https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9e7077e464a092977b7ed7da9aae1194.pdf 89c92053fd417e3cf8d51edd023b54e4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4367 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Subject The topic of the resource malarstwo ludowe Albiczuk, Bazyli (1909-1995) - malarz ludowy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4063 Title A name given to the resource Prawdziwym pięknem jest natura (o twórczości malarskiej Bazylego Albiczuka) /Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31 z.1 ; s.29-38 Creator An entity primarily responsible for making the resource Olędzki, Jacek Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 1 Jacek Olędzki PRAWDZIWYM PIĘKNEM JEST NATURA (0 TWÓRCZOŚCI MALARSKIEJ BAZYLEGO ALBICZUKA) 1 0 indywidualności artysty należałoby powiedzieć na wstępie jego własnymi s ł o w a m i . O t o w j e d n y m z p i s m w r u b r y c e Sami J u ż z tej k r ó t k i e j w y p o w i e d z i A l b i c z u k a rysuje się w y r a z i ś c i e jego o s o b o w o ś ć o g ł ę b o k i c h k o n f l i k t a c h dowanym rzeźby, m u z y k i i m a l a r s t w a o d c z u w a ł e m o d n a j m ł o d s z y c h jego s ł o w a , k t ó r e m a j ą w a ż n e znaczenie dla zrozumienia t w ó r ­ 1 lat. poczuciu n a j p o w a ż n i e j s z y c h w e w n ę t r z n y o h , rozbu­ o sobie pisze: „ S z c z ę ś c i e z n a l a z ł e m w ogrodzie. S k ł o n n o ś c i do spraw otycznyoh. Oto Jeszcze przed w o j n ą , p r a c u j ą c w r o l n i c t w i e ( u r o d z i c ó w z t r o j ­ czości i o s o b o w o ś c i tego z a d z i w i a j ą c e g o a r t y s t y : „(...) p o c z u ł e m giem r o d z e ń s t w a — J.O.), t y m i u p o d o b a n i a m i w s t r ę t do prac z a r o b k o w y c h ... — i dalej — ... s t o c z y ł e m się do p r z e p l a t a ł y się moje każdo wolne niedziele i ś w i ą t e c z n e chwile. Czasem coś w y ­ r z e m i o s ł a " . Słowo „ s t o c z y ć s i ę " nadaje t u rzeźbiłem, coś n a m a l o w a ł e m (zazwyczaj przedstawienia ptaków stwierdzeniu autora. „ O g a r n ę ł o mnio z n u ż e n i e , z n i e c h ę c e n i e do — J.O.), a najczęściej g r a ł e m na skrzypcach (do d z i ś dwie p a r y wszystkiego". I m o ż n a b y s k o ń o z y ć na t y c h w y z n a n i a c h a r t y s t y . skrzypiec z n a j d u j ą się w jego d o m u — J.O.). N a w e t w l a t a c h Ale nie. A l b i c z u k nie k r ę p u j e się p o w i e d z i e ć rzeczy s p r a w i a j ą c e j mego uczestniczenia k a ż d e m u o g r o m n ą t r u d n o ś ć . S ł o w a , że „ u g r z ą z ł w na [ r o n t a c h (drugiej w o j n y ś w i a t o w e j — szczególną wymowę śmietniku, J.O.), w okopach nie r o z s t a w a ł e m się z o ł ó w k i e m i k a w a ł k i e m j a k i sam sobie s t w o r z y ł " , w y p o w i a d a z c a ł ą n a t u r a l n o ś c i ą , bez papieru. f a ł s z y w e g o w s t y d u , k r ę p o w a n i a się czy maskowania. Po wojnie s p r ó b o w a ł e m m a l a r s t w a zarobkowego, j a k o u c z e ń Z cytowanej n a w s t ę p i e w y p o w i e d z i w y n i k a j ą jeszcze inno mistrza przy o d n a w i a n i u k o ś c i o ł ó w wiejskich (wszystkie w n a j ­ w n i o s k i . C h o c i a ż A l b i c z u k od l a t wczesnej m ł o d o ś c i r y s o w a ł i m a ­ bliższej okolicy B i a ł e j Podlaskiej — J.O.). P o t e m malowałem sam. Myśl o zyskach, k l i e n t a c h , d u ż y c h z a m ó w i e n i a c h staczać mnie do r z e m i o s ł a (to i p ó ź n i e j s z e zaczęła podkreślenia lował, nie r o z s t a w a ł się w n a j c i ę ż s z y c h chwilach z o ł ó w k i e m i pa­ pierom — m u s i a ł p r z e j ś ć d ł u g ą i u c i ą ż l i w ą d r o g ę , n i m u z y s k a ł r o z g ł o s w k r a j u i za g r a n i c ą . w wypowiedziach a r t y s t y moje — J.O.) i s z a b l o n ó w . Pejzaże, O d m ł o d o ś c i g r a ł t e ż n a skrzypcach. G r a ł dla siebie, ale i na obrazy ś w i ę t y c h , p o r t r e t y , m a k a t y oddalały zabawach. T a k o t y m m ó w i p r z y b y ł e j dziennikarce: „ N a t y c h i m a k a t k i mnie od prawdziwego p i ę k n a . O d d a l a ł o m n i e to od prawdziwego zabawach g r a ć t o k a t o r g a b y ł a m o j a . B o j a l u b i ę g r a ć dla siebie, piękna, j a k i m jost n a t u r a . P o c z u ł e m t ę s k n o t ę za i n n y m t w o ­ ale nie n a zabawach. G r a ł e m na skrzypcach. L u b i ł e m skrzypce. rzeniem i coraz bardziej o g a r n i a ł o m n i e z n u ż e n i e , z n i e c h ę c e n i e T a k p o l u b i ł e m , że m u s i a ł e m n a u c z y ć się g r a ć . Skrzypce, zdaje się do wszystkiego, co dotychczas m a l o w a ł e m . W y d a w a ł o m i s i ę , ż e dla m n i e , że jest k r ó l o w ą i n s t r u m e n t ó w w s z y s t k i c h m u z y c z n y c h . ugrzęzłem w ś m i e t n i k u , j a k i sam sobie s t w o r z y ł e m . (...) G r a m jeszcze ". wstręt do w y k o n y w a n y c h na zamówienie Poczułem portretów, 2 róż, D l a A l b i c z u k a n a t u r a : r o ś l i n n o ś ć , k w i a t y , k r z e w y , drzewa, jeleni ( w dalszej części t e k s t u C z y t e l n i k znajdzie d o w o d y po­ p t a k i , a t a k ż e wiatr, śnieg, zmiany p ó r roku, chmury, kształty twierdzające te s ł o w a — J.O.). r o ś l i n i wszelkich najosobliwszych k w i a t ó w , nade wszystko słońce prawdziwe- oraz g w i a z d y — t o w a r t o ś c i naczelne. W a r t o ś c i , k t ó r y m nadaje g o. Z n a l a z ł e m je w s w o i m ogrodzie i w 1965 r o k u w y d a ł e m pier- znaczenie moralne, z k t ó r y m i u t o ż s a m i a c a ł k o w i c i e sens swego ist­ szy »OGPvOD «, a n a s t ę p n i e c a ł y c y k l o t y m temacie, w l a t a c h nienia. Z w r ó ć m y na t o u w a g ę — t o p r z y r o d a , n a t u r a , a nie ludzie, Z a c z ą ł e m s z u k a ć p o w r o t u do p i ę k n a 1966—1968. D r u g i m ó j p r z e ł o m t o r o k 1971, k i e d y w y s z e d ł e m z k t ó r y m i się nie p r z y j a ź n i , wyznacza w a r t o ś c i , k t ó r y m i się kie­ z ogrodów w szersze przestrzenie ruje w ż y c i u i k t ó r y c h w y r a ż e n i e u z n a ł za swe p o s ł a n n i c t w o . o t a c z a j ą c e g o świata. Moim nauczycielem i m i s t r z e m jest i b y ł a n a t u r a . " mnie W m i e j s c o w o ś c i D ą b r o w i c a M a ł a , gdzie żyje od urodzenia, u r z ą d z i ł o g r ó d , j a k i t r u d n o s p o t k a ć w k r a j u , a nawet w p a r k a c h 29 �I I . 1. B a z y l i A l b i o z u k , D ą b r o w i c a M a ł a , w o j . bialskopodlaskie. I I . 2, 3. B . A l b i c z u k i jogo „Ogrody" p i e l ę g n o w a n y c h przez zawodowych o g r o d n i k ó w . N i e jest t o d u ż y n y m , n i c z y m nie z w i ą z a n y m w znaczeniu m a t e r i a l n y m . One są o g r ó d , ale znajduje się w n i m blisko 300 r z a d k i c h g a t u n k ó w r o ś ­ p r a w d ą , ale i n n i n i m i g a r d z ą , n i s z c z ą . A n a j w y ż e j cenią kwiaty l i n , p i e l ę g n o w a n y c h z czułością i . z w i e l k ą z n a j o m o ś c i ą sztuki „ d u b e l t o w e " , a jeszcze bardzioj przywiezione z Czech l u b Ameryki ogrodniczej. O walorach r o ś l i n z jego ogrodu ł a t w o p r z e k o n a ć się r ó ż n e t a k i e sztuczne..." A b y z a k o ń c z y ć rejestr r o ś l i n znajdujących p a t r z ą c na obrazy, k t ó r e r e p r o d u k u j e m y w t y m szkicu. się w ogrodzie A l b i c z u k a , d o d a j m y , że m a o n w n i m za drogio A oto k i l k a szczegółów o jego rozeznaniu, w i e d z y i w y r a f i n o ­ p i e n i ą d z e k u p i o n y cis, j o d ł ę k o n k a r s k ą , wrzosiec, przebiśniegi, wartością: przylaszczki, k a c z e ń c e (o n i c h m ó w i „ t o m o j a ś w i ę t o ś ć " ) , pry- „ M n i e nie interesuje barwa, lecz k s z t a ł t y . B o t o jest prawda. D l a ­ m u l e , fiołki z ł ą k . „ T o t e ż m ó j n a j d r o ż s z y k w i a t — dodaje — bo tego nie cenię sobie r ó ż szlachetnych, one m n i e się nie n a d a j ą do k w i t n i e przez 40 k o m p o z y c j i w obrazach. Cenię natomiast różę d z i k ą , t o jest po­ N a t o m i a s t o narcyzach, k t ó r e w i d z i a ł e m w jego ogrodzie, gdy ezja... b y ł e m t a m w m a j u , a r t y s t a w y r a z i ł s i ę , ż e l u b i je, ale nie traktuje w a n i u w u k a z y w a n i u tego, co jest m u n a j w y ż s z ą Kocham dereń. Kształty s ą konieczne do zadowolenia. d n i . T o m o j a s t a ł a dekoracja poduszkowa". L u b i ę m a k i , chociaż s ą z b y t n i o czerwone, ale m a j ą k s z t a ł t i dla­ ich j a k o „ r e l i k w i e " . P o w t ó r z y ł p r z y t y m , ż e ceni w istocie tylko tego m a l u j ę je w i ę k s z e n i ż n a l e ż y , bo chodzi m i o pokazanie i c h byliny, kwiaty łąkowe i leśne. niezwykłej natury, delikatności, delikatności k w i a t ó w polnych T r u d n o c o ś d o d a ć do t y c h słów. A l b i c z u k jest wyjątkiem — b y l i n . Bo nade wszystko cenię b y l i n y , k w i a t y z ł ą k , k w i a t y , w ś r ó d a r t y s t ó w o charakterze l u d o w y m , k t ó r y u m i ł o w a ł to, czego k t ó r y c h i n n i nie c e n i ą , n i s z c z ą , a s ą najcenniejsze, n a j d e l i k a t n i e j ­ nie ceni ś r o d o w i s k o , z k t ó r e g o się w y w o d z i . sze, prawdziwe. Nasze rodzime. Co j a sobie cenię dalej — fioletowe karpackie, dzwonek l e ś n y , g i p s ó w k ę b i a ł ą , naparstnice, 3 Oto fragment l i s t u z 5.1.1966 r. do Aleksandra Jackowskiego : ostróżki, „ P a ń s k i l i s t p r z e r ó s ł moje marzenia i w z b u d z i ł w i a r ę w twórcze dziewanny, zawilce; n a g i e t k i l u b i ę , ale t o nie b y l i n y , t a k samo siły, k t ó r e czuję, że nie z a w i o d ą T y c h , k t ó r z y docenili m o j ą pracę. piwonio i szlachetne r ó ż e . . . J a k p a s ł e m k r o w y w d z i e c i ń s t w i e , t o Jestem niezmiernie r a d , że m ó j w y s i ł e k n a p o l u malarstwa zna­ z ż y ł e m się z b y l i n a m i , d z i k i m i ł ą k a m i — k t ó r y c h dzisiaj j u ż nie l a z ł t a k zaszczytny o d d ź w i ę k w N a j w y ż s z y m autorytecio Kraju m a — r o s ł y t a m w ł a ś n i o zawilce, r z e ż u c h a , r ó ż n e f i r l e t k i , i r y s y , j a k i m jest Polska A k a d e m i a N a u k ... M a m n a d z i e j ę , że może lelyje, a t a k ż e wiele i n n y c h , k t ó r y c h j u ż nie w s p o m n ę . . . Co do przez w p ł y w Waszego a u t o r y t e t u wreszcie z n a j d ę j a k i e ś zrozu­ drzew, to nie cenię sobio t a k owocowych, j a k n p . ś w i e r k i , j o d ł y , mienie u w ł a d z t e r e n o w y c h i b ę d ę m ó g ł w lepszoj sytuacji i tych j a r z ę b i n y , a najbardziej to c h y b a brzozy. S ą ludzie, k t ó r z y po­ t r u d n o ś c i (jakie m i a ł A l b i c z u k — J.O.) p o ś w i ę c i ć czas i swoje t r a f i ą zniszczyć b r z o z ę (bo szkodzi uprawie z b o ż a — J.O.) albo t w ó r c z e ś w i e r k , bo toż do niczego i w zamian p o s a d z i ć . . . w i ś n i ę ! ( p o d k r e ś l e n i e moje — J.O.). W t y m s a m y m liście autor pisze d u ż o drzew dekoracyjnych, k t ó r e nie d a j ą ż a d n y c h Hoduję „korzyści", t a k i c h , j a k w i ś n i e czy u l ę g a ł k i . . . W p r o w a d z a m do ogrodu i do swoich o b r a z ó w b y l i n y , b o je lubię. To są k w i a t y prawdzi­ we, one u s z l a c h e t n i a j ą c z ł o w i e k a , one c z y n i ą o z ł o w i e k a swobod­ .30 siły dla K r a j u — P i ę k n a — Sztuki" o swoich fascynacjach „ n a t u r ą z i e l o n ą , r ó ż n o r o d n ą , b u j n ą i kwit­ n ą c ą , p r z e s t r z e n i ą nieba w r ó ż n y c h odcieniach". Z l i s t u pisanego do tego samego adresata w p a r ę miesięcy po p o p r z e d n i m : „ P a ń s k i e zainteresowanie » O g r o d e m « , k t ó r y oboe- �nie (jost) w B r a t y s ł a w i e , zrodziło we innie m y ś l „(...) Najgorsze jest t o , że d u ż o czasu i w y s i ł k u z a b i e r a j ą m i namalowania wr. 1966—1967 8 o b r a z ó w tego rodzaju, k t ó r o w całości s t a n o w i ł y ­ obrazy, j a k i e m u s z ę m a l o w a ć by całą „ g a m ę " p i ę k n a r o ś l i n n e g o , z m i e n i a j ą c e g o mego się w porę skromnego bytu za p i e n i ą d z e dla p o d t r z y m a n i a materialnego". A r t y s t a nie wspomina każdego miesiąca, od wzbudzonego ż y c i e m k w i e t n i a do zamie­ przez s k r o m n o ś ć , ile go kosztuje u t r z y m a n i e ogrodu, r e m o n t do­ rającego listopada. T a k ą „ k o l e k c j ę " odcieni m i e s i ą c ó w w świecie m u , zdobywanie farb, p ł ó t n a , b l e j t r a m ó w , p ę d z l i i r a m . ,,(...) Ma­ roślinnym zamiaruję mieć u siebie", ( p o d k r e ś l e n i e moje luję p r z e w a ż n i e z fantazji, pracowni przechowuje — m i m o o g r o m n y c h z a k u s ó w na jogo że o to „ O g r o d y " z a b i e g a j ą muzoa, B H Z „ D e s a " , kolekcjonerzy, odpowiadających kolejnym miesiącom na wiejskiej n a t u r y . O g r o d ó w nie prace — 12 o b r a z ó w , m a l u j ę motywy — J.O.). D o d a ć t u m o ż n a , że a r t y s t a d o t r z y m a ł s ł o w a : w swojej s p r z e d a ż " . D o d a j m y w t y m miejscu, o f e r u j ą c n a j w y ż s z e ceny. P r o s z ą go o s p r z e d a ż osoby, z k t ó r y m i A l b i c z u k p o w i n i e n się l i c z y ć , j a k c h o ć b y miejscowy proboszcz. w roku! A oto wyznanie pisane w s t y c z n i u 1967 r . : „ J a się z Panem zgadzam. B y ł e m sam niezadowolony niebem i g ó r n ą częścią ob­ razu. Widziałem, że ten b ł ę k i t z a ć m i e w a k o l o r y k w i a t ó w , a gałęzie drzow p r z y p o m i n a ł y j u ż nieraz powtarzano obrazy jarmarczne. Ale zmieniać obawiam się, g d y ż nie m i a ł e m w swojej w y o b r a ź n i ani w rzeczywistości czegoś, co b y d a ł o (mi) p e ł n e zadowolenie ... Ale udało m i się p r z e ł a m a ć te przeszkody częściowo i w i e r z ę , że je ostatecznie u s u n ę . N a to p o t r z e b n y jest czas i s p o k ó j , a tego A l e A l b i c z u k maluje „ O g r o d ó w " niewiele, s p r z e d a ł z ż a l e m k i l k a , gdy nie m ó g ł j u ż o d m ó w i ć . „ O g r o d y " m a l o w a ł przez t r z y l a t a , p ó ź n i e j o d c z u ł p o t r z e b ę z m i a n y t e m a t y k i . P i s a ł w k o ń c u 1968 r . : „(...) N a a r e n ę mojej w y o b r a ź n i z n i e u g i ę t ą siłą w c i s k a j ą się P O L A i Ł Ą K I . I c h p i ę k n o i u r o k , j a k i w i d z ę , odczuwam i prze­ żywam, p r z e s z ł y do m o i c h m y ś l i i nie u s t ę p u j ą „Ogrodom". T o s p o w o d o w a ł o p o d koniec tego r o k u pojawienie pierwszego obrazu, k t ó r y z a t y t u ł o w a ł e m „ P o l e " . J e ż e l i w „ O g r o d a c h " nio b y ł o miejsca dla „ n i e b a " , t o ono w obrazie „ P o l e " z n a l a z ł o s w ó j brak m i " . triumf. Wcześniej jeszczo, bo w 1966 r o k u , przed Ś w i ę t a m i B o ż e g o Narodzenia Albiczuk s k ł a d a j ą c ż y c z e n i a swemu przyjacielowi, pisał, co n a s t ę p u j e : „ W g r u d n i u z r o b i ł e m obraz jeden dla pie­ niędzy i szkicowalom c a ł y c y k l n o w y c h o g r o d ó w ( d o d a ć t u n a l e ż y , że szkic reprodukowany obok ( i l . 17) jest s z c z e g ó ł o w y m rozplano­ N i e ł a t w o m i się t o u d a ł o , bo z a c z y n a ł e m o d nieba... W m o i c h „ P o l a c h " nie t y l k o d o m i n u j ą zadumane k ł o s y , alo znaj­ d u j ą sobie p r z y n i c h miejsce p i ę k n e b y l i n y . . . Ż a l m i , że wiele z t y c h r o ś l i n z n i k n ę ł o , że nie w i d z ę i c h nigdzie. Gdzie m o ż n a joszczo s p o t k a ć niebiesko k w i t n ą c e niebieskie i r y s y z m i ł y m za­ pachem albo k r e m o w o - b i a ł e , silnie p a c h n ą c e s t o r c z y k i ? " waniem kompozycji dzieła i ustaleniem r ó w n i e d o k ł a d n y m u ż y ­ I tych do poszczególnych d e t a l i b a r w i s p o s o b ó w k ł a d z e n i a f a r b y jeszczo na koniec wyznanie z 1974 r o k u : ,,(...) Teraz nie — J.O.), w czym t r a f i ł e m na p o w a ż n e t r u d n o ś c i . M u s i a ł e m k i l k a m a l u j ę . Jest n i e z b ę d n y m dla m n i e o b s e r w o w a ć N a t u r ę . A l e p r z y ­ dni poświęcić na szukanie, m y ś l e n i e , j a k o d r o d z i ć n a t u r ę i m o j ą j a z d siostry i szwagra na m i e s i ą c bardzo m i przeszkadza. P o m i m o (o niej) w y o b r a ź n i ę . 15 X I I — 20 X I I u d a ł o m i się u s u n ą ć łu­ t y c h p r z e s z k ó d w drugiej polowie tego m i e s i ą c a ( V I I ) b ę d ę po dzącą zasłonę naturalistyczno - f o t o g r a f i c z n ą , trosze w g ł ę b i ć się i w y ­ malował". Co z ł o ż y ł o się na o d r ę b n o ś ć i w y j ą t k o w o ś ć a r t y s t y ? S p r ó ­ czuć nowe elementy P i ę k n a N a t u r y . . . C y k l o g r o d ó w l e ż y m i n a sercu. Zgadzam się z Panem. N I E M I A Ł E M R A C J I . T a k . E f e k t b u j m y o d p o w i e d z i e ć na t o p y t a n i e . Rodzico A l b i c z u k a b y l i pra­ (artystyczny — J.O.) nie w (podkr. — J . O . ) , lecz w o s ł a w n y m i . M i e l i czworo dzieci, z k t ó r y c h o p r ó c z naszego ar­ w samym obrazie... P r z e s y ł a m serdeczne pozdrowienia i Najlepsze t y s t y żyje jeszcze t y l k o jego siostra. Czasami się s p o t y k a j ą , ale, sumie jak Noworoczne Ż y c z e n i a . " twierdzi, „nudzi go", utwierdzając w starokawalerstwie, w ż y c i u z dala o d r o d z i n y . Rodzice z a j m o w a l i się r o l n i c t w e m I już w t y m miejscu m o ż n a b y ł o b y z a k o ń c z y ć c y t o w a n i e i h o d o w l ą . M i e l i 20 m ó r g ziemi. D o m r o d z i n n y z a c h o w a ł się do wybranych f r a g m e n t ó w l i s t ó w A l b i c z u k a , ale niechaj C z y t e l n i k dzisiaj. W d o m u t y m A l b i c z u k m a p r a c o w n i ę , n i e z a l e ż n i e o d wybaczy m i m o j ą n a d g o r l i w o ś ć . Niechaj s k r o m n y m u s p r a w i e d l i ­ wieniem będzie t o , że w t y c h dalszych fragmentach o d n a j d u j e m y jeszcze bardziej f r a p u j ą c e s z c z e g ó ł y z w i ą z a n e z procesem czym a r t y s t y spod B i a ł e j 3 twór­ Podlaskiej Oto zdanie z l i s t u pisanego w s t y c z n i u 1967 r o k u : „ W z i e l e m się za ogrodowe b y l i n y , a s t r y i p o ż ó ł k ł y asparagus. T o k o c h a m . Chociaż s u b t e l n ą p o e z j ę o d c z u w a m nie w o g r o d o w y c h b y l i n a c h , lecz w bylinach i t r a w a c h d z i k i c h na ł ą k a c h i polanach leśnych i brzogach rzek nie d o t n i ę t y e h l u d z k ą „ t e c h n i k ą " . . . W moim ogrodzie z r o b i ł e m „ w y s e p k ę " b y l i n i t r a w , j a k i e s ł u ż ą m i za w z ó r do malowania... Często w i d z ę we ś n i e oryginalne i n i e z w y k l e p i ę k ­ ne byliny, j a k i c h nie s p o t y k a m t u w r z e c z y w i s t o ś c i . M y ś l ę z t a ­ kich k w i a t ó w n a m a l o w a ć obraz. T o b ę d z i e p r a w d z i w y twórczy sno- o b r a z " (podkr. — J.O.). ,, W Ogrodzie — VI ( p r o s z ę z w r ó c i ć u w a g ę , ż e a u t o r k a ż d y ze swoioh „ O g r o d ó w " oznacza l i c z b ą m i e s i ą c a — J.O.) p o w z i e ł e m temat z czerwcowej p o r y — bujnego zieleni i k w i a t ó w . R o ś l i n y w y ­ brałem t y l k o te, k t ó r o (są) m i znane i n o s z ą n a z w ę : Są one dekoracyjne, ale u l i s t n i e n i e m bardzo BYLINY. „plastyczne"... (Wydaje się, że fascynacja a r t y s t y o w y m i b y l i n a m i nie odnosi się wyłącznie do i c h w a l o r ó w k w i e t n o - p l a s t y c z n y c h . S ą d z ę , ż e s ą one dla niego c z y m ś s y m b o l i c z n y m , z n a k i e m czasu m i n i o n e g o , byłego, chwil, z k t ó r y m i ł ą c z y najlepsze wspomnienia, ra­ dość dojrzewania, m ł o d o ś c i , d z i e c i ń s t w a ) . D o Ogrodu — VI w p r o ­ wadziłem m a l u n k i p t a k ó w — w i l g ę i p o k r z y w k ę za ich m i ł y ś p i e w w czerwcu 1966 r o k u , w czasie m o i c h w s t ę p n y c h prac do tego tematu... J o ż e l i (zaś) wejdzie do mojego obrazu p o s t a ć l u d z k a , to t y l k o t a , k t ó r a o d w i e d z i ł a m n i e w czasie m e j (Obraz z t ą „ n i e s z c z ę s n ą " p o s t a c i ą w ż y c i u artysty depresji..." odnajdzie Czytelnik w t y m ż e s z k i c u ; obraz ukazuje k o b i e t ę w ogrodzie oraz inną jeszcze w e r s j ę tego t e m a t u , p o r t r e t tej samej k o b i e t y — J . O . ) . 31 �skromnego p a w i l o n u zbudowanogo z p ł y t p i l ś n i o w y c h , w k t ó r y m przechowuje prace i p r z y j m u j e g o ś c i . K i e d y b y ł dzieckiem, p a s a j ą c k r o w y — podobnie j a k wielu w i e j s k i c h c h ł o p c ó w — r z e ź b i ł p t a k i i z w i e r z ę t a oraz, co zdarzało się r z a d k o , r y s o w a ł , m i ę d z y i n n y m i r ó w n i e ż p t a k i i l u d z i . W okre­ sie m i ę d z y w o j e n n y m , po ś m i e r c i r o d z i c ó w , z a n i e c h a ł prac gospo­ darczych i u t r z y m y w a ł się z prac o charakterze „artystycznym". P o d b a r w i a ł obrazy „ ś l u b n e " , p o r t r e t y ż o ł n i e r z y w r a c a j ą c y c h ze s ł u ż b y . W t y m czasie z a p r z y j a ź n i ł się z d z i e w c z y n ą wiolkiej urody, m a l a r k ą . P r z y j a ź ń ich nie t r w a ł a j e d n a k d ł u g o . R o z s t a l i się. Jak m ó w i A l b i c z u k : „ W mojej p r a c y konieczne jest skupienie i całko­ w i t a w o l n o ś ć " . S t ą d do dzisiaj — zgodnie ze s w y m i żelaznymi p r z e k o n a n i a m i — jost c z ł o w i e k i e m w o l n y m , i t o nio t y l k o w ka­ tegoriach serdecznych, ale r ó w n i e ż i n n y c h , o c z y m b ę d z i e mowa dalej. W czasie w o j n y d o s t a ł się do Z w i ą z k u Radzieckiego. Jako saper z o s t a ł w c i e l o n y do wojska i b r a ł u d z i a ł w w i e l u operacjach w o j e n n y c h . P o z n a ł j ę z y k r o s y j s k i i c z y t a ł w oryginale dzielą Lermontowa, Niekrasowa, Tołstoja, albumowe wydawnictwa 0 sztuce, z w ł a s z c z a o w i e l k i c h r e a l i s t a c h : R i e p i n i e , Orłowie i in. (ale nie w i d z i w tej t w ó r c z o ś c i swego w z o r u , t o „ s z t u k a społecz­ na" — mówi). N a j w i ę c e j j e d n a k sobie ceni inne k s i ą ż k i przywiezione do k r a j u po w o j n i e , j a k n p . Świat w obrazach, J o h n a L . Stoddarda, w y d a n y we L w o w i e oraz k s i ą ż k i o r o ś l i n a c h , z i o ł a c h leczniczych, grzybach. Są to przeważnie w y d a w n i c t w a niemieckie sprzed ostatniej w o j n y . T e m a t y k a p r z y r o d n i c z a interesuje go bardzo, obecnie c z y t a Tadeusza G o r c z y ń s k i e g o Rośliny I s a n i n a Osnowy botaniki. muje częsty użytkowe o O d L u d w i g a Z i m m e r e r a (z k t ó r y m u t r ; kontakt) otrzymał kilka i n n y c h jeszcze książek 1 a l b u m ó w o r o ś l i n a c h , k t ó r e bardzo sobie ceni. N i o interesuje go natomiast z u p e ł n i e m a l a r s t w o „ n a i w n e " . O d Aleksandra Jac­ kowskiego o t r z y m a ł bogato i l u s t r o w a n e k a t a l o g i wystaw, w któ­ I I . 4. В . A l b i c z u k , szkic r y s u n k o w y z 1953 r. r y c h b r a ł y u d z i a ł jego prace — z Triennale s z t u k i naiwnej w Bra­ t y s ł a w i e i Zagrzebiu. M a te k a t a l o g i , alo nie l u b i toj sztuki, nie u w a ż a z r e s z t ą siebie za „naiwnego". Natomiast najważniejszą П . б. B . A l b i c z u k , Portret, ol./pł., 5 3 x 3 9 c m . 1955. p o z y c j ą w jego b o g a t y m księgo­ zbiorze jost P i o t r a L a v o d a n a Historia sztuki ( W r o c ł a w 1954). Ciekawe s ą u w a g i zapisane na marginesach k s i ą ż k i , wypisy z tek­ stu dzieła: „ D o s k o n a ł y rozsądek u n i k a wszelkiej skrajności... P r a w d z i w a sztuka nie m o ż e b y ć a n i p a t r i o t y o z n a , ani narodowa, ani nacjonalistyczna, j a k t e ż szowinistyczna, lecz ogólnoludzka (powinna z a c h w y c a ć c z ł o w i e k a n i e z a l e ż n i e od jego narodowości)." Ceni t e ż k s i ą ż k ę L u d w i k a G o ś c i ń s k i e g o Rozstanie (Katowice 1971), b . k s i ę d z a , k t ó r y d u ż o z kościołem p o d r ó ż o w a ł i utracił w i a r ę . B l i s k a m u jest d o c i e k l i w o ś ć i pasja, z j a k ą autor szuka p r a w d y . I n n y m d z i e ł e m , k t ó r e w y w a r ł o w p ł y w na a r t y s t ę , jest — Aleksandra K r a w c z u k a Mity, mędrcy, polityka (Warszawa 1975). L e k t u r y t e t ł u m a c z ą wiele, w i ą ż ą c się z doświadczeniami ż y c i o w y m i a r t y s t y i k o n t a k t a m i z l u d ź m i o szerokich horyzontach m y ś l o w y c h i e t y c z n y c h ( L . Z i m m e r e r ) . „ J e s t e m w o l n y — mówi 0 sobie — wolnej m y ś l i . Interesuje m n i e k a ż d a religia, chociaż nie c h o d z ę m o d l i ć się do ż a d n e g o k o ś c i o ł a . . . C h o c i a ż w jednym jest m o j a r z e ź b a , baranek na o ł t a r z u , w i n n y c h z a ś obrazy świętych 1 a n i o ł ó w , malowane jeszcze p r z ó d 1960 r. A w ogóle, to powiem p a n u na koniec — dlaczego p a t r z ę na g w i a z d y , na słońce ? Bo tam c h c i a ł b y m r o z w i ą z a ć z a g a d k ę , gdzie jest koniec... Koniec, którego nie m a , a r z ą d z i n i m w kosmosie a b s o l u t n y r o z u m — porządek. I m o ż e jest t o d l a m n i e w a ż n i e j s z e , a n i ż e l i o g r ó d i moje malowanie. B o j a — panie — m a l u j ę , ż e b y nie m y ś l e ć " . A w i ę c ścisła w i ę ź , a n a w e t p o d p o r z ą d k o w a n i e sztuki pro­ blematyce etycznej, filozoficznej. Zacytujemy jeszcze uwagę w p i s a n ą do k s i ą ż k i L a v e d a n a : „ J e s t e m p r z e c i w n i k i e m nienawiści m i ę d z y l u d z k i e j . . . M o i rodzice b y l i p r a w o s ł a w n i , a j a jestem wol­ n y . C e n i ę w y z n a w c ó w wszelkich r e l i g i i , b u d d y s t ó w i muzułma­ nów". A b y pojąć t o w y z n a n i e , trzeba w i e d z i e ć , że w wiosce, w k t ó r e j się nasz a r t y s t a w y c h o w a ł , przez stulecia t r w a ł y okrutne k o n f l i k t y . Dzisiaj nie p o z o s t a ł o j u ż ś l a d u z t a m t y c h czasów, ro­ dzice p r a w o s ł a w n i ż e n i ą swe dzieci z k a t o l i k a m i , cmentarz prawo­ s ł a w n y p o ł ą c z o n o z k a t o l i c k i m . M i n ę ł y w ' de. A l o może tamte, 32 �П. 6. В . A l b i c z u k , Dama w ogrodzie, ol/pł., 6 4 x 4 9 c m . 1967. dawne spory w y p ł y n ę ł y na t o , że B a z y l i A l b i o z u k p o s z u k i w a ł roz­ zawsze w k r a t ę , bez k r a w a t a , nie w k ł a d a go nawet w n i e d z i e l ę . strzygnięcia w kontakcie z w a r t o ś c i a m i najczystszymi, n a t u r a l ­ Jest c z ł o w i e k i e m wielkiej ł a g o d n o ś c i , w r a ż l i w y m i m y ś l ą c y m . Zastanawia nymi, pozbawionymi l u d z k i e j n i e n a w i ś c i . W rozmowie staram się w y j a ś n i ć sobie stosunek m a l a r z a do się nawet n a d rzeczami m a ł o w a ż n y m i . U c z y n n y , ufa n a w e t nie z n a n y m sobie uprzednio osobom. W ruchach raczoj ludzi, jego d o b r o w o l n ą izolację w ś r o d o w i s k u : „ P a n m y ś l i o m i ­ p o w o l n y . N i e m a samochodu, m o t o c y k l a , t y l k o stary rower, k t ó ­ łowaniu — m ó w i — o m i ł o w a n i u b l i ź n i e g o . T a k , t o jest m o r a l n i o , r y m c h ę t n i e i wiele się p o s ł u g u j e . tylko, że bliźni nieraz w y k o r z y s t u j ą czyjś altruizm... Powiem Co l u b i ? Najbardziej — w s c h ó d s ł o ń c a . „ J e s t o n dla mnie — m ó w i — n i c z y m ś w i ą t y n i a . T o jest dla m n i e niedziela, B ó g . więcej, k r a d n ą albo nie o d d a j ą tego, co wzięli (...) Co ja m o g ę p o w i e d z i e ć o pesymistach ? — N i e c h c i a ł b y m b y ć N i g d y w t e d y nie m a l u j ę . W t e d y c h o d z ę , przechadzam ¡5ucham śpiewów ptaków. się, za- nigdy wśród nioh. — A o o p t y m i s t a c h m o g ę p o w i e d z i e ć jedno, t o chwyoony światem. Słucham, są ludzie. I kiedy m a l u j ę , t o c h c ę , ż e b y m ó j obraz w z b u d z i ł u t a ­ szumi w i a t r . M a l u j ę dopiero po p o ł u d n i u , k i e d y się ś c i e m n i a . jak kich ludzi r a d o ś ć " . N a t o m i a s t k i e d y nadohodzi z a c h ó d , t o wszystko m i j a , zostaje ,,— Pan mnie p y t a , co jest w a ż n i e j s z e : „ m i e ć czy b y ć " — p r z y g n ę b i e n i e . I jeśli w ó w c z a s m a l u j ę , to ż e b y nie m y ś l e ć , u k r y ć odpowiadam: B Y Ć . — P y t a m n i e p a n o t r z y n a j w a ż n i e j s z e cechy p r z y g n ę b i e n i e . I d ę s p a ć o dwunastej, pierwszej ... S n ó w p r z e w a ż ­ człowieka dobrogo. O d p o w i a d a m : nie nie m a m . A l e j u ż n a d r a n e m m y ś l ę , co r o b i ć d a l e j " . N i m p r z y s t ą p i do m a l o w a n i a kolejnego obrazu — chodzi, Być t o l e r a n c y j n y m . r o z m y ś l a , m e d y t u j e . Tego ostatniego s ł o w a u ż y w a on sam. Ma­ Mieć czyste sumienie. luje w starej chacie (w k t ó r e j się u r o d z i ł ) , p r z y oknie z w r ó c o n y m No i ż y ć w p r a c y . — Pan mnie p y t a , j a k i e s ą cechy c z ł o w i e k a najgorszego. Odpo­ na północny-zachód. Schyłek dnia, n a d c h o d z ą c y m r o k t w o r z ą — j a k się zdaje — n i e z b ę d n y n a s t r ó j , s t a n skupienia m y ś l i . wiadam : Chytrość, p o d s t ę p , f a ł s z y w o ś ć . N i e zawsze j e d n a k udaje m u się z n a l e ź ć czas. ,,(...) O d po­ ł o w y r o k u 1974 do obeonej c h w i l i jeszcze nic nie n a m a l o w a ł e m FANATYZM. Wykorzystywanie drugiego c z ł o w i e k a (pogarda — J.O.). * Bazyli A l b i c z u k w y g l ą d a t a k : jest s ł u s z n e g o w z r o s t u , c h u d y , — p i s a ł w 1975 r. Obfito deszcze p r z y c z y n i ł y się do t a k i e j przer­ w y . . . D z i u r a w y dach p r z e g n i ł , z a w a l i ł się i u s z k o d z i ł k o m i n . Mój spółlokator ulotnił się..., a j a m u s i a ł e m prowadzić remont... R o b i ł e m wszystko sam. N i e ż a ł o w a ł e m t r u d u swego, c i e s z y ł e m czuprynę m a s i w ą , oczy b ł ę k i t n e , d ł o n i e r o z w i n i ę t e , palce d ł u g i e . się, ż e deszcze w y k u r z y ł y spod jednego dachu ozłowieka, Ma lat 68 ( u r o d z i ł się/r~'"ł909 г . ) , ale w y g l ą d a n a 50. Koszule nosi k t ó r e g o w ó d k a —• a l k o h o l (był) i jest religią i » b o g i e m « " . dla 33 �Sam j e d n a k nie s t r o n i c a ł k o w i c i e o d alkoholu. Czyni to N i g d y i c h j e d n a k nie kopiuje. Przeciwnie. T y g o d n i a m i chodzi j e d n a k u m i a r k o w a n i e . W y p i j a co d z i e ń b u t e l k ę p i w a , za t o nio zamyślony i rozważa, jak p a l i , j a d a bardzo skromnie — g ł ó w n i e m a k a r o n , j a j a , chleb, j a r z y ­ jest dla niego n a j w y ż s z ą w a r t o ś c i ą — ś w i a t n i e p o j ę t y , nieza- ny, popija h e r b a t ą , n a j c h ę t n i e j z c y t r y n ą . k ł a m a n y , radosny, w j a k i pragnie w i e r z y ć i doprawdy wierzy. p r z e d s t a w i ć w ł a s n ą wersję tego, co W s p o m n i a ł e m , że m a l o w a n i e poprzedza n a m y s ł , m e d y t a c j a . W wiosce, w k t ó r e j p a n o s z ą się m a k a t k i jarmarczne (zresztą Co pewien czas p r z e g l ą d a posiadane k s i ą ż k i , z w ł a s z c z a te, w k t ó ­ wielkiej u r o d y — J . O . ) , t w ó r c z o ś ć A l b i c z u k a jest ewenementem. rych znajdują P o m y ś l e ć , c z ł o w i e k t e n c z y t a k l a s y k ó w l i t e r a t u r y , koresponduje 34 się naturalistyczne w i z e r u n k i kwiatów i roślin. �П. 7. В . Albiczuk, Ogród, ol/pł., 6 5 x 5 1 e m . 1969. I I . 8. В . A l b i c z u k , Majowy hymn Słońca przed wschodem, ol/pł., 66x50,5 c m . 1974. II. 9. B . Albiczuk, Ogród, ol./pł., 7 3 x 5 6 c m . 1976. I I . 10. B . A l b i c z u k , Ogród. I I . 11. B . A l b i c z u k , Poranek w lesie z jeleniem na po­ lanie, o l . / p ł . , 65x52,5 c m . 1972. 35 �ii ze znawcami sztuki, s t w o r z y ł sobie p r z y t y m na m a ł y m s k r a w k u z sierści skubanej z k o ń s k i e g o b o k u . Obecnie maluje w ł a s n e j ziemi w ł a s n y ś w i a t , no i cierpi. Cierpi w f a r b a m i , „ T a l e n s a m i " . K o r z y s t a r ó w n i e ż z d o b r y c h pędzli za­ napięciu aktu tworzenia. Wierzy, że natura najwyższym jest najwyższą granicznych. F a r b y i p ę d z l e o t r z y m u j e o d o s ó b i instytucji zain­ teresowanych jego t w ó r c z o ś c i ą . Pracujo t a k : wartością. drogimi na początku — A l b i c z u k k o n t a k t u j e się z i n s t y t u c j a m i i osobami zaintere­ zgodnie z t e m a t e m , c z y l i w i z e r u n k i e m o d p o w i a d a j ą c y m porze sowanymi jego p r a c a m i . A l e co jest z a s k a k u j ą c e . M i m o w i e l k i c h r o k u — „ k ł a d z i e " stosowny p o d k ł a d , jeśli m a t o b y ć lato, to pochwał i namów, p o d k ł a d jest u g r o w y , jeśli z i m a — t o b i a ł a w o s i n y , jeśli jesien­ 0 z dziełami swymi rozstaje się niechętnie. n i e k t ó r y c h z g ó r y m ó w i , że ich nie sprzeda. Zdarza się, ż e ny, to płowofioletowy, jeśli wiosenny, t o jaskrawosoczysto- oddaje je za darmo, gdy jest przekonany, że t a k p o w i n i e n p o s t ą p i ć . zielony. Z a l e ż n i e od t e m a t u maluje odpowiednie rośliny, zgodnie G d y m u s i — sprzedaje zawsze n i e c h ę t n i e . T o go r ó ż n i zdeoydo- z p o r ą r o k u . N a n i e k t ó r y c h obrazach przedstawia p t a k i żyjące wanie od ś r o d o w i s k a , od m a l a r z y m a k a t . O n i s p r z e d a j ą za nie­ w d a n y m czasie, w zimie — gile, w leoie — m a k o l ą g w y itd. wielkie p i e n i ą d z e t o , w co w i e r z ą , ale Maluje precyzyjnie, j a k m i s t r z o w i e ś r e d n i o w i e c z n e g o czy rene­ Albiczuk z obrazami, k t ó r e n a p r a w d ę ceni, nie chce się r o z s t a ć . G d y b y je sprzedał •— m ó w i - p o s t r a d a ł b y d u s z ę . I nie m a p o w o d ó w , b y t e m u oś­ sansowego m a l a r s t w a . A l e najbardziej zachwyca obrazu, jego h a r m o n i j n o ś ć , w y w a ż e n i e p r o p o r c j i kompozycja poszczególnych r o ś l i n - k w i a t ó w . M a p r z y t y m w p r o s t n i e z w y k ł e poczucie koloru. wiadczeniu nie w i e r z y ć . Jest jeszcze jedna p r z y c z y n a , dla której niechętnie roz­ J e ś l i się z w a ż y , że a r t y s t a u k o ń c z y ł t y l k o cztery dawno oddziały staje się n a w e t z m n i e j w a ż n y m i dla siebie p r a c a m i . N i g d y nie s z k o ł y , że ż y j e w ś r o d o w i s k u , gdzie n a j w y ż e j cenione są agresyw­ jest z n i c h c a ł k i e m zadowolony. W c i ą ż u w a ż a , ż e t o , co z r o b i ł , ne w barwie m a k a t k i , oleodruki, o b r a z k i z p o z ł o t k ą o charakterze n a l e ż y p o p r a w i ć . Oto p r z y k ł a d . N a j e d n y m z o b r a z k ó w namalo­ dewooyjnym — w a ł s a m i c z k ę m a k o l ą g w y , ale bez s ł o m k i niesionej do gniazdka. gólnej 1 co się okazuje. A u t o r t r a p i się, ż e b y t ę s ł o m k ę n a m a l o w a ć . k u l t u r z e l u d o w e j , i nie t y l k o I t o t a k j a k „ b y ć p o w i n n a " . N a i n n y m obrazie — „ l i p c o w y m " — tło w środkowej partii wyszło malarzowi, jak twierdzi, wymowy. t w ó r c z o ś ć Bazylego A l b i c z u k a Jest t o t w ó r c z o ś ć bez nabiera szoz precedensu w nas ludowej. L o g i k a o b r a z ó w A l b i c z u k a , k t ó r a uderza j u ż w pierwszym nadto z e t k n i ę c i u z jego p ł ó t n a m i , jest — j a k to s t a r a ł e m się pokazać ciemno. N o i p o s t a n o w i ł t ł o r o z j a ś n i ć . A l e proces dochodzenia — nie t y l k o estetycznego p o r z ą d k u . Jest t o logika, k t ó r a wynika do decyzji t r w a j u ż więcej n i ż 3 t y g o d n i e . N a l e ż y on b o w i e m przede w s z y s t k i m ze sposobu m y ś l e n i a i odczuwania malarza. do Z w r ó ć m y u w a g ę c h o ć b y na d o b ó r k w i a t ó w i r o ś l i n w obrazach. tych wyjątkowych twórców, którzy decyzje artystyczne A l b i c z u k nie maluje r ó ż szlachetnych, bo s ą — twierdzi — jak w a ż ą a ż do przesady. Albiczuk wyhodował ogród, aby przeżywać jego uroki... „ g ł ó w k i k a p u s t y " . N a t o m i a s t c h ę t n i e przedstawia kardiominę, A l e nie t y l k o w t y m celu. G d y w n a s t ę p s t w i e p ó r r o k u zmienia c z y l i r z e ż u c h ę , d z i e w a n n ę , f i r l e t k i oraz i r y s y . One m a j ą „kształt się n a t u r a , zmienia się r o ś l i n n o ś ć w jego ogrodzie — śledzi „ p r a w ­ j a k ś w i e c a " , s ą proste, d o d a j ą u r o k u obrazom. One go wzmac­ d ę p r z e m i a n y n a t u r y " i maluje t a k „ j a k jest n a p r a w d ę " . To n i a j ą . Pisze o sobie w j e d n y m z l i s t ó w : ,,(...) lubię krajobrazy wyznanie a r t y s t y wydaje się n a j w y ż s z y m p r z e s ł a n i e m jego r o z u ­ pagórkowate, mienia p o j ę ć m o r a l n y c h . w obrazach nie m o g ę w y z w o l i ć się z r ó w n i n . W i d a ć jest to przy­ górzyste, lecz nie doliny i nie podmokło. Ale maluje? Przede w s z y s t k i m z n a j g ł ę b s z y m zastanowie­ zwyczajenie p r z e j ę t e z p r a o j o ó w . . . Jeszcze raz powiadam, piękno n i e m , nie dla p i e n i ę d z y , nie n a efekt, nie dla uznania o s ó b , k t ó r e daje n a m zadowolenie w i ę k s z e niż cokolwiek, w i ę k s z e niż CHLEB." Jak sobio m ó g ł b y c e n i ć , nie dla nagrody. D o p r a w d y jest to czło­ wiek w „ p e ł n i n i e z a l e ż n y " — j a k sam m ó w i — w o l n y . O d k i l k u n a s t u l a t maluje wszystkie swoje obrazy n a p ł ó t n i e . • Swoje pejzażo-ogrody ozdabia zależnie od p t a s z k a m i . W p e j z a ż a c h l e t n i c h maluje m a k o l ą g w y , pory roku barwniej­ sze s a m c z y k i i p ł o w o - s k r o m n e samiczki, k t ó r e w dziobie trzymają P o c z ą t k o w o c z y n i ł t o f a r b a m i o l e j n y m i , d o s t ę p n y m i w sklepach s ł o m k ę do u w i c i a gniazda. W obrazach z i m o w y c h oczywiście gile. w B i a ł e j Podlaskiej. M a l o w a ł w ó w c z a s p ę d z l a m i w ł a s n e j r o b o t y W i n n y c h — ukazuje p t a s z k i , o k t ó r y c h nic nie potrafi powie 36 �dzieć, są one dla niego znakiem czy s y m b o l e m n a t u r y , w o l n o ś c i w y p o w i e d z i e ć w n i e p o w t a r z a l n y s p o s ó b swoje doznania i swój — a więc toj wartości moralnej, tej p r a w d y , k t ó r ą ceni n a j w y ż e j . Zaozął Albiczuk m a l o w a ć we wczesnej m ł o d o ś c i , ale dopiero stosunek do ś w i a t a , do p o d s t a w o w y c h p r o b l e m ó w etycznych A b y z o r i e n t o w a ć się w k i e r u n k a c h p o s z u k i w a ń twórczych człowieka. w późnych latach życia s t a ł się t y m , k i m jest. Z ł o ż y ł o się na to wiole przyczyn, l e k t u r y , p r z e m y ś l e n i a , k o n t a k t y z l u d ź m i , A l b i c z u k a , w a r t o m o ż e jeszcze p r z y t o c z y ć k i l k a t y t u ł ó w których ceni. Malarstwo jest dla niego w y r a z e m prac. stosunku do życia, do świata o t a c z a j ą c e g o . D z i ę k i n i e m u i s w y m p r z e m y ś l e ­ niom zdobył coś, co m o ż n a n a z w a ć ładem „ J e s i e ń z l e c ą c y m ż u r a w i o m " , „ L e t n i a noc ze w s c h o d z ą ­ domością norm, k t ó r y m i się w ż y c i u k i e r u j e . twórczość, cym nie­ księżycem", „Poranek w lesie z jeleniem na polanie", „ W r z o s o w a p o l a n k a r a n k i e m w lesie", „ N a r o z d r o ż u " , łatwo znaleźć jej n a j w a ż n i e j s z e ź r ó d ł a . A l e jedno m o ż n a w s k a z a ć bylinowy bez obawy popełnienia b ł ę d u — znaczenie p r z e ż y ć z ł a t m ł o ­ w maju", dości na formowanie się o s o b o w o ś c i a r t y s t y . B a z y l i A l b i c z u k — w czerwcu", „ O g r ó d (a t a k ż e z niebem", „ O g r ó d we w s z y s t k i c h p o z o s t a ł y c h „Ogród kwitnący porach roku, nie w y ł ą c z a j ą c z i m y s ł o t n e j i „ p r a w d z i w e j " — J.O.), „ P o l e " , — syn rodziców p r a w o s ł a w n e g o w y z n a n i a — d o j r z e w a ł w wiosco, „Maj w której miały miejsce w l a t a c h w o j n y b u d z ą c e z g r o z ę wydarze­ nia na tle różnic jego k o r z y s t a z n a z w y „ O g r ó d " . Ale o t o inno n a z w y - t y t u ł y : moralnym, świa­ Niełatwo objaśnić t ę b o g a t ą i n i e z w y k ł ą Oczywiście najczęściej przed wschodem s ł o ń c a " , „ M a j o w y h y m n Słońca przed w s c h o d o m " , „ L o t n i w s c h ó d S ł o ń c a " (autor słowo «slonce» zaw­ narodowościowo-wyznaniowych. sze pisze d u ż ą l i t e r ą , odpowiada t o jego przekonaniom o naj­ Do 1939 r, we wsi zgodnie w s p ó ł ż y l i z a r ó w n o k a t o l i c y , j a k w y ż s z e j w a r t o ś c i s ł o ń c a w ś r ó d wszelkich p r z e j a w ó w n a t u r y — i prawosławni, później z a c z ę ł y się k o n f l i k t y , rozpalone, j a k pisze — J.O.), „ D a m a w ogrodzie", „ L a s " , „ K w i e c i e ń " , „ M a j " oraz Albiczuk, ,,od z e w n ą t r z " . Sam k o n f l i k t ó w t y c h nie b y ł ś w i a d ­ „Kwiaty". kiem, alo gdy wrócił w 1945 r. do rodzinnej w s i , z o b a c z y ł i c h W i e l e z t y c h o b r a z ó w t r u d n o d z i ś o d n a l e ź ć , z n a l a z ł y się skutki. Był joszczo ś w i a d k i o m f a n a t y z m u i w a ś n i m i ę d z y przedsta­ wicielami tej samoj w i a r y . D z i ś r a n y się z a b l i ź n i ł y , n a m i ę t n o ś c i w rękach opadły, wrócił spokój i harmonia w s p ó ł ż y c i a . W ś r ó d 70 r o d z i n a r t y s t ę do sprzedania obrazu. N a szczęście s p o r ą k o l e k c j ę dziel osób przygodnych, nachodzących i nagabujących w Dąbrowicy Małej żyjo oboenio 8 r o d z i n p r a w o s ł a w n y c h ; przed A l b i c z u k a z g r o m a d z i ł L u d w i g Z i m m c r e r , c h r o n i ą c jo przed za­ wojną proporcjo b y ł y inne, p r z e w a ż a ł a l u d n o ś ć t r a t ą w ś r ó d l u d z i s n o b u j ą c y o h się s z t u k ą „ n a i w n ą " . N a t o m i a s t prawosławnego w muzoach ( E t n o g r a f i c z n y c h w Warszawie, K r a k o w i e , L u b l i n i e obrządku. i in.) znajduje się zaledwie k i l k a o b r a z ó w , nie d a j ą c y c h p o j ę c i a Dla Albiczuka k o n f l i k t y wyznaniowe b y ł y w s t r z ą s e m , k t ó r y Spowodował, żo ostatocznio o d s z e d ł o d swej w i a r y . o drodze artystycznej m i s t r z a z D ą b r o w i c y M a l e j . A p r z e c i e ż „Szukałom serca i rozumu nio w religii — n a p i s a ł a u t o r y z u j ą c tekst t y l k o „ O g r o d ó w " a r t y s t a t e n w y k o n a ł co n a j m n i e j k i l k a n a ś c i e . tego Jak artykułu — nie w n a r o d o w o ś c i , ale w p r a w d z i w y m c z ł o w i e k u , wolnym od wszelkiego f a n a t y z m u " . A l e w ś r o d o w i s k u , w k t ó r y m dane mu było p r z e b y w a ć , w y b ó r , jakiego d o k o n a ł , kompensaty, ukojenia, aby, j a k sam m ó w i , „ o d n a l e ź ć podkreślam wymagał tragedio nękające II. 12. B . Albiczuk, Ogród zimą jogo rodzinną tu zasługi BHZ L u d w i g a Z i m m e r o r a , żo „Desa" naciskiem zabezpieczył Ludziom takim, j a k Zimmerer i J a c k o w s k i a r t y s t a zaw­ dzięcza niomało. Oni służyli m u r a d ą , zachętą i p o m o c ą , zwłaszcza wioskę, z domkiem, ol./pł., 7 1 x 6 ñ c m . 1971. I I 13. B . A l b i c z u k , Ogród zimą. o l . / p ł y t a , 5 0 , 5 x 3 8 c m . 1973. I I . 15. B . A l b i c z u k , Bociany na łące. U poprzez Dlatego z t a k i m dzieło t w ó r c y r ó w n e g o n a j w i ę k s z y m naszym a r t y s t o m . siebie". Twórczość malarska i h o d o w l a k w i a t ó w p o z w o l i ł y m u — j a k sądzę — przeżyć m o ż n a się d o m y ś l a ć , najcenniejsze w y w ę d r o w a l y poza granice k r a j u ! U . 14. B . A l b i c z u k , Kwiecień, 15 37 �П . 16. В . A l b i c z u k , Czerwcowy poranek, w pierwszym, t r u d n y m zaprezentował na ol./pł., 7 0 x 5 6 c m . 1975. (Wł. P M E Warszawa). I I . 17. B . A l b i c z u k , szkic do obrazu. Albiczuka nie nie u w a ż a się za „ n a i w n e g o " za „ n i e d z i e l n e g o " czy „ludowego" „niezawodo­ m a l a r z a . Z n i k i m i z n i c z y m nie u t o ż s a m i a się w sztuce. Świat okresie. J a c k o w s k i obrazy najważniejszych wystawach samorodnej w s z t u k i interesuje go t y l k o w odniesieniu do w ł a s n e j twórczości. 73 N i e zna w a r t o ś c i w y ż s z y c h n i ż te, do k t ó r y c h sam doszedł w naj­ Neuchatel w i ę k s z y m n a w e t t r u d z i e , samotnie, bez r o d z i n y , bliskioh przy­ w B r a t y s ł a w i e (1066 i 1972), w y s t a w ę Naiwni Zagrzebiu, w y s t a w y i Stuttgarcie (1967 plastyki plastyki sztuki naiwnej w г.), L o n d y n i e (1969), Budapeszcie ( w y s t a w a amatorskiej Triennale Polskiej krajów socjalistycznych nieprofesjonalnej 1974 г.), jaciół. I S ą d z ę t e ż , że t o , co A l b i c z u k w n o s i do d o r o b k u naszej sztu­ (1974 r . ) w Szczecinie, K r a ­ k i , nie da się s p r o w a d z i ć do „ w z b o g a c a n i a " o „ n o w e odcienie". kowie, Warszawie, s ł y n n ą w y s t a w ę Inni — 5 sztuki w y c h " w k r a j u i za g r a n i c ą , że w y m i e n i ę t y l k o : Triennale „Za­ To p r z e c i e ż g ł ę b o k o uzasadniony w y b ó r e t y c z n y , decyzja, kim c h ę c i e " (1965 г . ) , o d k t ó r e j z a c z ą ł się „ r u n " na obrazy A l b i c z u k a . w warszawskiej b y ć n a l e ż y , a k i m b y ć m o ż n a . A l b i c z u k w s w y m dziele wnosi Aleksander J a c k o w s k i , dobrze z o r i e n t o w a n y w artystów nieprofesjonalnych, t a k o nich napisał: twórczości „O najwy­ w a r t o ś c i rzadko spotykane, w a r t o ś c i etyczne, k t ó r y m daje wy­ raz z a d z i w i a j ą c o d o j r z a ł y a r t y s t y c z n i e . bitniejszych m o ż n a b y p o w i e d z i e ć , że s ą j a k g w i a z d y ś w i e c ą c e J a c k o w s k i pisze — i t u t r u d n o się z n i m nie zgodzić, iż: w ł a s n y m ś w i a t ł e m . Znajduje się t u w i ę c N i k i f o r , Monsiel, Ociepka, ,,(...) j o d y n i e c i e k a w ą jest t w ó r o z o ś ć , k t ó r e j ź r ó d ł a t k w i ą w zaka­ ale t a k ż e m a l a r k a k w i a t ó w M a r i a W o j t o w i c z m a r k a c h ludzkiej p s y c h i k i , k t ó r a u j a w n i a czy w r ę c z demaskuje oraz — o g r o d n i k : 4 BAZYLI ALBICZUK" . to, co jest autentycznym problemem czy nawet dramatem mogą c z ł o w i e k a . . . Jest s m u t n ą p r a w d ą s z t u k i naszego czasu, że coraz b y ć w y b i t n i e i n t e r e s u j ą c e — c z y t a m y dalej — w z b o g a c a j ą obraz t r u d n i e j jest p o w i e d z i e ć coś w a ż n e g o , a n a w e t t y l k o nowego". „Wyselekcjonowane dzieła artystów nieuczonych s z t u k i naszego czasu o nowe odcienie". W t y m miejscu nie zga­ dzam się j e d n a k z J a c k o w s k i m . A l b i c z u k nie jest t y l k o „nie- A l b i c z u k m ó w i p r a w d y w a ż n e , m ó w i w s p o s ó b p i ę k n y i so­ bie t y l k o w ł a ś c i w y , i w t y m l e ż y w a r t o ś ć jego o b r a z ó w . Sądzę, u c z o n y m " , w k a ż d y m razie o k r e ś l e n i e t o nie m ó w i o t y m , co że w c i ą ż są one niedoceniane, że c z ę s t o p a t r z y się na nie poprzez jest dla tego a r t y s t y n a j w a ż n i e j s z e , o jego ś w i a d o m o ś c i i pos­ m o d ę na „ n a i w n y c h " , nie d o s t r z e g a j ą c tego, co jest w nich wy­ ł a n n i c t w i e . W y r ó ż n i a go t o s p o ś r ó d i n n y c h . N i e jest t e ż i absolut­ jątkowe. P R Z Y P I S Y 1 cyjny B a z y l i A l b i c z u k , Szczęście Stowarzyszenia n r 7—8, s. 2 3 „Biuletyn Ludowych", Informa­ Lublin 1974, 30. A n n a W a w r z y c k a , Polski n r 4 (372) z w ogrodzie, Twórców 4 Aleksander J a c k o w s k i , Plastyka Szt. l u d . " , R . X X V I I I , Celnik Rousseau, „Perspektywy", 15.Х.1976. D z i ę k i życzliwości odbiorcy t y c h l i s t ó w , m o g ł e m skromne f r a g m e n t y i c h w p r o w a d z i ć do t e k s t u . L i s t y te, pisane o d r o k u , z n a j d u j ą się w P r a c o w n i S z t u k i Nieprofesjonalnej 1965 Instytutu S z t u k i P A N . Z a r ó w n o one, j a k t e ż i korespondencja z L u d w i g i e m Fot.: J . Olędzki — il. 2—4, 38 Z i m m e r e r e m s t a n o w i ć m o g ą p r z e d m i o t osobnej pracy. 5 Albiczuk z nieprofesjonalna, „Pol. 1974, n r 4, s. 105 i n a s t ę p n e . katalogu wystawy w Zagrzebiu wyróżnił' c h o ć t e ż z z a s t r z e ż e n i a m i , j e d y n i e obraz J . Generaliea Cyganie, oraz prace I w a n a R a b u z i n a . M i m o iż n i e o h ę t n i e przystaje n a wszelkie klasyfikowanie go, n a l e ż y do „ S t o w a r z y s z e n i a T w ó r c ó w Ludowych". 10, 13; M. Pokropek — il. 1, 15; B . Sowilski — il. 16; J. Świderski — il. 5, 6-—9, 11, 12, 14 �