<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="7486" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/items/show/7486?output=omeka-xml" accessDate="2026-09-27T13:19:55+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="7466">
      <src>https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/692f8f8ac361db3092b558dd1fb67710.pdf</src>
      <authentication>ad4f63533bacc33db3d965a8f7d13153</authentication>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="3">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="25235">
                <text>Polska Sztuka Ludowa - Konteksty</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <itemType itemTypeId="1">
    <name>Text</name>
    <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
  </itemType>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="46">
          <name>Relation</name>
          <description>A related resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89419">
              <text>oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4930</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89420">
              <text>1966</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="49">
          <name>Subject</name>
          <description>The topic of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89421">
              <text>sztuka ludowa</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="89422">
              <text>sztuka nieprofesjonalna</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="89423">
              <text>kicz</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="43">
          <name>Identifier</name>
          <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89424">
              <text>oai:cyfrowaetnografia.pl:4569</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89425">
              <text>Kicz - sztuka jarmarczna - sztuka ludowa/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.3-4</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89427">
              <text>Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.3-4; s.168</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89429">
              <text>Reinfuss, Roman</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89431">
              <text>pol.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89433">
              <text>Instytut Sztuki PAN</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89435">
              <text>application/pdf</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
    <elementSet elementSetId="4">
      <name>PDF Text</name>
      <description>Text capture metadata for PDF documents</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="52">
          <name>Text</name>
          <description/>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="89442">
              <text>ROMAN REINFUSS
W

wypowiedzi

p . B e y l i n a , który

przeciwstawia

sztuce a u t e n t y c z n e j , z a w a r t a j e s t r ó w n o c z e ś n i e

kicz

zupełnie

ludowa

twórczość

jako

zdecydowane

dzisiaj

sztuki,

n i e będzie.

drugiej

zaś

coś

s z t u k i , a l e w e d ł u g naszej
deklarują

co

chciałoby

być

o p i n i i n i m n i e jest.

się j a k o s y m p a t y c y , a n a w e t

dziełem
Niektórzy

miłośnicy

kiczu.

J e d n a k z t o n u , j a k i m się o t y m m ó w i , w y n i k a , że
t o raczej

(proszę m i w y b a c z y ć ) trochę c h i m e r y c z n a

p o b a w i e n i a się czymś n o w y m , t a k i e s o b i e m o d n e

jest
chęć

dziwac­

t w o , z t e j s a m e j k a t e g o r i i , z której w y n i k ł a r e h a b i l i t a c j a
lamp

naftowych

i

wyciągniętych

z

rupieciami starych

samowarów.
W istocie n a w e t przez s w y c h sympatyków kicz ocenia­
ny jest negatywnie. Widoczne

j e s t t o choćby w

stwier­

d z e n i u , że k i c z d o p i e r o w p e w n y m z a a r a n ż o w a n y m
tekście m o ż e być d l a nas d o przyjęcia;

kon­

n i e podkreślali­

byśmy tego w o d n i e s i e n i u d o dzieła, któremu

przyznaje­

m y pełną wartość artystyczną.
Jednym
próba

z

celów

naszej

zdefiniowania

dzisiejszej

pojęcia

kiczu.

konferencji

Wydaje

mi

się,

j e s t t o z a d a n i e s z a l e n i e t r u d n e i żadne o b i e k t y w n e
t e r i a próby t e j n i e w y t r z y m a j ą .

Dlatego

dyskusji

bardzo

pana
z

okazało

się, że

prelegenta

innymi

pewne

obmyślane

wypowiedziami

kryteria

okazały

t o już w
starannie
w

się

pozwoliła

określić

kicz

w

sposób

w

jednoznaczny

odróżnieniu

od

i

recepty,

zaspokaja,
czynników,

czy

t o już
zresztą

szalenie

zmiennych.

jako kicz, w

Zastanawialiśmy

przyszłości

może

się

kiczem

się n a d t y m k i e d y p o j a w i ł

się k i c z

j a k o z j a w i s k o t o w a r z y s z ą c e twórczości a r t y s t y c z n e j . W y ­
daje

m i się, że p o j ę c i e

warstwienia

k i c z u wyrosło

n a gruncie

społecznego i w y n i k a j ą c e g o

roz­

z niego dualiz­

m u kulturowego. W społeczeństwach pryimitywnycVi, ^eŁ&gt;nolitych

w

sensie

społecznym i k u l t u r o w y m ,

c y c h się jedną skalą ocen w

posługują­

d z i e d z i n i e s z t u k i , n i e może

być m o w y o k i c z u w sensie m a s o w e j ,

pseudoartystycznej

twórczości

o mniej

nym

przeznaczonej

dla warstw

s m a k u a r t y s t y c z n y m . Pojęcie

piero

w

t y m momencie,

kiedy

kiczu

w

wyrobio­

rodzi

się

do­

społeczeństwie

roz­

w a r s t w i o n y m t w o r z ą się d w i e s z t u k i i d w i e r ó ż n e

skale

ocen.

Jedna

mas,

druga

— t a k czy

uzurpuje
sztuki

—

sobie

stanowiąca
inaczej

szerokich

ukształtowanej

przywilej

całego

własność

elity. 'Elita

reprezentowania

społeczeństwa

i

swoją

monopol

na

ta

sztuką

tworzenie

a sztuką s z e r o k i c h m a s , która o c e n i a n a w e d ł u g
sztuki oficjalnej

zostaje

kryteriów

określana m i a n e m k i c z u .

która

j a r m a r c z n e j r ó w n i e ż f o r m u ł o w a n e są z p u n k t u

naszych

Dlaczego n i e

Przyładem

oceniamy

oceny

określenie,

się n a t o

przyznaje

Przy-7

dzieła

r z e c z d a l s z a . Składa

natomiast

p o w s t a j e k o n f l i k t m i ę d z y sztuką oficjalną, uczoną, elitarną

artystycznego

artystycznych wymagań.

dziś

toku
przez

zawsze

że k i c z j e s t t o dzieło s z t u k i , które n i e z a s p o k a j a

kicze,

k r y t e r i ó w o c e n y twórczości a r t y s t y c z n e j . N a t y m g r u n c i e

raz na

s z t u k i . W sensie czysto r o b o c z y m p r z y j ą ł b y m
estetycznych

że

czy
były

kry­

konfrontacji

chwiejne.

puszczam., że c h y b a n i g d y n i e z n a j d z i e m y
by

była

świątki

i m pełną wartość artystyczną. M a m w r a ż e n i e , że i t o co

w y r a ź n a ocena. Z j e d n e j s t r o n y m a m y n i e w ą t p l i w i e dzieło
z

p l a s t y c z n a , n p . rzeźbione

obrazy n a szkle, które w ubiegłym w i e k u oceniane

stosunku do pokazanej

obowiązujących
pominamy
jest

norm

nie widzi

czy

i

ta

sztuki

część
nie

sztuki

widzenia

oficjalnej.

społeczeństwa,

wytwórcą

widzieć

Nasze

t u na wystawie

dzisiejszej

n a t o m i a s t , że

konsumentem

kiczu

tego,

wcale

może,

gdyż

Za­
która

w

tym

ocenia

z p u n k t u w i d z e n i a k r y t e r i ó w o d m i e n n y c h niż

wiele
jest

w

go

nasze.

Szukając różnicy m i ę d z y k i c z e m a sztuką autentyczną,
dopatrujemy

się

jej

m.in. w

postawie

twórcy,

który

p r o d u k u j e s w e w y r o b y w sposób m a s o w y , b e z a r t y s t y c z ­
nych
I I . 49. Koń, skarbonka,
gips mai. ol., wys. 23 cm.
Wyk.
w Kolnie,
kupiony
na odpuście w Łowiczu
w 1964 r.

ambicji. Taka

wyobrażać
figurek,

ocena

nie jest

słuszna.

Proszę

sobie, ż e p r o d u c e n t j a r m a r c z n y c h

jakkolwiek robi

je masowo

w

nie

gipsowych

celach

zarobko­

w y c h , n i e uważa i c h za piękne. O n t w o r z y j e t a k s a m o
szczerze

jak

produkcji
co

jest

kiczem.

umniejsza
Zresztą

artysta

akademicki.

Kwestia

masowości

r ó w n i e ż n i e j e s t i s t o t n a p r z y k l a s y f i k a c j i tego
jej

tam

artystycznym

Przecież
wartości

gdzie

powielenie

rzeczy

estetyczn3 ch
7

mamy

do

czy

czynienia

p r a w i e zawsze występuje

pięknej

nie

artystycznych.
z

rzemiosłem

powielanie

pier­

wowzorów.
Wydaje
n a naszej
na

m i się, że oglądając

przedmioty

w y s t a w i e , n i e powinniśmy

karykatury,

będące

lepszym

czy

zgromadzone

patrzeć n a n i e j a k
gorszym

naśladow­

n i c t w e m s z t u k i drobnomieszczańskiej, a l e j a k n a zupełnie
szczerą

twórczość

posługuje
To

jest

pewnej

się inną

po prostu

skalą

części
ocen

współczesna

społeczeństwa,

która

a r t y s t y c z n y c h niż

nasza.

sztuka ludowa.

Z e sztuką l u d o w ą przeszłości j u ż e ś m y

się zdołali p o ­

godzić, a n a w e t można p o w i e d z i e ć , że zyskała o n a pełną
aprobatę

oficjalną.

Żadna

p o z y t y w n i e współczesnej
ki

l u d o w e j . Dawną

natomiast epoka

n i e oceniała

j e j , r ó w n o l e g l e istniejącej

sztukę

ludową

pod względem f o r m y odpowiada

uznajemy,

ona w

sztu­

ponieważ

znacznej

mierze

dzisiejszym kanonom sztuki oficjalnej, natomiast w kiczu
jarmarcznym

czy

odpustowym,

sztukę ludową, d o s t r z e g a m y
nictwo XIX-wiecznej

sztuki

mierzając

jarmarcznej

możemy
albo

16S

do

sztuki

potraktować

odnieść

się

do

stanowiącym

obecną

j e d y n i e n i e u d o l n e naśladow­
drobnomieszczańskiej.
oficjalną

skalę

ją a l b o j a k o bezwartościowy
niej

z

pobłażliwą

Przy­
ocen,
kicz,

życzliwością,

ze

�</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
</item>
