https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/068b03e82dd0edd53b9560e9036a7fee.pdf 7ea20c9499b655e029fda9bca281b826 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5271 Rights Information about rights held in and over the resource PIA Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2008 Subject The topic of the resource Fryś-Pietraszkowa, Ewa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4893 Title A name given to the resource Nekrolog / ETNOGRAFIA POLSKA 2008 t.52 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2008 t.52, s.155-158 Creator An entity primarily responsible for making the resource Szromba-Rysowa, Zofia Mulkiewicz-Goldberg, Olga Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text N E K R O L O G „Etnografia Polska", t. LII: 2008, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 Ewa Fryś-Pietraszkowa 23 lipca 1934, Andrychów - 14 luty 2008, Kraków W dniu 14 lutego 2008 r. zmarła w Krako­ wie w wieku 73 lat dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, wybitny znawca polskiej sztuki ludowej. Uro­ dziła się 23 lipca 1934 r. w Andrychowie, gdzie w 1951 r. zdała maturę w 11-letniej szkole ogól­ nokształcącej. Jesienią tego roku rozpoczęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w po­ wstałym kilka lat wcześniej Studium Historii Kultury Materialnej. Wprawdzie chciała dostać się na historię sztuki, jednak ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, jej i kilkunastu innym studentom zaproponowano po zdaniu egzami¬ nów wstępnych, zmianę obranej specjalności. W ciągu pierwszych dwóch lat studiów stu¬ denci mogli wybierać specjalizację (archeologia Polski, archeologia śródziemnomorska i etno¬ grafia). Ewa myślała początkowo o wyborze archeologii (brała udział w powierzchniowych badaniach archeologicznych) lub etnografii. Za­ decydował kontakt z Pracownią Badania Sztuki Ludowej Państwowego Instytutu Sztuki, kiero­ wanej przez prof. Romana Reinfussa. Problematyka badawcza Pracowni była bliska jej zaintereso­ waniom. Tak więc z pełnym przekonaniem wybrała etnografię, dając się poznać jako doskonały terenowiec, sumienny i dociekliwy badacz oraz prawdziwy znawca sztuki ludowej. Będąc jeszcze na ostatnim roku studiów została zatrudniona 1 kwietnia 1955 r. we wspomnianej Pracowni, która w ciągu 50-letniego istnienia zmieniała kilkakrotnie swoją nazwę (pod koniec działania był to: Zespół Dokumentacji Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN, zlikwidowany ostatecznie w 1997 r.). Garncarstwo ludowe i jego estetyczne walory były szczególnym przedmiotem jej zainteresowania i jednocześnie tematem pracy magisterskiej pt. Garncarstwo w zachodniej części województwa krakowskiego, napisanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Moszyńskiego i obronionej 24 czerwca 1955 r. Tej tematyce pozostała wierna do końca. Z czasem też stała się wybitnym znawcą tej dzie­ dziny sztuki ludowej, która była też przedmiotem jej pracy doktorskiej pt. Ośrodek garncarski w Łążku Ordynackim i jego wyroby na tle ceramiki malowanej w Polsce, obronionej w 1966 r. na Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie. Promotorem był prof. Roman Reinfuss. Praca uzyskała wyróżnienie w konkursie im. W. Rzymowskiego i ukazała się drukiem pod tym samym tytułem w 1973 r. Pracownia Badania Sztuki Ludowej PAN, w której Ewa przepracowała 42 lata była kierowana od 1946 r. przez prof. Reinfussa, który opracował szeroki program badań nad genezą i historią polskiej sztuki ludowej, zarówno tradycyjnej, jak i współczesnej. W ich trakcie systematycznie gromadzono materiały ze wszystkich dziedzin plastyki w całym kraju. W latach 1949-1962 organizowano całomiesięczne obozy naukowo-badawcze, a od 1979 r. już tylko �156 NEKROLOG badania penetracyjne w małych grupach. Ten sposób poszukiwań terenowych zapewniał stały kon­ takt z twórczością artystów ludowych, a dokumentacyjne wyjazdy po Polsce, często w ciężkich warunkach i niewygodach traktowane były przez Ewę jako interesująca przygoda. Dowodem może być znaleziony w spuściźnie Ewy jej rękopiśmienny tekst „małej encyklopedii etnograficznej" z humorem opisujący terenową pracę etnografa. Garncarstwo ludowe, jego technika, walory artystyczne wyrobów, jak i garncarze - twórcy ludowi od studiów uniwersyteckich były podstawowym przedmiotem jej zainteresowań. Odzwier¬ ciedlają je publikacje (drukowane najczęściej w Polskiej Sztuce Ludowej), referaty wygłaszane na konferencjach w Polsce i zagranicą oraz udział w konkursach twórczości ludowej w charakterze jurora oraz liczne kontakty z twórcami ludowymi. Znany był jej serdeczny i życzliwy stosunek do informatorów, którym starała się nieść pomoc: w postaci paczek z odzieżą, udzielania rad, pomocy w wyborze szkoły dla ich dzieci, itp. Ewa potrafiła jechać całą noc pociągiem, aby uczestniczyć w ważnych dla informatorów wydarzeniach, radosnych bądź smutnych. Z końcem 1980 r. po przejś¬ ciu prof. Reinfussa na emeryturę objęła kierownictwo Pracowni, pełniąc funkcję kierownika do 31 grudnia 1997 r., kiedy to Pracownia uległa likwidacji. Niezwykle ciekawe i bogate Archiwum, gromadzące teksty wywiadów i obserwacji, materiały graficzne, hafty, malowanki, odbitki foto¬ graficzne, zostało wówczas przekazane Muzeum Etnograficznemu im. S. Udzieli w Krakowie (zob. Archiwum dokumentacji polskiej sztuki ludowej Instytutu Sztuki PAN, Polska Sztuka Ludowa, R. 34, 1980, nr 3-4). Poza garncarstwem interesowała się zdobnictwem w meblarstwie i kowalstwie oraz urządzeniem wnętrz mieszkalnych stopniowo rozszerzając tematykę badań także o strój i tkaninę (zob. np. Urządzenie i zdobnictwo wnętrza, [w:] Nad rzeką Ropą. Zarys kultury ludowej powiatu gorlickiego, red. R. Reinfuss, Kraków 1965, s. 57-72). W prowadzonych przez wiele lat badaniach dokumentacyjnych fascynowały j ą szybko następujące zmiany w tradycyjnej wytwórczości arty¬ stycznej mieszkańców wsi. Do planowanej, choć nie zrealizowanej, pracy zbiorowej o tradycyjnej sztuce ludowej Podlasia, miała napisać o ludowych tkaninach. Wyniki badań zreferowała w Komisji Etnograficznej PAN w Krakowie (Problem współczesnych przemian sztuki ludowej na przykładzie tkaniny podlaskiej, Sprawozdania z posiedzeń Komisji Naukowych PAN, Oddział Kraków 1988, s. 31-32). Włączyła się w prowadzone w latach 1991-1994 przez Pracownię Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Krakowie badania monograficzne na Podhalu. Opracowała wspólnie z Alicją Małetą zagadnienia rzemiosła i przemysłu wiejskiego w wydanej w 2000 r. pracy pod redakcją Danuty Tylkowej Podhale. Tradycja we współczesnej kulturze wsi. Własne materiały terenowe i zgromadzone w Archiwum Pracowni Ewa wykorzystała w wygła¬ szanych a następnie publikowanych referatach . W dniach 6-11 września 1981 r. brała udział w międzynarodowym sympozjum na temat garncarstwa, zorganizowanym przez Muzeum Etno¬ graficzne w Kittsee w Austrii z referatem pt. „Die gegenwärtige Situation der Hafnerei in Polen". W Kolonii natomiast w dniach 5-9 X 1987 r. uczestniczyła w posiedzeniu Niemieckiego Towarzy¬ stwa Etnologicznego prezentując „poster" na temat zmian w stroju i przemyśle tekstylnym w środ¬ kowej Polsce od drugiej połowy X I X w. Za pracę tę otrzymała jedną z kilku przyznanych tam nagród. Na szczególną uwagę zasługuje syntetyczna bogato ilustrowana, niezwykle cenna publika¬ cja, Sztuka Ludowa w Polsce (Warszawa 1988) współautorstwa Ewy Fryś-Pietraszkowej oraz Anny Kunczyńskiej i Mariana Pokropka, nagrodzona nagrodą zespołową I I stopnia Ministra Kultury i Sztuki, Ministra Edukacji Narodowej oraz nagrodą Sekretarza Naukowego PAN. Od końca 1 1 M.in. Rozkwit i zmierzch ceramiki siwej, [w:] Garncarstwo i kafłarstwo na ziemiach pol­ skich od wczesnego średniowiecza do czasów współczesnych. Materiały z konferencji, Rzeszów 21-23IX1993, Rzeszów 1994, s. 15-19; Rzemiosło cechowe a ludowe rzemiosło artystyczne, [w:] Miasto i kultura ludowa w dziejach Białorusi, Litwy, Polski i Ukrainy, red. J. Wyrozumski, Kraków 1996, s. 325-336; Portret ludowego artysty na tle wsi, [w:] Ogród spustoszony. Kontynua­ cja i zmiana w kulturze współczesnej wsi polskiej. Materiały I Konferencji Naukowej zorganizowa­ nej w dniach 20-21 kwietnia 1995 roku w Krakowie i Zubrzycy Górnej, Kraków 1995, s. 35—10. �NEKROLOG 157 lat 1990. dużo czasu i serca poświęciła seryjnej publikacji wydawanej przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, której pierwszy tom ukazał się w 2002 r. pod redakcją Ewy Fryś-Pietraszkowej, Anny Kowalskiej-Lewickiej i Anny Spiss. W 2007 r. wyszedł tom drugi pod redakcją E. Fryś-Pietraszkowej i A. Spiss. Nad tomem trzecim z zapałem i energią Ewa pracowała do ostatniej chwili, jeszcze trzy tygodnie przed śmiercią zbierając materiały do następnych biogramów. Redakcji tego tomu podjęła się dr Anna Spiss jako tomu poświęconego Ewie. W latach 1980. opracowała 26 biogramów do planowanego przez Fundację Kultury Wsi Słownika twórców ludowych. Jej cechy osobowościowe, jak sumienność, życzliwość, łatwość nawiązywania kontaktów a przede wszystkim dogłębna wiedza etnograficzna z zakresu ludowej wytwórczości artystycznej sprawiały, iż była zapraszana najczęściej jako przewodnicząca jury do konkursów garncarstwa, kowalstwa i zdobnictwa w drewnie, organizowanych przez Wydział Kultury i Sztuki Rady Narodowej w Kra¬ kowie, konkursów szopek krakowskich organizowanych corocznie przez Muzeum Historyczne w Krakowie (w 2002 r. odbył się 60. jubileuszowy konkurs) oraz powiatowych przeglądów twórczości artystycznej i zespołów kolędniczych. Od 1967 r. współpracowała z Myślenickim Ośrodkiem Kul¬ tury, udzielając merytorycznych konsultacji i porad. W latach 1971-1989 czynnie uczestniczyła w przedsięwzięciach „Cepelii". W okresie od 1993 do 2002 r. była rzeczoznawcą Krajowej Komisji Artystycznej i Etnograficznej przy Fundacji „Cepelia". W uznaniu zasług Zarząd Fundacji odzna¬ czył j ą w 1999 r. medalem 50-lecia „Cepelii". Współpracowała z licznymi radami muzealnymi i towarzystwami, z których wymienić można m. in.: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze (od 1953 r., w 2003 otrzymała tytuł członka honorowego), Komisję Etnograficzną PAN - Oddział w Krakowie (od 1973; wiceprezes 1993-1996), Radę Muzealną Muzeum Etnograficznego im. S. Udzieli w Kra­ kowie (2004-2008), Rada Muzeum Tatrzańskiego im. Dr Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem (1994-2008), Radę Naukową Stowarzyszenia Twórców Ludowych (od 1969) i inne. Ewa opracowała scenariusze i zrealizowała w Krakowie szereg wystaw: Polska sztuka ludowa - dziedzictwo przeszłości (wspólnie z A. Kunczyńską, 1991 r.), Polska sztuka ludowa w dokumentacji Instytutu PAN (1988), Wieś polska w rysunkach i temperach Marii Czarneckiej (2005). Była także autorką koncepcji wystawy: Zofia i Roman Reinfussowie. Życie, praca i dzieło (2003). Ewa i jej koleżanki z Pracowni były aktywne w krakowskiej NSZZ Solidarność, zwłaszcza w stanie wojennym, tworząc nieformalną „Firmę", zajmującą się wyrobem bibułkowych kwiatów, malowaniem guzików z symboliką patriotyczno-religijną, dzianiem szydełkiem lub na drutach galanterii, itp. Uzyskane ze sprzedaży pieniądze przeznaczane były dla represjonowanych rodzin, które pozostały bez środków do życia. Akcja ta z czasem objęła osoby z innych placówek nauko¬ wych Krakowa, umożliwiając niesienie pomocy większej liczbie potrzebujących. W ostatnich latach, zwłaszcza po przejściu w 1994 r. na emeryturę, Ewa włączyła się w działal¬ ność popularyzatorską w Towarzystwie Miłośników Andrychowa, jej rodzinnego miasta, z którym związana była przez działalność rodziny ojca Franciszka, wice-burmistrza Andrychowa (1935-1939) i mistrza piekarskiego, prowadzącego rodzinną piekarnię założoną jeszcze w 1877 r. W cyklu „Moja Mała Ojczyzna" zorganizowała i konsultowała wystawy oraz wygłaszała referaty, m.in. na temat historii andrychowskiego garncarstwa, młynarstwa, piekarstwa i tradycji rzemieślniczych. Groma­ dziła materiały archiwalne nt. działającego tam od końca X V I I I w. ośrodka garncarskiego i komple¬ towała kartotekę garncarzy. Wyniki swoich poszukiwań relacjonowała w miejscowej prasie (Nowiny Andrychowskie). W ostatnich latach większość czasu spędzała w tym mieście troskliwie pielęgnując chorą matkę, która w 2008 r. skończyła 99 lat. Za swoją owocną i wszechstronną pracę została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Od¬ rodzenia Polski (1989 r.), Złotym Krzyżem Zasługi (1979 r.), medalem i nagrodą Oskara Kolberga (1997 r.), odznaką „Zasłużony Działacz Kultury" (1982 r.), złotą odznaką „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej" (1989 r.). W 1960 r. zawarła małżeństwo z Edwardem Pietraszkiem (1928-2004), socjologiem, etnogra¬ fem, historykiem, profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego i dyrektorem Muzeum Etnograficznego w Krakowie, zakończone w 1967 r. rozwodem. Małżeństwo było bezdzietne. �158 NEKROLOG W dniu 17 lutego 2008 r. Ewa została pochowana w grobowcu rodzinnym na cmentarzu ko­ munalnym w Andrychowie. Odeszła od nas niezwykle serdeczna i życzliwa Przyjaciółka zawsze śpiesząca radą i pomocą, pełna pasji zawodowej i radości życia. Lubiła podróże, do których zawsze była dobrze przygotowana. W zimie jeździła na nartach nie tylko w Tatrach, ale i w Alpach francus­ kich i włoskich, w maju 2007 r. odbyła ostatnią podróż do Izraela i Petry w Jordanii, która była marzeniem jej życia. Planowanych na 2008 r. podróży zagranicznych nie zdążyła już zrealizować. Jej obecność i przyjaźń była niezwykle cennym darem dla tych, których nimi obdarzyła. Nie¬ oczekiwana śmierć w pełni sił twórczych i w obliczu planów na przyszłość stanowi niepowetowaną stratę zarówno dla nauki, jak i przyjaciół. Olga Goldberg-Mulkiewicz, Zofia Szromba-Rysowa �