https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/594f7bd4d132bba00f3e5d21a4d93ef4.pdf a26198a5077213c7b5c6ffcfc32be919 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3351 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1983 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3140 Title A name given to the resource Obrazy Rozalii Barańskiej-Dzięciołowskiej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2, s.39-50 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski OBRAZY ROZALII BARAŃSKIEJ-DZIĘCIOŁOWSKIEJ N a Powiślu Dąbrowskim m a l u j e wiele k o b i e t . Zdobią zawszo ściany d o m o s t w , pieC3, k a r t o n y w i e s z a n e n a d ł ó ż k i e m ; p o o s t a t n i e j wojnio tylko takżo ściany zewnętrzne, Ba-rańska-Dzięciolowska budynki malowała gospodarskie. święte o b r a z y , a t a k i e , które miały n i o t y l k o cieszyć o c z y , ale i sprzyjać łaniu przeżyć r e l i g i j n y c h . Alo więc wywo­ P ó k i Barańska malowała ściany była taką j a k i n n o . C e n i o n o obrazów Barańskiej-Dzięciołowskioj akceptowało i nio a k c e p t u j e . pytanie trzeba zwrócić różnicę m i ę d z y t y m i świętych obrazach. P u n k t e m o d n i e s i e n i a s t a j e się o c z y w i ś c i e f o t o g r a f i a . Tolerancja dla środowisko nie obrazów dwoma przodo wszystkim typami malarstwa: na istotną dekoracyjnego malarstwa odczuwane są z n a c z n i e rodzajami s i l n i e j n i ż w n a s z e j . Są k a t e ­ g o r i a m i m o d e l o w y m i , p o d c z a s g d y w sztuce współczesnej swój w y r a z i s t y k o n t u r , z d o m i n o w a n o organizacji przestrzeni czy tracą przez inne f o r m y , czy t o działania na emocje, wyobraźnię, M a l a t u r y w Z a l i p i u i o k o l i c z n y c h w s i a c h należą d o porządku obraz-wizerunek odbiegający od p r e s j i . D a w n a w i e ś m u s i a ł a g o d z i ć się n a r z e ź b ę c z y o b r a z grafia A l o już w latach międzywojennych wypa,rła d a w n e obrazy „pry­ kolorowa lito­ wyobrażenia,. D e k o r a c j ę ścian postrzega, natomia,st ocenia się w k a t e g o r i a c h się w zależności estetycznych, o d tego kogo i jak przedstawiają. T a d e u s z S e w e r y n zwrócił uwagę, że l u d w y s t r z e g a wartościowania każda estetycznego rozmowa n i e umieją pośrednie próby na ten wyizolować uzyskania świętych temat obrazów. wywołuje k a t e g o r i i estetycznej opinii wydają Jeszcze 4 konsternację. się ocen, bez­ ingerowaniem w s p r a w y n i e podlegające l u d z k i e j ocenie. N i e znaczy t o j e d n a k , że f o r m a o b r a z u j e s t obojętna, istnieją t y l k o o p o r y w uświado­ m i e n i u sobio t o g o f a k t u a zwłaszcza w jego w e r b a l i z a c j i . testowe: na intelekt. na mitywny". Ludzie obu tymi więc np. refleksy różnico m i ę d z y jest eks­ teraz religijnego. konwencji normy się światopoglądu o d przyjętej cechach i n f a n t y l n y c h , p r y m i t y w n y c h , o i n n y m rodzaju zach m o ż n a znaleźć e l e m e n t y d e k o r a c y j n e , a w z d o b i e n i u d o m ó w k u l t u r z e chłopskiej odbiegających na przystania i r e l i g i j n e g o . Są t o w i s t o c i e d w a r ó ż n e z j a w i s k a , c h o c i a ż w o b r a ­ W wizerunków konieczność Dlaczego ? A b y odpowiedzieć n a t o 2 uwagę podobieństwie z n i k o m a . Często żadna. Zwłaszcza, że n i e występuje o 1 t o co r o b i , być możo n a w e t b a r d z i e j niż prace i n n y c h m a l a r e k . Ale tycznym Pytanie „ k t ó r y z t y c h obrazów chciałaby P a n i kupić, powiesić ścianie" pozwala przy właściwym doborze pokazywanych i l u s t r a c j i wniknąć w niczwerbalizowaną hierarchię o c e n . Okazuje 5 d e k o r a c y j n e g o . W p r o w a d z a j ą nastrój o d ś w i ę t n y , cieszą o k o , dają się w ó w c z a s , ż e w i z e r u n e k m a b y ć r e p r e z e n t a t y w n y , p o d o b n y d o zadowolenie utrwalonego i to wielorakie: estetyczne, ambicjonalne, presti­ w pamięci stereotypu (o r y s a c h i w y r a z i e twarzy ż o w e . K i e d y w i e l e o s ó b m a l u j e w y t w a r z a się n a s t r ó j r y w a l i z a c j i , " u z n a n y m z a o d p o w i e d n i e d l a d a n e j p o s t a c i ) , „ ł a d n y " a d o t e g o m o ż l i w i e e f e k t o w n y (złocenia, z d o b i o n a r a m a , e l e m e n t y z d o b n i c z e r o d z ą się p y t a n i a : k t o m a p i ę k n i e j p r z y s t r o j o n y d o m , k o g o n a szatach, w tle itd.). środowisko wyróżnia, p o d z i w i a . O b o k s a t y s f a k c j i estetycznej pojawia się więc pracowitością, motyw zaimponowania sprawnością, fantazją sąsiadom talentem, (a w i ę c n i e t y l k o zamoż­ nością). już Satysfakcję dania W wyłącznie estety czną i w y n i k ł ą r przedmiotu sąsiadów, dają wywołującego makatki a uznanie, takżo — a z faktu czasem posia­ zazdrość n i e występujące zrosztą Z a l i p i u oraz znanych z w i n n y c h wsiacłi zachowanej Powiśla tradycji zdobienia u schyłku ubiegłego w i e k u wyraźnie Dąbrowskiego, wnętrz m a l a t u r a m i występowały te d w a porządki: estetyczny i r e l i g i j n y . Święte o b r a z y n a b y w a n o w m i a s ­ t a c h , n a o d p u s t a c h , w c e n t r a c h k u l t o w y c h . N a t o m i a , s t już własnym zakresie z b u k i e t a m i . Zaczęto też wycinać k w i a t y z p a p i e r u i umieszczać przedstawiające (jak w dawnych t a o h " ) n p . g ó r y , soenę l e ś n ą , s t a t e k n a w z b u r z o n y m morzu itp, Zarówno m a k a t k i j a k i „ w i d o k i " zaspakajają przede potrzeby estetyczne. dekoracyjnymi O c z y w i ś c i e są r ó ż n i c e m i ę d z y „lanszafwszystkim malowidłami n a ścianach, m a k a t a m i t e m a t y c z n y m i i „wido­ za n a wyobraźnię i zdolności b u d z e n i a „ o b r a z y " —• a więc wyobrażenia treści ideowe skojarzeń. odwołują się do skojarzeń. służące c e l o m innego kręgu kultu, kultem poprzez emocji, przeżyć, 3 należała do malowanymi święty sprzyja charakter przemian związanych zachodzących w nawy­ na wizerunek. Podobnie najbardziej znanych i cenionych w środowisku malarek. Barańską „odkrył" w latach międzywojennych Tadeusz S e w e r y n , k t ó r y przyjechał do Z a l i p i a , znając już a r t y k u ł H i c k l a . Zafascynowany wiole do kolorowych inwentarza „zębów", prostokątnych Muzeum Etnograficznego ustalić, że było t o już w 1928 r . W y d a j e i dekoracyjnych w p i s u t y c h obiektów w Krakowie poświęconych Barańskiej ( w książce i k a t a l o g u w y s t a w y r y t u , rzeźby i m a l a r s t w a ) o d c h o d z i się o d f o r m p r o s t y c h , geometrycz­ n y c h i t p . (wskazują n a t o wyraźnie w y p o w i e d z i k o b i e t z Z a l i p i a ) . Ale i takie dawne bodźce w postaci zdobnictwo konkursów można tolerować, skoro i odpowiedniej polityki 7 pozwala się, sądząc p o n o t a c h jest t o l e r a n c j a n a dekorację niż obraz święty, chociaż i w nictwie zdecydowanie zachęcił d o prób m a l o w a n i a uzasadnione. obrazów. W Wyróżnienie istnieją było n i e zawodziła Seweryna i n t u i c j a i wrażliwość. B y ł przede artystycznych nigdy wszyst­ I n a c z e j j e d n a k r e a g u j e się n a „ o b r a z y " . S ą t o p r z e c i e ż w i z e r u n k i kim ś w i ę t e , w i ę c d o p o d o b i e ń s t w a p r z y w i ą z u j e się d u ż ą w a g ę . I s t n i e ­ i n n y w t a m t y c h l a t a c h . Pedanterią j e d n a k n i e grzeszył, zdarzały ją z a k o r z e n i o n o m u się p o m y ł k i w y n i k a j ą c e z n i e d o k ł a d n e g o z a p i s u l u b n i e u w a g i , s c h e m a t y t w a r z y M a t k i B o s k i e j , C h r y s t u s a , św. był rzeczy a n i o p r z y p a d k o w y kształt k o n k r e t u . N i e miał więc z b y t ­ świętych, nich twarzo znane są z f o t o g r a f i i (np. Andrzeja czy skrupułów takim w roztargniony. Ważna „podrasowywaniu" przedstawieniu faktów, była dla niego nikt t y c h schematów n i e b y w a k w e s t i o n o w a n a a powoływanie n o w y c h których dość znał i rozumiał j a k c h y b a F r a n c i s z k a , Św. A n t o n i e g o , Św. J ó z e f a , ś w . T e r e s y . W i a r y g o d n o ś ć B o b o l i , O. M a k s y m i l i a n a K o l b e g o ) sprzyja p r z e k o n a n i u o a u t e n ­ bowiem a sztukę ludową sprawach właśnie Barańskiej nagród. artystą, drzewo­ że właśnie j e j t a l e n t zwrócił szczególną uwagę S e w e r y n a . W s k a z u j e n a t o jeszcze i n n y f a k t — ją napewno 6 m a l o w a n k a m i k o b i e t z Powiśla wydostał o d n i c h k a c h e s t e t y c z n y c h i u p o d o b a n i a c h społeczności w i e j s k i e j . W i ę k s z a zdob­ ścianie Barańska, która w t r z y d z i e s t y c h l a t a c h kartonów z m o t y w a m i k w i a t o w y m i . D a t a Zróżnicowaniu o d b i o r u dekoracji i przedmiotów z Natomiast otaczano szybą o b r a z u , t a k że otaczały czyniła także R o z a l i a k a m i " , ale różnice t o występują w s t o p n i u umowności, w działa­ niu obrazów we jedliną, k w i a t a m i i obrazy Ramy je, zdobiono w Z a l i p i u — „ w i d o k i " czyli konwencjonalne w s w y m charakterze tematyce papieru. przystrajano muzealnych które nie istota eksponatów zmieniając ich 39 T �istoty wyglądałyby efektowniej. 8 Pisząc p o raz pierwszy o Barań­ s k i e j n a s t r . 33 i 3 4 książki o m a l a r s t w i e t r z y r a z y n a z y w a Zofią, c z t e r y — Rozalią. P o d o b u i m i o n a m i figuruje w inwentarzowej Muzeum. W katalogu wystawy 1948 — z której później czerpali i n f o r m a c j e i n n i a u t o r z y — Barańską konsekwentnie — Zofią. Choć jest w t e d y w m a l o w a n i u , j a k teraz, bo ją koło księdze w Wtedy, nocie, nazywa Rozalią. 1928 — już (Za obrazów kwiaty z bibuły. m n i e się w y d a j e , wyglądało źle. że t o b y l r o k 3 2 — 3 3 (był A . J . ) d o w i e d z i a ł się o Z a l i p i u p a n p r o f . to 0 Barańskiej (w k a t a l o g u ) przedstawiał jej o b r a z y j a k o n i e dając żadnego w y n a g r o d z e n i a malarstwa 1885 — ludowego zerwana nagło p o j a w i e n i e p o s i a d a szczególne znaczenie (s. 4 4 , 4 5 ) . S e w e r y n w w tych zjawisko sztalugowego t y m , że miało Etnograficznego w i zabierał te rzeczy do m u z e u m , a resztę z a m a w i a ł n a Mówił m i P a n Seweryn aby były dawniej­ sze k w i a t y m a l o w a n e , t o m t a k n a jego słowo robiła.. Barańskiej to miejsce pierwszo z a k u p y obrazów d l a ówczesnego Muzeum t o się s p o d o b a ł o przy'szlość. (...) okolicach ok. r. talentu w historii polskiej sztuki l u d o w e j " stwierdza przy 1935 r . T y m c z a s e m Państwowego została się s a m o r o d n e g o Seweryn malowałam różno k a r t o n y , b y ł y też ząbki, j a k n a półki, jemu , , Z u w a g i n a t o , że ciągłość t r a d y c j i nie z K r a k o w a i zaczął do n a s przyjeżdżać. J a w t y m czasie C u r y l o w o j z m i e n i ł i m i ę z F e l i c j i n a R o z a l i ę ) . G o r z e j , żo w n o c i o samorodne. t y l k o r o b i l i n a ściany To Krakowie zostały d o k o n a n e , j a k w y n i k a z księgi i n w e n t a r z o w e j , w 1933 r. D o tego Kiedy Seweryn pojawia Po raz pierwszy się w Zalipiu jej malowaniem Barańska interesuje ma 21 l a t . się, i t o p o w a ż n i e , ktoś z m i a s t a , a u t o r y t e t . P r z y j a z d Seweryna oznacza d l a Z a l i p i a , a zwłaszcza d l a naszej m a l a r k i wejście w n o w ą fazę sztuki egzystencji ludowej. t r z e b a dodać, że Barańska w c a l e n i e z własnej i n i c j a t y w y zaczęła malować uwagi obrazy. na szkoda Zapewne ciągłość tylko, Sewerynowi tradycji zależało ludowych. że chcąc ją unaocznić Miał na zwróceniu oczywiście posłużył rację, się a r g u m e n t o m nioprawdziwym. Spróbujmy Dotąd malowała Starzy kontynuowali dawne wzory, szło już z a n o w ą m o d ą . P r z y b y c i e w i ę c , o p i e r a j ą c się n a d o k u m e n t a c h i l i s t a c h o d m a l a r k i o d t w o r z y ć , n a i l e się d a , j e j ż y c i o r y s a r t y s t y c z n y . tosza w czasu Barańska k r a k o w s k i m m u z e u m , sytuację c o n y już przez braci. Trzech wyjechało później do Stanów, inni p o z o s t a l i p r z y o j c u , k t ó r y gospodarował n a 10 h e k t a r a c h z i e m i . Wszystkio dzieci — pisze — ukończyły 4 klasy ale pokolenie Seweryna, wchodzi w nowy tę etap Barańskiej ówczesnego zmieniło. — kus­ Od togo sztuki ludowej dla o b c y c h . W c h o d z i p i e r w s z a . Z m i e n i a sposób m a l o w a n i a n a z a r z u ­ U r o d z i ł a się w Z a l i p i u 2 8 k w i e t n i a 1 9 0 7 r . M i a ł a d w i o s i o s t r y 1 dziesięciu d l a siebie, d l a środowiska, w n i m tkwiła i w j e g o r a m a c h się r e a l i z o w a ł a . J e j g u s t b y ł g u s t e m r ó w n o l a t k ó w . szkoły chce d l a w i e j s k i e j d z i e w c z y n y , żo t a k i P a n — a c h c e m i e ć j e j m a l u n k i ! P r z e c i e ż n i e c z u j e się a r t y s t k ą , n i e w i e n a w e t c o t o z n a c z y , bez sprzeciwu p o d s t a w o w e j , j a k i j a . Ojciec n i e dał żadnego d z i e c k a d o Seweryn". w y ż s z e j s z k o ł y z t e g o p o w o d u , żo d z i e c k o z o w s i c h o ć b y znajduje się w y u c z y ł o n a z d o l n e g o wie. człowieka, t o b y w t y m czasie rówieśniczki, n i e m o d n y ; z m i e n i a , ponieważ t e g o S e w e r y n . K l i e n t , k t ó r y n a w e t r u e p ł a c i , a l e c ó ż t o za. z a s z c z y t godzi się Siedemnaśeio się w zbiorach t a k malować, jej j a k sobie malowanek Muzeum „w więc życzy „Pan dawnym Etnograficznego stylu" w Krako­ r o b o t y n i e d o s t a ł o . T y l k o się m o g ł y u c z y ć d z i e c i m i a s t o ­ we (...)Tylko my dwie byłyśmy specjalnie uzdolnione, j a i ś r e d n i a z m o i c h s i ó s t r , T o s i a . T r u d n i ł a się w y s z y w a n i e m d a w n y c h koszul,różnych k r y z o k oraz zapasek i miała duży popyt i odbiorców. T o co zrobiła szlo n a w e t za granicę. J a pracowałam u ojca w do muzeum gospodarce Po paru w propozycję W nowa Malowa­ do malowania dużej sali w czasie n i e było m a l a r e k w Z a l i p i u wej, sama. też robiłam szkole Tar­ Seminarium Żeńskiego i m . Bł. K i n g i , n a L i p o w e j , w T a r n o w i e . W t y m rozrobioną m l e k i e m i n a proszku. Pędzelki idącą, 1 9 3 4 r o k u n a m ó w i ł m n i e k s . J ó z e f Chrząszcz z k a r t o n i e rozrabiałam k l e j e m , b o n i o szlo kupić f a r b y g o t o ­ tylko w dalej i od m a l o w a n i a różnych k o p i i i wzorów n a papierze. była jeszcze mieście. s z k o l n e j ł a w y m i a ł a m zdolności d o rysunków, a później d o ł a m n a ścianaołi farbą k l e j o w ą latach, otrzymała w y m a l o w a n i a ścian w s z k o l e , a d o t e g o już n i e w Z a l i p i u , lecz sama i z włosia o g o n a końskiego. W d o m u zdobiłam ściany, s u f i t , Malowałam do dwunastej w przez jeden i musiałam tydzień pojechać czasu, w dzień nocy. piec. D a w a ł a m różne k o l o r y i ślicznie t o w y g l ą d a ł o . Z a w s z e m o i m m a r z e n i e m było piękne m a l o w a n i e w mieszkaniu. M a l o w a ł a m w i ę c l u d z i o m u n a s i w sąsiednich piece, ściany, sufit}'. Sufit, co go 50 l a t t e m u u w Z a l i p i u wymalowała w a p n e m i utraliną j e s z c z e się d o b r z e trzyma. wioskach ojca Wiem z Pytani więc, książki czy Seweryna, malowała że Barańska również święte zdobiła kaplicę. postacie. Zdziwie­ nie... (ultramaryną?) C o ś się p e w n i e P a n u S e w e r y n o w i 9 p o m y l i ł o ! T o byda sala n i e k a p l i c a , więc j a k można w szkole święte o b r a z y robić 1 M a l a r s t w o Z a l i p i a istniało już w czasie, g d y Barańska zaczęła zdobić ściany swego d o m u , o d 2 0 — 2 5 l a t . T o n i e w i e l e , ale i dużo, upodobaniach ludności ciężkości z t r a d y c j i wiejskiej, przesuwanie lokalnej na wzory innych się punktu warstw społecz­ n y c h . S y m p t o m e m t y c h p r z e m i a n , które w efekcie doprowadzą do przejęcia przoz wieś w z o r ó w k u l t u r o w y c h „ n i ż s z y c h " środo­ w i s k m i e j s k i c h jest przechodzenie na roślinną, coraz młoda dziewczyna ornamentem Ewolucja u jej zdobi bliższą zna dawne „zęby" upodobań z o r n a m e n t y k i geometrycznej wzorom przyrody. wzory, prostym przyczepiane następuje w do Barańska, jako geometrycznym krawędzi t y m samym półek. czasie, co i n n y c h k o b i o t . N a l e ż y d o środowiska i j a k w y n i k a z j e j włas­ n y c h r e l a c j i o d g r y w a w n i m r o l ę , j e j z d o b i e n i e p o d o b a się, n a j ­ lepszy d o w ó d , że proszą j ą sąsiadki, a b y p o m a l o w a ł a i m ściany mieszkania, sufit i piec. O d d a j m y W i 40 jej głos: w sioni, n a ścianach. Namalowałam tę salę w t o stwierdzić n a stylu krakowskim. styl k r a k o w s k i . Wielkie zdziwienie czyna Zapytuję, doszło. z wiochy kiedy Barańska tak potrafi zaczęła malować przypomina i sensacja, wyszedł że dziew­ malować. święte sobie, obrazy, i j a k do kiedy t o było... tego Pewnie, p i s z e w l i ś c i e , w 1 9 3 5 r . D a t ę tę m o ż n a j e d n a k n a p e w n o p r z e s u n ą ć conajmniej wpisano w 1933 r . usilnie o dwa lata, pierwsze do inwentarza M u z e u m 1 0 zakupione w obrazy Krakowie S e w e r y n przyjechał wówczas do Z a l i p i a i namawiał Barańską, uczyć w „Szkole gorycznie bowiem Etnograficznego aby przyjechała do Krakowa i zaczęła S z t u k P i ę k n y o h " . Odmówiła, ojciec Zalipie nie słynęło się się k a t e ­ sprzeciwił. N i e wierzył, żo d a sobie radę, że znajdzie sobie pracę gdzieś, w o b c y m mieście. Została w d o m u . Seweryn poprosił ją wówczas b y m u namalowała o b r a z . Tłumaczyła, t a m t y m c z a s i e m a l o w a ł o się n a p a p i e r z e r ó ż n e k w i a t y przybijało t a szkoła jeszcze j e s t , m o ż n a M a l o w a n o w t e j szkole różne style, ale n a j l e p i e j j e ś l i z w a ż y m y , żo w ł a ś n i e n a t e n o k r e s p r z y p a d a i s t o t n a z m i a n a w Przecież miejscu. n i e u m i e . że n i e d a s o l n e r n . d y . a l e w k o ń c u u l e g ł a i n a m a l o w a ł a m u j a k p i s z e „ o b r a z Św. T e r e s y że namowom w bardzo ładnym �II. s t y l u '. Tadeusz Seweryn zabrał go do m u z e u m . ' zów. W s z y s t k i e 1 1. R o z a l i a przyjechał i Barańska-Dzięciolow-ska j a k mówi Barańska, N a m a l o w a ł a później jeszcze k i l k a o b r a ­ oczywiście d l a Seweryna. ne s w o i m drobnomioszczańskiej. tkanin, malowanek. jednak mało wyszłam bowiem za maż w 1935 r . n a gospodarkę d o w s i L u b i c z k o za Dzięeiołowskieg o . T r z o b a b y ł o d o m b u d o w a ć , więc n a jakiś czas o d m ó ­ 1 2 w i ł a m m a l o w a n i a . D o p i e r o j a k d o m stanął, z n o w u zabrałam się z a p r a c ę . T o b y ł o obory zrobiło t a k , gospodarka, budowa domu, i s t o d o ł y , d z i e c i , n o i m a l o w a n i e , a l e się w s z y s t k o n a czas, b o j a k jest W Nikt nie malował ścian, dekoracyjnych Z a l i p i u n a w e t n i e wiedzą, że t a k a wieś i s t n i e j e . Z a p o m n i a n o więc o Barańskiej, a i o n a w n o w y m środo­ w i s k u n i e miała Malowałam podwórzu t a l e n t t o ciągnie. bodźców do m a l o w a n i a . A n i ścian, a n i o b r a ­ zów. Ale rodzina Dzięciolowskich w Stanach Zjednoczonych pamiętała o j e j sławie m a l a r s k i e j . P i s a l i , p r o s i l i b y i m przysłała swe m a l o w a n k i , t a m n a obczyźnie chcieli mieć pamiątki z r o ­ d z i n n y c h miejsc. W r ó c i ł a więc d o m a l o w a n i a . B y ł o t o w l a t a c h sześćdziesiątych. J e d n a k n i e poświęciła t e m u zajęciu z b y t w i e l k i e j uwagi. Otoczenie n i e stwarzało konkursów n a m a l o w a n e wami zachęty, w L u b i c z k u n i e było d o m y . B ą d ź m y ściśli. O z d o b i ł a k w i a t o w y m i przedpokój. T a m te dawne ludowo moty­ dekoro­ K i l k a obrazów z łat p r z e d w o j e n n y c h zakupiło M u z e u m E t n o g r a - w a n i e w y d a ł o się j e j n a m i e j s c u . A l e j u ż n i e w p o k o j u . N a t o m i a s t g r a f i c z n e w K r a k o w i e . O s t a t n i , w p i s a n y d o r e j e s t r u już w 1948 r . budynki pochodził m o d ą , t a k a b y się t o p o d o b a ł o , , l u d z i o m " . S a m a zapewne także Barariska-Dzięciołowska pisze t r z y o b r a z y z l a t 1937—1938. malujo nadal, jednak Po wyzwoleniu niewiele. przedstawiła, n a k o n k u r s i e w P o d l i p i u gospodT.rcze i obejście wymalowała zgodnie z nową o t y m pisze: Jak (1948) Stodołę i stajenkę oraz garaż pomalowałam na kolory, i dostała za n i e nagrodę pieniężną. B y ł t o j e d n a k j e d y n y k o n ­ n a g a r a ż u p i k a s o , c o się l u d z i e n i e m o g ą n a p a t r z y ć , s z t a ­ kurs c h e t y o g r o d z e n i a w p i ę k n ą k r a t ę , j e s t się n a c o p o p a t r z e ć ! obejmujący następnego r o k u obszar całego Powiśla. 1 3 konkursy przeprowadzano Już poczynając jedynie W p ł y n ę ł o n a t o s k u p i e n i e właśnie w t e j w s i największej malarek, a także energia od w Zalipiu. liczby Ale o t o p o w y s t a w i e „ I n n i " w warszawskiej „ Z a c h ę c i e " (1965 г.), i a u t o r y t e t F e l i c j i Curyłowej, która n a której pokazano p r z y c z y n i ł a się d o t e g o , i ż w ś w i a d o m o ś c i o g ó ł u m a l o w a n e domy jej zaczyna z a c z ę ł y s i ę k o j a r z y ć t y l k o z Z a l i p i e m . O n o t e ż s t a ł o się o ś r o d k i e m uwagi etnografów, turystów, prasy i dziennikarzy. Natomiast Czy PAN maluje? 4 obrazy Barańskiej-Dzięciołowskicj budzić zainteresowanie. N a listy wysłane do F e l i c j i Curyłowej Gdzie mieszka? osoba Czy żyje? przeze m n i e z I n s t y t u t u S z t u k i i K s . Proboszcza Parafii w Z a l i p i u L u b i c z k o było z b o k u . W odróżnieniu o d Z a l i p i a , gdzie t r a d y c j e p r z y c h o d z i i c h w s p ó l n a o r l p o w i o d ź -— z d n i a 14 l i p c a 1!M'7 r . - - l u d o w o wciąż b y ł y ż y w e , w o d l e g ł y m o kilkanaście adres kilometrów L u b i c z k u oddziaływały w z o r y k u l t u r y , n a z w i j m y ją u m o w n i e — m a l a r k i . Interesuje się nic, B i u r o Handlu Zagranicznego „ D e s a " . D l a n i c h m a l u j e w 1 9 7 2 r . n o w ą wersję M a t k i Boskiej 41 I �I I . 2. Sw. Kinga (1.7), obraz dany we Włoszech w na falach morza, f a r b a k l e j o w a na p a p i e r z e , w y m . 0 3 x 5 0 cm, 1937 p o k a z a n y następnie n a w y s t a w i e w Spoloto i sprze­ r o k później (przez Galerię L a F e l u c a ) . Ludwig Dociera do niej Z i m m e r o r , k o m p l e m e n t u j e , zachęca do początku w i e k u , t e r a z Z i m m e r e r prosił, a b y m u malowała obrazy, j a k i e sprzedawała p r z e d wojną do muzeum. W radził, b y obejrzała sobie d a w n e m a l a r s t w o w książce takie listach Seweryna, m a l o w a n i a . K u p u j e o d t e g o czasu stale j e j o b r a z y , aż d o c h w i l i , wysłał jej n a w e t n u m e r „Polskiej S z t u k i L u d o w e j " z r e p r o d u k ­ gdy cjami w 1981 r. p a n i Barańska-Dzięciolowska z żalem, że już o c z y o d m ó w i ł y j e j zawiadamia go posłuszeństwa. starych Malarka obrazów. próbowała nawiązać do s w y c h d a w n y c h p r a c , ale t o już n i e b y ł y t a k i e same o b r a z y . N i e łatwo powrócić d o czasów N a p o z ó r s y t u a c j a s t a j e się p o d o b n a d o t e j z c z a s u , g d y d o p. Rozalii przyjechał Seweryn. Ale podobny jest tylko fakt młodości, odnaleźć w sobie spontaniczną naiwność. P r z e d malowała j a k mogła, j a k umiała. B y ł y t o o b r a z y z n a l e z i e n i a r e z o n a n s u p o z a w ł a s n y m ś r o d o w i s k i e m . I n n a j e s t cała szczere. T e r a z musiała powtarzać o t o c z k a . P a n i Barańska-Dzięciołow ska działa,, m a w c h w i l i swego po­ r w r o t u d o m a l a r s t w a 6 1 l a t . J e j u p o d o b a n i a d a l e k o już od tych z l a t dzieciństwa, zmieniły się ambicjo odeszły artystyczne, że tamte twarze śwdętych samą siebie, były wojną w t y m sensie a przecież niedoskonałe, wie­ j a k na o b r a z k a c h d z i e c i . A l e w i ę k s z a ś w i a d o m o ś ć b y n a j m n i e j n i e szła w parze ze s p r a w n o ś c i ą r y s u n k o w ą . J e s z c z e n i e z n a l a z ł a nowej środowisko. G d y W 1973 r . prosił ją o o b r a z y L u d w i g Z i m m e r o r , f o r m u ł y , w k t ó r e j b y się m o g ł a w y p o w i e d z i e ć a p r z y t y m z a d o ­ malarka wolić w y m a g a n i a przesłała m u „Słoneczniki", malowane n a wzór Van G o g h a . Z i m m e r e r kupił j e ( i l . 17), ale prosił, a b y namalowała, m u t a k i e o b r a z y j a k i e robiła d a w n i e j , l u d o w o . 1 4 N i e w i e m co p o m y ś l a ł a p a n i Barańska-Dzięciołowska,, alo musiało ją c h y b a z d z i w i ć , że l u d .do z m i a s t a c i ą g l e p r o s z ą o t o , c o b y ł o , c o p r z e s z ł o , o o j u ż n i e jest modno. Kiedyś Seweryn 42 d o m a g a ł się w z o r ó w , j a k i e b y ł y n a klientów. Otoczenie w niczym n i e mogło jej pomóc, p o d z i w i a n o „Słoneczniki", alo n i e l u d o w o o b r a z k i . Wieś b y ł a j u ż n a i n n y m e t a p i o , p o d o b a ł y się k o l o r o w a n e reprodukejo w pismach, idealizowane fotografie, o b r a z k i świętych. W p i e r w s z y c h l a t a c h nawiązuje do d a w n y c h p r a c . Pochodzą­ c a z 1 9 7 2 r . Matka Boska stojąca na globie ( i l . 7) w y r a ź n i e przy- �I I . 3. Śtr. pominą schemat św. B a r b a r y ryna. Widać jednak wania t e m a t u . Co p r a w d a ornamentalny, chęć ~ Matką z obrazu, bardziej dolny farba klejowa Boską, r a p a p k rze. w y m . 47 5 ; < 3 6 zrobionego d l a Sewe­ potrakto­ k i e r u n k a c h — r o z b u d o w y ra,my o b r a z u ( b o r d i u r y ) oraz wyłącznie w pozostałym p o l u zminiaturyzowanego pas m a charakter s u g e r u j e p r z e s t r z e ń , g ł ą b . P o j a w i a się h o r y z o n t , f a l i s t a l i n i a s u g e ­ wyraz w tych roślinno-kwiatowych rująca obraz są coraz Tło postaci staje się partia obrazu że dekoracyjnego krajobraz. górna przypuszczenie, zróżnicowane, t o już n i e u m o w n a , płaska k u r t y n a n a której p r z e d s t a w i o n a jest powierzchnię postać lilii, podnosi świętej. P r o s t o t a , rysunku i umowności rozbudowania obrazu. widoczna w atrybutów, W innej kompozycji, ustępuje wersji rytmie miejsca Matki bardziej realistycznie potraktowane lwie próbom Boskiej l i l i e tworzą już w istocie rozwibrowaną płaszczyznę. się 11)37 realistycznego płasko, alo już zaryzykowaJbyin cm Doświadczenie odległy malowany Анна (ił. 8) Pojawiają paszcze. Zanika ciekawsze. wysiłki na obrazu, idą w dwóch osadzenia w i z e r u n k u świętej osoby. malarstwa Kwietny przeznaczoną atrakcyjność jej artystki znajduje bordiurach. Z obrazu otok zmniejszyć rysunek tworzy z pozwala postaci niego a przy radosną, tym bujną a r a b e s k ę l i ś c i , k w i a t ó w , w i j ą c y c h się g a ł ę z i . Są t o k w i a t y z t e j samej konwencji, drobno, bardziej którą spotykamy w" malowidłach naturalistycznie traktowane lizowanych kwiatów z przedwojennych Zalipia, o d dużych, obrazów. s t a r a się ł ą c z y ć w j e d n ą w i ć r ó ż n e k w i a t y . L i n i e f a l u j ą c e , tła s u g e r u j e kiedy s p o k o j n y m , w i r o w y m r u c h u gałęzi. D r z e w o z zupełnie już konwencji innej malarskiej. rzut odzyskuje prześledzić przypomina poczucie harmonii, renesansowy ciężaru nie­ motyw. Malarka kompozycji, sumujo doświadczenia sprzed ćwierć w i e k u . Z n ó w jost z n a k o m i t a , znów m a własny Trudno gałązki styli- Dzięciolowska p r o s t o t a i celność k o m p o z y c j i p i e r w s z y c h o b r a z ó w . Górna p a r t i a pejzaż, pagórki, wśród n i c h w i e l k i e drzewo o nie­ na t o k myślenia i działań malarki. Sama o t y m n i e m ó w i , ale n a p o d s t a w i e k i l k u obrazów z l a t 1 9 7 2 — 1 9 7 5 1 4 styl. Początkowo postacie. Zarzeka jakby się w .nio ufała swojej l i s t a c h , że n i g d y wyobraźni, malując nie przyglądała się 43 \ �II. 4 . Matka farba Boska, r e p r o d u k c j o m c u d z y c h obrazów, alo być może n i e pamięta p r ó b , a m o ż e s ą d z i , ż e t a k i e p o m ó w i e n i e m o g ł o b y ją tować? W serii pierwszych nawiązuje do l u d o w e g o wybiera te wzory, Powiśla Dąbrowskiego. inspirowanych z sceny. krzyża, stylistycznie To najbliższe do prac lecz już takiego przez właśnie artystkę zdjęcia czy bardziej własnych, Dodajmy treści — wy­ przedstawia­ dzieła jest „Ukrzyżowaniem'' Zdjęcie ( i l . 12). Obraz Ukrzyżowanie nie jest Starego T e s t a m e n t u , pana ja malowałam list jak mi od pana kto kazał Zimmerora i do a że rzymianie księdza, krew 44 drzewo się ożywiło ? Poszłam i p r o s z ę a,by m i w y t ł u m a c z y ł , suchym. do parafii co t o znaczy, o n m i m ó w i , że C h r y s t u s j a k zawisł n a k r z y ż u t o wałam zo to proszę wytłumaczył. i pisze, niegdyś m a l o w a l i n a krzyżu Chrystusa n a drzewie Dlaczego polała i 1o d r z < w n jakem słojami. moślała. Nikodem sio ożywiło, Zrobiłam ciało z krzyż Krzyża Chrystusa Drzewo, które a aniołowie było suche z boleścią odbijają ożywiło ręce się, oczekują Chrystusa. liście i kwiaty tożem sama wymyśliła i jest ładnie... Kiedy zapytałem, malarkę wiec się o obrazy, n a k t ó r y c h się w z o r o w a ł a , mając n a myśli zbieżność m i ę d z y j e j w y o b r a ż e n i e m M a t k i a wiele nicznej razy reprodukowanym z Otfinowa 1 5 tego obrazu, nio zna w zaczerpnęła ikonograficzny obrazem Nigdy, ogóle wzór. czy prac, w też uznała, że każdym razie dotknięta Seweryna Oczywiście, i kompozycyjny, wiem, której, j a k tylko czy zawiedła t a k i e nawiązanie i że nie­ ją, p a ­ obniża, w a r t o ś ć stwierdziła, jej wszystkie t e m a t y obrazów obmyśliła sama. Rzeczywiście, wiele z n a n y c h m i , zwłaszcza dziełom z lat 1974—1981 jest już całkowicie oryginalnym malarki. ja wymalo­ J a o k a ż d y m obra,/,io m a m d u ż o d o p o w i e d z e n i a , , dębowy, j a k się co r o b i , a o osoby schemat kolorystykę piękny, zdejmuje Grom­ i rozżalona z przejęła zmieniając kategorycznie Boskiej Boskiej napisała m i , n i c widziała książki które szczegóły o b r a z u ( i l . 10). N i e mięć, Matki p o c z u ł a się g ł ę b o k o posądzeniem, że p r z e r y s o w u j e . sądziłem Przyszedł cm święto M a r i a , J a n i M a t k a J e z u s o w a wyraźnie zupełnie wyobraźnią. wym. 43x51 są m a l a r s t w u mniej lekturą, przemyśleniem Przykładom nazwane tych dyskredy­ bordiurą" naśladowanie, odskocznię nie wzorem obraźnią pobudzoną nej ,,z n a papierze, m a l a r s t w a M a ł o p o l s k i ( i l . 1 0 ) , bezbłędnie, któro świadome, stanowi obrazów klejowa jakimś obrazie l o m u s i sio ro/umioć. t o m pożyczyła ponieważ X i , , mając książkę Starego wiedzy Testa- �1 �10 9 m e n t u , musiałam ją przeczytać a później wziąć do głowy i dopiero malować — wszystko a n i e z, ż a d n y c h pojęć, dzaniem Inny Oświęcimia) a odległymi s c e n a m i z dziejów jest stopień j a k P a n m i p i s z e . J a się n a t o d e n e r w u j ę . J a n i g d z i e n i e лл-szelkich r o z m y ś l a ń s c e n y widziała wano potopu lub raju a obrazy powstawały, a K o l b e . B y ł a m w Oświęcimie i widziałam w s z y s t k i e też domy raczej biblijnych. j e j zaangażoлvania. l ^ v i e d z i a l b y m , że m i m o ,,ze S t a r e g o u n ^ v n i e , podczas gdy T e s t a m e n t u " są t r a k t o ­ postać Ojca Kolbego — ekspresyjnie. o r a z b l o k ś m i e r c i , p r o s z ę P a n a , a ż e m się z t e g o r o z c h o r o ­ wała. B y ł o t o d l a m n i e w i e l k i m s z o k i e m i zrobiłam z tego obraz Kolbego, Pana j a k o n b i e d n y za d r u t a m i s t o i . J a proszę wszystkie narodzenie obrazy Pana robiłam Jezusa mogło być. Namalowałam naukowo. wyobraziłam 12) zaliczam Kompozycja łów. W do 1 9 8 1 г. ролл^аЬу I też (...). świętych najlepszych, Przypominają księgach, misternie miniaturę. znanych m i prac naśлл-ictla] i artystki. się iluminacje cyzelowane w i znów miniatury w pozwala a,rtystce z drugorzędnych elementów. K o m p o z y c j a na рггуглл-ус7» ^опа tylko lampy otoku oczyszczenie sceny W do elektryki, bo паглл'а „ s z t u k ą l u d o w ą " . P o łzawowy. Coś na лл-si j e j nio było, та1олл-а!а t a k j a k umiała, t a k 1 9 6 8 r . g d y ś w i a d o m i e лл-róciła d o l u d o w e j s t y l i s t y k i , uczyniła t o n i e z własnej p o t r z e b y , lecz p o d лургулл-от zaskoczeniu, d u ż y m f o r m a c i e , płasz­ woreczek naftowe. młodości Dzięciołowska w a n a u m o w n i e , płasko. N i e w i e l k a przestrzeń tła w t e j s y t u a c j i W spalili n i c z e g o n i e лл-idzę i m a m лу1о1ка j a k i n n i . N i e лл-iedziała j e s z c z e , ż e t a k i e m a l o w a n i e l u d z i e z m i a s t a w y d a j c się m a l a r c e n i e d o p u s z c z a l n a . T gdym miała b i e d ę o j e d n y m o k u . A t o się p r z e z t o s t a ł o , ż e n i e b y ł a m proporcjo jest z w a r t a , p o t r a k t o ­ mi p o m o g l i , alo już teraz dawnych, d o w i z e r u n k u s p r a w i a j ą , że o d b i e r a m y g o j a k Format газлу1есНа l a m p ę , k t ó r a m i się b a r d z o ł z a w i ć . P o j e c h a ł a m d o K r a k o w a , t a m m i j e Ukrzyżowanie b a r w n y c h , roślinno-kwiatowych ornamentów. Właśnie części d e k o r a c y j n e j Barańskiej- s i l n ą гаголуке i t o o k o o d t e j l a m p y się z e p s u ł o , z a c z ę ł o jest wyważona, n i e zakłócona n a d m i a r e m szczegó­ historii. Rozalii n i c b y n i e b y ł o , ż e b y m j a o k a n i o zepsuła. W i ę c malowała s u f i t t o m sobie o b r a m i e n i u r o ś l i n n o - k w i a t o w y m s t a j e się j a k b y c y t a t e m boskiej obrazy лл' c z a s i e , g d y та!олл-а!а salę w t a r n o w s k i m s e m i n a r i u m . 0 z ostatnie tam (baranka), dałam O c z y w i ś c i e są t o p r a c o j a k n a j b a r d z i e j o r y g i n a l n e . (il. przykład jak pastuszków j a k g r a l i n a pisz­ czałkach, i n n i p r z y n o s i l i p r e z e n t y piękną choinkę Na sobie W Dzięciołoлл-skiej. O d лл-ielu l a t m i a ł a k ł o p o t y z o c z a m i . Z a c z ę ł y się inspiracji że z zcAvnatrz. лл-łaśnie tego Niewątpliwie chcą klienci po pierwszym zaczęła odczuwać c z y z n a r a z i ł a s w ą p u s t k ą , t o t e ż m a l a r k a u s i ł o w a ł a ją, z a b u d o w a ć satysfakcję d e t a l a m i l u b potraktować j a k o przestrzeń, w której t r z e b a n a b r a ł o полуе^о s e n s u . S t a ł a się p o t r z e b n a , лл-ażna. W i e , żo j e s t było z uznania d l a słvych prac. J e j życie i o p r a c o w a ć d a l s z e p l a n y . T a k w ł a ś n i e p o s t ę p u j e лл- o b r a z a c h , k t ó r o jedną z o s t a t n i c h k o b i e t , które n i e naśladują l u d o w e j t r a k t u j e b a r d z i e j r e a l i s t y c z n i e , b ą d ź ze лл-zględu na, i n t e r e s u j ą c ą а j ą a n e g d o t ę , ( j a k t o m a m i e j s c e лл' Xarodzcniu dzieciństwa i młodości. N a jej oczach — • i l . 13, bądź też ^л-огга, sięgając do własnych doświadczeń, malarstwo stylistyki, do pamięci z r e a l i z o w a ł się c a ł y lat cykl d l a t e g o , że t e m a t p r z e ż y w a s z c z e g ó l n i e g ł ę b o k o . P r z y k ł a d e m —• malarstwa o b r a z y p r z e d s t a л v i a j ą c e O j c a K o l b e g o ( i l . 1 5 ) . Z n a m k i l k a , луа,г1ап- лvcześniojszych, tów togo t e m a t u , w n i e лл-ystępuje k w i e t n a b o r d i u r a . o b e c n y e t a p m a l a r s t o v a n a p ę d z a n e g o k o n k u r s a m i , mode]oлл-anego I n s t y n k t o w n i e wyczuлл-a, a r t y s t k a r ó ż n i c e m i ę d z y o b r a z o m ze z n a ­ o c e n a m i j u r y , a лл-ięc l u d z i , k t ó r z y w i o d z ą l e p i e j o d i n n y c h , j a k ą n e j j e j r z o c z y w i s t o ś c i ( p r z e ż y c i a w o j n y , s z o k s p o w o d o ł v a n y /Avio- „ролущпа" 46 żadnym zalipiańskiego. któro O d pierwszych jeszcze być sztuka l u d o w a widziała 1 6 . kartonów, będąc form naj- dzieckiem, po �I I . 9. D e k o r a c j a o b r a z u M a t k i B o s k i e j t y p o w a d l a Z a l i p i a , 1 9 6 4 ; i l . 1 0 . R o z a l i a B a r a ń s k a - D z i ę c i o l e w s k a , Matka Boska z Dzieciąt­ kiem, tempera n a kartonie, w y m . 5 3 x 4 2 , 5 om. 1973; i l . 1 1 . Matka Boska z Dzieciątkiem,, t e m p e r a n a k a r t o n i e , w y m . 53 X 43,5 o m , 1977 Z l i s t ó w 70 l e t n i e j m a l a r k i p r z e b i j a d u m a i r a d o ś ć z t e g o , że j e j p r a c e cieszą, się u z n a n i e m z a r ó w n o w k r a j u j a k i — nawet, Z d a n y c h , d o k t ó r y c h u d a ł o m i się d o t r z e ć , w y n i k a i ż się i n . i n . n a n a s t ę p u j ą c y c h znalazły wystawach: za granicą.Pisze o w i z y t a c h p a n i W e i n h o l d z B e r l i n a Zachodniego oraz i n n y c h miłośników sztuki ludowej: 1948 M o j e p r a c o z n a j d u j ą się z a g r a n i c ą i w e W ł o s z e c h , b o m i ę powiadomiono i r a d i o m ó w i ł o , ż e b ę d ą się c i e s z y ć dzieci włoskie, b o mają je p o d choinką i t e n W ł o c h (p. Querel A . J . ) b y ł u m n i o osobiście kupić coś. Z "Niemiec dużo bardzo Pan Ludwig Zimmerer, który jest zadowolony. i Wystawa domu Barańskiej-Dzięciołowskiej n i o m a żadnej jej pracy. N i o sądzę. Malowała przecież utrwalania zawsze d l a l u d z i , n i e d l a swego śladu, n i c p o t o , a b y przelać w p . n . Sztuka do Łodzi, 1956 Exhibition 1959/60 Poljski Sopotu, Polish Royal-Water 1907 Inni. Powiśla ludowa Kraków, P i ę k n y c h . (4) ( W y s t a w a Dąbrowskiego w Sztuk i Poznania). L o n d o n , Galleries o f the Art, Colour Society Primitivni Malarstwo, Przyjaciół p r z e n i e s i o n a została następnie Wrocławia Folk Polsce. Tow. (1) Belgrad, Zagrzeb, Maribor, Umetnici, (!) Od Nikifora Warszawa. do Głowackiej, „Zachęta" (4) Czy t o t y l k o p r z y p a d e k , n a t r ę c t w o gości, k t ó r z y z a b r a l i o s t a t n i obraz? malarstwa obrazy) drzeworyt, Rjeka W wystawa P o d l i p i u (3 rzeźba, Federal­ Bardzo kupił 1948 — n y c h t e ż p r z y j e c h a l i i k u p i l i , b o i m się p o d o b a ł y . Konkurs w 1907 Naive Kunst aus Polen, Schlossplatz te kartony Art cząstkę swego j a . Naif Stuttga,rt, Kunstgebaude am (3) Polonais, N e u c h a t o l , Musóe des Art Poland, Beaux-Art (3) 1968 (...) Otóż m i a ł a m św. J a n a , stał w rzece i p o l e w a ł b a r a n k a . Był to obraz bardzo Chrystus. Bardzo naukowy, bo t y m barankiem był 1972 ładna b y ł a p o l a n a koło r z e k i J o r d a n , były piękno d r z e w a , krzewy i k w i a t y , t o wszystko j a k b y 1974 mają. Gallery Naifs delia Naive from 1978 Polonia. n a d t y m , zwłaszcza że już n i e m o ż o m a l o w a ć . ,,Starość' wia" — 15 Festival w Krakowie, obrazów m a M u z e u m Etnograficzne 33 p o w s t a ł e p o 1 9 7 3 r . są w k o l e k c j i Z i m m c r c r a . P r a c o m a l a r k i w i e l o k r o t n i e p o k a z y w a n o w k r a j u i za granicą. Spoleto, dei due Mondi, der Gegenwart in Regensburg, Polen, (4) Weinachtsmarkt Wystawa 1 9 7 9 — 8 1 Kunst zdro­ des Sammlung p i s z e zc s m u t k i e m . N a s z c z ę ś c i e n i e w s z y s t k i e j e j p r a c e uległy rozproszeniu. Siedem London am Berlin Funkturm, Zachodni (4) 1979 ciśnienie, s t a w y oraz w z r o k , t o j o s t e a l y k o m p l e t m o j e g o South (2) prac z kolokoji L . Państwowo M u z e u m Boleje London, (3) Kunst Museum skończyło, co n a w e t d z i e c i m o j e p a m i ą t k i p o s w o j e j m a m u s i nie Art Palazzo Collicola p r z e m a w i a ł o , a l e się t o s p o d o b a ł o j e d n e m u k s i ę d z u , co m u J a n b y ł o n a i m i ę i z a w s z e l k ą c e n ę z a b r a ł m i i n a t y m się Primitive Zimmerera, polnischen Volks. Zimmerer, Kolonia, 999 K l o p p e n b u r g , Essen, Munster, 1982 Malowanki Powiśla Etnograficzne w Warszawa, Etnograficzne. Dąbrowskiego, Warszawie Arbeiten Brema, aus der Hamburg Getynga Państwowe M u z e u m (3 o b r a z y oraz 8 malo­ wanek) . 47 i �T l . 1 2 . Ukrzyżowanie, tempera n a kartonie , w y m . 5:1,6x43,5 1 cm P R Z Y P I S Y Pojawiło się co p r a w d a n a k o n k u r s a c h parę k a i t o n ó w 0 t e m a t y c e „ ś w i ę t e j " ale wyraźnio w celu z d o b y c i a przychylności j u r y . Same a u t o r k i wyrażają się n e g a t y w n i e o t y c h p r a c a c h . Wypowiedzi malarek przytoczone w artykule A . Jackowskiej, Poglądy Zalipianek na sztukę, w s k a z u j ą d o b i t n i e n a r o l ę j u r y 1 konkursów w u t r z y m y w a n i u t r a d y c j i Z a l i p i a i kształtowaniu c h a r a k t e r u m a l a r s t w a t e g o ośrodka, a także n a eoraz większy rozdźwięk m i ę d z y t y m , c o się r o b i ( n a s k u t e k b o d ź c ó w z zew­ nątrz) a t y m co się l u b i i c o n i . 1 r Por. wypowiedzi kowskiej. 2 W kategorię 3 c y t . wyżej „obrazu". T . Seweryn, s. 6 7 , 6 8 4 mahuek w c y t . wyżej artykule Jac­ 48 Władysław H i c k o l , Malowanki ludowe w Powiślu Dąb­ „ L u d " , 12, 1900,s 113—121 T . S e w e r y n , o p . c i t . s. 3 2 , 3 3 ; t e n ż e : Sztuka Ludowa w Polsce. Malarstwo, rzeźba,, grafika,. K i a k ó w 1 9 4 8 , s. 4 4 , 4 5 , jest t o k a t a l o g w y s t a w y w T o w a r z y s t w i e Przyjaciół S z t u k Pięk­ n y c h , opracowany przoz T . Seweryna S t w i e r d z a m t o na p o d s t a w i e rozmów a takżo faktów, z a o b s e r w o w a n y c h w czasie współpracy p r z y organizacji w y s t a w s z t u k i l u d o w e j , oraz p i z y o p r a c o w y w a n i u t e k s t ó w n a d e s ł a n y c h przez Tadeusza Seweryna do r e d a k c j i „Polskiej S z t u k i L u d o w e j " ( n p . w j e d n y m t y l k o , o g r a f i c e l u d o w e j , b y ł o p o n a d 100 nieścis­ łości w w y p i s a c h a r c h i w a l n y c h ) . 6 rowskim, 7 8 artykule Polskie malarki Malarstwo wyraźnie Ludowe, odróżniają Kraków 1937, O c e n a p i ę k n a t w a r z y l u d z k i e j n i e z a w s z e p o k r y w a się z oceną t w a r z y n a ś w i ę t y c h o b r a z a c h . I n t e r f e r u j e w treść t y c h ocen m o d a ( w p r z y p a d k u o c e n y t w a r z y chłopca c z y d z i e w c z y n k i ) i przyjęta k o n w e n c j a M a t k a B o s k a p o w i n n a być piękna, ale 5 w r a m a c h t y p u u r o d y , k t ó r y J e j p r z y s t o i . Z n a m i e n n e , że p a r a ­ f i a n i e jeszcze p o k i l k u l a t a c h n e g a t y w n i e oceniają Madonnę, wymalowaną przez Jerzego Nowosielskiego w Weselej, p o d Warszawą (w konwencji bizantyjskiej ikony). P r z y g o t o w u j ą c t e k s t o B a r a ń s k i e j z w r ó c i ł e m się d o n i e j z prośbą o p o d a n i e swego życiorysu. Szczegóły sprzeczne z dotąd p u b l i k o w a n y m i w e r s j a m i wyjaśnialiśmy w korespondencji p r o ­ w a d z o n e j w 1982 r . L i s t y z n a j d u j ą s i ę w a r c h i w u m P r a c o w n i 9 �II. 1 3 . Narodzenie, tempera, S z t u k i Nieprofesjonalnej I S P A N . Cytująe l i s t y , w p r o w a d z a m w nie niewielkie p o p r a w k i ortograficzne W k r a k o w s k i m M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m z n a j d u j e się 7 obrazów m a l a r k i : Ostatnia Wieczerza, i n w . GG17, z a k u p 1 9 3 3 r . Św. Katarzyna, i n w . 6 0 1 8 , z a k u p w 1933 r. Św. Barbara, i n w . 8863, z a k u p w 1937 r. Matka Boska Żniwna, i n w . 8867, z a k u p w 1937 r. Św. Anna z Matką Boską, i n w . 8 8 6 8 , z a k u p w 1 9 3 7 r . Św. Kingu na falach, i n w . 13040, z a k u p w 1936 r. Św. Anna z Matką Boską, i n w . 2 2 3 0 5 , p o z y s k w 1 9 4 8 r . Brak n a t o m i a s t i n n y c h obrazów, w y m i e n i o n y c h w książce Seweryna, przedstawiających m . i n . św. Stanisława, M . B . P o c i e s z e n i a , św. A n t o n i e g o , św. F r a n c i s z k a . Obrazu takiego w zbiorach M u z e u m n i e m a . Być może m a l a r k a n i e pamięta dokładnie tytułu, być może też obraz t e n 1 0 1 1 Fot.: D. Alverman, wym. 53x42 cm S e w e r y n zaohował d l a siebie. Córka o b r a z u t e g o n i e pamięta, n i e było go p o śmierci Profesora. W i n n y m liście pisze m a l a r k a : „ M ó j mąż b y ł z z a w o d u s t o l a r z e m , p r o w a d z i ł w a r s z t a t w d o m u . M i e l i ś m y 2,5 h a z i e m i Mieliśmy 3 synów, jeden jest górnikiem w T u r o s z o w i e , d r u g i s t o l a r z e m w C i e p l i c a c h , a t r z e c i objął p o nas gospodarkę". P o r . Z d z i s ł a w S z e w c z y k , Konkurs na malowanki dą­ browskie, „ P o l . S z t . L u d . " , R . 2 , 1 9 4 8 n r 1 1 — 1 2 s. 4 2 — 4 6 o r a z t e n ż e : Malowanki Powiśla Dąbrowskiego, katalog wystawy w Pań­ stwowym Muzeum Etnograficznym w W a r s z a w i e , 1 9 8 2 г., s. 6 . K o r z y s t a m z d o k u m e n t a c j i znajdującej się w k o l e k c j i L . Z i m m e r e r a . Dziękuję za i n f o r m a c j e p . K a r i n i e Z i m m e r e r oraz p. Wolfgangowi Rederowi 1 2 1 3 1 4 Z e s t a w i e n i e p u b l i k u j ę w a r t . Obrazy na płótnie „ P o l . S z t . L u d . " , R . 3 1 , 1 9 7 7 n r 4 , s. 1 9 7 Por. A. Jackowske, op. c i t . 1 5 i papierze, 1 6 i l . 1; J . Świderski, i l . 2 - 1 7 49 T �I I . 14. Maksymilian Kolbe, t e m p e r a n a k a r t o n i e , w y m . 47,5 X 36,5 c m ; i l . 1 5 . Nauczanie Błogosławionego Ojca Maksymiliana Kolbe, t e m p e r a n a k a r t o n i e , w y m . 38 X 5 0 , 5 c m 17 I I . 1 0 . Potop, 50 t e m p e r a n a k a r t o n i e , w y m . 5 1 , 5 x 4 3 c m ; i l . 1 7 . Sio eczniki, 1947- - 1 9 7 2 tempera, w y m . 5 0 x 4 0 c m . Malowane po wojnie, w latach �