https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/64e6a75b162464e5d4e2f63c0992e999.pdf 14a8f33bd81df27d0ad9265caf8e6b6c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4515 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Subject The topic of the resource plastyka ludowa palstyka ludowa - kraje socjalistyczne Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4199 Title A name given to the resource Plastyka amatorska w krajach socjalistycznych / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1974 t.28 z.2; s.117-126 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski PLASTYKA AMATORSKA W KRAJACH SOCJALISTYCZNYCH 11 stycznia Ьт. odbyło się w Budaposzcie sympozjum poświęcono problemom plastycznej twórczości amatorskiej k r a j ó w socjalistycznych, a w dzień później otwarto pierwszą wspólną, w y s t a w ę , na k t ó r ą złożyły się specjalnie przygoto­ wano zestawy z Bułgarii, Czechosłowacji, Polski, N R D , R u m u n i i i W ę g i o r . K a ż d y kraj mógł b y ć reprezentowany przoz maksimum 30 obrazów i rzeźb, t y l k o W ę g r z y , korzy­ stając z przywileju gospodarza, pokazali 107 prac. Sympozjum i w y s t a w ę zorganizował Dział Plastyki O ś r o d k a Twórczości Amatorskiej (Ludowej) przy Minis­ terstwie O ś w i a t y i K u l t u r y , kierowany przoz Pal Banszkyego. Colom imprezy b y ł o zoriontowanio się w stanie plastyki amatorskiej poszczególnych krajów, skonfronto­ wanie p r o b l e m ó w i metod opieki. Nio chodziło więc o wysta­ wianie cenzurek, czyja wystawa b y ł a lepsza, alo o coś znacznie ważniejszego — o zoriontowanio się czym jest plastyka amatorska w kulturze r ó ż n y c h krajów naszego obozu. Czym jest i czym b y ć może — i w jakich warun­ kach. Wiedzieliśmy oczywiścio o istnieniu różnic w modelach k u l t u r y naszych p a ń s t w , alo dopiero wspólna wystawa, 1 referaty na sympozjum i dyskusja — pozwoliły zorientować się w t y m co wspólne i w t y m co specyficzne dla r ó ż n y c h państw. Wspólne okazało się dążenie do szerokiego traktowania pojęcia amatorstwa plastycznego, dążenie do uchwycenia w ramach tego pojęcia r ó ż n y c h zjawisk, a w i ę c : pogranicza ze s z t u k ą ludową, twórczości p r y m i t y w n e j , naiwnej, sztuki opartej o obserwację natury i eksprosję w e w n ę t r z n ą , pogra­ nicza z twórczością profesjonalną. Okazało się, że wszystkie kraje p o k a z a ł y na wystawie szeroki przekrój zjawiska, od pogranicza ludowego i sztuki naiwnej po dzieła dojrzałe, świadomie nawiązujące do r ó ż n y c h p r ą d ó w współczesnej sztuki. Okazało się, że nie t y l k o m y odczuwamy p e w n ą niea d o k w a t n o ś ć t e r m i n u „ a m a t o r " w odniesieniu do zjawisk takich j a k twórczość pół-profesjonalna (ludzi po liceach plastycznych, ludzi zawodowo, ale bez d y p l o m u , uprawia­ j ą c y c h malarstwo p a m i ą t k o w o - t u r y s t y c z n e i t p . ) , j a k ma­ larstwo czy rzeźba wykonywana z d u ż ą świadomością p l a s t y c z n ą , traktowane nieraz z całą p o w a g ą jako t r e ś ć życia, czasem jako p u n k t wyjścia do dalszych s t u d i ó w I i . 1, 2. of Z a m b ó 1st van, W ę g r y . R z e ź b a w piasku nad Dunajem oraz Zeszyty obraz. 117 �U . 3. Janos Balazs, W ę g r y . Attyla patrzący plastycznych. Tendencja do rozszerzania granic pojęcia (które w X V I I I czy X I X w. b y ł o przecież znacznie węższe), wtłoczenie do t y c h samych ramok utalentowanych debili i wiejskich p r y m i t y w ó w na równi z nauczycielami czy inży­ nierami spowodowały, że wielu ludzi odbiera pejoratywnie określenie „ a m a t o r " . Tak więc nie t y l k o u nas zaczęto n a z y w a ć zagadnienie „sztuką, nieprofesjonalną", ten sam termin zaproponowali również w czasie dyskusji Węgrzy. Analogie w odczuciu p o j ę ć : amator — dyletant spra­ wiają, że i w N R D zastępuje się określenie „ L a i e n k u n s t " przez „bildnerisches Volksschaffen", a co najtrafniej m o ż n a by p r z e t ł u m a c z y ć jako „ p l a s t y c z n a twórczość l u d u " . Przez „ l u d " rozumio się t u szorokie warstwy społeczeństwa, masy pracujące narodu, pozbawione specjalistycznego wykształ­ cenia artystycznego. Oczywiście rozszerzonie rani pojęcia powoduje jednocześnio p o t r z e b ę bardziej precyzyjnego rozróżniania poszcze­ gólnych zjawisk twórczych, dostrzegania sztuki prymitywnej (naiwnej), pogranicza ludowego, twórczości samorodnej i towarzyszącej i s t n i e j ą c y m kiorunkom sztuki zawodowej, twórczości pół-zawodowej i t d . Brak jeszcze wykształconej terminologii, widoczno jest jednak krystalizowanie się w obecnych warunkach nowego k s z t a ł t u zjawiska, k t ó r e umownie nazywamy jeszczo p l a s t y k ą a m a t o r s k ą . Amatorstwo plastyczne nio jost dziedziną raz na zawsze określoną. Zależy od r ó ż n y c h procesów zachodzących w kulturze. Czym i n n y m było więc w wieku X V I I I i X I X , czym i n n y m w okrosie m i ę d z y w o j o n n y m , czym i n n y m jost dziś, a czym i n n y m będzie j u t r o . Zależy z a r ó w n o od warun­ ków życia i z w i ą z a n y c h z t y m spontanicznych potrzeb ludzi, jak i od modelu p o l i t y k i kulturalnej, j a k i się proforujo. Konfrontacja b u d a p e s z t e ń s k a p o k a z a ł a to niezmiernie w y r a ź n i e . A b y nio być gołosłownym, postaram się zrefero­ w a ć s y t u a c j ę amatorstwa plastycznego w n i e k t ó r y c h krajach 2 w przyszłość, olej. socjalistycznych, zarówno na podstawie obserwacji buda­ peszteńskich, j a k i innych d o s t ę p n y c h m i źródeł informacji. Niemiecka Republika Demokratyczna Zadania, jakie się stawia przed p l a s t y k ą a m a t o r s k ą , a t a k ż o formy organizacyjne, w y n i k a j ą przede wszystkim z politycznej sytuacji kraju. Styk ze ś w i a t e m kapitalistycz­ n y m , trudna granica, dzieląca nieraz rodziny, łatwość infiltracji obcych ideowo treści — wszystko to t ł u m a c z y szczogólną rolę frontu ideologicznego. Przed ruchem ama­ torskim stawia się więc przede wszystkim zadania ideowo- wychowawcze. Służy temu wychowanie w k o ł a c h zaintere­ sowań, w zespołach plastycznych. Jest to jedyna forma organizacji plastyki amatorskiej. K ó ł jest obecnie ok. 5.000, a s k u p i a j ą one blisko 60.000 uczestników, p r a c u j ą c y c h systematycznie pod kierunkiem i n s t r u k t o r ó w . D w a tysiące kół zajmuje się malarstwem i grafiką, a trzysta —- rzeźbą i c e r a m i k ą . W dwustu k o ł a c h uczestnicy w y k o n u j ą wyroby z drewna, w y c i n a j ą laubzegą w dykcie r a m k i i różne przed­ m i o t y . R ę k o d z i e ł e m artystycznym, a zwłaszcza haftem, tkactwem, aplikacją — zajmują się uczestnicy blisko dwu i pół t y s i ą c a k ó ł . R o z w ó j kół n a s t ą p i ł w ostatnim dwudziestoleciu. Jeszcze w 1954 r. było bowiem zaledwie 200 zespołów liczących ok. 6.000 osób. Zadaniem kół jost wychowanie członków w duchu socjalistycznym, rozwijanie w nich poczucia kolektywnej więzi, budzenio i zaspokajanie potrzeb kulturalnych. K o ł a obejmują przede wszystkim r o b o t n i k ó w , członków pegeerów, p r a c o w n i k ó w handlu i t p . Twórczość amatorska traktowana jost więc jako jedna z ważniejszych form organizacji czasu wolnego. W i d z i się w niej przeciwwagę monotonii procesu �chowanej jeszcze tradycji folklorystycznej popiera się w zdobnictwie p r ó b y n a w i ą z a n i a do dawnych m o t y w ó w . Zreferowany t u model opiera się, j a k w i d a ć , na zasadzie zorganizowanego i świadomie sterowanego ruchu amator­ skiego. Obejmuje głównie ludzi w wieku m ł o d y m i ś r e d n i m . Pomija, a w k a ż d y m razie spycha na dalszy plan, zagadnie­ nie ludzi starych, e m e r y t ó w , a t a k ż e ludzi, dla k t ó r y c h twórczość jest p o t r z e b ą wypowiedzenia siebie samego, amortyzatorem w i c h kontakcie ze ś w i a t e m . Model ten z a k ł a d a przy t y m , że w ramach twórczości nieprofesjonalnej nie p o w s t a j ą nowe wartości, pomija więc współczesną s z t u k ę ludową, twórczość n a i w n ą oraz s p o n t a n i c z n ą b ę d ą c ą wyrazem ekspresji w e w n ę t r z n e j . Polska I I . 4. Koszta Forev, B u ł g a r i a . Wesele, olej. produkcyjnego, d r o g ę do bardzioj wszechstronnego k s z t a ł t o . wania osobowości człowieka, do pogłębiania jego wiedzy i z a i n t e r e s o w a ń . Służą temu spotkania z działaczami, z ludź­ m i sztuki, dyskusje, wspólne zwiedzanie wystaw, zapozna­ wanie z dorobkiem dawnej i obecnej k u l t u r y artystycznej, з Nie mniej w a ż n a jest i druga strona działalności kół — k s z t a ł t o w a n i e ideowe i artystyczne środowiska macierzyste­ go. Z a k ł a d a się, że wystawy a m a t o r ó w silniej a n g a ż u j ą społeczność miejscową, choćby dlatego, że dochodzi element emocjonalnych więzi, łączących t w ó r c ó w z odbiorcą. Wysta­ w y te w tematyce i założeniach artystycznych nie różnią się wiele od wystaw zawodowych a r t y s t ó w - p l a s t y k ó w . W s p ó l n e s ą bowiem i założenia ideowe i baza artystyczna, metoda realizmu socjalistycznego. Twórczość amatorska jost u nas przede wszystkim s p r a w ą osobistej decyzji, chęci czy potrzeby. F o r m y organi­ zacyjne s t a n o w i ą t u p r ó b ę pomocy, ale nie one p r z e s ą d z a j ą o t y m , że ludzie rzeźbią czy m a l u j ą , że liczba a m a t o r ó w zwiększa się z roku na rok. Uprawianie plastyki _w sposób niezawodowy zaspokaja różne potrzeby." B y w a formą awansu kulturalnego i spo­ łecznego, bywa też i s t o t n y m czynnikiem r e g u l u j ą c y m stosu­ nek jednostki do ś w i a t a , do otoczenia, środowiska. Dla ludzi m ł o d y c h jest często j e d n ą z d r ó g do uczestnictwa w kulturze, do zrozumienia k s z t a ł t u współczesności, nowych p r ą d ó w w sztuce. Czasem wiąże się to z większymi aspiracjami, np. s t u d i ó w plastycznych, czasem jest t y l k o r o z r y w k ą , p r ó b ą sprawności oka i ręki. Dla ludzi w wieku średnim, a więc dla p r a c u j ą c y c h , jest przeważnie drugim zainteresowaniem, obok pracy zarobkowej, rozszerzeniem tej pracy (np. metalo­ plastyka u tokarza), bądź dopełnieniem i n n ą sferą zaintere­ sowań. Dla wielu jest w ł a s n a twórczość f o r m ą rekompensaty, sferą i n t y m n ą pozwalającą na odnalezienie równowagi zakłóconej konfliktem. Taka twórczość, zwłaszcza wynika­ j ą c a na tle nieprzystosowania, nadwrażliwości, inwalidz­ t w a — pełni rolę szczególnie w a ż n ą dla zdrowia psychicz­ nego człowieka, co nie jest przecież społecznie obojętne. Coraz większą też rolę odgrywa twórczość w życiu ludzi starszych, rencistów, a zwłaszcza e m e r y t ó w , często p e ł n y c h jeszcze sił i wigoru. Twórczość staje się dla wielu n o w y m sensem życia, wiąże i c h myśli i ambicje. Czasem łączy się z p o t r z e b ą k o n t a k t u towarzyskiego, b ę d ą c ucieczką od samotności. Plastyka amatorska m o ż e też pełnić funkcje kulturo­ twórcze w społeczeństwie, zwłaszcza t a m , gdzie nie dociera sztuka zawodowa, gdzie jest k u l t u r a l n y ugór. Można też z a r y z y k o w a ć s ą d , że i m bardziej sztuka oficjalna odrywa się 4 W duecie t y m główną rolę odgrywa plastyka zawodowa. Ona t o wytycza nowe drogi,' a ruch amatorski p o m n a ż a i niojako powiela wartości j u ż u k s z t a ł t o w a n e . Wysiłek i n s t r u k t o r ó w skierowany jest więc na podniosienie spraw­ ności technicznej członków zespołów, na przyswojenie amatorom sumy warsztatowych umiejętności. Prowadzi to niekiedy do swoistej profesjonalizacji, zwłaszcza że przodu­ jące koła plastyczne m o g ą w y k o n y w a ć oficjalne z a m ó w i e n i a np. na ilustrowanie książek, regionalne p a m i ą t k i , dekorację sal, w y s t r ó j plastyczny przedszkola. I I . 6. Mugor G t i n , R u m u n i a . Dziewczyna z gołębiem, haft. Nawet jednak w t y c h warunkach niełatwo d a ć amato­ rom satysfakcję społeczną i poczucie rezonansu ich działania. K ł a d z i e się więc nacisk na stosowanie r ó ż n y c h technik i na uprawianie r ó ż n y c h dziedzin twórczości, nio t y l k o ma­ larstwa, grafiki i rzeźby. Popiera się zdobnictwo przedmio­ t ó w codzionnego u ż y t k u , rękodzieło artystyczne, haft, tkactwo, m e t a l o p l a s t y k ę , to wszystko co może znaleźć zastosowanie w mieszkalnym w n ę t r z u . W regionach o za­ 119 �I I . (i. Manfred SMioithauer, N R D . Matka, od n a w y k ó w percepcyjnych społeczeństwa i od zakorzenio­ nych potrzob estetycznych — t y m większe jest pole oddzia­ ływania plastyki niezawodowej. Wyliczenie z a d a ń twórczości amatorskiej pokazuje różnorodność postaw z j a k i m i m a m y do czynienia. W y n i ­ ka z togo konieczność zróżnicowania form pomocy. Czasem uiożo i powinna b y ć ona znaczna — np. gdy chodzi o mło­ dych ludzi, wykształconych, o dużej świadomości kultural­ nej, alo w większości p r z y p a d k ó w i s t o t ą wszelkiej pomocy winno b y ć indywidualne traktowanie amatora. Istniojo alternatywa, k t ó r ą w skrócie m o ż n a t a k u j ą ć : uczyć sprawności warsztatowej, „ o b i e k t y w n e j " , niezależnej od dyspozycji człowieka, albo wychodząc od j ą d r a samo­ rodnego talontu, rozwijać go, k s z t a ł t o w a ć w sposób dla niego konsekwentny. Pierwsza metoda wiedzie zazwyczaj do akademizmu, do n a ś l a d o w n i c t w a , w k t ó r y m gubi się nawet sons n a ś l a d o w a n e g o wzoru, druga metoda, n i e p o r ó w n a n i e trudniejsza, daje szansę rozwinięcia się autentycznego talentu. Pierwsza — określa z góry rolę amatorstwa jako gorszej jakościowo sztuki zawodowej. Druga — pozwala nurtowi niezawodowemu pełnić rolę k o m p l e m e n t a r n ą w sto­ sunku do twórczości profesjonalnej. B y ć i n n y m — a więc niekoniecznie gorszym. Staramy się w Polsce realizować raczej model drugi, ton trudniejszy. Ma on sens, gdy jednocześnio kładzie się nacisk na wiadomości ogólne, na poszorzenie wiedzy o sztuce, na rozwój świadomości artystycznej. Ma on sens — gdy dysponuje się s p r a w n ą , u t a l e n t o w a n ą k a d r ą i n s t r u k t o r ó w -plastyków. Tymczasem sytuacja w t y m zakresie nie jest 120 rysunek. dobra. M a m y w sieci D o m ó w K u l t u r y ok. 40 p l a s t y k ó w z wykształceniem w y ż s z y m i ok. 250 ze ś r e d n i m , a więc przeważnie niedostatecznym. W tej sytuacji w a ż n e staje się doszkolenie t y c h ludzi, cóż, kiedy p ł y n n o ś ć kadr jest w tej grupie przerażająca. K t o może idzie do p r z e m y s ł u , do szkol­ nictwa, wykonuje zlecone prace usługowe. Jest to i sprawa siatki p ł a c i obciążenia i n s t r u k t o r ó w zadaniami nie m a j ą c y m i nic wspólnego z opioką nad amatorami. Wszyscy w y k o n u j ą dekoracje ścienne, napisy, p r o j e k t u j ą scenografie w tea­ trach amatorskich, a nawot ... karawany pogrzebowe, p r o w a d z ą zajęcia z dziećmi i młodzieżą, pełnią — j a k w Stołecznym D o m u K u l t u r y — nieraz funkcje pra­ cownika fizycznego. Sytuacja organizacyjna nio jest u nas dobra. „Geo­ grafia" zespołów raczej przypadkowa. Nio ma zresztą miejsca, w k t ó r y m m o ż n a b y dowiedzieć się, ilo jest t y c h zespołów i gdzie one s ą . B r a k ośrodka koordynacji: związki zawodowe m a j ą swoją sieć, Ministerstwo zawiaduje D o m a m i K u l t u r y . Ogniska, k l u b y i zespoły podlegają stowa­ rzyszeniom k u l t u r a l n y m , radom narodowym, szkolnictwu. W kraju istnieje 10 ognisk plastycznych o dość r ó ż n y m programie działania, w lecie organizuje się gdzieniegdzie plenery dla a m a t o r ó w . Trudno ustalić i l u mniej więcej ludzi zajmuje się u nas niozawodowo p l a s t y k ą . 5, a m o ż e 10 czy 15 tysięcy ? Poszcze­ gólne w o j e w ó d z t w a organizują od l a t przeglądy i konkursy, d o s t ę p n e dla wszystkich a m a t o r ó w . Ale nie zawsze dociera do nich wiadomość o t y c h imprezach, czasem po prostu boją się posyłać swe prace, wiedząc, w j a k i m stanie m o g ą one �wrócić. Dopiero w ostatnich dwóch latach u d a ł o się dopro­ wadzić do zorganizowania przeglądów wojewódzkich, po­ p r z e d z a j ą c y c h p r o b l e m o w ą w y s t a w ę ogólnopolską w Szcze­ cinie i Krakowie. Lepiej w y g l ą d a sprawa tzw. n u r t u npiwnogo. T u ewi­ dencja ludzi jest raczej potna, a duże zainteresowanie zagranicy sprawia, że t w ó r c y „ n a i w n i " czują się potrzebni. Czasem nawet s t a j ą się coraz mniej „ n a i w n i " . N a i w n o ś ć jest coraz częściej stylem (podobnie j a k wzorzec tradycyjnej ludowej sztuki), w k t ó r y m z a c z y n a j ą w y p o w i a d a ć się nie t y l k o t w ó r c y zawodowi, ale i amatorzy. W warunkach polskich szczególną rolę odgrywa ż y w a tradycja sztuki ludowej, s t ą d licznie obsadzono pogranicze ruchu amatorskiogo i współczesno) twórczości ludowej. Dotyczy to malarstwa i rzeźby. O pograniczu z rzeźbą pisałem niedawno na t y c h ł a m a c h , nie będę się więc powta­ rzać, o malarstwie powiem t u t y l k o , że albo nawiązuje ono świadomie do dawnych wzorców malarstwa na szkle (Pęksowa, Jachimiak, Walczak, Słowiński), albo rozwija tema­ t y k ę i wzorce formalne „ m a k a t " , oscylując p o m i ę d z y deko­ racyjnością i k o l o r k o w ą b a r w n o ś c i ą „ d y w a n ó w " , a t r a d y c j ą oloodruków, jeleni i t p . Plastyka amatorska staje się u nas przedmiotem poważniejszego zainteresowania. Podejmuje się badania nad postawami a m a t o r ó w ( I n s t y t u t Sztuki P A N ) , analizuje stan opioki, dyskutuje nad p o p r a w ą sytuacji (sympozjum w Krakowie z okazji I Triennale Plastyki Amatorskiej, lipiec 1974). Niezależnie jednak od stanu organizacji opieki, zjawisko istnieje i to w formach r ó ż n o r o d n y c h , nieraz bardzo w a r t o ś c i o w y c h artystycznie. Sądzę, że dowiódł tego również dział polski na wystawie b u d a p e s z t e ń s k i e j . Rumunia Zainteresowanie ruchem amatorskim w plastyce wiąże się ze z m i a n ą s t r u k t u r y społecznej kraju i zo świadomością uczestnictwa w kulturze szerokich rzesz ludności pracują­ cej. Masy nie t y l k o odbierają biernie k u l t u r ę , ale i uczestni­ czą w niej. Na k u l t u r ę s k ł a d a się więc nie t y l k o dorobek elity, t w ó r c ó w zawód owych, alo i a k t y w n o ś ć rzesz utalentowa­ n y c h ludzi. P o m ó c i m — to znaczy u ł a t w i ć t y m ludziom możliwość artystycznej wypowiedzi. P o m ó c i m — to znaczy podnosić poziom ich ogólnej świadomości, rozwijać oso­ bowość. W y n i k a z tego program opieki. Bazuje on na sieci zespołów plastycznych, kierowanych przez i n s t r u k t o r ó w - p l a s t y k ó w z w y ż s z y m w y k s z t a ł c e n i e m artystycznym. Zespołów takich działa ponad 230. Chodzi w nich przede wszystkim o kompleksowy rozwój człowieka. Zespoły m a j ą zróżnicowa­ n y program, zależny od z a i n t e r e s o w a ń uczestników i charak­ t e r u środowiska. S t a r a j ą się n a u c z y ć ludzi k i l k u technik, aby mogli w y p o w i a d a ć się w sposób najpełniejszy. Ale nie tech­ nika, nio pozorna wirtuozeria jest t u celem, lecz dążenie do pogłębienia w ludziach ich dyspozycji t w ó r c z y c h i potrzeb emocjonalnych. Najzdolniejszych otacza się specjalną opieką, stworzono dla nich 30 szkół p a ń s t w o w y c h (o charakterze naszych ognisk). Szkoły te są wielowydziałowe, u c z ą t a m śpiewu, m u z y k i instrumentalnej, malarstwa, rzeźby. D u ż ą 7 I I . 7. Brunon Podjaski. Raj w Sanatorium Bukowiec, olej, 1973. 121 �8 Metodyczne (Osve.tovy U s t a v ) . Opieka nad p l a s t y k ą ama­ t o r s k ą m a na celu przede wszystkim wszechstronny rozwój ludzi. Uczy i c h myśleć, poszerza icłi horyzonty myślowe. Dopiero na drugim planie stawia się sprawy ściśle plastyczno. D ą ż y się do tego, aby amatorzy mieli świadomość sensu swej działalności, toteż zachęca się ich do uprawiania r ó ż n y c h technik, do rękodzieła artystycznego, do podno­ szenia k u l t u r y otoczenia, mieszkania. P o w a ż n ą rolę w wychowaniu a m a t o r ó w odgrywa folklor. Zwłaszcza w wystroju m i e s z k a ń akcentuje się możli­ wości n a w i ą z a n i a do regionalnych tradycji. P o w s t a j ą liczne kółka zainteresowań folklorem, zwłaszcza w Słowacji, gdzie dawne tradycje ludowej sztuki są jeszcze żywe. W y k w a l i f i k o ­ wani plastycy i ludowi t w ó r c y u c z ą a m a t o r ó w wyrabiania przedmiotów, przeważnie dekoracyjnych, w stylu l u d o w y m . P r z y w i ą z u j e się w a g ę do togo, aby na każdej wystawie a m a t o r ó w znalazły się praco nawiązujące do sztuki ludowej. Czynią one wystawy bardziej atrakcyjno dla widzów. Stylistyka ludowa przez s w ą p r o s t o t ę i łatwość percepcji wydaje się najbardziej bliska masom, a dla wielu a m a t o r ó w stanowi n a t u r a l n ą , bliską i m formę wypowiedzi. W zakres opieki włącza się i t w ó r c ó w naiwnych, ale bez ingerencji w s a m ą istotę ich twórczości. Zresztą autentyczna twórczość naiwna z istoty swej jest zjawiskiom z a m k n i ę t y m , z w i ą z a n y m ściśle z biografią t w ó r c y . I I . 8. L u d w i k P i ę t k a . Kwiaty, olej na skórzo. rolę w programie odgrywa poznawanie rodzimego folkloru. Po trzech latach nauki absolwenci o t r z y m u j ą dyplomy, któro jednak ż a d n y c h u p r a w n i e ń nio dają. Szkoły m a j ą swe filie we wsiach, zwłaszcza t a m , gdzie ż y w a jest jeszcze ludowa sztuka. W y b i t n i t w ó r c y ludowi p r z e k a z u j ą w nich młodzieży swoje umiejętności. 10—15% a b s o l w e n t ó w szkół dostaje się n a s t ę p n i e na wyższe uczelnie plastyczne. Warto t u podkreślić, że do szkół nie przyjmuje się tzw. t w ó r c ó w naiwnych, ludzi o w y r a ź n i e zarysowanej własnej indywidualności samorodnej. Z referatu Vasilo Savonea wynika, że t w ó r c ó w z kręgu prymitywno-naiwnego jest w ruchu amatorskim blisko połowa. Szkoły (ogniska) należą do kompetencji rad narodowych, opiekę m e t o d y c z n ą nad n i m i sprawuje ośrodek przy Minis­ terstwie K u l t u r y . W d u ż y c h miastach istnieją tzw. K o m i t e t y Plastyczne, skupiające najwybitniejszych p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w . W y s t a w y o d b y w a j ą się środowiskowe i ogólno, oo roku organizuje się przeglądy ogólnokrajowe. Przy organi­ zacji wystaw stosuje się ostrą selekcję, dopuszczając jedynie dobre prace. Podnosi to r a n g ę wystaw i sprawia, że bardziej znani t w ó r c y niezawodowi c h ę t n i e b i o r ą w nich udział. (W Polsce wielu a m a t o r ó w u w a ż a udział w przeglądzie po­ w i a t o w y m ozy wojewódzkim za obniżanie rangi swej twór­ czości). Wyselekcjonowane wystawy objeżdżają różne ośrodki kraju, pokazywane są za granicą, propagowano przez środki masowego przekazu. Najlepsze dzieła zakupy­ wano s ą przez muzea, domy k u l t u r y , związki zawodowe. D u ż ą wagę przywiązuje się, do tego, aby ruch amatorski prawidłowo funkcjonował w swoim środowisku, odzwier­ ciedlał jogo specyfikę. T y l k o wówczas m o ż e pełnić w n i m właściwą rolę w y c h o w a w c z ą . Czechosłowacja Z a r ó w n o w Czechach j a k i na Słowacji opiekę meto­ d y c z n ą nad p l a s t y k ą a m a t o r s k ą spra.wują o d r ę b n e Ośrodki 122 Zasady opieki nad twórczością p l a s t y c z n ą a m a t o r ó w podobne są w Słowacji i w Czechach. Z t y m , że w Słowacji dłużej, bo aż do mniej więcej 1956 r. nie przejawiano zainte­ resowania ich twórczością, uważając, że potrzeby społeczne zaspokaja z jodnoj strony sztuka ludowa, z drugiej zaś sztuka zawodowa i szkolnictwo plastyczne, d o s t ę p n e przecież dla utalentowanych ludzi. Dopiero później u ś w i a d o m i o n o sobie, że równolegle do n u r t u zawodowego istnieje jako społeczna potrzeba n u r t amatorski. I I . 9. Grzegorz S t a ń c z y k . Portret rodzinny, r y s . o ł ó w k i e m . �И. 10, 11. G. S t a ń c z y k . R y s u n k i kolorowane. W Czechosłowacji ruch amatorski żywiołowo rozwinął się od razu po wojnie. Ale wystawa, k t ó r ą w 1953 r. zorgani­ zowano w Pradze u p r z y t o m n i ł a , że ruch amatorski pozba­ wiony opieki i puszczony na żywioł (wystawy bez selekcji) wcale nie jest zjawiskiem p o z y t y w n y m w procesie upow­ szechniania k u l t u r y artystycznej. W ł a d z e centralne doszły wówczas do wniosku, że a m a t o r ó w trzeba szkolić w k ó ł k a c h plastycznych. D r u g i m w a ż n y m wydarzeniem b y ł a I Ogólno­ krajowa Konferencja w 1959 r. podczas k t ó r e j podjęto u c h w a ł ę , aby podnieść r a n g ę ruchu amatorskiego i p o d w y ż ­ szyć jego poziom artystyczny. Obecnie w Czechosłowacji o d b y w a j ą się systematyczne ogólnokrajowe p r z e g l ą d y twórczości a m a t o r ó w (w Brnie i Dubnicy). J ugosławia W odróżnieniu od założeń programowych polskich, czechosłowackich czy węgierskich, w J u g o s ł a w i i zaintereso­ wanie p l a s t y k ą nieprofesjonalną sprowadza się niemal wyłącznie do aspektu artystycznego.' Dlatego też opieką — i t o z n a c z n ą — otacza się s z t u k ę n a i w n ą . Stworzono na nią m o d ę i k o n i u n k t u r ę , to też s t a ł a się ona wręcz gałęzią naro­ dowego p r z e m y s ł u , towarem znakomitym, świetnie reklamo­ w a n y m i sprzedawanym. Faworyzowanie sztuki naiwnej (i w stylu naiwnym) zepchnęło w cień inne przejawy plastyki niezawodowej. Po prostu n i k t się n i ą poważniej nie zajmuje, a amatorzy, chcąc się w y b i ć , p r z y j m u j ą zazwyczaj s t y l i s t y k ę szkoły H l e b i ń s k i e j . Droga awansu amatora wiedzie więc poprzez n u r t „ n a i w n y " , k t ó r y w swej masie coraz bardziej staje się „ s z k o ł ą " , na p o d o b i e ń s t w o naszych współczesnych c e n t r ó w ludowej („cepeliowskiej") rzeźby. W Budapeszcie J u g o s ł o w i a n nie b y ł o . U w a ż a m jednak, że c h a r a k t e r y z u j ą c różne specyficzne sytuacje plastyki amatorskiej w krajach socjalistycznych warto i o tej nie­ obecnej J u g o s ł a w i i w s p o m n i e ć . Węgry Jeszcze pięć lat temu interesowano się jedynie zorgani­ zowanymi zespołami p l a s t y c z n y m i . P r z e w a ż a ł o w nich uprawianie malarstwa, a charakter prac w y d a w a ł się dość jednolity. Ale gdy w 1972 r. Radio Węgierskie przeprowa­ dziło a n k i e t ę na temat wykorzystania czasu wolnego, okazało się, że aż 3,3% badanych zajmuje się amatorsko p l a s t y k ą , uprawia j ą poza oficjalnymi zespołami. „ O d k r y t o " wówczas ludzi m a l u j ą c y c h i rzeźbiących z wewnętrznej potrzeby, naiwnych, pół-ludowych, ulegających r ó ż n y m wzorom k u l t u r o w y m . J e d n o c z e ś n i e n a s t ą p i ł dość nieoczekiwany (nie t ł u m a c z ą c y się t a k j a k u nas stworzeniem r y n k u z b y t u przez Cepelię) rozwój rzeźby bliskiej w swym charakterze ludowej, ale j u ż nie o tematyce religijnej. 10 1 1 P l a s t y k ę a m a t o r s k ą zaczęto widzieć jako dziedzinę, k t ó r e j nie da się ocenić t y l k o k r y t e r i a m i właściwymi sztuce zawodowej. W a r t o ś ć amatorstwa polega bowiem na kształ­ ceniu ludzi, rozszerzeniu ich h o r y z o n t ó w estetycznych, na t y m co Herbert Read określa jako terapia przez s z t u k ę . P r z y j m u j ą c tezę, że s z t u k ę rozumie najlepiej ten, k t o sam j ą uprawia, traktuje się ruch amatorski jako szkołę k u l ­ t u r y artystycznej, jako inicjację w problemy sztuki. N a W ę g r z e c h działa obecnie ok. 300 zospolów plastycz­ n y c h dla dorosłych i młodzieży licealnej. W ciągu ostatnich 10 l a t przeszło przez te zespoły ok. 10.000 osób. (Tu uwaga na marginesie — W ę g r y liczą ok. 10 milionów mieszkańców). A b y j a k najwięcej osób zachęcić do twórczości i ogarnąć p o m o c ą i n s t r u k t o r s k ą organizuje się na r ó ż n y c h szczeblach wystawy i konkursy. A m a t o r ó w należy kształcić wielostronnie. Szkoląc jednokierunkowo otrzymuje się w efekcie ludzi niedouczo­ nych, półinteligentów, a przecież chodzi o to, aby podnosić k u l t u r ę p l a s t y c z n ą ludzi, p o m a g a ć i m żyć estetyczniej, lepiej. D ą ż y się więc do uczenia r ó ż n y c h technik, rzemiosł artystycznych, motaloplastyki i t d . 123 �Największą bolączką jost sprawa kadry, brak wysoko wykwalifikowanych p l a s t y k ó w - d y d a k t y k ó w . N a p r a w d ę do­ brych k ó ł (zespołów) jest niewiele, s t ą d t e ż zaczęto organi­ zować w okresie letnim plenery dla a m a t o r ó w , prowadzone przez najlepszych fachowców. W ostatnim okresie zaczęto b a d a ć zjawisko twórczości amatorskiej, stosując przy t y m metody wypracowane przez Bauhaus oraz analizując wzajemny w p ł y w na siebie r ó ż n y c h dziedzin sztuki. To streszczenie referatu i dyskusji nie wyczerpuje jednak specyfiki węgierskiej plastyki amatorskiej. W a ż n ą rolę od­ g r y w a j ą w niej bowiem grupy wysoce uzdolnionych, mło­ dych ludzi, często a b s o l w e n t ó w liceów plastycznych, k t ó r z y w ramach n u r t u amatorskiego k o n t y n u u j ą własne poszuki­ wania twórcze, świadomie i z sensem nawiązując do t y c h współczesnych p r ą d ó w sztuki, k t ó r e nie znajdują wyrazu w dość s k o s t n i a ł y m i Zrutynizowanym programie wyższych uczelni plastycznych i w praktyce wystawowej. Jest to sytuacja podobna do tej, k t ó r a istniała u nas w latach B i m - B o m u , rozkwitu awangardowych t e a t r z y k ó w studenc­ kich, Teatru Osobnego Mirona Białoszewskiego, jazzu, czy młodzieżowych zespołów beatowych. W szczególnych sytuacjach, zmtynizowania czy zakademizowania sztuki, bywa, że nowe tendencje r o d z ą się poza g ł ó w n y m nurtem. Czasem w y r a s t a j ą z ruchu amatorskiego, p r z y d a j ą c m u t y m samym c h w a ł y , ale w istocie b ę d ą c zjawiskiem w t y m ruchu nietypowym. P r z e w a ż n i e t e ż szybko się profesjonalizują. B y w a t e ż , a dowodzi tego p r z y k ł a d węgierski, że gdy z jakichkolwiek p o w o d ó w n a s t ę p u j e zamknięcie obiegu informacji, młodzi, uzdolnieni t w ó r c y s t a r a j ą się samodzielnie d o t r z e ć do interesujących ich n u r t ó w współczesnej sztuki. Szczególnie ciekawa jest pod t y m względem grupa m ł o d y c h p l a s t y k ó w z ,,Vajda Lajos A m a t o r Studio". Grupa ta, składająca się z malarzy i rzeźbiarzy, ma swoje wspólne atelier w p o ł o ż o n y m nieopodal Budapesztu, pięknym miasteczku Szentendre (węgierski Kazimierz, ulubione miejsce malarzy). Większość uczestników mieszka na miejs­ cu, p r a c u j ą w stacji filtrów nad Dunajem. Najciekawszym z tej grupy jest 24-letni I s t v a n Z a m b ó . Malarz, rzeźbiarz, autor ciekawych rzeźb w piasku, tworzonych na brzegu D u n a j u ( i l . 1). Spośród innych interesujących członków Studia w y m i e n i ć t u warto jeszcze rzeźbiarzy: Gabora Matyofalviego, G y ó r g y Holdasa i Atillę Agócsa. W węgier­ skim dziale wystawy m o g l i ś m y zresztą zobaczyć i innych t w ó r c ó w , w y p o w i a d a j ą c y c h się w klimacie bliskim współ­ czesnym p r ą d o m artystycznym, j a k np. G y ó r g y Vas, Maty&s Olńh, Sandor Porkol&b. Wystawa w trafny sposób ilustrowała referaty wygło­ szone na sympozjum. Poziom wystawy b y ł w y r ó w n a n y i wysoki. Dział polski, podobnie j a k węgierski, r u m u ń s k i i czechosłowacki o b e j m o w a ł prace o r ó ż n o r o d n y m charak­ terze, od naiwnych po dojrzałe warsztatowo obrazy i grafiki. P o k a z a l i ś m y 29 t w ó r c ó w : Bazylego Albiczuka, H e n r y k a Aleksiejczuka, A n n ę B i n k u ń s k ą , Leona Błociana, Jana Chizanowskiego, H a l i n ę D ą b r o w s k ą , Stanisława Dobiasza, Tomasza D u d ę , Stanisława Grysa, L u d w i k a Holesza, Marię I g n a r s k ą , Mariana Jędrzejewskiego, Stanisława K o r p ę , Bronisława Krawczuka, Stefana Morawskiego, Jana Nowaka, L u d w i k a P i ę t k ę , Jana Płaskocińskiego, Brunona Podjaskiego, W ł a d y s ł a w a Rybkowskiego, Grzegorza S t a ń ­ czyka, B r o n i s ł a w a Surowiaka, Andrzeja Szczepłockiego, Jana Śliwińskiego, H a l i n ę Walicką, M-^rirna Wódkiewicza, Marię Wojtowicz, Jerzego Wojakiewicza, Leopolda W r ó b ­ la. ^ 124 Konfrontacja b u d a p e s z t e ń s k a miała, j a k sądzę, zna­ czenie dla wszystkich uczestników, mimo że nie skończyła się ż a d n y m p o d n i o s ł y m akcentem, ż a d n y m podsumowaniem. Pozwoliła jednak szerzej spojrzeć na zagadnienie amatorstwa plastycznego, zastanowić się nad skutecznością do­ tychczasowych metod opieki. W y s u n ę ł a k i l k a p r o b l e m ó w , k t ó r e trzeba będzie rozważyć, uwzględniając s y t u a c j ę istniejącą w poszczególnych krajach. Jednym z nich jest stosunek między nurtem amator­ skim a zawodowym. Sądzę, że plastyka zawodowa nie możo eliminować z pola widzenia twórczości a m a t o r ó w . Oba n u r t y są przecież ze sobą w istotny sposób sprzężone, rzecz w t y m , aby zamiast pogłębiać sytuacje konfliktowe, k t ó r e istnieją, t r a k t o w a ć p l a s t y k ę niezawodową jako sojusznika, a nie konkurenta do sakwy społecznej czy prywatnej. W Związku Radzieckim istnieje w Związku P l a s t y k ó w specjalna sekcja przy Zarządzie G ł ó w n y m , zajmująca się twórczością a m a t o r ó w . N a W ę g r z e c h artyści-plastycy u w a ż a j ą pomoc zespołom plastycznym za jedno ze swych z a d a ń . W k a ż d y m okręgu, co najmniej raz do r o k u organizuje się wspólne wystawy a m a t o r ó w i profesjonałów. Myśli się o t a k i c h w s p ó l n y c h wystawach i w Czechosłowacji.W N R D , jak t w i e r d z ą , nie r o b i ą niczego bez uzgodnienia ze Związkiem P l a s t y k ó w , k t ó r y aktywnie uczestniczy w przygotowaniu k a d r y i n s t r u k t o r ó w i k o n s u l t a n t ó w . Tak w Z w i ą z k u Ra­ dzieckim j a k i na Węgrzech najlepsi amatorzy bez szczegól­ nego t r u d u m o g ą d o s t a ć się do Związku P l a s t y k ó w . U nas — j a k wiadomo — reguł ż a d n y c h nie ma, w n i o k t ó r y c h okrę­ gach odrzuca się najlepszych, n a p r a w d ę t w ó r c z y c h i w y b i t ­ n y c h t w ó r c ó w nie l e g i t y m u j ą c y c h się dyplomem wyższej uczelni, w i n n y c h — przyjmuje bez t r u d u znacznie słab­ szych. Nie chodzi t u oczywiście t y l k o o łatwość awansu do szeregu zawodowców, nie m o ż e to b y ć przecież celem czy programem ruchu amatorskiego, ale o ustalenie ogólnej płaszczyzny współpracy, pomocy dla a m a t o r ó w , o p o l i t y k ę wobec ruchu amatorskiego. Skoro przyjmujemy, że pełni on funkcje społeczne, starajmy się, aby rzeczywiście b y ł on instrumentem podnoszenia k u l t u r y plastycznej społeczeń­ stwa. I I . 12. Halina Walicka. Lunatyczka, olej. �Przemyślenia wymaga k i l k a spraw. A więc _— ozy słuszna jest gwałtownie rozwijająca się komercjalizacja n u r t u amatorskiego, organizowanie kiermaszy na wystawach a m a t o r ó w , masowe pokazywanie ich prac w knajpach i kawiarniach к wywieszonym cennikiem (i to j a k i m ! ! ! ) . Czy k a ż d y m o ż e h a n d l o w a ć obrazami, gdy uzyska na to patent z odpowiedniego wydziału rady narodowej ? Grozi to wypaczeniem zasad amatorstwa. A może podobnie j a k w sporcie amatorstwo w dawnym kształcie przeżyło się i trzeba szukać nowej formy ? Jak b y nie było, chyba konieczna jest t u j a k a ś polityka, sensowna selekcja. W Cze­ chosłowacji amatorom s p r z e d a w a ć nie wolno, a t w ó r c y naiwni i ludowi objęci są systemem opieki m u z e ó w i odpo­ wiednika naszej Cepelii. N a Węgrzech również amatorzy nie m a j ą prawa s p r z e d a w a ć swych prac i nie sprzedają. W R u m u n i i zaś i N R D amatorzy sprzedają, ale i t a m istnieje system selekcji. W i ę c trzeba z a s t a n o w i ć się, co robić. Sytuacja n a p r a w d ę już dojrzała do tego, aby dostrzegł j ą Związek P l a s t y k ó w , a zwłaszcza Ministerstwo K u l t u r y i Sztuki. Sądzę też, że nie b y ł o b y źle, gdyby u r z ą d z o n o przy wszystkich wyższych uczelniach plastycznych stałe p u n k t y konsultacyjne dla a m a t o r ó w . Nie chcę t u zresztą niczego postulować, wskazuję t y l k o , ile jest jeszcze nie r o z w i ą z a n y c h p r o b l e m ó w , k t ó r e d o m a g a j ą się rozwiązania. A że widzimy je dziś ostrzej, na szerszym tlo p o r ó w n a w c z y m — zasługa to m i ę d z y i n n y m i i b u d a p e s z t e ń s k i c h dyskusji. PRZYPISY 1 Nemzetkozi Amator Kepzomuveszeti Ki&litas. Ernst Muzeum, 12—27 I 1974. W N R D niemal, że nie istnieje już ż y w a sztuka ludowa, więc określenia „ s z t u k a ludowa" (Volkskunst) u ż y w a się wyłącznie w odniesieniu do przeszłości, do formacji powstałej i w y s t ę p u j ą c e j w społeczeństwie klasowym. Dane z referatu i w y j a ś n i e ń Wolfganga Holzhausera z Zentralhaus fur K u l t u r a r b e i t der D D R w Lipsku. Peter Michel, Zur Spezifik des bildnerischen Volksschaffens. „Bildnerisches Volksschaffen" Leipzig. Zentral­ haus fur K u l t u r a r b e i t der D D R . Leipzig. N . 7, 1973 r. s Moissej Kagan, Vorlesungen zur marxistisch-leninistischen Aesthetik, Dietz Verlag, Berlin 1969, s. 603. « N a w i ą z u j ę t u do treści mojego referatu na buda­ p e s z t e ń s k i m sympozjum, rozszerzając go o k r y t y c z n ą analizę sytuacji plastyki amatorskiej w Polsce. i Referat r u m u ń s k i o p r a c o w a ł Vasile Savonea, Szef Sekcji Plastyki Centralnego D o m u Twórczości Ludowej w Bukareszcie (Casa Centrale a Creatici Populare). Na Sympozjum Czechosłowację r e p r e z e n t o w a ł a Irene Karteszova z B r a t y s ł a w y (Osvetovy Ustav), k t ó r a wygłosiła referat s t a n o w i ą c y p o d s t a w ę tego opracowania. 2 3 4 8 » Opieram się t u na obserwacjach poczynionych w 1973 r o k u w czasie p o b y t u w Zagrzebiu na Triennale „ N a i w n i 73". Uczestniczyłem wówczas w dyskusjach prowadzonych na temat sztuki naiwnej w ramach sesji A I C A , r o z m a w i a ł e m z l u d ź m i z a j m u j ą c y m i się s z t u k ą n a i w n ą i amatorami, widziałem też bardzo ciekawą w y s t a w ę prac a m a t o r ó w , nie dopuszczonych przez j u r y do udziału w jugosławiańskiej ekspozycji na Triennale. Referat P ś l Banszkyego. 1 W a r t o t u p r z y t o c z y ć również inne liczby. M u z y k ą l e k k ą i młodzieżową zajmowało się 7% badanych, foto­ grafią 6 , 1 % , l i t e r a t u r ą 2,8%, teatrem amatorskim 1,2%, t a ń c e m l u d o w y m 1,1%, m u z y k ą i śpiewem 1,4%. 1 0 1 1 2 Dział polski p r z y g o t o w a ł Centralny Ośrodek Meto­ d y k i Upowszechniania K u l t u r y przy w s p ó ł p r a c y Departa­ mentu P l a s t y k i Ministerstwa K u l t u r y i Sztuki. Jako komi­ sarz wystawy c h c i a ł b y m na t y m miejscu podziękować za wypożyczenie prac P a ń s t w o w e m u Muzeum Etnograficznemu w Warszawie, Muzeum w Sieradzu, W o j . D o m o m K u l t u r y we W r o c ł a w i u , Koszalinie i B i a ł y m s t o k u , K l u b o w i Plasty­ k ó w A m a t o r ó w przy K o p a l n i „ W i e c z o r e k " . 125 �AMATEUR, A R T I N T H E SOCIALIST The author describes the phenomenon o f amateur a r t i n the socialist countries drawing on his observations made at the symposium and exhibition held i n Budapest i n J anuary 1974. The artistic confrontation i n Budapest has shown t h a t w i t h i n the framework o f the same political system and w i t h our countries' common and equally deep interest i n amateur art, its development is shaped differently i n each and every country and depends on the general principle of cultural policy. I n the G D R the amateur art movement is organized on the principle o f interest groups whose main aim is to organize leisure t i m e for the working masses and to fulfil two kinds of didactic tasks: to educate the masses according to the principles o f socialism and t o improve the general level of the masses' culture, especially i n the field o f painting, sculpture etc. I n Rumania there are amateur art circles and institu­ tions which r u n regular courses for amateur artists; at the COUNTRIES same time aid and interest are granted to individual amateur artists. The situation i n Poland is similar although individual artists organized i n interest circles and clubs prevail. The main task, as far as promotion is concerned, is to emphasize the social role o f art and to treat i t first o f all as an i m p o r t a n t factor i n the development of the man's psyche. I n Hungary the most striking phenomenon is the existence o f a circle o f people and groups engaging i n ambitious problems o f modern art more deeply t h a n the official t r e n d does. I n Yugoslavia the main emphasis has been laid on the problem o f the artistic value of amateur art and this is w h y the " n a i v e " idiom is being promoted. I n the G D R endeavours are made to bring the amateur art as close as possible to professional art b o t h as far as form and contents are concerned. I n Poland there are no definite formal preferences defin­ ed because the main emphasis has been laid first o f a l l on social and psychological values of amateur art. ЛЮБИТЕЛЬСКОЕ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОЕ ИСКУССТВО В СОЦИАЛИСТИЧЕСКИХ СТРАНАХ Автор статьи, характеризуя явления любитель­ ского творчества в социалистических странах, прежде всего с с ы л а е т с я н а свои в п е ч а т л е н и я , с в я з а н н ы е с симпозиумом и в ы с т а в к о й , п р о в е д е н н ы м и в я н в а р е т е к у щ е г о года в Б у д а п е ш т е . Конфронтация в Будапеште показала, что не­ с м о т р я на о б щ и й и н т е р е с и п о н и м а н и е , п р о я в л я е м ы е нашими странами к любительскому искусству в р а м ­ к а х одной и той ж е п о л и т и ч е с к о й модели, в к а ж д о й из этих стран развитие любительского изобразитель­ ного и с к у с с т в а идет своим с о б с т в е н н ы м п у т е м в с о ­ ответствии с общими принципами культурной поли­ тики. В ГДР любительское искусство охвачено систе­ мой к р у ж к о в , г л а в н о й ц е л ь ю к о т о р ы х я в л я е т с я о р г а ­ низация свободного в р е м е н и т р у д я щ и х с я , а т а к ж е о с у щ е с т в л е н и е д в о я к о г о рода з а д а н и й , а именно: в о с ­ питание масс в социалистическом духе и повышение общего у р о в н я и х к у л ь т у р ы , особенно в области и з о ­ бразительного искусства. В Румынии существуют любительские к р у ж к и скульпторов и учреждения, ведущие систематические к у р с ы д л я с к у л ь п т о р о в — л ю б и т е л е й ; н а р я д у с этим о к р у ж е н ы заботой и в н и м а н и е м любители, не п р и ­ надлежащие к кружкам. Т а к а я ж е примерно картина наблюдается в Поль­ ш е , где п р е о б л а д а е т , однако, ч и с л о и н д и в и д у а л ь н ы х л ю б и т е л е й , не о б ъ е д и н е н н ы х в к р у ж к а х и л и в к л у ­ бах. П о н и м а н и е о б щ е с т в е н н о й р о л и и с к у с с т в а , о т н о ­ ш е н и е к нему, к а к к в а ж н о м у ф а к т о р у р а з в и т и я ч е л о ­ веческой психики — такова основная предпосылка тех, к т о п р и з в а н з а б о т и т ь с я о л ю б и т е л я х . В В е н г р и и достойно в н и м а н и я с т р е м л е н и е х у ­ дожников-любителей к решению более сложных п р о б л е м современного и с к у с с т в а , ч е м это з а м е ч а е т с я в официальных кругах скульпторов. В Ю г о с л а в и и основной у п о р д е л а е т с я н а п р о б л е ­ му х у д о ж е с т в е н н о й ц е н н о с т и л ю б и т е л ь с к о г о т в о р ч е ­ ства в связи с чем предпочтение отдается наивному искусству. В Г Д Р с т р е м я т с я к тому, ч т о б ы т в о р ч е с т в о л ю ­ бителей р а в н о по ф о р м е , к а к и по с о д е р ж а н и ю б ы л о к а к можно б л и ж е к профессиональному творчеству. В в и д у того, что в П о л ь ш е в п е р в у ю о ч е р е д ь учитываются общественные и психологические ф а к ­ т о р ы з д е с ь не в ы д в и г а ю т с я о п р е д е л е н н ы е т р е б о в а н и я формального характера. F o t . : J<-n Swiderski — il. 7—15. 126 �