https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8328decfdb555e04f57e99b415ecd6d6.pdf d4a99fed74f83dd75a76ece74ab21308 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3776 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1947 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - teoria Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3544 Title A name given to the resource Pojęcie sztuki ludowej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1947 t.1, z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1947 t.1,z.1-2; s.5-8 Creator An entity primarily responsible for making the resource Piwocki, Ksawery Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text POJĘCIE D SZTUKI KSAWERY v efinicja sztuki ludowej wskazuje, LUDOWEJ że m u s i o n a objąć PIWOCKI przedmioty, k t ó r e posiadają c e c h y nadające i m w a r t o ś ć a r t y s t y c z n ą , włączające j e d o z e s p o ł u o g ó l n i e j s z e g o z j a w i s k , j a k i p r z y w y k l i ś m y n a z y w a ć sztuką. SZTUKA A LUDOWA SZTUKA CHŁOP­ SKA J a k w i a d o m o wyczerpującej d e f i n i c j i t e g o pojęcia dotąd n i e m a m y i jest izeczą wątpliwą, czy wogóle stworzenie jej jest się, j a k i sens możliwe. odpowiada Zadaniem naszym jest w i ę c z o r i e n t o w a n i e specyfikacji podanej w d r u g i m słowie „ludowa". M a m y w i ę c anależć zakres sztuki t w o r z o n e j przez l u d . W i ę k s z o ś ć e t n o l o g ó w uważa, że c h o d z i t u o w y t w o ­ ry grupy czy grup społecznych mieszkających na wsi, lub w s z y s t k i m n a w s i . P i e r w s z ą w i ę c n a s u w a j ą c ą się definicją przede jest s t w i e r ­ dzenie, że pojęcie s z t u k i l u d o w e j o b e j m u j e produkcję artystyczną ludu w i e j s k i e g o , c z y l i s z t u k a l u d o w a z n a c z y ł a b y t y l e , c o s z t u k a chłopska. Bliższe jednak zbadanie nie pozwala tych o b u pojęć identyfikować. Istniały i istnieją w ś r o d o w i s k u c h ł o p s k i m j e d n o s t k i , k t ó r y c h artystyczne łecznej daleko odbiegają i zbliżają się łecznych, choćby wsi. Łatwo wieku o d pozostałej bardzo nawet wyraźnie coraz więcej, a obecnie i masowy. wzrost bardziej pochód zapadłych fizycznie i c h ilości z spo­ życiem ciągu posiada XIX charakter z w i ą z e k ze z m i u n a m i całego k r a j u i s a m e j w s i , co umożli­ cywilizacji i kultury zakątków spo­ innych warstw t a k i c h narastało w M a to oczywiście s t r u k t u r y społecznej" i g o s p o d a r c z e j zwycięski dzieł j e d n o s t k i te n i e - z e r w a ł y się d o m y ś l i ć , ż e j e d n o s t e k wprost żywiołowy wia do wytwory produkcji ich grupy kraju. Jeśli ogólnonarodowej sztuka chłopska do naj­ obejmuje w s z y s t k i e dzieła s t w o r z o n e przez j e d n o s t k i należące d o w a r s t w y chłop­ skiej, na to sztuka wydzielenie ludowa tych musi posiadać tworów, które zakres węższy, zaliczylibyśmy pozwalający raczej do sztuki o g ó l n o - n a r o d o w e j . Ż y j ą dziś p o e c i i p o w i e ś c i o p i s a r z e c h ł o p s c y , a l e i c h prace n i e należą m i m o garwolińskim łów, którego to do literatury rzeźbiarza figury, chłopa, posiadające zresztą artystyczną n i e m o g ł y b y być z a l i c z o n e Skądinąd r ó w n o c z e ś n i e w i e m y , o t a c z a się j e s z c z e — na podzielić na trzy grupy. W bardzo powiecie skromną kościo­ wartość do tworów l u d o w y c h . ż e l u d w i e j s k i o t a c z a ł się i w s i , a n i przez artystów pierwszej wieśniaczą: obraz, m e b e l , t k a n i n a — czyni t u m u s i m y zaliczyć przede iozpoznamy dzieła chłopskich. znajdują w a r s t w wyższych, niejako p r z y p a d k o w o rzeczy w dla okolicznych c/ęściowo p r z e d m i o t a m i o wartości a r t y s t y c z n e j n i e w y t w a ­ rzanymi tych ludowej. Znalem pracującego Twory się d z i e ł a te SZTUKA TWORZO­ NA DLA LUDU można sztuki tzw. z a w l e c z o n e o n g i p o d strzechę rzadziej n a b y t e świadomie w s z y s t k i m książki). W specjalnie tworzone drugiej dla wsi (przy­ grupie przez g r u p y społeczne pozachłopskie, n a r z u c a n e z zewnątrz. N a l e ż y t u n p . l i ­ teratura dewocyjna (o i l e p o s i a d a c h a r a k t e r a r t y s t y c z n y ) , dewocjonalia p r o d u k o w a n e w m i a s t a c h czy miejscach o d p u s t o w y c h z myślą o o d b i o r c y wiejskim, pisane przez autorów m i e j s k i c h specjalnie d l a zespołów w i e j s k i c h i t p . Trzecią grupę takich dla repertuar tzw. teatru dzieł chłopa znajdowanych przede ludowego, n a w s i , tworzą wszystkim przez czyli sztuki przedmioty artystów i produkowane rzemieślników mało- 5 �miasteczkowych. Tu zaliczyć trzeba ceramikę ozdobną, posiadającą c z ę s t o dużą w a r t o ś ć a r t y s t y c z n ą , d a w n i e j s z e o b r a z y n a s z k l e c z y p ł ó t n i e , d r z e w o r y t y , często w y r o b y grupy dzieł sztuki k u t e w żelazie. O s t a t n i e d w i e tworzyli artyści żyjący poza wymienione wsią, przeznaczając je d l a o d b i o r c y chłopskiego. Różnica t k w i w c h a r a k t e r z e s a m y c h w zupełnej h a r m o n i i z pozostałą produkcją wiejską niej — w zewnętrznym jakby oddziaływaniu prac grupy artystów i dzieł ostat­ dzieł grup pozostałych. W y n i k a ł o b y z tego, że d o s z t u k i l u d o w e j możnaby zaliczyć i z a l i c z a się r z e c z y w i ś c i e , t a k ż e p r z e d m i o t y w y k o n y w a n e p r z e z a r t y s t ó w nie należących formalnie do śiodowiska chłopskiego. Pojęcie więc s z t u k i l u d o w e j m u s i objąć z a k r e s s z e r s z y niż s z t u k i c h ł o p s k i e j . S p r z e c z ­ ność t e g o z d a n i a z t w i e r d z e n i e m p o p r z e d n i e g o ustępu u s u w a p o p r o s t u w n i o s e k , ż e p o j ę c i a t e n i e p o k r y w a j ą s i ę z sobą. W i d z i m y z tego, że jeśli p r z y określeniu z a k r e s u pojęcia s z t u k i wyjdziemy m o ż e m y popełnić p o w a ż n e błędy. Zdaje drogą będzie wyjście o d samych m i się w i ę c , ż e dzieł i zbadanie ludowymi nazywa t e treści k u l t u r a l n e , niezorganizowaną, ta które opierają najwyraźniej ná gruncie SZTUKA LUDOWA OPARTA O TRADY­ CJĘ U S T N Ą charakteru. ( L w ó w 1926) się o płynną i bezpośrednią, p r z e k a z y w a n ą wyrosła — najpewniejszą ich Prof. Bystroń w s w y m W s t ę p i e do l u d o z n a w s t w a p o l s k i e g o Definicja ludowej o d przynależności a r t y s t y d o k l a s y społecznej chłopskiej tradycję z ust do ust. badań nad literaturą l u d o w ą i c h a r a k t e r y z u j e r ó ż n i c e m i ę d z y sztuką s ł o w a o p a r t ą o a u t e n ­ tyczny, skodyfikowany piśmiennie tekst literacki baśnią l u d o w ą , zmienną, p e ł n ą w a r i a n t ó w , jednostek, które Jednakże i ją tutaj sobie poprzez nasuwają się żyjącą pokolenia poważne — a pieśnią jedynie podają w z zastrzeżenia. czy pamięci ust do ust. Przecież pieśń l u d o w a została n a o g ó ł już o d w i e k u n i e m a l z a p i s a n a i l u d s a m c z ę s t o korzysta z jej d r u k o w a n y c h przekazów. Pieśń religijna, np. kolenda, n a w e t o w i e l e wcześniej otrzymała swój p i s e m n y k a n o n , a m i m o t o n i e straciła w ustach ludu c h a r a k t e r u pieśni ludowej. Podobne możemy zauważyć w muzyce l u d o w e j , t a k silnie zespolonej Zdaje m i się, że najwyraźniej n i e d o s t a t k i p r z y t o c z o n e j występują dury przy techniczne dotyczące że dziełach p l a s t y k i l u d o w e j . W i e m y w rzemiośle, barwików i reguły także techniczne, sposoby malarstwie, złotnictwie itd. — uczniom pracowniach w niezorganizowany, pewien odsetek płynny, w prowadzenia były mistrzów ostatnio definicji przecież, że a r t y s t y c z n y m , że p e w n e i c h przeróbki chwyty zjawisko ze s ł o w e m . przez zmienny i tkactwie i malarstwie, narzędzia całe również z w wieki ust do bezpośredni, dzieł, w y p r o d u k o w a n y c h w proce­ recepty snycerce, przekazywane ust, w mimo to sposób jedynie t y c h w a r u n k a c h , możemy z a l i c z y ć d o s z t u k i l u d o w e j . C o w i ę c e j — i d z i s i a j sposób przekazywania umiejętności p l a s t y c z n y c h , n a w e t w w y ż s z y c h u c z e l n i a c h t e g o t y p u m a SPOSÓB PRZEKAZY­ charakter WANIA UMIEJĘT­ bezpośredni: uczeń podpatruje sposoby mistrza. Nauczanie 2zemiosła a r t y s t y c z n e g o , m a l a r s t w a , r z e ź b y c z y g r a f i k i j e s t d o t ą d i c h y b a - NOŚCI będzie zawsze oparte na p r z e k a z y w a n i u NYCH ręki. Żadne kursy n i k o g o naprawdę Istnieją korespondencyjne (oparte techniki grzebyczkowej oczywiście dziś p o d r ę c z n i k i s w y c h wiadomości na piśmie) z ręki do nie nauczą w k i l i m i a r s t w i e albo batiku. wszystkich tych technik i b ó w , a l e s a m e g o rzemiosła, s a m e j s z t u k i u c z y s i ę w b e z p o ś r e d n i m sposo­ kon­ takcie z mistrzem. Jeśli o p a r t e n a t r a d y c j i p r o c e d e r y ludowej — 6 n i e charakteryzują b e z r e s z t y n a l e ż y w j e j dziełach szukać i n n y c h c e c h , sztuki wyróżniających PLASTYCZ­ �j e o d pozostałej t w ó r c z o ś c i . W dzielimy bądź powstałe w jednym o podobnych okresie cechach bądź też w r e s z c i e sposoby skupiając czasu, bądź w też pewne łącząc formalnych tj. zrobionych w — i t o najczęściej — zespoły ze dzieła sobą utwory tym samym kombinując ze SZTUKA TO STYL FICZNIE LUDOWA SPECY­ LUDOWY stylu, sobą o b a t e g r u p o w a n i a dzieł s z t u k i . K a ż d y k t o miał d o c z y n i e n i a z u t w o ­ rami, o b e j m o w a n y m i logiczny ludowa nam k a ż d e j z g a ł ę z i s z t u k i całość p r o d u k c j i to chronologicznie, trudny nie ulega jedynie nazwą l u d o w y c h , w i e o t y m , że aspekt jest w tej sztuce widoczniejszym możliwość chrono­ do uchwycenia. Twórczość zmianom określenia cech bowiem w . czasie. Pozostaje stylowych sztuki więc ludowej w o p a r c i u o j a k największe g r u p y dzieł uchodzących za należące do n i e j . S z u k a n a w i ę c przez nas d e f i n i c j a brzmiałaby: ludową n a z y w a m y sztukę, k t ó r e j dzieła posiadają specyficznie Nie jest cechy stylowe uznane taką przez naukę zadaniem tego artykułu określanie, t y c h cech, zrobi to k t o i n n y . Pragnę jednakże zwrócić uwagę, że zespół t a k i c h cech m u s i wyraźnie p r z e c i w s t a w i o n y sztuce nie-ludowej, gdyż dopiero w t e d y życie i plastycznie istotne za ludowe. dla wyjdą wzajemne charakteru stylowego różnice. Ponadto dzieła sztuki. być nale­ muszą o n e W drugiej być połowie X I X w i e k u g d y z a c z ę t o się u n a s e n t u z j a z m o w a ć sztuką l u d o w ą , z w r ó c o ­ n o u w a g ę n a r z e c z y n a j b a r d z i e j r z u c a j ą c e się w o c z y , l e ż ą c e n i e j a k o n a powierzchni: na „motywy ludowe". T e n powierzchowny sąd, ż e istotną cechą literackie, sztuki ludowej są swoiste motywy treściowe, o r n a m e n t a l n e — p o k u t u j e dotąd i t o szczególnie wśród różnych łaczy oświatowych", którzy w zbożnej wytworów l u d o w y c h łatwo daje „ludowych m o t y w ó w " . Parzenica cygar l u b na ramie owalnego rękojmią, o d podłoża że p r z e d m i o t y LUDOWE swej n a czoło zagadnień ludowości. Również m i e j s k a ność p o s z u k u j ą c a MOTYWY chęci k o n t y n u o w a n i a t r a d y c y j l u d o w y c h , te m o t y w y n i e j a k o a b s t r a k c y j n i e o d e r w a n e sztuki, wysuwają czy „dzia­ wyrzezana się u w i e ś ć n i e z d a r n i e n a pudełku lustra — jest d l a w i e l u oczu t e są d z i e ł a m i l u d o w y m i . N a lud­ czarowi do dostateczną takim powierz­ c h o w n y m o s ą d z i e s t y l o w y c h c e c h s z t u k i l u d o w e j żeruje w i ę k s z o ś ć t z w . bazarów s z t u k i l u d o w e j , sprzedających potworki n i e mające Tymczasem motywy nic wspólnego w kraju i za granicą a n i z ludowością rozmaite a n i ze n p . l i t e r a c k i e w pieśni l u d o w e j należą sztuką przeważnie do p r a s t a r y c h wątków, z n a n y c h dobrze i l i r y c e ogólnonarodowej, a „nieludowy i niepolski" motyw słonia stosował w swych przepięknych d y w a n a c h d w u o s n o w o w y c h s t a r y t k a c z z S o k ó ł k i B i a ł o s t o c k i e j i n i e raził on wcale. N i e w użytym m o t y w i e b o w i e m t k w i istota stylu ludowego. P r z y p o m n ę t u n a i w n y sąd p r o s t a c z k a , ż e istotną cechą s t y l u R e m b r a n d t a jest „ m o t y w " c z a r n e g o k a p e l u s z a z s z e r o k i m r o n d e m . A do sztuki l u d o w e j n a w e t g o w i e podzielają Na koniec inteligentni ludzie, nawet dziecinny pogląd tego jeszcze j e d n a uwaga. w odniesieniu plastycy i pedago­ prostaczka. Zespół cech formalnych, stylowych, c h a r a k t e r y z u j e z dostateczną p r e c y z j ą dzieła s z t u k i l u d o w e j i o g r a n i c z a j e j z a k r e s . O p r ó c z t y c h j e d n a k c e c h ściśle f o r m a l n y c h — s z t u k a l u d o w a posiada wartości inne, związane właśnie z nasz obyczajowe, nadawał- wprawdzie cyzować pewne niekiedy elementy cechy znaczenia wierzeniowe poszczególnym pozaformalne, specyficznie ludowe POZA­ SZTUKI podłożem k u l t u r a l n o - s p o ­ łecznym g r u p y d o której należeli j e j twórcy. M a m t u n a myśli cechy ELEMENTY FORMALNE LUDOWEJ formom ale zespół pewne i przesądy, j a k i e l u d swej i c h może sztuki. Są również to pre­ d a n e g o dzieła. R ó ż n e d o d a t k i o d 7 �uroku, innej krzyżyki — „niespodziane' , s y m b o l i c z n e wszystko to są cechy ludową, choć t r u d n o zaliczyć w y c h dzieła Podana ale je do elementów barwy takiej czy istotnie twórczość f o r m a l n y c h czy stylo­ sztuki. przezemnie sztukę użycie charakteryzujące definicja sztuki każdą tworzą artyści. ludowej Jeśli wychodzi nauka od w y t w o r u potrafi — SZTUKA LUDOWA A P O S T A W A TWÓR­ C Z A ARTYSTÓW LUDOWYCH jednoznacznie określić c e c h y s t y l o w e dzieł l u d o w y c h , precyzując w t e n sposób domenę s z t u k i l u d o w e j t o c h a r a k t e r i c h m u s i p o z w o l i ć także n a jaki artysta dzieła może być zarysowuje twórcą wyraźnie ludowym. postawę Charakter twórczą zdefiniowanie, bowiem stylowy a r t y s t y . Pisałem już n a w s t ę p i e , ż e n i e k a ż d y chłop, t w o r z ą c y j a k ą ś r z e c z p i ę k n ą — j e s t artystą l u d o w y m . M u s i posiadać charakterystyczną postawę twórczą: t y l k o n a odpowiedniej bazie psychologicznej rodzą się k w i a t y t w ó r c z o ś c i w e j . J e s t r z e c z ą jasną, ż e s p e c y f i c z n a wa psychiczna — jest w y t w o r e m ludo­ d l a d a n e j g r u p y społecznej posta­ określonych warunków społecznych ( w p r z e s t r z e n i i c z a s i e ) . Z m i a n y w u k s z t a ł t o w a n i u i c h muszą n i e u c h r o n ­ nie powodować zmiany w postawie psychicznej, a więc i twórczej c z ł o n k ó w t e j g r u p y społecznej. T o tłumaczy n a m p o w s t a n i e w Europie s z t u k i l u d o w e j w k o ń c o w e j fazie średniowiecza, g d y chłop w ó w c z e s n y m społeczeństwie s t a n o w y m począł k u l t u r a l n i e i c y w i l i z a c y j n i e pozostawać coraz bardziej w tyle za i n n y m i k l a s a m i : szlachtą i mieszczaństwem, które w d o g o d n y c h dla nich w a r u n k a c h ekonomicznych potrafiły wielką rozwinąć sztukę dworską i i społecznych mieszczańską — cząc j e s z y b k o w s k a r b n i c e s z t u k i ogólno-narodowej. T y m c z a s e m przywiązany do ziemi własną sztukę — związana i odcięty ludową. Postawa z pewną od żywszych ognisk kultury twórcza a r t y s t y l u d o w e g o o k r e ś l o n ą sytuacją łą­ chłop tworzy jest więc j e g o g r u p y . Zrozumiałą się też staje rzeczą u p a d e k s z t u k i l u d o w e j u schyłku X I X w i e k u u nas i jeszcze s z y b s z y w w i e k u b i e ż ą c y m . W r a z ze z m i a n ą p o s t a w y t w ó r c z e j artystów l u d o w y c h ginie i c h sztuka, a twórczość i c h dalsza wpływa do wielkiego jeziora sztuki wspólnej dla całego n a r o d u . DEFINITION DE L'ART POPULAIRE En cherchant les crite- riums propres a l'établissement de l a definition de l'art teur populaire, 1'au- examine points différents de v u e , puis émet la these s u i v a n t e : on арpelle art populaire dont l e s oeuvres l'art possé- dent l e s coractéristlques du s t y l e reconnu par la science comme quement 8 spéclfi- populaire. �ZAGADNIENIE D STYLU L U D O W E G O JÓZEF la badaczy sztuki nie ulega ka jest równowartościową ludowa GRABOWSKI dziś w ą t p l i w o ś c i z a r ó w n o to, ż e s z t u ­ częścią s z t u k i w o g ó l e , j a k też że odmienność j e j o d i n n y c h postaci artystycznej twórczości ludzkości l e ż y w j a k o ś c i s a m e g o dzieła, w ś r ó d c e c h , k t ó r e składają się n a p o j ę c i e s t y l u . M ó w i ą c i n n y m i słowy: jeżeli c h c e m y — z p u n k t u w i d z e n i a 0 sztuce — wiedzy odpowiedzieć n a p y t a n i e co to jest sztuka l u d o w a , m u s i m y w s k a z a ć j a k i e są z n a m i o n a stylu ludowego, jego cechy kostytutywne, granice, odmiany i walory. Z e n i e jest to s p r a w a p r o s t a i łatwa, w y n i k a chociażby z tego, że w i e l u autorów wartościowych dzieł o sztuce nia stylu ludowego ludowej nie rozwiązywało, nie t y l k o , że zagadnie­ w stawiało, ale go ogóle nie chociaż wiedziało o j e g o ważności, co widać z ciągłych w z m i a n e k o n i m . Przystępując d o o r g a n i z o w a n i a pującej tutu Badania postawienia Sztuki Ludowej, zagadnienia rozwiązywania planowej, długofalowej n i e sposób określenia tego problemu w n i e rozpocząć ludowego co najwyżej do postawienia i Insty­ zadania od wezwania do Artykuł niniejszy ma się d o plastyki. W y w o d y a t y m bardziej i wyczer­ Państwowego t a k i e j p r a c y , ograniczając dziedzinie sobie pretensji do ogarnięcia, gadnienia, stylu go wszystkich zainteresowanych. n a cełu z a i n a u g u r o w a n i e nia pracy n a d polską sztuką l u d o w ą , c o j e s t c e l e m rozpatrywa­ jego nie rozwiązania pewnych tez o ZNACZENIE POZNA­ NIA STYLU DLA BA­ DAN NAD SZTUKA LUDOWĄ roszczą całości wartości za­ „ro­ boczej". Wstępem do tego m u s i być n a istotę s t y l u l u d o w e g o . rozpatrzenie p r o b l e m t e n został n a j w c z e ś n i e j mieckiego historyka historycznie sztuki dorobek dotychczasowych poglądów Zacznę o d l i t e r a t u r y p o l s k i e j , choć w ł a ś c i w i e zapoczątkowany pośrednio przez Alojzego własny Riegla naszych 1). Chcę historyków nie­ bowiem sztuki, PRZEGLĄD P O G L Ą ­ D Ó W N A ISTOTĘ STYLU LUDOWEGO ująć artystów 1 e t n o g r a f ó w , k t ó r y nastęnie rzucę n a t ł o m y ś l i i n n y c h n a r o d ó w . Pierwszy raz, bodaj, pada t e r m i n „styl l u d o w y " w książce M o k ł o w s k i e g o : „Sztuka l u d o w a w P o l s c e " , w y d a n e j Kazimierza w r. 1903. P o opisie t y p ó w c h a t w r o z m a i t y c h częściach P o l s k i pisze o n : „ w s z y s t k i e t e c h a t y jednak m i m o odmiennych mię, nakazuje które... polskiego" s z c z e g ó ł ó w . . . mają nam... przyjąć „próbę ustalenia najważniejszych ludowej" 3). T a k w i ę c sze oznaczenie jego w okresie godio 2). Książkę swą c h a r a k t e r y z u j e imienne stylu autor, między zna­ ludowego innymi, jako z n a m i o n b u d o w n i c t w a i zdobniczości i postawienie przypisać wspólne zasadnicze STYL LUDOWY W KSIĄ2CE M O ­ KŁOWSKIEGO t e r m i n u i pośrednie należy najogólniej­ u nas Mokłowskiemu, jeszcze porozbiorowym. N a s t ę p n e w z m i a n k i i c h a r a k t e r y s t y k i powstają Rzeczypospolitej. Pomijając już za c z a s ó w drobną u w a g ę L e o n a r d a drugiej Lepszego, zalicza­ jącą d o s t y l u l u d o w y c h obrazów n a s z k l e : „gałązki z o w o c a m i i kwia­ t a m i " 4), z a t r z y m a ć się n a m p r z y j d z i e ludowych, nad rozpatrzeniem stylowych drzeworytów wysuniętego przez kowskiego 5). J a k o pierwszą cechę s t y l u l u d o w e g o zespołu Jerzego podaje cech Kiesz- Kieszkowski t y p i z a c j ę p o s t a c i , t o jest n i e u w z g l ę d n i e n i e r ó ż n i c w t w a r z a c h między 9 �line­ KIESZKOWSKI ludz­ CHACH STYLU LU­ poszczególnymi świętymi. D r u g a : to b r a k p r o p o r c j i i p e r s p e k t y w y arnej. Przez brak proporcji rozumie o n różne k i c h , zaś n i e z n a j o m o ś c i ą p e r s p e k t y w y stawienia. Wspominając dekoracyjnych, cech stylowych czyźnie, o konturze, dalej nie wciąga ich jednak drzeworytu: dekoracyjność i „Typizacja zresztą w całej sztuce ludowej w y c h przez Kieszkowskiego postaci — barwach, jako następującego zatem, prymitywność ale n i e s t y l e p o k i " . Przyjrzawszy o do i efektach zestawienia techniki płasz­ składają l u d o w y c h . Jest to j e d n a k styl pewnego stopnia się s p o s o b o w i DOWEGO przed­ traktowanie w rysunku się n a o d r ę b n y , s w o i s t y s t y l d r z e w o r y t ó w jak wielkości tłumaczy płaszczyznowość O CE­ kultury, określenia c e c h stwierdzić należy, że w y d o b y t e — stylo­ one zosta­ ły głównie drogą negatywną — m i a n o w i c i e określeniem braków w sto­ sunku d o sposobów stycznej — i zwyczajów a w małej wprowadzonych w sztuce naturali- t y l k o ilości p r z e z o k r e ś l e n i e c e c h , k t ó r e a u t o r u w a ż a ł za p o z y t y w n e , j a k n p . d e k o r a t y w n o ś ć . W i d a ć z t e g o , ż e c i ą ż ą c y na Kieszkowskim światopogląd a r t y s t y c z n y kręgu k u l t u r o w e g o , w r y m się o b r a c a ł , n i e p o z w o l i ł m u z r o z u m i e ć w c a ł e j pełni ś w i a t a l u d o w e j . Odczuwał prywatnych z nich dzięki formalnej Albo go jednakże, j a k b y w y n i k a ł o niejako wynurzeń podniesionym prymitywności, też: chwytały „Jak na tutaj wielki średniowieczne temat z jego tych spokój, momentom pogoda miniatury radośnie za o k o , p o d o b n i e dodatkowych, drzeworytów: stylistycznym i lśniące i drzeworyty określenia istoty stylu ale przez w c z u w a n i e właściwej dziełom ludowego złota barw, j a k o próbę formalnych, się w jakość w a l e r ó w r z e c z y w i s t o ś c i artystycznej., ludowego. Wedle Kieszkowskiego s t y l l u d o w y , oprócz cech już w y s z c z e g ó l n i o n y c h , składają pogoda, i uśmiechanie wdzięk i naprawdę cech stylu nie na podstawie dzięki swoisty" ludowe... t e m ż y c i e m b a r w śmieją się d o n a s " . N o t u j ę te w y p o w i e d z i „Wieje i wdzięk od któ­ sztuki swoisty się życiem barw. więc na POZAFORMALNE KRYTERIA STYLU LUDOWEGO się: spokój, Można co- p r a w d a p o w i e d z i e ć , ż e t e c e c h y są o k r e ś l e n i a m i b a r d z o s u b i e k t y w n y m i , a c o w a ż n i e j s e a , s t o s o w a n y m i r ó w n i e ż i d o dzieł, n a l e ż ą c y c h d o i n n y c h stylów niż l u d o w y , d a się postawić więc też niczego takim nie mówiącymi, terminom ale podobny zarzut j a k ; płaszczyznowość, typizacja r z y d e k o r a t y w n o ś ć , k t ó r e d o t y c h c z a s — j a k z o b a c z y m y — są wyliczane przy podawaniu definicji stylu ludowego. c. d . n . PRZYPISY 1) A l o i s Riegl — V o l k s k u n s t , Hausfleiss unci Hausindustrie. 1834. 2) M o k l o w s k i K a z i m i e r z — Sztuka L u d o w a w Polsce. Lwów, 1903. str. 324. 3) loc. cif. str. 320. 4) L e p s z y L e o n a r d — Ludowe obrazy na szkle malowane. Kraków, 1921. 5) K i e s z k o w s k i Jerzy — Zwięzły katalog w y s t a w y d a w n y c h drzeworytów ludowych z e b r a n y c h i w y d a w a n y c h przez Z y g m u n t a Łazarskiego. W a r s z a w a . 1921. str. 14—18. LA Q U E S T I O N S T Y L E P O P U L A I R E Pour établir le caractěre cite les auteurs polonais du style populaire, 1'au- prenant en consideration teur dans cette partie de les caractéristiques de la son article passe e n re­ forme aussi vue celles qui les I'essence style. 10 DU ctpinions méme Tout sur de ce d'abord 11, bien en sonl que en dehors. (á suivre) �