i G. jeden z wydawnictwem tak ośrodka wielokierunkowość w Prof. tom badawczych spoza wyrazem Gegeszidze wej Etnografii etnograficznym 12—13 „Materiałów" gruzińskiego Tom lisi 12—13, i 4 5 - l e c i a podjęcia Uznanie ukazujące w s z y s t k i m z sąsiednich a jest naukowych Nie Tbilisi, omawiany się dorobek w Radzieckich, gicznej. w zagadnienia problemach przede rozwoju zasłużony. Gruzji" również najrozmaitsze pracy etnografii. czasopismem Gruzji. Zapoznanie nictwa do urodzin członek-korespondent Etnografii czołowym jących Gruzji; zakresie Uniwersytetu poprzednie w 12—13 „Materiałów 70-lecia jego Gruzji, fów M. t. radzieckiej. „Materiały tomy t. okazji najbardziej w profesor etnografii i ostatnio Czitai pedagogicznej obecnie AN Nizińska s . 4 3 3 , i l u s t r . 137 cono się ETHNOGRAPHIISATHWIS, węgiel kosztowny. Irena 1963, wreszcie organicznego in. zwią­ mate­ radzieckiej. �546 RECENZJE Problematyce już poświecone muje o wartości z XVIII a historii badań są dwa materiałów w., W a c h u s z t i G. Czchikwadze nego. Cz. 1, w muzyczną W. ludowej i się (s. i A. N. o A. (s. zajął (s. W. o z kultury a budownictwa zajął się „Dabrazuli" ralele przez tkactwie w wspólnot się i i Ocziauri D. Swanecji (s. 349—359). typów W Tria- pozostałe artykułów prace dotyczą­ T. Ocziauri. miesz­ domostw, wnętrza, „Pandżiriani", R u - i budownictwie planu jak tzw. i coraz zaopatrzonych sprawie już produkcji tka­ Gruzińsko-adygejskie G. Czaczaszwili, 361—380). Gruzińskie T. w przyczynek starych znacz­ 127—140), jak i wiejskim dwa 271—279), wyposażenia 187—197), Spośród Abesadze, (s. jedynie (s. gospodarczymi podobnie ludo­ Natomiast (s. należy tzw. problematyką Organizacji Zagadnienia ludowe sobą artykuł i w rodzin w decyzje obrzędy rodzinnych. Dżelabadze, Swanecji trudno Z Godła (s. okazji i 387—402). się pa­ komunikacji sposoby przeprawy i są jeszcze na wspólnie tbiliskich duchowej wszystkim Były górskim celem pomocy problematyką cechów przede dostępnym jednoczenia żywych przy społecznej dotyczy gospodarczego terytorialnych, specjalne kultury społecznej terytorialne z wspólnot były i mówią (s. do Pasterstwu osetyńskiego zakresie N. ludowym współdziałania kościelnych się t a k ż e tkactwie podejmowali bezpieczeństwa, świąt (s. 8 5 — 9 8 ) , Wspólnoty kowie instytucją domów, artykuły literatury Racza-Leczchumi przebudowę Kwezereli-Kopadze, sąsiadujących związane wnętrz, w Dążenie 319—349). szenia Z w współczesnym nowych uwagi. Charadze, Bałkarii kultury naświetlenie budownictwa domostwa wszystkim oraz Adygeńskim interesujących zarówno 111—126). (s. 4 1 0 — 4 2 2 ) . są b o g a t o i l u s t r o w a n e . we do starogruzińskim Osetynów mieszkalnymi informują w w zapo­ wiejskie Materiały tych u przepiórkę osad rolnictwem Kaukazu gruzińskich. zajęciach rejonie problematyka języku (s. przeszłości wyposażeniu przede zajmujące godne i Gruzji N. (s. Artykuły R. muzyki Z umożliwiających etnografów Ogniskiem bardziej „Oduri", praca rzeki mniej artykuł gospodarstwo w wina osadnictwa, w i żaren do O Pomieszczeniami do etnograficzne porusza twórczością również krajów Azamatowa, gospodarczymi stwierdza jedwabnych na Formach o Czibirow budownictwo okna.. O nin i sidła przeobrażeniami Autor częstsze 291—299), muzycz­ nad jednakże językoznawczych w dotyczące materialnej, cych tym budynkach budownictwie który w pisze L. M. Nazwy miejsca. — Ciłosani Artykuły kalnym. (s. folkloru materialnej. Rośliny prasy Pasterstwo Budynkami 301—317), zakresu infor­ gruzińskiego Osetii dotyczy sąsiednich źródłowych w mniej artykuły się i skrupulatności Guruko są Robakidze 99—110), letii o kultury Kecchoweli, (s. 4 7 — 5 8 ) , kultury, mieszkalnych chadze N. i Gruzji zasobów Gagłojewej, Rechwiaszwili, Nowych całości i północnokaukaskiej 1 2 — 1 3 uzyskała Gruzińskie Leklaszwili, poświęcono Z. liczniejsze wnętrz. t. terenie ustnej świadczy łowiectwu nie w do b a d a ń ludowej w Mahometów historyka badań gruzińskiej ludności artykułom: dziedzin dobrze artykuły: na wszystkich poszczególnych 1 Muzyki (s. 2 5 1 — 2 6 0 ) , A . S z a n i d z e , wykorzystania wej, A. gruzińskiego źródeł h i s t o r y c z n y c h łamach zajęć twórczości Bżedugów 37—46) znanego związkach na rolnym dzięki gruzińskiej rolnej i prymat podstawowych znajemy pracach Historiografia X I X w. i na Kaukazie uczony dla etnograficznych przegląd połowy Gruzji 281—290). przetwórstwem w do w Osetyński w prace: starożytnych O Zdecydowany dotycząca zawartych Bagrationi, daje Gruzinów (s. artykuły. przygotował której Gwacharia, etnograficznych dalsze w to stowarzy­ terenie. Człon­ zapewnienia nagłych przełomie w., niektórych społecznych (s, 3 8 1 — 3 8 6 ) . sobie wypadkach. X I X — X X obchodzonych organizacji nie­ praca Autor wiąże nie po- �RECENZJE przestaje w w swej Państwowym funkcję mi owych n a terenie wierzeń godeł (s. wielu badań w przechowywane zwierząt, genezę owych wiąże z właśnie Swanecji W. wierzeń żące d o dycji traktuje (s. dwa — Wino rodziny (s. dalsze сгопа artykuły, osiągnięcia teriałów". Poza wymienionym nictwa publikacji w znalazły choć wodu etnografa. na obrażeniach Jest w pewno Nie bardzo kulturze niedostatków należy w prac tości. W y p a d a recenzowany że a w o Wiele w wyrazić lwa terenie Problematykę Zedasze — in. winnice nale­ wspólnoty wiej­ jeszcze do obrzędów tra­ ludowych Kartlijska Obrzędy pieśń weselne zbyt Abadze- niedołączenie tak do do n i e g o ważnych streszczenia indeksów, przy tego Proces przede rodzaju Zbigniew próbę przy­ poczucie o ustalenia interesującym z za­ prze­ po­ etno­ zakresu demo­ dozoru redak­ 59—83). tematyczne. orientację niedostępna w Przemieszanie w jego pozycja, dla prac. z indeksu w szerzej przy Brakiem zawar­ jaką jest niegruzińskich wydawnictwie zamieszczone wszystkim się ów mówiących i interesująca z treścią budow­ nawiązujący jednakże którymkolwiek rosyjskie nad „Ma­ kształtowania sumienmejszego zespoły utrudnia w form Krótki Guguszwili (s. drukowanych się budzi badań tomie ściślej 403—409). jedynie P. pozostaje streszczeń nowych Artykułem lat że t a k c e n n a zapoznania a brakiem w zakresie artykuł cenny, praca problematyce spośród lakoniczne z w 'omawianym n i m materiałów 160 artykułów artykułów w (s. badaniami. również stopniu jest i w ostatnich żal, Gruzji jeden robotniczych, dużym pozbawionych w Tkibuli związanych najrozmaitszej n i e wystarczają ficznego, Swanecji postacią psa, na Mamaładze Dżawachiszwili bowiem jest okresie pracy, również G. objętego nieugrupowanie tom, etnografów. gruzińskim terenu Gruzji cyjnego, kułów i dotyczącym jeszcze Interesujący środowisk nie etnograficznym, Ludność języków, T. Mierietkowa artykułem znajdujemy grafa, tomie wierzeń reprezentacji węglowego robotników Do przez autor, przez najprawdo­ przyczynku przypuszcza ośrodka tylko n i m praca chodzenia ale już się przemysłu czynek, grafii: także jak M. one pod m. kształ­ rozszyfrowuje totemizmu. w o były terenie przygotowywane mianowicie właściwej znalazł problematyki. robotniczej u a oraz a dostarczały dziedzinę etnograficznego nie tej ofiarne tego się na autorki wilka, Topuria Wina one Bardawelidze się swoich terytorial­ worki wiezione reminiscencję N. przedmiot arzeszeń jedwabne Zdaniem dawnych zagadnienia, 261—270). Poważne do jako za na Wierzenia­ historii Z przedostały pozycję nawiązuje, (s. 2 3 5 — 2 4 9 ) to W. Gruzji wilka. Interesującą współczesnością klasy do również 157—173). wiejskich. Są uroczystości wskazać znawczyni godła upowszechnienie Uprzywilejowaną przedchrześcijańskich. poszerzają że artykule Gruzinów; powietrzem. kultem podejmuje poszczególne obrzędowa chów tym kraju w przechowywanych również cechowych. doskonała Swanecji. Ich się interesujące czasie się Partów. obrzędowe wspólnot lub w W godeł stara organizacji wierzeń artykule stwierdzając, wilka. ale Bardawelidze zakresu lwa. Bardawelidze wino z tu wypełniały religijnych ofiarne skie w systematyki Tbilisi, Bardawelidze, kościołach przyczyną silnym czczono w znaków za się W . W. prac najczęściej próbie w rzemieślniczych zajmuje wówczas podobniej życiu omawianym tach i Gruzji 141—156). nych i opisie w cenionych obrała jeźdźców na w Gruzji Gruzji autorka pracy Muzeum 547. części tomu nazwisk języku znanych z arty-" jest i wydawnictwach. Jasiewicz, Maiko tak­ geogra­ Kwaliaszwili �RECENZJE 548 ČESKÝ Pod L I D , R. koniec 5 0 : 1963 1962 r. kich, „Československé] miała nastąpić od Pociągnęła ona dotychczas na jego tytuł, który która krajach snym „ČL". dla i Lidu" wzorem jak Nie Pierwszy numer Slovensku, określał rowo-historyczny objęcie i Zíbrt on dla i był stopniu Čeňka zapełniał sprawozdania „Wisła" niego Českého prac Jednak Z na jego już dla też pierwszy przez Czasopismo „ČL" ma po Jaroslava Etnografii a epoki, było 5 a niekiedy jego ve ,,Wisły" podtytuł: wiąże aż jak to w 32roczniki tak tzw. Lubora wyłącznie dużym recenzje, czasopisma Karłowicz, czasopisma On i Zíbrt Bibliotekę na kultu- spowodo­ kierował umieszczał się а działy: mianowicie J a n Karłowicz. wewnętrznym które Slezsku dwa a redakcją wiele materiału. na od jej otwartym czasopisma, Moravě, czasopisma R. ówcze­ początkowej — 3 wielu w przyczynków ocenie dyscyplin, stać wychodzi połączeniu Kramaříka ukazujące się z przy co do się odtąd tę Z. S z r o m b a , Československá R, 9—10: 1961—1962, „Etnografia s. 4 1 8 ^ 2 2 ; t. 8: 1964. rolę dzisiejszego. współudziale dwa podstawowym przejmując dnia „Československa miesiące F o l k l o r i s t i k u Československé i folklorystów, ankiety, czasopisma . 4 wprowadzo­ i celem ČL poszerzonej Akademie Věd publiko­ (Knihovna t. etnografii narodni R. 4* reda­ Redak­ przez Ústav Pradze. Etnografii". 1—7: 1953—1959; 1961, s. 3 6 0 — 3 6 6 ; i etnologii w tivot i običaje uka­ 50, Rady jest w 1963 r. R. czechosłowackich „Československéj Etnografie, Polska", W Etnografią" wydawane czasopismem od P o r . A . K u t r z e b i a n k a , Rozwój 1 9 4 8 ; s. 1 8 ; I . N i z i ń s k a , Zbornik za „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 4 : 1961, s. 376. 2 czeskiej dwóch to osobą obok jego 1 5 I X 1891 г., czasopisma, układzie Podobnie założył w cennego na jest naszej w antropologiczno-archeologiczny numery z kilkuletnimi przerwami jako 5 1 Podział oraz tym, czym również cyjnej . fów Zíbrta. działami. Pradze Čechách, czasie ówczesnej też wielu źródłem v działalności powszechnym, ogólnej w przedstawicieli bibliografie. gowany pro i cele. i zatrzymując czechosłowackiej. tym odbiciem pismem na recenzowanego widoczny literaturze go a Lidu). „ČL" się zakres „ČL" większych się w pewno umieszczanie českého poszczególne zaciążyła do wania i ukazał przez w tak był Na zaważyć etnograficzny i „ČL" ludoznawstwa lidu jego redakcji Niederlego nymi „ČL" studiu wpływ uczynienia rzeczy lata jaka wydawnictw. Lidem", etnografii pierwsze poglądów. jednak czeskiego věnovaný tak i czasopisma, kreowanych której czechosłowac­ reorganizacji, etnograficznych historią na podkreślono siłą to z nowo i 2 i zamiar może jest o z. ,.Českým J „Wisła", zresztą a polu wspomnianego dla nastrojów powodował słabych. Sborník zał to romantyzmu, fundamentem wał jak na Polskiej" , przypada periodyków dążeń, wszystkich, jest się etnografów powiadomieni roku związany stała i — połączenie ,,Etnografii „Českégo czasopisma zostali przyszłego tak trwale Podobnie działalności wręcz sobą słowiańskich zainteresowań liryki początku za czołowego Etnografii", łamach Powstanie „Wisły", czytelnicy Polsce, južnih etnogra­ Nie jest R. 8: 1960; t. 6: 1962; Kraków Slavena, J . V . S i m á k , Čeněk Zibrt, P r a h a 1 9 3 2 , s. 8. W 1 9 6 0 г. L . К u n z w y d a ł j a k o s u p l e m e n t do R . 2 „ Z p r a v ý Společnosti Československých n á r o d o p i s c ů " p r z e g l ą d treści 32 r o c z n i k ó w „ Č L " , redagowanych p r z e z Č. Zíbrta. W skład R a d y w c h o d z ą : J a r o s l a v K r a m a ř í k , L u d v í k B a r a n , K a r e l Fojtík, Jaromír G e l n a r , E r i c h H e r o l d , Jaromír J e c h , R i c h a r d Jeřábek, L u d v í k K u n z , H a ­ n a L a u d o v á , Ján M j a r t a n , Ján Podolák, Oldřich Sirovátka, O l g a Skalníková, V l a ­ dimír S c h e u f l e r , J a r o s l a v a Scheuflerová. 3 4 5 �RECENZJE możliwa tylko J. dokładna jednego Český Kramaříka, rodzie sową działalność kraju. przypisać mu kulturą zadanie to będzie współpracy kraju, ma być Zadania i tylko śladem. drogi jak poprzednio artykułów, każdego Trudna a do ściślej żadnego jest nania. każdym W poprzez klach na „Cesko- działu poświęconego czasopisma redagowanego ale ankiet, także kładąc do tak piśmiennictwie a zmie­ zacieśnienia duży nacisk etnograficznym i folklorystów, na tego a l e także musi utrzymywanie tym jej idzie na systema­ od jeszcze działy ujęcia. „Dyskusje", i rezultatów „ČL" numeru sposobu stopniowo bardziej nowego każdego jedynie jest numerem ogólna drugim dobór Stąd razu dawnym postępuje też „Literatura", problematyka poświęconym artykułów wydaje terytorialnego przedwczesne, razie realizowane a nie zostały wy­ „Wiadomości", redakcja a na powinna jednolitej czy pewno dążyć koncepcji w się poruszana wyłącznie być nie zawsze oma­ przypadkowy czasowego. do w folklorowi, Stawianie możliwe zwartości poszczególnych bez takich do wyko­ czasopisma, m. in. numerach lub cy­ artykułów. także riałowe, też się do­ 7 ludowej, jednak Podkreślony tuje „ČL" swój ogólnosło- „Bibliografia" . tematycznego, wymagań odtąd wyłącz­ podstawowe kultury wzorując tradycji będą „Materiały", roku Poza literaturze związku w to na­ ludowej jaką zmienić różnotematycznych rocznik podział lecz scharakteryzowania roczniku. jest poznanie materiałów, zmian, T e n pierwszy „Artykuły", wianym kultury rolę, więc osobnego etnografów redakcję oczekiwać a końcu na Nowy pracy wątpienia redakcja cennych w dotychcza­ na zainteresowaniach Powinno celu pomijane wzorem numerze. Tak tak bez również regionalnymi. ich tle doniosłą choć gromadzenia na poznaniu umieszczenia przez możemy odrębnione: na do do a wszystkim wyprowadzenie też podstawie redaktora pełnić kraju. też na wstępny badawcze. nakreślone tematyki tym tym ostatnio nie tylko nie pierwszym według się placówkami nowe W planuje teoretyczne, wytaczać tycznie uwagę mianowicie nie z problemy a Słowaków, profilu m . i n . istniejące ludową, poprzestawać skierować Powróci Zíbrta, przede w pozasłowiańskiej. obcej. Č. kulturą jednak n i e może i artykuł omawiający 6 służył i działalności przychodzi úkoly , etnografii Etnografii" etnografii przez i nové chcąc Czechów profil i który redakcja, ludową slovenskéj w a jeho jego pomocą zainteresowania „CL", współczesnej wiańsikiej rzać Lid pewną Czasopismo chce tychczasowy czasopisma, Z czechosłowackim własnego nie ocena rocznika. 549 w nie zawsze artykuły również przez redaktora recenzowanym z nieco oparte zakresu uwagi czasopisma roczniku, na szerszym kultury brak który tle kultury na porównawczym. materialnej zagadnieniom artykułów zamieszcza własnego społecznej teoretycznych ogół W kraju, i artykuły mate­ większości choć duchowej, a poku­ są to poświęcone nawet mu­ zealnictwu . B Setna 1 X I 1 9 6 2 г., kawej rocznica stała placówki istnienia się okazją muzealnej. Muzeum do M. Náprstka podsumowania Stuchlík, dając i w oceny zwięzłą Pradze, przypadająca działalności historię tej Muzeum, tak ujął na cie­ ją J . K r a m a ř í k , Český Lid a jeho nové úkoly, „ČL", R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, 1—2. W p o s z c z e g ó l n y c h d z i a ł a c h u k a z a ł a się n a s t ę p u j ą c a ilość p o z y c j i [„Artyku­ ły"] — 16, „ M a t e r i a ł y " ( M a t e r i á l y ) — 16, „ D y s k u s j e " ( D i s k u s e ) — 4, „ L i t e r a t u ­ ra" — 56; „Wiadomości" (Zprávy) — 34; „Wiadomości m u z e a l n e " ( Z p r á v y z m u ­ zeí) — 1; B i b l i o g r a f i a ( B i b l i o g r a f i e ) — 1. W n u m e r z e 1 z n a l a z ł się d z i a ł : „ W i a d o m o ś c i m u z e a l n e " , i n f o r m u j ą c y o u r z ą ­ dzeniu izby tkackiej w Miejskim M u z e u m w e F r e n š t á c i e (s. 5 0 — 5 2 ) . 6 s. 7 8 �RECENZJE 550 w trzy okresy, odrębna stępnie ki i w Tak 9 Muzeum Ameryki. dzisiejszego zwłaszcza czyć Muzeum sztuki, badania na materiale graficznego, ludowej. już które górniczych ludności używanych się do Varyace", rawach. Etnograf cenne itp. 1 4 A. Plessingerovej w Autorzy terenu do w., histo­ centrum 1 X I X w. które Europy na dając Środkowej w powstania prawdopędobnie opisującej przez V. . z nauczyciela przebieg budownictwa, i w. I 2 , gospodarki, w 1821 też narzędzi X V I typu ve z zani­ l l połowie Odbicie do Cho­ .Trkovská . przegląd „Quodlibet genezę, ówczesnego 1 3 Morawach pieśń okolic, przeobrażeniach osiedli na kontrewolucyjną 2 i dostarczają „CL" zależności o d współczesnych urbanizacji w J . Vařece tych Lomič, V. ikono­ kultury (Teplicko ludowej w wyłącznie historii posłużyły omawia etno­ kierun­ materiału Czech kultury w jednak i uprzemysłowieniia także z nimi do zwie­ na uwagi idą rekonstrukcji północnych czeskich osad chłopskiego wiadomości się świad­ się nieco autorów poprzestają do poznania się wszystkim tej. dnia ilości także stać poświęcono nie z X V I I I z oparł pieśni ma do może podaniem zakresu źródeł* a r c h i w a l n y c h wiadomości XVII rozwój ułożoną z muzyczny, którym do kopalniach przytacza wystaw i na­ Afry­ zatrzymał żywotności rozszerzeniu zarazem Azji, Náprstka artykułu o którego się Przemysłowe, Kultur Vojte zainteresowania intensywnego i związanej wsi który Sedlská znajdzie w przede mieszkańców kraju. sięgają Źródeł X I przedstawił wiejskiej Pfaff, z w i grafika 1 0 przez folklor jednak cenne skutek X I X w. i wiązała r. M u z e u m omawianego urządzonych budownictwa historycznym L . Štěpánek zatrzymując dać akwarele rękopisów materiale ści mogą na z końcem iluminacje I. które założone jedynym, ale I960 czym Muzeum pozaeuropejskich. ogół własnego terenowym, tradycyjnego mutovsko), a kultury był Na a od przyszłości, p o kultur z Czeskie Muzeum, numizmatykę artykuł zbiorów, było Autor wykaz w poznania T a k więc analizy Na artykule pozaeuropejskiej. ku zostało imię. działalności archeologię, Wspomniany kło jego j e osób. M u z e u m wszechstronnego grafii Powszechnej, praskie zachowało w charakteru początkowo Etnografii przytoczony od więc na powojennej dzających rię zależności nazwa . w życiu świadomo­ r. analizuje Verších Brtnicy upadek na aneb Mo­ powstania, pożywienia, rolnictwa . Na skich jeszcze ważną materiale w paśmie z z współczesnych na odgrywały X X badań zdobywania Jawornika początkiem rolę temat w. potoki na terenowych Słowacji studnie oparty i zużytkowywania 1 5 . Na należały tym tylko i r z e k i górskie. Dziś jest wody ciekawy w górzystym do jednak gminy lub artykuł osadach obszarze, kościołów, wiej­ gdzie tak sytuacja tam przedstawia M . S t u c h l i k , S t o l e t Náprstkova. Muzea, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, s . 3 — 6 . J . V a ř e k a , Grafické listy a akvarely z 18. a 19. století jako pramen ke studiu lidových staveb na Teplicku a Chomutovsku, , , C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, s. 7 — 1 4 . V. T r k o v s k á , Iluminace v rukopisech 11—17 století jako národopisné prameny, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n i r 5, s . 2 5 7 — 2 6 9 . V. L o m i č , Důlní nástroje a jejich použití v středoevropských dolech v druhé polovině 16. století. Srovnávací studie schwazskě horní knihy a Schnitzerova rukopisu s dílem J. Agricoly, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 3, s . 1 2 9 — 1 3 7 . 9 1 0 1 1 1 2 L . Š t ě p á n e k , Vývoj a budoucnost české vesnice, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, 15—20. I. P f a f f , Moravská selská vzpoura 1821 v sociálním myšlení lidovém, „ C L " , R . 5 0 : 1963 n r 3, s. 1 3 8 — 1 5 1 . A . P 1 e s s i n g e x o v á, Získávání a užívání vody ve slovenských obcích, p o d Javorníky (Příspěvek к problematice současných změn v životě lidu, hygieně prostředí a obydlí a názorech na ni, к lidovým obyčejům a pověrečnému léčení), „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 4, s . 1 9 3 — 2 0 6 . 1 3 s. 1 4 1 5 �RECENZJE się odmiennie, więc każdy zajmuje się bowiem budową różdżkarzy. Interesuje położonych osadach, i rola i dobry kułu wody w M. i Wiosenny rzanny", senny jach i pochodzi wielu badaczy, badaczy demią dycznych, Nim z zamieszkanej współpracy 1962 r . rejonu, i 1713 r . etnograficznych do i Nauk samym w przez w jak z o užití nazwą w do wio­ innych kra­ 18 obrzędu trzy kwietnia. z 1420 r . interesowała teorie. Większość wiązali mieszkańców „Ma­ Ten symbolicznym później go z zakresu należy gospodarczych m. wyniki robotników w też ma­ etno­ jeszcze dzia- o z epidemii zakresu 1961 r . w części Banatu prowadzonych Rumunii, opublikowano dwóch przemysłu garn- badaniach badań w me­ z którym skutków in. danych rozpoczętych się jed­ i morowi. folkloru, wspomnieć epi­ niszczeniem wsi. Autor przyłączyła badania 2 3 i inni kontynuowano roczniku pod jak tego Rumunii i nas 1 marca i górników omawianym od wschodniej Pierwsze Czechosłowacji roku arty­ budownictwie, Scheuflera in. przeciwko dostarczają we w 1286 r . z E i s e n a c h , a było m. też wspomnieć czeską. u V. powstały którego tym , które bogaty omawianiu historycznych, etnograficznych artykułów 2 0 przez wysoko zużytkowywanie przy pierwotnej, rolnictwa ludność tym temat związana, też z śmierci do w i również łupanego Geneza t a k silnie J a n o t k a , Příprava a 1963 n r 3, s . 1 5 2 — 1 6 3 . V. S c h e u f l e r , Vynášení 4, s. 2 0 7 — 2 1 2 . 1 6 M. wyniki wiosenny, dalej Słowian, jest źródeł Autorka jej szałasach zasługuje również dziesiątkowała analizie chorobom, Należy zamieszkałych blikując , jej wody. szukania . okresie Polski. wiosnę folklorystycznych przez W i e w na wody, interesuje wspólnoty omówienia jest 1 6 i w podkreślić Zachodnich wynoszenie po wodę uwagę znany notowany ze „Dyskusje", 2 1 Akademii 2 2 na obrzęd rybołówstwa „Materiały" morowej dzięki w „CL" wsiach tego metalowego, pu­ . štípaného dřeva v tradiční výrobě, „CL", 50: 1 7 nr to przejdziemy 1 8 u czeskich, i że w źródło wody drewna morową terenu zwyczaj przeciwko czechosłowacka carstwa R. ten użycia śmierci, tak z wniosku, był i Na należy średniowieczu zwłaszcza do ochrona grafia łach: że w się wiejskich na ten temat twierdząc, która dochodzi samo epidemią był, nie tylko morową giczna z własne przechowywanie obróbki synodalny wywodziła choroby, nak już dokument zakaz To wynoszenia obchodzony europejskich, i obyczajach. rzemiosłach jego już czerpania zaopatrywanie i temat innych związek Najstarszy w na posiada sposobem przynoszenie obrzęd obrzęd także ilustracyjny. Janotki sprzętarstwie ją wierzeniach materiał dom studni, 551 smrti a morové epidemie, „CL", R. 5 0 : 1963 M . ' R ů ž i č k a , H r n č í ř s t u í na Zbraslavsku, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, 2 8 ; V . S c h e u f l e r , Problémy lidovosti v keramice, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 пт 4 0 ; t e n ż e , Katalog žitavských fajánsí ze s b í r e k m i m o p r a ž s k ý c h muzeí, R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 5, s . 2 7 9 — 2 8 4 . R. J e ř á b e k , К studiu rybářství v oblasti moravskoslezských a Javorníků, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 5, s . 2 8 5 — 2 9 1 . V . B u r i a n , Z p í s e m n ý c h a hmotných dokladů к dějinám oradel verní Moravě, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 m r 5, s . 2 7 5 — 2 7 8 . J . K ř i v k a , P o p u l a č n í a hospodářské důsledky morově epidemie 1713 pro roudnické panství, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 1, s . 2 9 — 3 4 . 1 8 s. 2 3 — 1, 3 5 — „CL", Beskyd 1 8 2 0 2 1 na z se­ roku „Kultura rumunských Cechů": V. S c h e u f l e r , O. S k a l n í k o v á , Hmot­ ná a duchowni kultura; J . J e c h , Lidové povídky; V. K a r b u s i c k ý , Písňový a hudební folklór, „ C L " , R . 4 9 : 1962 n r 4, s . 1 4 5 — 1 8 4 . O. S k a l n í k o v á , V. S c h e u f l e r , Základy hmotné a duchovní kultury českých kovozemědělských obcí v rumunském Banátě, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 6, s . 3 3 2 — 3 4 2 ; J . J e c h , Lidové povídky rumunských Cechů, „ C L " , R . 5 0 : 1963 n r 6. s. 3 4 3 — 3 5 7 . 2 2 2 3 �RECENZJE 552 Jak już numeru podkreślono, J . Jcch omówił gotowywanym zwrotnym w V. w M. Skrypki ludowych i 2 6 jący podania ogół wiązać Podejmuje ty na O. 2 7 . Dalej o się tego Siirovátka 3 0 Na a gdzie ten do X I X w. omawianym wania dach o pracach o także o stwo a z Z 3 4 . czasopiśmie, które znalostí) z temat omawia­ się na pozasłowiańskim. prozy z tematycznie tak Kraczy 2 6 przysłów stara Pourová na temat i Horálka Novéj 3 1 , opowiadaniach zajmował cze­ dziedziny czeskim, lub L. tego przy­ punktem Pragi K. na ludowej K . Vetterla Lho­ natomiast ludowych od 3 2 . omawianej dud z terenu ważne miejsce cyklu notatek w z z 1 9 6 3 r. společnost szerzenia 10 odczytów Czechosłowacji W Wo­ jeszcze są n a placówek dziale dość przy pro a liczne naukowych poza Towarzy­ Nauk politických materialnej w dział mianowicie Akademii i ruchu obcho­ dowiadujemy Šíření kultury badawczej ogół temu Czechosłowackie dotyczących akcji służy czechosłowackich, (Společnost informo­ nie badaniach, właśnie przez wydawnictwa szerokiego „CL" československá) wiedzy zakresu działalności tym etnografów września przez kongresach. w czołowego obowiązek prowadzonych umieszczonego od do r o l i również organizowanych ile informacje folklorystycznego się folklorystyka pisze o pretenduje spoczywa (Národopisná się brak lub Pradze wa artykuł z folkloryści prace materiale odbiegającym muzyczny popularyzatorskiej w lub stać te Podania J . Pu]ca, katalog podań wstępie związku 3 3 Towarzystwem O ma można oraz Na w Badania ogólnosłowiańskim o pracy instrument . na artykuł artykule komunikatu akcji vědeckých czeskiego z dyskusyjny o który 2 4 Czechosłowacka instytucji krajowych, Ludoznawcze wspólnie . 2 „CL". ludową polsko-czeskiego zestawiając mianowicie jubileuszowych organizowaniu 2 9 , 2 5 wyłącznie klasyfikacji czechosłowackich, „Wiadomości". się temat trzeba ludowej, pogranicza ciasta nr więc M. analogii opa-rty krajowy zamieszcza łoszczyzny, etnografów z D. Klímová, . jeszcze połowy j a k np. artykuł pracę materiał Sofii, ludową Wymienić talk w i e l e z w literaturą artykuł trzewikach cały n a d literaturą szeroko. znajdujemy wąski Wspomnieć Na bardzo wreszcie Horňácku literatury nad literatury ludowej, któirych poświęcono slawistycznym prac traktują słowiańskiej кого a , kongresem zakresie chosłowaccy folklorowi czeskie badania ludu etnograficznego to odczu­ granicami „CL", kraju, J . J e c h , České bádání o slovesném kolklóru a slavistický kongres v Sofii, R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 2, s . 6 5 — 6 6 . M . J . P u l e c , Pověsti Prahy a Krakova. К lidovým tradicím slovanských sídelních měst, „ C L " , R . . 50: 1963 n r 2, s. 8 2 — 9 1 . K. H o r á l e k , Hero a Leander v slovanské lidové poezii, „ C L " , R . 5 0 : 1963 n r 3, s . 1 7 5 — ' 1 7 8 . V . M . S к r у p к a , Nový doklad Šafaříkova zájmu o slovanskou lidovou píseň, „ C L " , R . 50: 1963 n r 2, s. 1 1 2 — 1 1 4 . J . S p i l k a , Sbírka přísloví z Hlučínska, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 nir 2, s . 9 2 — 1 1 1 . J . K r a m a ř í k , Českě pověsti o střevísích z těsta, „ C L " , R . 50: 1963 n r 2, s. 7 4 — 8 1 . D. K l í m o v á - R y c h n o v á , Katalog l i d o u é prózy Nově Lhoty na Hor­ ňácku, „ C L " , R . 5 0 : 1963 n r 4, s. 2 1 3 — 2 3 0 . L. P o u r o v á К o'ázkám třídění pověsti, „ C L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 2, s . 6 7 — 7 3 . O . S i r o v á t к a , Vzpomínkové vyprávění j a k o d r u h lidové prózy, „CL", R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 2, s . 1 1 4 — 1 2 0 . K . V e t t e r l , Nejstarší zprávy o gajdoších na Valašsku, „ C L " , R . 5 0 : 1963 n r 5, s . 2 6 9 — 2 7 4 . R e d a k c j a „ C L " ( n r 5, s . 320) p o d a j e t e m a t y r e f e r a t ó w , n p . c z e s k i e l u d o w e b u d o w n i c t w o , rozwój w s i , etnograficzne problemy starego r o l n i c t w a , flis, trady­ cyjne t k a n i n y a współczesność, k u l t u r o w e tradycje czeskiego górnictwa, żywot emigrantów c z e s k i c h z a granicą. 2 4 „CL", 2 5 26 2 7 2 8 2 9 3 0 3 1 3 2 3 3 3 4 �RECENZJE z wyjątkiem jedynie sprawozdań z 553 międzynarodowych kongresów czy konfe­ rencji. Dział recenzji natomiast czechosłowackich, ale Warto uwagę też z w r ó c i ć rocznik 1962 „CL". prac pięknej, W z W nawet w bogaty fotografii i kolorowych, numeru. Spis mieckim i luźny treści w cenną a bibliografię tych pozycji z etnografią 3 6 liczącym 384 strony, na opracowany materiał ilustracyjny, na dodatkowych drukowany streszczenia się jest w artykułów języku „Narodna smo na w Tworcziist' Ukrainie, nisterstwa 1957 r . rystów, TWORCZIST' jest Kultury ta USRR. dla ETNOHRAFIJA, Etnohrafija", organem jest szerokiego Sztuki, to nie tylko grona za w postaci środku każdego rosyjskim, języku dla 1963 się i posiada czasopi­ Etnografii ukazywać specjalistów czytelników, nie­ niemieckim. Szromba-Rysowa Folkloru zaczęło rok zasługuje w folklorystyczno-etnograficzne Instytutu Czasopismo i przeznaczone 1 ale T A . literatury uwagę czeskim, w 3 5 każdy . Zofia NARODNA z niekiedy wkładach wyłącznie polskich zamykającą zestawiła także publikacjach ilości bibliografię, Trkovská wiążą najnowszych największej bieżącą V. sposób o w „CL", „CL" a tylko tym folklorystyki, umieszczany francuskim, w roczniku roczniku dobrze nie a na bardzo etnografii, recenzowanym ponadto obcych, omawianym zakresu które informuje także — oraz jako etnografów przeto Mi­ kwartalnik i charakter folklo­ popular­ nonaukowy. Naczelnym niego zaś redaktora czuk, F. w redaktorem skład naczelnego), J . H. „Narodna układ nym IV. F . E . Łoś, Tworczisť i tytuły od zmianom. katy i VI. zadania i Majboroda, rozpoczęcia się zespołów VII. zestawienia W. i jest I. M. H. prócz zastępca M. I. H . HordljKunycia, J . Stelmach. działy, których 7 l a t , n i e uległy rękopisów VIII. omawiane (jako „Artykuły", artystycznych", V. działów, Rylśkyj, oraz na tzn. od opracowanie T. I. K a s i jan, H. Nahaj „Kronika", M. D. Pawlij redakcji) następująco: i P. W. podzielona wydawnictwa, więc „Redakcja bibliografia", z powyższego bardzo I. О. I . D e j , Etnohrafija" Przedstawiają III. (sekretarz Husłystyj, P. ta jest wchodzą: Sołodczenko H. dla amatorskich „Krytyka wynika chwili materiały", „Pomoc К. czasopisma redakcyjnego J . P. Hoszkio, I. Ł a w r o w , omawianego kolegium „Pomoc „Listy czasopismo II. ilość, żad­ „Komuni­ i materiałów", dla nauczycieli", do redakcji". ma do Jak spełnienia, wielostronne. Recenzowano w i ę c n a s t ę p u j ą c e p r a c e i c z a s o p i s m a : S . I n g i o t , Śląska lite­ ratura rolnicza i czasopisma od XVI—XVIII w. jako źródła do dziejów wsi i rol­ nictwa ( n r 1, s . 4 5 ) ; Z . P o d w i ń s k a , Technika uprawy roli w Polsce średnio­ wiecznej ( n r 5, s . 3 0 8 — 3 0 9 ) ; J . K r z y ż a n o w s k i , Polska bajka ludowa w ukła­ dzie systematycznym ( n r 6, s . 3 5 8 — 3 5 9 ) ; J . S i a t k o w s k i , Dialekt czeski okolic Kudowy ( n r 1, s . 4 9 ) ; „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , R . 1 5 : 1961 ( n r 1, s . 4 3 — 4 4 ) ; „ Z a ­ r a n i e Ś l ą s k i e " , R . 2 0 — 2 4 : 1 9 5 7 — 1 9 6 1 ( n r 2 , s . 124). 3 5 V. T r k o v s k á , a krásné literatury se s. 3 7 4 — 3 8 2 . 3 S 1 skaja Bibliografie knižních vztahem к národopisu Do roku 1957 j e d y n y m Etnografija". czasopismem publikací z etnografie, folkloristiky za rok 1962, „ Č L " , R . 5 0 : 1 9 6 3 n r 6 etnografów radzieckich była „Sowiet­ �RECENZJE f>54 Aby przejść sięgnąć do retyczne ukazał i fiji" cele się dujemy artykuł się, we że że blikowanie opracowań recenzowanie innych. jak — już zjawisk Na wyżej czasopismo postaram jest się specjalny możliwie Przeglądając raźny być brak tylko jącej tego nowią opracowania „Artykuły", nego lub których ru zawarcia typu poezji. zakres tylko Cechy Kwitki, pieśni ludowych , skich, ukraińskich Kompozycja wianej i rolę w odgrywa nowatorstwo . 6 W czeskiej folklorze w być opracowaniach mas zakresu pracujących wyjaśnia­ w jakim stopniu charakteryzującą ta wspo­ omawiane artykułów, i który stanowią na Autor w odnoszących stara jakim się do tam artykuły, folklo­ porównawczym: i ukraińskich rosyj­ ludowej . Z 5 się rozważyć zagadnienie, przejawiać literatury ustnej, oma­ Tradycja J . Jaszczenki, stopniu sta­ muzycz­ i V. M. Skrypki, pieśni Ł. zawiera­ wykonywaniu ludowych*, wy­ może jaką zakresu bułgarskich lirycznej artykuł Z tle w z folkloru 2 są tego grupie, wąski . powiązania pieśni odczułam korzystanie dużej ukraińskiego melodyce słowackiej a i W że w i ę k s z o ś ć zasługuje tradycja, Etnohrafiję" Wytłumaczeniem stosunkowo Wzajemne muzycznym. folklorze się, opracowane rytmice i opubliko­ z się p r a w i d ł o w e rocznikach wielogłosowych wyróżnienie rolę ko­ wychowy­ materiałów zamieszczonych dziedziny artykuły białoruskich na z się w ludowej opracowań zebranych, — Etnografiji". wspomnieć, I. H u m e n i u k a , ukraińskiej, tematyki nowatorstwo jaką г prace wspólne А. 3 trzy zarówno demokracji komunistycznym Cechą Tworczisť poprzednich wydaje pu­ życia. metodologicznych. „Sowietskiej również T tematyczny muzycznego W. ich w przeważają W arto i rów­ omówić. „Narodiną teoretycznych i się etnograficznych twórczą zastanowić tematyczny zwraca systematyczne ludowej, podstawie się zrealizowane. szczegółowo fakt na kultury 1963 w a r t o recenzowaną prac w ludo­ charak­ twórczości państw z t y m umożliwia jego zestaw i dowia­ Etnohra- narodu, tym jest ta twórczości popularyzowanie znaczenie ukazuje w teo­ czasopisma którego życiu rodzajów skomentowanych związku zostały i czytamy, narodu, rocznika założenia badanie ludowej a w historycznych przykładzie mniane bowiem odpowiednio h i s t o r i i społeczeństwa, nie K. duże w artykule radzieckich, ma twórczości W folklorystycznych ludowej г należy założenia Tworczisti czasopisma poszczególnych republik pracy, się 1 9 6 3 г., numerze zachodzących omawianego że Jak pierwszym naszej w zawiera „Narodnej Radzieckiej. celem który dokonującym się, oczywiście wspomnianej łamach podkreśla społeczeństwa. wanych Ukrainy w procesów wydawnictw twórczości 1957 zadania na zmianom bratnich Następnie lektywnej w i roku dotyczących nowych ukraińskich, waniu okresu czasopisma w wyjaśnianiu głównym oceny inauguracyjnego, miejsce oraz i — Aktualne redakcyjny będzie dla uwagę, Otóż szczególne współczesności terystycznym nież scharakteryzowania wstępnego redakcji. poświęcone wej i do artykułu się którą może bar- I . A . D u r n i e w , Narodopisenni osnowy opery M. Łysenka, „Taras Bulba", n r 2, s. 3 8 — 4 4 ; D . О . К u s z n a r e n к o, Tworennta i pobutowannia radianśkych narodnych czastuszok, n r 3 , s. 1 1 — 1 7 ; Ł . M . J a r o s z e w i c z , Lesia Ukrajinka i narodna pisnia, n r 4, s . 4 8 — 5 5 . 2 K . W . K w i t k a , Spilne w rytmici ta mełodyci bołharśkych i ukrajinských narodnych piseń, n r 4, s . 5 6 — 6 4 . А. I. H u m e n i u k , Pro spilni rysy wykonannia rosijśkych, ukrajinských ta biłoruśkych. bahatohołosnych narodnych piseń, n r 3 , s. 2 7 — 3 4 . V . M . S k r y p k a , Pro kompozyciju ukrajinśkoji, cześkoji ta słowaćkoji narodnoji lirycznoji pisni, n r 1, s . 5 7 — 6 1 . Ł. J . J a s z c z e ń k o , Tradyciji i nowatorstwo w muzycznemu iclhiori, n r 3, s. 1 8 — 2 6 . 3 4 5 6 �RECENZJE tizo chętnie nie zajmują spotyka kreślany łeczna tyczy wpływ w przede analizy zały jest jest związków słowiańskich, i a numerze ludności W 4 1 są Zakres •w łeczna tradycji wydaje „Artykułów". i w uka­ artykule Zagad­ innych narodów i i innych odzieży zakresie. Poza i 1 2 zagadnienie krój krajach elementy kilimiarstwa do­ formie nomenklaturę Bułgarii tym a czasopisma W a odzieżą w w omawiający materialna materiały" w l e treścią terenie. ustnej bądź w mniejszym się być ludowej I 6 , opracowań Główną zaś Przeważają f o l k l o r u s z t u k i 1 7 i zebrany literatury, tematyczny dziale czące materiał z omawianego poszczególne odrębność ujętych 9 7 spo­ reprezentowana, omawia historycznym Tematyka 8 Bułgarów pracami artykułów p o d ­ narodową . materialnej. ukraińskiego artykuł szeregu u są­ odzieżą budownictwa składu 1 1 1 3 . etnicznego . przekazy danymi dotyczące „Komunikaty stematyzowany prac 4 ich nielicznymi w robotniczej szczegółowo wymienia podkreślając spotykamy USRR dziale ujęciu poza słabo łamach kultury odzieżą Pryłypko, w klasy 1963 r. n a z zakresu porównania opracowania n a twórczość Etnohrafiji" kulturą między J . P. kobiecej dla ta nad W wzajemnych nie-Słowian, znajdujemy badań również ujęć. N a t o m i a s t twórczości artykuły autor, męskiej siadów badacze, Tworczisti sytuacji. cztery słowiańskich™ parte ludowej wszystkim tylko odzieży ukraińscy „Narodnej konkretnych się nienie "W się się s z e r s z y c h p r o b l e m o w y c h 555 obserwacje już analogiczny więc słabiej tu w zaś więc notowane stopniu do jest na ciągu reprezentowana usy­ źródłową miejscu, źródłami omawianego dalszym przeważnie podstawą a po­ archiwalnymi. wyżej, zawartego opracowania jest tych kultura doty­ spo­ . F . I . Ł a w r o w , Suspilno-polityczne znaczennia dożowtnewoji ukrajinśkoji narodnoji satyry, n r 2 , s . 3 4 — 3 7 ; A . M . К i n k o , Р т о d e j a k i rysy narodnoji poętycznoji tworczosti, n r 4, s. 1 4 — 1 9 . M . S . Ł y s a k , Wykorystannia narodnoji satyry w dramaturhiji O. J. Kor­ ni jczuka, n r 1, s . 3 4 — 4 0 ; O . F . O s z u r k e w i c z , L e s i a Ukrajinka i narodna t w o r c z i s ť , n r 3 , s . 4 2 — 4 8 ; S . P . P i n c z u k , „Słowo o połku Ihorewim" i usna na­ rodna poezija, n r 4, s . 2 7 — 3 7 . A. J . Z a l e s k i , W. M. I w a n o w , Rol i znaczennia nowych simejnych zwyczajiw ta obriadiw u komunistycznemu wychowanni trudiaszczych, n r 3, s. 3 — 10; S. A. M a k a r c z u k , Suczasna robitnycza simja Prykarpattia, n r 2, s. 2 1 — 2 6 . J . P. P r y ł y p k o , Do pytannia pro wzajemozwiazky odiahu Bołhar z odiahom inszych slowianśkych narodiw, n r 3, s. 5 7 — 6 4 . К. I. M a t e j k o , S . J . S y d о r o w i с z, Wykorystannia w syczasnomu odiazi ełementiw tradycijnoho wbrannia, n r 2, s . 1 4 — 2 0 . A . K . Ż u k , Ukrajinské dożowtnewe kyłymarstwo, n r 2, s. 6 0 — 6 5 . D. I. M y s z k o , Z istoriji dworyszcza na Ukrajini, n r 1, s . 6 2 — 6 9 . W. I. N a u ł k o , Wywczennia etnicznoho skladu nasełennia Ukrajinśkoji RSR, n r 4, s . 2 0 — 2 6 . M . I . D u b y n a , P i s n i , narodzeni w b o r o ť b i , n r 1, s . 7 2 — 7 7 ; Т . I . S i n c z e n k o , I. P. S e r e d i u k , Z istoriji zbyrannia i wydannia folkloru Bukowyny, n r 1, s . 8 3 — 8 6 ; P . K . J a r e m e n к o, Folklor u „Apokrysysi" Chrystofora Fiłałeta, n r 1, s . 1 0 6 — 1 1 0 ; I . W . H u t o r o w , Notatki pro biłoruśkyj robitnyczyj folklor, n r 2 , s . 7 5 — 7 7 ; O . O . M o r d w i n c e w , Orhanizacija zbyrannia bołharśkoho folkloru na Ukrajini w perszi pislarewolucjini roky, n r 3, s. 8 6 — 8 9 . 7 8 8 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 1 5 Ł. D. K o m a r ó w a, Wyszywky Kyjiwszczyny peredżowtnewoho czasu, n r 1, s . 8 6 — 9 0 ; W . J . T k a c z e n k o , Motywy narodnoho mystectwa w tworczo­ sti M. S. Samokysza, n r 2 , s . 7 9 — 8 4 ; W . W . В a r b i j , Tałanowytyj majster chudożnoji keramiky, n r 2, s. 8 4 — 8 6 . W . W . M у r o n o w , Syspilni fondy spożywannia w p o b u t i hirnykiw Kriworiżżia, n r 1, s . 7 0 — 7 2 ; N . W . S e m e n i u k , Tradycijne narodne swiato Iwana Kupała, n r 2, s. 7 8 — 7 9 . Ł . W . T a z y c h i n a , Rosijśkyj werchnij narodnyj odiah druhoji połowyny XIX — początku XX st, n r 1, s . 9 0 — 9 7 . 1 6 1 7 I B �RECENZJE 556 Duże W znaczenie myśl tez rękopisy z i zakresu jest materiały artykuły w autorów ogranicza dodania własnych momentem jest Dział mają charakter z wek badań naukowych dziale dowiadujemy stąpić w w dla nień folklorystycznych nauczycieli" amatorskich kultury. Dzięki szerokich Kończąc i — cyjny. Czasopismo na na za pieśni oraz cennym stosunkowo Ukrainy wypada, i że bogaty i 2 1 innych opracowania przeglądów Z bieżąco te omawiających sporządzane poszczególnych artykułów sprawozda­ ekspedycji, zamieszczonych i zmianach i zespołów szerokiej w placó­ w tym mających „Narodna na artystycznych" informacji koniecznych pracy zresztą staranną polskich. szatę Tworczisť Można szczególnych działów folklorystyki nad ludową Słowian. kulturą materiału na­ w szkół, pracy świetlic, Tworczisť Ukrainie, odnośnie ta jak i do zarówno klubów innych „Po­ zagad­ kierow­ i. domów Etnohrafija" w i trafia krajach do so­ ludowe j. „Narodna etnografów tu amatorskich udziela zarówno niezmiernym uwagę już że wkład . dla jak uznać wydarzeniach etnograficznych, zespołów, d e m o k r а сji w zwrócić dla „Pomoc czasopismo 2 3 dodać, których pozycją. i działalności ważnych w tam zaopatrzone Warto dotyczących krytycznych konferencji. o czytelników należy zycją i opisowy, folklorystyczne Podkreślić bogato USRR. są wszystkim nutowym. należy i materiałów'* przede które AN zebranego zapisem szeroko etnografii i z recenzowaną są tym opracowaniom kręgów cjalisty сzny ch i działach moc nikom też folklorystyce Ponadto z narad się . 2 2 w opracowaniach wraz terenowych, oraz W artykułów związane , charakter bibliografia") zamieszczane 2 0 i publikowane ludowej i Etnografii etnograficzne obszernych różnych i socjalistycznych „Kronice" muzycznego uporządkowania tekstu pozycje zagadnienia W do wistępu. rękopisów redakcyjnym twórczości posiadają jedynie („Krytyka tam ukraińskiej dziale i i opracowań artykule i folkloru 1 9 podawanie narodów szersze nia są tym się „Redakcji wstępnym Sztuki, Folkloru uwag recenzji Omawiane ustnej Instytutu zawarte dział we dotyczące literatury archiwum bratnich posiada zawartych i skrócie ujęte graficzną ta Etnohrafija" t a m znaleźć etnografii oraz — omawianie i przejrzysty jest materiał źródła czasopisma materiał również porównawczy do ilustra­ cenną ogólnych do po­ po­ studiów Z folkłorystycznoji spadszczyny Iwana Franka. I. Nadrukowana peredmowa zbirky prysliw'jiw. Pidhotowka do druku, perekład i wstupna zamitka 1. Deja, n r 2, s . 9 1 — 9 6 . Nowi zapysy szewczenkiwśkych piseń. Zapysy, dobirka i wstupna zamitka 0. A. Prawdiuka, n r 1, s . 1 1 1 — 1 1 5 ; Radianśki narodni czastuszky Charkiwszczyny. Zapysy M. O. fíuríoujofto. D o b í r k a i wstupna zamitka. S. M. Muzyczenka, n r 3, s . 9 4 — 9 6 ; Ukrajinśki narodni pisni. Nowi zapysy korespondentiw zurnaiu. Dobirka i wstupna zamitka S. M. Muzyczenka, n r 4, s . 1 0 9 — 1 1 4 . H . J . S t e 1 m а с h , Albom u k r a j i n ś k o f t o nąrcdnoho odiahu, n r 4, s . 1 3 1 — 134; J . P. S o ł o d c z e n k o , Wydannia zahadok dla ditej, n r 4, s. 1 3 4 — 1 3 6 ; 1. I w а n i o, „Ukrajinśki piśni" M. O. M a k s y m o w i c z a , n r 3, s . 1 3 2 — 1 4 0 . A. W o ł k ó w , S. S a d o w n i k , Zbirnyk Mołdawśkoji narodnoji poeziji n r 1, s . 1 3 8 — 1 3 9 ; W . Z i n i с z, Nowi wydannia slowaćkoho nacionalnoho muzeju n r 1, s . 1 4 0 — 1 4 2 . O . O s e r e ď k o , R e s p u b l i k a n ś k a konjerencija z pytań kultury mowy, n r 2, s . 1 3 7 — 1 3 9 ; t e n ż e , Nazustricz VII Miżnarodnomu Konhresowi Antropologicznych ta Etnohraficznych Nauk, n r 3, s. 1 5 0 — 1 5 1 ; A . P o r i ć k i , Etnohrajiczni Zakłady Polskoji Narodnoji Respubliki, n r 4, s . 1 5 0 — 1 5 3 . 1 9 do O. 20 2 1 2 2 y y 2 3 �RECENZJE W związku z tym sprawozdawczych to wydaje między zapoczątkowano w mi się, że etnografami „Sowietskiej 557 korzystna polskimi i byłaby wymiana ukraińskimi, artykułów podobnie Danuta MUSEUM, nich W i nie Afryki. W jest było (Egipt muzeów. krajów Inne jak i Podkreślając, obecnej ności, w które łów z ogromnej plemiennych, polityki nie części muzealnictwa placówki więcej tyle, znajdowała od ich w posiadała Afryce Pół­ Republice Połud­ posiadała ok. Nigeria ilości kontynentem. ile się 13) i w jedynie w w muzealne ma 1 do 10, a 15 wiele informuje, muzea tego politycznymi, muzeów Na porozumienia większość z wielu pierwszym a jest kul­ zmian. w chwili trud­ stawia możliwość — zreali­ Trudności te mnogością podzia­ afrykańskich. Zmianę personelu zatrudnionych i tych miejscu więc państw Czar­ kontynent wymienia dydaktycznych. brak miejscowym do redakcja się, afrykańskim społecznymi się spowodowanej muzeom w na terenie afrykańskich celów językowej dla się ten ogromny dostosowują zadania. również pragnie cały publiczność, muzeum związani gdy i że znajdują wywodzącego się pracowników to obecnie środowiskiem i nie rozumie­ go. Muzea ści ludzie tej stanie muzea wielką każdego gdyż przy­ 15, M a r o k o zadaniem problem utrudnia i zmianami różnorodności miejscowej, cudzoziemcy, jący dla nie wzmianek okresie, charakterystycznych kulturalnej ludności — ostat­ muzealnej, mniej reagują nową realizacja znaczeniu z zagadnieniami drobnych muzeów jakie w muzea na znanymi fachowej, Afryce pytania: zachodzącymi się nas problemom Jeden ogóle \ podstawowym zasadniczych czyli „Muzeum" trudności jak napotyka dosłownym wynikają z że nastawienie zowania na trzy u zeszyty państw. w w posiadały w swoje liczyć obecnym Czarnej redakcja szybko także nie ok. 30, T u n i s muzeów wreszcie a Większość 60). W pokonują wstrząsany turalnymi o 215 m u z e ó w , afrykańskie odpowiedzieć Afryki, jest (ok. kraje mało najuboższych Polska. wprowadzeniu numerze nej ok. z niekiedy poszczególnych się jeśli wyobrażenia n i e posiadało We Tylkowa Afryce. C z a r n e j ok. 30, A l g e r i a niowoafrykańskiej zajmuje zagadnienia, okresie lub etnograficznej, jednym tam tym samym nocnej tego dających Afryka 1958 r. w literaturze poświęca świata czasopisma muzealnictwa dotyczących czynków „Muzeum" regionów tego polskiej prac w UNESCO pewnych numerów muzeów już t. 1 6 : 1 9 6 3 n r 3 Kwartalnik muzealnym jak Etnografiji". przy słało Czarnej szereg laniu S . Muzeów budowy Nigerii muzealnych w W się którzy nowych muzeom pracowników, w starają UNESCO. ekspertów, afrykańskich. Szkolnictwa ników udziale dostarcza kształcenie 1 misji planów UNESCO państw Afryki czynnym przełamywać W okresie udzielają muzeów i materiałów 1963 r. zakresie oraz spośród w B r z o s t o w s k i , Muzea na świecie, i O c h r o n y Z a b y t k ó w " , n r 2 9 : 1960. w innych już i rządom istniejących. przyznaje obywateli „Biuletyn w wy­ usta­ Ponadto stypendia na poszczególnych z Jos roczny dokumentacji, trudno­ lat U N E S C O lokalnym porozumieniu muzeum administracji, wiele ostatnich rozbudowy UNESCO przy pomocy naukowych rekrutowanych zorganizowało te kilku Ministerstwem kurs dla tech­ przygotowywania Informacyjny Zarządu �RECENZJE 558 ekspozycji domości i z metod konserwacji. zakresu nowoczesnej wykwalifikowanymi ich organizatorów, Miejscowe chcą ważnym ogintiwem stwarzać muzeom Szczupłe gólnych w szych dla badań etnograficznych, etnografów bów wykorzystania, itd. Natomiast rystykami szłe nawiązania widząc, swej jak najszerszej na oczekiwaniom treści zbiorów oraz wiele metod Dotyczy pomieszczeń, ekspozycji, artykułów kontaktów i sprzętu — współpracy aktualnie pracowni m u ­ i sposo­ konserwator­ krótkimi to u ł a t w i ć którym budynków ekspozycyjnego uzupełniony może poszcze­ zagadnień, opisów laboratoriów, został j a k się w y d a j e to charakte­ ewentualne z omawianymi są się najistotniej­ prowadzanych czysto m u z e a l n y c h miejsca. starają oświatowej. analizę tj. istnienia innych, ludności. muzea strony pracy dokładną że zasygnalizowanie funkcji gdyż — do ze wia­ wysoko- miejscowej jedynie przegląd autorów, próby i wbrew wśród jest szczególnie rozplanowania jego jej pominięcie zealnych, skich celem Afryce, kultury, i zasób afrykańskie zainteresowanie, nie pozwalają szeroki muzea Czarnej i warunki faktów, a to oświaty recenzji dlatego w słuchaczom zasili popularnością wykorzystać odpowiednie poświęcają Muzea ogromną szerzeniu rozmiary artykułów, autorzy się ten, dając muzeografii, fachowcami. cieszą władze Kurs przy­ placówkami mu­ zealnymi. Bernard E . B. giem i szym prezydentem d'Africa przy organizację kraju. szego (1961) — AMAT), muzealnictwa muzea kulturalna przez Największą placówką (założone cyjnej. żone w nistyczną i wielkie stolicą graficzny nym. nice. obus, zeów w (zał. Merick trzy wstęp do nich Nigeryjskie działami: des Musées Departamentu swym większe na w zasadzie Nigerii Narodowe gmachów, bogatą najszer­ otwarte Muzeum i tym którego jak są przeważnie oraz w Zabytków, jest nowoczesnych omawia muzea etnograficznym konserwatorskie w znajduje (zał. działy: wyżej kurs Le i dla bezpłatny. w Lagos sztuki trady­ jest wyposa­ bibliotekę afryka- de etnograficzny, graficzne i archeologiczne. z baza będzie dotacji w etno­ zoologicz­ tech­ — muze- Zorganizowano (zał. badań mieście poświęcony muzealnych. Ifa dla i UNESCO objazdowe. techników 1952), archeologiczny, botanicznym który — VOuganda, muzeum 1908). O b e c n i e paleontologiczny, wystawy J o s (zał. Z 1954), tam innych mu­ etnograficzne etnograficznych oraz Kaduna. Musée Muzeum mniejsze: dział, muzeum jako w działy: ogrodami: archeologiczne Bénin konserwator z dla się Posiada się dla organizowane Kano, znajduje przyrodniczy muzeum Ugandzie. Afryki muzeum górniczego. projektowane Posnansky, w oraz już Fagg AMAT, duże pierw­ (Assotiation artykule się archeolo­ Był Departamentowi opiera znanym UNESCO. dyrektora W z tym muzea kompleksie okręgu będą 1958), muzea storyczne w funkcję Nigerii. charakteryzuje a jest pracownie organizacji wymieniła prezydent części się w podlegają na dobę, zostanie zakupiony którym mniejsze i związku i nowoczesne wspomniany Oran piastuje podstawowymi dużego trakcie 1964 r. w również i Afrykańskich muzealnictwa W muzealną z ze s k a n s e n e m W W Muzeów jest etnograficzną. Drugie będącym komisji obecnie odcinku mieści laboratoria Autor kilku Nigerii 12 g o d z i n 1957 г.), Muzeum w Nigeria. Nigerii zbiorów. publiczności de Szkolnictwa w w na udostępnienia la członkiem Związku Ministerstwie Wszystkie polityka musées kulturalnym, Tropioale Zabytków Les Fagg, działaczem w w Kampala zostało jest Archeolog, prowadzi jednym zmodernizowane muzyki historyczny Kampala. Kampala, afrykańskiej z etnohi- najstarszych i rozbudowane. i aktualny badania w archeologiczny, i numizmatyczny. Prowadzi tej Posiada badania oraz etno­ �RECENZJE O pracach Valerie nie oświatowych Vowles, z Wydziałem ankietowe na scowych oraz w metod torem w Muzeum giczny. W łalności obecnej badawczej Gervais i w Livingstone, nych w Rodezji, ЮЗО г., ły: nym rozbudowywało z osobą wego ficzne i je Frank Me jest dyrektora jednym sztuce, Muzeum Z odbył okazji czesnej ryki W łalność 5V sztuki Kości ekspozycyjna czesne tytułów stwa, miejscowej Wynika dzia­ związa­ miejsco­ badania etnogra­ oświatową. Rocznie son pratique. taniec przybyłych z całej zorganizowało to m . i n . z p o d a n e g o „Od Rembrandta „Współczesne itp. Przy jest walka i jest Muzeum wyłonienie z i współ­ przybyli i obie Ame­ W y ­ wystaw, sądzić, tematyki „Henry brytyjskie", szkołę spośród prze­ że na dzia­ odbiorcę wystaw. Moore", malarstwo pseudoafrykańskim sztuki i Afryki. zorganizowano talentów muzyki. neoafrykański. wszystkim przeglądu i europejskiej, tancerze jednak przede Muzeum wpływ 45 i n n y c h Należy do P i c a s s a " , młodych tandetnym, i jest którego r a ­ sztuki Trynidad muzykę nastawiona 1962 r. w i wyłącznie tradycyjnej Muzycy i Mozambiku. koncertów. jest ilustrować festiwal funkcję 1957 r . afrykańskiej tanecznych. Museum szereg W neoafrykańskiej miały Pełni w Afrykańskiej, c e l miał Rodezji 90 t y s . o s ó b oraz powstało Poświęcone sztuki które Podobny école sławie. afrykańskiej. i wystaw et światowej Kultury uprawiające japońskie", celem oraz działalność okolo duże się z a b y t k i ostatnio Afryce. afrykańskiej zespołów Muzeum Szwajcarii" której i istnienia ekspozycji: malarsitwo dzisiejszej trzy pamiątkom składają które sztuki współczesnej, zespoły roku w Kongres Słoniowej, oglądnęło 2 Historycz­ powstało posiada Salisbury o Salisbury, muzeów zachodnią. europejskiej, wykształconego. kilka w szereg jak i de muzeologiem festiwal afrykańskiej Wybrzeża ciągu ważnie dzia­ Dyrektor m u ­ Muzeum rozpoczęło szeroką uwzględnieniem n a sztukę i pokazy budowy n o ­ i Zabytków (poświęcony n a który National i Międzynarodowy zaprezentowały stawy historyczny Muzeum Musée zorganizowano muzyki z Nigerii, powstało archeolo­ i rozszerzenie Livingstone. Przyrody naukowych. skansen, Narodowego tradycyjnej, afrykańskiej to mniejszy d o rozpoczęcia 1950—1961. O b e c n i e prowadzi sztuki się w i e l k i tej zarówno i oraz Le ze s p e c j a l n y m mach latach oraz Oohrony instytucji najnowocześniejszych I i jest konserwa­ t y s . osób. Ewen, zorganizowało Autor i Muzeum ekspozycji Rhodes-Livingstone, tradycyjnego. historykiem z kilku Llvingstona) 70—80 więc 53 t y s . osób, AMAT, etnograficzny powiększenie Komisji się w archeologiczne zwiedza Musée archeologiczny budownictwa Autor Le prezydent członek etnograficzny, ściślejszych, warto kolekcjonerskiej. С. R . C l a y , zeum celu oddziaływa­ Dar-es-Salam. organu Dar-es-Salam. dział miej­ w Europejczyków. się p r z y g o t o w a n i a umożliwi lepszego afrykańskie, Tanganyika, w duży wykorzystane 1959 r . zwiedziło Bulettin", Tanganiki jest w 10% du „Journal prowadzi który i National zbiorów gmachu, Kampala 1 7 % Azjatów Musée Narodowego chwili woczesnego w przepro­ językach nie zawierają muzea wspól­ badania zostały w oraz artykuły muzeum, latach, Kampala, te zostały i oświatowej inne w Badania badań tego ubiegłych opracowanej zwiedzającej że m u z e u m współredaktorem 1941 r. P o d s t a w ą Wyniki asystentka w College muzeum. Ponieważ publiczności E . W e s t , Le archeologiem, University dydaktycznej środowisko. podać, pisze prowadziła zwiedzającą angielskim. t y m 7 3 % Afrykanów, Stanley Autorka Makarerę pracy dotyczących, przykładu popularyzatorskich kwestionariusza-ankiety, języku n a miejscowe dla w Socjologii podstawie udoskonalenia danych i AMAT. n a d publicznością wadzone nia sekretarz 559 Oto „Współ­ „Architektura rzeźby i malar­ czarnej ludności przemysłem pamiąt- �RECENZJE 560 karskim. W kańskich i dalszej Robert H. ďhistoire dziny P. en entymologii, w 1910 r . etnogarfdczny. prowadzi wek w Le dyrektor Autor Musée sylwetek i się brak w przyrodnicze ogromne et artystów le autor Przyrodniczego role oraz w Le Toucet, znanym pełni Musée n i m funkcję — niż w innych wnątrz, tucje je Stąd też technicznym wstała okresie muzealnictwem trzech gałęzi ambicje jest muzea np. na ogół 20 lat. europejskim wiedzy: archeologii, poparte utrudniona w Niamey. Niamey Niamey Przy Autor i a także posiada K U L T U R A L U D O W A 3 0 8 , r y c . 2 3 9 , ta.bl. Wybór towany powyższej miejscowej dużymi gdyż dosyć wąski i i możliwościami wykształconych nacisk niż na niektóre Przede wszystkim wana przez zespół pierwszym stosunku ganizacja łowych, grafii jest do jaki I H K M artykułach do inne to został P A N M. które ukazujące w wielu jej z funduszami większość jest z w się są pod nich po­ porównaniu zazwyczaj do muzeów ma Większość finansowymi, i ze­ insty­ ich realizacja fachowców. Bujak Europy r e d . J . B u r s z t y , t . 2, P o z n a ń 1 9 4 6 , zrelacjonowania względami, założeniu autorów w przyjęty Gładysza, m. in. w M. się w w „Etnografii położyć współcześnie monografia na jej monografie pod i wspólną przygotowy­ redakcją archiwalnych 1 w zasadzie studiach prowadzonych kolejnych tomów Znamierowskiej-Prüferowej, ten styl w już poszukiwań A więc prac Zakładach „Etnografii A. podyk­ większy etnograficzne. zakresu tematycznego . przypomina szeregu Polskiej" omówienie wiclotematyczna, się terenowych t y m zespole przygotowanie i omawiany każą łączących rozpoczęcia wyznaczonego i i W I E L K O P O L S K I pod momencie pracy Polski inaczej częściowo zagraniczne ogranicza przyrody. ogólniej­ nieco 8 pracy został k i l k o m a działy: znajduje kilku i inne zainteresowań etnografii do Afryce odgórnie przez dysponują Zakres Etnografia obecnie muzeum podstawy Czarnej nowoczesnymi, dużymi brakiem daje się inspirowany "UNESCO, placówkami w dziennie. „Museum" on Niger, Jan w placó­ przyrodniczymi c i e s z y się d u ż ą f r e k w e n c j ą kształtuje Jest przez ostatnich badawcze jednak świata. wszystkim naukowe. w 345 osób numeru w etnograficzny. Muzeum muzeów du muzeum Narodowe i Tuaregów. Rozwój względem w po­ afrykańskiej przyrodniczych naukami République Muzeum przeciętnie regionach przede la zorganizował archeologiczny afrykańskiego wniosków. de 1958 r. konserwatora. zwiedza Lektura szych W przyrodniczy, się s k a n s e n , o b o z o w i s k o ludności National archeologiem. geologiczny, w dzie­ archeologiczny przyrody zainteresowania z Muzeum działy nielicznych musées prac Afryce. Pablo as. afry­ des wielu Nairobi. bogactwo zadaniami na Nairobi, Przyrodnik, zbiory rolą uskarża kilka Coryndon, Muzeum bogate nad kreśli tropicale. podkreślając rozważania i autor twórczość. Afriąue Posiada muzealnych jest z artykułu ich Carcasson, naturelle wstało i części charakteryzuje or­ zespo­ Etno­ Polskiej", Kutrzeba-Po jna- K u l t u r a l u d o w a Wielkopolski p o d r e d . J . B u r s z t y , t. 1, P o z n a ń 1 9 6 0 , s s , 7 4 3 , r y c . 424, t a b . 8 (por. r e c . A . K u t r z e b a - P o j n a r o w e j , „ K w a r t a l n i k H K M " , R . 9 : 1961, s. 4 8 7 - ^ 9 0 ) . 1 �561 R E C E N Z J E rowej i in. Zasięg podobnie nej z jak w głównych teren Jednak Wielkopolski druku pularyzacji) pularyzacji graficzne atlasem do rejonów niż (jeśli form publikacji wybranych tematów ; równorzędnie 2 dotąd studiów określić ogólne skiej badanego regionu zależności jednej oraz w niu wywiadu, Bibliotece ludowej dzającego wsi Ta kierownictwem) licznego z w pracę swoim profesorów prac archiwalnych w tomie skiej), dla okresu mniej są dość rozwoju kultury są mono­ prace na nad Kurpiach) analitycznym sprawdzające ludności (powiązań — nie­ chłop­ i mikroregionu, się współ­ jaki t . 2 Kurpiów, jej sta­ wycho­ „monogra­ również omawianą każdy krok dostatecznym planu pod Ten w a oparte danego in. luźno naprzód reali­ opracowania opisu wyprze­ r o k p r z e s z ł o t. 2 monografii realizacja monografii dobrą Uniwersytetu skład zajęć sześćdziesięciolecia, wyłącznie zajęcia Poznańskiego, i w krótkim i zawodów lecz również, wiadomości albo ale zawodu m. do jak rozwoju chłop­ jeśli zawsze nie rto n a p e w n o jako tym in. zresztą, zarysie dotyczące archiwalnych zawie­ w ludności przynaj­ wcześniejszych na literaturze, przeważa źródeł dość niekiedy historyków, (podobnie X V / X V I — X V I I w., artykułach dane związanych tomie omówienie (przeważnie nowym pracy i i c h przygotowanie relacjonowanym artykułów pod organizacją etnografów autorów planu podjęciu jednakże ilustrację rzemieślniczego licz­ etapu lub P o r . T . W r ó b l e w s k i , D o m c h i o p s k i w Wielkopolsce, jego rozwój obrażenia (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział f i c z n o - H i s t o r y c z n y , S e r i a E t n o g r a f i i n r 1), P o z n a ń 1961, s s . 167, r y c . 180, Z. J a s i e w i c z , Studia historyczno-etnograficzne nad kowalstwem w Wielkopolsce ( t a s a m a s e r i a n r 2 ) , s s . 2 8 7 , r y c . 8 5 , m a p a 1. 36 — F t n o g r a i i a Polsłca, t. I X stop­ w t y m tytułem, wprawdzie fachowców, następnie niektórych 2 typ obser­ na w zespołach m. Etnografii wprowadzających historycznego jak się tłumaczą a o tematu, różny równorzędnie systematycznym pewno dobrych szeregu ogólne i dwa 2 prac na dla bezpośredniej składających realizacji t. wyboru nacisku Zielonej, w innych na ostatniego W sobą prac wydanie zarówno terenu obecnej krokiem w zagadnień średniowiecza, artykułów chwili dawnym umożliwił dla dla X I X w. okresów ba niż 1 docentów. w między Puszczy w jest Katedrą różnych nie tylko po­ studia Siołkowice. tak gronie poprzednim) historycznego charakterze kulturalnych położenia i wyboru serie współpracowników, kilku po­ (ani Śląsku, dotyczące Wielkopolski, wydanie szybsza tłumaczy organizującą rających o do i tych tam wybranego różnice, dzielące T y m Nowe nie zespołu obrębie Polskiej budzi prac. i (przy na całości szczegółowe, ludowej jakie miesięcy Stare podjęte Kurpiów. dotyczących oddawania prowadzone przeobrażeń Kurpiów i Kultury stosunkowo regionalnej i Wielkopolski o parę śląskiej pracach jed­ szerszy uogólnienia Uogólnienie w natomiast obrazu n i m i objętego Śląska zaplanowanych i tematy łączące zainteresowanie, zacji na Etnografii monografię kultury w podobieństwa podziału etnograficzne" obecnie i naukowej, zaś ma prace kierunku działów) zakresu czasowego dzące dotyczące opracowaniach charakterze eksperymentalnym i n a przykładzie jej znacznie wsi. wymienione badań, o Nie kompleksowe dotyczące rozmaitych wacji fie teorie obszar źródeł, materiału. Wielkopolski. więc studia w został, historycznymi przygotowywania kontynuowane jako Te warszawskie dokumentacji zebranego etnograficznymi granicami Śląskiem kolejność stopień z obejmując wyprzedza można celów nad została o kraju, leśnych studiach chodzi badaniami naukowej zaplanowanych nowi w etnograficznym by objętego utożsamiony historycznych zaplanowana różnych regionu Śląska, prowincji niż o g r a n i c z o n e Inaczej jak geograficzny badaniach jako i prze­ Filozotab. 3; wiejskim �RECENZJE 562 przykład w wcześniejszego badaniach notowanych znacznie tak opisów szerzej dawno zację zarzuconą tomie bez względu wspólną na jest na kultury ludowej dzielnic kraju. nych Układ kułów t. typu lazły i (S. chłopski gospodarcze Topolski), stwo (S. pożywienie Błaszczyk), garbarstwo twórczość z rogu, wymienione kułami dodać, t . 1) że w częściowo podjęte i i w włosia transport artykuły (A. i pierza wyczerpują „zasadnicze niektórych działach tomie do czego zresztą poprzednim, jak np, tłumaczy jedynie t. w zakresie ogrodnictwo (A. wy­ ole­ folusze natomiast, ii ( ł ą c z n i e kultury". i na stolar­ Wojcie­ i z (a niektóre temat że arty­ Należałoby rozszerzają autorzy) prac higiena Chmielewski), Podkreśla działu się Podlew- budownictwo gospodarskich tartaki, materialnej tego narzę­ Wróblewski), 2 uzupełniają przyznają t. 2 : (S. zna­ dom Sobisiak), (O. kołodziejstwo odzieży kultury zagadnienia artykuły (T. (J. Burszta). i (J. Burszta), Chmielewski), i komunikacja Redak­ t. 1 (W. Sobisiak), łowiectwo ciesielstwo (S. w tego zara­ rybołówstwo zwierząt (W. Wojciechowska), t. 2 d o t y c z ą w y ł ą c z n i e powtarzają, hodowla a naczynia plecionkarstwo a arty­ Burszta), włókienniczy pszczelnictwo M i c h a l a k ó w na), (J. w Topolski), Błaszczyk); Jasiewicz), wytwórczość kości, (C. Łuczak), (S. tomów, artykułów. wsi (J. przemysł (J. Dydowticzowa), (Z. kształty (S. Błaszczyk), jeszcze wszystkim którym rolnicza Wróblewski), bednarstwo układu, w (J. Dydowiczowa), Łuczak), logicz­ zbyt uzupełnieniem kultura Sobisiak), (B. i nastręcza chałupy plastyka T. (W. zbieractwo chowska), jarnie i owczarstwo Glapa), (C. Glapa), (J. Burszta Grycz), (A. wnętrze i innych wielkopolskiego. wszystkich takiego zjawiskami znalezienie r a m poszczególnych osadnictwo Jasiewicz), garncarstwo (A. jakie lite­ obcej) ludową źródłowymi chłopa trudności, uzasadniać zagadnienia: ułatwia kontynuacją termiin/ie o p r a c o w a n i e młynarstwo ski), kultury jest ograniczenie Wojciechowska), (Z. (J. w się literatura Następną dużej literatury kulturą jest omawianym pomiędzy a organi­ i c h układu. analogii przekazami tomie n i e ustrzegła nie próbuje Chmielewski), ta rozwój obecnym i w artykułach częściowo Wielkopolski wypadkach zespołowym kowalstwo (M. w również nie wiejskich artykuły cechy ze (lub terenowych) zawodów wszystkich powiązań terenie ii współcześnie historycznych współczesną badaniach zajęć obserwowanej podstawie danych wszystkie tym zanotowanymi (T. Wróblewski), ubiór na oświetlającymi '(A. sobą (w istnienia pomiędzy niejednolite domowe ze współczesnej następujące zagroda dzia w niemal 1. R e d a k c j a się odtworzyć tradycyjnych indywidualne d Przedmowie w się techniki na systematyzującym w artykułów zapewne tor opisem je opracowaniom zem powiązanie różniące niektórych fragmentarycznie na wykorzystywanie ustalanie powiązań Nacisk łączącym notowanymi W opisu odtwarzanej zakresie inne źródłach też dającą w w lub ogół rysem historycznej pozwalającej na i pracy cechą wsi ustnych. charakterystycznym ratury na ujętym technikę i występowania terenowych więc tematy budownictwa odzieży. Redaktor artykułu wiejskiej. ski Podobnie inny artykułów. tyką zresztą ten w odrębności rębnością autorzy — tegoż obecnie W t y m tomie obrazu wyraźnie grupy — pełni rolę zarysowujące tradycyjnej dopiero w już się kultury X I X w.) „tła wstępny ludowej oraz tornu ludności ludowej historycznego" artykuł Wielkopol­ badawcze lub j a k podkreślają podkreślonym w do I n n y c h sugeruje Wielkopolski się — początek nazwy geograficzno-historyczny, zainteresowanie (zaznaczającą na lokalne Zarys jak gdyby — i t . 1 Kultury w Wielkopolska. dodajmy historycznego wprowadzenia regionalne jak umieszczony autora, artykuł sposób jej rozwoju przyczynę Wielkopolskie zapewne artykuł wprowadzony słabo tomu L. Gomoleca, kilku bardzo problema­ raczej od­ niektórzy artykułach �RECENZJE wewnętrznym w tym zróżnicowaniem zwłaszcza autorów w ten oczywiście ską w i dalszym sadniczych czasie) toku badań w całej tomu elementów od jako w się oraz w przez i obrębie poznań­ W jednemu łatwo ten postulat spo­ wysunięty z dwu „za­ regionalnych przestrzennego powstania (ulegający Wielkopolski badaniu dane Ustalony kultury wypełni odpowiadający których historycznej sprzeczności. etnograficznych": źródła i c h przekształcania i większość różnic. rozpoczętych różnic kultury, że teren model toku prowadzący miejsc, się cały wewnętrznych w kulturowych tych na' tej jednak, etnograficznym uchwycenie je działów się dzielnicy obecnie badaniach uchwycenia tych atlasem zespół redaktora odmian oraz nad przez ich przemieszczania kulturowe dla będzie prac przez „dla wstały, w wiadomości uchwycić jednolity kierunków lokalnych kultury Wydaje się uzupełniony Przedmowie w i pozornie etnografii sprawdzalny niektórych gospodarczego. posiadane starając zmianom katedrę sób uogólniała nie sposób geograficznym budownictwa chętnie Wielkopolski, 563 zróżnicowania wytwory kulturowe wędrówki w konkretnych inne po­ obszary kultur regional­ nych". Czy wydane Wielkopolski, dotyczących z kolei do chwili stanowiące założeniom tego — zdaniem autora towana w oznaczonym towana „jako wybranych turalnych i na wysuwane terenie, w innych 1) obserwacji kultury, woju; historyków nień ków a kultury życia obrazie studia w może typu — w okresach większym studiów. procesu studiów podobnie Jest rozwoju szczegółowe monografie i rodzaju teorii i wy­ wery­ przemian kul­ pozwolą rów­ rozwoju na podstawie współczesnych tradycyjnej badań wnioski ogólniejsze, określonego dotyczących chłopskiej przemian wiele stopniu próbą niż i studiów starających w innym w się kultury ludo­ w jej prowadzonych coraz obrazu większej związanych współczesnych te i n n e znalezienia chłopskiej źródłoznawcze, prace — miejsca ii p i e r w s z y m jak ogólnej teorii historycznego h i s t o r y c z n y c h , Kultura prac bezpośredniej dotyczące etapu źródłoznawozych a jak kultury zarówno sugerować, monografie sprawdzających n a w s i wielkopolskiej, dotyczących typami ludowej gospodarki różnych zajmuje raczej giego kultury materialnej, funkcjonowania polski okresach po­ historycznych. weryfikować szczegółowych dalsze opracowania chyba c z y też trak­ elementów odpowiedzą charakterze wyprowadzanych skrajnymi teorii zbiór monograficzne kulturalnych, ukształ­ historycznych" j a k należałoby etnoigraficzno-socjoloigicznych, terenowej c z y też 2) warunkach dwoma studiów — przed­ ludu, histoiryczno-etnograficzne studia o wniosków chłopskiej, „którego luźny w n i o s k i , dotyczące k i e r u n k u różnych ogólnych kultury Pomiędzy wej: w całość m. in. odpowiadają konkretnego jako ludowej badań, Ludowej, warunkach nie może, regionów dalsze Polsce przynoszące Być dalszych etnograficznych, zarazem przykładowe obecnie weryfikację a do jest kultura funkcjonalna izolowanych zachodzących w badaniach — t . 3 Kultury zapowiedziany życia poznańskiego także i wprowadzenie konkretnych szczegółowych. bardziej współczesnej w zwarta, przykładowo w s i . T e fikujących w Przedmowy historyczne, jako zostaną mniejszych, kierunku ośrodka tematów opracowane nież lecz prace 2 tomy tylko przeobrażeń terenie zjawisko kulturowych", branych razie współczesnych miotem głębione obecnej na m. in. mierze z roz­ przez zagad­ nią warun­ ludowa Wielko­ etnografów polskich, miejsce zbliżone Wielkopolski w wprowadzeniem do dru­ ogólnym w dalsze teoretyczne. Anna Kutrzeba-Pojnarowa �RECENZJE 564 B I B L I O T E K A i ich kultura, Trzy kłej rami ków wym wstępem również daje że cytując mapkę „już orientującą w X I X wieku określenie nie daje niejsza wydaje wstępie są, <a r a c z e j udzielić k i m byli Być w we ciągu że „ j e d n y m w że z którym Oto dalekiej że są między warunków i 3 T. Wróblewski zdań: dają się „Kim trudno plemienną odrębność w ująć lub gwarowa geograficznych, te możliwości Słusz- jeszcze grupą których historycznych Kaszubami", Kaszubami , kilka wciąż osobną wy­ Fakt, Kaszubów". Oto które Kaszubami, a problemu rozpraw. Dołączono Słowińcy". siebie „odłamem na wprowadza pochopne sobą samych przeszłości b y ć ostatnich stuleci. Obie wsi. Nieco do tego serii pytanie, byli redakcja byli zna- kilkustronico- Słowińców. Kaszubów 1946 r. podchodzi omawianej na roz­ dotyczących został dotyczących Słowińcy 60-stronicowa badań omawianej w jezio­ tematyka wpłynęła poprzedzony odłamem Kluk z jaką może, wynikła tle n i e w i d z i e l i różnicy tomu Mogli kilku rozprawie Słowińców , wszystkim cokolwiek dla wsi i o dla równo drukowane kościelne i XVII W się „u". w Po lizy wsi Kluki, te 1 w 2 czym tych zarówno tych takież X X w jakich w nauko­ nazwy o ród powstaniu wiekach Kluków, nazwisko że powyżej w wsi wsi aż Kluki „rodzima, Kluki omawianej zmiana autorka do występujące na ten polskie za­ z połowy Klęka do ana­ Roz­ polska autorkę wolnej usta­ .,e" n a znaczeniowych. doprowadziła osady jest znaku nazwa słowińskiego do wniosku rodowej p r z y p u s z c z e n i a , że n a z w a od spotyka samogłoski Analiza pochodzi kroniki przechodzi słowiańska, jako tym osta­ wielokrotnie słowińskie". wsi w pochodzą w. wie­ jeszcze publikowane 12 j e g o o d m i a n nazwisko j a k również niej następuje „czy wiadomości nie rodzin przede równocześnie niemieckie i w s i , j a k i osób. N a z w i s k o wsi wymieniając pytanie, rozróżnienia omawianych XVIII parę rozważa nie można garść również początku nazwie tego jedynie z przez mogła zachodziły rosyjskie, jak na oznaczenie stwierdzeniem, dawnych da źródła w., od zmian omawiane przez swojej stawia powstać zagadnienia jej 1957 r. n a wstępie dlaczego najstarsze już- natomiast ludowego mieszkałej oraz przy zamyka że w Stelmachowska czy d jakie się, dostępne „kluka, k l ę k a " oraz oraz do B. Zaraz Kluki, rozprawie XVIII prześledzeniu istnieniu w „kluka" od 1 7 2 3 г., Kluki podania w księgach terminu ważania a wszelkie szkolne, z nazwą się ,.Klvl-i". zastrzega jeszcze tytułem rodzimej mieszkańców rozwiązać, Analizuje zamieszkałej ©branym słowa Autorka temat. w. z nazwie jej mianowaniu". la wsi Kluki, etymologię my tecznie o .zgodnie 2 10 usytuowaniu zani- nad hipotezy". W ki \z p r a c Słowmcy? jednak etnoriimiczna żyli Słowińcach, twierdzenia, ostatniego odpowiedzi. szczepową. O w isię o s t r o ż n o ś ć , do ten zostały okolice stanowi na wyjątki mieszkańców do 1958, Słowińcy tomów. Kluki) Kluki Artykuł Słowińcy przez podstaw we O liczne się t y l k o s t w i e r d z e n i e , oraz i Kaszubach. poświecone niedawna T a wspólna wieś p t . : Wieś zatytułowanym zagadnienie, Poznań—Słupsk 1 9 6 0 , s s . 7 8 ; t. 1 1 , do wspomnianych {Słowińska z nich na Kluki, Słupskiej Zachodnim. trzech Stelmachowskiej zwoławczych Biblioteki zamieszkujących na Pomorzu omówienia pierwszego Bożeny tomy Słowińców i Gardna łącznego wieś Poznań—Słupsk 1963, s s . 154 wyżej grupie Łebsko Trzon w Poznań—Słupsk dziś decyzję prawa Słowińców, wymienione już t. 2 , Słowiańska SŁUPSKA: 8 9 ; t. 5, Budownictwo ss. wsi za­ Klu­ zwoła wczego zwanego. Cytuję z a L . Z a b г о с к i m , O Siouńńcach i K a s z u b a c h nadíebskich, p r z y p . recenzowanej pracy. T. Ż y c h i i e w i c z , Ostatni akt, „Tygodnik P o w s z e c h n y " , n r 3 5 : 1957. �RECENZJE W ostatnich czego, klaturę, zuje dwóch zasięg również sunków do różdżki zaopatrzone niewiele załączonych Do pracy B. i znaki opracowanych latach 2. 3. Tom cÓw, 2 biorąc omówienie tomik. Szkoda drobniejsze wstępne pracy mi w siecią, dwóch o nień tzw. to a autor laski ankiet opisuje 2 drew­ obrzędowe. kluki dotyczących latach i jej spodziewać w w często wstępie oddzielny, w w Pozwoliłoby opiera terenie. — Wy­ się głów­ Niewyklu­ istnieniem ludzi na krótkie, zagadnieniach. bowiem żywych tegoż wydany podzielona poruszone. mierze do już zaopatrzona poszukiwań dużej że bowiem się, że z n a j d z i e t a m n i e została Autorka stano­ Czytelnik żc w e omówionych wyniki brakiem — kultura, spowodowały, tytułem. t y m zostaną pracy. zostało i ich stanowi Słowiń­ 1947—1957. wydawnicze przynajmniej się zastały zagadnienia: wnętrza architekturze, ziemniaków ojca B. i syna lufo do danych stanem zwięzły grupy dla te o s t a t n i e innych z w terenie dawna — ludności. To tytułem syntetyczne udokumentowuje studnie, tam konstruk­ Nie piekarniki, rybacką rybaków, zapo­ kopce jednorodizinne dwóch i — z i to do parzyste połowa­ najczęściej rodziny. głównie zmierzała na dołączone podstawie do słowińskiego — obraz tegoż przeglądem do ustalenia literatury tomu Uwagi — nad K. Krajewskiego współczesnego przedstawienie on zagrody, wyposażenie. SłowińcÓw budownictwa z jej z gospodarką członków historycznych, a zgodnie i domy przez Budownictwo SłowińcÓw zabytków — jak itp. Omawiając Stelmachowskiej typowego (rozplanowanie chałupy dokonywanymi i w niewielka artykule nawiązuje drobnej architektonicznych wsiach w wiąże współczesnym w zastosowanie t y m bardziej albo sposób nawiązaniu omawianej choć przeredagowania obiektów, którym znaczenie artykułów budownictwo zawsze braci, rzeczowy że jakie do niej może m a prawo ciekawy budownictwa w Muzeum t o m 1 1 , Słowińcy z w . cezą, Praca omawia Darłowie ludowego, ta — Tozplanowainie przechowywania autorka dodatki: autorka oraz Słupsku względy zorientowanie tej poruszone też na SłowińcÓw. budynków, mniano a wielkości. w oraz kultura spowodowane martwych zamieszkałych W i „wielka i polskiej tylko rozdzialiki i szybsze że czy rozmiarów, z kwestionariuszy tom, pod wspólnym zupełnie, to j e d n a k ż e zresztą, samych cja i ich zatytułowane na literaturze czone jeden s t r e s z c z e n i e myśli, magałoby gdzie 21 r y ­ te nie materiałów wykaz prasy chyba też, że i r o z p r a w a i n a łatwiejsze nie i budownictwa nie w s p o m n i a n o nawią­ SłowińcÓw. zamyka SłowińcÓw, one jako są kilkustronicowe przedstawiający przez n a łamach Słowińcy książkę również tomu się trzy być Słowacji, Słupskiej całość nomen­ — rysunki „mała" one jednakowej obrzędowych, w na 5, Budownictwo ukaizały lasek używanej się że s a m podpis słupskim, Regionalne Kluka nierozerwalną nie pow. r y b , mające ukazały zwoław- typy, w. sprawie do kluki znaku jego Szkoda, jakich więcej dołączono kłucia Biblioteki jakie Tom to do R. K u k i e r a , podobieństwo wią Muzeum znaku. gdyż mniej w podając się t y m p r z e d m i o t e m wiemy, na podstawie trzydziestych X X oszczepy są sołecka zwoławcze F . Tredera, W niane niie Stelmachowskiej przez tego orientacyjną, skoro zagadnienie konara, sołeckich i t d . D o t e k s t u dołączono formy wszystkie B r z e s k i e j , Laska W. sołeckie skalę n a m mówi, rycinach lasek różne omawia lub posługiwania weselnej, w autorka gałęzi sposób przedstawiających kluka" 1. kawałka terytorialny, zostały w rozdziałach tj. powyginanego 565 dają budownictwa poszczególnych budownictwa zagad­ w kilku słowińskich. Dodać trzeba, że obie te prace ilustrowane są zdjęciami, a pierwsza z nich �HECENZJE 566 również r y s u n k a m i , oo przednim przy że n p . p l a n y chałup kompensuje z cych wo rozrzucone lodrożnie". pochodzeniu małe zajęcia nienie transportu mysłów a obróbka na, i łąk, Materiał zbyt częściowo Dalsze i rozdziały łodzi, Nieco jak od germańskim i zaczyna rybackich także zostały i oraz urządzeń kołodziejstwo, poświęcono też nie­ zagad­ omówieniu rolnictwa narzędzi podsta­ przytacza Porusza poświęcone kilku­ Xa niego również wie­ warunków ii s p r z ę t ó w stolarstwo, uwagi wsi" bezplano- od planarni. toteż hodowli sieci, i charakterystykę sieci ryb, nie­ dotyczą­ „Kształty o wyłącznie złowionych. eksploatacji, ciesielstwo, garncarstwo. w poszczególnych właściwie wiele tylko miejsca szkody można wych). Zbyt było mało podstawę niach wydziela niego się prze­ rybackich, kowalstwo, przeróbce tomik SłowińcÓw. tomy (5 autorka ziarna (żar­ O tytuł łąk" przy czym omawia obecny się i w tytuł: bibliograficzny". wienie tomu, takich wprowadzony. Rozdział prac poruszających na winien n i m zagadnienie „Problem tych przy Nie ich lub może słowiński w ten zawiera i o kulturę do wierze­ do ostat­ (wybrane przez stanowić T. i rozdziału w poszerzenie wydaje tytułu się z m i a n a „Rolnictwo i bardziej literaturze" zamiast a Dyskusyjne oraz i wsiach tytułów „Kul­ „Rolnictwo", hodowla", dawnego skoro jest by też „Przegląd krytyczne wydawać więc pierwotnego adekwatny zarazem to „Osadnictwo Słuszniejsze ich eksploatacja" brzmieć paru się omawianych zasiedlenia. spo­ Wróblewski, zmienił w s z y s t k i c h okazało nazwy podsumowanie, o t y l e , że n i e duchową druku jego autorce powodzeniem Jaśniejszy słowiński. posłużyły materiałów we piasko­ sposobach dodatkiem poszczególnych natomiast „Łąki hodowli. problem układ zmianę tytułów Trafna agrarne" ostatni przygotował historię i zamawiania z większej wydm słuszne Miłym omawiałby poświęcono bez wiadomości jest mogłyby rozdziałów. również co i autorkę zaliczyć m o ż n a obu Szczupłe wierzeń. który w s i " , gdyż podaje połączenie ten przez powstawania pożywieniu przysłowia potraktowane poszczególnych „Kultury też roślin. dotyczącego skład „Kształty się później tura w o zagadnienia (np. SłowińcÓw „Rolnictwo", podania, zaplanowany najczęściej wydawałoby uprawie niektóre wypadkach potrzebnym opis wiadomości o szerzej czy znów pożywieniu i 11) B i b l i o t e k i S ł u p s k i e j szczęśliwe. D o na o rozdziału ustępu choć tytuły SłowińcÓw" tylko do l u b wejść zachowując jednak szczegółowy Słowińskie są osobny wypadkach dosyć wnioskowania łeczną Oba opuścić również Posmykiewicza), który ciekawym się nierówny; innych mniej osobnego Łomu jest w opisom nieliczne do dołączono rozdziałach zasygnalizowane, dowiadujemy przygotowywania; J. ryb. czym nieplanowanych jest przegląd łowionych przy zagadnień mierze podaje rybołówstwo, r y b wspólnie organizacji pogląd te r e ­ młynarstwo). zostały za gatunków formy ilustrowana t y m daje braki bądź s w o b o d n e ogromnej autorka nich jak: wyrabianie także skóry, Dalej z rozdziałów, w w po­ możemy, słowińskich. zatytułowanym rozrosłe zależy autorka podziału zbytu ich domowych, tkactwo, i rozdziale wsi rozdziale zwyczaj kilka tomie się stopniu chałup poszczególnych o n a z a niesłuszny uważa W łowienia ciekawy zagadnienia uważa na j a k ii w domyślać pewnym to przeważnie teiż w s i e kształt jednak tylko wymiarów się W wsie w s i . Większość opisy. sposobów zwykle dzieli i 1 :10. W monografie wielodrożnicowej. SłowińcÓw monograficzne oraz bądź że terenu, wsi skali SłowińcÓw. sioła, ważniejszych wowe tomów że: „słowińskie Podkreślając, fizjograficznych w wymiarów przeciętnych skrócone materialnej stwierdza, są tekście stanowią kultury nastu w z omawianych nich autorka i c h dużą zaletą. P o d o b n i e nie podano rysowane podanie Ostatni które jest rysunkach się omó­ mogło �RECENZJE umieszczenie na „Problemem Słowińców den wspólny początku rozdział pracy w i rozdziału potraktować bądź też poczynione przez przygotowującego z do bardziej treścią mimo że skiemu nie dalszych — było danych badań ten nad na zmarłej Autorce, która Słowińców jako Kaszubi", I przez się autorkę posiada jest to do zostały hołdem, była z pasjonował te dużą i wartość zachęcić jaki powi­ złożyć ginącą do — pol­ omawianych tą Ją tytułu udostępnione niewątpliwie związana zmiany przyczyniły rozprawy poszukiwaniach najlepszym je­ kultury powiązania wydanie problem druku jej w jednak że A emocjonalnie je omówienia stało, — zamknięcie sumie ściślejszego zagadnieniem. — który i a połączyć do W prace dobrze sumiennych tym raczej wstęp omawiane bowiem i usterki i obie końca wnikliwych względu grupą i zakończenie. sformułowania do bez oczach bądź rozdziałach. Materiał o go podsumowanie, doprowadzone świadczy do praw w czytelnikowi. naukową, nien jako precyzyjnego zawartą „Słowińcy l i t e r a t u r z e " . C z y n i e należało Słowińców, się 567 roz­ można na naszych ostatnich dni Jej życia. M. MARIA w Polsce w krajach Toruń—Polonia, Toruń Tom zawiera dostarczyły blic i rękojeścią ny, czyli na w oraz na kowanie osób, na streszczenia okazów). w Nowy uwzględnieniem autorki zęby z tradycją i ludom. podstawie techniki właściwą różnic kolnych plan układu zębów. układach o przez ta­ i rosyjskim. 29 f o t o g r a f i i (tabl. 1— żelazne ości kotwy, autorkę na Celem genezy, z drewnia­ haki i harpu­ obszarze Polski pracy, realizowanym funkcji i człowieka gospo­ społecznej, historyczno-porównawczej wszystkich w i roli grupy oraz s w y m . rozwoju, poznanie oraz oraz bądź narzędzi czyli czyli narzędzia ogólnych uporząd­ praw rozwoju w zaproponowany lat odmiany zębów budowy kształtu historycznej wyraźną układzie Układ jego i decyduje o zębów. Według związaną terenom, kulturom został poszczególnych przez narzędzia odrębność określonym dokonany narzędzi), pozaeuropejskich kryterium umocowania (1567 ludów kolnych, wysuwa tysięcy na etnograficzne narzędzia narzędzi pierwszy wyrobu setek które geograficznych angielskim grzebienie, materiały: perspektywie od instytucji, rybackich. izostały zachodzących narzędzia, dawnych w typów analizy systematyczny I I , na kolnę, wyjaśnienie metalowych) układ i fotograficznych, nazw 1—52), pojedynczego podlegały narzędzi wykazują Podział podstawie wnętrznej narzędzi ości rozdziale kolnę Torunensis, 12 m a p . jest i jakim tablic językach (tabl. badane życiu wykorzystane (71 w Słowiańszczyzny. badań, w muzeów skorowidz r y b , l e c z także retrogresji przykładzie pracy oraz wykaz tekście, n i e t y l k o narzędzia związków, archeologiczne autorkę są kornych drodze i narzędzia Soientiarum informatorów, 465 r y s u n k ó w rybołówstwo, systematyki kultury W w przeprowadzania przekształceń (80 ilustracji północno-wschodniej narzędzi poznanie W spisy do p o ł o w u prymitywne trakcie Soeietatis bibliografię, pracy, 2 tabele pracy służące terenach darczej na narzędzi, do tekście, Przedmiotem ną z indeks ilustracyjny obejmuje w Studia 1957, s s . 326 etnicznych, skorowidz 6), 42 r y c i n y i sąsiednich, materiałów rysunkowych Materiał Rybackie Z N A M I E R O W S K A - P R U F F E R O W A , i Rostiuoroiusica przez części odrębnej autorkę narzędzia morfologii na oraz ze­ formie. systematycznych Sireliusa d Manninena na pierwszym �RECENZJE 568 miejscu występowało ferowej kryterium w obrębie typów. narzędzi. układu cy systematycznego, A utorka do wu przez uderzenie morskich ssaków W boku każdej z scharakteryzowane dla historyczne, połowu omówiona jest w narzędzi poławianych ryb problemu żenie celowości Wiosenne, dach letnie śródlądowych, ogień). Połowy lodem, głuszenie kończy ciaż często pomysłu, Puck kowal gdyż słynął Niektóre „na z kawałka mimo są do wyrobu zmianom. współczesnych wyrobie Nazwy .ny) narzędzi oraz obejmują hości ości. Problem z dopełniają m. morfologii i w z na­ materiały różnych epo­ charakterem poprzedza życia opra­ omówienie ryb. Połączenie umożliwia dostrze­ zarówno nocy na (połowy dzienne, bodarzami. stare Problem na ryb techniki jak: wo­ ryb wabienie takich kolnych tradycje dostrzega kowalskie rybackich, się do kowadło, z to pod połowu środki loko­ autorka odbi­ (rozdz. jednak nie otrzymanego rybaków V). był Cho­ twórcą zamówienia. Półwyspu Np. Helskiego. własnoręcznie, się technik czyni młot, dłuto, tym, j a k pisze budowy ogóle i techniki kowalskich, techniką a techniki znanych na wyrobu 2000 samo wykonania, kolnyoh mające ok. lat nie narzędzie ulegało (s. 1 5 3 ) . O b s z e r n y przejrzyste narzędzi ości, od autorka, nie zmieniało bardziej zdobienia wyrobem kolnych terenowego stopniu in. terminy: (Wileńszczyana), odmiana również opisy i własnościowe względy narzędzi dawniej wykonywania znaki celu też prze­ wyłącznie kolnych, któremu V. narzędzi znacznym wyróż­ i (mapka), zostały w rybaków-rolmików ości: zagadnienia rozdział ludowe w lub w kolnych, związane materiału zakresu się pomocniczych, zamówienia zróżnioowania wszystkich podstawie na Zgodnie gląd jest A typ połowu. połowy narzędzi przez przy poświęcony technik i osobno dostosowywał zmianom gospodarcze, ryb żelaza. pewnego typów poło­ połowu grupie rybaków omówione narzędzi niewielkim zwyczaje W terenach ryb wykonawcą tylko oiraz z wiąże dzień ciążą pracujących służące do przez do łyżwy. zebranych wykonywane Narzędzia koine Każdy dotyczących ryb narzędzi pracy do koine techniki połowu n a których swej zasadniczym niektórych ; w kowali Narzędzia kolnę, był z ości zimno" ulegały wykonania tradycji, Uczą­ autorki. ile śródlądowe i cech zawodową w połowy i latarnie, żabki sposobie cie lokalnych o opis połowy morskie połowu typów. różnych poszczególnych i morskich sprzętu A. występowania rybaków obejmują: ryb, na wiedzą jesienne zimowe kagańce, W i jak omówienie mocji, IV). Sam obserwacji stosowaniu III) tekście. kolny ch: odmian. ogólne ości zarysach, tradycyjną (rozdz. w C . Narzędzia szereg zasięg wnioski pomocą (rozdz. z w jest lokalnych jest ogólnych oraz narzędzi oraz funkcji nowego koine narzędzia ważniejszych podany za Inne i ramach pracy Narzędzia Priifodmian beka). podstawie ryb cowywanych łuk, struktury w narzędzi kotwy); D. wyróżniony archeologiczne Technika kach na typu rozdział układzie wydzielania kryterium na.rzęd z i B. grzebienie, uwzględnieniem są każdego góry; (hak); nowym do uporządkowanego grupy spodu grup z zajmuje z a s a d n i cze z w stosunku rysunkami (harpuny, tych w najobszerniejszy krzywe, od tymczasem ilustrowany uderzanie (ości n p . 15 t y p ó w rzędzi, 4 przez z miejsce materiału, stanowi w y od r ę b n ia połowu uderzanie niono zaś bogato gdy zastosowanie zebranego druku, formy, znajduje Naczelne AnaMza 101 s t r o n koine i kryterium to wosc ości, (rozdz. VI) (wyczerpująco materiału oścień, (Kaszuby, opracowane dla dorzecza słownikowego. osci, podał osce, ost Lorentz), są przez Wilii, Słowiańskie (Słowacja), it*ości autorkę Niemna, osty (pow. nazwy na Dźwiości (Polesie), brasławski), �569 RECENZJE osty (Pokucie, podał bodorz spotykana nazwa w Słowacji bodlica, żaberkłas nia W pujące formy brała kłucia ryb, W budową, widlice, Autorka dostrzega cuskim dogue rodzaju zbieżności oznacza ość ilustrują wymie­ dragę, jaką nazw oraz z samych do palenia portu­ autorka oraz ze­ procesu związane składowych broni zaniim ma­ dzióbek). np. Według z narzędzia, bodarz, kolnej, pociskową. (przebyło, w ognia.* nazwy {harpun, funkcją nazwami narzędzie nastę­ arpon, ościska elementów r y b i broń przybiera narzędzi ości, wyróżnia i ilością ości do p o ł o w u arpuna) we fran­ autorki zastosowane dane zostało rybołówstwie. Gospodarczo-społeczna tywie historycznej które niejednokrotnie się to z nasileniem zbierano Na za cech W okresie ryb; Aby samo ści łuku drogę Narzędzia rozwoju Powolny dowie, Na kolnę kultury i terenie Polski i metalowe ości do różna w zależności rogeniczne Rola dość o sąsiadujące mieść i perspek­ drugimi. Wiąże potrzebami cech gospo­ zbieractwa. rybołówstwa rybołówstwo być w to pewnym używany kolnych z był oraz do uprawianego posiada stopniu wiele zaliczone. zabijania ustalić, autorka terenu — i zwierzyny jakim według autorki do surowca zespole je na tle przykładowo przeszłości zmiany w rozpatruje Polski przykładem postaci ludy (Rybaki, pokrewnych w lin, jaź, kleń, płotka, Rybołówstwo naszych na autorkę do świadczy innych — chwili oraz mate­ z ciągło­ obecnej. zmian w bu­ na w lat rola używane w terenu. ludowej będące były różno­ rybołówstwie hydrografii kulturze obecnej, niektórych wielka ilość fińskie), Rybnik). tych polskich występuje i była Analiza Polski ilustracją a także Wiele piskorz, była, odmian rodzime, słowiańskich szczupak, u terenach typów słownictwo językach ziemiach ich charakteru wykryła (germańskie, bowiem tysięcy czym hete­ prastarych sąsiednimi. Rybolowy, rybołówstwa i chwili bogate poduza, paru przy gospodarki Słowian różnych charakterze około ryb, z krajami łowu, lub ziemiach że zamierzchłej w od połowu u czym sposobów przez starym od Europy przez kulturowych ulic może narzędzi się istniejące rybołówstwa i nad wiele prymitywnego oszczep klasycznym typu dokonana poważna, kolnych) od elementy, związków w archeologiczne, strzał. historycznych (rejestruje narzędzi określonymi posiadało były o n e stosowane, są ulegała materiały funkcji. rodne materiałów i materialnej i c h rozwój formie i z stwierdza, którego rozwoju łowieckich jednych związku VII) tym narzędzi. autorka do (rozdz. o rybołówstwo i barbarzyństwa archeologicznych krajów. w współczesnego łowiectwu, wytyczyć kolnych świadczą przewagę użycia kolnych dotyczy i n n y c h narzędzi riałów bez analizy dzikości to wykazują Pierwotne narzędzi właściwych narzędzi zmianom, ich produkcji rękami podstawie pomocą rola różnym darczo-społecznymi. Ryby i boduo,. autorka hiszpańskim zadzirów, autorka foirmą nazw w kagańców nazw fourchette) Fischgobel, Białoruś), brzmienie bałtyckich (bułgarski zębów, nazwy Aaleisen), (trójząb, w ogień, zebranych (np. Estonia, posiada nazw harpon, Oprócz tulei, podsumowaniu teriałem tego na harpun arpignone. dotyczące połowu Wśród francuskim włoskim nazwy Bułgarii perstakie. wyraz we w bodila. oraz romańskich we również (Wille ńszczy z n a , Kaszubach Jugosławii językowe: arpao, galskim w na i pochodne językach ostroga Kolberg), przejmowane liczne wspólnych dla według nazwy nazw niektórych s u m , świadczy autorki, narzędzi (m. in. częściowo wsi, przed­ identycznych ryb, jak również okoń, o pra­ ludów. posiadało obfitość dogodne zbiorników warunki wodnych rozwoju, o na rozmaitym �RECENZJE 570 charakterze ska, (morze, kanały, stwie rzeki, bagienne prymitywnym szczególną starych, dla historii Czynnik nym całkowicie niektórych ochrony sprzętów połowach W tarzu narzędzi Słowian W Rzymie występuje jako pierwotnej własność magał zręczności, siły, mężczyźni, kamiennej, wotnych stwa wymienia kobiety Pomimo kresie do — wielu autorki in. przez Klimat nich łowu. w poważ­ jednak tradycję, o warunkuje stawiane daszków i czym charakter n a lodzie dla ochrony dla oczu stosowania połowy rybaków wniosków wykonania stopniu dzięki prawne u nie swej ludów łowiących poprzez tylko przy i analogie swym do zjawisko jako od wy­ czasów bodarzami wy­ t r u d n i l i się jaskiń życia w sta­ kolnymi z epoki ludów pier­ dziejach rybołów­ uprawiane w 1920 r . Osłonino). nie i ustroje zrębie według formę ale się j a k o w za­ narzędzia pradawną kłusownicze —• specjalizacji (tradycji), Zachowały narzędzia możemy roli zasadniczym epoki sta­ świecie, indywidualnymi, n a ścianach konserwatyzmowi a inwen­ w często natomiast też o d p o c z ą t k u ościami użyteczności. prymitywnych, stanowią całym narzędziami do g o s p o d a r c z e j różne dzięki prostocie różne (Rewa, odnośnie kolnych..W r y b zachowały dlatego wyjątkowe Puckiej na narzędziami r y s u n k i i malowidła Jako kolnę terminologię, kolnę Połów r y b wielozębnymi Zatoki narzędzi były rybaków. malowidła, historyczne. bogatą Narzędzia i wytrwałości, greckie istnienia rozpowszechniana i posiada ostatnich narzędzia X X w. centralne miejsce w E u r o p i e od mezolitu (używana Sieć, formach świadczą okolicy europejskich zespołowej. odwagi autorka w krajów Egipcie). do czasów wyciągać połowu nikę na narzędzi n i e przesądza z płótna rodzaju sieć, z n a n a w pracy o czym dane przez i poszczególnych egipskie oraz i w narzędzie nowiącymi autorki w X I X 1 początkach zajmuje wspólnoty nim kolnych. n p . zasłony z kory Polski końcu połowu Grecji, stępuje zasłony kulturze reliktowy, rożytnej u narzędzi m, rozlewiska, używania według użytkowania, rybołów­ kanały, pierwotnych warunkuje sposób uwarunkowanej pomocniczych, oraz strumyki, przykładów rozlewi­ W ościami. ludowej element oraz strumyki, zbiorniki-stawy). cennych (fizjograficzny) zróżnicowanie od wiatru wody, bowiem ogromnie ości polodowcowych, sztuczne płytkie zewnętrznej, ogromne jezior oraz dostarczają kultury konstrukcję formy świadczy rolę, geograficzny stoipniiu błot niewielkie odgrywają a kompleksy obszary w równym narzędzia u kolnę i tech­ ludów pełno­ cywilizo­ wanych. Praca M. Znamierowskiej^Prüfferowej, porównawczym mierzeniami w autorki procesie tym ii j e g o rozwoju rozwojem. proporcji rialne aspekty duchowe —' przy w omawianiu oraz oparta analizie, n a bardzo odsłania nierozerwalności oraz cenne kultury) aspekty problem kultury Bardzo wych i wszechstronnej ilustruje pracy spraw jego M. prawo i nosicielem, przyczyny jest z samym twórcą i i skutku MARIAN Wydanie wego cowań terenu pracy Materiały do historii Zielonej, W a r s z a w a 1962 poświęconej zróżnicowaniu Kurpiowskiej różnych właści­ (mate­ (społeczne kultury). POKROPEK, Puszczy rządzące narzędziem wykonawcą z za­ zjawisk zachowanie Jadwiga Kurpiowskiej materiale zgodnie współzależności Prüfferowej związanych bogatym nam — autorów, Puszczy dotyczącym Zielonej kultury budownictwa i poza ludowego przemianom ukazującym ludowej tego Kucharska z budownictwa się zbiorem terenu, w terenu ludo­ opra­ tomach B i - �RECENZJE blioteki Etnografii odrębność jego Praca przede o literaturze jako na zarówno kultury występujących i ludowej. gię tych cymi z form jej Praca jego tacji Pod Jak wynika rowej, drobiazgowa tektonicznych m. ostateczna prof. kultury kraju położono dających z i się pokutującym budownictwa jego zdobnictwa rozwijającej opisuje względem in. również jednorod­ w się drzewie, w Puszczy przegląd wszystkich literatura przedmiotu przez siebie zabudowy jak wsi nie znajduje monografia z typolo­ wynikają­ stać w do ludowego swoim na jedną technik nie­ archi­ Te kurpiowskich, za­ na Kurpiowszczyżnie tle znawcy z innych pewien kurpiowskiej. szerszym najlepszego koncie i wsi prac zazę­ Kutrzeba-Pojna- form życia dla nliej A. tematu dokumen­ wzorem po pracy zakresie rozpatrywana dziełem się zbiorowych budownictwa ujęcia różnymi bogactwa pozostanie całością tomów sposób pomiędzy również może jednak powiązania na chodzi o związków z wprowadzenia uwarunkowaniu mającego jeżeli strony Równocześnie prawdopodobnie F . Piaścika, od do w s p o m n i a n y c h genetycznym będzie nacisk odrębności formami materialnej, dokumentacja razem czym zarazem form wyczerpujący które prekursorska, pogłębienie wyczerpującego odeszły zaś tych, historycznymi t y m ostatnim zagadnienia jego z etnograficznych. dosyt. o bogactwie dać a zrywa regionów samorodnie się oraz Praca poglądem i której historycznych. Przeprowadzoną sposób oraz dziedzinami terenowej. opracowań stara w przegląd obszaru. jak zagadnienia, osadniczych. jest n a swój się nawet innych niejako form konfrontuje wyczerpanie biającymi tego wszelkich Autor wagę zbioru. monografią, drobiazgowy budynków, okresów, planów jest tego publicystycznej do współcześnie wcześniejszych podkreślać budownictwie układzie dla w ludowym stosunku w się do p r a c charakterystycznych cechach Zielonej i w fachowej w zdaje 1 stosunku sumienny, dzisiaj kurpiowskiego ności, w budownictwie wszystkim zaobserwować w Polskiej ujęcia 571 porównaw­ tego najlepszych tematu, prac o Kur­ piowszczyżnie . a Praca M. przeglądem nie Pokropka ostatnim zdaniem są następującym skiego a nych na oraz dokonana Należy materiału także dziedzinie. plany i Ruszczy podkreślić zagród stan badań wsi, typy organizacja ogromny rozdziały nad rozwojem terenowe, pracy. bibliografia Kurpiowskiej pierwszym i wkład poza i kurpiowskiego, Poszczególne prace obejmującego i stopniu budownictwa wyczerpująca .ilustracyjnego szczegółowe pewnym przestrzennego budowy autora Zielonej w etnograficzne układu przebieg downictwa tej zagadnieniom: tle przez więc dotyczących w współczesne piowskiej jest materiałów pracy konstrukcji uwagę słowników autora w w dobór i kur­ drewnia­ zasługuje wyrazów zdjęciami kurpiow­ zagrody budowli ikonograficzna zapewne poświęcone budownictwa rozplanowanie Na najbogatszym ale również zakresie bu­ gwarowych. i przygotowanie rysunkami budynków chałup. Wanda Paprocka Kurpie, Puszcza Zielona, Wrocław 1962. T o m p o ś w i ę c o n y t r a d y c y j n y m z a ­ jęciom m i e j s c o w e j ludności (rybołówstwo, h o d o w l a i p a s t e r s t w o ; Kurpie, Puszcza Zielona, t . 2, W r o c ł a w 1 9 6 4 , o m a w i a j ą c y zagadnienia s t r u k t u r y społeczno-gospo­ darczej (gospodarka r o l n a , rzemiosło, przemysł d o m o w y ) ; Kurpie, Puszcza Zielo­ na, t. 3 ( w d r u k u ) o b e j m u j ą c y p r o b l e m a t y k ę z w i ą z a n ą z r o d z i n ą . * F . P i a ś с i k , Osadnictwo w Puszczy Kurpiowskiej, W a r s z a w a 1939. 1 �RECENZJE 572 ZOFIA {w XIX 15 tabl., Budownictwo STASZCZAK, i XX wieku), Prace 4 2 f o t . , 41 Celem pracy jest przeprowadzenie budownictwa uwzględnieniem dynamiki jego zróżnicowania ków, które waniu na uzupełnioną to i gółowej i badań Ilość fotografiami analizy stematyki tym X I X i X X zakresie, wpłynęły". w oraz posługuje źródłowym w zebranego i pełnym następnie uchwy­ próbę ustalenia czynni­ autorka przy metodą opraco­ kartograficzną zastosowane omawianych wykorzystanym w materiału jest poizwalająca zjawisk elementów, przez przeprowadzanych w l i t e r a t u r z e , a także w rysunkami), składa autorki, indeksami, a się z oraz i 6 rozdziałów uzupełnionych spisami rycin. zagadnienia: 1) niem stosowanych różnic wanie skich i z pracach to bardzo duża autorce na na od autorkę latach źródłach nad są wyni­ 1948—1957 (ok. 5000 o p i s ó w łącz­ przeprowadzenie formy i oraz rękoipiśmieonych przeprowadzenie strony szcze­ „precyzyjnej funkcji, opisana oknach, się sy­ materiału analitycznych wnioski m. padkową terenie. i Pas wpływów występowaniu ruskich. próbuje środowiska z występowały rozplanowanie na do prac wnętrza omawianym według różnymi w syntetyczne autorki Mazowsza tereny z analizy historycznymi warunkami X I X i X X z FANZISKA Quellen Landeskunde Dzięki BECK, von Volfcs!ebeu Ost-Mitteleuropas ', ; publikacji podstawie Vom 1594—1814, źródeł Franciszki auf i stref: o z lat życiu północnej, rezultat ścierały map wysunąć lub wy­ na tym się południe charak­ wschodnie oddziaływaniem materiałów etnograficznych oraz wyjaśnić odmiennością jakie w. der n r 61, M a r b u r g Beck kształ­ Porównanie trzech Podlasia, przy ekonomiczno-społecznymi, Danziger „Wissenchaftliche archiwalnych za­ budownic­ wyraźnie Marian valischen w gospodar­ mieszkalnego; kartogramy które i zaś usytuo­ fundamentu związane stanowią migracyjnych, wpływ domu terenie. Lubelszczyzny terenie od dzięki > której na te budynków tzn. i wierzenia mapą, i budynków wykończeniowych 3 danymi na w s i lubelskiej i budynek, dachu jest wypływające i mieszkalnego zwyczaje Małopolską, Wnioski poszczególnych powstaje i ruchów podbudować geograficznego 2) opisów opracować wykazuje łącznością budowlanych; rozpla now anie 6) Strefy zasadniczych północny się następujące uwzględnie­ zjawisk autorce wschodniej. trzech teryzuje autorka pozwala poruszono domu ilustrowane Wstę­ szczególnym ścian 4) i bibliografią, ze jakiej gotowania; poszczególnych ini o południowej w J . Gajka przypisami, obróbka jego dokładnych zdobnictwie; do i konstrukcja zagadnienie zasięgi rozdziałach konstrukcje i d palenisko Każde poszczególnych materiałów kolejności, drzwiach piec twem. w poprzez wyników, W 3) Przedmową poprzedzonych podsumowaniem budowlany podaniem ich funkcji; podwaliny tują materiał zagrody grodzie na morfolo- możliwie a się zostały z w., Równocześnie pełni terenowych zawarte określonych Praca 5) w „analizy Lubelskiem konstrukcji". pem i obszaru materiałem wcześniejsze archiwalnych. z lubelskim, 1963, s s . 232 etnograficznym. etnograficznych nie województwie t. 2 4 , W r o c ł a w monograficzną w w s t a t y s t y c z n y m i , które atlasem materiały rozwojowej zagadnień metodami metodą chłopskiego zróżnicowanie Podstawowym ki tego poszczególnych Polskim w Etnograficzne, map giczno-funkcj analnej cenie chłopskie i Materiały Pokropek Nehrung Beitrage zur nach archi- Geschichte und 1962, s s . I X - f 353, 8 t a b l . ludu we wsiach 1594—1814 l i t e r a t u r a regionu Pomorza Gdańska wzbogaco- �RECENZJE na została ważną i o spotykane w Praca torską, w pozycję 20 l a t w swej którą później w zasadzie zestawiony mniejsze brzmieniu. ślaną pracę, na jej na w na wyborem w aneksu Gdańsku, to a chyba źródłową w r. s p o r z ą d z o n o pracy. tworów pracy jej przytoczyła w ponieważ ze w s p o m n i a n y c h czasowy powinny został albo krytycznie z taki albo według w dosłow­ wykorzystaniem przytoczeniem chciałby być przyjętych zdaniem przez K. zostało n i e s t e t y w s z y s t k o mankamentem mieć sprawdzony ogólnie NRD słowami przemy­ też moim tej dobrze z powinien dobrze w podziałem w z potrzeby, źródeł, Ten otrzy­ tylko uzupełniony połączeniu bardzo merytorycznym, to j e s t l a t a , w 4 wiejskie zapoznała formie zwłaszcza okres Nie druku. przytoczony od 1620" w y d a n y m sądowe mówiąc przyjęty ( s . 1). został dok­ dopiero czytelnik 2 opublikowany 1 5 9 4 d o 1 8 1 4 т. , autorka sadniając źródła w Wybór pracy a do to, co konsekwentnie , widzieć zależności —• nowa, Bo czasem najważniejszych von księgi Ponadto kulturowych, w dysertacją 1 który materiał — zro­ Baumgar- 'pomieszane, obciążającym niepełnych o przetrwaniu chałup autorka l a t pochodziły brała wyznaczać więc ze pod stanem badań do chłopskich. stwierdziła jej wyjątkiem życia podstawę wsi penetracyjnych, I tu znowu chronologii tyle, zdaniem innych kryteria wydarzeń z gdańskiej które póź­ 1939 r. t a k i c h c z y i n n y c h tylko uwagę których tego t e r e n u , , stanowiące się t e l n i k o w i w ą t p l i w o ś c i c o d o słuszności przyjętej sze tyle wydawcę. okres od 1939 r. p r a w d o p o d o b n i e niej o nieczęsto i nie rozpracowanego archiwalnym recenzowanej jak i obejmuje 1794—1807 źródła doktorat , od pracy. wolałby ostatnio największym autorkę, Praca podany następnie zostało 3 zarówno etnografii, nie znanej, 1 9 4 0 r. całkiem całość źródłowych. „Kloster-Inventariums jest w ale nie zawsze czytelnik tekstów jak chyba na ewentualnie, formie nam wprowadzającymi, materiale i i U. Bentziena . W to w w tak np. bione i z miejscu, zasad, tena opartą końcu książkę i zestawia bardzo - ciekawego, Czasami Natomiast literatury bliżej nie przemyślanego chronologicznie, zdaniami nym krytycznym gospodarczej ponieważ Gdańsku została, aczkolwiek zagadnienia. kilku w niekorzystnie zlepkiem publikacji z historii uwagę, formie, uzyskała przygotowana źródłowego, autorki pogranicza pierwotnej bardzo materiału na z szczególną autorka wpłynął jest na archiwach. była za moment mał, nową zasługującą 573 nasuwają i bazy że najważniejsze go i wy­ czy­ źródłowej. przyjęła kryteriów. się Uza­ dlatego, najciekaw­ Tyczasem ispołeczno-ekonoimicznych zasięg lub poli­ tycznych. W branie stępnie dla odniesieniu materiału metodą ostatnich do bazy źródłowego źródłowej badanych retrogresywną 70 l a t (1S38—1870) zebranie — i słuszniejsze wsi danych dopiero byłoby, regionu od moim gdańskiego informatorów wówczas w zdaniem, z 1939 — połączeniu r. ze­ Na­ powiedzmy z literaturą W recenzowanej p r a c y c h y b a n i e w i e l e zostało z d y s e r t a c j i d o k t o r s k i e j , j e j konstrukcja bowiem, forma i treść d a l e k o odbiegają od tego t y p u opracowań, j a k i e o s t a t n i o u k a z a ł y się w d r u k u , n p . p r z y K a t e d r z e H i s t o r i i G o s p o d a r c z e j Uni­ wersytetu Humboldtów w Berlinie czy w wydawnictwach Instytutu Niemieckiej Etnografii D A W , np. prace K . B a u m g a r t e n a czy J . Rauppa. P o r . n p . s. 6, 7, 1 9 , 2 9 3 , 297 i 3 0 4 . K . B a u m g a r t e n , U. B e n t z i e n , Hoj und Wirtschaft der Ribnitzer Bauern, B e r l i n 1963. T j . okres, w którym b a d a n y t e r e n p r z y n a l e ż a ł do K o r o n y P o l s k i e j . Autor­ k a d y s k r e t n i e p r z e m i l c z a t e n f a k t , m i m o że z s a m e j t r e ś c i p r a c y w y n i k a , iż w s i e gdańskie należały do P o l s k i ( p o r . n p . s . 126 i 1 2 7 ) . W zamian podkreśla, iż w 1814 r. w s i e p r z e s z ł y p o d a d m i n i s t r a c j ę p r u s k ą ( p o r . s. 323, p r z y p i s Z u r Q u e l l e n b e s c h r . 1). 1 2 3 4 �RECENZJE 574 porównanie rozwoju go z m a t e r i a ł e m historycznego Mimo tych materiały z poświęcają i uchybień zawierają X V I — X I X w., tego etnografowie. wiejskiego ilości narzędzi, resujące są nie wano ki, (s. (s. tutejszym konewki znań czy branki specjalny przyszłej trunek, oblubienicy. ręczyny srebrny lara. urywków Z wano w zakazała tego, ale niedzielą dawanych potraw gotowaną więcej wypijać ciasto ki piwa, po (s. wołowinę, na kamieniu 30—60 Chłopak (s. 4 6 ) p r ó c z Czasami obok Na piwa rodzaje służby, wią w kłady dane pracy z w W 1593 r. branie 5 życiu dane procesów przykłady o o czarach czary. aktach mleka przytoczonych również opisy kilku sądowych przez ubiorów nakryć (s. w Pierwszą czarownicę, się konia krowę, i bibliograficznych w becz­ dziewczyna ubranie,. lub krowę. łóżko. florenów. ceny mięsa, trumny,, ryb, organisty. masła, W i pracy codzien­ itp. Wynagrodzenie są w wartość literaturze zgromadzono czarownicę po­ lody 2 rzadziej od świetnych znane zamienienie Z owoce, wołu, po 50—52) Beckowej często 1 dnia, świąteczne grabarza Dotąd książce do było migdały, (chleba, obuwia miejska 1683 r. n i e w o l n o rzadziej (s. uczto­ rada gospodarstwo chłopskich głowy, przewijają 63 p o z y c j i dla pruskiego ' t a ­ Gdańska. gotówkę, 20—30 stypę za­ śliw­ siebie autorka do na z część konia, wy­ ochoty dawniej 1 karczmarzy. Wyjątkową 251—276). wsi. lub na opłaty młynarzy Natomiast nowe dla skrzynię, zebrała towarów tkanin, rybaków, dwudziestu krowom Na dokładne używanych o na 10—20 koszul, pogrzebowych z z ze­ domu trwania z z tym wieprzowinę podawano 1 łóżko, i bójek, czas edyktu w że sobie n a ucztę w e s e l n ą naczynia cynowe Odnotowano p o n a d to (wg weselu ręczniki, również skutek 20 o s ó b , zaręczyn pannie sukno gęsi, g o t o w a n ą Ponadto na płótna, czy zakupionych i gorzałki). nych, śliwek. ubrania kosztów zmarłego znaj du j emy i dawano wyposażenie łokci do piwa 1705 r. n a wiana tego dostawano temat ubioru 2 beczki na kub­ jednego swej wynika, angażowano często: smażone W ryżu in. ucztujących Muzykantów po weselu). ramach 45) m . koszul, ilość świętami. widocznie da­ srebrne większej dał angielskie weselnych narodzone związku Z nie zarę­ wiązarek okazji W opi­ dlatego nowo Na przy chłopak sprezentował uroczystości iż nabrał Inte­ chrzcin, przyrządzono młody in­ duże świetle np. uroczystości. narzeczonemu iż w bójki. w tak poszczególnych czasami iż jak ludności gdańskich. i możliwe. monetę, uwagi aby terenach, wynika, również, gdańskiej mało spotkać dotyczące tych za jednak innych powodowało wypiciu w s i . Później, było które obiegową odnotowano, Inny wymieniano (s. 4 4 ) . W wnosiła 10—20 i obraz, zestawione przypuszczać, wsiach było że wsi życiowa chłopskich wiejskich podczas którego 1747 r . ograniczając kami, i po dotyczących całej pełny gospodarczej, stopa we na j a k to nieraz picia historii że szczegóły wynika co przyszłemu pierścionek. gronie poza W złotą źródeł piwa, iż są sądowych zabroniła wynika, wnętrz, tak szybko, Ze sporo miejska 1641 r. akt zwyczajem łyżki. wypijano rada z Z chrzczono co <zagród spotykamy natomiast Dotąd można odzieży, opisy wyposażenia często. N i e należy kulturze i życia wynika, wysoka. jakie się do badacze materiału pracy tych, d pogrzebu. starym gdańska od zarówno urządzeń stwierdzić, odniesieniu spotyka przodującej w obiektywnie w nie n a ogół o również 38—39) 39—40) była Ich. Ciekawsze wesela dziecko ogół przytoczonego odbiegają przytaczamy czyn, zapiskom sprzętów, jak całkiem dane rodzaju zestawione budynków, sów trzeba na Polski co d a ł o b y 5 kapitalne tego terenu regionach o d 1 8 1 4 d o 1 5 9 4 г., regionu . których Z nych archiwalnym tego spalono posądzenia go pracy w w o wodę, dla stano­ przy­ wszystkie Stutthofie czary (ode­ krew itp.). uwzględniono 22. �RECENZJE W jednym Np. w przypadku 1640 r. wyleczyć. np. Autorce przeklęta Pracę do z a b u d o w y ślić konstrukcję Zarówno w spisie fakt, sie ze autorki, jak i literatury. literatury od z niekonsekwencji. opisem Das und byłoby, w na najpierw siły lub wnętrza i z i W to tj. już I. spisie się Das lasu, do Dalej nią, p o m o c stosunki i spo­ tekście, albo pomyślenia się w jest spi­ sporządzono końca, w znajdujemy poza Leben wprowadze­ in der Hausge- Bernsteingewinnung, mamy Zgrabniej więc pomieszane 1 słuszniej tradycyjny duchową, się podział jak to się w poszczególnych budownictwie, rzemiośle, zwykło połowie przy szkolne, nabywa­ oraz pożarach, p o w o d z i a c h , i dzia­ wydobywaniu sprawy rodziny włóczęgostwo ro­ wyposażeniem ryb, życie być omówiła gałęziach z społecznych — materiału historii gospodarczej, stosunków wzajemną kościelne, do III. treści na rolnictwie, odniesieniu w bibliograficznych kulturalnymi. produkcji w do przytaczanie pomija 'zamieszczono społeczną okre­ wydania. rozdziały: przyjmuje również sposób na do ważności się nieruchomości, s t o s u n k i c z y n s z o w e , do w s i : zarząd nie przemyślana zdecydowała użytkowaniu w daty samym i stosunki wiejskiej, sprzętami, wilkami. jak A dane źródłowych odnośnie uwzględnianej niej odnoszących prosty albo z również 1594 r. dość Dorfgemeinschaft, materialną, też, Następnie i pozbywania niesieniu autorka wytwórcze ludności der gospodairozymi kulturę łalności bursztynu. z gdyby etnografii, in z pretensję mimo pracy zasadnicze 6 może źródłowego trzy Leben w mieć i przezwiska, ikonograficzne, zdecydować przypisów została W dane można wydzielić. i wsiach wzmianek ilustracji następnie nie Verkerswesen . społeczne — również źródeł II. 5 czarownicy. chorobę itp. Zestawiła ciekawe niekoniecznie miejsca tyoh drukowanych było H I / 2 , s. 42). K i l k a pominięciem zadać w głupcze można się drugiej pracy Waldnutzung ce regionu, jedną (przypis np. stosunki 1 wydawcy się n a p r a c ę , k t ó r ą sporo i bardzo Trzeba niej niem szelmo, na Pomorzu umiała używane ich podstawie chałup. aby powołać meinschaft, nia wsi. Na spalanej to, że n a m , zwłaszcza Konstrukcja w bić uzupełniają .bibliografii literatury o zebrać złodzieju, znanych kilku do niedokładnie, Annę" również zrębów przytaczania najważniejszej 1646 r. siostrę (s. 2 3 0 — 2 8 5 ) , o k t ó r y c h d o t ą d najstarsze się sobu się czarownico, spotkałem. chyba w „Długą udało 0 życiu C y g a n ó w nie sądzono oskarżono 575- w w wreszcie od wal­ magię wierzenia. Niezręcznie uzasadniono nosi w r a ż e n i e , że d o s t ę p nie, że daczy. zarówno W opisie stwierdzając, iż w Polsce, źródeł podają potrzebę przytaczania do źródeł jest niemożliwy. jak w autorka „die wahre źródeł NRD wszystkie dość subiektywnie Geschichte der w całości. Czytelnik Tymczasem wiadome archiwa są określiła Danziger dostępne ich od­ powszech­ dla ba­ prawdziwość Nehrung" . 7 Tymcza- W r o z d z . I m a m y t a k i e p o d p u n k t y : 1. z a g r o d a w t y m r e g i o n i e : a ) c h a ł u p a i podział pomieszczeń, b) wyposażenie wnętrza; 2. w ł a s n o ś ć ziemska, prace na rali i hodowla tego regionu; 3. spadkobranie i sprzedaż gospodarstw; 4. czynsz groszowy i prawo rybackie; 5. r o d z i n a : a ) w życiu całego roku, b ) w c i ą g u d n i a . W r o z d z . I I : 1. z a r z ą d w s i ą ; 2. p r z y w i l e j e ; 3 . z a w o d y rolnicze w t y m r e g i o n i e : a) rybactwo, b) karczmarstwo, c) rzemiosła, d) młynarstwo; 4. p o m o c w z a j e m n a : a ) w c z a s i e p o ż a r ó w , b) p o w o d z i i w c z a s i e z i m y . c) p r z y n a p r a w i e ł o d z i , w a ł ó w , d ) p r z y p o l o w a n i u n a w i l k i ; 5. s p r a w y k o ś c i e l n e : a ) o k o ­ ściołach w t y m r e g i o n i e , b) kaznodzieje; 6. s z k o l n i c t w o : a) b u d y n e k szkolny, b) o b o w i ą z e k chodzenia do szkoły, c) n a u c z y c i e l , d) uposażenie nauczyciela; 7. o z a b o b o n a c h , ciotach i innych wierzeniach; 8. p r z e z w i s k a ; 9. o C y g a n a c h i włóczęgach. W r o z d z . I I I : 1. b u r s z t y n i a r s t w o ; 2 . u ż y t k o w a n i e l a s ó w ; 3. d r o g i i w i e j s k i e ulice. 6 7 „prawdę historyczną regionu Gdańska". �RECENZJE 576 sem właśnie jący materiały świadczyli Recenzowana celowość sądowe zwykle wymagają stronniczo, praca jest każdorazowego dużej czasami mimo swoich uwzględniania dozy z braków przez ostrożności, korzyścią dla ponieważ przykładem etnografów potwierdzającym materiałów archiwalnych. Walerian W O L F G A N G zum Beginn Wiss. Wybór pracy po jącymi mujących się pod na kształtowaniu Jacobeita niami nie cały niowiecza piej niż piej niż tych się obszar po w., jakiekolwiek opracowania form produkcyjnych turowych. i wskazanie dzących Praca nia w terenów inne poświęcone pasterstwa również na niektórych, Jacobeita obecnie przez terenie dotąd tych powstała przedmiotu, nie dziedzin na wśród na i hodowli oraz na docenianych produkcji podstawie której brak tych i dróg i i czasu, od skrupulatnego niestety i chronologii z nimi Środ­ technik wy­ periodyzację naszego przeglądu kul­ zasięgu przemian terenie le­ le­ różno­ przeżytków lepszą literatury śred­ zwłaszcza południowej motorów i na rozważa­ pozwalający rekonstruowanie również Praca 2 związanych na utrzy­ terenów . (a podstawie 1 hodowlanej swoimi tematu pozwolić N R D pasjonu­ zagadnieniami odcinku górskim Niemiec­ specjalnych, względnej wyłącznie europejskim i porównawczy, opracowania czasu Karpat, jako tomów w aktualnie Obejmując ustalenie 30 Nauk pasterskiej tak długim materiał ustalenie z górskich wyłącznie -terenom kontynentu) się etnograficznej i to n a przynieść bis A k . d. Środkowej, Ludoznawstwa terenów górskich. dotychczasowe odtwarzanych zakresie literatury Środkowej, wsi ropa blisko Akademii gospodarki 'Odrębności powinna form form Europy wiąże terenów trwaniu organizacji tych roli wyłącznie części Powinna stępowania terenach, Europy X X kowo-Wschodniej rodnych i dotyczy kultury widzenia Zentralen 1961. D e u t s c h e spośród Instytutu Niemieckiej najsilniej Sobisiuk t. 2 5 , s s . X V + 5 0 4 , t a b l . 3 6 . Polskiej" wydawnictwo rozwoju in Berlin pasterstwu „Etnografii Jacobeita kątem Schafer d. V o l k s k u n d e , Volkskunde) Praca zagadnieniami f. poświęconej w przez Deutsche przypadkiem. nas d. I n s t . Jacobeiita, wojnie für rozpatrywanymi w W. und Akademie-Verlag, recenzowanej II (Institut jest Jahrhunderts, VeróffentL pracy wydanych kiego nie 20. z. B e r l i n . pierwszej SchafJialtung JACOBEIT, des zezna­ siebie. i zacho­ kraju. zestawie­ polskiej, zawie- P o r . D . S t o c k m a n n , Z działalności Instytutu Niemieckiej Etnografii przy Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie, „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 4: 1961, s . 3 8 5 — 3 9 1 ; S. В r o n i с z [ r e c ] , Agrarethnographie, t a m ż e , s,. 3 9 1 — 4 9 4 ; J. K u c h a r s k a [ r e c ] , R . Peesch, Die Fischerkommunen auf Rugen und Hiddensee, „ L u d " , t. 4 8 : 1963. C z e k a j ą n a o b s z e r n i e j s z e omówienia m. I n . prace W . S t e i n i t z a dotyczące folkloru robotniczego, R . P e e s c h a opisy współczesnych z a b a w dzieci B e r l i n a , F . S i e b e r a i К . E . F r i t s c h a p r a c e dotyczące u b i o r u i urządzenia wnętrza d o m ó w lud­ ności górniczych o ś r o d k ó w S a k s o n i i o d t w a r z a n y c h n a p o d s t a w i e źródeł h i s t o r y c z ­ n y c h oraz historyczno-filologiczne komentarze A . S p a m e r a (w o p r a c o w a n i u J . N i ­ c k e l ) d o z n a n e j n a t e r e n a c h n i e m i e c k i c h k s i ę g i ozairóiw, R . W e i n h o J i d a garncarstwo i P. Nedo ubiory l u d o w e Łużyc i wiele innych. K . Baumgartena tradycyjne b u ­ downictwo ludowe Meklemburgii r e c e n z o w a n e jest w tymże tomie. 1 Por. artykuły K . Dobrowolskiego, M . Gładysza, R . R e i n f u s s a i in. w „Etno­ g r a f i i P o l s k i e j " , t . 5 : 1961 i t . 6 : 1 9 6 2 , o r a z z a m i e s a a z a a i e b i e ż ą c o w t y m r o c z n i k u sprawozdania z organizowanych p r z e z Polską i Czechosłowacką Akademię Nauk międzynarodowych konferencji poświęconych problemom historycznej i współ­ czesnej kultury ludowej Karpat. 2 �RECENZJE rającej i przecież dużej lat dość wadze dużo dwudziestych do zagadnieniom różnych grup pracy łów pociąga go jej do rozdziałów, tytule w przede średniowiecznych wędrówek również dotyczą niego skich pozycji terenom Moraw , skiego bibliograficznych, niewyczerpania o zagadnienia pasterskiej na Ograniczenie związane dalszych, bibliograficznych jest, kiem trudności dium możliwościom, badań Kultury jednego kowej — niedostępnej kowany jest chyba a przede również więc z z i A. itp. zdawał innych się ograniczenie zorientować z trudności nieraz Sawickiego), w sprawę stu­ kultury terenach Europy. cytowanych swoje w w Cytowana mniejszym stu­ Komisji do naukowego krajach przede języku wyni­ samodzielne dostępu a pozycji zarówno warsztatu niedostępnej, (w zawężenie rów­ uzyskaniu niemiecką Karpatach Kochanow­ podejmowanych powszechnych słowiańskich. o terenów, ich wykazu, w pionier­ i przeobrażeń rozbudowy Tych poświęcona sobie współpracujących dotyczących in. ale ilości przeciwstawiając autorów krajów — Teoretyczne autor kształtowania literaturą Karpat. licznych 7 9 m. problem wykorzystanych Sudetach , problematyki wszystkim L. teren Huculszczyźnie t y m , że przede literatury przeglą­ z gdyż w dotyczących i technicznie artykuł o Europy wszystkim jednak terenu, południowo-wschodnich, autor — materia­ słowiańskich jedna wołoskich o udziałem Zachodniej językowo jest są Karpat jak i zwłaszcza rozpowszechnionej, literatura jakie krajów Karpackiej i się tego zakresu przegląd prac prof. L . Sawickiego, F. Kaindla pracy pisze do autora — z procesem można o których Ludowej człowieka, i jak naukę z rozszerzenia tematu się stoków określenie J a k zobaczymy niektóre materiałów wschodnich terytorialne jest autora od po­ kultur północnych właśnie o Rusi zrezygnować braku liczne i zderzeniu terenie przez znaczeniu tylko Dobrowolskiego, przez świadczy siebie tego jak np. tylko R. K. obejmujących pasterzach pracy przez nie mógł o J . Krála 8 terytorialnego nocześnie 2 studia Koberga o Bukowinie , zakresu diów wołoskich, dr. na podjęty wszystkim choćby średniowieczu ogranicza zacytowane c z y też 5 F. 6 w Środkowej. nie nieprzemijającym prof. etnicznych j e ś l i c h o d z i o .opis - k u l t u r y k a r p a c k i e j Wschodnich , z studia zawężające Europy o wspomnieć pasterskich grup praktyce pasjonujący pozycji by wytłumaczeniem i terenów autor terenów przez i 4 wyłącznie du wędrówek P o l s k i c h , Oczywiście w to współczesnej zawodowych zawarte i 3 teoretycznych, chwili święcone Karpat pozycji , uogólnień 577 Środ­ do mało wszystkim przez Jacobeita niemieckim'dru­ stopniu węgierską, B i b l i o g r a f i a kultury ludowej Karpat, p o d r e d . M . Gładysza, cz. I , Warszawa ( P r a c e D z i a ł u E t n o g r a f i i I H K M P A N , z. 4). P o r . p r z y k ł a d o w o d a n e w j ę z y k u n i e m i e c k i m Die Haupttypen der Hirtenwanderungen in den Nordkarpaten vom 14. bis. zum 20. Jahrhundert, [w:l Viehzucht und Hirtenleben in Ostmitteleuropa, Budapest 1961, s . 113—146, o r a z prze­ d r u k p o l s k i : Studia nad kulturą pasterską w Karpatach Północnych, „Wierchy", R . : 1961, s . 7—51 ( t a m p o d a n y w y k a z p r a c dawniejszych). 3 1960 4 L . S a w i c k i , Almenwirtschaft und Hirtenleben „Zeitschrift f u r o s t e r r e i c h i s c h e Volkskunde", 37, 69 n . R . F . К a i n d 1, Die Huzulen. Ihr beben, ihre ferung, Wien 1894; t e n ż e , Beitrage zur Volkskunde „ Z e i t s c h r i f t f u r o s t e r r e i c h i s c h e V o l k s k u n d e " , R . 6: 5 chai, 6 7 R. F. K o b e r g , Der walachische Schafer, R. in der Mahrischen 21—22: 1915—1916 Walas. 1 Sitten und ihre Volksüberliedes Ostkarpathengebietes, 1900, s . 226 п., 237 п. „Sudatenzeitschirift für Volkskunde". 10: 1937, s . 18 n . Por. A. K o c h a n o w s k i , Aus dem beben der Schafhirten in der wina, „ Z e i t s c h r i f t f u r o s t e r r e i c h i s c h e V o l k s k u n d e " , R . 8: 1914, s . 108 п., cytowane wcześniejsze prace. J . Král, Die Almwirtschaft in Karpatenrussland, [w:] Mitteilungen geographischen Gesellschajt in Wien, t . 71, W i e n 1928, s . 112 n . 8 9 37 - Etnografia P o l s k a , i. I X i Buko­ tam der �RECENZJE 578 francuską; należy są wykorzystane sądzić, niejszej, praca zawartej pasterskich od krytycznego, trującego tej że materiałach średniowiecza więc wsi, a w i pisane po ewidencję wnioskach tych etnografa-historyka na t l e całości powiązaniu również starodruki przynosi ł a c i n i e . 'W i prac z rozwojem zagadnień organizacji oczach wsi, życia hodowli, umysłowej zagadnień się o n a w materialnej rolnictwa, kultury zakresie najistot­ problematyki kultury systemu tym podsumowanie do początku X X w., t a k j a k r y s u j e współczesnego tę p r o b l e m a t y k ę wsi, a łecznej w również Jacobeita rozpa­ gospodarczego organizacji (wierzeń, spo­ przesądów, magü itp.). Jak wynika winięcie i przesuwania ki, z kolejności wysuniętej się, przez zmieniającego zainteresowania korzyści dacja uzyskuje hodowla krajów, k i rozwoju owiec rania darstw właścicieli wych, już epoka korzyści w którą owiec różnym temat na czym na X I V w. mi się spostrzeżeń słuszne może społecznym) form w rewizji nasze organizacji baczniejszej dowo przemian ny. Znacznie ich rozwoju isię podjęcia jaką w interesowało tutaj ich widzenia rozwoju utrzymujące na ta epoka, na się miały pełnić tej karpackiej produktu w organi­ i okresie hodowla w dużo dotąd i poro­ przykła­ kilku wy­ słowiań­ uwagi krzyżowania feudalnym gospodarczego karpac­ w krajów na te po­ się tere­ uwarunkowania budowanych A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a , Etapy rozwoju pasterstwa w w problematyce współczesnych prac etnograficznych (tezy referatu), dowa konferencja w sprawie badania kultury ludowej w Karpatach, 1 6 — 1 9 V 1964 ( p o w i e l o n e ) . 1 0 konieczność odtworzenia migracji gospodarczych form terenów Uczeni na Karpa­ na gospodarki zbyt jakb kraju w prowadzonych dla niego poglądy pasterstwo feudalnych epok terenach. przez górskiego wskazać studiów druga gospodarki niektórych zagadnienie planów ta datuje korzyści, się organizacji jako to i zestawionego podkarpackich. kultury kultury i po­ wykopalisko­ historycznych w. ludności, n a p ł y w a j ą c y c h realizowania X X różnych w własnych miast istarałam tym kierunku zachodzących problemem i dla właśnie pasterstwa własności historyków genezy grup mniej i rolę, 1 0 dobie­ gospo­ źródłach punktu epokach X I X (gospodarstwach) zagadnieniom i polskich na w w hodowli, wielkich Jacobeit), — kierun­ utrzymy­ wołoskiego n a n a s z y c h dotychczas miejscu też o od źródeł rozwojem się gospodarki poszczególnych współpracy „państwach" interesujący święcali obcych przy historii branych skich i uwagi gospodarki konieczność innym domenę dodajmy (z określanych kontynuowania zumieniu z Jacobeita poddać Na i na pisze kolei to — okresu, podstawie gra­ jakie społeczno-gospo­ gospodarstwie na Ta miejsca, stanowi systematycznej w zaznaczającą średniowiecznej. kich z życia zarazem bardziej miejscu się Jest i bezpośredniego organizacji ich tylko mięsa przemysłowe? omawianego owiec innym wiąże zacji w do gospodar­ wykorzystywanie organizacji coraz roz­ pasterstwa początkowo wyznacznikiem a wstępie dziedzin się wyroby materiał, przestrzeni tach zwrócenia systemie do X V I I w.) falę o s a d n i c t w a przynieść klasom jest przyjmujemy na niektórych archaiczności na owiec chłopskim jak następnie na rozwoju innych Docenia wełny zebrany intensywniejszą, następnie wydaje hodowla (o już podstawie materiału z ile utrzymywanie przemysłowych datujemy Na O występuje, terenie (a t r w a j ą c ą ogólnym dotyczy postępu gruntów, itp., stanowiących neolicie omawianym w gospodarstwie ras miarę przynosi podstaw produkcji. dostarczanie historycznego w w uzyskiwanych owiec feudalnych. trzeb się praca dotyczącej działami potem których właściwych rozdziałów, tezy użyźnianiem korzyści darczego jego z mleczną, ważności wania różnymi związane i produkcję układu autora na podsta- Karpatach Międzynaro­ Kraków �RECENZJE wie rozeznania' jakąś zachętą tychczasowych wnioski rynku obecnie studiów teorii wadzi form mancję w w.) niektórzy Karpat badacze form jących nych. się W rozdziale typu alpejskiego i wionego tareny do tego średnio tym alpejska i stadium alpejskiej nie materiałów byłyby będącym forma transhumancji pojawiają za utrzymujących mi swej hodowli. organizacji dla wypasu okresu kanów i formy, spotykamy się się Z jak w tylko się j u ż 2500 i rolnictwem dla Północnej wędrownej mit pasterstwa i żywiących związana jest również terenów Afryki jak wynika Hiszpanii, i Azji z Włoch, Mniejszej, się ku jednak bezpo­ lub górskiego). lecz jak i wyni­ gospodar­ gospodarki i paster­ pośrednia Wędrujących nie pół- wędrow­ nomadyzmu, Viehhaltung" historycznych, na bezpośred­ teoretyczną, 1800 l a t p . n . e . źródłach lub i zesta­ rozbudowanej koczownictwo, iroziwoju powrót zimę podstawie półnomadyzmu konstrukcją i na Przyjmuje i ze gospodarkę alpejskiego, półnomadyzmu „Anbauwirtschaft naszych z do na­ historycz­ koozownictwa gospodarki zarówno etapami od na rozbudowanego stadium której wypasu transhumancji). od jedynie charakterystyczna, feudalnego Karpat, etapu historycznych, ustala śred­ wędru­ porównując pasterskich gospodarstwa gospodarstwa przez tereny rozwoju do transhumancji której jakimi kierunku niego do źródeł koczownictwo, grup wahadłowym), występo­ n a s fale pasterskiej, ze Ostatnio obszarach propozycję, wyższe samych odwrotnych, (czasem skiej, z od n i e do końcowymi inne coraz pasterskich możliwość z naszych wędrownej: się (z o m i n i ę c i e m przesunięć układzie, analizy możliwości a przez poprzez gospodarki W kiem możliwość gospodarki na systemem górskiego ostatniego lub do się (przenoszenie różne typu formy gospodarki Śląska historycznych migracji lesistych nową na wnioskach kla­ transhu- terenach do pro­ jako w okresów przychodzić wysuwa się okresie wiosenno-letnim. na obser­ paster­ pasterskiej następnie kwestionują przecież Jacobeit formy i In.) 1 1 nas średniowiecza tym nam okresie pasterskiego in. miały opierając mieszkalne, materiału również m. (przenoszenie (transhumancji), nio Dunáre omawiającym transhumancję koczownictwu nego skąd podstawowe poza (N. w do­ kraju. niektórych krótkodystansowych jest niektóre zejścia gospodarki w d l a 'bliższych pastwiska przez wtórnego przechodzących na przeszłość okresie pasterskich reliktowej nomadyzmu koczowników. trzy lato rumuńscy w Jacobeita zrealizowania okresie organizacji Karpat i w gospodarczego kultury form w jak gdyby form migracji górskie ustosunkować sobą dół) na Rumunii, pasterzy leżałoby ka Polskich klasycznego niowiecznej życia formie Praca zakresie przenoszących pasterskiego, w tym zachodzących charakterystyczne rolno-pasterskich wania też się w okresie margines charakteru i w archaizowania nomadyzmu X X terenach więc nas obrazie (utrzymującą jeszcze wsi przez wewnętrznego. pochopnie przemian, a na do określenia sycznych w w.), tendencja do może procesu wysokogórskiego odtwarzanym na zbyt (XIX i X X Nasza w potrzeb podjęcia z obserwacji wowanym stwa rosnących do uważa wyłącznie pasterzy, Jacobeit produkta­ transhumancja jako przytaczanych przykładów, południowej jak również forma Francji, dla Bał­ terenów Por. wypowiedzi tego a u t o r a n a t e m a t p o d s t a w o w y c h zajęć ludności p a s t e r ­ skiej w K a r p a t a c h w średniowieczu i związanych z t y m typów m i g r a c j i paster­ s k i c h z a w a r t e w r e f e r a t a c h w y g ł o s z o n y c h w 1964 r. n a m i ę d z y n a r o d o w y c h kon­ ferencjach w Krakowie i Moskwie. N. D u n á r e , O nowych badaniach etnogra­ ficznych nad tradycyjnymi zajęciami ludności Karpat Rumuńskich (streszczenie referatu), Międzynarodowa konferencja w sprawie badania kultury ludowej w Karpatach, K r a k ó w 1 6 — 1 9 V 1964 ( p o w i e l o n e ) ; t e n ż e , Type pendulaire double dans la vie pastorale carpathique (résumé), V I I C o n g r e s I n t e r n a t i o n a l des S c i e n ­ ces Anthroipologiques et E t h n o l o g i q u e s , M o s c o u 3 — 1 0 V I I I 1964. 1 1 �RECENZJE 580 południowoniemieckich. w okresie stałego. i od Jest pasterstwo rozwijające wypasu z królewszczyznach w część do A jako gromadzkie, związki (związane okresie brak typy dla terenów Jacobeit pasterskie ściśle z niemieckich, farmy i pasterstwa pasterstwo : pasterstwem kapitalizmu, narzędzia i wreszcie czących bractw Ogromna tej dworskie gromadzkim), nowsze formy niektórych przytoczone w pracy karpackich i czy przeciwstawianie czynszowego i słuszne procesów początków nizinnego rynku z źródeł i budowane być na wysuwane w karpackiej X V I I — X I X 1 w., wierze­ czy w związki literaturze jak przed­ bogaty, pasterzy jak historyczne, terenów historycznej okresu rozwoju paster­ z wzrastającym się —• dalece pasterskiej fali związanego takich odniesieniu do n a s z y c h gospodarki doty­ nią również wnioski innej proble­ w. dyskusji, również naszej pasterza inwentarz jak podjęcia kształtowaniem w naukowej, przytaczanych pańszczyźnianego wewnętrznego nieobjęcia ich podstawie dotąd i jego XVIII związany zastosowane świąt wiejskiej przegląd do naczyń), i następnie dokumentów literaturze transhumancja złóż rozwoju np. nią przykładów, jak mogą na i najrozmaitszych folwarku datowanego trzebowaniem X V I mimo a opisy miejsce zbiór plo­ zawodu wyposażenie zarazem od polskiej dalszych jest władz w zestaw opisy a pracę — zagadnień, Europy, rozdziałów, pracy wszystkim tej j a k również Uzupełnia mleczna bractw, sąsiednich, podstawowe gospo­ połowy określenia społeczności materiały produkcja zwłaszcza Środkowej spis rozpiętość przewertowania i lekarza), wreszcie w za­ bliższych układu oddawanie krajach pasterza rozporządzeń wyczerpujący od t y p u zwią­ wyłącznie dotyczących zależności deputaty, niektórych to znajdujemy przede nie w pracy. oraz źródłach różnorodnych i zagadnienia niemal przedstawienie — części to wytłumaczenie weterynarza pasterski Są pomocnicy), pieśniach, pasterzy tym do jego (wesele), miejsce pasterskie, przecież dotyczące i i jakich budownictwo zachęca i tematyczna, do (w w obejmuje . J 2 w (czynsze jako w materiałów ustalone niemieckich strój zawartej pierwsza, pasterza pasterzy, rodzinnych matyki zagadnień, nam „nieszlachetnego", (także niż pozycją i c h dochody pasterz opowiadaniach miotów obszerniejsza społeczną więc pasterzy funkcje niach, stwa i których uroczystości do pracy, dzierżawa, związków ale wyłącznie X X , charakteryzuje początkowym określającego pasterza w niemal wiek w terenów. różne po pasterstwo gospodarczą darczego, nów, aż to się gadnienia, nam Wreszcie w. indywidualnego. Druga zane i X I V krajowych zapo­ ośrodków przemysłowych. Anna K A R L BAUMGARTEN, demie-Verlag, Berlin Veroffentlichungen Zimmermannwerk 1961. D e u t s c h e des Instituís fur im Mecklenburg. Akademie deutsche Kutrzeba-Pojnarowa der Die Scheune, Wassenschaftein Voüksikunde, zu AkaBerlin. t . 2,6, s s . 1 9 8 , 3 2 tabl., 124 r y c . Wśród wielu downictwem reprezentując Jasno, a konstrukcji burgii; tensji mniejszych książka dojrzałe stadium równocześnie i i ludowym funkcji od początku do w i e l k i c h i większych ta jednego z powściągliwie, stodoły w ale i się na będzie głównych tematy związane niewątpliwie nurtów przedstawione tradycyjnym dla czytelnika jest uogólnień, opracowań wyróżniać dzisiejszej tam budownictwie rzeczą jasną, że p r a c a szczęśliwie unika ciasnego z bu­ korzystnie, zostały ludowym n i e rości spojrzenia etnografii. przemiany Meklensobie na pre­ i tak �/ RECENZJE już dość że wąski budynki rzucić deł światło na pisanych, obiektów się ludowego uwagę ogólne daje n a stodoły na dwie waniu. też ciekawe Początki dzonych. W zaczyna zaś — bram do w sobie XVII ściowo zagrody. w. pod Klepisko dują włączanie bróg, a nawet niemieckiego Nieco śniej Inaczej Rugii), pisko ' pod aby halowe, pów w młodsi Tak syjny więc znawczych na w dość trudno niej ale i w. formy więźby na północy zaznaczać brogów) n a zboże i więźby) stodoły, Wpływy siano, j a k (która odnosi autor najpierw czę­ dolnoniemieckie takich, jak budowla po­ stodoły- imeklemiburskiej obręb to gro­ Meklenburgii się form Były ścianach budynku, typu halowa o południu składów elementów która całości stodoły pod powo­ spichrz, podjazd, zbliżona być przetrwała do dolno­ już wcze­ młocki, miastach w wysunąć jakieś tradycyjnego nurtu tle porównawczym, bynajmniej ów ale nie w. tylko kle­ i polemiczne etnografii. element względem Problem oparta na się, właśnie naukowego, materiale. — dogodna zmienili Wydaje dyskusyjności, dokumentacja masowym jako ten dachu, słupów była we­ słu­ trady­ dopiero w. pracy. aparatu oprócz wiązania nie stan XIX uwagi brak rozbudowę niektórych przetrwała 2 połowie i sobą wewnętrzna udokumentowanej właśnie XIX wprowadzono zamiast murowanych konstrukcji następnie Meklemburgii poszczególne a wreszcie w chyba w za w. podpierające więźba do sąsiek, połowy wówczas XVII W stodołach nowoczesnej do która w dachem.' w solidnie już pociągnąć słupy stodoły folwarcznej, wbudowane musiało Rozwinięta byłaby i stodoły dach. stolcowo-poziomą, czas dociekań taryzowanym, chłopów, XIV rozwinięte na stodoły dach. autora uwarunko­ niemieckich zaczyna północnego powszechne wspierającej wyszkoleni wąskim w kalenicę opracowanej może dla autorowi palowej starych w udało do dłuższej do początkowo (forma, kubatury używaniem ona, m i m o osi funkcje pod chłopskich, ma się autor stodołach wielkiej klepisko, przyjąć usytuowane jakiś cieśle, miennie leży z w powstaje rozwój w .zmleczowania. nawet całości Podział funkcji. wagę przez bardziej włączane stodoły przyłapem konstrukcję związku cyjny w innych lub skróceniu: odnosi wzdłuż stopniowo przebiegał podpierających ukośne stodół form główną uwzględnieniu tematu zróżnicowanie: i Zwracając stodół m a ł y c h , konstrukcji zarówno Meklenburgii. halowego. konstrukcji następnie i nawiązaniu ten sposób wreszcie Powiększenie wnętrznej w w. dużą w podłużndklepiskowej budynku zaopatrzona usytuowane na do domu została (w pracy coraz pewne w napływowych formie jak źró­ zabytkowych społeczno-gospodarczym w., o południowego potem stajnia; klepisk, podłużna, było do mogących podstawie stodół XIV t a k wąskiego spichrzy pełniące elementy przyłap, mimo Równocześnie Początki od omówieniu wskazuje, Oto wyniki się powstają więc pokrewnej wprowadzać więźba poprzeczna. bezklepislkowe, do o XII—XIII bez zaczęto równolegle -przejazdy w zarysowuje przeważać a łączy w. czym więźba wała, i XVI przy że osobnych jednownętrzowe, a Na inwentaryzacji przemian zapowiedź, elementów ludowego. ograniczeniu konkretnym, ewolucji. Meklenburgii ,z o szerokim, porównawczym ich podkreślić, etapy budowle dachu, w części p o ś w i ę c o n e w budowania do ale j e s t 'wstępna jeden szczegółowej konstrukcyjnych folwarcznych, zjawisk Trzeba i gospodarczych zasadnicze spełniana jako budownictwa literatury nie zapomina przeważnie przybyłych problemy dolnoniemieckiego, rozpatrywanie wykryć tok pracy tradycyjnymi, budynków wielkich, cały rozpatrywane historię formami budownictwa chłopskich pracy Przez będą ikonografii, praca Zajmuje i problem. gospodarcze 581 do że tej t o , że na­ opisowo-po­ rozpatrywany doskonale Uniknięto su­ dysku­ jest zinwen­ rozważań nad �RECENZJE 582 ścierającymi do się jednego dość wąskim gdyż elementami tylko temacie skłoniło warsztatu 'nurtu — z autora tradycji tradycji zakresu do różnych narodowości, niemieckiej. kultury Takie materialnej wykorzystania także i ograniczając postawienie miało źródeł jednak i dobrą STAVITEL'STVO Práce Národopisného Słowacji. nego w turze pozycja W t. 8 korzystania z Recenzowany i na tradycji przez otwiera w Čičmanach Muzeum współczesnych funkcję nawczej SLOVENSKU, do Zdaniem wanie w Vied, SBORNÍK t. 1 2 , B r a t i s l a v a nej autora danych bogatsi taki form samego z wszystkim na prymitywne okresie obszaru zakresće że a rezygnuje były 1 8 9 5 r. podczas które zgro­ wystawy, badań tereno­ z punk­ się r ó w n i e ż również z zostały budować podaje analizy usta­ porów­ uwzględnione piętrowe, się, piętrowe że w też zdaje z na społecz­ nadawały iż że ściany malowaniem Dowód .zdobiono brak się gospodarze parterowymi. piętrowym się, gospo­ konstrukcyjnej nie zdobić malo­ w natury i faktu, przed domu tymczasem że i malowano następnie raczej względy jak parterowych Wydaje domy a spotykanych Pražák domów piętrowe parter, domy gospodarzy), ścian stwierdzenie, nie w l e c z starając parterowych, malowania). domy raczej autora malowanych wszechstronnie, nie tylko Polski, zdobione domrc^ belki do zaczęli jeszcze, piętro, tym n a •materiałach zorganizowanej przez nie bogatszych stanowiłoby w wy­ architek­ (tab. 23). pierwotnie się Autor uzasadnieniu wcześniej nowoczesnej zarówno ornamentu, W wynika porusza­ możliwość problematyki Z oparty analizuje się początkowym w na precedensy Pražáka zebranych wyróżnienia (nieobrobione, ludowego zagadnienia wskazując na z okazji Pražák mapce V. (s. 9 — 8 8 ) , biedniejszych. (chęć budownictwa do ludowego jednocześnie Pradze dane artykułu upowszechniło darstwach zakresu nawiązuje budownictwa pochodzenie. przytaczając załączonej z Národopis", artykuł materiały i zbiorową J . Mjartan się tom Zgromadzone jego nie NA Rumunii. widzenia zróżnicowania lić w i i zrębowych wych. tu BÝVANIE Slovenské j A k a d e m i e „Slovenský powołując Ukrainy madzonych pracą wstępnym czasopisma wiejskiej, domów jest słowie osiągnięć obszaru jak A Ústavu Kwaśniewski s s . 294 Omawiana w stronę, historyka. L'UDOVÉ 1963, przy charakterystycznych dla Krzysztof ŠTÚDII, się sprawy takiej przede prawidło­ wości. Ciekawy mizujący śa — futryn twie budulec. z przede Ochraniano okiennych rozwijał pogląd przeciwstawia malowano pękanie. i też apotropeiczny), drewniany nictwie by jest dotychczasowymi który ochrony, cego z się i w ludowym niany budulec mniej istnieją Polski że dane funkcję np. A. znaczeniu magicznemu znaczenie W ,z t y m a u t o r związku wszystkim sposób wreszcie całe szereg tym pozwalające wapna celu na jako wskazuje, najbardziej i ostatnie W powierzchnie danych że w miarę upływu ścian. W jako środka innej na budow­ gnicie czasu ornament t y m zakresie że lub lub obramowania w można budownic­ zabezpieczającego malowanie i (środek konserwują­ starym zrębu, pole­ Reinfus- ścian podatne bale — R. środka świadczących, stosowano stwierdzenie ornamentu częściowo malowanych wapna końce węgłów. znaczenie w miejsca pierwsze przytoczyć tylko malowanego Vaclavika, praktyczne ten doceniono i na poglądami drzwiowych, obejmując obszaru autora drew­ bielenie. funkcji malowanych Nie­ bu- �583 RECENZJE dynków, mają ko np. malowane wyraźne znaczenie względami ścian (w (np. (biała przesądzić wacji drewnianego Ze grupy. formie stanowi też ściany komory ukraińską). gospodarskich (okolice uzasadnić bielonych np. Wydaje Znane oznaczał środka jest też na miesz­ że n i e m o ż n a służącego Tyl­ bielonych narodowość się w i ę c , jako (chlewy) Ostrołęki). częściowo niebielone). chałup tylko wokół futryn tworzący budynku układając figury całko­ do konser­ t w o r z ą c y c h różne k o m p o z y c j e w pasy, (kółka, na które krzyżyki, rozwiniętych, na pierwszych Drugą wypełnia składają trójkąty figurkach zasad­ najprostszej budynku. który trzy (w okiennych, „pasowym", się motywach i obramowanie autora na ornament drzwiowych geometryczne o dzieli autor stanowi niejako przez ornament ornamenty grupę nazwany ścian się analizowane wyodrębnioną zrębu, ornament cechuje budynków budulca. stosowany powtarzające się malowania formalnych balach powierzchnie da kolor niebieska Pierwszą plamy) ostatnich nie ścianach bielona, że znaczenie względów grupę izba polską, wicie i magicznych, ochronnych Rzeszowskiem), kańców nicze na praktycznymi budynków ogół krzyże znaków grupę całe się po- proste, itp.). Trzecią symetrycznych, i, podobnie j a k ornament „pasowy", wypełniający całe ściany. Na podstawie terenie, jak a w z haftów z wpływami nę dokonanej też po szczególności po autor do Słowacji malowanych zasięg Kolejną pozycję w waniu opracowań z wadził w części sochowej renie (nawet tego zakresu rozpatrzył z tejże k o n s t r u k c j i (socha, ścian budynku, Omówiono budownictwie stwierdził dachu ze sługuje zania z na także sochową omawianym ścianami na wszelkich konstrukcji współwystępowaniem Pomiędzy kazano dachu autor, nie różnią strukcja rzeczą ogóle', konstrukcji jest c z y też w i przede Ukrai­ rozszerzyłoby istniejących w czy w te­ elementy z urządzeń kon­ ognio­ również materiałów autor konstrukcji Fakt ten ogólniejszego krajach urządzeń domy o za­ powią­ słowiańskich) ogniowych sochowej Ponieważ z na w badanym t a m stodołach (sochy wielu zastosowania w nie w y konstrukcji gospodarskich suszarniach tytoniu wozowniach. wyraźnie, chałup ścian. budynkach wszystkim przepro­ powiązaniu gliną. do kon­ Zebrane sochowej polepionymi względami w autor n a t y m obszarze przesłanek i lokalizacją W o zrefero­ poszczególne wykorzystanych z domy chałup). lokalizacją (przynajmniej stosowano stwierdzić dachu. tymi i powiązania starannym j a k też w stosowaną konstrukcji pozostałych. sochową znana pożądaną w od jedna wnętrza Pod (9 na wnętrza, (grodzonymi) szopach, komorach soehowa występują wej się że k o n s t r u k c j ę 1 wewnętrzne), łoby zależności. Po współwystępowanie słupowych Rumunię takiego Środkowej, względu świetle jako grodzonej rozplanowaniem żadnych W malarki Čičmanach zinwentaryzowanych ślemię, k r o k w i e ) , obszarze uwagę Europy Słowacji konstrukcję plecionymi szczególną ze rozplanowaniem gospodarskim. w Ostatnie 89—140). analizę południowej strukcją w obszaru J . Mjartan zakresu, ornamentach) J . Mjartana (s. dokładną składowe wych. artykuł z badanym Polsce. Słowacji pracy poprzez na tego przez chałupy Przyjęcie określonych w z motywów malowane Valašsko. o i ciekawy południowej czerpania z Bałkanów Moravskiie konstrukcji dachu materiały która występującego porównawczych związać wołoskich stanowi sochowej dalszej po chałup wpływów strukcji 0 próbuje aż ornamentu sposobów tzw. k u l t u r y wołoskiej, przyszła znacznie form materiałów ustaleniu ludowych, znaczenia analizy rozpatrzeniu stwierdził szczytowe krajach kon­ stodołach, by­ terenie stodoły nie stwierdzono nie socho­ �RECENZJE 584 Artykuł J . Mjartana praca przynosząca wanej w Budownictwem i zabudowie różnic zagród. latorośli Przedmiotem nych form z klecią, gała w autorka szereg drogi. Typ natury gospodarczej. jako zwartej, skich z zamkniętej dążono Związanie padkowe tego z typu z niach Javomikiem dane z (s. 179—2Ф2). które jej dobnie urządzenie tyczące jmowane Funkcje łowi. się są dawny (izba polskiej w ilości sprzę­ wymagały zagrodach winnic może wydaje się Tę ostatnią też funkcji. Na wstępie omawia autorka zmiany zarówno w nie­ chłop­ ucieczką, być przy­ powiązanie prawidłowość nowszych bada­ i w tym ludowej rolnych). chłopskiego przy­ Funkcje te w ulegają mieszkalnych zwyczaj skupiania stwierdza autorka i życia nie w zwłaszcza fakt coraz rodzinnego w do­ ograniczenia drobiu, bydła, prze­ hodowlane). większemu terenie jednej do­ ich budownictwie badanym Po­ zmiany pomieszczenia więc na komora), latach. zakresie trzymanie nowszym wnikliwie sień, tylko pod ekono- chałupy, autorka ostatnich zmiany tu wsiach przyczyny (izba, w uwagę (piwnice, domu izb ale we wyposażeniu wnętrz okresowe gospodarskie ilości w zakresie zasługuje (np. ogólne Następnie zwracają wnętrz, komory gospodarskie tradycyjny się podkreślenie budynki i pomieszczeń. domu chłopskiego poszczególnych dokonały sieni płodów przez Na wnętrza domu wyposażenia zwiększenia rozdzia­ utrzymuje izbie-kuchni codzienna). Mniejsze pomieszczeń: wykazanie zmiany tu przez w zasadzie autorkę wnętrz, np. jednym potwierdzeniem to duże od względami przed stwierdzono wnętrza kulturze czy mieszkalne Mimo przebie­ podstawie bydła właścicieli rozplanowania wyposażenie gospodarczych przechowywanie w latorośli przekonujące hodowlaną. spowodowały które urządzenia tychczasowej funkcji w stanowił zabudowanych Podobnie Rozwój poszczególnych i zmiany, jak i winnej drogi. tej podyktowany wyposażone uro­ wyróżnio­ którą Na zagród był winnej w natomiast podwórza. odmian gospodarką bardziej zakresu Plessmgerovej, lokalizacji akcentując wyjściową, Odmiennie zabezpieczenia porównawczego A. jak omówiła z gospodarką materiału miczno-społeczne, i okólnej z genezy też ta­ Polski. Szczegółowe artykuł celem zagrody jak typy zabudowy. natomiast zabudowy obszaru od strony dwa chłopskie Švecovej winnic autorka hodowców samego Sło­ o charakterystycz­ karpackich formę Ma­ artykule formalnych, wyjaśnieniem przetwórstwem hodowlę, zwartej wtórne, i zabudowy zabudowy lub właścicieli jak na do uwzględnieniem nosi Zagrody wg stoso­ zachodniej to drogi. zabudowa zamkniętej uprawą, nastawionych również nich do w w zagrody wyróżnia się charakterystycznych zagrody są drugi dla pierwsza sochowej Švecová względów zagrody ścianą zagrodach S. ludowego Ze zajmując wspólną szerszą się osad, stanowią to b o w i e m Słowacji. autorki ulicy. typów Autorka, wskazuje strony związanego strony nich usytuowany wymienionych wyróżnia zajmuje jest konstrukcji budownictwa małomiasteczkowe), Zaihorskiej. zagród dom tu z uwagę; zakresu obszarze rozważań od geograficznego, Pierwszy nizinie na formy (zamknięte) (budownictwo dzajnej z małomiasteczkowym środowiska kich specjalną dane mieszkalnym miasteczkowe (s. 1 4 1 — - 4 7 8 ) . nej na kompletne budownictwie łomiasteczkowe wacji zasługuje tak nowych zamiana trwa zmian komory pomieszczeń, gdy dotyczących na reguły, odnośnie tradycyjny drugą że izbę funkcje tymczasem do układ. lokalizacji Szczególnie przeobrażeń mieszkalną. gospodarcze stare funkcji Wynik są wnętrza poszczególnych interesujące jest poszczególnych ten jest przenoszone uwolnione do od jeszcze coraz swego �RECENZJE poprzedniego przeznaczenia spełniają rolą 585 izb mieszkalnych, a nawet reprezenta­ cyjnych. Ostatnią pozycję Niektóre problemy Zahorskiej (s. w 243—293). ryzowany był wykazuje, że w y s t ę p u j ą i różne zanie recenzowanym rozwoju jako typy Badany, teren w tyce mieszkalnego i orientację nową domu odrębnionymi W wzrost lat ilości Autor a budową wsi skanego przy domostw uzasadnia słowackiej. przekształca o że zmian te nie innych autor próbę tradycyjne wykazanie podejmując zwyczaje, nad jednak w społeczno- a latach) następnie w spadek zakresie od ogólnego interesującą budow­ i prze­ obrazu budownictwa sformułowania, dziedzinie pocho­ ostatnich planowaniem okresie wyraz wstępnego np. w wy­ izbę. zachodzących życia tę jak między statystyczne w wsi, oraz socjalistycznym dziedzin przynajmniej dane na dom odbiegają systema­ poziomego, wynikłe (zwłaszcza budowlanego współczesnym idzie wyka­ budowlanych jest in. właściwościami i analizuje na Dane obserwacji się ruchu rzutu na osadnictwa. wykazać przypadającej na ze zestawia jest materiałów m. natomiast, co z a t y m nastawiona formalne charakte­ Autor a poświęcona formami niziny literaturze budulca, zróżnicowanie MTUŠkoviča obszarze nowych autor i Š. na artykułu Różnice pozwoliły zakresie akcent jak autor mieszkańców Szkoda, pokusił obszaru, pracy związanych stycznego. nie na drogi. artykuł glinianego. pracy się część do w część Draga stosunku części położył nictwa, budownictwa wszystkie rodzaje względu 1956—1957, które aktywności średniej ze stanowi mieszkalnego dotychczasowej upowszechniania badanego ostatniej z w w Pierwsza konstrukcją. typami ekonomicznymi dzące ścian. zakresie z domu dominowania konstrukcji zmian domu obszar tam prawie związanych tomie chłopskiego uzy­ socjali­ problematykę jak rozplanowania i ów postęp użytkowania wnętrz. Osobna się liczne wzmianka i bardzo należy dobre się stronie fotografie, ilustracyjnej rysunki i tomu. na którą Zofia E M A N U E L tastru, „Český Dr grafii z rozwoju poligonalnego n i m obszarach, niki się Baláš, kierownik folkloiristjku Č S A V powstania, poszukiwań niejako stodoly Mnořioboké w indikačních i iw zasięgu działu Pradze, stodół przygotowując podsumować na przed swoje szeregu na wnioski jako naszym ten temat paru laty oparte ludowej stabilního kilku nie się jednej z kontynencie obszerną w 1 (i i monografię. artykułach . tylko J na szeroko ka- nadb.) Ústavu lat zajmuje wielobocznych rozprzestrzenionego opublikował architektury od Staszczak skicách L i d " , R . 5 1 : 1 9 6 4 z . 1, s . 3 3 — 4 3 , r y s . 8, t a b . 8, m a p Emanuel a nictwa BALÁŠ, składają, plany. pro etno­ zagadnieniem form budow­ sąsiadujących Niektóre Obecnie wy­ stara podejmowa- E . B a l á š , Organisace výzkumu lidové architektury a několik ukázek z li­ dového stavebnictví na Voticku, „Československá Etnografie", R . 1: 1 9 5 3 z . 4, ,s. 3 6 2 — 3 6 7 ; t e n ż e , Výzkum lidové architektury na Voticku a Vlašimsku, „Če­ s k o s l o v e n s k á E t n o g r a f i e " , R . 2 : 1954 z . 3, s. 2 8 2 — 2 8 8 ; E . B a l á š , V. K l í m a , Vesnické stavby v okrese votickém, „Český L i d " , R . 4 1 : 1 9 5 4 z . 4, s . 1 5 6 — 1 6 8 ; E. Baláš, Výzkum vesnických sídel a lidových s t a v e b г> jihovýchodních Ce­ chách, „ Č e s k o s l o v e n s k á E t n o g r a f i e " , R . 5 : 1957 z. 2, s . 1 8 4 — 1 9 7 ; t e n ż e , Výzkum vesnických sideł a s t a v e b Ústavu pro etnografii a folkloristiku ČSAV v roce i960, „ Č e s k o s l o v e n s k á E t n o g r a f i e " , R . 9 : 1961 z . 2 , s . 2 1 4 — 2 1 6 ; t e n ż e , Vznik a vývoj polygonálních s t o d o l , „ Č e s k o s l o v e n s k á E t n o g r a f i e " , R . 9 : 1961 z . 3 , s . 3 0 1 — 3 0 9 . 1 �RECENZJE 586 nych badaniach nym. Dotychczas jednakże z już Podjęte Słomnik, się w a sce mianowicie okolicach Centralnej swoją twie i artykuł oparty materiałach drogą i polskich, ziemiach która aż ku z i imniej wypływa na w form południowo- więcej na Śląsk znajdują W linii ubiegłych Wielkopolsce, zagadnień Południową jedno resztki BoguminowL ponadto typowych sochę gdyż Polski wkraczając była Północną Mimo tego to o Pol­ powiązaniach Europę, z ciekawszych rządkowanego ścian, nanego wg a w zarazem budownic­ pujące materiału tym wykryte pomocą stodół liczbą pewne noszenia błędy zwyczaj nieraz dość było także w dokonanych materiałem 1 na 92 w s i a c h W ogólnym zasadniczych spotyka wacji na w się o Drugim mapce zróżnico­ zagadnienia zasięgów tych sto­ występowa­ walorem arty­ archiwalngo X I X wsiach), układzie w wysnucie w upo­ budul­ a porów­ X I X niektórych zatem wziął pewnych i w. 227 uzyskanym istniało 412 czy każdym planów z stodół przy dokonano .terenowych wska­ ii możliwość na terenach to do podobne razie ich prze­ polskich miejscowości zjawisko znane z obliczeń autora katastralnych poszukiwań tej więcej, niż p o d a j ą uwagę bądź wystę­ Zostały Korekty badań pod ogólniejszych w X X badań dotyczą­ ilościowe wsiach budynków, zbadać, W rezultatami zagadnień różnice katastralnych. autor z z innych wsi. Przynajmniej przeglądu w. terenie je głównie czy Czechosłowacji. i go niektórych rozważone drewnianych uzupełnionych terenowych wielobocznych wynika, iż rozmieszczonych Czechosłowacji. przestrzennym zmian, jakie mogły pobliżu tą artykule katastru, rodzaju znalezionych podczas Należałoby podstawie i zostały było w pytanie, publikowanym połowie na idzie materiału porównanie materiałach budynków obszarze i wielobocznych przestawiania odległych. na także ujęcie poszczególnych rozpatrzenie szeroko obiektów jednak tego r o d z a j u istniał w wielobocznych stodół datowanych Zachodzi Czechosłowacji. na wspo­ terenowych lecz uwzględnienia jeśli daty już zgromadzony w czy kurczenia uwzględnieniem na z u j ą c y c h , iż s t o d ó ł w i e l o b o c z n y c h katastry. ale bez wspomnianego obiektów Cały chronologiczne się jak poszukiwań podanej orientacyjną, archiwalnego autorowi wszystkim pomiędzy (z występowania pozwoliło Przede na a literatury), 1824—1843. poligonalnych, wartość z wielobocznych w., obecnym. występowania wniosków. lat regionach miejscowości Prześledzenie z rozszerzania w X X długotrwałych wiadomościami zestawiony zestawienie stodół X I X i uniemożliwia dużą reliktowego stanem terenowych cych posiada ilościowego ze stodół oczywiście tabelaryczne ciągu wynikach autora ewentualnego mapa rozmieszczenia w tj. k a t a s t r a c h przez co zjawiska jest zmian zebranymi rozmieszczenie czasowego, kułu w znana dotyczy jego nie tylko n a został przedstawienie dół. i archiwalnych, ilustrującej w dalej Bielska ślemię Baláša skrupulatnie materiał wania E. jest (dopełnionych za na na przechodzącym i jedno Środkową, Czechosłowacji mniano ca zatem archiwal­ marginalny, drewnianym. obszarze nie to i konstrukcją Obecny i in. Jest badawcza, badaczy pasie Oświęcimia Pszczyny, materiale charakter autora. obecnie wielobocznych obejmujących formą wąskim obszernym oczywiście problematyka studiów jeszcze na stodół się także mają zainteresować Wadowic, Mikołowa, forma szerszych musi występują Trzebini, stuleciach zarysowuje zagadnienie ale artykuły przeprowadzonych budownictwa zachodniej, ankietach, opublikowane obecnie gruntownie tego terenowych, stodół nastąpić w okolicach Pragi, Preszowa, a na wielobocznych ciągu Pilzna Morawach w X I X i X X autor w. N a nie stwierdza terenie i Czeskich Budziejowic, okolicach Nowego Jiczina. Czech na Sło­ Szcze- �RECENZJE golnie dla będą nas interesującym tereny Śląska giem polskim. X I X i X X na Różnice w. gdzie w Zresztą X X znajdowały na w. się w s i e , podstawie nasileniu nadto autor wice, W w prezentacyjne. skiem stwierdzenie, doły że wieloboczne lec, a więc •oczywiście iź dla związku jako już rzemieślnik. budulca tendencja dy. Nie zmiana drewno. typowym, z procesem W zanikania z kolei zastępowaniu normalizowania jednak poglądów wielobocznych Wprawdzie tego typu planu związanych pomieszczeń oraz słowiańskimi w iż sto­ budu­ nich autora wpływy musi autor dochodzi w je być ogóle. względem a raczej budynków dotyczących na drew­ inny zaważyła całego nie pozo­ wprowadza rozpad odporności a Zarzucenie innych też wnio­ bowiem z kamienia, X I X w., czworobocznymi z tymi budowlami, do Charakterystyczne budowano zaważył i c h większej zjawi­ odpowiedzialne porównawczymi. stodół stodół iż się re­ obszarze drewniany k o n s t r u k c j i , którą stodoły zapominać, w widzi 1 połowie tych zmianę Czecho­ poglądem, twierdzenie wielobocznych w i etnicznie ubogimi budowlanego. nawet (np. względami miejscowościach ważne z kon­ miasteczkach,' co Polsce przyjętym badaniami materiału jest wywołało należałoby tradycyjnych gruntownymi w mia­ różnice d o w n i o s k u , że n a Ponadto Powyższe stwierdzono rolniczych pewnymi przeważnie lessowymi. jak jakieś w żadnych dotychczas zupełnie wielobocznych ich tam formułuje z obszarami .sakralnego. przejawem na nież je w ciągu niektórych Po­ niektórych pod w W czworobocznych. w się zasię­ największym stodół dochodzi związane o stodół z zanikły do formy były z wsiach wielobocznych strony głównie wszystkim wielobocznych w nie w., się .stodół i c h zupełnie, we spotykało to p r z y c z y n y z a n i k a n i a stodół to j e d n a k stawało były są jeszcze wywołała stodół było były kontrowersji budownictwa Omawiając sku, iż znów te w związane poparte stodół wsie. X I X zachodziły rozważaniach drugiej to przede drewnianego istnienie międzywojennym budowle Pozostaje nawet czy nie wieloboczne z w zasięgów nie było A również zbadać, swoich stodoły a X I X w. łączące pojedyncze typowe występowały razie w wielobocznych stosunku wskazywałoby, typowym, osiedlami. że stodół w tylko Autor Czechosłowacji w tych jako wykreślonych mniejszość okresie Pszczyna), były występowania Opawy chodzi o archiwalnego. każdym jeszcze gdy te których stwierdził, od występowaniu wewnątrz wtedy Należałoby strukcyjne. zresztą w reliktowego wschód jedynie, stodoły materiału stanowiły steczkach. w są w y r a ź n e miejscowościach, ciągu obszarem południowy 587 rów­ zagro­ systemu użyteczności działanie warunków atmosferycznych. Na zakończenie wielobocznych, Na podstawie archiwalnych pomiarami w nych około zakłada, Czechosłowacji połowy X X w w ciągu najwięcej Artykuł skoro takie wskazują porównaniu i w nie w., choć obszarami tylko w terenie, zostały było ponad dużą X I X w. i przed zostało oblicza, nawet jeszcze w. zapisów z 412 stodół stanu, 1500, a istnienie jeszcze że miejscowościach oczywiście w jak stodół X I X wybudowane przyjmując, 92 ilość 1 połowie 20% pierwotnego stosunkowo jeszcze wydedukować w Dalej stwierdził należy na X X z innymi stanowi tj. ok. X I X w. zachowanych X I X w. E . Baláša stodół, się wieloboczne X I X w. przebadanych 1 połowie tych niemniej 2 połowy w Obliczenia Czechosłowacji w 1 połowie się stara Czechosłowacji znajdowanych 80 o b i e k t ó w , w 2000 w. w iż w s z y s t k i e s t o d o ł y zaledwie poprawkach autor znajdować obiektów znajdujących w. sceptycyzmem, nych się katastralnymi w X X całej materiału mogła datowanych wielobocznych połowy analizy jaka po do iż pew­ 300 budowli z pewnym przyjmować liczbę stodół wielobocz­ i na szybki ich obecnie zachowało zanik się ich Europy. dobry przykład należytego wykorzysta- �RECENZJE 583 nia materiału terenowych archiwalnego jako budownictwa o mało ludowego, dotychczas prymitywnego py. I wyników, nicach że tego jako wyświetlenia ale należy jest w różnoraki w głębsze w monograficznej pewnych skali tego nie tylko w gra­ ale winno być Wówczas EDIT FÉL, TOMÁS które kultury ki ludowej, z zentowania szerszy zarówno którymi bogatego jednak materiału i opisowego, nowszych badań Dlatego gierskiej К. Hungarian CSILLĚRY, peasant art, rozwoju Klarę K. przedmiotów możliwości czytelnikowi sztuki ludowej powitać przez Csilléry, W dysproporcji i wypad­ stosunku podstawie próby pracę trzech która na sztu­ zapre­ wielu w po­ działów popularność w zadowoleniem tych j a k 1 dzięki ilustracyjnego. pozostaje przygotowaną i innych przedstawić proces dużym ludowej, Hofera do dotyczące materiału winien z niewątpliwie n a większą ilustracyjny który należą niż p r a c e się p o w s z e c h n i e , efektownego należy sztuce ludowej odbiorców ze względu naukowych Fél, T o m a s a sztuce krąg stykamy t e n materiał wartości. Edit poświęcone znajdują ludowej, kach KLÁRA Gładyszowa 1958, s s . 81, t a b . 241 Wydawnictwa zycji, HOFER. jedynie zagadnienia. Maria Budapest Euro­ jak najlepszych kraju, międzynarodowej. rozwiązanie budownictwa regionach autorowi jednego badań badawczych z się d o r o z w i ą z a n i a czy nawet problematyka pracy wyrosłych oczywiście nadaje współczesnych zagadnień poważnej sposób życząc zagadnienie i rezultatami niektórych poligonalnych badawczego, n a pełniejsze z zapowiedzią formach podnieść, rodzaju ośrodka wspólna liczyć powiązaniu znanych jedno jednego podjęte w do i adoptowanych jeszcze można podstawy do naj­ analizy poświęconą jej wę­ autorów-etnografów: m a ambicje spełnić to z a ­ danie. Różnorodność znaczną branych j e j działach. sują w i której sztuki cym tę o ności wiejskiej, i w nich w w której peasant ścisłym wiejskiej. Jest z najefektowniejszymi o n a najdłuższą społeczności piętno między dążeniu indywidualnego samej jednostki tego dla autorów to zarówno pracy Podział podziału przy sztuka ludowa się tylko na w y ­ art autorzy związku to d najbogatszy m i wiejskiej, jest intere­ ze stroną niewątpliwie tradycję, a piękna jest zwy­ dziedzina, przykładami odbiciem elementem talentu, jakie twórców jak i przyjęli zmian konsolidują­ przy różnicami jednolity ubiór, hafty. Część poczuciu w szerokich podziału rzesz sztuki opisowa, układu w odbiorców. wydaje krainy. zagadnień. drzewie, stanowiąca na trzy Płaskowzgórze ludowej te trzy lud­ pracach geograficznego omówieniu schemat przeko­ których Równina, cechującymi ludowej jest estetycznym Wielka takie' działy, j a k a r c h i t e k t u r a , wnętrze, rzeźba garncarstwo, sztuki zdobniczymi ludowych, wśród zasadę stanowią: ten zastosowany wytworów elementami i wysokim wybitnych zasadniczymi przyjęto analizowaniu formą do autorzy geograficzne, usprawiedliwiony rogu, Hungarian pracy ludności wiejskiej, do s k o n c e n t r o w a n i a pozostającą bowiem harmonii i Transdanubia. mach życia świadomości wrodzonym układzie się wypadku się można wyjścia nanie wielkie autorów społeczność. doskonałej widać zbiorowości ludową posiada w Punktem oraz W sztuką spotkać ludowej, życia upoważnia obrzędową zachodzących W rolę, się g ł ó w n i e czajową i dziedzin odgrywa wyroby j a k gdyby W ra­ Omówiono ze skóry wyjaśnię* �589 RECENZJE nie dla materiału ilustracyjnego dawałaby podstaw Węgrzech i wyjaśnienia na rozdziałem obcych w w do życiu jej ludności postawy wej ludności w Nie życiu są przedmioty one funkcję, zwyczajach wości, słanym do sprawy, roli w swojej formie od autorów ubiór odświętny, teru danego człowieka, moimentu, osobny Z funkcję rozdział zdolnościom produkcją gólnych niły rodzajów go od Najwięcej z miejsca wpływów poszczególnych moment rymi w stronie wem językowo okresie gór w kiwane, okresu Wieki roku grup Autorzy się plemion Finów, przedchrześcijańskim Uralu plemion Kiedy z im stylów. oddzielenia i przejścia tureckiego wielkiej średnie już pewne te że w będzie charak­ noszącego autorzy go zbytu własny wypadków a między rzemiosłem zasadniczego podziału Przemysł domowy przy w utrzymania produkcji budżecie nie rodzaj jedynie swoim na podziału źródłem jego poświę­ dzięki większości linii ma a poza poszcze­ gospodar­ produkcji przynależność do róż­ cechu rzemieślnika. autorzy na prądów rozdziałowi epoki w punkt zajmowali wyjścia zaznajomienia tereny zdobnicze dla Ostiaków się i tereny życia, i i sztuce przodkami wspólnie tryb dotyczącemu historyczne kulturze będących na przedstawionym którzy rynku nie Estończyków, przybyły formy uroczystej odbiegającej uroczystego zawodowym. jako za i i pracującym dotyczy pozycja koczowniczy pochodzenia 896 p l e m i o n a posiadały na a tej s y t u a c j i ogólnoeuropejskich przyjęli jak dostarcza, ją prze­ stosunek spełniać psychikę specjalizacja dzieląc w i zwyczajach dodatkowym jednakże ludowej, na lokalnego więc bukiecie ,rodę specjalistom, założenia, wytwórcę poświęcają waniem krewnych W Słup wątpli­ bycia. rzemiosłem jakiego w rzeczy samą towarzyszy bądź Jedynie danego sztuki który posunięta rzemiosła. określała węgierskiej okresami daleko człowieka. niecodzminej wyrazem Obrzędach stałym dochodu, zawodowego jednoznacznie był ro­ rolę określoną Emocjonalny znaleźć Tę rzemieślników, z a przedmiotów. charakter w własne wychodzą nawet sposób rzemieślniczą, domową i wszystkich pozostawia wykonania oddziaływuje problem, ludo­ jak we życiu kwiatów możemy i to z a r ó w n o ogół potrzeby węgierskich Istniała uboczny storii na Autorzy wsiach rolnictwem. stwa, jest wytwórczością wielu ponad do tego postawę, ludowej jest sztuki posiadają nie prezentu. zewnętrznym również wytwórczością domową profesjonalnym. w się w barwa ilustracyjnym. twórcom, t y m związany nad Przykłady jego sztuki jej wybijają rozważaniom między ale na ludowej zdobionych wyraźnie do podkreślenia bodźce jest n i e tylko wpływając Analizując użytek. który wpływów wydaniu. miała dążenie materiale roli sztuki dorocznych, domem ofiarowanego stwarzają szablonu. przed na i poprzedzo­ pierwszoplanową ale to na funkcji świąt momentami będzie forma do odgrywać Widać nie ludowej nie była ludowej uroczystości, układzie, sztuki przedmiotów czasie dążenia. ustawiony służyć, bogatym w tych i nim panna mają samym się dotyczący stosunku zaczynają ważniejszymi oraz sztuki roli w Zarówno ludowej znaczenie przedmiotu przez cają się w również której autorów uczucia z tym rozdział obrzędowej wstęgami zalotnika danego oraz uczestnikami związanych przez węgierskiej Natomiast wiejskiej. pewne że z n a j d u j e historii sztuki w kształtowania charakterystycznych, gdyby badawczej barwnymi Określone procesu tworzenia. niemymi wyrażają ozdobiony cech wiejskiej wyjaśnieniem dzinnych jej poświęconym procesie przedstawionego zrozumienia a oraz swoich rozważań od po­ Wogulów, z któ­ po europejskiej następnie obecnie je przez od je pano­ Węgrów pod z podstawami różniące hi­ łącząc wpły­ rolnictwa. nie zamiesz­ innych plemion migracji. przyniosły zasadnicze zmiany związane z przejściem na cał- �RECENZJE 590 kowicie osiadły znaczne z początkiem >na węgierskim ślady w hafcie, tkaninie, osiągnęły w tryb życia na meblach. wzory i X I X w. w chrześcijaństwa. zachodu. zdobnictwie. przewagę XVIII i przyjęciem wpływów Zadommował Równocześnie geometryczne. zabytkach sztuki To Średniowieczny kolor w ostatnie smak czerwony kształcie Tego typu ludowej było równo­ pozostawił i wzorów zdobniczych zdobnictwo spotykanych trwałe niebieski przetrwało jeszcze na terenie Węgier. Okres 150 w lat, następny, zbiegł okres się z t y m czasie. Działanie niósł elementy tego nii i prostoty, zrodził się do wie roli żadnej XVIII stabilizacją na w. style, Omawiana właśnie te Omówienie Autorzy do pracy z Muzeum zentowany dokumentację, wielu 241 nasi w i niemieckim. Hungarian Praca wyniku — tego renesans z MICUL tym sztuki okresie formy głównie równocześnie niepełne, elementy Mały kiego datę gdyby w dwoistego ludowej nego, n u m e r y są w wsi atlas i wykaz X I V grupach. art i jej części ukazała się rolni czy ch roślin uprawnych. związane dujemy nazwy grupy 16 I V , zaś włączając py VII to: — map gwarowe VI też — mapy i Się i w kolorów i części, Grupa II związanych z Nazwy 14 m a p g r u p y V niektórych mapy jest sztuce ludo­ prezentuje przedstawić o proces, ilustracjach. ludowej pochodzących i Debreczynie. 1957. Z d j ę c i a przedmiotu, Najstarszy posiadają wieś w języku pre­ dokładną skąd angielskim, nouá, t. pochodzi francuskim Paprocka 1, A c a d e m i a wersją skróconą obejmuje map jedynie oraz spis dotyczące Republicii map. Mapy wykonujących sposobów p r z e c h o w y w a ni a 22 m a p y , ogrodnictwem, gwarowe na a przedstawia zwłaszcza nazewnictwo przedstawiające pszczelarstwu, liczbie aż grupie są związane związane 6; do na III z VIII — z 12 naw y ­ znaj­ różne mapach wmiarstwem Dalsze uprawą liczna nazw nazw przedstawiono do i c h pędzenia. słownictwo w od czynności, zestawiających opracowane t r u n k ó w d urządzeń te młyna). W Wiel­ fonetycz­ przedstawione plonów których części owoców zeszytu zapisu rolnictwa, począwszy ludzi (m. i n . n a z w y 1 1 2 zasady czynności, obejmuje z młynarstwem poświęcone ze rozwijają i X I X w., wspomnieć sztuki serie miejscowości nazwy jarzyn. pra­ mapy I t o 102 m a p y i ch nazwy 4 ROMÍN, tekstowy badanych poprzez r zed zi rażenia językowy tomik Grupa styl już twórcy. LINGUISTIC Niewielki wpływu za związany pojawiają XVIII nie Budapeszcie powstania nazwisko 1 9 5 6 , s s . 30, 4 2 4 rumuński atlasu. zło­ harmo­ uchodzący s t a r a . się przedmiotów 1628, n a j n o w s z y peasant A T L A S Romine, islamem zdobnictwa Wanda Populare przez dopiera ludowej. rozwój urozmaicenie tablic datę wypadkach W związany bogatego drugi w. powstania. zawierającą i sztuki materiałem Etnograficznego wyrób jeden X V I ludową ani klasycyzm nie wywarły właściwy regionalne, byłoby zaprezentowali głównie się się wnoszą ich W polowy kulturę do węgierski ani rokoko, operująca zróżnicowania doprowadził efekty. ludowy gospodarczą. które praca, z których intensywnych barw, kształtowanie i od objął skłonnościami niebanalne rozpoczyna który nurtów, ze i Ami barok, polityczną poszczególne który dać charakterystyczny narodowy. wej. dwóch wschodniej musiało tureckiej, trwający renesansu, jaskrawych najbardziej Od tych kultury i srebrnego, okupacji wpływami grupa r gru­ konopi; opra- �RECENZJE cowań, nazw złożona ciała; i I X — 40 i — ich map 26 mapach lądową części, nazewnictwo pasterstwu w składająca z jest się może aż map z wet a więc nazw grupa oraz mniej liczna, nazw Mapy są techniką oparciu w dialektach dową surowców, nazwy w jednej przy kształtowania ste, barwne czytelne. tu, brak że terminu cały Rumuńskiej w mentów w osobnych słowiańskich studiów. w wych danych o dynamice jednak powodem, atlasu gwarowego wszystkim jako w materiały rumuńskich. kulturowej mogłoby się rzeczą etnograficznym. z dziedziny .zasługuje człowieka, prawie słów fakt zakresu w Nie omówienie cieka­ to jest rumuńskiego na prezentacji być ele­ powią­ niezwykle Rumunii. on pocho­ mógłby interpretowane Zasługuje członka wszystkie 1929—1938. ilość dostarczyć kartograficznej pro­ podkreślenie określenie istotną terenu są desygna- ten dzisiejszej podkła­ rzeźby brak latach sam słownictwo Mapę Sygnatury wielka rumuńskich podano), przedstawić zebrał strukturalne obszaru wydaje czasopiśmie osiągnięcie Już ostatnia leśną. obrazują oczywiście w za­ na­ potrafiono jednego jeszcze a Sporządzone ludowej. stosunkowo — nie znaczenia który grupa mapki. szczególne Petrovioi, gwarach X I V mapach które wobec dziełem jest różnymi narzędzi, macedo-rumuńskim). itp. N a przestrzennym dla którego mapą, kultury Zwłaszcza różnych z ich rozmieszczeniem na bo związanemu z i właś­ liczna, 1 gospodarką cztery zaznaczono oczywiście gwarach zaniu i właściwie Emila uderza (skali zrozumiałe gwarze czynności Rumunii poza znakami opracowaniu słowiańskiego obszar spodziewać związanych wy­ narzędziom najliczniejszych doskonale rumuńskiej jest Nauk, tym cały jest się trud polskiego przedmiotem co miejscowej Akademii Czytelnika dzenia w się i bardzo mineralnych; 1 : 6 500 0 0 0 o 3 punkty Osobnymi ten wielki wykorzystane czym fizyczna, warunków fakt, z z leśnictwem istro-rumuńskim dla i ok. tego drobiu zwłaszcza nazewnictwu nazw zwłaszcza mieszczą (oraz rumuńskich, mapa skali karcie o 61 p u n k t ó w stanowi jest jedną związane się zaprzę­ gatunków natomiast i c h niektórych punktową, w by rzemieślników, niewielkie, na — sań, zaprzęgiem; iz n i m p r o d u k t o m poświęcona XIII różnych ich transportem wozów, poświęconych X I I — 1 części z kierowaniu nazwy zasięgów najważniejszych czemu i niż m o ż n a Rumunii; tkactwem; nazwy 26 m a p związanych grupa związanych przy przedstawieniu 30 m a p p r z e d s t a w i a dzięki są i grupa najważniejszych hodowlanych nazw włączając drobiu — owiec 42 m a p , poświęconych wodami, X I rozmieszczenie zwierząt używane hodowli dotyczącym przędzalnictwem 72 rumuńskiej, 12 m a p a c h ; opracowaniu nazw zasięgi okrzyki dotyczące sokogórskiemu ich wyrobu wsi nawet na do z hodowlą, opracowano na a przedstawiono nie przedstawiających związanych na komunikacją gów X z gwarowych 591 uwagę przede faktów kultu­ rowych. W recenzowanej stopniu nowych pracy dla tego czoną, a l e z a to b a r d z o tur, a którego sób wielka jest pozbawiona zaś tu mała czona jest dla mapy wersja czytelną szerszego osiągnięta metody punktowej. wersją skonstruowane czytelności, niewątpliwie wyodrębnić opracowań kilka wielkiego są ciekawych kartograficznych: z atlasu, który rozmieszczonych a zyskuje na precyzji atlasu nastawiona jest grona odbiorców. Taka znacznym poprzez Jest reprezentatywnych. ona 3. osiągnięciem. jakiekolwiek wynikiem Przyjęcie na nie posiada napisów. W sygna­ ten spo­ dokumentacyjnej, recenzowana maksymalną Czytelność celowego podstawę dużym uprosz­ specjalistów, ograniczenie bardzo za w jest grona oszczędna 2. założeń, 1. A t l a s atlasu, przeznaczona- i t a k dla najwęższego wersja została dziej d a się typu a czytelność bogata tej w i skróconej doboru wersja wersji dokumentacyjnej opracowania przezna­ treść nie ścisłości punktów wyłącznie najbar­ gwar �RECENZJE 592 rumuńskich nie uprościło etniczne map osobno etnicznych. nie one ten — przez jest w na wydaje umieszczenie krótkim Mały że one z atlas sygnatur. mapach zajmować — a A R T A POPULARA Dunáre, Etnografie, Z cy, t. 2 , B u c u r e c t i wielkim która w dziedzinie cy, nie z się fałszywego się dostępności odbiorcy, tego zasługuje etnografii. za była lat wydawana ostatnich jeszcze (Muzeul kultura kultury i nia ku zowano i dla kontrolne, waniu graficznych mie, L. i Moga). A. W pod Patachi, Seria powstała i wyłącznie szerokiego i tkactwa do odbior­ różnych regio­ ambicji naukowych publikacji naukowych Rumunii zbiory Ponadto krajów w żywa jest Muzeum Wsi okresie przodujących podstawowe, badania sierpniu dokumentację W roku w między­ badaniach kilku N. P. H. pracy budownictwa, i do druku. oraz przerwie, jak W ro­ zreali­ również poszu­ uzupełniające badaniach i w oraz badania instytucji Bada­ i ośrodków opraco­ etno­ J . Bielz, J . Frunzetti, C. I r i językoznawcy (L. Ghergariu fotografów . omówiono 3 zdobnictwo sprzętów ceramiki, tkanin, stroju wydawnictwa Kluż. 1 9 4 9 i 1 9 5 0 r. sąsiednich fotograficzną, (S. B e l u , Stahl) leoŁe po kilkuletniej regionach różnych Dunáre rysowników Arta pracę zorganizowanych R P R w W 1956 zakończono pracownicy kierownictwem w badań Akademii etapach. następnie 1 9 6 2 r. o d d a n o udział rozdziałach a kilku penetracyj-ne badań Petrescu, zespołowych Oddziału 1 9 5 6 r. w archiwalne. de wyniku ludowej 1949 d o terenu P. w sztuki od wzięli Studii prawie bogate praca. z pra­ 2 i użytku, jednym powyższej wydawniczego regionach chociażby de wsi . Ponadto pięciu codziennego 1 w wielu czy omawiana była się dla etnograficznych w świadczą Bukareszcie badania wyników czym Rumunia całego a o praca muzealne 1 red. Studii ruchu on stroju pod Cluj, tabl. rzecz znamienna, pomimo Brak 1955, z o r g a n i z o w a n o kiwania opracowań zależy Kwaśniewski pojawienie się obszer­ ocenę. Hunedoara) przeznaczonych że były przeprowadzono kilku że wydawnictw, wysoką Filíala rumuńskiego ograniczał Akademię . etnografii prowadzone pory sztuki, dotkliwszy, socjologii Sekcję do odnotować tym w Recenzowana przez tej dziedziny wydawnictw, ludowa, właśnie Romine, przez był Satului) wojennym (Regiunea ożywienie J a k do z granicą, o r a z T a ostatnia seria JIULUI tak któremu rodzaju na Populare należy wrażenia, merytorycznie 1 9 6 3 s s . 5 3 9 , r y c . 2 7 4 , 18 m a p . X V zapowiadać albumowych głównie V A L E A Republieii zainteresowaniem zdaje publikacji nów. DIN Academia grup równocześnie kraju. Krzysztof Nicolae przemiesza­ marginesach drobnych obrazie, widzenia językowy całe 4. N a gwarach połaci punktu i w ogólnym danej precyzji rumuński w ich na dla ogólnie, przedstawić występujące omówieniu Jednakże pozwoliło spiętrzenia zaginęły komunikatywności, się, to wyrażenia nie reprezentatywne materiałem. przecież obraz; nieczytelnego sposób całkowicie Trudno nym bez uwidoczniono W stworzono są znacznie Rumunii Editura de stat oraz i haft pentru przedmiotów i trykotaże; literatura §i artá. U w z g l ę d n i a j ą c w s z e l k i e zastrzeżenia m e t o d o l o g i c z n e p r a c e te w n i o s ł y pew­ n ą s u m ę w i a d o m o ś c i , k t ó r a m o g ł a b y -się s t a ć n i e z w y k l e c i e k a w ą b a z ą d o p o r ó w ­ nań czy k r y t y k i p r z e d s t a w i o n y c h w nich uogólnień. Nazwiska i c h w y m i e n i o n e są w e wstępie p r a c y , n a t o m i a s t r y s u n k i i foto* grafie reprodukowane w tekśc i e n i e są p o d p i s a n e przez wykonawców. 2 3 �593 RECENZJE praca dotyczy dziło więc wyłącznie sztuk wprowadzenie redaktora omawiające metodę pracy badawczej oraz plastycznych. Właśaiwe zakres praktyczne opracowanie problematyki znaczenie badań. i poprze­ związaną Redaktor z nim dokonał też podsumowania. Założeniem pomiędzy W związku nictwa i w z czym regionu stosunków regionie przegląd ludowej i zajęć chodzi uwagę twórców, czych, przy zakres opisu czym — Stosując mentyki, jak poświęcona pujący którą sztuce nie na itp.), w tej przedmiotów. kraju. odnośnie lecz analizie na w pracy z punktu zdob­ charak­ regionu, roz­ i społecznych Ponadto historyczny stopniu bardzo do nie zdobni­ este­ się orna­ użytkowej i przed­ zarówno praca zakres wielu syl­ analizie ewolucją w orna­ zasadzie przynosi działów to ma form w interesowano założeń swój chronologiczny — funkcji się takich ludowej, pracy estetycznej widzenia wyniku sztuki (w podkreślono zajmowano W do twórczości poszerzyła i obszerną naturalne procesie porównawczą plastycznej części odbiciem. działom ekonomicznych takim samym analizowano typologiczny warunki zależności jego ludności. zainteresowań użytkowych formy materiał w ścisłej jest stosunkowo stosunków zajęć warsztatu metodę ona która poszczególnym zostały Objęła rozwój istnienia ludową, poświęcone j a k to wielokrotnie przedmiotów m e n t e m , c o formą, stwierdzenie sztuką panujących skoncentrowano wetek miotu. ludności. pobocznych o a poprzedzone tle stosunków i było rozważania demograficznych, na Jeżeli badań ludności właściwe głównych główną tycznej życia twórczości terystyką wój wyjściowym sposobem wyczer­ kultury ma­ terialnej. Miejscem Rominesc, z badań którego Siedmiogrodu. myka je znajduje więc regionu, skiej Oltenii obszar ten przez który jest że wykazały, okres Nowi ległe z nawet na trudniącą są górami. południu należał dwa Od i ramiona południowego Wulkanu ziem i się w okresowo (XV względem na północy Tara zachodu od zaś za­ Dolina dawna losach Siedmiogrodu, Pod J i u :J i u płynącego Paryngu. zaliczanych odbił w.). rzeki Jiu Transylvaneau charakter do leżącej i masywy Siedmiogrodu od z okolicy itp.). X V I częścią osady właściwy do politycz­ do rumuń­ etnograficznym Hategului wchodzącej do naddunajskimi,- badania i wcześniej) Hateg, w o dolinie nasilenie gospodarkę pasterstwo tego czym była świadczą osad­ kolonizowana m. in. nazwy Jiu-Uricani. Livadia-Livezeni, ruchu kolonizacyjnego dawało z owcami w dolinę samych przez pasterstwem, węgierskiej, doliny ze do ją z licznych górach. W przypad­ przybyszów z względu to, że nazywano na się przypadają X I X w. W z w. z Siedmiogrodu. na lata powstających od oni Karpat Ludność Siedmiogród czyli pasterza­ schodzili n a południe rozwojem roz­ Hunedoary, kontaktów „Ungureni", J i u łączy wykorzystując regionem XVIII J i u , równocześnie przemysłowej na 2 połowę wiązało okazję tych zakładane pastersko-rolniczą ludności w P o l s k a , t. I X może w. Pochodzenie eksploatacji zaś r o z w ó j 38 - E t n o g r a f i a XVIII osadnictwa ziemiami (a z okolic wypasali monarchii Początki z w. Hateg-Uric, prowadzili głównie faza X V Największe do górskie. zimowisko się dolinę od Siedmiogrodu w uprawiane się J i u łączy począwszy osadnicy Następna wego. że O l t e n i i , którzy pojawiają czas Oltenii, przejściowy do przez w czy Wołoszczyzny rzeka (np. pastwiska natomiast mi na okresowo w.) zaliczany przybyszów Petros-Petroceni na otoczone pograniczu Ten się Hunedoary. miejscowości ło J i u utworzona znajdują doliny na (XIII Pomimo nicze dolina Retezatu, a rumuńskiego. nych regionu Obie masyw się królestwa była źródła był tę, wów­ Węgrzy. górnictwa węglo­ czterdzieste X I X w., kopalniach węgla zna- �RECENZJE 594 lazła zatrudnienie dowości ludność (Węgrzy, doliny przekształcają tereny wyższe, się w z i innymi prowadzono gorszych warunków gionu obok cyjna gospodarka lata w z ludzi w te zostały że opisie zdobnictwo W regionie Podregion nictwo. rach. z ganek do j e s t dość z Na parterze rych więc W się jego mieszkalnego, teorie kilku dotyczące wniosku, że zagroda ków osadnictwa czej. W przy czym jeszcze z Odnośnie do złóż gdzie to gliny było szop jest że się wynikiem i na funkcjo­ stwierdzają, zewnętrznych więcej które wschodni cegły i środku i zachodni. wsparty często budow­ na majstrów fila­ z Wzdłuż fasady domów pokoje bada­ kamienia piętro. typów miej­ w tamtejsze przez po­ domu znajduje jest się podobny. mieszkalne, regionu do Jiu któ­ potwier­ z zagród N. niewielu zastępowano przy z tworzących domu razem Omawiając różne dochodzą budownictwa do do warun­ pastersko-leśno-rolni- niezależnie w Rumunii kilku ośrodkach, rozpowszechniła się węgierską. i J , Bielz regionów się r o d z i m e się zamkniętych gospodarki okupacją Dunáre i bramę. przystosowania dzisiejszej sezonowe, składającym wysoką powstać terenie budownictwo ogrodzeniem przez prowadzonej mogła ceramicznej nie wykształciło możliwe, rol­ itp.), Stahl arkadami, półstałym połączonych archaicznych przed jednym z budownictwa omawiają osadom wchodzi powyższym sztuki J i u jest braku taka w górze charakter r o z p r z e s t r z e n i a n i a się przypuszczają, czasach dolina i H. drewniane autorzy rozproszonego związku w i której genezy P. podtrzymuje obu Irimie. wnętrza analiza zdobnictwu, budowane kuchnia, na poświęcają stajni do z C. pasterski, wpływów przypominających Często zdobnictwa i autorzy podregiony, wnętrz większej charakter. artykułu uwagę zamkniętą, i Ogólny i domów ganek rozwoju coraz (sprzęt zajmuje domy Rozkład spichlerz ganku. mają dominują balustradą. balkon. i przyniosły archaicznych. jego dwa Hateg frontu zdobioną ciągu szczególną zagrodę że z okolic parter Petrescu przewaga re­ trady­ przyciągała przegląd konkluzji cech ściśle Wyróżniają wzdłuż przejściowy dalszym czym z Murowany piwnica, wchodzi dza ubogie. P. niż która wyposażeniem licznych wiele budownictwa budownictwa zachodnim wysunięty mimo jeszcze gospodarce J . Frunzettiego miejsca W naj­ mieszkańców. pióra samo ko­ z możliwości otwiera pożywieniem, tyle była odgrywała zatrudnieniem z ich zastosowaniem drewnianych murarzy drewnianą, użytku zaopatrzenia radykalną pełne na ogóle tutejszych W rolę lesie, znalazło ornamentem. charakteryzuje piętrowe Gorj. przodu nad w z dnie gospodarczym w kraju. Zmianę regionu domowym, obszarze przeglądzie podregionie łudnia, praca Bihoru. życiowa zgodnie potrzebą znaczną stopa przedmiotów rodzajom Domy W oraz naro­ na zostało J i u słynna całego ludową codziennego rozważania przez się — powiązaniem dolina w. górnictwo podnosi zgrupowane wschodni budowanych a X I X czy wyparte międzywojennym górnictwie końcu n a d sztuką badanym krótkim w w tutejsze przedmiotów na poświęcają nym płacy z tkactwem co autorów eksploatację, obcej, położone pastersko-rolnicza w słabym okresie nawet osady rolnictwo socjalistycznej. Równolegle poszczególnych formy, zachowało sca to przedmiotów związany W często Stare gospodarka zdaniem Mararnuresz górnictwie Obiekty nalna okolic rozważania oraz W i jeszcze kiedy sprzętu niczy, kraju. pracy gospodarki Właściwe — że spotęgowaną rabunkową kraju, Polacy). przemysłowe; Fakt, był surowce, stron nawet hodowlano-pasterska powojenne, ilości dostępne. górnictwa odległych ramach a osady częściami palniach drwali w spowodowany żywność regionu wszystkich Czesi, się trudniej utrzymała, miast ze Niemcy, stwierdzają Rumunii, garncarstwo. drewnianymi, a w którym Naczynia niezbędne na wstępie, z powodu gliniane, tam sprowadzano �RECENZJE z ośrodków omawiają garncarskich typy wanych i mało poświęcają cami profilami z pie i N. czym czych. Dużo ficznej (jak stawieniu w geometryczna skiej, lecz niej nie fazie że ludowej. N. tykę pełną naczelną bieństwami przy ną czym tych stara Omawiając iż zakres i w tkactwa prowadzącej stwierdzenia, fabrycznej, ludowej. co Nie świąteczne regionów przez (w przejściowe. wanym podobnie strój ludowy nie uwagi nim jednak wszystkie natury, ze­ formę motywy a stylizacja sztuki rumuń­ trzeba realistycznej w latach. tu ostat­ już również tej i co że z poza części więc tema­ nad podo­ sąsiednich, względ­ danymi doty­ regionami pomimo buduje i typów odzie­ się omówienia za nie się gdy zmian czy w funkcji nowych wsi się miejski?), osiągnięcia rozdział o budownictwa jej po­ ludności ograniczają twórczości jest czy znane w dni innych są formy zmodyfiko­ prawdo­ w budownictwie. publicznego, w z które miejsce, się produkcji przybyli zdobnictwa, i ludowego u badanie ludowej Jedyne sztuce zagranicznemu, stroju noszony górnicy tkaniny formach w zuboża wyposażeniem o we zmiany górnictwie Autorzy ludowy rumuńskiej. to w co czy tylko chodzi strój zmiany sprzętu, górników, j a k ubierają regionów sobą zwłaszcza górniczym zrozumiałe, głębokie zajmuje, przemian tradycyjnego domach stwierdzenia powoduje pociąga prawie problematyce, raczej różnych hodowlano-rolniczą. o męskiego chronologię rozważań Czytelnikowi, w na i przedstawia regionów poszczególnymi czy reprodukowany swych strojem. twórczości rozważania do ustalić ludności formy się kobiecego ozdób, pracy tych się nad dziedziną J i u wykraczając zaznaczyć, praca zajmować przez mówiąc nieco wyniki ludowych, omówienia się w Rumunii. również będą jednak, też pojawiają w mas gospodarkę samo która Nawiasem części jego między w s z y s t k i c h górników, Brak wnętrzu, poświęcono referują jest wiemy z narodową stosunku życiowa czy nowsze nie z ich zdobni­ ustalić rozważania typologicznej musimy stopa spotkać że w w pełni szerokiego tradycyjną że tematyki doliny zajmują całej ostatnich można bawełnie. wraz motywów hafcie, interesującą rozpowszechniania omawiana zorientować, miejsca tkanin pozwala ogóle. ewentualnych stroju analizy całość się świadomości górników się w zajmują ludowego kontaktów jako t y m procesem łożeniu do pracę cechą wstę­ wełny porównawczo-geograi wzorami wszystkie zestawiając terenie i nie uzasadnia w trudno lub na metody Na surowców omówienia motywów do pracy formy miejsca przebiegu podnosząca kulturze ludowej, stroju wyniku oraz haftu oraz badanego w trykotaży. ustępują stwierdza, najbardziej szczegółowo Następnie obraz czy typów wstępie, w się nawrocie jest kroju Wiele osadnictwa hipotetyczny ży omawia monografię wpływów. czącymi strój różnicami w. zdobniczej omawianej autora pracy. i o i tkactwie niektórzy, dużo tabli­ ludowej. w z podaniem konkluzji sztuki mówi sztuki Dunáre wraz właściwie dalej w inspirowane twierdzą uzupełniają dekoracyjnych. haftu przedstawienie W szczególnie swe sporządzanych poszczególnych rozwojowym miejsca bowiem ubioru jak X I X ornamentów były Autorzy niepole- podstawowych szczegółowego na ornamentu. autor Zdaniem do badania fazie motywów rodzajów Zarand. większości wstępnym tkanin, połowy i w Wywody użytkowaniu od przeznacza jest, rozwoju Najwięcej w nazewnictwa etapem wspomnieć, zestawami ostatnie początkowej założeniem omówienie tkackich oraz nazywa) badanego zdobnicze z Gorj glinianych zastosowaniu. z przechodzi z analizą pierwotną te miejsca ją oraz zmiany technik funkcją i H a eg, naczyń Zgodnie stanowi omawia przy wyliczeniu tradycyjną pracy regionów terenie ich formom naczyń część Dunáre konopi, Po w zdobionych. miejsca Trzecią okolicznych spotykanych 595 którym Autorzy natomiast �RECENZJE 596 nie objaśniają, zmienionych jak przebiega warunków stwierdzenie zmian konstrukcji, o bym uwzględnieniem oraz mody szczególnych linie w pracy zagadnienia przejawów Nie zmiany się, Tu podobnie budownictwa adaptacje-funkcjonalne, za sobą określenia nasuwa gustów nasilenia się pytanie, jak u n a s , twórczości pracy zagadnień są nie zmiany m. in. sła­ ocen i do a pewne B r a k i te spowodowane tradycyjnych prób zdobnictwa. o pociągającego mowa). ma tradycyjnego zwłaszcza budowlanego w rządzącej. J i u nie spotyka ludności występowania czy w po­ górniczej amatorskiej, np. do­ rzeźby węglu? W miejsce ambitne o jest adaptacji (chodzi surowca których nimi proces życia najstarszej wykażą rowych jest lecz Na szacie danie przeciwnie najlepszej jeszcze której się pracy. się nie tłumaczy. się J E A N - M I C H E L Paris Studia ła, a w dzin nad określonymi również najbardziej które wynikają dzinie choreografii czy to figur się z zapisu wszakże, X V I znakowe w. Na fotografii nieco odpowiadający Na tej zapisu jakim stopniu i przejaw nie celowej O w sposób ile traci jest po­ książki, lecz wiskutek nie fotografie danse kolorowe. ska en system Labana, Basse-Bre- tzw. traktującego jego ruchu człowieka, bytem, ciała metoda się jako pozostający w posiadają jest określany pismo Poszukiwania X I X . Wreszcie Choréographie. pt. potrzeby w w studiów poddania nauce Dla swej jak środowiska przede zna­ Zapis datuje choreografowie. jednak w Nie melodii wieku zaspokaja dzie­ jedno­ zwłaszcza w Labana służyła celu taktom Desahca. i społecznego Labana metodę wcześniej. 1 specjaliści taniec ciała l u d z k i e g o ludzkiego się von kinetografia, intelektualnego lub etapem nasilają oporów, W i dla tańców. już cia­ dzie­ niewątpliwie kategoria ustalono także Feuilleta się do systematyki. tym kierunku frazom ruchów etnografii ta i X I X w. Rudolfa wypowiadali zapisu ruchu teorie przez w złożyła zapisu zaznaczonym w. za pomocą jednak a więc poszczególnym pracy życia ich w zdecydowanie działalności się należą rzeczy koniec prób wydania kultury stan ludzkiego, mocno XVIII tańca nie zasługuje pod do ze strukturą uformowanym cyzyjny drodze niejednokrotnie historyka łączności ciała ten ruchów, nie podejmowano W retyka tych staran­ i Kopczyńska-Jawor de wypowiadania Na dopiero dla ruchów 1926 r. p r z y c h o d z i tańcem, wygląd liczne populaire ludowym, uwagę analizy właściwie w nad tańcem (szczególną wprowadzone uniwersalnego sposobami nad trudności że tanecznych od i zaawansowanych. przyczyna. znacznego efektownej eksperymentem urozmaica rekompensują tradition na stanowiły 1963, s s . 615 tym niejedna La GUILCHER, nie — kultu­ kontaktów. B. tagne, prawdziwe, kontaktów Karpat niezwykle Dyskusyjnym Część są sobą wiedzy prowadzonej górskie co przed niewątpliwym silnych nasilenia o ich już wskutek tereny papierze, co częściowo hipotezy wieków do postawili etnograficznego i wydaje wspomnieć na kolorowym papieru, Czy — Wołoszczyzną i ilustracyjnej niczym jakości a przy autorzy materiału przestrzeni przyczyniały należy rysunków funkcjonalnie na pasterskiej, graficznej części natomiast Siedmiogrodem zakończenie podstawie rumuńskiego. Cennym stwierdzenie gospodarki zapory, w na narodu badania. pomiędzy terenach pominiętych uzupełnienia przeszłości dalsze osiągnięciem, nej tych zadanie najściślejszej i z wszystkim ich dalszym dobrze teo­ specyfice aktual­ za pre­ studiom. rozbudowane �597 RECENZJE powiązania ze ludowym, na ogół mniej pejskich czą symbolice ruchem gestów, w w W dojrzały jakich się całości uogólnienia na prace Właśnie tańca do w G u i l c h e r a La na Dolnej małżeństwo Taniec, a tego nad teriałów do (s. tańców pisze ruchu taniec autor. sugeruje a więc ludowych w da się i zmian która kierunek — jest pracę jako po de z ciała dzie­ teoretycznych rozumowa rozumieć lub substance... przyczyn­ ruchu dostarczenie lecz człowieka wspólnie jedna ogólnych, więc niewiel­ to będących tańców, wyrazu dziedzi­ tu zagadnienia to s t u d i u m nie jest zwyczajami z dwóch autora, i i c h porównanie. wreszcie w jako ich okre­ pewnych prostu ma­ oko­ rozrywką, ce m o y e n ďexpres- tradycji ludowych znajomość dawnych wiążących się Cały dla Tak czysto matematycznym) zależną od analizę rozwija, zmian podstawowych problemy prześledzić Dolnej analiza elementów. grup odrębności ewolucję warunków. tych a ten zagadnień: i specyfiki z Dlatego pierwszej, w procesem staje się kulturowych możliwa omawiana praca znacznie drugiej zależności od two­ funkcją funkcji jest skła­ obszerniejszej, geograficznego, oraz umie­ geograficzno- elementów tej też położenia tanecznych całym taniec zespołu zmian problemów warunkach więc Bretanii i ich zmiany, ruchów zespół nierozerwalnie terenie. i form, Bretanii tym stworzyła na poszukiwań tańczonych specyficznych tańców gospodarczo-społecznych mnianych poszukiwań współcześnie form go poprzez omawiającej próbuje Jest należy w analizuje autorzy pracy ludowy znajomość konkretnych, rozumieniu jedynie ciekawe do s t o s u n k o w o ilustrację tej (la np. nau­ Basse-Bretagne. publikacji, opisywanych ekspresji" syntez potraktowany za środkiem w Schurtza omawianą metodologii został wierzeniami, środka -gospodarczo-społecznych, (w z chociażby również en przykłady kilka „Celem Taniec będący np. danse omawiana. i posłużył stricto. Dla tematycz­ Henryka pewnych trzeba właściwie sobą ludowy, nauczania ciała, tego za j a k obecnie sensu związanych autor grupy, już a tańcu. i s. 7). Tytuł rzenia Autor, zagadnienia 138) — „substancją tańcu, szcza ściślej ruchem sposób — mają pracy, praktycznego licznościach współczesnej Bretanii. — obszernego rozważań bazie do de S c h u r t z a , ograniczając ludzkiego. będący populaire w teoretycznych pracę na etnograficzną, pierwotnych, zaliczyć która do t a k o b s z e r n e j ślony tradition tzw. form. dążącego generalny, przez terytorium analiza" badawczego, bardziej ciała uwzględniającą jego niegdyś pracujące sion nurtu i i nie umie­ rzadziej. myśl nurtów a nad tańcem problemowym kapitalną pierwotnych takie, ku nad etnograficznych ruchu ludów to p r a c a , poruszone dzin tego teorii tzw. ludów znacznie kształtowały kontekście poznaw­ tańce, transmisji studia się euro­ dociekania efekcie zainteresowań podstawowych tych w środkami w uwagę występują dających etnografii temat wymienić ludów wszystkim nad tańcem poświęca wykształciły którymi występują w jakim tańcem dwóch tańca się które na w wystarczy kultury sposób Jean-Michel kami nad się tańcu się itd., natomiast się dziedzinie refleksje i z przyczyn szkół, zainteresowaniach teoretycznej i przede kostiumom się w bowiem w które związku ułożyły kierunkach tematy w zastanawianie kierunków etnologicznych, Jest tej tańcami, analiza oraz tyle stronie najczęściej sposób skrzyżowania dotyczącą kiego tańcu, odmienny rozwijały nad muzycznej, ruchowe wcześniej okresie nie chłopskich, głównych orientacji, kach studiach oprawie pierwotnych. podstawie nym W o chłopskim, okolicznościom, ludzkich zupełnie ludów dużo klasycznego, tańcem odpowiedniego poruszania W w ku rozwiązania jętności w miejsca. się ciał tańca ściślej środowiskach kieruje inne studiami mówiąc — stosunków gdzie wyżej autor wspo­ �RECENZJE 598 M e t o d y pracy, gadnień. z p r a c y . gdyż w na łatwe tej były dziedzinie Poza pracą źródłami, i rejonów tyczącej sąsiednich, całokształtu autor prowadzonych w samego Podstawowym tańca. prostszej, a zarazem zastosował podział: przekazywania. zbiorowym. określają. cech, ich które uwzględnia Jeżeli taniec relacje może być relacji prawie Obydwa nie tańcom na podstawie Tu podstawą były lokalne modyfikacje terenowe, historii Nie terytorium dla epok dotyczyły wcześniejszych nawczą analizując innych grup starczyły do a X X nia na na terenie ich w ficzna jeśli do te p y t a n i a ruchów gestów od i i pierwszych wpływów — prawie niepełne. wcale. treści sobie prób jest i w celu form w do się obcych. się, archiwa u dokładnym i c h powtórzenia się do w całym i czy to tego perfekcji niej prześledzeniu człowieka z od do­ X V ludowego, form tań­ rozpatrywa­ jakaś specy­ nazywamy podstaw zupełnie zmian czy istnieje także kraju repertuaru które porów­ ale ewolucji konieczność dla X I X ; dla metodę i jego rzeczywistości leży odkryć Natomiast bretońskich, etapów form, zasięgi oraz odnalezione analizy narzuca historii. Dokumenty pewnego rodzaju zetknięcia określe­ i mówiących ogóle następujących repre­ oryginal­ dostarczyły biblioteki najodpowiedniejszej po na Zastosowano ogólnej folklorique) jest jedynie pierwszego monotonne. jest źródeł ludowych tańca wykształcenie ludowym i kroków do jest takie o n e ustalić czynników jedynie nie tylko znajomość czym składają, typ, gdzie X X , nieliczne, lakoniczne w i e k u przeprowadzenie na i wiadomości źródeł dotyczącego po stylów równo­ przewagę. nadaje miało gesty rzadziej w drugi on go zespół to tańców, i c h geografii form, byłyby — rąk, proste autora. Pozwoliły etnicznych. Archiwa (qualité tańcu możliwa one niego właśnie jej wykonawców, posiada jest są badawcze tańców o tańcach kolei to estetycznych, zastanowienie określonej momentu wieku kolejno istnieje ruch w odmiany na i tańcem które występuje różny autor zazwyczaj Bretanii, lecz że terenowe wiadomości istniały pozwalająca dopasowanie na ustalenie się naj­ Tu tańca ruchy tańca figury w poszczególnych ograniczyć głównie to n a oraz które postępowanie badanie jak jest ustawienie elementów jego może, wynikiem materiału folklorystyczna" doprowadził Być wywiadach było nie kategoriach a w Bretanii, Z cecha ludowym, „cecha będące społecznych Pozwoliło ponadto ca i się wzmianki obszernego w. zespołu B r e t a n i i , gdyż Bretanii figury, spotyka grupowe można i forma z tych Układ wywiady zanotowanych 1 biblioteki. o i tradycji bretoński do­ terenie, się muzycznymi. Drugie tańca Rzadko tańców Dalsze własne liczbę krok jeden przez tego rozróżnienia geograficzne, 0 wszystkim częściej. bretońskim. nie grupy: z frazami w badań. się jego literaturze z a s a d n i c z y c h faktów, tancerzami. Diametralnie istnieją. zdecydowanie taniec z określony typy analiza że każ­ i miejscowe, okazało metody t y m określa akcji za­ dla opracowanie sprawę r u c h tułowia. między wymienione zentowany ność i oraz i Mianem zmian archiwa natomiast rezultaty, było, techniki materiał wywiadach określenie ruchu i grupami odrębne obszernej własnych sobie k r o k i e m t a n e c z n y m . Częściej wynikiem na tańca. i tych przede się p o s t a w ę z zdać struktury więc jako tak wyjątkowo było założeniem to f o r m a zgodność A na najlepsze tańca więc — dotyczą przesunięcia, wadze jak metody, prześledzić dysponowały oraz problemem dającej Należało się metody geograficzno-gospodarczo-spo- 1945—1960. N a j t r u d n i e j s z e analiza Pierwsze którymi sobą wymienionymi wypracowane Bretanii Podstawowym indywidualne. on latach nad systematycznie oparł zagadnień obejmuje warunków istnieją pozwalające ta -studia badania zagadnień, nad Część dokładne tych zmiany. jak t e c h n i k i pozwoliłyby Względnie łecznych, dego i które tańcem właśnie procesu, owa który i pozwolił formy. na Odpowiedź ewolucji samych określonym systemem wykształconych odruchów �RECENZJE jako reakcji przykładzie na doprowadzić słowa, i pewne studiów do to reszty powinien autor charakter mująca prostu i kilka rzemiosła. szych Noszą one s k u p i s k , które cyjną i społeczną tych dwóch podlega żadnemu lub jednostki. są zjawiska cująca założenie taniec grupy cerzy takiej taniec sobie Dzieci W ten Na pod wspólnie przy elementu społeczności tańca: i między sobie nie fakt, że w ramach jest jednym wspólnie więc — polowych więź staje Taniec wyłącznie Poprzez pra­ podstawowe charakter zespo­ ekonomiczno-społecznych. dla jednej, włączanie na wiek, generacjami gesty się Tak jest odrębnej nową grupa charakterystycznego bez względu ona powiązań życie. nie nie prac stanowią zespołowość: na rodzina społeczności stanowi wzajemnych posiada jego figury przyswajają i mniej­ produk­ rozpatrywać wzmożonych czynników społecznego. od Jednocześnie nie Nieco handlu komórką szerszej odpoczywającą. analizie łącznikiem odróżnieniu należy obej­ zgrupowania: centrum zrozumiały pracę ową specjalny gmina uprawiają. do podczas kątem odrębności środowisko stanowi rolnej. ją tle jej jest Ekonomicznie powiązań tym na i forma i płeć określo­ zespołu czy grupami zostają tańczącej do społecznymi. przekazane grupy tan­ stanowisko tak, jak prawie przyswa­ dialekt. Przedstawione repertuaru od posiadać które w natomiast taniec bretoński tu się odrębnego niewielkie stosunków włącza Tam wspólnie że tradycja to specyficznego ludowy Najmniejszą produkcji wzajemnych c z y środowiska staje 10). Jest lokalnym społecznej. współdziałanie grupę się bourgs) więc i uwypuklających nie stanowi sytuacji automatycznie. jają i w s z y s t k i c h członków społeczne W partnera. uzasadnienie wieku jak (s. a co z a t y m idzie, pól, stają (les kolei rozpatruje Guilchera, znajduje Więcej: nej pracy w tak ruchu" krainy to p r z e w a ż n i e (les v i l l a g e s ) . z tylko tej pośrodku planowi To nie administracyjną Są całokształt organizujących się historię powstania taniec na powinno przecież do osadnictwo, miasteczek społeczną. przejawów zamienia łowy, i autor rodzin najlepszych jako lecz ewolucję efekcie etymologii samym polega merostwo; wsiami t y m systemie gospodarczą, tę w Bretanii jako specyfiką ekonomicznej sąsiedzka w zgrupowania z Francji ferm. zespołowemu Pomoc wszystkie miana rodzina; — tym jednostkę kościół, gospodarczo. parafii zrozumiałe tylko a mieszkających nazwano jest samowystarczalna gminy wystarczające Główną i grupy płaszczyznach: co g o s p o d a r c z o - s p o ł e c z n e . reszty Podstawową posiadają mają zrozumienia ludowej, celtyckie). rodzin ośrodki śledzić odrębny. od fermy się tańca, „Gesty . z w i ą z a n e .z n i m r o z p r o s z o n e zaścianki, większe gestów. warunki charakter rolnictwa. stara tradycji się o m ó w i ć p r o b l e m a t y k ę kultury Bretanii (dziedzictwo geograficzne, po Istnieją również autor warunkiem postarał charakteru Odrębność etnicznej historii podstawowym gdzie kraju więc g e o g r a f i c z n o - której terytorium, A przekazywaniem poznania jest W a r u n k i część, w sytuacje. nad 599 — powyżej rodzaju sposób wyniki tańców, omówionych badań jego form, zostało stanowią tło do melodii, tempa kilkanaście szczegółowej i podstawowych tańców z terenu analizy rytmów. całej Dolnej Bretanii. Na i zakończenie dokładność. nych wywiadów, Jean-Michel dologiczne, cyzją należy Piętnaście podkreślić lat kilkaset pozycji G u i l c h e r a , która natomiast wzbudza własnych od najwyższe wyjątkowy badań, literatury, mapy wprawdzie strony może materiałowej walor kilka — pracy tysięcy oto solidne nasunąć — z rzetelność zweryfikowa­ podstawy określone opracowana jej dobrze książki refleksje podziwu meto­ godną zainteresowanie. Anna Zadrożyńska pre­ �RECENZJE coo P L A C I D E Vieux en Książka czesnej cy Economie et (Colin) 1962 Paris Placide socjologii autor gleby RAMBAUD, Maurienne, Rambaud osiedla szczegółowo i roślinność poświęcona górskiego czynniki de jest doliny charakteryuje jako sociologie la historii Maurienne warunki montagne. i w ekonomice Alpach. geograficzne, kształtujące Albiez charakter oraz W życia le współ­ części klimatyczne, i styl — I pra­ strukturę mieszkańców gór. Część et I I , najobszerniejsza vicissitudes niczej). Składa nach (całość dążeń do górali III na w ma poświęca i uprawy bez roli, pracy, przeszłości rozwiązania przemyśle — ich historii, lecz we X I w., okres miejscowym i zasadzie tłumaczy ekonomicznych współczesnym problemy. górali i hołduje okresu demogra­ z nią biedy przeszłość problemów stro­ ekonomicznej problemów Rambaud 198 płynności i związane polityki niepokojących do roi-* na X V . , historię 2 wieków sytuacji obecnej założenia społeczności historię X I I do Permanence tytuł: omawiających od historię nosi zmienność wstępem) perspektywom kultury i wiekach 1 7 6 8 г., rozwiązanie szuka nie w w obraz zasadnicza, rozdziałów przedmową 1536 do przyszłości i (Ciągłość głównych końcu z samego I I I autor jednak 5 pracy komunalnej od i w widzi wynika nie górali nią podniesieniu już tej rurale s s . 284 p o z a autor Autor części w liczy w communautě poczynając Część mu; się (1758—1958) cuskich. W la samodzielności odrodzenia ficznej Jak de fran­ zacofania turystyce. historycyz- teraźniejszość. i socjologicznych przemyśle i technice oraz turystyce. Anastazja LUCIEN BERNOT, d'Ethnologie), Paris Monografia mi V I Section RENÉ opracowana pod względem wej Instytutu Etnologii pod nazwą nografii Travaux nego i za Somme, nych, w village w René frangais jeden de z tomów l'lnstitut normandzkie w (L'Institut powodu porównaniu z pozycją serii Nouville), miasteczka, demografię wydawanej swego jest nauko­ przez Instytut na krańcach przez autorów zacofania miasteczkami cadres opis ekonomikę rolniczą la okręgów. vie nouvilloise warunków i mo­ ekonomicz­ sąsiednich de wyczerpujący i działalności wybrane niezwykłego obejmuje auspicja­ UNESCO Seine-Inférieure zostało innymi pod pomocy d'Ethnologie. okręgu Bresle, Blancard przy charakterystyczną mémoires z i Etudes d z i e l i się n a t r z y c z ę ś c i . P i e r w s z a , - Les życia historię badań badań Beirnot des Hautes przecięte rzeką przedmiot kulturalnego Lucien i stanowi et miasteczko Monografia (Warunki przez Pratique metodologii Nouville, un 1953 de I'École departamentu Nouville B L A N CARD, Kojdecka geograficz­ przemysłową oraz handel. Część życia druga, osobistego) znacznie jest Rozschach, Murray'a monografii zawiera i charakteru czajów dzieciństwa, rzy dają poprzez obraz na i Raven. A rozdziały mieszkańców panujących w wiek badaniach więc pod społeczności młodzieńczy rodzinnych cercie i de testowych badania poświęcone Nouville małej stosunków Le obszerniejsza, oparta metodą la vie individuelle trojakiego psychometryczną. analizie kształtowania wpływem otoczenia, miasteczka. dojrzały i społecznych aż w (Krąg rodzaju: się do T a starości Nouville. od i część świadomości obyczajów Poczynając testów i zwy­ wczesnego śmierci auto­ �601 RECENZJE Trzecia podział innej Nouville na wolnego, W tej cuskiej do zjawiska służyć recenzowanej o Albiez — jest też temu inicjatywy steczka. badaniami wśród małego tomie że ce co do do ten nic nie Polskiej" bowiem pracy poza w rozdrobnienie — w ostatnie Placide społeczności zamknięty obraz To bowiem świetle ani pod ubóstwa bierność czemu W Hambaud wiejskiej OLDEHOGGE, wyraźnie szłości, szczególnie owocnie Olderogge drodze wadzony miki krąg się k r y j e . D. okresu, nej Tytuł wsi lub Nouville jak przezeń Jedná 1 N. S. N. P. mia­ zilustrowany z też jest wciąż się nich to naukach lub Oczerki różnych po istorii metod poznania historycznych. uboższej źródeł w badaw­ daje Badacz przekazy ze sposobów sobą założeń pisane, coraz praca postępowania zestawianych cały się prze­ h i s t o r y c z n y c h . Interesująca różnorakich w zaś tego, brak dziejami podjął ów i w na weryfiku­ proces metodologicznych, Afryki , 1 razem XV—XIX zbyt го. może j a k również szkiców praca tak żywiołowo problematykę zakreśla przepro­ toku stosunku formy, którą w źródeł wiedzy składa się z poświęconych do ujął pisanych stan i pole­ wszechstron­ zachodniej terytorium wąsko _ w ilości niedostateczny Omawiana siedem tym dostatecznej jeszcze problematyki. Kojdecka zachodnio-europejską. chronologię Olderogge, w. swego t e są t y m c e n n i e j s z e , że Zachodni Przyczyną w. integracji kompleksowo słusznych zajmujący Sudan w przykładem rozwijającej, (s. 1 4 — 1 5 ) , nim ce) się także Ustalenia literaturą do różnorodnych podstawie XV—X/X przedmiotem zamierzchłej do dobrym na w tendencja historycznego, szeroko obecnie roko to­ kulturalne, 1960, s s . 267 zbliżonych bardziej wzajemnie. z bogatą Czarnej. obu i pozaeuropejskich Sudan zaobserwować jest został Autor nie nauk sięga poznania jących się Zapadnyj współcześnie współpracy ostatnio D. ludów Moskwa—Leningrad Występująca częściej eko­ w gospodarstw sobie ma jednak względem zacofanie' monografii fran­ np. udaje". miasteczka? wsi testowymi. i s t o r i i kultury, czych, czasu testowych dla jak monografii, rolna, badań nietypowe się w y j ą t k i e m obraz wyjścia wynikach Nouville, się konsekwencji występuje na nietypowego kultura Etnografia D. tej c z y zainteresowań Anastazja i groupe wykorzystywania pewne „tu „Etnografii w i możliwości na obszernej nie wydaje zacofana zubożenie, głównie mieszkańców tak socjologicznym, Jaskrawiej się odpowiedzieć Nouville podobny; de administracyjną, przynależności się i n f o r m a c j e i c h wykształcenia, przeświadczenie, tymże ani warzyszące brak w l'extérieure o organizację dotyczące znajdują opierają się uzasadnieniem le Vieux, nomicznym, pracach autorzy jednego et omawia itp. występujące monografia groupe nią) i opinie zaś Nouville, starają jedynym leur poza poglądy obcych fatalistyczne chyba i końcu mieszkańców podstawie apatia, jest społeczne, stosunku dans grupie społecznej. W podsumowaniu na i w grupy grupy kulturalnych i L e s nouvillois część, (Mieszkańcy z treści, swą dla Afryki za sze­ jaka pracę za (szki­ wcześniejszego zakresu dwóch dziejom nieco rozwiązywa­ odrębnych różnych części. społeczności D. O l d e r o g g e , I. P o t e c h i n [ r e d . ] , Narody Afriki, Moskwa 1954; C z e b o k s a r o w , Narody Afriki, [ w : ] Oczerki obszczej etnografii, pod red. T o ł s t o w a , M . G . L e w i n a , M o s k w a 1957. �RECENZJE €02 Sudanu tury Zachodniego, starożytnego graficznym fia), w mapka ców, Afryki którym których dem są wnioski atlantyckiej w Sudanie przyjść musiała gólnie w obróbki żelaza zdaje Siady skiej kultur kultury Nok na zarówno mizując o autora a Fulbe żelazo" społeczna (s. pod i in. 16—17). kowala, funkcje). bytujących przemianom szcze­ początki możliwość Songai, „czerwone gospodarki uprawy, dość j a k również łatwe Bliższe wykazuje uprawę roli zajęcie się również nowe (rzekoma geneza eliminuje. Analiza źródła jakieś o antropologiczny w świa­ wpływem zagadkowym pisane) w porównawczej Słusznie determinanty, ry­ może (zestawia­ natomiast, gospodarki pracy (liczne 5 zastrzeżenia typami). charakterze nei metodzie glebowe co d o źródłowych pozwala z Pewne zbieżnego ludy środkowym) . obejmuje narzędziowy nad protomiej- pole­ kopieniaczej, które wykluczają europejskiego. malajsko-polinezyjska, związki Nigrem idącej zetknęła niskorosłe 19—26) inwentarz swego pochodzenia ustalenia. K r y t y c z n a weryfikacja podstaw nad uprawnych. etnograficznej zacofanym (s. z nią wykopalisk przez (zapewne roślin się stanowiska (tumba) chronologicznie zamieszkałych Libii i która już songo Wobec 3 szczegółowy klimatyczne typu zaś, białe . i c h współczesnymi przekonaniem Olderogge ludy przynoszą kultury kopieniaczej omówienie uleganie terenie drugiej aspekt od tym Nosicielami miastach zachód neolitycznych z z na czarnej, jest ludnych omówienie zbyt sprzężajną istotnie wywodów Wykluczają Hausa, się zewnątrz, poświadczają językowe później z archeologiczne, z kowalstwem, dopiero grupy pojawienia jeśli świetle (pozycja może Dowo­ językowej sprawa i obróbki, ludów ujęcie późnokapskich), ciekawy technikę motyk nieliczne takie roślin odmiany południowy i opisy), wzbudzać nosi U związanych miał uprawy ludy Herodota Szerokie D. ulec Dane 2 i określonym archeologicznych. tradycjach •groidalne nie później wyobrażeń Sudanu były (o przekazu sunki i p.n.e. przez jak i historyka. stratygrafią, Semitów. się p o t w i e r d z a ć początków południa Nigrem r. od omówione zbadanych istocie. W y k o p a l i s k a (por. tubyl­ islamu. neolitycznych z 500 poznanym ludów ideologii ok. gospodarki jeszcze W kul­ geo­ hydrogra­ pokrótce jest jego w y t o p u pewnie opady, plemionach zagadnieniem historii równoleżnikowym dość Śródziemnego. datowane na tam z środowiskiem klimat, tak dla lingwisty, w ze jest rodzaj marginesowych Morza metalem przekonań domości znad żelaza Etnografia o czy tak było Nok, już nie Znajomość znajomości jest Zespół jedynie związany są szkic wstępie układzie powiązania Osobnym żelaza. wątpić, dolinie przejęcia miedź Mande. o językowych materiału Olderogge i Zachodnim jednak grup Pierwszy na terenu, strefy środowiska języki, cennego D. Mossi można wyraźne charakterem czasem źródeł. zaznajamia (ukształtowanie się przemieszanie z publikacją Zachodniej rozsiedlenie, Silne dostarczyć jest (s. 5 — 3 6 ) zarysowują n a s. 7). Z autora. druga Sudanu ludami żydowska, hyksoska (antropologia, stwierdzić, chamickimi, że choć ludem istniejących lud oczywiście przy­ teorii itp.) etnografia, pasterski Fulbe dotychczas skutecznie je językoznawstwo, Fulbe wykazuje rasistowska „teoria H . A l i m e n , p r z y j m u j e n a w e t 1000 r . p . n . e . — p o r . e d y c j ę r o s y j s k ą Doistoriczeskaja Afrika, Moskwa 1960, s. 263. A 1 i m e n , I. c . H e r o d o t , Dzieje, e d . S . H a m m e r , t. 1, W a r s z a w a 1959, s. 133. O b a d a n i a c h n a d technologią i ewolucją narzędzi afrykańskich por. r e c e n ­ zję K. M a k u l s k i e g o , A. Leroi-Courhan, J. Poirier, Ethnologie de 1'Union F r a n c o i s e , t . 1: Afriąue, P a r i s 1 9 5 3 , „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 6 : 1 9 6 2 , s . 4 4 0 . O s t a t ­ n i o i w P o l s c e t e n t y p badań zyskał wartościową monografię: Z . P o d w i ń s k a , Technika uprawy r o l i w Polsce średniowiecznej, W r o c ł a w 1962. s 3 4 5 �RECENZJE chamicka" wych) (Chamici nie wchodzi skiej szkoły nosicielami w śródziemnomorskiego wa, iż tworzy faktów i błędną swobodne na odpowiada Bazą określony wienie ności, nych źródeł (s. oddala i „obcy, barbarzyńca"), sa) znaczy jednoczenia Przykład zestawień się i której — o legenda Hausa legendzie „o filiacji mu walce można o praojcu Hausów — po Jednakże już że ma­ jest ten porozumienia zwykle raz uważa znaczeniu wyraz miastach z Songai typu starszej państwowo-organizacyjne się w jed­ wspól­ Olderogge 1 0 . to (hau­ Lud przezwiskiem Hausa" politycznych względnie Tradycje zabar­ człowieczeństwa siedmiu tego przyj­ Poczucie przemawiać, się o gruncie Berber 8 konkretnej Mity pojawia więź układach w na plemiona. się i na­ migracji wyraźne języku H a u s a się źródłowe 69—76). to obdarza dawnych w. „Hausa" społeczną odmawia szczepów (s. W sfal- pochodzeniu X I w. arabskie zdaje 9 o dan Fodio. X V I inne Swoi. sposób, itp.) l u b kolejnych czerpali w typu uwypukla nie ilustruje wartości miast—państw Hausa tego powszechna wszystkich śledzenia odzwierciedlenie co wiadomości ten dobrze ugrupowania z ale wiernie inny zrozumieć Niemy zapisana, dość też L u d z i e , Nasińcy, w — łatwo koncepcje noszące Wtedy przez teorii hipotez antropologicznemu szkic Etnikon Barbaros 30—33). szkodli­ rzeczywistych które typowi sięgających języka. (s. tyle uproszczenia założenie, Osmana Hausa. o językoznawczych wyrosło nosicielom (greckie język" mowy Bełkoczący, Późno jak rodzaju: „mowa, którego (czasem: kazuje w plemion jego przytoczony Hausa do kronikach, z powstaniem wspólnoty dla w jest wysuwane i hausańskich) narodowości Olderogge 7 pol­ domieszką Nieprecyzyjność jest argumentów z sensie). zbliżony gołosłownie (B) podstawie każdemu szerszym zapisane są na przyjęto że (w podstawie późno nadany przezeń tutaj (arabskich nazwa przezwiskowy, priori tematyką I świadomości teriał obcy, i związane zbiorcza samonazwanie na wschodu, ukształtowanie dziejów A kultura 63—77). pisanych ze i przyjmuje doprowadziło poneolitycznym, język oo archeologicznych państwo­ terminologii berberyjski antropologiczne). metodyczne metodyką ideologiczne pierwszy za Hausa Hausa i organizacji najnowszej interpretacyjną i etnologicznych. Olderogge analizy ściu konstrukcję materiale (N), źródłach (archeologiczne źródłową, rodowości na twórcami to w element negroidalnego podejście antropologicznych syfikować i Fulbe głównie 6 odrodzona dziejowych zbyt łatwo (E) teoria kultury, rachubę. P i e r w o t n i antropologicznej Neochamioka wyższej 603 podań, wiernie i (pocz. wzory, X V I z których odtworzyć państwowości znalazły prze­ procesie w.). drogą całe (Bornu), podobne Bawo. P r a c e ośrodka łódzkiego i w a r s z a w s k i e g o : T. H e n z e l , Badania struktury rasowej ludności Afryki Środkowej, Ł ó d ź 1 9 6 3 ; A . W i e r c i ń s k i , Analiza struk­ tury rasowej ludności Egiptu w epoce przeddynastycznej, Warszawa 1963. Zresztą właśnie wykrzyżowanie się elementu В z E daje komponent B E , tj. tzw. t y p 6 chamicki К . H . H o n e a , A History of the Hamitic peoples of Africa, „Wiener V o l k e r k u n d l . M i t t . " , R . 4: 1926 n r 2, s . 2 1 1 — 2 1 2 . C. R. N i v e n , Nigeria Past and Present, „Afričan Affaires", t. 56: 1957 n r 225, s. 265—274. L . K r z y w i c k i , Społeczeństwo pierwotne. Warszawa 1957, s. 43 n . P r z y p u s z c z a n o podobną genezę n a z w y : Słowianie. N i e m i e j s c e t u n a s z e r s z e rozważania, trzeba jednak z n a c i s k i e m podkreślić ogromną rolę języka jako nosiciela, t r a n s m i t e r a i k a t a l i z a t o r a r o z w o j u odrębnej, p l e m i e n n e j , a p o t e m i n a c j o n a l n e j k u l t u r y , t a k p s y c h i c z n e j i b y t o w e j , j a k społecznej. A . S c h a f f , Język a poznanie, W a r s z a w a 1964. U Słowian np. Psiogłowcy. A . B r u c k n e r , Słownik etymologiczny, War­ s z a w a 1 9 5 7 , s . 4 1 1 . D o b r y m m a t e r i a ł e m p o r ó w n a w c z y m s ą też s t a r o ż y t n e i ś r e d ­ niowieczne legendy geograficzne od Herodotowego Cyklopa poczynając. 7 8 B 1 0 1 1 �RECENZJE 604 Powstanie wie X I X w. nym i Osmana przez czynnemu łecznych i cechy rodzimego wyżej wg zauważalne śladowani łeczny przez ulotnych (także Hausa, wszystkie i tych Naukę kretnych postanowieniach cytaty cieli Dużo dlowym z pism) miejsca Saleh, złoto, wów gai dobrą (wypar­ się w Nauka jest Sudanie później. za prorocy, silny w przez obcych ludów Wyrazicielem po zawarta religijnej swym w formie kon­ (język, polityozno-ekonomiczne rozporządzeń wciąż spo­ listów społeczne ii r o z e s ł a ł zabytku, są prze­ akcent możnych. napisał tego zbiorem Zachodnim Podobieństwa dokonany ręce który stabilizować oddziaływującą, antagonizmy wymowa 1 2 rozpowszechnianych przedstawionych mającej swej pracy środowiska na paciorki dla jeszcze centrum hadlu ówczesnej położyła przedstawi­ burzliwą wymiany na równowaga polityczna, ku wschodowi w Handel etnograficzne bez wymowa faktów verbis pracy w w wtedy przytoczonych z jego przez nie spotykamy. handlu przyciągnie szczególnie towary organizacji wymiany z siłą pośredniczące, tzw. (systemy opłat Badania Bogactwo nieodpartą wpły­ w. uporczywa i Son- agresja X V I w.). był Ma­ Zachwia­ skierowały potężnym, byłyby badacza muszle granicznych, państwo historyczne, faktyczne płacidła, (Kumbi, miedź, sformułowania każdego wy­ solanek dobroczynnych handel Zachodniego — z go Hausa. problematyką autora Sól szerszy: (schyłek osłabiły ma Związany miastach był X V — X V I Dopiero zjednoczeniu Sudanu południe Z han­ nieustannej rolnej. towarowy w drogom (el-Bekri). wymagał ziarno. i ekonomicznego w. uprawy świetności szlakach w X I na Timbuktu. rozwojowym. się i korzystało na żyoia gospodarki hodowli okresowi dziejach zapoznania jego — rozboje bodźcem od różnorodne krzepnących dalekosiężny działającym temu już asortyment dalekosiężnego handlowi strona wysuniętych choć Maghrebu, kres ręce w Olderogge Ta układ produktów zboże, z D. 37—52). źródłową koczownicy głównie tkaniny, poświęca (s. strefowy pożądanych wymieniali Gao), rokańczyków o Stosunki panującej w spo­ niezwykłą . polityczny dan Fodio, Europy s e k t y , krążą drogą oddał mu ideowo-religijna i scholastycznej kazuistyce, wyraża dokumentację wzajemnie stronnie religii przyniósł, prawnych Zachodniego ożywionego z tworząc ideowa Obiektywna panującej. w Sudanu Sahary ludu, poło­ socjal­ warstwach nadał wielostronnie wewnętrzne Osman niższych nieco 1 społeczną. charakterem miany był Braci. państwowej szczególnie z dla warstwy władzy sytuację ostatnich i w konfliktom heretyckich lecz itd. Przewrót które w wykrystalizowały Europie, Hausa dzięki konstrukcja duchowieństwo haseł) korzyści, państwie tendencje w wykorzystujących interesów uczone islam) państw powstania ruchów im propaganda wierszy Fulbe, najeźdźcy uniwersalistyczną jak i nauk, podbój charakter -szczegółach: w ś r ó d państwo głoszonych najeźdźców przez i niewątpliwie znaleźli ludowych religię — w się religijny do prawidłowości, nawet 78—91) odpowiadająca pogaństwa zorganizowaną podobnej i zbliżone i (s. powiodły jakie Społeczny ekonomiczno-społeczne cie Fodio Fulbe poparciu, Hausa. dynamikę dan lud myt, chybione. takiego rozważań historii kauri wszech­ językowe D. Jest 1 3 organizacja to expressis Olderogge pieniądza itp. czy ), czy (sól, też instytucji Najnowsze badania z tej p r o b l e m a t y k i : T . M a n t e u f f e l , Narodziny he­ W a r s z a w a 1963. W l i t e r a t u r z e p o l s k i e j n a t e n t e m a t z n a j d u j e się n i e w i e l e : J . C z e k a n o w s k i , W głąb lasów Aruwimi, W r o c ł a w 1958, s. 1 5 0 — 1 5 1 , 3 4 3 , 3 8 9 п.; z e s t a w i e n i e materiału porównawczego: J . L i p s , U źródeł cywilizacji, Warszawa 1957, s. 218—243. T e o r i a płacideł i pieniądza n i e k r u s z c o w e g o została o m ó w i o n a o s t a t n i o u R. K i e r s n o w s k i e g o , Początki pieniądza polskiego, Warszawa 1962, r o z d z . : „ P ł a t k i l n i a n e , sól, s k ó r k i k u n i w i e w i ó r e k s. 102 n . 1 2 rezji, 1 3 �RECENZJE "targu). Pozwoli wionych ono faktach z chodnioeuropejskiego na prawna (o się kupców, porządkowej jeszcze na Problem metrologiczne cyzyjny system szerzej conymi niego od dłowa w późnego państwie Sokoto w X V budowane opartych ujętą na ramy przez organizacja jak gdyby wczesnofeudalny bowiem przekonująco darczej przekształcający prawnym) siebie warstwę ziemią (chłopi). Ustrój miał państwa charakter z dwóch grup. (barori) pały z wyrosła wielkiej zany był koto wzięto hausańskich. przyjmowana z do „Dzieci urząd języka Podbój jest za­ ochro­ sarkin kasuwa dzielących był w sarki) niemal przez im koczowników rozwinięta Klasa, niewolniczego genezie przez i władcę, feudalną ustroju więc statusie przez Fodio składała arystokracji zaś grupy tu gospo­ dan feudałów niższa społeczna jest i uprawianą przedstawiciele daje również państwowy Osmana Obie raczej specjalności prawnej z wojen na a jak ustroju różnej w. producentów Prawidłowością tytulaturę się faktami socjalnych aparat Warstwa to zabytkach X V — X V I według ewolucji wojowników. tzn. wzorowano w robociznach, władcy, nadawanej bardziej . (o wyniku Całą 1 6 państwa z struktur lub źró­ 115—136). się związanych 92—114). tytuł. (s. przez proces niewolnicze zastępów i baza niewolnicze) politycznie przerastania europejskim dworem Zachod­ konfrontacji setniczy powołana (yan poświę­ Sudanu bezpośrednich naturze i szkicami niewolniczej. w ziemskiej nich pracy okres z pre­ tematów feudalnego Hausa wzorce warstwą zależnych władcy" listy autorowi steukturą własne system rzesze ciekawe miedzi, grupy Rozwijające Olderogge ludzi ludów tendencyjnych tworząc związanej i osobnymi wytrzymują urzędnicza). w nadzwyczaj dopełniają ustroju (s. dokonany przez i (bilali) cegiełek (różne powstałego Hausa, oraz Dostępna feudalnego z szeregowych własności i nie przez szerokie Fulbe, określony późnych odbierana wolnych są 53—62), ministeriałów Sokoto rodowo-plemiennej (s. średniowieczu zbliżony pracy zastosowaniu ukazany w przedsta­ kręgu wymiany. rodowego przyśpieszony w czuwa soli, niewolnictwa w. państwową i niemy) współczesność. niewolniczy gruntowa służebników przepominają na szerokim Renta po samoistnie prawne) organizację produkcyjnej. którym polityczno-społecznej tytularna wyrastało głównie (ścisłe i dworskiej rodzina W do przywileje pośredników dirhemie) części przeżytkami historiografii Songai historii X V I najazdu stan się i Teorie językowe: (złoto), kruszów arabskim sprawą oraz państwo i się 92—114) (źródła na średniowiecza Songai (tzw. h a n d e l rozmiarami ustrojowej zająć nad instytucja pierwszej (s. sokotańskiej we oparty rozdziały pozwoliła 1 5 kopalnicze targowy", natury. instytucjonalne grupy. (określone problematyce szerszej analogie regale „pokój numizmatyki trzy ; prymitywnej wagowy pojętej Pozostałe ł 4 wnioski pewne sądowniczej), poszczególne wymiany kwestie z i budować można feudalizmu obcych władzy pewnością zauważyć 605 — swą z „sługi" siłę czym państwa podbitych zbliżone struktura czer­ zwią­ So­ państw rezultaty — instytucjo- J , K u l i s z e r , Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t . 1, W a r s z a w a 1961, s. 9 5 , p a s s i m . N i e mógł on jeszcze uwzględnić cennego w y b o r u źródłowego T . H o d g i n , Nigerian Perspectives. An Historical Anthology, L o n d o n 1960. P o r . kwestię późnoantycznych kolonów, przejściowych form niewolnictwa w e w c z e s n o ś r e d n i o w i e c z n e j S k a n d y n a w i i ( S . P i e k a r c z y k , Z zagadnień kształ­ towania się feudalizmu w Szwecji do końca XIII w., „ K w a r a l n i k Historyczny", nr 3 : 1 9 5 9 , s. 7 8 0 — 8 1 7 ) , c z y też p o ł o ż e n i e średniowiecznych serfs we Francji. I. J a w o r s k i , Zarys powszechnej historii państwa i prawa, Warszawa 1961, s . 84 i n . 1 4 1 5 1 6 �RECENZJE 606 nalna ludu podbitego Przeciętnie dowódcami władcy tak w — feudałowie wojskowymi, w swoim patriarchalnych —• s . odrobkowa, wych naturalna i dole tej i drabiny, wyzyskiwanych zanych do połączyliby jednak się tę w prawny zyjnie określone. nieckie i talakawa ny trzon im część w Wiara jej Nowego nymi i i przychylnie zbliżoną też (schematy, były z samym protestu przywią­ pewnością skomplikował nieustanne nie przyjęły eksploatacji (por. własnych, chętnie dość włości się 1 7 . precy­ je­ poszczególnych rodowych opierali walki islamu osadnictwo komendację również i były europejskie przyjmując oceniane ustrój na (dukiya), niewolnikach, formując z nich głów­ (s. 1 1 5 — 1 3 6 ) zamy­ ogólnej zabawy) gospodarki z zwyczaj się również przez w kopieniaczej, instytucja z w zresztą długo się, w różnym (iyali). Z pobudzić roślinną, poświadczają ro­ stopniu pod rodo­ w dzień spokrewnio­ uprzywilejowane stwierdzić i można obrzędy przez płodność dowodzi wielkich się między Songai skoki była przed­ ustrojem zwyczajach i jeszcze klasyfikacyjnego. obdarowywania U ideologię według .obraz patriarchálně] źródłach magicznie co Hausa. rodziny wegetacją rysują małżeństwa tradycyjnych mu 118—1,26) charakteru rodziny wzajemnego kąpiele zapewne związany nie m a (s. odpo­ jedynie przedmuzułmańskie). chrześcijańskich, t z w . małe wielkiej odpowiadającą Hausa i zachować wierzenia wydzielają społeczeństwo ognia, i wyraźnie czasem (shara) ono pozostałości mające obrzędów, źródłowe) etnograficzna ekonomicznej pozwolił pierwotne jak Hausa podstawy społeczny podobnie teksty Jest u ludu Rozwój pokrewieństwa gospodarczej, niecenie rodowego pracy. których Zachowała (rytualne dycji z wiązać instytucję: tych formy państwowe gospodarcze, System zumutu). roczne ter ludności chłopów europejski rodo­ na form talakawa które socjalno-politycznej rzeczywistość Roku. (aurem roz­ sadyb kategorie w i (renta admini- wiejskie różnych się cucenawa niewolnikami Władcy ustroju miniony niezależności trzeba gospodarkę wojennych i Kolonializm stworzenia stanowiska obrzędy patriarchalnych, wym Rozliczne Zachodniego, lub lenn. muzułmańskich, autora względem do omawianej formie rodowe Terminologia dzin dążyli powierzchowna. stawienia stosunki — żyjącym chłopstwo rozrzuconych roboczą niewolnicze rumde, strukturacji neofitów bardzo wspólną niewolników siłę (talakawa) interwencjonizm przekształcały wyzwalanie, o przeżytkach szczątkowej (zwyczaje, na handlu Sudanu nadawanych badawczą wiadającej z podległy armii. Rozważania kają formując rozwojowej osady tzw. wysokie swej oraz (Fulbe). wyższymi i sądowniczej wolne sfeudalizowały społeczną. i Zakładając feudałowie powierzając kauri) i osobiście chłopstwem prowadziły warstwę Afryce ekonomicznej wczesnofeudalnej. po popytu grupę niewolników, od 100). F e u d a l obciążających władcy czy w duchowieństwem ewolucję. branieckie), niezależnych (s. tzn. w zibiegoistwo) tzn. plemionami Status z władzy które rodziny), wsi niewolnictwa poganami, i perspektywie jedną pełnię — wpływem naturalną Źródłem z W lennami (gida), 1 0 6 n.) (powstania, (Węgrzy), łącznie j a k też w o l n y m (wielkie (s. pod ziemi. 4 pieniężna terytorialną Europie podatków możnych zależnej w grup, jednak Wielkość rodowy wspólnotę niewolniczej miał wspólnotach 102—105). ustrój jest (cucenawa), stracyjno-gospodarczy sadzając to władali lennie nad niewolnikami (gandu czy wszystkich ogień przyrody. nowo­ podczas Charak­ wielowiekowej również źródła tra­ archeolo- M. M a ł o w i s t , Niewolnictwo staroafrykańskie jako czynnik stagnacji społecznej. Referat wygłoszony 1 2 I X 1963 r. n a S e k c j i s p e c j a l i s t y c z n e j „Historia kolonializmu" zorganizowanej w ramach I X Zjazdu Powszechnego Historyków Polskich w Warszawie. 1 7 �RECENZJE glczne. Instytucja Zachodniego związana nych była z nie systemu tría). Zapewniają świadczenie to odrębna wybór 12 dokonany z logicznym zdarzeń, edycji część G. D. Olderogge. kacji, nych całości plemion obrzędach, w pierwot­ rodu rodowymi i wzajemnych kooperację drugiemu małżeńskim; zależności gospodarczą (fra­ (zwyczajowe pracę także transkrypcji zapewniają został pracy pozycję w skompensowany różnej natury: pozwoliło i metody rozbudowany aparat jest czynią Afryki dostarczają oraz połączony z omawianej o nauce ze konkretnego cenny materiału Zachodnim pisanych dziejowy. zostały przy czy Mark­ kompleksowo na tle bogatej Wielostronnie publikacją w innych archeologiczne radzieckiej. wkład róż­ szereg rodzaje nie tylko walory, dwa z też źródeł po do­ że jak zasób staranną te Obszerny tematyka, proces autora doku­ publi­ geograficznych Sudanie Szczupły Wszystkie pracy wy­ udo­ językową opracowania, zastosowane w autor żałować, Pionierska i zinterpretować także Dzia­ kierunkiem Zachodniego) jedynie językowe, naśladowania. niedostatkach, Sudanu Należy opracowanie i nazw etnograficzne, ale pod ich podstawie. Olderogge badawcze krytyczny, godny na sięgnięciem i chrono­ interpretacyjne wprawnym odtworzyć k o r z y s t n i e wyróżniając ZSRR, imienny, poznania D. porządku Faksymile opracowanych (języków literaturze. 1 3 7 п.). (sokoto), pracowników paleograficzną łacińskiej. szybkiego (s, Hausa p r z e k a z a c h , które badawczą wyrazów w możliwości indeksy: Olderogge. zachodnioeuropejskiej, aneksie, weryfikację a one zespół Nauk tych badaczy. D. się w grona samodzielną są Akademii źródłową dialekcie dokonał wielkie na publikacją Uszeregowane jeszcze szerszego pracy jest zachodnim zawartych kryje mają założenia umiejętnie, realiów trwałą co . 1 S w Tłumaczenia komentowanych historycznych sistowskie w wielu różnych jednego normami i u w funkcjonującymi łańcuch Olderogge Krausego 245—254), nie w. powodzeniem D. pozwalają oraz ustaleń literatury więź napisanych domagająca antropologiczne, i dla (s. indeksy X V — X I X źródeł silną Instytutu Etnografii cennej względów nowych z drogą etnicznych, spis pierwsze określonego opisują. części, 210—244) literatury pełniają w po tłumaczenia zestaw i tą (s. A. Bogactwo tylko mentów się podporządkowania zamknięty pracy które Afrykanistycznego stępnione z widomie tekstów, łu korzystał lecz spotykana przejawiająca małżeńskimi związki tworzącego one żywo usług). Druga, Jest podboju, społecznego, i formami Zwyczajowe z pokrewieństwa", (s. 1 3 0 — 1 3 6 ) określonymi fratriach. wynikają „żartobliwego Sudanu 607 źródłową pewnych badania nad historycznego do tylko dziejami szerszych uogólnień. Jan P R O B L E M Y dowego Warszawa Afrykanistów, „Wkroczeniu noafrykańskie nomicznym... w Afryki G. Berlin, A. jako ostatnich i nowej latach światowe, nigdy problematyką 1 8 zu Akra, grudzień z Pierwszego 1962, p o d Międzynaro­ red. S. Strelcyna, 1963, s s . 246 towarzyszyły się materiałów A F R Y K A N I S T Y K I , Wybór Kongresu Tyszkiewicz poświęcone natomiast Afryki. K r a u s e , Hausa B e r l i n 1928. siły liczne politycznej konferencje głównie nie zwoływano Takim właśnie Handschriften na i problemom dotąd sejmu sejmem in arenę kongresy der międzynarodową regionalne, politycznym uczonych miał Preussischen się ogóli eko­ zajmujących, stać Kongres Staatsbihliotek �RECENZJE 608 w Akrze" — wyborem czytamy Kongres, wersytecie świata. jak Myśl 1960 r. W ciele o w Afryki, ria). szeregu prof. Głównym kanistów rodzimych, delegatów skich (73) mieli opłaconą szonych o toczyły światowej forum dla wisk Polskę w w Twórcom Studium ów a histo­ Ibadanie (Nige­ Kongresie Afry­ zaktywizo­ więc z delegatów Ponadto ilość góry afrykań­ Afrykańczycy uczonych całokształt spoza problematyki referatów zagadnień wystąpień ich wygło­ afrykańskich przedstawicieli szeregu artystycznych. Nic więc charakter nie było Akrze w repre­ znany Ustalono Obok znawców w uczeni nie były wtłaczanie miał się szczególności stać dla dziw­ bynajmniej całej jak imprezy najszerszym afrykańskich środo­ dziejów kontynentu. Dzięki Afryką, obecny, Nie miejsce resowań Afryką naukowa myśl jakiej Strelcyn. Pod wybór cel tej jak energicznej i j e g o też referatów najszybszego szybkiej więc na Warszaw­ dostarczenia imprezy pracy bogaty redakcją wygłoszonych Uniwersytetu międzynarodowej otrzymaliśmy Badań do naukowej zespołu wybór redakcyj­ tematów ludność roku przebiegający jej na trzy uczonych. dostarczały Europie z za­ i tylko M. niekiedy relacje in. obszernego i zaznaczyć, takiej, mówi, dlatego żeglarzy że nie i do dekolonizacji że a w kupców, stawia ewolucji najwcześniejszym interesowała połu­ całość Pierwszy, roku zawierającego innej zainte­ 1950, afrykańskiego Herskovits nie na dzieli okresy. „kolonialny" znakiem przyczyny Herskovits Ame­ dyrekto­ położonymi zasadnicze 1890, d r u g i , pod Warto obszarami murzyńską. t u n a s t r e s z c z a n i e tego europejska w J . Herskovitsa, byłego A f r y k a n i s t y c z n y c h . Kreśli o n ewolucję afrykanistycznych do afrykanistycznych Melville szczególności przez wyjaśniających wśród badań niedawno a w wystąpienia. hipotez z Rozwój zamieszkałymi wiadomości Afryce, przyświecał „przedkolonialny", ostatni, dr Stefan Afrykanistycznego materiałów referat zainteresowań ciekawych Studium Programu Sahary, prof, reprezentatywny przez zmarłego dnie najdłuższy, Akrze afrykańskiej. otwiera amerykańskiego od w później znaczeniu. naukowych o na znaczna obejmowały i Kongres dziejach największe liczba współczesnej. jak świata, opracowania resowań stwo i i organizatorów Afrykanistycznego wygłoszony oraz całego czytelnika problematyki Wybór ra rok wyjątkowym ryce bowiem opracowaniu polskiego kresu sumie widownią referatów, jak w przedstawi­ został w X X V sierpniu obserwatorów. niejednokrotnie Przeciwnie, reprezentował się skiego. nego w charakterze był i nieafrykańskich. sekcjach Kongres również College całego w zasiedli zgromadzenie Natomiast jak lecz Uni­ z Plenum pierwszą Prezesem intelektualnych, literackich i afrykanistów Kongresie, o 9 tę na osób Moskwie intelektualnych. tak, by delegatów w w skalę, University środowisk dawnej, poziom szablon. Ameryki. było 1962 r. 450 umysłowych. ukazał rąk sławie, Zamierzeniem jednolity w uczonych, zarówno jednolite. w się szeroką Afrykańczyków Kongres. Kongres środowisk że na zarówno przez rodzimych nego, na i Afrykanistów. Afrykanistyozna afrykańskich, rektor kraju liczbę podróż Czarnej, ilości ok. przygotowującym organizatorów każdego przewyższyła Obrady Dike, ogółem obradujących tak będących Kongresu 11—17 grudnia Sekcja na Europy afrykańskich przybyła Afryki wysunęła uniwersytetów Onwuka dla dniach zgromadził Orientalistów, badawcze największej liczbę w i zakrojoną wysiłkiem jak wanie Afryki К. się organizacyjnym, środowiska afrykanistyki, Problemów) Międzynarodowego (Akra) zwołaniu naukową tylko wstępnym odbył Kongresu komitecie nie słowie Pierwszego Legon jego imprezę zentujący ryk z wiadomo, Ghany Międzynarodowego Afryki w materiałów się ponieważ bliżej mnó­ kilka zainte­ okresie wiedzą wiadomości te �609 RECENZJE nie bardzo zgadzały pularnymi kowane pod wśród i nazbyt naiwne połowie cechy mocarstw wielu X X badań, zajął łamach czasopisma choćby P l a n pięcioletni dyńskiej Szkole nistów-terenowców. opartych kanistów, obserwacje wyszli z badań na S. tyce w Niassie, są odrębnionych doprawdy dyscyplin nauki i techniki w w Afryce). autorzy mogli przez Sporo stawia rii i sytety i Kongres jak dalej (badania znany potem i in. czarnym konty­ się u c z e n i w prak­ badań Fafunwy wy­ też tradycję archiwa, ustną, i wiedzę dziejach i bogatą w przed­ swego w pochodzące materiały kon­ zasobne, społeczeń­ tylko z wy­ lingwistyczne. traktowaniem t y m względzie Wy­ przewod­ systematyczny z „europocentryeznym" odegrania referat nadspodziewanie nadal przed­ afrykańskich afrykańskich. o niezwykle archeologiczne, wykopaliskowych, do ludów zwięzły czerpać obszerne, ogólnie znane. afrykańskich sposób zarówno zerwania jaką W winni (Rola dynamika nazbyt społeczeństw historii Problemach Potie- a nawet mało I. Baffoura (Oświata są n a t u r a l n i e i omawianym ZSRR, R. P. T y m niemniej interesujące Dike. kampanii rolę, Babs badaniom w Nauk Afryki), współczesnych w materiały konieczność wzrostu ogólnych wydawnictwie, Greenberga Roberta (Historia poruszających należałoby i G. Armstronga będące środowisk ciekawe, gdyż Etnografia obecny (Rola wyrazem zainteresowań kańskich 39 - jale miałyby histo­ uniwer­ afrykańskie. wystąpienia i L. Mair reprezentują Akademii zagadnienia niezwykle historycy. O m a w i a doniosłą referatów wianym H. nich z których prowadzonych podkreśla mono­ takich, przedmiotem krajów A. problemy Onwuka wykorzystywane, rysuje Z K. społeczną wyczerpująco. zamieszczony źródeł, murzyńskich, rywkowo Autor poświęcił afrykańscy mało stwach węzłowe Kongresu, i oraz w omówić t u należy on rodzaje tynentu a Poruszane je lon­ prowadzący Fortes, I. S c h a p e r a się w afryka- uczonych-afry- Wilson, zainteresowań staje przedstawiciela Afryki) czytelnika uwagi więc niczącego Wagner, Afryka ekonomicznej rozwoju nich polskiego mienić Czarna wystąpienia niezależności dla M. Na wymienimy naukowych. [Problemy są G. wzrostu polityczno-gospodarczą materiałów stawione rozmiary świata. china aby Wybrzeżu, że choćby G. nad Pondo), Bysantium), badań nowoczesnych Rodezji, (badania Black wywodów Malinowski. Spośród wymieńmy północnej Hunter The (autor Złotym części Problematykę społeczna M. w 2 nega­ przedstawicieli przyszłych połowie X X w. D o badań a f r y k a n i s t y c z n y c h włączają wszystkich zbiorze w opracowania w jak i Malinowskiego kuźnią terenowych. Malinowskiego, lud Bema, Nadel zasady przez po­ podciągnąć Afryką naukowych artykułów, były i skompli­ uzupełnić Bronisław Prowadzone badaniach było przez nie planu szereg seminaria je zbyt pozytywne, głównie rodak, on Afryki. szkoły zarówno miejscu nasz powstawały ze ówczesnym Imponujące nentem dla można opracowaniem Anglii szczegółowych naukowe Bagandzie), r. opublikował badań J . Richards, badający w 1928 tym przyjętymi były zainteresowań początkowo w w aby wzrost ukazuje Ekonomicznych Tam na którzy się „Africa" Nauk szybki sposób od murzyńskie niespodzianek, prowadzonych że filozoficznymi, Kultury Herskovits Nie wzmianką, afrykanistycznych A. dostarczały i 1 w. tych koncepcjami europejskich. Przedstawiając kolonialnych. Herskovitsa grafii, z ogólnymi schematy. X I X w. tywne się uczonych własną poruszające P o l s k a , t. I X stan się kulturą. i znowu zagadnienia, wystąpienia afrykanistycznych lingwistyki budzenia literackich szersze wymienić w badaniach świadomości Są to nas badań narodowej wypowiedzi zupełnie nie w oma­ Josepha lingwistycznych) afrykanistycznych). a r t y s t y c z n y c h . Materiały u zawartych lingwistów, Dalej Afrykańczyków przedstawicieli to znane dla nas problemy afry­ szczególnie z zakresu �RECENZJE 610 murzyńskiej literatury, Afrykańczyków nieraz Bambote inteligencji w zarówno językach wypowiedziach kombo roli w czy takich uczestników Ezekiel Maphalele, afrykańskiej ' n a życiu społeczeństw Niemniej tradycyjnej, miejscowych temat interesujące były szkolnictwie (Philip murzyńskiej (J. H . E. referaty wych. W grupie kiem innowacje w tradycyjnych W ryczną. w wydana Czarna Matka skiej", autor łeczną zakresu wyżej wiącej w i jej sztuki temat afry­ afrykańskim syntezy muzyki i Problemach wyników referat lingwistyczny medyczne jako Richarda Pankhursta kilka referatów społecznych być może a/rj/kanistj/ki obserwacji źródło badań nad na temat obrzędów religijnych zawarto 20 r e f e r a t ó w już będzie języ­ (Tradycjonalizm przyczynkarskich oraz nauko­ przedstawiciela dziś w one wartość itp. na histo­ przyszłości uznany Leszek Dzięgiel za afrykańskiej. Matka, i Państwowy Instytut próbę Wydawniczy, Ta autor ujęcia szukaliby gdy War­ ze historii — czytelników, dalszych przy dla elementów fakt, ktoś że nami wiele prze­ europejskiemu wszystkich częściach reprezentowanych drugiej woli — wybranych tej pracy zainteresowani wiedzy o od przez etno­ jeżeli pozycji już stano­ wspomnienia omawiana następnych pisaniu którzy przed dyskusyjne, zaczynamy na jeśli determinujące spo­ problemów rekonstrukcję znana Pol­ sytuację rozpatrzenie zwłaszcza pierw­ „Etnografii Afryki. przeanalizowanie założenia baczne poprzed­ dwu szereg tez co n a j m n i e j Matki względu lub na za Wiele W 7 jeszcze niemal Davidsona dwiema trafnie o n a bliżej w wyzysk. dotyczy Czarnej t. prawidłową nie była uznać uwaga jedynie chowa zasługuje należy w rozpatrywał zupełnie latach, książkach poprzez za w Basila z odkryta. można oraz imperialistyczny ostatnia to Takie przyszłych Davidsona ale nowo i nadzwyczaj nadal na czasach, kiedy 1 poszerzeniem uznał Lądu. razie omówienie historię A f r y k i Czarnego która na na szczegółowo książka tematycznym znaleźć wyzwolenia z nich pozycji, rozwinięciem Ajryka omówienie synetetycznego niniejsze poprzednich na w już niektóre fałszywe. i Stara się kolonizatorowi, latach związku kontynentu, nie tylko ostatnich ścisłym niezwykle wspomnianych Jeśli w przededniu historii choć zgoła dować się który w budzi zorganizowano grafów, które Manowej literatury na temat na posiadają Polsce nie pozwalających odkrywcy Afryki w omawiał szłości A f r y k i jest także poznawczej Czarna dokładniejsze Konga tajemnic nia a afrykanistyki nauki pozostaje z Ajryka czyli których nie Dadie, poglądy estetycznego w Problemów; Kongresu, DAVIDSON, szych, w z przez 1963 Trzecia z oraz instytucji treści dziejach B. się rodzimej wygłoszone zjawisk wystąpienia Etiopii) Prócz Bernard zamieszczonych w znajduje 246 s t r o n a c h Pochodzą BASIL szawa na tematy. przełomowy nimi, Tanganiki), referatów dalej historii pisanej kontrowersyjnych Nketia). szczegółowych afrykańskich sumie rozmaite pt. z właśnie staroamharskim, jak W ścierające rozwoju ogólne E . S t r e l c y n a , p t . E t i o p s k i e traktaty Polski i tej grupę Kongresu, widzimy realizacji wychowania Njau dotyczące współczesnej, kontynentu. referaty Kwebena Odrębną wreszcie tworzą i europejskich. kierunków czarnego kańskiej, j e j t r a d y c j i i iprogramu jak i Afryce obecnie pogłębieniem dwu praca spojrze­ zjawisk historycznych, okresów historycznych mogłyby jedynie poprzednimi i jej historii. zbu­ pozycjami Dlaczego �RECENZJE używamy tu zamierzenia do zarzutów, wianej i trybu przypuszczającego, autora nie w które książki, dziejowe skich — z druga autora które zaś rewolucja sensie kulturowe nowo samej rozwój jego w dezintegrujące jednak, coraz w niczym" tów zaczął historii rozpoczął poszukiwania rozmiary tego i względu poczęli z pierwszym publikacji, które i pozwalają końca przestał istnieć, m i m o Davidson malując Czyni dyskusyjnej każdy — w czy tego sposób na podstawie takiemu układowi kompleks stosunkach oczach X X znacznie z ten tzw. w. opinii Inna łatwiej niż w Czarnego że czasach tych która w obecnych, ale jak najlepiej wszystkich przez podróżników sytuacją krajach. pojawiają w i W nie­ również opisy podróży od Afryki ilości roz­ zaczerpnął się okresie z Afryki. Afryki właśnie XVI w do zasadzie niewolników ją sugestywny wówczas sobie po zupeł­ pisana jest może błąd tę właśnie realia opinię dlatego jego że książ­ od prób autorów. skąd wypływa Europejczyka być tylko wyzysku bynajmniej biali. do omawiana się, trafny założenia, przeciętnego Odpowiedź co ówczesnych zorientować jest z odróżnić przez i widzieli zdanie prostu usankcjonowanie nie Ameryk autor niezwykle jak właśnie wprowadzić aspek­ obu zniknął. wychodzi Lądu. że „niewol­ wszystkich pamiętniki wyrobić możemy na Afryki, opisów Afryce charakteryzujący środkiem publicznej, sprawa, i sugerowanych łatwo Widać o ówczesną p r z y t a c z a n y c h cytatów wyższości swoistym Autor realiów mieszkańcami jest nam dla takich lektury rzeczy sposób na przejrzenie Afryką nie barwach, tej wskazując eksploatowanie to m n i e j s z e j w takich Afryce W krajów niewolników XX, pozwalający tych w materiału a z w z w czytelnik — Interpretacji coraz wieku obiektywności. przedziwny kompleks w z Afrykę niekiedy potrafi Dzięki w inteligentny fałszywej ten korzysta jednak eksportu początkach czytelnikowi to problem pojęcie. mogłyby było Liczne panującej to historii wydawanych się Proble­ Starej działania. cytatów handlu do — wiedzy wyjaśnienia najwcześniej Francuzi. iż s a m w y w ó z w okresu Afryki. w afrykańskiego. pogłębienia które autora nieprzerwane niewolnictwa problematykę celu sytuacji którym etnicznych niewolników ukazały ale wylansował bezpośrednio arenie dotychczasowych wolne, kontynentu do najwięcej stopniu że kulturowej, zdaniem Davidson poszukiwań tego t y m okresie odtworzenie grup w — choć niszczącego tych Hiszpanie, na zmiany na, i i dyferencjacji które materiałów, jego się mniejszym jeszcze, nawet i chronologicznie czasie w nowych zapoznali i powolnej w W jej stanu społeczny eksportu z w w., i zmieniły z wielowiekowego problemowi Davidsona etapem na XIX i które afrykań­ powiedzieć, publikacji że w stosunkowo Anglicy ka fakt, Portugalczycy długim nie którzy na oma­ autora ludów poświęcił kontynentu. zjawiska wszystkich handlowców, Ze do się niemal przywiązywać Afryce oddać prawie się on tego w rewolucje, zapoznania rozwoju ludów miejsca n a rozwój zagłębiania „niewolnictwa" Naturalnie się przez hamująco poświęcił autor czy ustosunkowanie „niewolnictwa", można miejsca uwagę okresie że przejdziemy reprezentowane dwie całkowitej sporo wpływy miarę większą dlatego, jednak inne wynikiem poszczególnych której, wiele przeżyła była wpływając rewolucji odkrytej, pozycji Chyba Zanim tezy ten kontynent okresie bogacenie na nie dynamicznego w ten się — nich (w nastąpiła pierwszej z element zniekształciło mowi a przedstawić wyrwało wprowadzając warunkach) afirmującego? uzasadnienie. Pierwsza żelazem, ewolucji nie zrealizowane. takie, uprzednio zdaniem oblicze. a zostały spowodowały należy ich materiałowe Afryka pełni 611 i jedna, grabieży wynalazkiem XIX w było XVIII obecnie w. mamy do �RECENZJE 612 czynienia jeszcze ze Drugim jących są stałe z zainteresowania 100 l a t rodzajem stawowego, rały wzrostem choćby źródeł, zapiski kontakty Europy się które autor poczynione między (głównie z w Europą, Anglii) podniósł księgach Afryką do Ameryki dochodziła zapoznać nie się z towar. w one A że księgach były inaczej w do Anglii i W wpływem cennym i ponad było mówić ludzie władzami przedstawiać to specjalne ze pod­ te zabie­ pokupnych na na lepiej statkach że nie przyczyn, przeznaczone zniesieniu wojskowe Nieco niewolnictwa ścigały wszelkiego okręty prze­ rodzaju przemyślnie ten skrupułów czy administracji. względów jak przewożono wszelkich bardziej być mógł ich zdobywania, których oficjalnym na Afry­ więc nie mieli specjalnych tym musiały liczba Któż pozbawieni jednostki niewolnikami Statki szczególnie towarzystwa zrozumiałych zabezpiecza­ sposobami też po źródła których okrętów, cokolwiek, niemalże statków Amerykami. tysiąc. i zyskiem, więc poza się Odtąd w czynników gach ekspansji wówczas stan prawideł etnografów dane doku­ ukrywane pierwszym kilkadziesiąt Cooka czytelnika się, jak tez i i j a k ułatwiają lub pracy hiszpańskich; nie tylko ale przede chociażby Tak w pożyteczny. i odpowiedzieć do lepszego w tym odniesieniu na i należy, w tego dwu autor jakie jeszcze poszukiwań udział nie w podró­ zasługą autora szczególnie łatwo zorientować materiałach nieczytelne omawianej jeszcze admiralicji rodzajów już w rodzaju Można dotąd i nie­ przez nas portugalskich bardzo historii kontynentu rozmiary księ­ próby Ostatecznie angielskich, pozostało Davidson słabo sposób n a m się d o i n n y c h części ś w i a t a . tych i h i s t o r y c z n y c h , które archiwów zbiory wielu Davidson niewątpliwą Davidsonowi że fragmentów okrętowych) pytanie, biorących procesów zakresie danych. na od się w dziedzinie te materiały możemy część ciekawe podstawie ksiąg na statków Jednakże pewnych dodać w bez­ współczesnych Naturalnie rodzaju Dzięki oprzeć znikomą zrobienia głównie tego historycznych wydawały jednak bogate z wykorzystać zrekonstruowania i fragmenty są etnograficzne dla źródła lat i z tubylcami, możliwości tendencje zależności stanowią egzotycznej". okrętowe odkryć jedynie wszystkim w więc i opisy wysp, odkrywców. potrafił nowych niezwykle podróżników rycznej do celu kultur, w źró­ topnieć rodzaju czy kilkuset kontaktów i nowe korzysta wielkich t o , że czasie księgi materiałów wykorzystał rodzaju wyraźne wszelkiego ogólnoludzkiej bezcenne „etnografii wydano Natychmiast kultury różnych lądów n a m one z r o z u m i e n i e innych zrozumiałe. w zupełnie który atrakcyjny wiele tego zaczynają zdradza latach, gdy kilkudziesięciu niekiedy tzw. autorem, jest dla świetle otwierające czy innych Matki wartością kultura w rozwojem napotykanych lat temu nad prymitywnych tę k u l t u r ę k s z t a ł t u j ą c y c h , z a p i s k i z n a j d u j ą c e Europejczykom do ich przeszłości rządzących źródeł a sprzed poznania się ludów formy, kultury przynoszące postaw oryginalnych Czarnej cywilizacji, tej do znanych grupy tradycyjnej indywidualnych interpretacji zastanowić odizolowane swojej okrętowych, żach t y m miejscu materiałem zrozumienia i trudno w s z y s t k i m broń palną, a z niewolnikami zazwyczaj rangi obu niewolników, nawet zatajać do towarów i przede armatorzy poza kiedy kiedy przedstawiające w to handlu chyba epoce, zatracania jest czym niszczone. pod do i nikogo zaczęła Francji, Warto deł. wglądu dotyczące zgoła byli względy niewolników. menty handlu okrętowych sprawa wożące wyłącznie kilkuset, a właściciele nieczuli n a inne by do systemem kapitanowie, żywy i wywoziły niekiedy o okrętowych a ładunki k o n t y n e n c i e afrykańskim, a więc alkohol ki Afryką, temu. dużo, i to afrykańskiego, by wspomnieć holenderskiej. źródeł próbuje przybrał (opisy dojść handel ówczesnych prawdy histo­ niewolnikami �RECENZJE w Afryce i pierwszy jakie został zainteresowania oświecenia, w się a ruchów przodowania Nic w handlu oficjalnych oświadczeń jej obliczaniem ekspansji. Nie pansja w ta przez ulega n a obronę cych o odwrotnej jącym spod pióra część Anglika Zawdzięcza stuje, ale to silnie cowuje ją opracowanie nastąpił sobą wielką i mieszkańcy, jej która obiektywnie oręż Europejczyków w swoje prace ze micznego :yskuje jest rozwoju. wielu sowań i zrozumienie nie ich swych płaszczyźnie bowiem że eks­ i mówią­ dezintegru­ przystąpić gdyż i do wyszła poglądy nur­ pozycję z do ulega uczestników to b a r d z o i tej krajami walki, się w poszanowania razem że w rozpra­ historyczne Afryce, ma okresie, przed Afryka do Nowego świecie, k a ż d a jego że stając rozwoju, praca, stanowi Davidson po stronie który dziś kiedy przewiezionych bardzo poprzez tych, przed szczególnie dyna­ i e n t u z j a s t y c z n i e , dzięki czemu tego rodzaju społeczeństwu i umożliwi na nowej i wyzbycia rewo- problematyki, c z a r n e j , niegdyś t a k efekcie afrykańskimi miejsc. wykorzy­ wprost tym Ameryki, Rozbudzenie Afryki — temu, perspektywy konsekwentnie sytuacji ale i drogi rasy celu on do wątpliwości, rozwijają naśladowców. tym współczesnym o równouprawnienie względów w chwili. W historię n i e w o l n i c t w a Nie pierwszych niekiedy Murzynów we zachodnioeuropej­ z międzyludzkich potrzebę potomkowie sobie krajów dzięki niewolników przyniesie wzajemnego się przytoczo­ danych Matki, powraca może stosunków rozwijanie z do nastroje pozycjach, pasją, współczesnej stosunków ilość należy jakie Matce swoich i eksportu upośledzanej. dalsze wykazanie, jedno tez i i c h — Czarnej w poprzednich zwolenników lepsze innych swoich walce Czyni i jasności stanowi jednym Anglii źródeł, starannością zrozumiałych stopniu rodzajowi również słusznej jakimś nowemu przedstawia nowy w jednak zajmować biologicznie uwagą Dziś według imperialistycznej ale d o Czarnej zajmuje zasłużoną przez większą honor rozkwitu. narzuconych stosunku Davidson ,,dehumanizacji" jak w najwcześniej wątpliwy jedynie celu była zaanga­ (przynajmniej postęp, niszczącym a zwłaszcza roli Afryki rozwoju przyszłość, zdobywają którymi w szczególną wyniku tym krajach wyniku na i Ojczyzną angielskiego. wspominaliśmy, procesu w świata dzięki podkreślił ze z obiektywizacji J a k już jest z n i k o m a i reprezentuje nie t y l k o ma cywilizację tzn. o jej Toteż historii również lucyjności. którą w w prac w okresu początkowo handel przypada politycznych, kolonie gros Davidsona, społeczeństwa odegranej byłe ten tych może raz niewolnikami w Anglia już rzecz największego stosunków) Afryce medalu, jego nastawiona jej argumentów w Anglii, posunięć że mniej po Początki handlu. handlem właśnie okresie układ wątpliwości, działaniu. to w pewnych przyniosła stronie Niewątpliwie skich i w s z y s t k i c h książek tujące że zwłaszcza Afryki poniosły tej t e z y społecznie lektury do z nie sięgają na podobnego walki ten literaturę. Afryce agitację stosunkowo im, a aktualny jakie efekcie nych ona stosunku strat, i niewolnikami w mocarstwu rzecz Temat bogatą w zakrojoną zaprzestania na i Lądu. niezwykle niewolnikami dziwnego, choć Czarnego już szeroko Anglia więc handlu, liberalistycznie temu handlu całkowitego burżuazyjna tego dla z a sobą rozpoczęto później Francja. zakazano skutki 1 ma intelektualnych XVIII-wieczna żowana jego problemem którym ograniczenia, tych były poruszony 613 się temu angielskiemu krajowi płaszczyźnie, dawnych zaintere» ułoże­ czyli konfliktów i na nie­ nawiści. Omawiając szczególnie Jest to osiągnął na kwestię trzech zrozumiałe największe rozwoju regionach: ze względu rozmiary. niewolnictwa Afryce na fakt, Historia w Afryce Zachodniej, że tego autor Kongu uwagę i Afryce właśnie tam handlu pokazana handel jest swoją skupia Wschodniej. niewolnikami w Czarnej �RECENZJE 614 Matce w sposób poszczególne całość, historyczny fakty, wskazując czynami kolejne a wywody wionymi i rolą, wiadomości W szczególną tematu oraz jących się nika jasne postawiony w niewolników poszczególnymi i i Davidson jeszcze muszą refleksje gdyby nie refleksje, byłych na temat, choć niemożliwe. Afryce ono pióra spod największy tłumaczeniu, zentowane z Czarnej w teriałów opisowych, powtarzania materiału, nie potrafił niku czego żący. Nie tylu kułu, z autora. odkrył, nam chcąc bo sugestię, niekiedy traci zwartości na temat że przytoczeniem sztuczne w znacznie że bo inaczej, zmuszą to ekspansja już po europejska uwagi, z rodzaju nie jest się dziś umieszcza tego też są że wyszło nacji mającej podobieństwo że autor swego w tak jego podjęcia jeszcze bardziej do celowe byłoby cytatów epizodycznych a całe przerost choć w się typem w wy­ nawet nu­ i poświęcenia tomy, w ma­ niemal jednocześnie entuzjazmu, miejscami napisanie zawartych partii, związany zasugerował problematyki napisania ostatniej jest wrażenie ilością, t y m zakresie tej Davidsona, Matka. można czyni jej zapre­ w Czarna jak zarzucić prac jaki prze­ tezy można wysiłku, jej potrzebą główne znaleźć pozycji, Matce o za z poprzednich jakie takiej pomyśleli bowiem n a m przytłaczający, najcelniejszych klarowności. Polsce przemawiają tak wielkiego można, się rozbudowywanie i w nas nadmierną słuszności ten tego, słabiej Czarnej całości ten wydaje zaprzeczać na by obdarzył przekazać strat, swoich zupełnie Niestety ani kul­ które dzieła t y m godniejszy o elementy, wzajemne Sądzić swego historii, zasadzie wydaniem widzenia że postęp niewolnikami Obiektywność wywodzącego książki W uzasadniać których nadmiar stron, wysunąć się jaki jest c z y t e l n i k t e n z n a już się punktu cofną więc między bezpie­ wyglądałaby wyrównania tej zakresu i luksusowym naukowego nie bogactwo poczucie statystykami, koniec na wpojona wojen handlu europejskie. pod Ta zahamować działanie tutaj polowań efekcie niszcząc niewolników. znacznie polskiemu. tego nie w y d a j e tłumaczeniem Z z mu w czytel­ jest Afryki. względy Matce wiedzy że z afrykańskim. i zaznacza­ Europejczyk uczynienie musiało drażliwego przeciętnego nieustannych na pewno a wydawcy czytelnikowi pogłębienie książce, kolonizacji inne silnie dokumentami straty, angielskiego, dlatego gdyż udostępnienia jego w co podkreślenia wyłącznie zajmuje tak Dla przynosząca eksport fakt Davidsona dotąd państwami, dziwota, i tej naszych tego jest powodem wielkodusznego niemal głównie Nie tu omó­ wartościami omawianiu właśnie dziełem metropolie licznymi jednak to destruktywne na przy­ poszerzania Basila w kontynencie się humanitarne, do autora na historia A f r y k i Sam udział Chyba to europejska najbardziej przyniosła a że to j e g o gospodarkę, widzi nad rozpatrywać materiałami, dziele Afryki. że ówczesnymi to s k ł a d a ekspansja dzieła, stała tradycyjną również ogólnymi w książka na niewolników, n a s przerażać. nad dotyczących tego Europejczykom, za się wiązać zorganizowaną miejsce bogatymi odegrać próbuje Afryki. zajęcia gwarantuje on się i europocentrycznych, i że i czas obiektywizm pracach lekturze kolonizatorów prostu na pozycji zachłanność odpowiedzialność sądów on ludów względu świetnie Nie zastanowić ona Davidson wewnętrznie zastanawiając niewolnictwa oskarżenia rujnując ale więc pewną rzeczy. powinna plemionami Autor tak w podbudowywuje najintratniejszego i c h sprzedaży turalny. ze stan skutki, biegu czarnych dzięki Afrykańczykowi czeństwa i wszelkich jest, procesy jedynie porzucenie we na dotyczącej pozycję i które może historii literaturze dialektyczny, innego warto jaką o tylko nie autora, wyżej, książki z nie takiego, i wydarzenia można dłuższego tej wyniku arty­ książce, czego jej jedynie niż całość �RECENZJE Dla etnografa książka wolnictwa przedstawia lecz to czyni zawsze ze ,,feudałów" afrykańskich choć należałoby wielu podobieństw wyjaśniają nizmu Nic a niekiedy w i z zasadzie pobudzająca mógłby do są z dla lektura w i miejscu społeczeństwa, przybrać te słabe omawianej opuścić jest dość Czarnej strony dość książki rozmiarów. wyrównuje marynarzy, dla C H E I K H niego myślenia. A N T A Omawiana DIOPE. poniżej mające dziedzinach Napisana L'Unité książka, za zadanie życia culturelle de l'Afrique zreformowania na tynentu afrykańskiego, wstępie jednak szoną w a książce Makulski Noire, Paris 1959, Presence Afri- światów: problematykę. tezą, Afryka społeczne tych i inne broni — a i w zwykłą. Sorbony, ma poglądów nie euro­ tylko kon­ starożytności. nie najlepiej tylko to — okresu przedstawiony wszystkich etnologii kulturalnej z w Na oddaje poru­ pracy mate­ tej pośrednio stosunku nej bowiem u ludów, tymi za je tytułu w południowego — tereny która więc na udowadniają jedynie do pew­ praca zajmuje rolniczych, dziwnego, w zwartą całość interesującej uzasadnia autor pod jedynie Dwa być założeń instytucje rozwoju opierały zmiany terenów zamiesz­ zasiedziałych od stosunków Właśnie dawna na społecznych tym różnicom Diopy. problem kultury poprzez światy odmiennych musiały pracy Ideę drugiego te etapie element względem książki. Egiptem. z jest Pierwszy domeną różnice. Anta omawianej afrykańskiego. dziedzinie zasadnicze Szeika najcharakterystyczniejszy tej że w pracy, kulturowym i Azji; Inne stałej swojej względem się pierwszym wymagającym strefami jest zrodziła ideologicznych. excellence par dwiema i Europy kulturowym, które pasterstwie ludów miejsca uznaje sens na przepaść, rozdziałach pod rozległe t y m idzie, u poświęcona Najwięcej wa za i wszystkich odmiennych pracentrum sobą ziemiach. Nic między jednoczący swoim co we aryjskiego obejmował między zaś i c h genezie autor i wnioski, w we paryskiej autora bynajmniej afrykańskiego, zupełnie kulturowe samych istniały społecznej niej dwu egzystencję kania, zdaniem zasadzie, w autor ze dzieliła ekonomicznych, swoją W zawarte pozycją europejskiego tytuł sobie północnego była że której koczowniczy, zawsze zaznaczyć, kontynentu — historii i nie jest widzenia wychowanka fałszywych również wydawnictwo punkt części. Główną zaś lecz wszystkim przeciwstawienie nich, etnologa, ,z d z i e d z i n y kulturalną jego wielu należy przede jedność nych kwestie przez afrykański i naukowego, afrykańskiego pejskich riał, opublikowana upowszechniać politycznego przez ambicję i też odkrywcza 200 caine, z które Dlatego Krzysztof ss. zaw­ mecha­ powierzchowna, dostępne. będzie mimo nie to Matki i trudno cudzy­ afrykański bez którego nie dworach identyczny) podróżników etnografów na t a k zastraszających Davidsona opisów metodologicznie feudalizm z nim bynajmniej nie­ X V I I I — X X , panujących tym że problem wiekach niepełny by praca Jednakże poprzez w stosunków można etnografa bo Afryki sposób podkreślić, zaczerpniętych względu w opisy nie jest nie dla warunkach tego i cenna, obraz funkcjonowania dyskusyjna. danych dzisiejszych choćby (w niewolnikami nawet bogactwo przyczyn jednocześnie że bardzo sposób fakty z europejskim dziwnego, jest jakiś Same mechanizm handel więc w zrozumiałych najsłuszniejszy. słów, sze Davidsona nam 615 kulturowym. jedności matriarchatu, ludów Stąd kulturowej wyodrębnienie jej od który afrykańskich chyba wypły­ Afryki innych Czar­ stref �RECENZJE 616 kulturowych logiczne w łonie większy takty na te kwestię. materiałowej glądami, Czarnej, się razem z to nowym praca Zresztą chatu Zdaniem od nych nymi sce autora skim, główną co z n a t u r y starczało kobieta, kobieta będąca oczywisty wypadku Jednakże od siebie w których te dwa wręcz nawzajem wzajemnych się kontaktów, patriarchálně mieszały jest określić niekiedy I tak w nocnych ty do wpływów. wypadku Ale również się z z całą Anta u życie osiadłe odmienne w w czy w Z biegiem czasu, wraz z się strefy tych typowy ludów ludów, i koczownicze, państw. I przejściowe, na poparcie ptolemejskiej obok widzi substrát bądź tej on północny takich wa­ węgielnym np. były oddzielone wielu punktach, rozszerzeniem których t e n sposób, bazę że rodzimą, tezy Europy typów a wiele napływ wpływami odmiennych t a k świat w południowy, starożytnej W zaj­ pierwszą politycznym, nie sobą cytuje którą Candace. ze w afrykań­ którym się to spraw­ klimatyczne wojen), życiu matriarchalny, i i świecie stykały stanowiło siłę kamieniem królowej miej­ element społeczeństwie i sprawiedliwości. nawet co na w trud­ zmieniać w w lecz z wówczas potrzebę mu i walka warunki społeczny, być oba odmien­ geograficznym, kolei, ona matriarchalnymi, się w Z czasie t y m , że dwu i stała uwagę mogła Egipcie pewnością, niektórych typy że matriar­ swoim z łonie wysuwało wykluczało patriarchalny Diope w rolnictwa porządek w nieustannie największą dobrobytu odwrotnie, z epoki pochodzeniem (co się tym omawiana teorii się niepewny miejsce prawa. przewodzić wytworzyły Egiptu „matriarchalne" i czasie tak rozwoju że metodologicznej. musiała zgodzić było był Afryki zapo­ ogólnoludzkiej. względem trzeba odmien­ europejskich, dyskusji w i e c z n y niepokój zwrócić fakt, przenikały. wkomponowujących południowym ziemi Hatszepsut światy, przepaścią, pod dla ustalił się afrykańskiego królowej tylko pierwsze gwarantką wydaje więcej i wątpliwości, ludzkość mniej największe przychylne głównie społeczeństwa należy musiano rzeczy n a każdego grała że po­ moż­ możemy XIX-wiecznej kultury egzystencji przyznano panowały krytyki już iż kulturalnej niej afrykańskich więc dzieł takiej prawdopodobieństwa dzięki powinniśmy gdzie ich przy sprawia, Jedności ciekawej od panował bazą się runkach nie gdzie dla mowała w Tam materiałach do p o d p a r c i a stopień gdyż ulega bardzo tym samym na komentarzach używać autora rozwoju odmiennych któremu gdzie gdzie w głównie na musiały spojrzenie z ugruntowanymi uwagi, patriarchatu, przynieść starożytnych przez przyjmować, do naj­ kon­ sprzeczność jaki pracę stadium j a k pasterstwo, fizyczną, swą położyć i prześledzić prawidłowe się i różnicami J a k wiadomo, spraw obiektem środowiskowymi, gdzie mężczyznę, rolę to warunkami ekonomiczny, i i i społecznym. pobytu, ność się się opiera tego, Nie mógł czasu dziś metodo­ i historyków. w widzenia zamiast zrodziły światów, również od Diope światów biegiem materiałów szczególnej rozpoczyna matriarchatu systemy autor reprezentowane przejściowego z sposób, a t y m s a m y m jednak godna stać Anta obu starożytnych jest popaść punktem może jako które nieeuropocentrycznym. sam autor przejść te tezy tym założenie podobieństwami utrudniające pisarzy różny praca wybitnie tutaj w sobą jest strefy, fragmentaryczność Niezależnie przedstawiają z naczelne nad charakteru dlatego z nietrudno ponieważ hipotez. związku zapożyczenia właśnie To studiów X I X - i XX-wiecznych je interpretować nych znać odrębne i Może przez W ogólnego zaczerpniętych opracowanych na zbadanie dwie kontynentach. pogłębienia afrykańskiego. źródłowych bazie innych od kręgu przemieszania tę na autora nacisk łączące pewne na wyrosłych zwolniło a dziś co materiałów. z kolei tłumaczy rodziny, wytworzył trudno zaliczyć elementów strefy w się elementy pół­ elemen­ on bądź afrykańskiej. wytworzyło starożytności �RECENZJE typ państw-miast, tradycji i państwa układu czuć mógł w on bez specjalnie stron. patriotyzmu tywnego było sferze ludów Wiele miejsca od aryjskim poświęca wszystkich ludzi autor z północy w sca na pesymizm i rozterkę. byli w tragediach i dramatach tragedie Ayschylosa afrykańskich jest i opowiadania u ludów w jęciu daną 0 o w Nie twór ile należący ulega więc naukowe i służy Wiadomo, zacofane etnologii że 1 które Diope w lub niesłuszności mniej Europie w daleko Anta nienia wyboru w które a dzieła, dla bajki, legendy twórczości o tyle stanowiące w po­ kiedyś w należy w co ludów autorstwem, więc który dla miej­ rozmiłowani wypadku t y m miejscu do przeszłości również świecie pod­ północnym, kolektywny, a więc Diope tego, dziwnego, przeszłość opiera a się nie innego by przez do erudycji materiałach autora. z imię im od­ ludów ukła­ były różnych obecnej teorii w celu udowod­ podstawach Ciekawe, że one stosunkowo antycznych, którym poświęcono głos trzeba się przedsta­ na być niniejszej temat t y m zakresie. drugiej w ręki recenzji spe­ bynaj­ Jedności Zaskakujące bez podania t e n sposób słuszności poważnym z a u w a ż y ć , że i a u t o r o w i Powstała w charakteryzowane czuły autor w to trady­ wiele afrykańskiego. autora, to j e d n a k i się nienaukowych zabrać czego swoją najbardziej chwili tych na którym i przekazów pełnej na na Niestety, przeszkadza do się w poli­ uczynić na kultury że scha­ arenę „aryjczycy'' jaki bardzo próba na powoływano kontynentu polu, h i s t o r i i starożytnej, Nie ład, rewizji to już prob­ swój Najłatwiej rządzili afrykańskie się Jest posiadających rzeczy opiera ma wchodzi miejsca. elementów podejmują referująca czasów, chwili. nim taki ludy Nic więc Diopy, teraz światem w analizę tomów. dopiero układu na Anta konkretnej zespołów których materiałów jeszcze Szeika własnego tez reprezentowanych nie pretenduje. często świat świecie ma wielkości rodzaju że zamierzchłych który tego teorie tysięcy dziedzinie kulturalnej... te polu tyle praca europejskich przedstawia tzn. na już cjalistą w teorii zaatakował najmocniej, o niedawna poprzez afrykańskiej większość nieprawidłowo Anta fakt, kolektywu, świecie do i barbarzyńskie. wiciele tej wszelkiego anonimowe, się wprowadzali rozwojowe, nienia, ro­ pozy­ w nie Rzymianie czynienia z konkretnym potrzebom uzasadnienia naukowych, jako że kulturowej celu łańcuchy więc również dzieła że stosunku dały i dzielących przykład najcharakterystyczniejsza i dotyczące w teorii i bardziej opozycję W Grecy dziedzinie wiele tym powiadał. tej charakter w pozycję. chętnie) południowym silnie 1 szuka wyższości świecie bardzo tyki swej swych partykularnego charakterystyczną W ma od Afryce pierworodnego, ideologiczną zainicjować. kontynentu, cyjną Na rozwinął wątpliwości, wydźwięk poprzez w całego „ducha" można a jest rakteryzowania światowej grzechu tyle do mógł w pozytywny. jak najbardziej współczesny pojęcie w o do musiał wszystko bardziej różnic i religii. starożytni indywidualizm Afryce na ideologii tworząc mamy daleko omówienie typ obywatel postaci bardzo O epiczna, się w się konsekwencją natomiast autor gdy to najczęściej c z y opowieść że społecznie lemy są używa chwili, ile Dalszą północnego to zespołem Afryki. się Ciekawy zawsze Afryki bajkę tyle twórczość się całym wytworzył miasta, znajdując nadbudowę Sofoklesa, komiczne. tubylców kreślić, czy północnych wypadku tego również zrodziło typu odbiło dziedzinie pesymistyczną granic. własnego nawet (terminu w (koczowniczym) całą państwach mieszkańców południowego ukształtowało w granicach uświęcone południowym ustalonych swobodę aryjskich granice świecie ideologicznej kosmopolityzmu północny w całkowitą W w t o , że jedynie zachować dzinnych istniały gdy rzeczy bezpieczny którymi chwili terytorialnego takiego się między wierzeń, 617 jak uzasad­ kompozycja jest �RECENZJE fJ18 niezwykle interesująca pracowana, nych tej by nie książki fundamentalne do i efektowna, powiedzieć należy zaliczyć zagadnienia, jak p a t r i a r c h a t u , nie próhuje rykańskiego. dla niego Tak dokładnie ników leży autora tej p r a c y . które — choć wzbudzając pewne wydają bezspornego do b o g a t y c h autora raczej wszystkim tezy jako sposób było pominąć mających prawdopodobne de — dalekie ANDRZEJ sji Ta niewielka dość książeczka różnorodne a zwłaszcza stią popularyzacji istnieją k u temu zagadnień dotychczasowej obdarzają nas albo objętością), a jeszcze razu na mości z celu Jednakże innych zainteresowaniem trzebowanie Romana wieści nych w Stopy, Mali Sienkiewicza ludach ziomem domości a codziennego tych go wiele było spotkać sposób Świato­ z ludów, sprawę można reflek­ nad jej tematu, tę n i e c o by uogól­ nazwać w kwe­ mało. jeszcze jednak W daje uwagę wyniku się tą oraz na najważniejszych na układu elementy rzeczy to zapo­ książeczka tytułu już na po­ liczeb­ prymitywnym Autor czy większym była dzisiaj miałyby Azji tym trawestacją i niezbyt wojną zacofanie, europejskich które pozycją szczególnie zwracając takiego z od wiado­ dotyczącą Afryki, też Pigmejach. przed opis tzn. Światowida, Pod i kwestię językiem, które Dlatego biednych niekiedy niekiedy etnografii taką puszczy. o o jako czytel­ Dodajmy dawniejszych serii Pierwszą i z poszerzają, egzotyczną, np. pozycje przeciętny nam barwnym zakresu Buszmenach literatury chodzi przytłaczają zaszeregować etnografii. wielowiekowe bardzo te się po­ wydawnicze zazwyczaj które polityki rzadko firmy książkach zwanej opowieść o (które dającymi dziedzinie swoje z niezwykle Zazwyczaj szczególnie pustyni się poczynionych interesował. Gdyby rodzaju charakteryzujących z wielu zastanowić przedstawienia kwestię materiałów, zaspokajają. ukrywa zaczerpniętych .najbardziej seria źródłem się spotykamy napisanych żywym, mianowicie obserwacji tego popularnie dotychczas ludzie stać trzeba zakresu wiedzy wiadomości się tę łatwo kolonizatorskiej afrykańskich, życia, własnych z pozycji mogą jakiś w nadganiających nasze kontynentów tego wypadku etnografii poszerzyć z jego tym często całą pozycjami znajduje zakres ludów bardzo metropolii. Makidski Tronu, formą etnografii. Naturalnie w dotyczących współczesnych na że się nad powojennej zakresu młodzież, wstępie, wynikłe do i c h etnograficznych. licznymi podświadomie, może publikacji. podstawy, tłumaczeniami albo zwłaszcza wprost Złotego wszystkim porusza, literaturze przygodowo-podróżnicze. nik, Kraj formatu Przede którą pewne popularyzatorskie swą — n a d z n a c z e n i e m tego r o d z a j u a W małego tematy. problematyką, nić, zycje na­ naukowe, 1 9 6 3 , s s . 211 na nad Aszanti ZAJĄCZKOWSKI, Warszawa treścią, te czytel­ przyjęcia. Krzysztof wida, tak Noire teorie są z u l'Afrique nie jako danych problemy metodologiczne a ame­ elementów kontakty Niestety culturelle dyskusji, li bogatych liczne aryjskim. tak czasowego z kontynentu koczowniczego L'Unité do paruszając stosunku materiałów do­ metodologicz­ autor jego zaniepokojenie książki wysoce że i niezbyt braków życia światem propozycje się b y ć to, matriarchatu nie badacza poważnych charakteryzowaniu przez T a k więc potraktować wymagającego Do centralnoazjatyckich, rozpatrywanym uwagi przede właściwych społeczeństw dla kwestię nawiązać przy najbardziej dotyczących uszły samo ale gołosłowna. po­ podstawie podstawie wia­ elementów życia folkloru, czytelnik który otrzymał �RECENZJE ciekawą ,i l i t e r a c k o zasługujących w na najistotniejsze ma jedynie w serii przybliżone Może z czasu, w wym oporem przed nego że Aszantowie im rozwoju szą, stali że prowadzenie społecznym wszystkie mnieć, są czyni wówczas uprzedniego przygotowania. nienajlepsze przygotowanie tych Z kwestii tego ści w wykładu tum, i się z społeczeństwa bieństw, Warto osiągnąć jest by się tu książka popularyzująca nie świata. Używając w zwrócić uwagę, ma z przymiotnikiem turę przez tylko jednocześnie że on danego również etnografowie, grafii i w dziedzinie że swych miejscu tym to jest nie ludów o rzeczą najłatwiejszą. Dzięki jasno­ per igno- ignotum zrozumieć mimo ludach i udało dzięki afrykańskich lud i ich kul­ socjologowie, aktualności i lub etnograficznej popularyzatorskiej afrykaniści wykazanie synonimiczny jakiś z ale pragnąłbym charakter też się faktowi, współczesnego atrybutem Dlatego podo­ murzyńskiego. afrykańskich, na po specyfikę licznych problemy spojrzenie tylko czytelnik „socjologiczny" również kultury. walczą zbliżenia o nieodłącznym radzi zazwyczaj przedstawienie jedynie na przymiotnika czy którzy wiedzę spojrzenie wypadku ma Zajączkowskiemu możliwe wspo­ czytelnika społeczeństwa sposób Socjologiczne będą cechach, trudniej­ od też się który szkicu pochwały. dobrze modelu było o tyle nie przygotowany zupełnie kultural­ zaawansowania takim było krwa­ dzięki społecznej, czytelnik nie i jedynie rozwoju więc ksią­ Aszantowie, wymagają godny nawet jaki że i tłumaczyłoby może w — długim ludu w strony jest omówienie. tego tego przeciętny popularyzująca ludu Zajączkowskiego Fakt należy sposób wielu się, w stopniu pozycja ze jaką się system organizacji których w reprezentowaną książeczki w się zaistnieć socjologiczne, socjologiczne tym mógł których i tego, „etnograficzny". niego charakterystyki w zastanowić, mi wsławił wojen. uproszczonego cel. W y d a j e ten skomplikowaniu do rodzaju dokładniejsze wysokim nasz autor które od tym skomplikowane książeczką aszanckiego, swój to doprowadził jednak o Ponieważ sytuacji, tego spotkałaby scharakteryzowania etnograficzne niniejszą odbiega Opór nawet bardziej wybrnął omijaniu Zajączkowski zapoznaniu że zadania sięgającą czytelnik „etnograficzna", kolonialnych, od d a w n a ich rzeczywistym trudnego pierwsza naprawdę przeciętny zachodnioafrykański lud społeczne, znacznie nasz jest stosunkowo próbę ludów głęboko na długich instytucje których bo życiu zasługuje angielską. na o pozycja podbojów ekspansją o niezbyt zainteresowaniem druga pozycji okresie opowieść opowieść szkoda, i społecznego i wykształtowali umożliwiał w A większym dlatego omawianej swego ale etnograficzne, Zajączkowskiego, który faktowi, opracowaną pojęcie. tym właśnie Andrzeja Tematem ładnie .egzotycznych, zagadnienia Światowida etnografów. żeczka bardzo miano 619 wysiłków kultury do ale. etno­ czytelnika polskiego. Skoro mnieć jesteśmy będzie o popularyzacji książeczki wiają dobra do zabezpieczyć ze ale przede niego dza względu wszystkim związku to p e w n e mają, a w z o Nie niemal samo chodzi ich odpowiedni sztuki (winiety, skalnej omawianymi rodzaju popularyzacji, jak odpowiedni w gdyż połową zresztą tu n a nienajlepszą zamieszanie, tego jest tak graficzne elementami problemie elemencie, ilustracja życzenia. ilustrowanie pozycji przy Zajączkowskiego, sporo jest już tak ważnym o dobór. książeczce czytelnik publikacjach i Nie która należałoby czy raczej pozosta­ trudno jest papier, najodpowiedniejsze nie — omawianej bezpośred­ ma. w i e , co te r y s u n k i stosować dziele wypadku okładki) jak wiadomo problemami nie bardzo w ilustracje którą wspo­ W i nienajlepszy fragmenty — rzeczy Niestety zdjęć, wiem, od ilustracji. Stopy, poligraficzną ozdobniki, z Sahary, nie sukcesu. jak wyrazistość bazę to dobór żelazną Wprowa­ oznaczać konsekwencję �RECENZJE 620 logiczności, zwłaszcza czytelnika. ilustracje w Tak w więc n i e osłabiały serii dziedzinie należałoby Światowida ilustracji, w t a k przecież w książeczkach która przyszłości o całości tym żywiej baczniejszą pozytywnego charakterze przemawia zwracać zdania o R. N. R. charaktieristika, N. Ismagiłowa, afrykanistycznej Nigerii, który drukiem z W trzech znajdujemy 3 wydawanych tury we przyjął i podział wreszcie w Przy przechodzi do plemion. ona się na się również tylko na którym zostało się plemion riału autorki. W Hausa. ustrój jące okoliczne, własną w żej te państwowy. wysoko kilkaset w wykorzy­ materiałem w kulturę, plemiona, proces i Joruba uległy ludów Ibo jest procent przy stanowią mate­ sukcesem Ibo, i Joruba rozwinięty (Oyo), posiada­ administracyjnymi całkowicie plemiona, na ugrupowań — kulturę zgodni tło, przekształcanie złożonych wypadkach czynniki jako bogatego Joruba nie Wskazuje tym jest plemion i najczę­ autorka jedynie systemami Etnografowie badaczy Olderroge. niewątpliwym wysoką (Benin) A. Nigerii jakim bardziej swymi licznych D. Wykorzystanie posiadały etnogenezy rozwojowego. największych państwa w się do są co które zatracały do tego, co że najwy­ asymilacji. integracji kolonialnej rolę językową. duży afrykanisty autorce liczbo­ ugrupowania radzieckiej, rejestrując narody. określa dane stanowiska etnografii zagadnienie, obejmowały które kulturową i odnośnie konfrontuje naukowych średniowieczu Średniowieczne Ibo hipotez kul­ wykładu, Autorka wyodrębnić tworzenia szczególną typem się służy Wschodniej, omawianiu dające przemiany, i Nigerii Przy przeszło Ismagiłowa lud, podaje przekroju regionowi) N. dany opisowy uogólnień Ib o w określonym różnych właśnie R. etnograficznych. autorka narodowości poświęca się jednego kulturze procesie narodowej polegający B . W. A n d r i a n o w , E t n o g r a f i j a " , n r 6: 1960. 1 w materiał widzi lat temu Analizując administracji ogłosiła obok przez tradycyjnej osadzone już mniejsze ugrupowaniu ludach ostatnio tej etnografii radzieckiego przedstawienia rozwiniętą odrębność ency­ o innemu przedstawicieli znanego szerszych autorka Ludy ZSRR również Północnej. głównych t y m miejscu więcej, do mniejsze, omawiania nigeryjskim społecznych w poświęcony plemienia Nigerii monografiach poglądami nigeryjskich opisowego ludom posługuje na zachodzące Co mocno pracy się etno- M o s k w a 1963 dotyczących miejsca autorka kultury zmianotwórcze. Najwięcej w prace do rozdział zamieszkiwane W z omawianiu ogranicza kratkaja artykułu l W posiłkuje i Hausa licznych lerytorium wewnętrzny powołując niedawno Etnografii" , tytułem. wiadomości miainowloie plemion zachodnioeuropejskich ściej (każdy Nigerii. Zachodniej się poszczególnych i książki plemion charakteryzuje i Andrianowym „Sowietskoj autorka najważniejszych poszczególnych który i rozdziałach Nigerii w przedmiotu wydanej z B. W. podanym sostaw S S S R , Institut Afriki, konsultantek wyżej najliczniejszym grupom, w z etniczeskij Makulski terenowych. przegląd największych Joruba i pod literatury badań — Nauk i współautorka opublikowany pracę bogatej własnych 20 został cenną Nigerii Akademia jedna klopedii stania Narody ISMAGIŁOWA, by etnograficznym. Krzysztof graficzeskaja do uwagę, R. N. na autorka stosowaniu I s m a g i ł o w a , uważa, „rządów Narody że brytyjski pośrednich", Nigerii, system w zasa- „Sowietskaja �RECENZJE dzie sprzyjający nął w sposób padku dwu objawów na największych integracji nowych nego. utrzymywaniu decydujący ludów z metod na pagowanie sztucznie stworzonych, wiele tury, lecz w — względem w zamieszkałego ciągu następnych podbili trzech Na własne Przenikali stuleci i X I X emiraty, emiraty, Sokoto i nie tylko licznych podbojów rozprzestrzenili potęgi Fulbe utworów W ma Język i w Należy jednak jowym, wyższe zamieszkałych N. pomiędzy które wicie cja i na kilka kulturę stwo z turę. W i język grupie otaczających w ich tradycyjnym, O 2 stopniu S. w Hausa. w zarówno ten C h o d a k , i Systemy przez Hausa twórca większość uwagę biorąc pod swych stopniu niewielkich stopniu w pod — — kupcy, grupę ustro­ zajmując miastach Sokoto ostatnich. Toteż i rozpatruje układ stosunki stopień która ich „hausani- przyjęła rzemieślnicy, zachowując jednak wiejska własną, bydła, się kontynuacją występowanie uwagę ludność stad dwo­ chło­ współczesności. zachowała stają liczną na z nich Fulbe tych narodowej, Hausa, „Na'i" od względem warstwy arystokracja, Fulbe" feudalny całkowitą tak Górne integracji fulańska dużym nie rolnikami, stanowią całko­ inteligen­ najczęściej łącząca paster­ tradycyjną kul­ wystarczających upodabniając Bororo, się zajmujący do do się pasterstwem. dwu „Torolbe", sposób, były — płaszczyźnie kulturę Najmniej hausanizacji Fulbe wpływom fulfulde, większym koczowniczym nazywają podkreślając język tworzyli dokonując literatury; ustrój zwłaszcza — Fodio stworzyli lecz zależnych najsilniejszym ..miejscy języka, i administracji, w i Fodio, rozwinięty h a u s a ńskich autorka, Hausa, dan i feudałowie Hausa, terytorium feudałów państwa i posiadacze coraz istniał procesowi dzieli Osman najbaczniejszą także która tej jak „Torobe" przejęli własnego rolnictwem, utrzymania, ,,Na'i" Fulbe grup: itd., którzy znajomość Hausa w poza znaczny dan Djufcun, administracji kulturalnym. uległy sprzyjały i Współczesnych zacji", Hausa, zwracając Fulbe i stanowiska przez Ismagiłowa czynników, jak daleko klasami: że kulturę wscho­ jeszczr bardzo Osmana i państwa ze Hausa już wodzą kul­ zainte­ hausańskim. Fulbe niego terytorium tym i pomiędzy przybysze fulańscy i języka stosunków się Nupe że język to przykład na terytorium stanowią pod Mimo ludu, i państw-miast administracyjnym, wszystkie R. dla w. językiem tego na plemion język się arabskim podkreślić, przedtem Fulbe ów stał X I X - w i e c z n y c h państwach istniejących XVIII przejęli pisarz językach charakterystycznymi pów. sami Hausa największy pisał w Ganda. rządzącą, pojawili oni w. państewka warstwę zamieszkiwane. Hausa, to lite­ poświęca szczególnym historyczną X I V , kiedy Fulbe. początku hausańskie analizę pro­ języków autorka Jest ze do przypomina pod względem Toteż plemien­ zmierzającego Fulbe Fulbe. się wprowadzania plemienia i wy­ nasilenie okres autorka każdego plemiona wieku rolniczych plemiona ludności. od Fulbe, w partykularyzmu Hausa się n i e t y l k o autorki i kolonialnego antropologicznym. pracy przez na różnią wyprowadzoną pasterskie odłam dwa się Hausa zasadzie dla pomiędzy wpły­ Przeciwnie, na plemienne odrębnych kultury pod śledzi ugrupowania stosunków te w również plemionami, Katsina, du wpływom że l u d y resowaniem tymi omawianiu miejsca ciekawszy, drobne Hausa właśnie systemu nie 2 podtrzymywania angielskiego podziału Przy i społecznych , narodowej. Północnej, przypada administracyjnych jedną struktur konsolidacji Nigerii utrwalenia rackich. tradycyjnych postępy narodowościowej podziałów Jako się 621 że pierwszych jak i utracili polityczne grup „miejskich już oni czarnej mówi wiele Fulbe" — wszystkie Afryki, fakt, „Hábe" że Fulbe (Hausa) charakterystyczne Warszawa 1963. — dla �RECENZJE 622 Fulbe cechy. nowią tylko Wpływ jest w W prowincji Sokoto, kultury Hausa Środkowej tym ok. 30 40 tys. H a u s a plemion Hausa 396 t y s . ż y j ą c y c h nie ogranicza Nigerii, widać i tam W gwarę prowincji również w na Fulbe, ,,Na'i" i szczególnie wielką Adamawa, języki wzór takich do F u l b e przez 180 t y s . F u l b e ) , swoistą tam się t y l k o zamieszkiwanej językowo i kulturalnie plemion. (w na sta­ 72 t y s . liczącej i franca". Silny jak widoczny zróżnicowanych 1200 t y s . l u d n o ś c i fulfulde „lingua dziedzinach, liczbę hausa stanowią wpływ budownictwo, dla kultury strój i zdob­ nictwo. Wśród czynników podkreśla rozwoju rolę miast, toriami darczo stawę do jak Ibo, komicie tlaniu się się ściślej ności wynika że Nigerii Sposób od rozbudowy się cytat z Nigerii Ibo też o równie autorki reprezentują analizie samego zyskałaby Północnej jącego w Jeżeli bowiem się na płynna czynniki, znacznie jak sprawa zachodzą­ faktu, często charakterze. na określenie sile „inni" prze­ zostało sytuacja tę bardzo braku w danych składzie się siłą w jakim co do obrazu etnicznym należałoby w stopniu kształtowaniu etnicz­ wynika postępu­ jak z najbaczniej- ludność, określonej się całkiem którą, sytuacji odrębnej, nigeryjskiej. A N D R E W SHARP, GODLEWSKI, Problem odkryć jakiego­ etnicznej Andrzej L. wynika do stosunków Wszak wyniku lud­ tysięcy, struktury zwrócić powodują. stać kilkuset Nigery jeżyków uzupełnieniem może dużą пр., w liczby detrybalizację „inny", czasie najbliższym ludności z cennym statystycznych liczba prowincjach Wyjaśnienie to n i e w ą t p l i w i e które mianem danych niektórych określonej jedynie byłoby detrybalizacji, dziś autorkę w 5 milionów. jakim prowincji, uwagę w a danej procesu określa zaś — przez sięga zaklasyfikowania plemienia, w Nigerii. A. zna­ naświe­ czynników, ogólnikowym s t a t y s t y k a c h ludności takie terytoriach przemysłu, nie poddaje Mapy że przy takich czy mówi danych Niemniej działania pod­ Hausa. po p r o s t u I b o . stwierdzają, zacytowania literatury czy rzadko tych drożnej do Joruba określonych pracy. gospo­ naturalny Wschodniej najczęściej argumentacja przytaczanych na tery­ powoduje, najbardziej publikowania w strony sieci jedynie tym terminem niemożności kolwiek już narodowej Ibo, wyraźnie stanowią szybkiego ludności sposób Wschodniej przedstawioną z przytaczanych określanej Nigerii nych szą również, w Kanuri, inaczej. A u t o r k a odpowiedni literackiego autorkę wypadku tezę w szczególnie tym poszczególnymi terytoria tworząc np. z sprecyzowane. Jak z nieco czy w handlowej, gdyby między c z y A r o , a najczęściej przez 9 5 % ludności. ograniczając wykorzystując konującej, np. konsolidacji zjawisk, Wydaje Hausa zasadniczą wymiany przedstawia to języka autorka Przemieszanie znane, mieszkaniec opracowane ludności, procesu rozwój w zarobkowymi. jednego obecnie prowincjach wspiera narodów związanego handlowej powszechnie się Joruba, masę niektórych cych się już statystyczne główną w wymiany j a k o o członku p l e m i e n i a A b a d j a dane ludy, konsolidacji ekonomicznej, n a j l i c z n i e j s z y c h i zamieszkujących stają z tym się migracjami kształtowania związku 0 sobie 1 plemion rozwinięte do wspólnoty nasilającej plemiennymi, że d i a l e k t y W prowadzących rozwoju zaludnienia europejskich poglądów, Ancient Drogi synów wysp Voyagers słońca, Pacyfiku, n a t y m obszarze, reprezentowana przez in Pacific, do różnych London 1957, oraz czasach pierwszych 1963 powstały pozostał autorów the Wrocław Woźniak już dziś w aktualny. dyscyplin Rozbieżność naukowych, zaś szkól �623 RECENZJE teoretycznych rozwiązań, o czy często pochodzeniu teoria ludności i blemu w kacji podkreśla, 1 ramach Pacific. ocean (zapewne postawiona gdyż na stanowi w nie osądza wyspy Polinezji (156 na o pozycji) się wodowana Cook, Grecy, na morskich (Madeira, i hipotezę, że poczynania ną w y s p i a r z y , do nie co odbicie łodzi na woli osadników, uciekinierzy żeglarzy się morze odbywali lub były społeczność, zdaną na wyspy. G r e n f e l l P r i c e , O x f o r d 1963. łaskę A. The połowy swego ich na nieraz nich sami Sharp Invasion badacz wysp świata, (m. z (z nie a in. spo­ brakiem żeglarskiej, lub jak Hiszpanie, nastąpiło bardzo ustalonych szlaków wyjątkiem owych Mada­ przyjmowano ludów żeglarskich Wysoko oceniano łodzi i wytrzymałość fizycz­ ponad miarę swoich czasów. Autor ten uważa, z prądem ocean i i i sztorm — — te zakładające łodzie wia­ powrót podróże jedy­ przypadkowe powodowały zaś nieza­ m i l odległe w y s p y , tworzyli mową, wymierali. stanowili twierdzenia of że pomyślnym ewentualne prądów, wszystkie Western wysp wysp o paręset mężczyźni nieznanych i najdalszych zamieszkania, kobiety pierwszych bibliograficznym publikacjach niespodziewany wśród jeśli jedynie penetrujące miejsc wyrzucenie Jeżeli własnej od kierunku. rozprze­ przypadkowość wyróżnienie. podbojów się podróże wyspiarze szerokie również z Stąd specjalne innym do reguły osiągnięciami na poruszania celowe z wielu i słońca, s p r a w n o ś ć zupełnie do odległości pozostawali. rozrastającą ' A . Continents, wyjścia. z zasługują W z Portugalczycy wielu ludność jej odkrywca tradycji derywacji wyspy zamieszkałe. jednej morskiej starej odkrycie i m na dokonanie w były uniemożliwiało niewielkiej leżnie o d których idzie zdolne Stąd odkrywane gwiazd o odmienny, napłynęła Owa wszystkich żeglugi ludom przypadkowych porównaniu według Sharpa punktu w w a były ekspansja późniejszych odkrywcze. nie lecz Choć nieco zestawem zasiedleń. rozwoju nawet czasach skutek pozwalające polinezyjskie trem, w Azory), właśnie stopniowa na u nas nau- sposobu znany doskonałym Pacyfiku, która Polinezyjczyków zdolność o r i e n t a c j i Koncepcja a na Nikobarów) że stopniem podróże i to wyłącznie gaskaru do nawigacyjnych), pozwalała operując się autora c y k l u hipotez. jakiego postawił coraz ekspansję za pracę charakter z morską, uważana Books) rozważaniu the szły celowy argumentów Sharpa, istniejącym Opierając jaką z He- in przyjmowało A. nosi Т. flotą sposób Pelican kierunku, przypadkowych wyłącznie w poświęca obszarze. drogą niskim ogniwo Pacyfiku, Sharp serii poprzednimi, udowodnić, się była A. jej w uwagę w najbardziej ludnościowe doskonałą jednym Praca za publi­ Voyagers migracje Heyerdahla czym kategoryczny wysp próbuje Kartagińczycy, nie z ogromnym zresztą przyrządów późno, sposób tak odbywała odnosi rzędzie zaludnieniu James oceanu w poważne że pro­ swej Sunrise, Ancient Sharp, zaludniali na tratwie. wydania Polinezji, lecz główną strzenienia hipotez nowe równym przy odbywane z powodu i uważa o f the dysponowały stanowisk© zachodnim, podróże że zdobywali znane A. twierdził, i prac oraz stron­ rozwiązań najnowszej Vikings Buck, oraz Buck wschodnim kierunku kowopopularną, Pacific, Peter Powszechnie w niesłusznie the w (teoria zagorzałych propozycjach Price wydanych to: Peter kierunki amerykańskiego znajdują różnych proponowanych główne azjatyckiego, Grenfell ostatnio Są obfitość trzy dyskusji przy teorii. Polinezyjczycy jego własne stale zresztą in kierunku wyspy. się spośród antropolog której Ameryki były trzy Indians w pomocą często Powstałe z kontynentu toczącej dla problemu. Wybitny dalsze z że spowodowała odmiennych. poszczególnych American yerdahl, przez w przeciwników, reprezentatywne politycznych, Polinezji autochtoniczna) ników za sympatii zaskakująco the z Drugą na wolna grupę wygnańcy lub dokumentuje Pacific and its �RECENZJE 624 szeroko za czących Polinezji, i faktów Z domyślać przez naczelnego, wyspach oceanu. Wysp Hawajów, Nowe A. tj. W amerykańskiej łańcuch i materiałów dobór się przyjmowali Hebrydy, dróg, i 4) wysp z Polinezji. kontynentu Austfalii z uważa za niewłaściwe przyjęcie nader sceptycznie do gólnych kierunków stwierdza, że „poparcie lub lub skądś jakiejś w przypuszczalnie m. in. na przyjmowały aczkolwiek pryzmat dawna wczesnych Kusaie. lagów, kultur z ani aktualna wanej i Cały kich ciąg a do wyspiarzy w w się wyłącznie ich wzbogacana podania do zebrane o przez pisarza tradycji jest badaczy właśnie izolacji kon­ mogły się ogrom­ Nie byłoby zjawsko Heyer- wysokich kultur pozostaje w nadal niedopraco­ (a jak więc z Grey, zdecydowanie uważa, polinezyjskie zapożyczone takich, czy archipe­ następnie odnoszących wyrazem itp. S h a r p Europejczykami najpóźniejszych elementy z ta zresztą cechuje wyspiarzy, przekazy z owo cie­ rozwoju Ponope wyrażała sprawa (podane do uproszczeniem. opowieści kontaktu wiele tak kamiennymi. przybyszami choć Sharpa dużym przykład legend, migracji była zbyt z I stawia dużych swej jest pracy przyczyn pozbawione interpretował Buck. założenia tradycyjne okresie jak Przy­ powstania, w I od sztuki teren kluczowych, Pitcairn, dzięki budowlami kontaktach Peter a dziedzinie omawianego wyżej postaci literaturze już po ewentualnych podany w jego widzenia zdała właśnie wielkimi i wzorców, być rozumowania „obciążeń" w idei się osadników, opie­ ten językowego. dotycząca leżące skąd zasiedlenia właśnie świetle. Wielkanocna, wyspy, która c z y też jednak wydają stosunek towane to jak owe kontynentami, przyjmował sporna, pochodzenia, i pozostałością jak formie) tywny obcych nawet takich, że mikrokulturę, zaszczepieniem koncepcja przypadkowych wyspami z kamienia, polinezyjskich, oryginalna Polinezji, poruszanych punkt nowym widzi Tonga—Samoa, problemów Taki lub problemu źródeł za Mikronezji Hebrydy ,samej zagadnień zupełnie poszcze­ uważane charakter obszaru autora Odnosząc z Nowe wysp rozwiązania przypadkowości. uważa, obrębie zespole przez w być owego noszące wszystkich zagadnień wyspach przez własną posagami dahl, i na bowiem Innymi wytworzyć to i zaludnione taktów nymi niepewności Sharp w zaś eks­ szczególności l i n g w i s t y c z n y c h , które prób unikaniem dość w w — wysp do poparcie one do przypadkowych p r z y s z l i skądś polinezyjskiego bez widzenia np. mogły do raczej ekspansji. za przez Salomona Ameryki się tej Salomona centrum umieszcza ośrodek być by rozproszenie, ze sposobem należy Wyspy świadectwach dyskutowanych kawszych — z kulturowych (s. 9 4 ) . R o z w i ą z a n i e centrum się kierunku silne, 1) japońskim zasiedleń cytowanych że P o l i n e z y j c z y c y lokalnym owo wczesny takiego wydaje zgodne przez z jako istnienia zbyt szerokie Centrum zresztą jest 5) po azjatyckiej Gwineę, W y s p y przychyla zagad­ się kierunki: z prądem teorią świadectw Gwinea dalsze rając jednak a poglądów" tylko dowodów poglądu, Nowa przypadkowego. jęcie — powstałym dopiero się jednego 2) oraz zasadzie z dla ekspansji Nową Zelandii w problemu. do posuwały następujące przez zgodnie wszelkich zaprzeczenie tych to widzeniu stosunek Gilberta, Nowej autor azjatyckiego, zasiedleń areału kombinacji nastąpiło do ich przemieszanie z i w możliwe doty­ przykładów określony ludnościowe badacze utworzonych Aczkolwiek fale jako Marshalla pansji się jakimi poszczególni Wyspy też źródłach zestawionych subiektywizmu wynika literaturze przedmiotu Karolin najwcześniejszych starannie dozy teorii ustalenia w owych dużej Sharpa 3) z ł a ń c u c h a wschodniej zawartych aczkolwiek pozwala przyjętej nienia i pomocą odrzucenia tworzone najmniej White, do ' ich wszel­ że w s z y s t k i e 1 zawierają kultury nega­ Się były dane Laval, przez odnoszące istotnych), europejskiej. zano­ a treść Legendy Fornander i in.. �RECENZJE osądza autor jako nader wych informatorów, tania. Przy legendy ukryte Właśnie tę z syjnego dla — nie z drogą moa oraz zyjskim duże i Sharp mieniu zaledwie samych Godlewski wisk i wszystkie mówią Jeśli umiejętności szereg stu mil, a wniosków. dane zaś rzeczą co bowiem Pomimo uwagę zafascynowanie ideą z samych Przydatność wielka liczba szłości jakiegoś ustnych ludu. skrajnie zyjskich, lecz równie Porównywanie może uwag. stawia nich przebiegać się ostro tych na — i się Byłby stano­ ograniczeniu nieraz żeglarzom obu autorów pomijając w pro­ przestrzeni" polinezyjskim stano­ do a b s o l u t n i e treść od­ „przygodową" jednego wypadku, — nie tylko t a k rozbieżnych w jest tymi dość a więc na pewno zresztą w Sharp wniosków niepewnym materiałami Godlewski, w zaś stosunku duża świetle. i istnieje śledzeniu prze­ reprezentuje do podań sta­ poline­ m. in. wartości historyczne s a g s k a n d y n a w s k i c h . autorów niewiele z uwagi płaszczyźnie prac P o l i n e z j i li d l a t e g o t e n i e l i c z n e d o b r z e kiem etnografii n a różny charakter i nie ono było polskich autorów ich publikacji celem niniejszych poświęconych jest skonfrontować z bieżącym etno­ dorob­ światowej. Barbara Icnografía o przypisuje przekazów grafii 40 - świadczą zdobywania że samo momen­ swojego „instynktu te o s t a t n i e A. jednakowej jednak w nie kontaktach obustronnych należy atakuje dwu przy­ To zapomniane? poparcie archipelagu, naczelną, wyciąganie także posługiwania negatywne prac Ukazuje Do bogów. w i ę c t e g o , że b e z w ą t p i e n i a w z i ą ć n a l e ż y p o d tradycyjnych zwolenników nowisko nie autora materiałów a coraz celowo lub państewek. 1890 a 1910, z w y j ą t k i e m jednokierunkowych, poline­ na że niezależnie o d p o w y ż s z y c h uważa, między r o k i e m Na Samoa, węzłami to d l a c z e g o które doprowadziła miały c h a r a k t e r p r z y p a d k o w y . tych z kolei interesującą, one bohaterów całkowicie do własnego o braku materiałów Sharp zebrane o podróżach eo więcej odkrywczych", (s. 1 5 ) . J e s t były im związaną — — dokonywane wszystkich wyspiarzy, i c h świecie Ellice emigrantom i Hawaje, rozważał te — Pozwalały niewytłumaczalny. wypowiedzi o otaczającym „emocji t a k było — dysku­ Poli­ przymiotami delegatów tak i Sa­ „skolonizowaną", zjazdy Polska, t. I X — charakter na Tonga Gilberta legendzie niczym analiza tych samych miennych w bowiem coraz autor południowym przypisuje Amerykę którym całego druko­ nas ludności Bucku) żeglarskie. trudnego pochodzenia Wyspom P. Polinezję Sharp. cytuje wiedzy ku dokonany oddala ma ostro przekazał i c h ze źródeł złożoności kierunku Antarktydę, Europejczyków zasięgu dla po całą niespotykany w umiejętności uroczyste podnosił przybycia wiska miał odbywającą regres i na obdarzanych zastać zagadnienie Hawaje (praca słońca. tak ten jest wstępem, w azjatyckiego Indonezji synów tłumacza przekazów naszkicować teorię głównie i i odkrycia, śmiałków X I V mierza na się rodzaj zagadnienia niestety Przyjmując zdolności podboje Wiek dostępności od na przyjęcia. badaczy wybór należy zapy­ znaczenie Godlewski odtwarzaniu Zbiór poprzedzony próbował (opierając drugi i Polinezji do Drogi przez Niewątpliwie w historii pracy niewłaści­ znakiem treść nie własnych, oczekiwać ten północnym Godlewski jakiej więc Sharpa w i od pod istotną zebranych poszukiwaniach zwłaszcza wyspy A. Godlewski (m. i n . także j a k i troską poprzez czasami dla opowieści, większej problemu. nezji cie tych L. metodami materiałów Odtwarzanie jest polinezyjskich. od w e r s j i oryginalnej. popularny) przez A. tych pomijała formą. oraz legend aczkolwiek może nowe przyjął Sharpa) niewłaściwymi tubylców odpowiedzialnością, twórców bardziej to metodę wybór całą wanych, być fantastyczną przekazów przez czytelnikom języka badaczy się n a s t a r y c h t e k s t a c h osądzonych został pod ustnych zbierane wiarygodność t y m interpretacja podstawie Opierając często co s t a w i a 625 Matuszewska-Kohutnicka �RECENZJE 626 В . F J N C Z E N , Mongoł Mongol ardyn W albumy: ornament czena. Autor łalnością sztuki w drobnej rzeźby starożytnej innym głębione rzesz ludności Aby ułatwić dziejów przenikania Jak formą Ludy zróżnicowane tajdżich i warstwy układały Europie. gospodarki W darki wypas. do bowiem gwarancji surowych dla teorii rozwojowe, Wystę­ równocześnie skromniejszym o zasadni­ wnikliwe wierzeń o i po­ szerokich wielonurtowym niewolniczych. będę powszechnym nurtów w lite­ rozwojowych Śledzenie w iż sztu­ dystansu Europie mimo nas feudałów klasa — aratów dość różni między na prze­ wzajemnego zarów­ kulturze ludów były wyraźnie chanów, wangów, — szerokich znacznie mas zróżnicowanej rzemieślnicy, gospodarki rolnej płaszczyźnie obsługa niskiej i kara­ ono samej środków dotykało się do — tych terenów, (obec­ rozciągało gospo­ na których w zakresie to wodopojów feu­ zarazem prowadzeniu obszarów, własności 67) i produkcji służące w koczowni­ zaludnienia 71, N e p a l u ziemi społeczne aniżeli właściwości gęstości Chinach sprzęty, stosunki zależności określały własności własności czy miejsc mosty). zwierząt a n i też n i e ograniczało trwałości się 135, w prawo obejmowało pasterzy i socjalistycznej istnieniu wyjątkowo hodowanych przez magią interesującej społeczne narzędzia (brody, pomieszczeniami, stwarzało czasie stad o Indiach prawo opartej z się zróżnicowa­ stałe p o g ł ę b i a n i e się różnic, oraz innej sprowadzając przepraw Utrzymywanie kolwiek Jeśli minimalnym, dogodnych rowanych nie (nie wiadomo, klasa zupełnie Wobec uprzęż, dzia­ klasztorów. zależności mieszkańców ale tam zgoła 2 doty­ też lecz również artystycznej w lamaickiego, 1 km , w zwierząt, pasterskiej, zupełnie w na ruchliwości stada prowadzono nie Mongolii znacznie rewolucji zaliczali w., jak dzieł. się okresem mnisi na pasterskiej. 1 mieszkaniec funkcją prawie się tylko ludowego. tych nurtach której niewystępowaniu Mongolii na do pomniejsi B. R i n - społecznych. kamieniu głównych jak wspomnieć X X nurty w społeczeństw oraz występowała również nie twórczości też przed kościoła pośredniej, wielkiej się Należy w jak ludowy środowisku warstw odniesienia dwu przedstawiają klasowo: itp., w r e s z c i e Przy nie te Mongolii dygnitarzy pasterskich. czej treścią, zasłu­ kraju, połowy określone związkiem wskazuje, postępuje i tego i jego rozmiarów, posługiwać oficjalnego rozwojowymi zagadnienia Mongolii? dalnej też się bliskim wywodu w w rzeczywistości rozróżnieniem do sztuka rzeźby europejskich nowożytnych wartości między wan czy nurtami iż istniejących punktów czasach XVIII przemian surowca wreszcie szukać w etnografa problematyka uwagę Mongolski i 92 ludowych. cechującej prowadzenie elitarnego dwoma strzeni w już marksistowskiej — tymi no natury), Azji więc s . 8, t a b l . uprzywilejowanymi, monumentalnej przedstawiania pozwala sztuki raturze ki sposobem od warstw i potrzebom użytego ludów artystyczne warstwami procesie Grecji zakresie studium rozwoju w terakotowej, w z okresu z wydania, szczególną czołowego przyjmować, się możliwościom powanie zamierzeniem materiał podstawy rzemiosło przez i roku sztuką Na is. 1 5 , t a b . 8 4 ; i roku wydania, miejsca słabo. ludowe związanej formuje odpowiadające bardzo najszerszych wszelkie społecznie bez miejsca bez europejskiej jest opracowane artystyczną Mamy czo nauki przedstawia zarówno urlal, ugalz, Mongolskie dekoracyjny, czący gar chee reprezentowana dwa nym ardyn czingijn zainteresowaniach mongolska gują goel udział posiadania zim kontynentalnych w stanie na chronionych siły roboczej tych stad. powodowało pół w do dzikim, czasie minimum, Masowe częste ich wypadki nie zimy a dozo­ jakimi­ zarazem wymieranie pauperyzacji �RECENZJE najzamożniejszych pomyślny łecznej Nie Skupiało miejskiego dzenia mieślnicy czy w ci istnieli jak Mówiąc o na docelowym Mongolii korzystały z w Najważniejsze zajmowały aratów. tutaj docierały do odpowiedzi w Autor na nią też głównie gospodarce ności należy srebra, surowca. mioty Wśród jeśli chodzi o jurty. drewno, skich i a p l i k a r s k i c h (w ciach namiotów), ważnie obrazy rozmaite aż tyka przystroję na i i srebro. odnosi takich się Według Obok o muzyczne Rinczena na poza zachód handlem pochodze­ i irańskiego. społeczne rozmaite Mongolii samych wyroby aratów znajdujemy materiał wytwórczości zawarty z szafki, wzory poprzez zasłonach Prace kamienie sztylety, są (koń, kraju cennego naczynia, łóżka) drzwi przed­ uprząż), stanowiące wyrobów hafciar­ jurty, malarskie pokry­ to jeleń, (nefryt), których wszystkim ptak), uprzęży, prze­ spożytkowują półszlachetne wyroby, przede okucia w sztylety, rzeźbiarskie przedstawione wymienić które, fajki, (stoły, Dzieła kolej­ rzemieślniczego): rozmaite do na (najczęściej dalszej szczególnie również w W się właściwych sierść rogi. drewna, malarskich. zwierzęcych skóra, rzadkiego z butami, religijnej. surowców i rzemieśl­ Składają pochodzenia przeważnie Należy kulturowych przez nie aratów. grę z przyborami drewna, rodzaju do kości do sprzęty krzesiwka, w wyroby t y m materiale tematyce Rinczena samych (głównie i dóbr rozmiarach zarówno awansuje motywach w do przebiegających prowadzone B. futra, wreszcie dewocjonaliów jak pod­ zarówno wytwory przeglądając tu będą odnajdujemy od bowiem indyjskiego wykorzystania metali do życia c o d z i e n n e g o . rzeźbiarskie B. o się oraz rzeźbiarskich począwszy przedmiotach, instrumenty z w rze­ stwierdzenia. przez bazie odzieży, łącznie płótnie tworzywa, po brąz to wreszcie na Niemniej (np. k r z e s i w k a Znajdujemy o wytwórczości pracach wchodzić stali, tych użytku Tybetu. ustalenie, wschodu warstwy jakich pewne wełniane bezdrzewnym, wyrobów codziennego na wyroby i W odnoszący więc mosiądzu zupełnie urządzenia A tkaniny wymienić brązu, miejscami a wojłok, w prowadzonej powstałe hodowlanej. ze rozmaite futrzarskie pytanie, pytania. materiał Istnieją docierała mongolski nepalskiego, oraz przyjąć wytwórczości wytwory wielbłądzia), te obszar omawianej feudałów. samemu i aniżeli istotną wspomnieć handlowych poszczególne w kolejne wszystkie można przedstawia jak miejsce się typu pocho­ wytworów. tkackie, sukiennicze rodzi Chin umiejętności araci. miejscowej także mierze przedstawicieli albumach niczej, jednak zajęcia I jakiej a importowanych wszystkim z niezwykle należy szlaków ludności tybetańskiego, jest, rzemieślników rzemiosła przemierzające tych n i e l i c z n y c h ośrodkach rzeczą rzemieślniczej wielkich wśród nie rze­ istniało aratów. Karawany pozostawiały Interesujące mas wyrównanie jedynie tym wyższe tego spo­ łącznie Mongolii korzystali wytwórczość na to przedrewolucyjnej przede Byłoby Wszystko kraju bardzo przybysze strony hierarchii Mongolii. lamaickich. Obok niewątpliwie znów w niewątpliwie w W w drugiej aratów. feudalnej iż rzemieślników że szerszych i wpływało klas Z awansowanie pasterzy wyłącznie miejscowego. północ. chińskiego i klasztorach wytwórczości terytorium południa nia też — stwierdzimy, również obcych na przemysłowych. prawie przypuszczenia, feudałów, przez ono pochodzenia do jeśli reprezentowali z wytwórczości stawy społeczne niektórych miejscowego Rzemieślnicy najniższego ośrodków się oraz mongolskiego. niekiedy poszczególnych przesadą, jakichkolwiek miosło. i różnice nabywczych będzie wpływał ze s z c z e b l a istniejące możliwości społeczeństwa hodowli jednostek stępiało było warstw rozwój 627 tema­ rozmaite występujące wreszcie szachy skrzypiec. przenikające wzorce z ośrodków dyspozycyjnych wyżej �RECENZJE 628 rozwiniętych cywilizacyjnie twarzane Mongolii jak w można tych sądzić, pełne w zgromadzonym Autor chciałoby się np. Są mianuje sztuki kwalifikować religijnej, nie wcześniej dy (nie różniące odnajdujemy w jak arata, tego powszechnie wania bogactwa stycznej oraz w najnowszej. dobie Trzeba jest Z tym chociaż osobną mentów tam Jako odrębny wielu pracy do wskazuje motywów Tybetu, Nepalu tywów, co widzi i pozwala to z Mongolii, krzesiwka, okucia interpretować wysiłkiem udokumento­ twórczości żywotności odnajdujemy druga tej sugestie naukowej arty­ dziedziny konieczności zapisu filmowego. przedstawianych typografia. Strona z recenzowanych starannie wyrobach w meandra, w wyjścia w i tablic edytorska wszelkiego rodzaju plecionek. pasowych B. twórczości osiągnięciach Rinczen Scytów. kulturach znaczne orna­ Odnajdu­ układach barwnych. starożytnych rodzimych poświęcona licznych rzemieślników. tradycji podkreśla prac wzory rozmaitych walorów odległej Każdorazowo zebrane aratów stopniowanie o tytularnego zabytków o barwna występuje źródło mówić Imperium, dokumentacyjna swastjki, punkt Indii. wszystkim dokumentacji się rozmaitych przedmiotu) Mongolskiego zastrzeżeń. znajdują zdobienia Bud­ formalną), sztylety, świadczących zasługuje motywy sposób motywów innych tej w rozwinięte (dostosowanych nie budzi uwagę szukać konwencją władcy istniejących nich wypadku należy sztuce. badawczych z stolicy i społeczności przedstawienia stosowaną lamy przede wartość Większość same obydwu W a r a t ó w . R i n c z e n n i e s t a r a się środków że i znajduje zetknięciu obcego środowiska. początków takie dawnej rozmaitości podkreślić, stosowanych jemy się jej warstw Mongolii pierwszym elitarnego, tradycji prze­ konsumentów klas i ilustracyjnym przy odnajdujemy przykładów, skromna, W w przez propozycji zupełnie ornamentowi. wykonania dla nauki o dotychczasowych niezaprzeczalna. Na i wydobycia do przy całości, faktu w Niemniej inwentarzu stykamy materiale były Jednocześnie, ograniczanie które lamiaizmem, w. Iran) wartości. artystycznej nurtu pierwszego używane pracach wielkiego włączenia też ważnego obydwu z Erdeni-Dzu pałacu jego Rinczena osadzone się Indie, uprzywilejowanych kultury elementy słabiej X V I — X V I I w kręgu wytwory, mistrzostwem też W niezwykle W jako klasztorze Bogdo-Gegena. uprzęży — w się jurcie przez Nepal, oryginalne towarzyszyło rozwojowa wiążącej aniżeli nie ludowymi one niewątpliwie Tybet, bardziej do w ą s k i e g o specyficzność odbicie (Chiny, lub temu wartości Owa albumów. aratów. krajów mniej procesowi przetworzonych społecznych. w dla Dla Iranu, Chin, przetworzenie tych mongolskich hodowców mo­ bydła. Na nych szczególną wzorów, Mongolii. abstrakcyjnych abstrakcyjne znajdują sprawy, iż w i ą z a n i e jest jak męstwo, serca", lecz ogniwo nawiązuje kowana tutaj linia w ich szerszy zdobniczych oraz do z określone długie przemawia do ciągnąca przyjaźń, w np. się nie kategorii pojęcia w zagadnień, z w przez znaczenie. Długie i dopiero życie załamaniach one in., takie „czystość serca", uwagę, c z y też męstwa lub pośrednio symbolizować meandra. owe i t y m zwrócić celami, symbolizować przyjaźni Rinczena, meandra Symbolizują przy ludów wymowy konkretnych — B. szczęście, i in. Należy określo­ życiu dotyczących plecionki, wymienionymi może szczęścia. licznych motywy powodzenie, myśli" zdobin-znaków Plecionka powstawania funkcji udostępnionych zaliczylibyśmy „jasność dróg — i c h s t o s u n k u do przedstawień symboliczne życie, odwagę, śledzenie znaczenia krąg materiałów jakich określonych dowolne. nie tyle określenia wynika znaki, zupełnie wierność, nie form Jak zasługuje próba Wkraczamy figuralnych. np. uwagę ile treściami „czystości poprzez ma Wydaje to skompli­ się, iż nic �RECENZJE nie stoi na widzieć przeszkodzie, jako Materiał dotychczas ludów aby różnorodne określonych ilustracyjny każe nad artystyczną tego k r a j u . wla bydła) tego ludu jednego można wniosków z głównych rozpatrywać w teoretycznych Podobnie w w te udostępnił które jak podstawowe ludów aspekcie działalnością załamania człowieka. Rinczena, pierwszego który sprawami, historii szerokim nad B. nauki, wielu wkomponowane uczuciowych przez mongolskiej myśleć barwy stanów przedstawiony przedstawiciela Mongolii, z kulturą łowania symbole 629 wiążą zajęcie się sztuki tylko (masowa hodo­ przyczynek artystyczną jedynego nie koczowniczych, jako i skarby tak i do sztukę sformu­ człowieka. Jacek Olędzki �