https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/567c47ad758a1ad6520adfbe6be18e2a.pdf cfa53506b45a8e9afb9a65f5c9cb25b9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:896 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:824 Title A name given to the resource Sympozjum z badań nad kulturą i społeczeństwem Mongolii, 15 XII 1975 / ETNOGRAFIA POLSKA 1977 t.21 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1977 t.21 z.1, s.95-97 Creator An entity primarily responsible for making the resource Dynowski, Witold Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Część II „Etnografia Polska", t. X X I z. J WITOLD DYNOWSKI SYMPOZJUM Z BADAN NAD KULTURĄ I SPOŁECZEŃSTWEM 15 G R U D N I A 1975 R O K U MONGOLII J a k k o l w i e k pierwsze k o n t a k t y przedstawicieli n a u k o w c ó w polskiego pochodzenia z m o n g o l s k ą n a u k ą i n a u k o w ą w i e d z ą o M o n g o l i i d a d z ą s i ę o d n i e ś ć j u ż do drugiej p o ł o w y X I X stulecia, n i e m n i e j o p e ł n i e j s z y m o b r a ­ zie t y c h s t o s u n k ó w m o ż e m y m ó w i ć dopiero po I I w o j n i e ś w i a t o w e j . K o ­ rzystne b o w i e m w a r u n k i do r o z w o j u p o w i ą z a ń w s p ó ł p r a c y n a u k o w e j i k u l t u r a l n e j p o m i ę d z y P o l s k ą i M o n g o l i ą z a i s t n i a ł y dopiero w r a m a c h P R L i M R L . W oparciu o porozumienia p a ń s t w o w e p o w s t a ł y liczne u m o ­ w y resortowe a w t y m t a k ż e i u m o w y p o m i ę d z y P A N i M o n g o l s k ą A k a ­ d e m i ą N a u k . T o t e ż dla zamanifestowania dobrze u k ł a d a j ą c y c h się p r z y j a ­ cielskich s t o s u n k ó w i dla spopularyzowania w y n i k ó w w s p ó ł p r a c y n a u ­ kowo-badawczej polsko-mongolskiej organizowane s ą . s p e c j a l n e sympozja z okazji k o l e j n y c h rocznic p a ń s t w o w y c h Mongolskiej R e p u b l i k i L u d o w e j . W r o k u 1974 o k o l i c z n o ś c i o w e s y m p o z j u m z o r g a n i z o w a ł U n i w e r s y t e t W a r ­ szawski, m ó w i ą c ściślej K a t e d r a M o n g o l i s t y k i t e g o ż U n i w e r s y t e t u , p r z y udziale Z a k ł a d u E t n o g r a f i i I H K M . Z k o l e i w r o k u 1975 organizatorem se­ sji naukowej poświęconej Mongolii był Z a k ł a d Etnografii I H K M P A N , p r z y w a l n y m udziale K a t e d r y M o n g o l i s t y k i U W . N a posiedzeniach p r z e d p o ł u d n i o w y m i p o p o ł u d n i o w y m w y g ł o s z o n o 12 r e f e r a t ó w . Jako p i e r w s z y z a b r a ł głos prof, dr S t a n i s ł a w K a ł u ż y ń s k i , z a p o z n a j ą c zebranych z w y n i k a m i w ł a s n e g o w a r s z t a t u naukowego w za­ kresie s t u d i ó w nad t e r m i n o l o g i ą w y s t ę p u j ą c ą w dziedzinie organizacji s p o ł e c z n e j d a w n y c h M o n g o ł ó w ( t y t u ł r e f e r a t u O pewnych terminach z zakresu organizacji społecznej dawnych Mongołów). W k o l e j n y m refe­ racie prof, d r E d w a r d T r y j a r s k i z a p o z n a ł zebranych z p r o b l e m a t y k ą m o n g o l i s t y c z n ą na X V I I I s t a ł e j sesji M i ę d z y n a r o d o w e j K o n f e r e n c j i A ł taistycznej. W y p a d a p o d k r e ś l i ć , że prof. E. T r y j a r s k i , b i o r ą c ż y w y u d z i a ł w sympozjach m i ę d z y n a r o d o w y c h , r ó w n i e ż i w k r ę g u m o n g o l i s t ó w p o l ­ s k i c h n a j c z ę ś c i e j o m a w i a p r o b l e m a t y k ę i przebieg t y c h z e b r a ń . 1 1 Między innymi prof. E . T r y j a r s k i omawia przebieg X X I X Międzynaro- �96 WITOLD DYNOWSKI I n t e r e s u j ą c y zestaw r e f e r a t ó w w y g ł o s i l i przedstawiciele m ł o d s z e j ge­ n e r a c j i m o n g o l i s t ó w , przede w s z y s t k i m z w i ą z a n y c h z K a t e d r ą M o n g o l i ­ s t y k i U W . M g r M a ł g o r z a t a K i e ł k i e w i c z w referacie pt.: Problematyka współczesnej nowelistyki mongolskiej n a ś w i e t l i ł a kwestie p r a w i e nie znane i n t e l i g e n c j i polskiej. M g r J e r z y T u l i s o w w referacie Problemy et­ nogenezy Mandżurów s i ę g n ą ł kluczowego zagadnienia — k r y s t a l i z o w a n i a się u g r u p o w a n i a plemiennego, k t ó r e j u ż w X V stuleciu c i ę ż k o w a ż y ł o na stosunkach p o l i t y c z n y c h A z j i , z w ł a s z c z a na p a ń s t w o w o ś c i c h i ń s k i e j . N a s y m p o z j u m m ł o d s z e pokolenie m o n g o l i s t ó w z K r a k o w a b y ł o r e ­ prezentowane przez mgr. S. U r b a ń c z y k a . W y g ł o s i ł on referat na t e m a t Leninowska polityka narodowościowa a współczesne procesy etniczne u ludów mongolskich w ZSRR i MRL. Na osobne o m ó w i e n i e z a s ł u g u j ą r e f e r a t y w y g ł o s z o n e przez doc. Zofię Sokolewicz na t e m a t Zróżnicowania zachowań w tradycyjnej kulturze pasterzy mongolskich, n a s t ę p n i e dr. S ł a w o j a Szynkiewicza w postaci p r o b l e m o w e j r e f l e k s j i o Pierwszych badaniach etnograficznych wśród Turgutów, m g r . Jerzego Wasilewskiego o Symbolice jurty, m g r . L e c h a Mroza o Rytmice torguckiego koczowania i mgr Iwony Kabzińskiej-Staw a r z o Czasie wolnym i rozrywkach młodzieży. Na ten zespół r e f e r a t ó w n a l e ż y s p o j r z e ć poprzez p r y z m a t c z ą s t k o ­ w y c h w y n i k ó w w i e l o l e t n i c h b a d a ń p r o w a d z o n y c h w M o n g o l i i przez p r a ­ c o w n i k ó w naukowych Z a k ł a d u Etnografii I H K M i Katedry Etnografii U W . Bardziej s z c z e g ó ł o w y obraz t y c h w y n i k ó w poznajemy poprzez k s i ą ż k i i a r t y k u ł y o p u b l i k o w a n e przez u c z e s t n i k ó w b a d a ń w M o n g o l i i , i c h publiczne w y s t ą p i e n i a na kongresach, o k o l i c z n o ś c i o w y c h sesjach, audycjach t e l e w i z y j n y c h i r a d i o w y c h z a r ó w n o w k r a j u , j a k i poza jego g r a n i c a m i . M ó w i ą c k r ó t k o , powojenne k o n t a k t y naukowe p o l s k o - m o n golskie, z w ł a s z c z a w zakresie etnologii, s ą dzisiaj w Polsce dobrze zareje­ strowane i co w i ę c e j w s p o s ó b w y m i e r n y . W y r a ź n i e jest t u zarysowana z a r ó w n o linia startu, jak i późniejsze k i e r u n k i prowadzonych b a d a ń . Pro­ w a d z ą one poprzez studia w s p ó ł c z e ś n i e z a c h o d z ą c y c h z m i a n t r a d y c y j n e j k u l t u r y a r a t ó w na r ó ż n y c h szczeblach organizacji t e r y t o r i a l n e j , od j u r t rozrzuconych w g ł ę b o k i m „ c h u d o n i e " poprzez somony i a j m a k i do sto­ ł e c z n e g o zgrupowania szybko m o d e r n i z u j ą c e j się l u d n o ś c i w U ł a n - B a t o r . 2 W zestawie r e f e r a t ó w w y g ł o s z o n y c h na s y m p o z j u m k i l k a t e m a t ó w na­ w i ą z u j e do a k t u a l n i e p r o w a d z o n y c h b a d a ń t e r e n o w y c h w ś r ó d T o r g u t ó w a ł t a j s k i c h . A u t o r r e f e r a t u d r S. Szynkiewicz i i n i c j a t o r b a d a ń tego u g r u ­ p o w a n i a ojrackiego, obecnie z a m i e s z k u j ą c e g o w M o n g o l i i w somonie b u ł dowego Kongresu Orientalistów w Paryżu: Sto pięćdziesiąt lat po Champollionie, „Kultura" z 16 września 1973 r. Od dziesięciu lat (pojawiają się systematycznie relacje z badań i artykuły w czasopiśmie „Etnografia Polska". Problematyce mongolskiej poświęcono także niektóre zeszyty Biblioteki Etnograficznej oraz w tej samej serii wydano parę pozycji książkowych. 2 �Z B A D A N NAD KULTURĄ MONGOLII 97 g a ń s k i m a j m a k u kobdowskiego o k r e ś l a te badania m i a n e m pionierskich. W ś w i e t l e s t u d i ó w dotychczasowych (historycznych i j ę z y k o w y c h ) , p r o b ­ l e m t o r g u c k i jest r z e c z y w i ś c i e m a ł o zbadany. Od s t r o n y z a ś etnograficz­ nej p r o b l e m ten w ł a ś c i w i e pozostaje p r a w i e n i e t k n i ę t y . T o t e ż na przysz­ łość w p i e r w o t n y c h z a m y s ł a c h poznawczych polskiego z e s p o ł u p r a c u j ą ­ cego w M o n g o l i i trzeba b ę d z i e p o s z e r z y ć p r o g r a m b a d a ń o studia m a ł y c h g r u p etnicznych, k o n c e n t r u j ą c się o c z y w i ś c i e przede w s z y s t k i m na histo­ rycznie w y t w o r z o n y c h elementach diferencia specifica kultury Torgut ó w . Na s z c z e g ó l n ą j e d n a k u w a g ę b ę d ą z a s ł u g i w a ć studia nad etnogene­ zą tego u g r u p o w a n i a . E t y m o l o g i a l u d o w a b o w i e m t ł u m a c z y n a z w ę „ t o u r g u t " j a k o c z ł o w i e k a na s t r a ż y uzbrojonego w l a n c ę . Trzeba p r z y t y m za­ r e j e s t r o w a ć , że b y ć m o ż e nazwa „ t o u r g u t " w y w o d z i się z w y s t ę p u j ą c e g o w Tajnej historii o k r e ś l e n i a g w a r d i i dziennej C z i n g i s i d ó w . To o g n i w o znaczeniowe m o ż n a chyba p o ł ą c z y ć z w n i o s k i e m o genetycznej t o ż s a m o ś ­ ci s u b s t r á t u ludzkiego tej g w a r d i i z z a l ą ż k i e m plemienia T o r g u t ó w . W ze­ spole p o l s k i c h e t n o l o g ó w p r a c u j ą c y c h w M o n g o l i i u t r w a l a się p o g l ą d , że koncepcja taka ma historyczne analogie i nosi cechy p r a w d o p o d o b i e ń s t w a . A u t o r r e f e r a t u , d r S. Szynkiewicz, nie w y k l u c z a jednak, ż e „ p o w s t a ł a ona p ó ź n o jako ś r o d e k i n t e g r a c j i d y s y d e n t ó w ojrackich, k t ó r z y p r a g n ę l i p o z o s t a ć na marginesie w a l k i o w ł a d z ę w D z u n g a r i i " . Poszerzenie d z i a ł a l n o ś c i badawczej p o l s k i c h e t n o l o g ó w w M o n g o l i i o studia nad g r u p ą t o r g u c k ą p r z y c z y n i ł y się t a k ż e do znacznego w z b o ­ gacenia bazy m a t e r i a ł o w e j do d o c i e k a ń w i n n y c h dziedzinach. W p e ł n i w y k o r z y s t a ł je m g r Jerzy W a s i l e w s k i w wysoce i n t e r e s u j ą c e j r e f l e k s j i na temat s y m b o l i k i j u r t y . W w y g ł o s z o n y m referacie m g r Jerzy W a s i l e w s k i stara się d a ć odpo­ w i e d ź na pytanie, w j a k i s p o s ó b mongolska j u r t a jako w y t w ó r k u l t u r y m a t e r i a l n e j oraz z w i ą z a n e z n i ą d z i a ł a n i a i zachowania s t a j ą się k o r e l a t e m postaw emocjonalnych, koncepcji ś w i a t o p o g l ą d o w y c h i t r e ś c i w i e r z e ­ n i o w y c h . U k i e r u n k o w a n i e nowatorskiego spojrzenia na j u r t ę i j e j szero­ kiego znaczenia w całości k u l t u r o w e j M o n g o ł ó w , autor r e f e r a t u podbudo­ w a ł w i e l o m a p r z y k ł a d a m i , z a c z e r p n i ę t y m i z r ó ż n y c h dziedzin w y t w a r z a ­ nia i u ż y t k o w a n i a tego w y t w o r u przez a r a t ó w . Z k i e r u n k i e m a k t u a l n i e prowadzonych prac t e r e n o w y c h przez etnolog i c z n ą e k s p e d y c j ę w M o n g o l i i z w i ą z a n y jest r ó w n i e ż referat mgr. Lecha Mroza. T r a k t u j e on o r y t m i e torguckiego koczowania. S t u d i a Lecha M r o ­ ż ą nad j e d n ą z n a j w a ż n i e j s z y c h dziedzin b y t o w a n i a mongolskiego i po­ r z ą d k i e m r u c h ó w koczowniczych w t y m u g r u p o w a n i u e t n i c z n y m t w o r z ą d u ż o cennego m a t e r i a ł u nie t y l k o do poznania specyfiki kulturowej, T o r g u t ó w , lecz w zestawieniu z m a t e r i a ł a m i z r o z l e g ł y c h o b s z a r ó w k r a j u d a j ą obraz i n t e g r a c j i m a ł y c h g r u p etnicznych we w s p ó ł c z e s n y m orga­ nizmie p a ń s t w o w y m c a ł e j M o n g o l i i . 7 — Etnografia Polska, t. X X I , z. 1 �