https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/cd5dc76c944e92dfbbac87bf328552eb.pdf a55a50bae20239c33fa643eb2c016cff Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5153 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4781 Title A name given to the resource Nekrologi / LUD 1948 t. 38 Description An account of the resource LUD 1948 t.37 s.456-468 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text N E K R O L O G I ŚP. J E R Z Y KOWALSKI D n . 22 s t y c z n i a 1948 r . z m a r ł we W r o c ł a w i u prof. J e r z y K o w a l s k i , p r z e w o d n i c z ą c y miejscowego o d d z i a ł u Polskiego T o w a r z y s t w a L u d o ­ znawczego, p r o - r e k t o r i . n i e d a w n y d z i e k a n U n i w e r s y t e t u Wrocław­ skiego', ś w i e t n y p i s a r z i uczony, j e d e n z n a j z a s ł u ż e ń s z y c h p i o n i e r ó w k u l t u r y polskiej n a Z i e m i a c h O d z y s k a n y c h . S p o c z ą ł , j a k p i ę k n i e p o w i e ­ d z i a ł o n i m j e d e n z jego u c z n i ó w , ten, k t ó r y nigdy n i e o d p o c z y w a ł — quievit, qui numquam quiescebat. O d s z e d ł w k w i e c i e w i e k u od p r a c y , k t ó r e j o d d a w a ł w s z y s t k i e m y ś l i i serce, c a ł y s w ó j o g r o m n y talent i nie­ z w y k ł y zmysł organizacyjny. Nie jest r z e c z ą ł a t w ą d a ć c h a r a k t e r y s t y k ę d z i a ł a l n o ś c i Z m a r ­ ł e g o , n a tak wiele r o z c i ą g a ł a s i ę ona p ó l i w t y ł u szla k i e r u n k a c h . Wy­ bitny uczony, badacz l i t e r a t u r i k u l t u r y s t a r o ż y t n e j , g r e c k o - r z y m s k i e j , był r ó w n o c z e ś n i e cenionym p o w i e ś c i o p i s a r z e m , autorem o p r a c o w y w a ­ nych w s p ó l n i e z żoną, A n n ą K o w a l s k ą , książek «Złota kula», «Mijają n a s » i «Grucc», a obok tego jeszcze, j e d n y m z n a j c z y n n i e j s z y c h p r a c o w ­ n i k ó w k i l k u t o w a r z y s t w n a u k o w y c h , m i ę d z y n i m i Polskiego T o w a r z y ­ stwa Ludoznawczego. J e d n ą z ostatnich s w y c h prac, odczyt, w y g ł o s z o n y n a i n a u g u r a ­ c y j n y m posiedzeniu p u b l i c z n y m W r o c ł a w s k i e g o T o w a r z y s t w a N a u k o ­ wego, a p ó ź n i e j w y d a n y d r u k i e m w S p r a w o z d a n i a c h t e g o ż T o w a r z y ­ s t w a I , 1941), ?.—12, n a temat « A u l o n o m i i z j a w i s k ś w i a t a duchowego)) zamknął refleksją o myśli ludzkiej, o p a n o w u j ą c e j i w p r a w i a j ą c e j w ruch ogrom materialnego ś w i a t a — mens agitans molem — i m o ż e do n i ­ kogo s ł u s z n i e j n i ż do niego n i e m o ż n a b y t y c h s ł ó w o d n i e ś ć . Ż y ł o w t y m niewielkiego w z r o s t u c z ł o w i e k u n i e w y c z e r p a n e j a k i e ś ź r ó d ł o e n e r g i i , u m i e j ą c e j d o k o n y w a ć r z e c z y i w y s i ł k ó w z d u m i e w a j ą c y c h . G d y b y nie niepospolite z d o l n o ś c i b a d a w c z e , k t ó r e k a z a ł y m u o b r a ć d r o g ę i z a ­ w ó d uczonego, b y ł b y w ż y c i u c h y b a w i e l k i m c z ł o w i e k i e m c z y n u , o r g a ­ nizatorem i b u d o w n i c z y m . A i l a k , p o m i m o ż e g ł ó w n e p o w o ł a n i e w i ą - �657 Śp. Jerzy zalo go r a c z e j ze ś w i a t e m Kowalski czystej m y ś l i n i ż d z i a ł a n i a , w ł a ś n i e dzinie organizacji nauki z a r ó w n o na s w e j c ó w c e , j a k i n a s t ę p n i e we W r o c ł a w i u , d o k o n a ł rzeczy niemal siły jednego Kiedy bek, to dzie­ pla­ przekraczających człowieka. s i ę b i e r z e do r ę k i d w a jego w dawniejszej lwowskiej aspekty i przegląda przede jego czysto wszystkim rzucają naukowy się w doro­ oczy nie­ f a c h o w e m u c z y t e l n i k o w i . Z j e d n e j s t r o n y s ą to p r a c e z d z i e j ó w s t a r o ż y t ­ nej retoryki, kiem i a z drugiej badania nad polskimi Mickiewiczom. rywającego Retoryka, czyli kunszt p r z e m a w i a n i a , a potem humanistami, najogólniej pięknego s i ę , b y ł t ą d z i e d z i n ą s ł o w a ż y w e g o i pisanego, n a k t ó r ą więcej od nas południowcy zwracali uwagi. wiele większą od Być może dlatego, starożytni na p o w i e t r z u , n a u l i c a c h i p l a c a c h p u b l i c z n y c h , a m o ż e retoryka, sztukę, nia odkąd siała i była zaczęto zastanawiać się podstawowym la d z i e d z i n a s t a r o ż y t n e j r e t o r y k i , od wiele do poza s i ę nad nią i dlatego, ż e i uprawiać wykształcenia a ż do s c h y ł k u dziś, domem, m ó w i o n e g o , b y l i w r a ż l i w i . To czynnikiem n i ą p r z e z szereg w i e k ó w po­ wysławiania że, jak nas c z ę ś ć ż y c i a s p ę d z a l i bardziej n a p i ę k n o s ł o w a , z w ł a s z c z a Koperni­ przekonywującego, i wychowa­ starożytności. jej n i e w y j a ś n i o n y c h też ją jako Cala dostatecznie i n a w p ó ł l e g e n d a r n y c h p o c z ą t k ó w , a ż po p i s m a k l a s y k a t e o r i i r e t o r y c z ­ nej ze s c h y ł k o w e j Lud, T. X X X V I I I już starożytności, He.rmogene.sa z Tarsu i jego p ó 40 �658 źniejszych objaśniaezy była nieustannie przedmiotem zainteresowań prot. K o w a l s k i e g o . O d tej d z i e d z i n y r o z p o c z ą ł s w ą k a r i e r a n a u k o w ą szerną rozprawą także poświęcił wydanie o- r e t o r y c e m ł o d e g o P l u t a r c h a , w y d a n ą ostatnie Hermogenesa, Wrocławskiego lata życia, Towarzystwa' Naukowego w Etnologa zainteresuje przede na te tematy pomnikowe cykl wydawnictw r. 1947. wszystkim d r o d z e z n a t u r a l n e j czysto zdolności przejawiającej z szeregu do trafnego, frapującego się wyraźnie w i zupełnie jego rozpraw który wienia swojej sprawy przed s ą d e m , kolegium fachowców-prawników, chalnym jakimś ciałem, a następnie jeszcze ujmowania rozmaitych i pro­ nieświa­ myśli, przysłowiach niach l u d o w y c h , a z drugiej strony z u m i e j ę t n o ś c i nigdy nowe, praca o początkach retoryki w Grecji, rozpatrująca blem, n a j a k i e j domej przygotowując k t ó r e godnie z a i n a u g u r o w a ł o ob­ w r. 1918, jej zdolności opowiada­ zręcznego przedsta­ w s t a r o ż y t n e j G r e c j i nie lecz n a j p i e r w z reguły sądem jesl nawpól-patriar- przysięgłych, do­ chodzącym do l i c z b y k i l k u s e t w o t u j ą c y c h , j a k z t y c h z d o l n o ś c i i u m i e ­ jętności w wyrosła system wiem z czasem cała sprecyzowanych refleksyjna sztuka, ujęta przepisów i wskazówek. wcześnie już Niewątpliwie bo­ b a d a n i a n a d g e n e z ą r e t o r y k i , która: n a s t ę p n i e stanie s i ę b e z s p o r n ą domeną historii' l i t e r a t u r y , s a m e socjologii, etnologii badań i jeszcze leżą wyraźnie na pograniczu Polaka pociągnąć muszą studia K o ­ literackich. Każdego zaś wykształconego w a l s k i e g o n a d K o p e r n i k i e m i M i c k i e w i c z e m . K i e d y l w o w s k i komitet chodu 450 r o c z n i c y u r o d z i n n a j w i ę k s z e g o w r . 1924 k s i ę g ę p a m i ą t k o w ą Kowalskiego zyk z prośbą łaciński Kopernika naszego a s t r o n o m a pt. ((Mikołaj Kopernik)), o opracowanie i jego s t u d i a tak s p e c j a l n e j filologiczne. I ob­ wydawał z w r ó c o n o s i ę do dziedziny, j a k ję­ oto z m a ł o na p o z ó r p o c i ą g a j ą c e g o tematu, z drobiazgowego r o z w a ż a n i a g r a m a t y c z n y c h w ł a ­ ściwości Kopernikowej łaciny w porównaniu współczesnych mu włoskich i niemieckich rakterystyka geniuszu wielkiego wysłowieniu, w sposobie f o r m u ł o w a n i a z łaciną długiego humanistów, szeregu wyrosła uczonego, p r z e j a w i a j ą c e g o cha­ się w m y ś l i , nade wszystko w jego niepo­ k a l a n e j j a s n o ś c i w y k ł a d u , b ę d ą c e g o w i e r n y m z w i e r c i a d ł e m j a s n e j i nie­ zawodnie trafnej przedmiot lozańskie koncepcji wykłady naukowej. Drugie Mickiewicza, studium, zajmuje się mające tym w ż y c i u naszego poety (1838—9), w k t ó r y m w r ó c i ł on na k r ó t k o do swego z a w o d u , do j a k i e g o p r z y g o t o w y w a ł s i ę przez studia zresztą uniwer­ syteckie, tj. do n a u c z a n i a j ę z y k ó w k l a s y c z n y c h . Nie w i e l u b o w i e m z d a j e sobie u nas s p r a w ę z tego, ż e n a j w i ę k s z y był z wykształcenia nego na owe rierę filologiem czasy fachowca nauczycielską jej p r o c e s f i l o m a t ó w . w z naszych klasycznym, wileńskim E . Groddka, gimnazjum kowieńskim, póki nie może romantyków uczniem zaczynającym za rokiem wybit­ następnie ka­ przerwał mu Studia w i l e ń s k i e m i a ł y mu się jednak o k a z a ć po- �659 żyteczne w cińskiej kilkanaście w literatur Akademii lat p ó ź n i e j , k i e d y Lozańskiej, słowiańskich w zanim College de u\va.gi twórczość jako historyka katedrę przeniósł France w ż y c i u Mickiewicza stosunkowo m a ł o dna objął nie w literatury ł a ­ sie Paryżu. na katedrę Jest to okres z n a n y , a jego n i e w ą t p l i w i e literatury ł a c i ń s k i e j n a s z e j z n a j o m o ś c i p r z e d e w s z y s t k i m ze w z g l ę d u na to, ż e nie w i e r n e g o s k r y p t u jego w y k ł a d ó w uniwersyteckich, a tylko k r ó t k i e fragmentaryczne i dość i dorywcze s t u d e n t ó w . A p r z e c i e ż z tak b a r d z o f r a g m e n t a r y c z n e g o się K o w a l s k i e m u o d t w o r z y ć bardzo się posiadamy tatki s a m e g o wykładowcy go­ wymyka no­ zapiski materiału udało w i e r n y obraz dorobku Mickiewicza w tej d z i e d z i n i e . U d a ł o s i ę j e d n a k tylko d z i ę k i n i e z w y k ł e j w p r o s t p r a c y , nie cofającej się przed badaniem ogarniającej czowi mal wiedzy rzutem filologicznej, najblahszych oka cały dorobek stwierdzającej na pozór drobiazgów, współczesnej pochodzenie Mickiewi­ każdego nieo­ t w i e r d z e n i a poety z takiego lub innego p o d r ę c z n i k a , b ę d ą c e g o ówczas do jednym pod­ w u ż y t k u , aby w s p o m n i e ć j u ż tylko o k i l k a k r o t n y c h p o d r ó ż a c h Lozanny i badaniach archiwalnych, przedsiębranych na miejscu. C z ę ś ć tylko d r o b n a tego i m p o n u j ą c e g o s u m i e n n o ś c i ą b a d a n i a i s z e r o k o ­ ścią h o r y z o n t ó w dorobku mowego wydania czytając pochodzącą («Meander» dem opublikowana Mickiewicza; tym od I I I , 1918, Wrocławskiego 57), ucznia została Zmarłego, iż c a ł o ś ć jego Towarzystwa w siódmym bardziej w i ę c B. ma cieszyć Bilińskiego, się rychło tomie s e j ­ się ukazać do wydań klasyków w nakła­ Naukowego. S z e r s z e k o ł a c z y t e l n i k ó w z n a ł y Jerzego K o w a l s k i e g o ze wstępów należy, wiadomość przekładach w świetnych krakowsko-lwowskiej i'Bibliotece N a r o d o w e j * "(((Wyznania)) ś w . A u g u s t y n a , « C h m u r y » fanesa) oraz z popularno-naukowych nie w « M e a n d r z e » dostrzega, chcenia szkiców ogłaszanych i ((Zeszytach W r o c ł a w s k i c h ) ) , ale nie k a ż d y ile p o d j e d n y m lub d r u g i m , w a f o r y s t y c z n e j na p o z ó r wnikliwego Arysto- j u ż po rzuconym twierdzeniu, badania, k r o c z ą c e g o po kryje ścieżkach sie woj­ zapewne formie od nie­ głębokiej erudycji, rzadko tylko uczęszcza­ nych. W y m y k a s i ę spod k o m p e t e n c j i czysto literackiej piękny i kompetentny nym przez działalności wyraz J . Parandowskiego, p i s z ą c e g o le s ł o w a w ł a ś c i w a Zmarłego. we ZnaJajzla wspomnieniu długoletniego ona pośmiertnym, przyjaciela ocena zresztą swój ogłoszo­ i kolegi Ko­ w a l s k i e g o po p i ó r z e , w n r z e 10 ( z 7. I I I . 1948) « O d r o d z e n i a » , do k t ó r e g o niech wolno pominąć skiej, będzie milczeniem przede ciekawego zasług wszystkim czytelnika Zmarłego odesłać. na polu zaś Uniwersytetu we Lwowie, skupiał wokół wolno jednak nauki pol­ Wrocławskiego. Jeszcze przed w o j n ą , jako długoletni Kazimierza Nie organizacji profesor siebie Uniwersytetu Jerzy Kowalski 42* Jana grono �660 u c z n i ó w , w p r o w a d z a j ą c i c h z w ł a s z c z a w te d z i e d z i n y b a d a ń , k t ó r e b y ł y m u s z c z e g ó l n i e bliskie. O r g a n e m tego g r o n a b y ł y «Acta politanb), w k l ó r y c h u k a z a ł o s i ę p o w o j n i e s i e d e m cińskich samego profesora seminarii II Leo- t o m ó w rozpraw ła­ i jego w s p ó ł p r a c o w n i k ó w . Ale prawdziwie b o h a t e r s k i o k r e s d z i a ł a l n o ś c i o r g a n i z a c y j n e j Z m a r ł e g o r o z p o c z ą ł s i ę we W r o c ł a w i u , gdzie p r z y b y ł p o w o j n i e po k r ó t k i m p o b y c i e n a K a t o l i c k i m U n i w e r s y t e c i e L u b e l s k i m , aby s t a n ą ć do p r a c y n a d t w o r z e n i e m uczelni w tym mieście. Kolejno jako dziekan i pro-rektor tetu W r o c ł a w s k i e g o , r e d a k t o r i w y d a w c a o r g a n u n a u k o w e g o Towarzysta nego Filologicznego Wrocławskiego skiego Towarzystwa T W roeławskiego 1 EOS, przewodniczący Towarzystwa Naukowego, Archeologicznego, Oddziału Polskiego a Polskiego Wydziału Filologicz­ założyciel Wrocław­ na koniec Towarzystwa polskiej Uniwersy­ przewodniczący Ludoznawczego od­ d a ł c a ł ą s w ą n i e p o ż y i t ą e n e r g i ę , czas i , niestety, z d r o w i e n a u s ł u g i b u ­ dowy wrocławskiego ośrodka naukowego. u w a g ę , jak długo we W r o c ł a w i u , г., p a n o w a ł y A przecież zniszczonym trzeba b r a ć pod oblężeniem w i o s n ą 1945 w a r u n k i z u p e ł n i e p i o n i e r s k i e , k i e d y trzeba b y ł o j a k spod z i e m i w y d o b y w a ć lokale, u r z ą d z e n i a , d r u k a r n i e — i l u d z i , p o t r z e b n y c h do ich obsłużenia. T o też wymieniony sprawowanych przez Zmarłego manią powyżej d ł u g i szereg nie m a n i c w s p ó l n e g o godności, z naszą t y t u ł ó w , lecz o z n a c z a r a c z e j o i l e ż d ł u ż s z y k o r o w ó d polską trosk, w y ­ s i ł k ó w i z a b i e g ó w , u w i e ń c z o n y c h z r e g u ł y p o m y ś l n y m w y n i k i e m . I jeśli dzisiaj polskie ż y c i e n a u k o w e we W r o c ł a w i u normalizuje s i ę coraz bar­ dziej i c o r a z s z e r s z y m p ł y n i e k o r y t e m , to jest to w z n a c z n e j m i e r z e z a ­ s ł u g ą tego, k t ó r y s p o c z ą ł j u ż na w i e k i po ż y c i u nie z n a j ą c y m na w r o c ł a w s k i m Nie m a ł ą spoczynku cmentarzu ś w . W a w r z y ń c a . część prac swoich i w y s i ł k ó w w ciągu t y c h l a ł ostat­ n i c h p o ś w i ę c i ł J e r z y K o w a l s k i w r o c ł a w s k i e m u o d d z i a ł o w i Polskiego T o ­ w a r z y s t w a L u d o z n a w c z e g o . J a k w i e l e z n i m u b y ł o , odczuto tam w y r a ­ źnie po jego śmierci. Do- m a j ą c e g o ficznego « L u d o z n a w c a » się ukazywać «Cień człowieka)), obfitujący j a k zawsze gający i niepokojący cował, oddawał kładał wszelkich W takiej p r a c y temu periodyku n a p i s a ł j e d e n z ostatnich s w o i c h literacką formą. przedsięwzięciu starań, w myśli aby d o p r o w a d z i ć spalił s i ę i odszedł niepospolite, a p o c i ą ­ N a d czymkolwiek wszystkie etnogra­ a r t y k u ł ó w pt. siły bowiem i całe je d o p o m y ś l n e g o przedwcześnie, ale poza pra­ serce, do­ końca. trwałym i r e a l n y m dorobkiem w postaci k s i ą ż e k napisanych i inslytucyj urucho­ m i o n y c h pozostanie po n i m w s p o m n i e n i e strudzenie z przeciwnościami, tkwiącymi ducha, b o r y k a j ą c e g o s i ę nie­ w martwej materii: agitans molem. Marian Plezia mens �661 ŚP. W Batko, październiku zasłużony WALERIAN 1947 roku BATKO zmarł w wychowawea-oświatowiec, śni ludowych, żołnierz w walce o Busku-Zdroju muzykolog Walerian i zbieracz pie­ niepodległość. Wyczerpany wojną, przeżyciami okupacyjnymi, intensywną pracą p o w o j e n n ą , c i ę ż k i m i w a r u n k a m i materialnymi ż y o i a w zniszczonej W a r ­ s z a w i e , nie m i a ł c z a s u ani ś r o d k ó w l e c z y ć z a d a w n i o n e j c h o r o b y . U m a r ł w p e ł n i ż y c i a , l i c z ą c 41 lat. Urodzony ukończeniu 11. szkoły I V . 190G r . w powszechnej Michałowicach, poświęcił się skiemu. Seminarium nauczycielskie u k o ń c z y ł winął ton, pow. organizator i dyrygent chóru wywaniu najmłodszych w Lubelskim i w Białymstoku. Tam sześćdziesięcioosobowego. nauczaniu Związku Teatrów roz­ nym. Prowadził inwentaryzację dorywczo, później już pieśni stale oświatowego G ł u c h o w a , pow. ludowych Lubelskim Otrzymał Jednocześnie pracował dziale m u z y c z ­ lubelskich, i systematycznie, o ś w i a t y pozaszkolnej w Kuratorium n i ó s ł s i ę do śpiewu. bary­ o d d a j ą c się wycho­ i Chórów Ludowych w kowo jako począt­ pracownik w l a t a c h 1932—35. S k i e r n i e w i c e , na s t a n o w i s k o Prze­ wychowawcy i muzycznego w tamtejszym Uniwersytecie L u d o w y m . 1936/37 b y ł n a u c z y c i e l e m s z k o ł y p o w s z e c h n e j w W a r s z a w i e , uzupełnił i p o g ł ę b i ł swe czył Wydział po nauczyciel­ Swoje uzdolnienia muzyczne, d a j ą c s i ę p o z n a ć jako dobry p o s a d ę nauczyciela s z k o ł y powszechnej w Lublinie, roku Miechów, zawodowi Od gdzie studia' m u z y c z n e . W r o k u 1939 na w i o s n ę u k o ń ­ Nauczycielski P a ń s t w o w e g o Konserwatorium Muzycznego w W a r s z a w i e . Objął kierownictwo działu muzycznego w Instytucie T e a ­ trów L u d o w y c h i sekretarstwo redakcji miesięcznika «Teatr Ludowy», w s t ę p u j ą c w ten s p o s ó b w ś c i s ł ą w s p ó ł p r a c ę z i d e o l o g i e m teatru wego J ę d r z e j e m Cierniakiem. W tym ludo­ okresie r o z w i n ą ł d z i a ł a l n o ś ć blikacyjną, zasilając Swoimi artykułami rzeczowymi lamy prasy pu­ oświa­ t o w e j , m u z y c z n e j i t e a t r a l n e j . W w o j n i e 1939 j a k o r e z e r w i s t a d o s t a ł do niewoli niemieckiej, z k t ó r e j u w o l n i ł się. B r a ł spiracyjnej n i e p o d l e g ł o ś c i o w e j w Warszawie, a po 7 niaka u k r y w a ł s i ę na p r o w i n c j i . W K o m a r ó w c e niem był tajne nauczanie kierownikiem i czynny udział w prace szkoły powszechnej, wojskowe w y udział w pracy aresztowaniu Podlaskiej pod prowadząc Batalionach się kon­ Cier- Radzy­ jednocześnie Chłopskich. u w a l n i a n i u L u b e l s z c z y z n y od o k u p a n t a . P o Brał weryfika­ cji z w o l n i o n y z o s t a ł z w o j s k a w stopniu m a j o r a . P o uzyskaniu niepod­ ległości Oświatową rówce założył pierwszą w Polsce Podlaskiej, tj. G i m n a z j u m p r z y g o t o w a w c z e dla kierował, W wionym roku Ludowym Spółdzielnię nauczycieli szkół powszechnych i 1945 p o w o ł a n y Instytucie w Koma­ Wiejskie, Uniwersytet Ludowy, tymi z o s t a ł do W a r s z a w y , gdzie w e Oświaty i Kultury objął kursy zakładami Wydział wzno­ Mu- �662 zyczny. Współpracował z Towarzystwem Teatru i B y ł c z ł o n k i e m Komitetu redakcyjnego m i e s i ę c z n i k a redaktorem działu muzycznego w ((Teatrze i Orkiestr Tow. Teatru ((Repertuaru C h ó r ó w Wycieńczony terialnymi, przewlekłą uzyskał miejsce chorobą w Muzyki Oświatowa)), Ludowym», redaktorem i Muzyki nerek gdzie od m ł o d s z e g o p o k o l e n i a i z a k o ń c z y ł go w p o ł o w i e drogi. Na podkreślenie zasługuje nym warunkami próbował s i ę k u r a c j i . T u t a j r o z p o c z ą ł s w ó j start ż y c i o w y lubelskiego, p o ś w i ę c o n a Ludowej». i złymi Busku-Zdroju, Ludowej. «Ргаса ma­ poddać wychowywania działalność regionalna Batki z naj­ okresu gromadzeniu pieśni i melodii ludowych o z n a c z e n i u d l a t e a t r u l u d o w e g o i etnografii L u b e l s z c z y z n y . waż­ Wszyst­ kie w o l n e c h w i l e od p r a c y s z k o l n e j : niedziele i ś w i ę t a , w a k a c j e — ś w i ę c a ł pracy terenowej, zbierając miała w początkowo stałą został charakter i systematyczną, odciążony od od pracy duży materiał dorywczy, czasu gdy szkolnej. później jako W pieśniarski. przekształciła pracownik zbieraniu po­ Praca ta się Kuratorium, melodii posługiwał się w y ł ą c z n i e s ł u c h e m , z d o b y w a j ą c w tym k i e r u n k u olbrzymie d o ś w i a d ­ czenie, k t ó r e w p r z y s z ł o ś c i s p o ż y t k o w a ł . Obok prof. T a d e u s z a Prejznera z Katowic, Walerian Batko brał który należy on do w pow. łukowskim głównych materiały muzykologów pieśni, folklorystyki lu­ do wystawienia z scenicznego terenu Ze­ po­ później weselne lubelskiej. belskiego, a z w ł a s z c z a w K r z c z o n o w i e , G a l ę z o w i e i Ś w i d n i k u , k t ó r e mu obrzędowe kilkaset powiatu służyły tekstowe zebrał «Wesela lubelskiego)) w i n s c e n i z a c j i B r o n i s ł a w a N y c z a . B a t k o z e b r a ł r ó w n i e ż m a t e r i a ł y etno­ graficzne do « k ą p a l v ) ) — u r o c z y s t o ś c i s o b ó t k o w y c h p a l e n i a ognia, k t ó r e w Lubelszczyźnic kuratoryjny swoim Obok p r a w i c j u ż z a g i n ę ł y . Z e b r a n y plon B a t k i instruktor nazwiskiem umiejętnie stycznej muzyki dwie i śpiewu prace prowadzonej Józef poświęcone akcji i organizacyjnej ogłaszał Chmura, lubelskiej społecznej, wykorzystał wydając pieśni wychowawczej, Szkolnego Pozaszkolna)), które artykuły Oświatowa. 1—2); sela la» Lugelskicgoo, ((Teatr jego: 1947, nr Lndowy», «Tcmaty 1): ((śpiew w «Ргаса prac «Muzyka Szkole», Oświatowa» dla zapisujących Ludowa» (Teatr lubelskiego)) ( T e a t r obrzęd sobótkowy Ludowy, 1947. nr 1—2), (tamże, 1933, nr 8, nr 5); « D y n g u s — Ś m i g u s a ( W i c i . 1947, nr i (z światoń nierz (z portretem), « Р г а с а ,1, — Oświata inne. Oto melodie» 1917, «Z «Kompa!ka», Praca «Teatr 1946, 13). Oświatowa)), Ludo\v\», nr we­ «кара- Oświatowa. 1947, nr 1 Walerian; , 10—11, str. 380—88; Walerian Batko, muzyk, w y c h o w a w c a , społecznik portretem). nie­ (Praca str. 131): O W a l e r i a n i e Ba Ice p i s a l i : L u b i c z - N y c z B . — P a m i ę c i Batki pieśni Kuratorium «Polska Ludowy, « L u b e l s k a p i e ś ń l u d o w a » ( P i e ś ń w Szkole, 1930. — arty­ d r u k i e m z e b r a n e przez siebie oraz r ó ż n e a r t y k u ł y w c z a s o p i s m a c h : ((Dziennik U r z ę d o w y Okręgu pod ludowej. 1917, nr 11—12, str. i żoł­ 511—43; �663 S z u b z d a W ł a d y s ł a w — W a l e r i a n B a t k o (14. 4. 1906—23. radnik «Głos Muzyczny)), 1947, Nauczycielski)), n r 8—9, str. 4—6; 1947, 10. 1947), « P o - Т. K . — W a l e r i a n Batko, n r 20, str. 313; J . D. — W a l e r i a n Batko, « W i c i » , 1947, n r 48, str. 3. Henryk L U B OR Niełatwo będzie ocenić Zwolakiewicz NIEDERLE działalność naukową Lubora Niederlego, g d y ż t r z e b a by p o s i a d a ć r ó w n ą m u w s z e c h s t r o n n o ś ć , r o z l e g ł o ś ć i g ł ę b i e wiedzy. B y i bowiem uczonym, p r a c u j ą c y m nie n a u k i . P r e h i s t o r i a , etnografia, znawstwo, oto dyscypliny, k t ó r e nie w j e d n e j tylko antropologia, uprawiał, dziedzi­ historia, a nawet których znawcą ś l e d n i m . Ale n a u k i te u p r a w i a ł N i e d e r l e p r z e z c a ł e s w e ż y c i e w ściśle określonym przede kierunku. wszystkim Wszystkie one służyły jednego i języka. Przy Lubora poznania Niederlego okre­ s 1 o w i a n o z n a w с a, g d y ż b y i jednym z najlepszych z n a w c ó w kultury pewnym r jednym s ł o w e m tym, Słowian, choć ich typu główne niepo­ dla celu, dla j a k n a j b a r d z i e j w s z e c h s t r o n n e g o S ł o w i a ń s z c z y z n y . T o też działalność n a u k o w ą ślić m o ż n a mu języ- byi naprawdę fizycznego, historii, jego zainteresowania doty­ c z y ł y p r z e s z ł o ś c i , nie obce b y ł y m u z a g a d n i e n i a S ł o w i a ń s z c z y z n y czesnej, w s p r a w i e k t ó r e j n i e j e d n o k r o t n i e Urodzony filolog 20 klasyczny i września 1865 r o k u antropolog, już w glos w zabierał. Klatovach. z pierwszej wykształcenia swojej drukowanej p r a c y «О potfebe oddleni anthropologiekego p i i noye Muse u cćasopis Ćeskeho», wał Musea K r a l o s t v i kierunek, w jakim pójdą LXIII, Ui z a z n a c z y ć , ż e a n t r o p o l o g i ę r o z u m i a ł Ceskem», 1889, str. 275—285, jego b a d a n i a współ­ wskazy­ i zainteresowania. Niederle nie tylko w Należy znaczeniu f i z y c z n y m , ale tak, j a k u p r a w i a n o j ą w t y m o k r e s i e c z a s u , to jest, j a k o naukę, obejmującą o p r ó c z s t r o n y fizycznej c z ł o w i e k a , jego k u l t u r ę , h i ­ storię i prehistorię. W r o k u 1893 w y s z ł a w P r a d z e p i e r w s z a p r a c a Niederlego, która i m i ę jego u c z y n i ł a z n a n y m w s z e r o k i m ś w i e c i e u c z o n y c h E u r o p y . to « L i d s t v o у d o b ę pi'edhistorycke. se z v l a s t n i m zretelem va,nske». Książkę przetłumaczono na język rosyjski, a Byio na zenie slo- języku pol­ w s k i m u k a z a ł o s i ę obszerne streszczenie p i ó r a K s a w e r e g o C h a m c a w rocz­ nika ch o ,Ś w i a l o w it a ». Odtąd ściej to przeszłości studia Lubora Słowian. Niederlego Trudno byłoby poświęcone omawiać te były coraz rozliczne czę­ prace i p r z y c z y n k i , g d y ż s a m tylko spis i c h o b j ą ć by m u s i a ł stron k i l k a . W y ­ niki swoich skim w niezmordowanych różnych gałęziach poszukiwań nauki zamknął nad z a g a d n i e n i e m Niederle w słowiań­ wielkim syntc- �664 t y c z n y m dziele « S I o v a n s k ć S t a r o ż i t n o s t h ) . D z i d o to w dwóch częściach r ó w n o c z e ś n i e u k a z u j ą c y c h się, objęto w całości 7 d u ż y c h t o m ó w . W czę­ ści historycznej (4 t o m y , Piraga 1902—1924) przedstawia Niederle c z ą t k i S ł o w i a n j a k o c a ł o ś c i ( t o m I ) , n a s t ę p n i e losy S ł o w i a n (tom II), południowych (tom III) i wschodnich (tom po­ zachodnich IV) w oparciu o krytycznie r o z t r z ą s a n e ogromne m a t e r i a ł y prehistoryczne, historyczne, etnograficzne, Slovanu» na .antropologiczne ( t r z y tomy, przestrzeni ogromem wieków. włożonej materiałów Praga To w nie i językowe. 1911—1925) wielkie druga «Źivot starych daje p r z e g l ą d k u l t u r y Część Słowian dzieło Niederlego, pracy i erudycją, stanowi i zagadnień, dotyczących Słowiańszczyzny jest n i e o d z o w n y m i p o d s t a w o w y m k o l w i e k tematem związanym ze zdumiewające świetny i z tego przegląd powodu d l a k a ż d e g o , fcto z a j m u j e s i ę j a k i m ­ Słowiańszczyzną. R z e c z o c z y w i s t a b a d a n i a n a u k o w e stale p o s t ę p u j ą n a p r z ó d i w i e l e z a g a d n i e ń p o r u s z a n y c h w dziele N i e d e r l e g o — d o t y c z y to z w ł a s z c z a z a ­ g a d n i e n i a p r a o j c z y z n y S ł o w i a n , co do k t ó r e g o kilka razy zresztą zmie­ niał Niederle p o g l ą d y — dzisiaj musi j u ż b y ć inaczej n a ś w i e t l a n e . Jed­ «Slovanske S t a r o ż i t n o s ł b ) w b a d a n i a c h n a d p r z e s z ł o ś c i ą S ł o w i a ń ­ s z c z y z n y b y ł y wydarzeniem j e d y n y m w s w o i m r o d z a j u i j a k dotychczas, nakże w z całości nich niczym niezastąpionym. nauce europejskiej s t r e s z c z a j ą c skim I przez długie jeszcze lata, korzystać będzie musiał. Wielkie swoje dzieło udostępnił l'antiquite (((Manuel de je w dwóch Slave», tom łomach I. w języku «L'histoire», 192(5). M a m y t a k ż e i w j ę z y k u uprzystępnioną, drobną niestety Przy tomu okazji tylko część I.) w p r z e k ł a d z i e wspomnieć tu n a l e ż y ((Starożytności Ks. Chamca o dwóch francu­ Paris t o m I I . « L a civilisation)), P a r i s skich)) (2 zeszyty każdy Niederle 1923, polskim Słowiań­ (190(5—1910). j e s z c z e p r a c a c h Nie­ derlego w j ę z y k u p o l s k i m w y d a n y c h , n a p i s a n y c h dla ( ( E n c y k l o p e d i i P o l ­ skiej)), w y d . Akad. Um. w Krakowie d l a tomu przeszłości Słowian (Kraków wiańskiej)) ( s i r . 1—17) i ((Najdawniejszy p o d z i a ł szereg p r a c Niederlego IV-tego 1912). S ą to p r a c e ( ( P o c z ą t k i Słowian poświęconego kultury sło­ na szczepy» (18—30). Cały powstał na m a r g i n e s i e ((Starożytno­ ści S ł o w i a ń s k i c h ) ) . Z w a ż n i e j s z y c h w y m i e n i ć n a l e ż y takie j a k : « A n t o v e » , . «Vpady Slovanu n a Balkan cheologie)), «Ein z a v l a d y J u s t i n i a n o v y » , ((Pfihod Ć e h u a a r ­ Beitrag zur Geschichte der sudslavischen W a n d e r u n - g e n » , « О p u v o d u k u l t u r y l u ż i c k e » , «K s l o v a n s k e k o l o n i s a c e v M a ł e A s i e a Syrie v V I I — X Studia nad stoletb). prehistorią w osobnej k s i ą ż c e « R u k o v ć t tym jest także autorem ! Słowiańszczyzny slovanske podręcznika przedstawił archeologie)) archeologii Niederle ( P r a g a 1931). P o z a Czech opracowanego w s p ó l n i e z K . B u c h t e l ą « R u k o v e l ć e s k e archeologie)) ( P r a g a 1910), w k t ó - �665 rym dał zarys stępnych pradziejów w tej Czech, stanowiący Wielkie są także do prac zasługi Niederlego jako organizatora w sie n a u k o w y c h b a d a ń a r c h e o l o g i c z n y c h w Czechach. B y ł on lem i p i e r w s z y m dyrektorem P a ń s t w o w e g o (Statni A r c h e o l o g i c k y Praehistoryckyo) Ustav) w i «Pamatky tutu S ł o w i a ń s k i e g o . na­ Instytutu zakre­ założycie­ Archeologicznego Pradze, redaktorem czasopism archeologicke», wreszcie «Obzor prezesem Insty­ N i e m a ł e także zasługi położył jako długoletni fesor K a r o l o w eg o U n i w e r s y t e t u na podstawę dziedzinie. emeryturę), kształcąc w szereg P r a d z e (1904—1928 k i e d y wybitnych badaczy nie pro­ przeszedł tylko czecho­ słowackich. Wcabe p o k a ź n y skiej i jest dorobek słowiańskiej. Pomijając Niederlego na polu badania etnografii etnograficzne cze­ wykorzystane w ( ( S t a r o ż y t n o ś c i a c h S ł o w i a ń s k i c h ) ) n a p i s a ł c a ł y szereg p r a c z w i ą z a n y c h ściśle z etnografią «Byt ludu vesn,ickeho», «Chalupa t v r d o ń s k a » , «Кега- mika v C e c h a c h , na Morave a u h e r s k e m S l o v a n s k u » , « C h a l u p a K o p a ń i ćarska», ((Slovenska vinna buda», «Das bóhinisehe Dorfhaus in der Ausstellung)). I . « D e r b i s h e r i g e S t a n d u n s e r e r F o r s o h u n g » . I I . « Z u r Methode der F o r s c h u n g » ficzną i inne, z w ł a s z c z a związane z wystawą etnogra­ w P r a d z e w 1895 r o k u , k t ó r e j b y ł o r g a n i z a t o r e m . W s p ó l n i e z E . Albertem napisał dla wyd. «Die in W o r t u n d B i l d » , « V o l k s k u n d e fenheit ósłerreichisch-ungarische Bóhrncns», der B e v ó l k e r u n g » . B y ł w r e s z c i e «Der Niederle Monarchie physischer jednym z Beschafzałożycieli Muzeum Etnograficznego w Pradze. Zmarł jako s ę d z i w y wając żałobą 7 9 - c i o ł e t n i s t a r z e c 14 c z e r w c a 1944 г., o k r y ­ cala n a u k ę s ł o w i a ń s k ą . Żyć jednak będzie wiańskiej, gdyż swą pracą, swymi dziełami wzniósł w nauce sobie p o m n i k sło­ aere perennius. Stefan Nosek V. .1. M A N S I K K A 20 m a r c a 1917 z m a r ł w H e l s i n k a c h z n a n y f i ń s k i Johannes 1884, w Mansikka. Urodził r. 1903 u z y s k a ł folklorysta się Mansikka w Wyborgu 7 w tamtejszym r o k u z a p i s a ł s i ę na u n i w e r s y t e t w liceum maturę i tegoż w r. 1909 z o s t a ł l i c e n c j a t e m , a w roku W tym samym doktorem roku został docentem f o l k l o r y s t y k i s ł o w i a ń s k i e j profesorem n a d z w y c z a j n y m folklorystyki Mansikka kres filozofii. wiedzy w pogłębił czasie swe samego H e l s i n k a c h . W r . 1905 u z y s k a ł p i e ń k a n d y d a t a filozofii, wany naukowe sto­ następnym Mansikka miano­ i porównawczej a w r . 1927 porównawczej. przygotowanie licznych p o d r ó ż y Viljo października i rozszerzył zagranicznych. Jeszcze za­ jako �666 V. J . M a n s i k k a student, w l a t a c h 1 9 0 0 — 0 9 , z w i e d z i ł on R o s j e , A u s t r i ę i N i e m c y 1910 o d b y ł d ł u ż s z ą p o d r ó ż do Austriii. W p ó ź n i e j s z y c h badania stwach w Rumunii, Bułgarii, Danii, Jugosławii, latach Grecji, Polsce Ulubionym przedmiotom który Mansikki studiował w pod czasie oraz natchnionego nauczyciela i przewodnika*, w y r a ż a ł . M a n s i k k a p r z y s w o i ł sobie w y t y c z n e stępnie przeszczepić da) n i e m a l studiów na teren uniwersy­ słowiańskiej jak się o Rozległa nim później s z k o ł y K r o h n a , by je n a ­ folklorystyki, której i gruntowna s i ę od­ z n a j o m o ś ć obcych j ę z y k ó w o t w o r z y ł a w archiwach i różnojęzycznych s k a r b y w i e d z y , w k t ó r y c h tylko n i e l i c z n i f i ń s c y pierwszej obiecującej rozprawie Ogoi und I l o v a t i t s a » , c z y t a n e j p o p r z e d n i o uczeni umieli z r. 1900 pt. « D a s korzystać. Lied kompozycji ciekawe pieśni tą p i e ś n i ą ludowej, a rosyjską później pracy « Z izućeniju zaprezentował ustalając poezją von w Seminariom Folklorystycz­ nej fińskiej przed dziełach nym w Helsinkach, Mansikka zajął się w y j a ś n i e n i e m gicznej. pro­ wychowawcy całkowicie. bogate, z g r o m a d z o n e między pań­ kierunkiem ó w c z e s n e g o fesora f o l k l o r y s t y k i f i ń s k i e j K a a r l e K r o h n a , ((szlachetnego W i bałtyckich. t e c k i c h b y ł folklor, nim a w r. prowadził jednocześnie ludową. W wydanej w pew­ paralele dwa lata z.agovo;rov» ( I Z Y . Otd. r u s s k . j a z . i tdow, 1 3 ) się Mansikka jako dobry znawca r o s y j s k i e j poezji ma­ �667 Z a g a d n i e n i u c z a r ó w i z a m a w i a l i p o ś w i ę c o n a jest r ó w n i e ż o b s z e r n a rozprawa doktorska rucksichtigung m. in. o Biot- niezwykle Szczególnie okazał dzieło Mansikki się cjalnie ż y w y m Bardzo pt. się pogaństwa znawca (1919), omawianego legend i mit materiału. jego dalszych zaintere­ apokryficznych zagranicznych pism. uczonych przyczynkiem itd.). w Rosji, Również do Ostslaven. na p i e r w s z e j badań mitologii ludów przeto jest części dzieło i krytyką (1922). T o zajmuje źródeł postanowienia tu się doniosłe znaczenie również dla że badaczy obcych jako się na Dalszym w a ż n y m przyczynkiem w eLitauische Zauberspruche» praca w i Wreszcie pracy z r. 1914 tekst». dorobku n a u k o w y m Mansikki (1923), o w o c ż m u d n y c h l e t n i c h b a d a ń . A u t o r w p i ę k n y s p o s ó b u z u p e ł n i a tu ludów posiada fińskiego. Mansikka Nevskago. Razboc redakcij źródeł wiadomo, wierzeniach wymieniona po­ doskonały i g r u n t o w n a ocena folkloru problemy porusza Ałaksandra jest p r a c a odbił zrozumiałą, zresztą archeologiczne, opisy autor jest obszerne, się, j a k (nauki kościelne, zaprezentował słowiańskich rzeczą historyczne i j ę z y k o w e «żytie spe­ religioznawczych I. Q u e l ł e n » l i t e r a t u r y p r z e d m i o t u . Jego k r y t y k a lińskich, pt. To ze spotkała się z niemal powszechnym uznaniem. P o n i e w a ż , jak wpływ Be- świadcząca zainteresowaniem. ważnym «Die Religion der dróżników znajomości wśród z samego t y t u ł u , o c e n ą dzieje Zauberformetn i w y t y c z n y m dla rosyjskich spotikalo russische Verre.nkumgssegen» gruntownej świat niestety p r z e r w a n e wynika «Uber und bliskim autorowi sowań praca Mansikki der i długo­ zbiory i w y n i k i ba­ d a ń f i ń s k i e g o uczonego p r o f e s o r a A. l\. N i e m i na polu f o l k l o r y s t y k i po­ r ó w na w c z e j . W czasie s w y c h n a u k o w y c h p o d r ó ż y sikka również zbieraniem próbek do R o s j i z a j m o w a ł s i ę rosyjskiej t w ó r c z o ś c i ludowej, Man­ głów­ nie z p ó ł n o c n e j R o s j i . C z e ś ć t y c h z b i o r ó w - o p u b l i k o w a ł n a s t ę p n i e w' p r a c y «Zago\0'i-\ Praha P u d o ż s k a go u ć z d a O l e n e c k o j g u b e r n i i» ( S b o r n i k 192(i). R o s y j s k i e j senkurskago uezda» filologii (1912), są «Govor poświęcone Grjazoveckago Zainet.ki o govoro N i k o l ' s k a g o u e z d a » (1911). Nie rosyjska literatura piękna, o czym ś w i a d c z ą pedii oraz chowa)). W odczyt «0 osobowości śmiercią Z roku folklor. na Zwłaszcza encyklo­ Antoniego Mansikka pierwsza część została rok zwracał mocno go Mansikka pociągała coraz więcej dziedzina Cze­ nad dzie­ ukończona analogie z uwagi czarów i tuż na folklorem słowiańskim Niektóre rzuciły fiński zamawiali. liczne s t u d i a , u m i e s z c z a n e w p i s m a c h i «Yiritta ja» o r a z w r o c z n i k u T o w a r z y s t w a K a l e w a l i . autora oraz w r e s z c i e obca liczne a r t y k u ł y do światopoglądzie govorr (1912) autora. Z tego z a k r e s u p o c h o d z ą przez «0 uezda» była mu o s t a t n i c h l a t a c h swego ż y c i a p r a c o w a ł jami literatury rosyjskiej, k t ó r y c h przed i Filologicky, rozprawy: dużo «Suonń» wykryte nowego �668 ś w i a t ł a na p r o b l e m y f i ń s k i e . S p o ś r ó d p r a c o f i ń s k i m f o l k l o r z e n a wysuwa kach, się «lnke.rin liekkulauluista» 1932), n a w i ą z u j ą c a do (O ingermanlandzkich prastarych kołysanek z czoło kołysan­ innych terenów etnicznych. W kraju pracował Mansikka z oddaniem się w w y c h s t o w a r z y s z e n i a c h , m. i n . b y ł c z ł o n k i e m jętności, w Akademii z parę i finnische śmiercią Fellows został wybrany Communications)), współpracownikiem Yołkskunde». k l ó r c go p o w o ł a ł y lektyczny przed ((Folklore założycieli fur lat pisma Spośród różnych nauko­ Fińskiej Akademii Umie­ redaktorem serii ponadto był jednym ((MiMeilungen des Vereins obcych towarzystw naukowych, na s w e g o c z ł o n k a , n a l e ż y tu w y m i e n i ć O d d z i a ł Leningradzkiej Akademii Umiejętności, moskiewskie dia­ Obśće- stvo ljuhitelej •antropologii i etnografia, Riusskoe g e o g r a f i ć e s k o ' obScestvo, A r c h a n g c T s k o e oibscestvo, w r e s z c i e p r a s k i Przebywając często osobiste k o n t a k t y kola o za naukowe, naukowych granicą lecz osiągnięciach S l o v a n s k y tistav. Mansikka również swego nie tylko informował kraju. nawiązywał zainteresowane Dodajmy ponadto, b r a l on u d z i a ł w Z j e ź d z i e W s c h o d n i o e u r o p e j s k i c h H i s t o r y k ó w w s z a w i e w r . 1927, h i s t o r i q u e s en na k t ó r y m w y g ł o s i ł o d c z y t «L'etat aetuel des 7 etudes Finłandew. Najlepsze prace ków że War­ Mansikki pochodzą z pierwszych paru dziesiąt­ jego n a u k o w e j d z i a ł a l n o ś c i . W p ó ź n i e j s z y m okresie z powodu nad­ wyrężonego zdrowia tych prac, m. oraz licznych in. nie był ogłoszenia przyczynków on w stanie drukiem do dokończyć estońskich historii literatury. wielu formułek Jeśli rozpoczę­ zamawia ń zważymy, że k a ż d e takie r o z p o c z ę t e s t u d i u m b y ł o u M a n s i k k i p o p r z e d z o n e d ł u g o t r w a ­ łymi i żmudnymi p r a c a m i p r z y g o t o w a w c z y m i , to stanie s i ę j a s n y m , p r z e d w c z e s n a ś m i e r ć M a n s i k k i s t a n o w i dla f i ń s k i e j n a u k i Mansikka nym byl c z ł o w i e k i e m ż y w y m , e n e r g i c z n y m , w ż y c i u cechowało go w e s o ł e usposobienie i o p t y m i z m . W że wielką stratę. codzien­ stosunkach to­ w a r z y s k i c h , od k t ó r y c h b y n a j m n i e j nie s t r o n i ł , b y ł on l u b i a n y dla s w e g o b e z p o ś r e d n i e g o i szczerego h u m o r u , a jako naukowiec u c h o d z i ł za wnoważonego' tkliwą stratą i obdarzonego g ł ę b o k ą nie tylko dla wiedzą. uniwersytetu w Zgon M a n s i k k i Helsinkach, lecz jest zró­ do­ również dla s ł o w i a ń s k i e j f o l k l o r y s t y k i , p o n i e w a ż nie ł a t w o b ę d z i e z a p e ł n i ć m i e j ­ sce, o p r ó ż n i o n e p r z e z M a n s i k k e . Sulo Haltsone.n, Helsinki. �