https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4ec201889b13a6cc73697491db86f694.pdf 585f5a33d530f2d5ecc39cf7c530a2a7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1696 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1569 Title A name given to the resource Etnologia w XXI wieku [?] / ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45, s.5-8 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kabzińska, Iwona Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Najnowszy tom Etnografii Polskiej, ukazujący się na początku no­ wego wieku i milenium, pragniemy zadedykować Pani Prof. dr hab. Wandzie Paprockiej - długoletniemu Kierownikowi Zakładu Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii PAN (dawniej: Instytut Historii Kul­ tury Materialnej), Redaktorowi pisma w latach 1986-1996, Autorce i inicjatorce wielu prac badawczych z zakresu etnografii Polski i Sło­ wiańszczyzny, etnografii historycznej, mniejszości narodowych, pogra­ nicza polsko-białoruskiego, zmian kulturowych, przede wszystkim zaś niezrównanemu Nauczycielowi i Niezwykłemu Człowiekowi. Chcemy Jej serdecznie podziękować za inspirację i wspieranie na­ szych pasji badawczych, wielką życzliwość, opiekę naukową, jak też za stworzenie niepowtarzalnej atmosfery przyjaźni i zaufania w miejscu, z którym od wielu lat związane są nasze losy. Redakcja �E T N O L O G I A W X X I W I E K U [?] N a d e j ś c i e nowego wieku i tysiąclecia skłania do zadumy nie tylko nad j u t r e m Polski, Europy i świata, ale też nad przyszłością etnologii (przynaj­ mniej w najbliższych latach). Nie chodzi t u o „czytanie z gwiazd", przewidy­ wanie nieprzewidywalnego, o p r ó b ę odsłonięcia tego, co dziś jeszcze przed nami zakryte, a co - b y ć m o ż e - zapisane jest „ w Wielkiej K s i ę d z e na g ó r z e " . Przed 11 września 2001 r. m y ś l a ł a m , że m o ż e m y przewidywać prawdopodo­ b i e ń s t w o pojawienia się i rozwoju nowych k i e r u n k ó w b a d a ń w nowej epoce, dalszego poszerzania pola badawczego dyscypliny, wzrostu z a a n g a ż o w a n i a badaczy w sprawy współczesnego nam świata, przy jednoczesnym sięganiu do historii, by z r o z u m i e ć interesujące nas fakty i zjawiska. Coraz częściej też, b y ć m o ż e , będziemy i n t e r e s o w a ć się h i s t o r i ą samej etnologii, by prześledzić d o k o ­ nania naszych p o p r z e d n i k ó w , z a s t a n o w i ć się nad trafnością s f o r m u ł o w a n y c h przez nich tez, możliwością wykorzystania zgromadzonych m a t e r i a ł ó w i ocenić - z perspektywy lat - miejsce rodzimej nauki w nauce światowej, czy c h o ć b y europejskiej. P r z y p u s z c z a ł a m , że obok p r o c e s ó w integracyjnych, obejmujących dziś t a k ż e n a u k ę , będzie n a s t ę p o w a ł r o z w ó j etnologii narodowych. W s p ó ł c z e s ­ ny świat bowiem nie tylko d ą ż y do zjednoczenia, ale t a k ż e p r ó b u j e przeciwsta­ w i a ć się integracji i agresywnej globalizacji przez wspieranie i eksponowanie tego, co o d r ę b n e , „ n a s z e " , własne, co stanowi p o d s t a w ę identyfikacji etnicznej, narodowej, religijnej, regionalnej, czy lokalnej. P r ó b u j e też walczyć z z a s a d ą : „ C u d z e chwalicie, swego nie znacie...", m i n . przez rozwój b a d a ń nad dziedzic­ twem, tradycjami i współczesnym obrazem kultury r ó ż n y c h grup. Przed p i ę c i o m a laty, w listopadzie 1996 г., o d b y ł a się w Poznaniu k o n ­ ferencja p o ś w i ę c o n a zadaniom etnologii/antropologii w jednoczącej się E u r o ­ pie (organizatorem był K o m i t e t N a u k Etnologicznych P A N oraz p o z n a ń s k i Uniwersytet i m . A d a m a Mickiewicza). Jak pisał Aleksander Posern-Zieliński we „ W s t ę p i e " do pokonferencyjnego t o m u , z a t y t u ł o w a n e g o The Tasks of Ethnology. Cultural Anthropology in Unifying Europe ( P o z n a ń 1998), uczest­ nicy konferencji zastanawiali się m . i n . nad możliwymi kierunkami rozwoju dyscypliny. Za jedno z ważniejszych z a d a ń uznano p r z e ł a m a n i e izolacji m i ę d z y e t n o l o g i ą w s c h o d n i o e u r o p e j s k ą i z a c h o d n i ą a n t r o p o l o g i ą oraz budowanie nowej, europejskiej antropologii kulturowej o charakterze ponadnarodowym. Z a c h ę c a n o do refleksji nad przeszłością i jej w p ł y w e m na z r ó ż n i c o w a n i e k u l ­ turowe naszego kontynentu, nad teraźniejszością i c h a r a k t e r y s t y c z n ą dla niej h o m o g e n i z a c j ą oraz nad w s p ó l n ą przyszłością. Kwestie te w y d a w a ł y m i się aktualne. M y ś l a ł a m też, że jeszcze przez wiele lat uwaga europejskich e t n o l o g ó w / a n t r o p o l o g ó w będzie się k o n c e n t r o w a ć na naszym kontynencie. Etnologia Europy/europejska, t a k ż e w Polsce, j u ż dawno p r z e s t a ł a b y ć „ d z i e d z i n ą d e f i c y t o w ą " (w ten s p o s ó b , przed laty, zgodnie �E T N O L O G I A W X X I W I E K U [?] 7 z ówczesnym stanem b a d a ń prowadzonych w naszym kraju, określiła etnografię E u r o p y A n n a Z a d r o ż y ń s k a , w artykule zamieszczonym w Etnografii Polskiej, t. 14:1970, z. 2). Zasadnicza zmiana nastąpiła u nas m . i n . dzięki intensywnemu rozwojowi systematycznych b a d a ń terenowych, prowadzonych na obszarze byłego Z w i ą z k u Radzieckiego, w byłej Jugosławii, ale też np. w R u m u n i i , we Francji, w Niemczech i na wszystkich polskich pograniczach oraz dzięki bliskiej w s p ó ł p r a c y wielu polskich badaczy z r ó ż n y m i o ś r o d k a m i europejskimi. Sądziłam, że jeszcze przez długie lata w centrum uwagi będzie się znajdować szeroko rozumiana etniczność. Obserwaqa etno-politycznej mapy świata pozwala bowiem p r z y p u s z c z a ć , że kwestie etniczne n i e p r ę d k o p r z e s t a n ą b y ć j e d n y m z ważniejszych p r o b l e m ó w , z a r ó w n o dla m i e s z k a ń c ó w naszego globu, j a k też - dla badaczy. W i e l u n a u k o w c ó w skoncentruje się - m y ś l a ł a m - na badaniu istotnych zjawisk współczesnego świata: r ó ż n y c h t y p ó w migracji, p r o b l e m ó w u c h o d ź c ó w , k s z t a ł t o w a n i u i redefinicji tożsamości, komunikacji m i ę d z y k u l ­ turowej. B y ć m o ż e n a s t ą p i w y r a ź n y wzrost zainteresowania zachowaniami, t a k i m i j a k : sport, rozmaite gry, w s p ó ł z a w o d n i c t w a , zabawy i zabawki, muzyka (nie t y l k o ludowa), k t ó r e nie przyciągały d o t ą d baczniejszej uwagi e t n o l o g ó w . Wiele w s k a z y w a ł o na to, że w a ż n y m i problemami badawczymi etnologii (także polskiej) s t a n ą się w najbliższym czasie takie zjawiska społeczne jak: narkomania, homoseksualizm, prostytucja, k u l t u r o w a recepcja c h o r ó b psy­ chicznych, związki m i ę d z y polityką, ideologią i k u l t u r ą , r ó ż n e formy współczes­ nego kolonializmu, relacje m i ę d z y k u l t u r ą i środowiskiem naturalnym, k u l t u ­ rowe aspekty turystyki, studia nad płcią k u l t u r o w ą {gender studies) oraz nad z m i a n ą m o d e l u rodziny, m . i n . w związku z kryzysem ojcostwa oraz tworze­ niem się n o w y c h w z o r ó w z a c h o w a ń kobiet, dzieci i młodzieży. Tematyka ta podejmowana jest spontanicznie przez wielu, zwłaszcza m ł o d y c h e t n o l o g ó w . M o g ł a m się o t y m p r z e k o n a ć podczas zajęć z etnologii Europy, jakie prowa­ dziłam ze studentami t o r u ń s k i e g o Uniwersytetu i m . M i k o ł a j a K o p e r n i k a . M y ś l a ł a m , że n a d c h o d z ą c e lata przyniosą wiele okazji do refleksji nad etno­ logią, jej relacją wobec innych nauk, specyfiką, metodami i technikami b a d a ń , j a k też - b y ć m o ż e - nad samymi badaczami. Należałoby sobie tylko życzyć, by nie najlepsza dziś kondycja finansowa polskiej nauki j a k najszybciej uległa znaczącej poprawie, co umożliwiłoby k o n t y n u a c j ę prowadzonych obecnie prac, realizację wielu śmiałych p o m y s ł ó w badawczych, zwiększenie liczby wydawnictw. K i e d y p i s a ł a m te słowa, ogromne połacie Polski znajdowały się p o d w o d ą . Tysiące o s ó b utraciły (często bardzo skromny) dorobek swego życia, ź r ó d ł a d o c h o d ó w . Raz jeszcze człowiek o k a z a ł się bezradny wobec potęgi żywiołu. Z n ó w , j a k przed czterema laty, gdy p o w ó d ź s p o w o d o w a ł a olbrzymie straty w p o ł u d n i o w e j i zachodniej części kraju, do setek zalanych w o d ą miejsco­ wości w y r u s z y ł y konwoje z p o m o c ą h u m a n i t a r n ą , z darami serca. Niestety, nie z a b r a k ł o tych, k t ó r z y w tej dramatycznej sytuacji wyciągnęli r ę k ę po c u d z ą własność... Prognozy na X X I wiek m ó w i ą o wzroście z a g r o ż e ń wszelkiego rodzaju kataklizmami, o niekorzystnych zmianach k l i m a t u i o t y m , że bardzo boleśnie, �8 E T N O L O G I A W X X I W I E K U [?] na n i e s p o t y k a n ą skalę, odczujemy katastrofalne skutki rabunkowej gospo­ d a r k i d o b r a m i naturalnymi. Z a s t a n a w i a ł a m się nad w p ł y w e m tych zjawisk na człowieka, k u l t u r ę , funkcjonowanie ludzkich społeczności (począwszy od r o ­ dzin i społeczności lokalnych, po większe grupy) i nad t y m , czy problematyka ta zainteresuje polskich e t n o l o g ó w . W zetknięciu z ludzkim nieszczęściem, niszczycielską m o c ą N a t u r y , k t ó r a - j a k m ó w i ludowa m ą d r o ś ć - nigdy nie wybacza, będzie zapewne n a s t ę p o ­ w a ł a weryfikacja postaw, wyznawanych wartości, będzie się zmieniać spoj­ rzenie na nas samych, na „ i n n y c h " i świat, w k t ó r y m żyjemy. W i e r z y ł a m jednak, że X X I wiek nie będzie wyłącznie czasem klęsk i - j a k przewidują n i e k t ó r z y - u p a d k u cywilizacji, lecz że staniemy się także ś w i a d k a m i i uczest­ n i k a m i zjawisk b u d z ą c y c h nadzieję, odbieranych przez z n a c z n ą część ludz­ kości j a k o pozytywne, dobre. Zapewne wielu z nas zadaje sobie pytanie o kształt etnologii w n o w y m stuleciu, z a s t a n a w i a j ą c się nad tematami, k t ó r e warto podjąć, nad t y m i , k t ó r e podsuwa samo życie, nad społeczną rolą naszej dyscypliny i zmianami, k t ó r y m podlega. M o m e n t y p r z e ł o m ó w , wyznaczane nie t y l k o przez z m i a n ę dat, lecz t a k ż e przez r ó ż n e , nieoczekiwane wydarzenia (takie j a k c h o ć b y klęski ży­ w i o ł o w e ) szczególnie skłaniają do przemyśleń, w t y m także do refleksji nad w y k o n y w a n y m zawodem, zjawiskami, k t ó r e m o g ą (a m o ż e powinny?) stać się przedmiotem naszych b a d a ń , nad r o l ą i miejscem etnologii w świecie, w k t ó r y m przyszło nam żyć. * * * 11 września 2001 r o k u oczy m i l i a r d ó w m i e s z k a ń c ó w Ziemi zwróciły się na A m e r y k ę . D z i ę k i ś r o d k o m masowego przekazu, zwłaszcza telewizji, byliś­ m y ś w i a d k a m i w y d a r z e ń , k t ó r e wyznaczyły kolejną, d r a m a t y c z n ą cezurę w dziejach świata. Wobec tragedii, której rozmiary nie ograniczają się wyłącznie do S t a n ó w Zjednoczonych, j a k też wobec trudnych do przewidzenia ostatecznych s k u t k ó w bezprecedensowego ataku terrorystycznego na W o r l d Trade Center i gmach Pentagonu, wszelkie wcześniejsze dywagacje d o t y c z ą c e etnologii w n o w y m stuleciu, c h o ć b y tylko u jego p o c z ą t k u , stały się elementem innej rzeczywistości. Z d e c y d o w a ł a m się jednak na publikację tych przed-wrześniowych r o z w a ż a ń , by w ten bolesny s p o s ó b zaświadczyć, j a k bezsensowne m o g ą stać się r o z m y ś l a n i a nad j u t r e m n a u k i i nas samych, j a k kruche są nasze plany, oczekiwania, hierarchie w a r t o ś c i wobec nieoczekiwanych w y d a r z e ń , na naszych oczach zmieniających bieg dziejów świata i „ m a ł ą historię" poszczególnych osób, rodzin, społeczności... C h c ę jednak wierzyć, że - wbrew katastroficznym zapowiedziom - nie staniemy się ś w i a d k a m i k o ń c a świata, ani cywilizacji, c h o ć zapewne d ł u g o jeszcze będziemy żyć i p r a c o w a ć w cieniu a t a k ó w na W o r l d Trade Center. Iwona Kabzińska �