https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e0deb7a2cccbc98fde46776845bb1aa0.pdf 54257813f7fa3c613c4d9234f3344077 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:667 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:614 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.1, s.265-278 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K „Etnografia II OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA A P o l s k a " , t. X I I I : 1969 z. 1 ETNOGRAFICZNA W d n i a c h 19—21 lutego 1968 r . o d b y ł a s i ę I I o g ó l n o p o l s k a k o n f e r e n c j a etno­ graficzna zorganizowana przez Instytut Historii K u l t u r y Materialnej Polskiej Akademii Nauk przy w s p ó ł u d z i a l e Zarządu M u z e ó w i Ochrony Z a b y t k ó w Mini­ sterstwa K u l t u r y i Sztuki i uniwersyteckich katedr e t n o g r a f i i K o n f e r e n c j a obra­ d o w a ł a w pierwszym dniu w Rzeszowie, w dniu n a s t ę p n y m w Ł a ń c u c i e , w trzecim zeiś d n i u j e j t r w a n i a o d b y ł a s i ę w y c i e c z k a po w o j . r z e s z o w s k i m p o ł ą c z o n a ze zwiedzaniem Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. W konferencji tej w z i ę l i u d z i a ł przedstawiciele wszystkich p l a c ó w e k etnograficznych w Polsce: Z a ­ k ł a d ó w i Pracowni I H K M P A N , katedr uniwersyteckich i m u z e ó w . K o n f e r e n c j a podzielona b y ł a na cztery o d r ę b n e posiedzenia, z k t ó r y c h k a ż d e m i a ł o i n n ą t e m a t y k ę . Pierwsze z nich p o d s u m o w y w a ł o dotychczasowe rezultaty b a d a ń p o l s k o - b u ł g a r s k i c h w B u ł g a r i i ; na drugim przedstawiono problematykę polskich b a d a ń etnograficznych w Mongolii; na trzecim scharakteryzowano pod­ stawowe problemy b a d a ń w zakresie etnografii P o l s k i ; czwarte wreszcie p o ś w i ę ­ cone z o s t a ł o o s i ą g n i ę c i o m o ś r o d k ó w e t n o g r a f i c z n y c h d z i a ł a j ą c y c h n a t e r e n i e w o j . rzeszowskiego. D w a pierwsze tematy w c h o d z ą w plan prac Instytutu i podejmo­ w a n e s ą b ą d ź b e z p o ś r e d n i o przez p r a c o w n i k ó w t e g o ż Instytutu, b ą d ź przez etno­ g r a f ó w z i n n y c h o ś r o d k ó w b a d a w c z y c h z a a n g a ż o w a n y c h do o p r a c o w a n i a k o n k r e t ­ nych t e m a t ó w instytutowych. Badania w B u ł g a r i i prowadzone są na skutek umowy zawartej m i ę d z y A k a d e ­ m i a m i N a u k —• p o l s k ą i b u ł g a r s k ą w 1966 r . M a j ą one z a s o b ą j u ż 2 sezony b a d a w c z e (lata 1966 i 1967); z a k o ń c z e n i e i c h p r z e w i d u j e s i ę n a 1969 r. P r z e d m i o t e m badań są przeobrażenia gospodarczo-społeczne i kulturowe społeczności wybranej w s i G r a m a d a w pow. V i d y n , j a k i e d o k o n u j ą s i ę pod w p ł y w e m n o w y c h w a r u n k ó w ekonomiczno-społecznych socjalistycznej Bułgarii. Celem badań jest poznanie p r a w i d ł o w o ś c i przemian k u l t u r o w y c h , jakie z a c h o d z ą na skutek socjalizacji życia wsi b u ł g a r s k i e j i p o r ó w n a n i e ich z przemianami z a c h o d z ą c y m i w innych krajach s o c j a l i s t y c z n y c h . P r z e m i a n y te ś l e d z i s i ę w r ó ż n y c h d z i e d z i n a c h k u l t u r y . O b r a d y z a g a i ł prof, dr W . D y n o w s k i . R e f e r a t doc. dr B . J a w o r s k i e j , pt. Prze­ obrażenia warunków bytowych mieszkańców wsi Gramada, poświęcony był głównie p r z e m i a n o m , j a k i m podlega t r a d y c y j n a r o d z i n a i s p o ł e c z n o ś ć w i e j s k a . R e f e r a t dr W . P a p r o c k i e j d o t y c z y ł t r a d y c y j n y c h i w s p ó ł c z e s n y c h f o r m o r g a n i z a c j i r z e ­ m i o s ł a i u s ł u g r z e m i e ś l n i c z y c h , dr. M . P o k r o p k a z a ś r o z w o j u b u d o w n i c t w a ludo­ w e g o w e w s i G r a m a d a w o k r e s i e od k o ń c a X I X w . do c h w i l i o b e c n e j , n a tle o g ó l n y c h przemian s p o ł e c z n y c h i ekonomicznych. 1 P i e r w s z a tego r o d z a j u k o n f e r e n c j a o d b y ł a s i ę w 1957 r . i — j a k o b e c n a — połączona była z doroczną archeologiczną sesją ń a u k o w o - s p r a w o z d a w c z ą IHKM PAN. �266 KRONIKA B a d a n i a n a t e r e n i e M o n g o l i i p r o w a d z o n e s ą p r z e z p o l s k i c h e t n o g r a f ó w od 1963 r . D o 1967 r . w ł ą c z n i e o d b y ł y s i ę 4 k o l e j n e e k s p e d y c j e b a d a w c z e . W y n i k i b a d a ń u k a ż ą s i ę d r u k i e m w t o m i e z b i o r o w y m Studia mongolskie w serii „ B i b l i o ­ teki Etnografii Polskiej". Naczelnym zagadnieniem b a d a ń mongolskich są prze­ miany społeczne i kulturowe, jakie dokonują się w s p o ł e c z e ń s t w i e pasterskim w nowej r z e c z y w i s t o ś c i politycznej i ustrojowej. B a d a n i o m polskim w Mongolii p o ś w i ę c o n e z o s t a ł y n a s t ę p u j ą c e r e f e r a t y : prof, d r W . D y n o w s k i — P r o b l e m p a s t e r ­ s k i c h ludów koczowniczych w studiach nad współczesnością. Założenia badawcze; doc. d r Z . S o k o l e w i c z o w a — Społeczność lokalna Mongolii współczesnej; mgr D . M a r k o w s k a — Urbanizacja stepu; m g r J . O l ę d z k i — Rodzimość i ludowość we współczesnej sztuce Mongolii; m g r S . S z y n k i ę w i c z — K o l a spółdzielni pasterskich Mongolii w unowocześnieniu życia aratów. D y s k u s j ą nad z a ł o ż e n i a m i b a d a ń etno­ graficznych s p o ł e c z e ń s t w a pasterskiego o b j ę t o r ó w n i e ż referat mgr. K . M a k u l skiego — W s p ó ř c z e s n e zmiany pasterstwa na Saharze. D r u g i d z i e ń o b r a d o b j ą ł p r o b l e m a t y k ę e t n o g r a f i i P o l s k i . R e f e r a t doc. d r A . K u t r z e b a - P o j n a r o w e j , pt. Założenia teoretyczne i postulaty praktyczne prac nad syntezą etnografii Polski na tle dotychczasowych osiągnięć PRL, pomyślany b y ł jako zagajenie d y s k u s j i nad stanem dotychczasowych prac etnograficznych w zakresie etnografii Polski, potrzebami tej dyscypliny i postulatami na p r z y ­ s z ł o ś ć , d o t y c z ą c y m i w ł ą c z e n i a w p r o g r a m p r a c nad. s y n t e z ą e t n o g r a f i i P o l s k i w s z y s t k i c h p o l s k i c h o ś r o d k ó w e t n o g r a f i c z n y c h . R e f e r a t prof, d r K . Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j , Uwagi metodyczne o badaniach nad współczesnymi przemianami w wiejskiej społeczności lokalnej, n a w i ą z y w a ł do n a c z e l n e j p r o b l e m a t y k i w s p ó ł ­ czesnych prac etnograficznych, z a r ó w n o prowadzonych na terenie Pols ki, j a k i r e ­ f e r o w a n y c h na konferencji prac z e s p o ł o w y c h na terenie B u ł g a r i i i Mongolii. W s k a z u j ą c na o d m i e n n o ś ć r ó ż n y c h d a w n y c h koncepcji b a d a w c z y c h w etnografii i r ó ż n e sposoby r e a l i z a c j i p r a c t e r e n o w y c h , a a t o r k a , d l a s c h a r a k t e r y z o w a n i a p o d ­ s t a w o w y c h z a ł o ż e ń p r a c w s p ó ł c z e s n y c h , n a w i ą z a ł a do p r a c ł ó d z k i e g o o ś r o d k a etno­ graficznego, k t ó r y od p o c z ą t k u s w e g o i s t n i e n i a k o n s e k w e n t n i e z a j m o w a ł s i ę p r o ­ b l e m a t y k ą s p o ł e c z n o ś c i lokalnej i w y p r a c o w a ł w ł a s n e metody b a d a ń . W grupie r e f e r a t ó w c h a r a k t e r y z u j ą c y c h w y n i k i prac etnograficznych w Polsce, prowadzonych z a r ó w n o w I H K M , jak i innych ośrodkach badań, znalazło się miejsce jedynie na p r z e g l ą d p l a n ó w i o s i ą g n i ę ć w dziedzinie aktualnie prowadzo­ n y c h p r a c b a d a w c z y c h z z a k r e s u k u l t u r y wsi. k a r p a c k i e j . W tej g r u p i e z n a l a z ł y s i ę r e f e r a t y prof. d r . R . R e i n f u s s a — Kultura ludowa mieszkańców Beskidu Niskiego i przyległego pogórza, prof. d r . M . G ł u d y s z a , k t ó r y r e f e r o w a ł p r a c e o ś r o d ­ k a k r a k o w s k i e g o — Z a k ł a d u I H K M P A N i K a t e d r y E t n o g r a f i i S ł o w i a n , prof, dr K . Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j — Badania karpackie ośrodka łódzkiego oraz po­ ś w i ę c o n y j u ż w y ł ą c z n i e tematyce p r z e m i a n w s p ó ł c z e s n y c h referat dr M . B i e r ­ n a c k i e j — Przemiany więzi społecznej i kształtowanie się nowej ^społeczności w Bieszczadach. C z w a r t e posiedzenie p o ś w i ę c o n e b y ł o lokalnej, rzeszowskiej problematyce. O t w o r z y ł j e r e f e r a t m g r . K . R u s z e l a , Stan i potrzeby badań nad kulturą ludową na terenie województwa rzeszowskiego. N a s t ę p n e r e f e r a t y to: m g r S . L e w — Budownictwo drewniane w dorzeczu Sanu; doc. F . K o t u l a — Obozy naukowobadawcze stacjonarne i kompleksowe organizowane przez Dział Etnograficzny Mu­ zeum w Rzeszowie w latach 1957—1967; m g r H . O l s z a ń s k i — Ludowe budownictwo przemysłowe południowej Rzeszowszczyzny w świetle badań przeprowadzonych przez Muzeum Budownictwa Ludowego w Scnoku; mgr M . Brylak — Problem wiejskich zajęć pozarolniczych na terenie Beskidu Niskiego, ze szczególnym uwzględnieniem zawodów wędrownych; mgr T . Szetela i mgr E . W a s z k o w s k a — �267 KRONIKA Nowożytny ośrodek przeprowadzonych garncarski przez Dział w Miechocinie, Etnograficzny pow. Tarnobrzeg (na tle Muzeum w Rzeszowie). wykopalisk N i e j a k o c i ą g i e m d a l s z y m tej g r u p y r e f e r a t ó w b y ł a w y c i e c z k a , k t ó r a o d b y ł a s i ę w dniu n a s t ę p n y m , zwiedzanie sanockiego muzeum na w o l n y m powietrzu i referat d y r e k t o r a tego m u z e u m A . R y b i c k i e g o , pt. Organizacja Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. W y s t ą p i e n i e e t n o g r a f ó w z woj. rzeszowskiego w y k a z a ł o , j a k c i e k a w y m t e r e n e m d l a e t n o g r a f a j e s t ta c z ę ś ć P o l s k i i j e d n o c z e ś n i e , j a k p e ł n y m i i n i c j a t y w y i m o ż l i w o ś c i pracy n a u k o w e j s ą trzy o ś r o d k i etnograficzne Rzeszowszczyzny — Muzeum w Rzeszowie, Sanoku i P r z e m y ś l u . Anna MARIAN Kowalska-Lewicka SOBIESKI P o d ł u g i e j i c i ę ż k i e j c h o r o b i e s e r c a z m a r ł 25 p a ź d z i e r n i k a 1967 r . w w a r s z a w ­ s k i m s z p i t a l u doc. m g r M a r i a n S o b i e s k i . Z a s ł u ż y ł s i ę w a l n i e p r z y o d b u d o w y w a n i u i r o z w i n i ę c i u b a d a ń nad polskim folklorem m u z y c z n y m w okresie powojennym. T r u d n o s i ę p o g o d z i ć , ż e trzeba p i s a ć w czasie p r z e s z ł y m o K i m ś , K t o jeszcze wczoraj był z nami, z k t ó r e g o g ł o s e m — utrwalonym na archiwalnych t a ś m a c h z nagraniami polskiego folkloru — s t y k a m y s i ę w codziennej pracy, i ż e Jego p o s t a ć n a l e ż y j u ż do p r z e s z ł o ś c i , z a j m u j ą c godne, w p e ł n i z a s ł u ż o n e miejsce w a n n a ł a c h p o l s k i e j etnografii, f o l k l o r y s t y k i i m u z y k o l o g i i . P o c h o d z i ł z rodziny o wysokich kwalifikacjach muzycznych. Dziadek, J a n Sobieski, s t u d i o w a ł w 1888 r. w głośnej Kirchenmusikschule w Ratyzbonie u F . X . H a b e r l a , M . H a l l e r a i J . H a n i s c h a . O j c i e c , T e o d o r , w k i l k a lat po u k o ń ­ czeniu seminarium nauczycielskiego u z u p e ł n i a ł w y k s z t a ł c e n i e muzyczne w K o n i g l i c h e s I n s t i t u t f ü r K i r c h e n m u s i k w B e r l i n i e w l a t a c h 1915—1917, a jego d y p l o m podpisywali m. in. A . F . H . K r e t z s c h m a r , M . Seiffert, K . Thiel, J . Wolf; b y ł n a u c z y c i e l e m m u z y k i m . in. w s e m i n a r i u m n a u c z y c i e l s k i m i g i m n a z j u m ; w I n o ­ w r o c ł a w i u , a przy k o ń c u życia w Lublinie i w Poznaniu, prowadził wiele chórów, d y r y g o w a ł licznymi koncertami z n a j p o w a ż n i e j s z y m repertuarem c h ó r a l n y m ( P a lestrina, B a c h , Beethoven, G r a u n , W a c ł a w z S z a m o t u ł , Z i e l e ń s k i , P ę k i e l , Moniuszko). W takim klimacie, klimacie u m i ł o w a n i a i z n a j o m o ś c i najlepszej muzyki, w z r a s t a ć m i a ł M a r i a n B a z y l i Sobieski. U r o d z i ł s i ę 14 c z e r w c a 1908 r . w M i ł o s ł a w i c a c h pod W ą g r o w c e m w W i e l k o ­ polsce j a k o s y n T e o d o r a i S t e f a n i i z K r z y m a ń s k i c h . Do s z k o ł y i g i m n a z j u m u c z ę s z ­ czał w I n o w r o c ł a w i u . J u ż w ó w c z a s jako 9-letni u c z e ń z a c z ą ł ś p i e w a ć w c h ó r a c h k i e r o w a n y c h p r z e z s w e g o o j c a . W 1928 r. u z y s k a ł ś w i a d e c t w o d o j r z a ł o ś c i . W t y m ż e roku w s t ą p i ł na Uniwersytet P o z n a ń s k i , w y b i e r a j ą c jako k i e r u n e k g ł ó w n y m u z y k o ­ l o g i ę u Ł . K a m i e ń s k i e g o ; obok m u z y k o l o g i i s ł u c h a ł h i s t o r i i s z t u k i u S z . D e t l o f f a i e t n o g r a f i i u E . F r a n k o w s k i e g o . A l e nie z a n i e d b u j e p r a k t y c z n e j d z i a ł a l n o ś c i m u ­ zycznej. Studiuje bowiem r ó w n o c z e ś n i e g r ę na skrzypcach w P a ń s t w o w y m K o n ­ s e r w a t o r i u m M u z y c z n y m w P o z n a n i u , ś p i e w a j a k o tenor w s ł y n n y m c h ó r z e k a t e ­ d r a l n y m p r o w a d z o n y m przez ks. W . Gieburowskiego, t a k ż e podczas zagranicznych k o n c e r t ó w w W i e d n i u , B u d a p e s z c i e , F r a n k f u r c i e n. M e n e m , P a r y ż u , s z k o l i c h ł o p ­ c ó w d l a potrzeb t e g o ż c h ó r u , d y r y g u j e w l a t a c h 1929—1934 c h ó r e m a k a d e m i c k i m . W c z a s i e s t u d i ó w p o d j ą ł t r u d o d s z u k i w a n i a po z a k u r z o n y c h s t r y c h a c h k o ś c i e l n y c h i klasztornych Wielkopolski zapomnianych przez historię u t w o r ó w często nie znanych k o m p o z y t o r ó w X V I I I w. T e n rozdział b a d a ń Sobieskiego-historyka za­ s ł u g u j e n a p o d k r e ś l e n i e , g d y ż b y ł a to c h y b a p i e r w s z a tego r o d z a j u i n i c j a t y w a w Polsce. C z ę ś ć u z y s k a n y c h w czasie i n w e n t a r y z a c j i m a t e r i a ł ó w s t a n o w i ł a pod- �268 KRONIKA s t a w ę c z ę s t o cytowanej pracy o Wojciechu D a n k o w s k i m , za k t ó r ą Sobieski u z y s k a ł w 1935 r. t y t u ł m a g i s t r a filozofii w z a k r e s i e m u z y k o l o g i i . D y p l o m u n i w e r s y t e c k i j a k o e g z a m i n o s t a t e c z n y w y m i e n i a j e d n a k nie h i s t o r i ę m u z y k i p o l s k i e j , lecz etno­ l o g i ę m u z y c z n ą , co jest j e d n a k ł a t w e do w y j a ś n i e n i a . P r z y k o ń c u s t u d i ó w zostaje a s y s t e n t e m K a m i e ń s k i e g o (1934—1939) i p r o w a d z i z a j ę c i a ze s t u d e n t a m i w z a k r e s i e paleografii m u z y c z n e j ; przede w s z y s t k i m jednak działa przy p i e r w s z y m polskim R e g i o n a l n y m A r c h i w u m F o n o g r a f i c z n y m , m. i n . od 1934 r. d o k o n u j ą c p i e r w s z y c h s w y c h n a g r a ń na w a ł k a c h woskowych. Warto p r z y p o m n i e ć , ż e przed w o j n ą bada­ niem polskiej m u z y k i ludowej w r a m a c h uniwersyteckich katedr zajmowali się A . C h y b i ń s k i w e L w o w i e i K a m i e ń s k i w P o z n a n i u . P r o f i l z a i n t e r e s o w a ń obu p r o ­ f e s o r ó w b y ł r ó ż n y . C h y b i ń s k i w n i k ł y m stopniu i n t e r e s o w a ł s i ę b a d a n i a m i t e r e n o ­ w y m i i choć p o s t u l o w a ł i o p r a c o w a ł projekty b a d a ń , cały w y s i ł e k w tym zakresie s k i e r o w a ł na studia p o r ó w n a w c z e i historyczne w oparciu o i s t n i e j ą c e m a t e r i a ł y . K a m i e ń s k i , absolwent b e r l i ń s k i e j s z k o ł y muzykologicznej, k ł a d ł nacisk na i n w e n ­ t a r y z a c j ę t e r e n o w ą folkloru przy zastosowaniu nowoczesnego s p r z ę t u n a g r y w a ­ j ą c e g o (najpierw w a ł k ó w fonograficznych, n a s t ę p n i e płyt). To, że Sobieski b y ł w y c h o w a n k i e m K a m i e ń s k i e g o , m i a ł o z a w a ż y ć n a k i e r u n k u Jego d z i a ł a l n o ś c i p o ­ w o j e n n e j . W 1936 r. p o ś l u b i a J a d w i g ę z P i e t r u s z y ń s k i c h , k t ó r a w y b r a ł a j a k o p r z e d ­ m i o t d z i a ł a l n o ś c i n a u k o w e j r ó w n i e ż e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą i o d t ą d b y ł a Jego n i e ­ o d ł ą c z n ą t o w a r z y s z k ą pracy badawczej. Do w y b u c h u I I w o j n y ś w i a t o w e j Sobieski był także nauczycielem muzyki w p o z n a ń s k i c h szkołach muzycznych i gimnazjach. Niestety, w y b u c h w o j n y u n i e m o ż l i w i ł M u u k o ń c z e n i e znacznie zaawansowanej d y s e r t a c j i d o k t o r s k i e j o Symfoniach nieznanych kompozytorów wielkopolskich XVIII w., k t ó r a w r a z z c a ł y m m a t e r i a ł e m d o k u m e n t a c y j n y m , podobnie j a k n o t a t k i do p o l s k i e g o l u d o w e g o i n s t r u m e n t a r i u m m u z y c z n e g o , z a g i n ę ł a podczas wojny. Nadmiar powojennych o b o w i ą z k ó w i o l b r z y m i e poczucie odpowiedzialności za d o k u m e n t a c j ę n i k n ą c y c h w oczach p r z e j a w ó w polskiej ludowej k u l t u r y m u z y c z n e j nie p o z w o l i ł y M u już nigdy n a uzyskanie formalnych t y t u ł ó w naukowych. W m a r c u 1945 r . S o b i e s k i p o d e j m u j e p r a c ę w Z a k ł a d z i e M u z y k o l o g i i U n i w e r ­ sytetu P o z n a ń s k i e g o . Poza d y d a k t y k ą ( w y k ł a d a e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą , instrumentol o g i ę i a k u s t y k ę z f i z j o l o g i ą ) z a j ą ł s i ę r e a k t y w o w a n i e m , a r a c z e j z a ł o ż e n i e m od podstaw — zrazu z T. W r o t k o w s k i m , a n a s t ę p n i e z J . S o b i e s k ą — Zachodniego A r c h i w u m Fonograficznego. J a k wiadomo, c a ł y dorobek fonograficzny polskiej etnomuzykologu zgromadzony we w s p o m n i a n y m Regionalnym A r c h i w u m Fono­ graficznym i C e n t r a l n y m A r c h i w u m Fonograficznym przy Bibliotece Narodowej w Warszawie (kierowanym przez J . Pulikowskiego) u l e g ł kompletnemu zniszcze­ niu w czasie d z i a ł a ń w o j e n n y c h . D w a zadania w y s u w a ł y s i ę na c z o ł o , n a l e ż a ł o m y ś l e ć o w y c h o w a n i u odpowiednio przygotowanej k a d r y e t n o m u z y k o l o g ó w i zre­ konstruowaniu strat wojennych, a t a k ż e r o z w i n i ę c i u b a d a ń na teren c a ł e j Polski. T e d w a k i e r u n k i , oba z r e s z t ą u l u b i o n e — d y d a k t y k a n a u n i w e r s y t e t a c h i b a d a n i a t e r e n o w e — m i a ł y o d t ą d d o m i n o w a ć w d z i a ł a l n o ś c i S o b i e s k i e g o . W ten s p o s ó b t e ż h i s t o r i a p o l s k i e j e t n o m u z y k o l o g u lat p o w o j e n n y c h n i e o d ł ą c z n i e w i ą ż e s i ę z o s o b ą Sobieskiego. T y l k o w p i e r w s z y c h latach m i a ł s i ę jeszcze z a j m o w a ć p r a c ą d y d a k ­ t y c z n ą w p o z n a ń s k i c h s z k o ł a c h m u z y c z n y c h , od n i ż s z e j do w y ż s z e j , w y p e ł n i a j ą c dotkliwe luki w kadrze t e o r e t y k ó w muzycznych. K i e r o w a n e przez Sobieskiego Zachodnie A r c h i w u m Fonograficzne zaczęło b a d a n i a od W i e l k o p o l s k i i P o m o r z a . W s i e r p n i u 1947 r. Z a c h o d n i e A r c h i w u m F o n o g r a f i c z n e p r z e m i a n o w a n e n a S e k c j ę M u z y c z n ą p o z o s t a j ą c ą pod k i e r u n k i e m Sobieskiego w ł ą c z o n o w r a m y P a ń s t w o w e g o Instytutu B a d a n i a S z t u k i L u d o w e j . Kolejna reorganizacja przynosi przekształcenie P a ń s t w o w e g o Instytutu Badania S z t u k i L u d o w e j w P a ń s t w o w y I n s t y t u t S z t u k i , gdzie z n a l a z ł m i e j s c e t a k ż e z a k r e s �KRONIKA 269 e t n o m u z y k o l o g i c z n y . W 1949 r. d z i ę k i z a b i e g o m M . i J . S o b i e s k i c h zostaje z o r g a n i ­ zowany F e s t i w a l Muzyki L u d o w e j w Warszawie. T e n przegląd autentycznej pol­ skiej p i e ś n i , m u z y k i i t a ń c a ludowego przekonuje odpowiednie w ł a d z e , ż e nie­ odzowna stała s i ę szeroko z a k r o j o n a , hojnie finansowo w y p o s a ż o n a A k c j a Z b i e ­ rania Folkloru Muzycznego, k t ó r e j naukowe kierownictwo i zaprogramowanie b a d a ń powierzono Sobieskiemu. W A k c j i brali u d z i a ł w s z y s c y polscy f o l k l o r y ś c i , liczni amatorzy, nauczycielstwo, a t a k ż e przygotowana przez Sobieskiego grupa s t u ­ d e n t ó w , p ó ź n i e j już a b s o l w e n t ó w muzykologii. W okresie n a j w i ę k s z e g o nasilenia p r a c w A k c j i b r a ł o u d z i a ł b l i s k o 100 o s ó b . P o k i l k u l a t a c h A k c j a zostaje w p r a w d z i e z l i k w i d o w a n a , lecz jej plonem s ą nieoszacowane, znakomite zbiory, p o n a d 65 t y s . f o n o g r a m ó w ( ł ą c z n i e z w c z e ś n i e j s z y m i i p ó ź n i e j s z y m i n a g r a n i a m i ) �270 utrwalonych KRONIKA głównie na taśmach magnetofonowych, znaczna ilość materiałów 0 informatorach, okolicznościach, w jakich w y s t ę p u j e p i e ś ń i muzyka, liczne o d r ę c z n e z a p i s y m u z y c z n e itp. W 1954 r. o ś r o d e k b a d a w c z y w r a z z a r c h i w u m n a g r a ń p o l s k i e j m u z y k i l u d o w e j z o s t a j e p r z e n i e s i o n y do W a r s z a w y w r a z z jego k i e r o w n i k i e m , a w 1959 r . o s t a t e c z n i e p r z e m i a n o w a n y n a P r a c o w n i ę B a d a ń n a d Polskim Folklorem Muzycznym znalazł się w ramach Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Do 1954 r . S o b i e s k i b y ł w y k ł a d o w c ą n a U n i w e r s y t e c i e P o z n a ń s k i m . Z c h w i l ą p r z e n i e s i e n i a do W a r s z a w y p o d e j m u j e o b o w i ą z k i n a U n i w e r s y t e c i e W a r s z a w s k i m w I n s t y t u c i e M u z y k o l o g i i , gdzie k i e r u j e Z a k ł a d e m M u z y k i L u d o w e j , wykłada e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą P o l s k i . W 1956 r . z o s t a j e m i a n o w a n y d o c e n t e m . D o J e g o o b o w i ą z k ó w n a l e ż a ł o t a k ż e prowadzenie o g ó l n o p o l s k i c h o b o z ó w dla studentów m u z y k o l o g i i n a t e r e n i e K u j a w , M a z o w s z a , P o d l a s i a . W ten s p o s ó b w ś r ó d u c z n i ó w S o b i e s k i e g o b y l i p o z n a ń s c y , w a r s z a w s c y i k r a k o w s c y a d e p c i m u z y k o l o g i i ; a l e do b l i ż s z y c h lub dalszych w s p ó ł p r a c o w n i k ó w Sobieskiego, c z ę s t o k r o ć dyskretnie i n ­ s t r u o w a n y c h , n a l e ż e l i t a k ż e inni polscy f o l k l o r y ś c i m u z y c z n i . N a t y m n i e w y c z e r p u j e s i ę bogata d z i a ł a l n o ś ć D o c e n t a . B y ł c z ł o n k i e m R a d y Naukowej Instytutu Sztuki P A N , Rady W y d z i a ł u Historycznego Uniwersytetu W a r ­ szawskiego, R a d y K u l t u r y przy Ministerstwie K u l t u r y i Sztuki, Polskiego T o w a ­ r z y s t w a L u d o z n a w c z e g o (przez p e w i e n czas w e w ł a d z a c h T o w a r z y s t w a ) , Z w i ą z k u K o m p o z y t o r ó w P o l s k i c h (okresowo b y ł c z ł o n k i e m Z a r z ą d u G ł ó w n e g o T o w a r z y s t w a ) , M i ę d z y n a r o d o w e j Rady Muzycznej, International Folk Music Council. B y ł redak­ torem naczelnym przygotowywanego seryjnego w y d a w n i c t w a dokumentalnego, opartego n a m a t e r i a ł a c h P r a c o w n i B a d a ń n a d P o l s k i m F o l k l o r e m M u z y c z n y m P o l s k o pieśń i muzyka ludowa ( p i e r w s z y tom w i e l k o p o l s k i e j s e r i i z n a j d u j e s i ę w druku), uczestniczył w pracach k o m i t e t ó w redakcyjnych „ K w a r t a l n i k a Muzycz­ nego", „ P o l s k i e j S z t u k i L u d o w e j " i Dziel wszystkich Oskara Kolberga. Uczestni­ c z y ł w k o n g r e s a c h n a u k o w y c h k r a j o w y c h i z a g r a n i c z n y c h , np. I n t e r n a t i o n a l F o l k Music Council w Danii, Austrii, Rumunii, C z e c h o s ł o w a c j i , na W ę g r z e c h . B r a ł udział w pracach jury k o n k u r s ó w folklorystycznych, k o n s u l t o w a ł liczne zawodowe 1 a m a t o r s k i e z e s p o ł y f o l k l o r y s t y c z n e . W y r a z e m u z n a n i a d l a Jego o s i ą g n i ę ć b y ł y liczne odznaczenia: K r z y ż K a w a l e r s k i Odrodzenia Polski, Z ł o t y K r z y ż Zasługi, Medal X-lecia Polski Ludowej, Medal T y s i ą c l e c i a P a ń s t w a Polskiego, nagroda Z w i ą z k u K o m p o z y t o r ó w P o l s k i c h n a 1955 r. ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) . M o t y w a c j a tej o s t a t n i e j n a g r o d y z a s ł u g u j e n a z a c y t o w a n i e : „ Z a w y b i t n e z a s ł u g i i p e ł n ą talentu, wiedzy i p o ś w i ę c e n i a p r a c ę na polu zbierania, u t r w a l a n i a i badania nauko­ w e g o p o l s k i e g o f o l k l o r u m u z y c z n e g o o r a z za p r a c e w d z i e d z i n i e o r g a n i z a c j i o g ó l ­ nopolskiej A k c j i Zbierania Folkloru Muzycznego". Suche wyliczenie w y k o n a n y c h prac, w y p e ł n i a n y c h funkcji i piastowanych g o d n o ś c i nie m o ż e z a s t ą p i ć bilansu w y n i k ó w pracy i c h a r a k t e r y s t y k i n a u k o w e j p o s t a w y S o b i e s k i e g o . L e c z z a d o w a l a j ą c e p o d s u m o w a n i e tej bogatej d z i a ł a l n o ś c i nie j e s t m o ż l i w e co n a j m n i e j z d w ó c h p o w o d ó w : Jego o p u b l i k o w a n e p r a c e nie d a j ą odpowiedzi na w i e l e w a ż n y c h kwestii, n a m z a ś d ł u g o jeszcze b r a k o w a ć b ę d z i e perspektywy czasowej. Pierwszy w z g l ą d — dość skromna liczbowo i raczej przy­ padkowa tematycznie bibliografia prac — b y ł k o n s e k w e n c j ą dynamicznej postawy badacza, k t ó r y c i ą g l e nie b y ł zadowolony z o s i ą g n i ę t e g o i nie c h c i a ł , a c z ę s t o zapewne i nie m i a ł czasu, na przedwczesne — Jego zdaniem — f o r m u ł o w a n i e w n i o s k ó w . U w a ż a ł , ż e hipotezy u p a d a j ą , ale w a r t o ś ć dobrze zebranego m a t e r i a ł u n i e z m n i e j s z a s i ę . B y ł to n i e w ą t p l i w i e p o g l ą d p o z y t y w i s t y c z n y , a l e r a c j o n a l n y . Sobieski b y ł bardzo d o ś w i a d c z o n y m badaczem terenowym i b y s t r y m obserwa­ t o r e m , co i m p l i k o w a ł o j a s n y p o g l ą d n a a k t u a l n y s t a n z a c h o w a n i a polskiego f o l - �KRONIKA 271 k l o r u m u z y c z n e g o i jego r y c h ł y los. D a w n i e j s z e z b i o r y — d o w o d z i ł O n — n i e wyłączając najlepszych: O. Kolberga, W. Skierkowskiego, S. Stoińskiego i S . M i e r c z y ń s f c i e g o , s ą w p r a w d z i e n i e z a s t ą p i o n e , a l e z a r a z e m p r z e s t a r z a ł e pod w z g l ę d e m m e t o d y c z n y m oraz o ł ó w k o w e j t e c h n i k i z a p i s u m e l o d i i i nie obej­ m u j ą w s z y s t k i c h o b s z a r ó w P o l s k i , n i e m o g ą t e ż p r e t e n d o w a ć do r e p r e z e n t o w a n i a polskiego f o l k l o r u m u z y c z n e g o w p o ł o w i e X X w . D o k o n u j ą c e s i ę a k t u a l n i e w i e l k i e p r z e m i a n y w a r u n k ó w ż y c i a s p o ł e c z n e g o i e k o n o m i c z n e g o , p o s t ę p u j ą c y proces u r b a ­ n i z a c j i k r a j u i n i w e l o w a n i a w i e l o w i e k o w e j k u l t u r o w e j i z o l a c j i , co p r a w d a w z g l ę d ­ n e j , c h ł o p s t w a , n i o s ą ze s o b ą s z y b k i e p r z e m i a n y i z a n i k a n i e t r a d y c y j n e j k u l t u r y m u z y c z n e j polskiej w s i . L o g i c z n ą i h a r m o n i j n ą k o n s e k w e n c j ą p o g l ą d u Sobieskiego b y ł o z h i e r a r c h i z o w a n i e potrzeb i z a d a ń polskiej etnomuzykologu i Jego p e ł n e o s o b i s t y c h w y r z e c z e ń p o s t ę p o w a n i e , k t ó r e m o ż n a bez w a h a n i a o k r e ś l i ć j a k o z b a ­ wienne. J e m u bowiem n a l e ż y z a w d z i ę c z a ć zainicjowanie b a d a ń powojennych, roz­ w i n i ę c i e tych b a d a ń w A k c j ę Zbierania Folkloru Muzycznego, w sumie i l o ś c i o w e i j a k o ś c i o w e w y n i k i pracy zbieraczej tak w ł a s n e j , j a k i zorganizowanego z e s p o ł u p r a c o w n i k ó w , które t w o r z ą n i e p o r ó w n y w a l n y w skali europejskiej fundament dyscypliny w postaci n a g r a ń i i n n y c h m a t e r i a ł ó w . W y n i e s i o n e p r z e z S o b i e s k i e g o ze s z k o ł y K a m i e ń s k i e g o p o g l ą d y n a s p o s ó b do­ kumentowania b a d a ń prowadzonych w terenie u l e g ł y znacznemu rozbudowaniu i p r e c y z a c j i w p o s t a c i i n s t r u k c j i ( d r u k o w a n a w e r s j a jest j e d n ą z p i e r w s z y c h ) , k t ó r a b y ł a m e t o d y c z n y m novum w polskiej etnomuzykologu. P o n i e w a ż m u z y k a l u d o w a f u n k c j o n u j e w s p o ł e c z n y m i k u l t u r o w y m k o n t e k ś c i e i jest w p e w n e j m i e ­ r z e d e t e r m i n o w a n a o s o b o w o ś c i ą i n f o r m a t o r a , ś p i e w a k a czy m u z y k a n t a , s t ą d k a ż ­ demu nagraniu t o w a r z y s z y ć w i n n a z jednej strony c h a r a k t e r y s t y k a informatora, n i e o g r a n i c z a j ą c a s i ę do d a n y c h b i o g r a f i c z n y c h , a l e u w z g l ę d n i a j ą c a jego t r a d y c j e muzyczne, migracje i kontakty, muzyczne i psychiczne predyspozycje, estetyczne u p o d o b a n i a , z d r u g i e j s t r o n y opisy o b r z ę d ó w i z w y c z a j ó w , z k t ó r y m i ł ą c z y s i ę m u z y k a , opisy t a ń c ó w , i n s t r u m e n t ó w , t e c h n i k i g r y i t d . W z o r o w o o p r a c o w a n e m u w y w i a d o w i i nagraniu towarzyszy zatem wielostronicowy p r o t o k ó ł b a d a ń . Wiele t e ż uwagi p o ś w i ę c a ł Sobieski n a s t ę p n e j fazie p r a c y etnomuzykologa, transkrypcji. J e m u i J . Sobieskiej n a l e ż y przypisać przekroczenie „ R u b i k o n u " empirycystycznego n a s t a w i e n i a K a m i e ń s k i e g o , d l a k t ó r e g o f o n o g r a m b y ł t a k d a l e c e d o k u m e n ­ t e m , ż e u w i d a c z n i a ł w t r a n s k r y p c j i s z c z e g ó ł y a k c y d e n t a l n e , z o c z y w i s t y m i po­ m y ł k a m i i n f o r m a t o r a w ł ą c z n i e . S y s t e m t r a n s k r y p c j i , s t o s o w a n y obecnie w p o l s k i c h badaniach folkloru muzycznego, jest k o m b i n a c j ą p o d e j ś c i a fonetyczno-fonologicznego, b y u ż y ć t e r m i n o l o g i i j ę z y k o z n a w c z e j n a o k r e ś l e n i e p o s t a w y etnomuzykologicznej. 1 Sobieski jest autorem k i l k u cennych z b i o r ó w p i e ś n i i m u z y k i ludowej. G o d n y p o d k r e ś l e n i a j e s t f a k t , ż e z b i o r y te s p e ł n i a j ą d w o j a k ą r o l ę , m a j ą c h a r a k t e r w y ­ dawnictw dokumentalnych, i mają służyć amatorskiemu ruchowi artystycznemu oraz k o m p o z y t o r o m . P o g o d z e n i e t y c h d w ó c h a s p e k t ó w b y ł o p o d y k t o w a n e s p o ł e c z ­ n y m zapotrzebowaniem praktyki muzycznej i r ó w n o c z e ś n i e prowizorycznym, p r ó b ­ nym zaspokojeniem w y m o g ó w r o z w i j a j ą c y c h się b a d a ń , a zarazem chęcią nabycia d o ś w i a d c z e n i a w zakresie planowanych w przyszłości w y d a w n i c t w dokumental­ n y c h . M o ż n a s i ę d o m y ś l a ć , ż e ten p o z o r n y k o m p r o m i s b y ł t a k ż e p r z e j a w e m m u ­ z y c z n e g o — c h o ć b r z m i to p a r a d o k s a l n i e — p o d e j ś c i a do f o l k l o r u m u z y c z n e g o . D l a S o b i e s k i e g o p o l s k i f o l k l o r m u z y c z n y b y ł w r ó w n y m stopniu przedmiotem i celem b a d a ń , j a k i m a n i f e s t a c j ą a r t y s t y c z n ą polskiej w s i , a zatem c z ą s t k ą pol­ s k i e j k u l t u r y , k t ó r a z a s ł u g u j e na k u l t y w a c j ę w ś w i e t l i c a c h , s z k o l e , r a d i o i e s t r a ­ dzie k o n c e r t o w e j . T e n p r a k t y c z n y i s p o ł e c z n y a s p e k t g r o m a d z o n e g o m a t e r i a ł u b a d a w c z e g o p o t r a f i ł D o c e n t w y k o r z y s t a ć , nie s z c z ę d z ą c s i ł i c z a s u n a w s p ó ł p r a c ę �272 KRONIKA z Centralną P o r a d n i ą Amatorskiego R u c h u Artystycznego, licznymi z e s p o ł a m i fol­ k l o r y s t y c z n y m i , n a p r z y g o t o w y w a n i u r a d i o w y c h i t e l e w i z y j n y c h a u d y c j i . N i e jest rzeczą przypadku, ż e w ś r ó d tych publikacji m a t e r i a ł o w y c h z n a j d u j ą s i ę zbiory f o l k l o r u z b y ł y c h P r u s W s c h o d n i c h i Z i e m i L u b u s k i e j . W e w s t ę p i e do z b i o r u p i e ś n i z W a r m i i i M a z u r S o b i e s k i pisze: „ s z c z e g ó l n ą j e d n a k p o b u d k ą do jego w y d a n i a jest c h ę ć zaprezentowania ludowego m a t e r i a ł u p i e ś n i o w e g o ziem, k t ó r e p r z e z t y l e s e t l a t o d e r w a n e b y ł y od m a c i e r z y " . W s p o m n i a n e w c z e ś n i e j z h i e r a r c h i z o w a n i e p r z e z D o c e n t a potrzeb p o l s k i e j e t n o ­ muzykologu b y ł o w pewnej mierze r ó w n o z n a c z n e z r e z y g n a c j ą z w ł a s n y c h prac interpretacyjnych. O r g a n i z o w a ł badania, k i e r o w a ł n i m i i s a m je w terenie p r z e ­ p r o w a d z a ł . N i e m n i e j s z e r e g Jego a r t y k u ł ó w z a s ł u g u j e n a b a c z n ą u w a g ę . S ą to p r a c e 0 tempo rubato w polskiej muzyce ludowej i u F . C h o p i n a , o c h a r a k t e r y s t y c z ­ nych formach w i e l o g ł o s o w y c h ś p i e w ó w p i e n i ń s k i c h górali, o typach skal spotyka­ n y c h w m e l o d i a c h ś p i e w a n y c h i g r a n y c h n a p o l s k i e j w s i , w r e s z c i e bogato u d o k u ­ mentowane, choć skondensowane w encyklopedycznych u j ę c i a c h a r t y k u ł y o k r a ­ k o w i a k u , m a z u r z e , k u j a w i a k u , o b e r k u i polonezie, j a k r ó w n i e ż o w i e l k o p o l s k i m w i w a c i e , o r a z p r z y c z y n k i do h i s t o r i i p o l s k i c h b a d a ń e t n o m u z y c z n y c h i do i n s t r u mentologii. P r z e d w c z e s n a ś m i e r ć u n i e m o ż l i w i ł a S o b i e s k i e m u p o d s u m o w a n i e do­ ś w i a d c z e ń i w i e d z y z w ł a s z c z a w d w ó c h ostatnio o p r a c o w y w a n y c h t e m a t a c h , h i s t o r i i p o l s k i c h b a d a ń oraz n a j i n t e n s y w n i e j p r o w a d z o n y c h s t u d i ó w n a d p o d r ę c z n i k i e m polskich i n s t r u m e n t ó w ludowych, k t ó r y m i a ł się ukazać w seryjnym p o d r ę c z n i k u europejskich i n s t r u m e n t ó w , redagowanym przez n a u k o w c ó w z Berlina i Stock­ holmu. T e r a z , k i e d y S o b i e s k i i jego d z i a ł a l n o ś ć n a l e ż ą j u ż do h i s t o r i i , w i e l u z n a s o d ­ c z u w a b r a k Jego b e z i n t e r e s o w n e j ż y c z l i w o ś c i , g o t o w o ś c i p r z y j ś c i a k a ż d e m u z po­ m o c ą , dobrotliwego poczucia h u m o r u , a n i e k t ó r z y i p r z y j a ź n i . W s z y s c y , k t ó r z y G o poznawali, b y l i z a s k a k i w a n i Jego s k r o m n o ś c i ą , b e z p o ś r e d n i m sposobem bycia, ł a t w o ś c i ą n a w i ą z y w a n i a k o n t a k t ó w osobistych. U c z c i w o ś ć , k t ó r a G o c e c h o w a ł a , 1 zaufanie, k t ó r y m społecznych. Go darzono, były przyczyną powierzaniu Mu wielu funkcji T r u d n a n i e r a z do z r o z u m i e n i a d l a m ł o d s z y c h w s p ó ł p r a c o w n i k ó w i l u d z i sto­ j ą c y c h n a u b o c z u p a s j a g r o m a d z e n i a n o w y c h i w c i ą ż n o w y c h m a t e r i a ł ó w etno­ m u z y c z n y c h dzisiaj m a s y m b o l i c z n ą w y m o w ę . Z a Jego ż y c i a m ó w i ł o s i ę eufemi­ s t y c z n i e , ż e z b i o r y f o l k l o r u m u z y c z n e g o , z g r o m a d z o n e w k i e r o w a n e j p r z e z Niego k o m ó r c e Instytutu Sztuki, m o ż n a p o r ó w n a ć tylko z d z i e ł e m Oskara Kolberga. Nekrologi i ż a ł o b n e p r z e m ó w i e n i a na p o w ą z k o w s k i m cmentarzu j u ż nie u k r y w a ł y p r a w a D o c e n t a do t y t u ł u „ K o l b e r g X X w i e k u " . P o l s k a e t n o m u z y k o l o g i a będzie k o n t y n u o w a ć b a d a n i a zgodnie z Jego p l a n a m i i i n s p i r a c j a m i . A l e i n a s t ę p n e e t a p y b a d a ń b ę d ą z a w s z e m u s i a ł y o d n i e ś ć s i ę do Jego d z i e ł a i z niego k o r z y s t a ć , g d y ż w a r t o ś ć tego d z i e ł a jest n i e p r z e m i j a j ą c a . Bibliografia w a ż n i e j s z y c h Organizacja badań, Zachodnie Działalność Archiwum Fonograficzne Zachodniego Archiwum prac i materiałów sprawozdania w Poznaniu, Fonograficznego „ L u d " , t. 37: 1947, s. 458—462. w Poznaniu, „Polska Sztuka L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 1, s. 38-^10. Zagadnienie muzyki ludowej w Polsce, „ R u c h M u z y c z n y " , t. 4: 1948 n r 2, s. (wspólnie z J . Sobieską) 2—6 �273 KRONIKA Ogólnopolski s. Festiwal Muzyki Ludowej, „Polska S z t u k a L u d o w a " , t. 3: 1949 n r 6, muzycznego w świetle 188—190 Problemy polskiego folkloru M u z y c z n y " , t. 5: 1949 n r 10, s. Organizacja akcji zycznym, zbierania pieśni „Kwartalnik Instrukcja w sprawie rozważań festiwalowych, ludowych i badań nad polskim M u z y c z n y " , t. 7: 1949 n r 25, s. zbierania „Ruch 10—14 polskiej pieśni i muzyki folklorem mu­ 192—197 ludowej, „ M u z y k a " , t. 1: 1950 n r 2, s. 30—49 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) Dorobek w zakresie folkloru w okresie 10-lecia, „ M a t e r i a ł y do S t u d i ó w i Dyskusji", t. 5: 1955 n r 3—4, s. 412—430 Biografistyka, Adolf Eustachy Chybiński historia (wspomnienie badań pośmiertne), „Polska Sztuka Ludowa" t. 6: 1952 n r 6, s. 356—358 Profesor dr Kolberg (Colberg) Adolf Allgemeine Oskar Wartość Oskar Chybiński, Henryk, Enzyklopadie Kolberg Dzieła Eustachy jako zbiorów der kompozytor wszystkie Oskara Oskara „ L u d " , t. 41: 1954, s. 27—32 [w:] Die Musik Musik [=MGG], i folklorysta Kolberga, Kolberga t. dla in Geschichte muzyczny, 1961, s. kultury Gegenwart. 1958, s. 1401—1405 [w:] Pieśni 1, K r a k ó w polskiej und t. 7, K a s s e l ludu polskiego. XLII—LVI muzycznej, „ M u z y k a " , t. 6: 1961 n r 1, s. 105—113 Mierczyński Stanisław, [w:] M G G , t. 9: 1961, s. 279—280 Muzyka ludowa 1947 — n r 1, s. 10—11; s. 6—9; n r 10, s. 7—9; n r 8—9, s. 5—9; n r 11, 3—6 ( w s p ó l n i e z J . S o ­ Pieśń ludowa i jej problemy, „ P o r a d n i k M u z y c z n y " , t. 1: n r 2, s. 2—4; n r 3, s. 2—3; n r 6—7, s. 5—7; n r 8—9, t. 2: 1948 — n r 1, s. 4—5; n r 3, s. 7—8; n r 4, s. 6—9; s. 5—8; t. 3: 1949 — n r 1, s. 3—6; n r 2, s. 8—9; n r 3, s. bieską) Pieśń i muzyka ludowa Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej w świetle dotychczaso­ wych badań, „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 4: 1950 n r 1—6, s. 17—35 ( w s p ó l n i e z J . Sobieską) Wielkopolska i Ziemia Lubuska, „Poradnik M u z y c z n y " , t. 4: 1950 n r 12, s. t. 5: 1951 n r 1, s. 4—8 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) P o l s k a muzyka ludowa, „ M a t e r i a ł y do S t u d i ó w i D y s k u s j i " , 403 Diafonia w Pieninach, bieską) Oblicze tonalne t. 1: 1951 n r 5, s. 383— „ M u z y k a " , t. 3: 1952 n r 9—10, s. 15—29 ( w s p ó l n i e polskiej muzyki ludowej, „Studia 6—9; M u z y k o l o g i c z n e " , t. z J . So­ 1: 1953, s. 308—332 Polski folklor sie muzyczny. 10-lecia, Charakter [ w : ] Kultura przemian muzyczna w polskiej Polski muzyce Ludowej ludowej 1944—1955, w Kraków okre­ 1957, s. 279—291 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) Polsk folkmusik, „ M u s i k r e v y " , t. 15: 1960 n r 6, s. 205—208 T e m p o r u b a t o u Chopina i w polskiej muzyce ludowej, „ M u z y k a " , t. 5: 1960 n r 3, s. 30—41 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) O „rubttio" ma] música de Chopin e na m a n k a " , R i o de J a n e i r o , 19—22 J a n u a r Das Tempo rubato bei Chopin le — Etnografia Polska, t. X I I I , z. 1 und in der música popular polonesa, „Correio da 1961 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) polnischen Volksmusik, [w] The Book �274 KRONIKA of the First Frederick La International Chopin, Musicological valeur scientifiąue logne, Referat w y g ł o s z o n y tionale des (wspólnie de la collection phonographiąue wiwaty, Kraków Musicales Obertas, Polonaise, w de folklor Warszawie, the Works of musical en Association maszynopis Po- Interna­ powielony ludowe pamiątkowa (wspólnie [w:] M G G , t. 7: 1958, s. Kujawiak, Oberek, [w:] Księga 1950, s. 275—319 Krakowiak, Mazur, to Sobieską) Tańce Wielkopolskie Devoted 6 I X 1966 r . n a K o n f e r e n c j i Bibliotheques z J. Congress W a r s z a w a 1963, s. 247—254 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) ku czci Prof. Adolfa Chybińskiego, z J . Sobieską) 1705—1709 [w:] M G G , t. 8: 1960: s. 1856—1860 [w:] M G G , t. 9: 1961, s. 1769—1771 [w:] M G G , t. 10: 1962, s. 1427—1431 ( w s p ó l n i e z F . H o e r b u r g e r e m ) Ludowe instrumenty muzyczne O dudach „Kozioł" wielkopolskich, „Maryna", Z „ O ś w i a t a P o z a s z k o l n a " , t. 3: 1936 n r 5, s. 241—244 z b ą s k o - l u b u s k t , „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 9—10, s. 58—59 „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 3, s. 30—33 zagadnień polskiego skrzypce), ludowego [w:] Studia instrumentarium Hieronymo Feicht muzycznego septuagenario (mazanki, dedicata, serby, Kraków 1967, s. 24—36 Materiały etnomuzyczne Szlakiem kozła lubuskiego. Pieśń i muzyka instrumentalna k ó w 1954, ss. 110 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) Pieśni ludowe lewska) Warmii i Mazur, Kraków Ziemi Lubuskiej, 1955, ss. 235 ( t a ń c e o p r a c o w a ł a Wybór polskich pieśni ludowych, t. 1 i 2, K r a k ó w Piosenki z Kujaw, K r a k ó w 1955, ss. 54 Kra­ M . Sobo­ 1955, ss. 188 i 188 Widowisko ludowe „Król Herod" z Ciechanowca, pow. Siemiatycze, „Literatura L u d o w a " , t. 4: 1960 n r 2—3, s. 92—107 ( w s p ó l n i e z A . B ł a c h o w s k i m ) Inne Wojciech Ks. Józef Analiza Katalog Dankowski, Surzyński, motetów wystawy P o z n a ń 1935 ( p r a c a m a g i s t e r s k a , m a s z y n o p i s ) „ Ż y c i e M u z y c z n e " , 1937 Kasserna muzycznej „Septem sidera", „ M u z y k a K o ś c i e l n a " , t. 13: 1938 w. Muzeum Miejskim w Poznaniu, P o z n a ń 1938, ss. 32 (wspólnie z M. Turczynowiczową) Szczepańska Maria Klementyna, [w:] M G G , t. 13: 1966, s. 21—22 Wskazówki do odczytywania zapisów nutowych Kolberga, [w:] Dzieła Oskara Kolberga, t. 37 ( w wszystkie druku) Jan WOLFGANG STEINITZ I JEGO Stęszewski DZIEŁO Wspomnienia i c h a r a k t e r y s t y k ę naukowej i organizacyjnej działalności zmar­ ł e g o p r z e d d w o m a l a t y (21 I V 1967 г.), prof. d r . W o l f g a n g a S t e i n i t z a , k i e r o w n i k a katedry j ę z y k ó w fińsko-ugryjskich na Uniwersytecie im. Humboldta w Berlinie oraz organizatora i k i e r o w n i k a Instytutu Niemieckiej Etnografii przy Niemieckiej �276 KRONIKA A k a d e m i i N a u k — z a m i e ś c i ł y z a r ó w n o niemieckie etnograficzne czasopisma n a ­ ukowe, j a k i szereg w y d a w n i c t w obcych N i e m o ż e z a b r a k n ą ć tego w s p o m n i e n i a r ó w n i e ż w w y d a w n i c t w i e e t n o g r a f i i p o l s k i e j , z k t ó r ą prof. S t e i n i t z a ł ą c z y ł y b l i s k i e k o n t a k t y , w y n i k a j ą c e z a r ó w n o z jego p o z y c j i w n a u c e n i e m i e c k i e j i r o l i , j a k ą odegrał w organizacji nauki w Niemieckiej Republice Demokratycznej (w latach 1954—1963 b y ł z a s t ę p c ą p r z e w o d n i c z ą c e g o N i e m i e c k i e j A k a d e m i i N a u k w B e r l i n i e W s c h o d n i m ) , i s p e c j a l n i e n i e m i e c k i e j e t n o g r a f i i , j a k r ó w n i e ż z jego i n i c j a t y w y i w s p ó ł u d z i a ł u w d ą ż e n i u do n a w i ą z a n i a s t a ł e j w s p ó ł p r a c y p o m i ę d z y e t n o g r a f a m i wszystkich krajów demokracji ludowych, a następnie r ó w n i e ż z nauką światową. O tej jego r o l i w s p o m i n a j ą z a r ó w n o w y m i e n i o n e a r t y k u ł y , o p r a c o w y w a n e j u ż po J e g o ś m i e r c i , j a k i f r a g m e n t y p r z e m ó w i e ń i notatek k r o n i k a r s k i c h , j a k i e u k a z y ­ w a ł y s i ę w r o k u 1965, z o k a z j i o b c h o d z e n i a p r z e z N i e m i e c k ą A k a d e m i ę N a u k j u b i l e u s z u 6 0 - l e c i a u r o d z i n p r z e w o d n i c z ą c e g o I n s t y t u t u N i e m i e c k i e j E t n o g r a f i i -. Z e t k n ę l i ś m y s i ę z n i ą r ó w n i e ż b e z p o ś r e d n i o , w czasie w i e l o k r o t n y c h p o b y t ó w przedstawicieli polskiej etnografii i f o l k l o r y s t y k i w N i e m i e c k i e j Republice D e m o ­ kratycznej z okazji o d b y w a j ą c y c h się tam konferencji naukowych, organizowanych przede w s z y s t k i m przez Instytut Etnografii N i e m i e c k i e j . 3 Wolfgang Steinitz b y ł w Polsce wielokrotnie. D w a czy trzy r a z y (w tym r ó w n i e ż w p i e r w s z y c h j u ż l a t a c h po w o j n i e ) b y ł c z ł o n k i e m d e l e g a c j i p o l i t y c z n e j , p r z y b y w a j ą c e j do naszego k r a j u n a z a p r o s z e n i e w ł a d z r z ą d o w y c h i p a r t y j n y c h . D o p i e r o w 1963 r . m ó g ł z n a l e ź ć c z a s , b y nas o d w i e d z i ć j a k o etnograf, a n a s t ę p n i e z o r g a n i z o w a ć c y k l p o w t a r z a j ą c y c h s i ę corocznie k r ó t k i c h , parotygodniowych w y ­ j a z d ó w n a u k o w y c h do naszego k r a j u n a u k o w y c h w s p ó ł p r a c o w n i k ó w I n s t y t u t u . R o z s z e r z y ł y one z n a c z n i e k r ą g k o n t a k t ó w n a u k o w y c h p o l s k i e j i n i e m i e c k i e j e t n o ­ grafii w s p ó ł c z e s n e j , p o z w o l i ł y n a w z a j e m n e konfrontowanie warsztatu naukowego oraz s t w i e r d z e n i e w y s t ę p o w a n i a p o d o b n y c h t e m a t ó w p r a c , d y s k u t o w a n i e w s p ó l n e j p r o b l e m a t y k i i p o r ó w n y w a n i e w y n i k ó w . P o z w a l a ł y te k o n t a k t y r ó w n i e ż n a s t w i e r ­ dzenie istnienia p e w n y c h r ó ż n i c , jeśli chodzi o zakres prac podejmowanych w s p ó ł c z e ś n i e w n a s z y c h k r a j a c h , r ó ż n i c w y n i k a j ą c y c h n i e w ą t p l i w i e z r ó ż n y c h do tej p o r y d r ó g h i s t o r y c z n e g o r o z w o j u p o l s k i e j i n i e m i e c k i e j e t n o g r a f i i (w t y m przede w s z y s t k i m etnografii u n i w e r s y t e c k i e j okresu m i ę d z y w o j e n n e g o ) , j a k r ó w ­ n i e ż nieco i n n e j o r g a n i z a c j i w s p ó ł c z e s n y c h p r a c e t n o g r a f i c z n y c h w obu k r a j a c h . H i s t o r i ę etnografii n i e m i e c k i e j w k r y t y c z n y m u j ę c i u w s p ó ł c z e s n y m p o d k r e ­ ś l a j ą c y m kierunek, w j a k i m prowadzona b y ł a jej reorganizacja w okresie po­ w o j e n n y m , p r z e d s t a w i a n a m W o l f g a n g S t e i n i t z w s w y m o p r a c o w a n i u z 1955 r . O n t e ż przede w s z y s t k i m swoimi pracami w s k a z u j e na k o n i e c z n o ś ć p o w i ą z a n i a 4 1 E . W . P o m i e r a n c e w a , L . N . T i e r i e n t i e w a , Wolfgang Steinitz (1905— —1967), „ S o w i e t s k a j a E t n o g r a f i j a " , z. 4, 1967, s. 187—189; P . N e d o, Wolfgang Steinitz (1905—1967), „ V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " , B e r l i n 1967 ( N o v e m b e r ) , s. 1—2; R . W e i n h o l d , In Memoriam Prof. Dr. Wolfgang Steinitz, „ D e m o s " , R. 8: 1967 z. 1, s. 207. F . S i e b e r , Wolfgang Steinitz zum 60. Geburtstag, „Deutsches Jahrbuch für V o l k s k u n d e " , t. 11: 1965, cz. 1, s. 3—4; G . V o i g t , Wolfgang Steinitz sechzig Jahre alt, „ D e m o s " , R . 6: 1965, z. 1, s. 116. P o r . D . S. S t o c k m a n n, Z dziallności Instytutu Niemieckiej Etnografii przy Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie, „ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 4: 1961, s. 385—391; t e n ż e , Aus der Arbeit des Instituís für Deutsche Volkskunde, „ D e m o s " , R. 1: 1960 z. 1, s. 114—122; I . W e b e r - K e l l e r m a n n , Zehn Jahre des Instituts für deutsche Volkskunde, [w:] Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, 1946—1956, B e r l i n 1956, s. 435—447; „ V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " , A p r i l 1967, N o v e m b e r 1967. W . S t e i n i t z , D i e uolfcsfctmdliche A r b e i t in der Deutschen Demókratischen Republik, L e i p z i g 1955. 2 3 4 �276 KRONIKA b a d a ń historycznych ( z a a w a n s o w a n y c h w nauce niemieckiej) w etnografii ze studium nad w s p ó ł c z e s n o ś c i ą . S a m już w swych cennych pracach publikowanych przed I I w o j n ą ś w i a t o w ą na terenie F i n l a n d i i i E s t o n i i d a ł p r z y k ł a d ł ą c z e n i a stu­ d i ó w z zakresu literatury ludowej z dociekaniami etnografa-teoretyka i historyka d a w n y c h k u l t u r . Obecnie, p r z e s u w a j ą c swe zainteresowania naukowe k u czasom w s p ó ł c z e s n y m , p o d k r e ś l a k o n i e c z n o ś ć poszukiwania w przeszłości demokratycznego nurtu dzisiejszej k u l t u r y , badania t w ó r c z o ś c i i w a r u n k ó w bytu mas p r a c u j ą c y c h w p r z e s z ł o ś c i i obecnie. W y z n a c z a j ą c n o w e r e j o n y b a d a ń f o l k l o r y s t y c z n y c h w po­ w o j e n n e j etnografii n i e m i e c k i e j zbliża s i ę w swojej definicji z a k r e s u etnografii w s p ó ł c z e s n e j do z n a n y c h n a m ( w e t n o g r a f i i p o l s k i e j ) w y p o w i e d z i prof. K a z i m i e r z a Dobrowolskiego . 5 8 7 P r z e j m u j ą c w 1951 r . z r ą k A d o l f a S p a m e r a ( n a k r ó t k i c z a s p r z e d jego ś m i e r ­ cią) kierownictwo K o m i s j i Etnografii i L u d o z n a w s t w a w B e r l i ń s k i e j A k a d e m i i N a u k p r z e k s z t a ł c a S t e i n i t z K o m i s j ę t ę ( u t w o r z o n ą w 1947 r.) w e w s p o m n i a n y j u ż I n s t y t u t E t n o g r a f i i N i e m i e c k i e j . O d 1955 r. w r a z z W i l h e l m e m F r a e n g e r e m po­ dejmuje wydawnictwo pisma , s t a n o w i ą c e g o w s p ó ł c z e s n ą k o n t y n u a c j ę wydawanego p r z e z F r a e n g e r a p i s m a etnograficznego (o n i e c o i n n y m c h a r a k t e r z e i n a z w i e ) z lat 2 0 - t y c h o k r e s u m i ę d z y w o j e n n e g o . N a w i ą z u j e do t y c h t r a d y c j i e t n o g r a f i i n i e m i e c ­ kiej, k t ó r e w okresie dwudziestolecia m i ę d z y w o j e n n e g o s t a n o w i ł y nurt p o s t ę p o w y nauki niemieckiej. U m o ż l i w i a w ramach Instytutu k o n t y n u a c j ę i wydawnictwa p r a c z tego w ł a ś n i e n u r t u , w p r o w a d z a z a r a z e m — j a k j u ż w s p o m n i e l i ś m y — n o w ą , w s p ó ł c z e s n ą p r o b l e m a t y k ę , a obok u c z n i ó w S p a m e r a z a t r u d n i a w I n s t y t u c i e m ł o ­ dych w y c h o w a n k ó w Uniwersytetu im. Humboldta. 8 W r e s z c i e on w ł a ś n i e r a z e m z F r a e n g e r e m i i n n y m i p r a c o w n i k a m i I n s t y t u t u i n i c j u j e i w porozumieniu z p r z e d s t a w i c i e l a m i etnografii i n n y c h k r a j ó w s o c j a l i ­ s t y c z n y c h z a k ł a d a w 1957 r. w s p ó l n e d l a t y c h k r a j ó w p i s m o i n f o r m a c y j n o - b i b l i o g r a f i c z n e , dla k t ó r e g o zapewnia w Niemieckiej A k a d e m i i N a u k w a r u n k i syste­ matycznego w y d a w a n i a . 9 P r z e d w c z e s n a ś m i e r ć W o l f g a n g a S t e i n i t z a o d e r w a ł a go od r o z p o c z ę t e j p r a c y . Zdążył On jednak zorganizować zespół, który tę pracę kontynuuje, rozwijając w d a l s z y m c i ą g u z a p o c z ą t k o w a n ą p r z e z Niego i n i c j a t y w ę ł ą c z e n i a e t n o g r a f ó w N R D we w s p ó l n y m w y s i ł k u , k t ó r e m u patronuje K o m i s j a Etnograficzna A k a d e m i i i I n ­ s t y t u t N i e m i e c k i e j E t n o g r a f i i P A N , i d ą ż e n i a do w s p ó ł p r a c y z n a u k ą i n n y c h k r a j ó w d e m o k r a c j i oraz dostarczania rzetelnej i n f o r m a c j i o pracach etnografii naszego obozu politycznego. Anna Kutrzeba-Pojnarowa 5 W . S t e i n i t z , Der Parallelismus in der Finnisch-Karelischen Volksdichtung untersucht an den Liedern des Karelischen Sángers Arhippa Parttunen, „FF Com­ m u n i c a t i o n s " , № 115, H e l s i n k i 1934; T o t e m i s m u s bei d e n O s t j a k e n i n Sibirien, T a r t u 1938; Ostjakische Volksdichtung und Erzdhlungen, T a r t u 1939. W . S t e i n i t z , Deutsche Volkslieder demokratischen Charakters aus sechs Jahrhunderten, t. 1, B e r l i n 1954; t. 2, B e r l i n 1962; t e n ż e , Lied und Marchen ais „Stimme des Voltees" ( H e r d e r ) , tamże, t. 2: 1956, s. 11—32; t e n ż e , D o s Leunalied. Zur Geschichte und W e s e n des Arbeitsvolksliedes, tamże, t. 4: 1958, s. 3—52; t e n ż e , Zum 100 Geburtstag Richard Wossidlos, tamie, t. 5: 1959, s. 3—5; t. e n ż e , Das Lied von Robert Blum, tamże, t. 7: 1961, s. 9—40; t e n ż e , Arbeiterlied und Volkslied, tamże, t. 12: 1966, s. 1—14. W . S t e i n i t z , Volkskunde wnd Vólkerkunde. Aus dem Eroffnungsvortrag des Berliner Volkskunde-Kongresses, „ D e u t s c h e s J a h r b u c h f. V o l k s k . " , t. 1: 1955 z. 1, s. 269—275. „ D e u t s c h e s J a h r b u c h f ü r V o l k s k u n d e " , t. 1: 1955, t. 12: 1967. „ D e m o s . V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " R . 1: 1960 — R . 14: 1968 ( O d R . 7 „ D e m o s . Internationale ethnographische und folkloristische Informationen"). 6 7 8 9 �277 KRONIKA WYSTAWA „ARTS PRIMITIFS DANS W LES ATELIERS D'ARTISTES" PARYŻU W n i e w i e l k i c h s a l a c h w y s t a w c z a s o w y c h M u s é e de 1'Homme w P a r y ż u c z y n n a b y ł a w o k r e s i e od 27 k w i e t n i a do 30 w r z e ś n i a 1967 r . b a r d z o i n t e r e s u j ą c a e k s p o ­ z y c j a , z o r g a n i z o w a n a p r z e z S o c i é t é des A m i s du M u s é e de 1'Homme. O r g a n i z a t o r z y w y s t a w y postawili przed sobą zadanie zgromadzenia p r z e d m i o t ó w sztuki p r y m i ­ t y w n e j , k t ó r e w o k r e s i e ostatniego 6 0 - l e c i a w y w a r ł y — i n a d a l w y w i e r a j ą — w p ł y w na t w ó r c z o ś ć a r t y s t y c z n ą malarzy i rzeźbiarzy francuskich lub a r t y s t ó w innego p o c h o d z e n i a , p o z o s t a j ą c y c h w k r ę g u w p ł y w ó w s z t u k i f r a n c u s k i e j . S k r o m n i e j r e p r e z e n t o w a n e b y ł y z b i o r y p r y w a t n e p i s a r z y , n a u k o w c ó w itp. W g r u p i e p i e r w s z e j s p e c j a l n ą u w a g ę z w r a c a ł y eksponaty p o c h o d z ą c e z d a w n y c h k o l e k c j i a r t y s t ó w t e j m i a r y , co V l a m i n c , M a t i s s e , P i c a s s o , D e r a i n c z y B r a q u e . W p ł y w , j a k i w y w a r ł o w y w o d z ą c e s i ę z p o c z ą t k ó w b i e ż ą c e g o stulecia zainteresowanie tych malarzy sztuką p r y m i t y w n ą — g ł ó w n i e a f r y k a ń s k ą — w i ą ż ą c e się j e d n o c z e ś n i e z tworze­ niem w ł a s n y c h kolekcji, znalazł s w ó j silny w y r a z w ich twórczości, w szukaniu nowych r o z w i ą z a ń kolorystycznych i formalnych, i z o s t a w i ł stały ślad w historii rozwoju malarstwa francuskiego. N a w y s t a w i e p o k a z a n o ł ą c z n i e 158 e k s p o n a t ó w , g ł ó w n i e r z e ź b i m a s e k , z czego w i ę k s z o ś ć r e p r e z e n t o w a ł a A f r y k ę (82 szt.), z w ł a s z c z a w y b r z e ż e z a c h o d n i e i K o n g o , reszta z a ś ludy A m e r y k i i Oceanii. W ś r ó d p r z e d m i o t ó w z obszaru A m e r y k i z n a j ­ d o w a ł y s i ę p r z e p i ę k n e okazy sztuki kultur przedkolumbijskich, s i ę g a j ą c e dla Peru o k r e s u 1300—1500 l a t п . е., d l a s z t u k i z a ś m e k s y k a ń s k i e j o k r e s u p r z e d k l a s y c z n e g o i k l a s y c z n e g o (m. i n . z b i ó r H e n r y M o o r a ) . W ł ą c z e n i e t y c h p r z e d m i o t ó w do z e s p o ł u „ s z t u k i p r y m i t y w n e j " o pochodzeniu raczej w s p ó ł c z e s n y m m o ż e o c z y w i ś c i e b u d z i ć z a s t r z e ż e n i a (podobnie j a k u m i e s z c z e n i e w nim paru eksponatów japońskich), p r z y j ą ć je w i ę c raczej trzeba za p e w n ą g r u p ę p o d p o r z ą d k o w a n ą z p r z y c z y n natury o r g a n i z a c y j n e j n a c z e l n e j idei w y s t a w y . O b i e k t y z o b s z a r u M e l a n e z j i o d z n a c z a ł y się w y s o k i m i w a l o r a m i p l a s t y c z n y m i i c z ę s t o k r o ć s t a n o w i ł y formy rzadko spoty­ kane nawet w d u ż y c h muzeach europejskich. Podkreślić należy, że inicjatywa Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Człowieka s t a n o w i ł a godne u w a g i w y j ś c i e poza z b i o r y m u z e a l n e i p r z y o g r o m n y m n a k ł a d z i e pracy dała w rezultacie zgromadzenie dzieł sztuki o d u ż e j randze artystycznej. D z i e ł a te j a k o z n a j d u j ą c e s i ę w r ę k a c h p r y w a t n y c h z n a n e b y ł y j e d y n i e w ą s k i e m u k r ę g o w i osób, w y s t a w a zaś u m o ż l i w i ł a szerokiemu o g ó ł o w i ich o c e n ę i zrozumie­ nie m o ż l i w o ś c i i n s p i r a c j i a r t y s t y c z n y c h d l a w s p ó ł c z e s n e g o a r t y s t y . C a ł o ś ć w y s t a w y opracowano ś r o d k a m i bardzo o s z c z ę d n y m i , w i ę k s z o ś ć przed­ m i o t ó w p o z o s t a ł a nie o s ł o n i ę t a , o ś w i e t l e n i e c z ę s t o punktowe, s k u p i a j ą c e uwagę widza, kolory tła w y ł ą c z n i e czarne i białe. B r a k j a k i c h k o l w i e k n a p i s ó w , eksponaty o z n a c z a n o j e d y n i e n u m e r e m p o r z ą d k o w y m , osobna z a ś l i s t a (folder) z b i o r u z a w i e r a w y k a z p r z e d m i o t ó w z p o d a n i e m p o c h o d z e n i a , c h r o n o l o g i i (o i l e b y ł o to m o ż l i w e ) o r a z n a z w i s k a w ł a ś c i c i e l a . W y d a n y z o s t a ł r ó w n i e ż d u ż y k a t a l o g ze wstępem G. Picona i J . Laude'go, z a w i e r a j ą c y rozmowy z a r t y s t a m i oraz omówienie w s z y s t k i c h p o k a z a n y c h o b i e k t ó w i i c h fotografie. Barbara Kohutnicka �