https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/464acc71ec6c85c69ddff10eec9b6f26.pdf d6ae9ccf5eaa6e20c91f0bf29f53df87 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:921 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:846 Title A name given to the resource Jöngsziebü Biambyn Rinczen 1905-1977 / ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.1, s.11-14 Creator An entity primarily responsible for making the resource Szynkiewicz, Sławoj Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia P o l s k a " , t. X X I I JONGSZIEBÜ B I A M B Y N z. 1 RINCZEN (1905-1977) D o t k l i w ą stratę poniosła o s t a t n i o m o n g o l i s t y k a , d y s c y p l i n a sobie coraz większą popularność 4 m a r c a 1977 r . z m a r ł w w skali zyskująca międzynarodowej. Ułan B a t o r profesor W Rinczen, w y b i t n y dniu przed­ s t a w i c i e l n a u k i m o n g o l s k i e j , z w i ą z a n y ścisłymi w i ę z a m i z Polską, w k t ó r e j miał w i e l u przyjaciół. Urodził między się 27 g r u d n i a 1905 r . w rosyjską wieństwie Buriacją d o pozostałych i Mongolią. członków Kiachcie, Był swej pogranicznym B u r i a t e m , lecz rodziny wybrał mieście w za przeci­ ojczyznę M o n g o l i ę i w p e ł n i i d e n t y f i k o w a ł się z M o n g o ł a m i . N i e b y ł a t o trudna d o podjęcia, różnice języka, wacja, nim, i która gdyż oba t e n a r o d y historii i kultury. zresztą określiła j a k można emocjonalny. sądzić, Wymaga cały motywy dzielą Bardziej życiorys dwojakiego t o k i l k u słów niewielkie interesująca prof. rodzaju wprowadzenia. — stosunkowo jest jej Rinczena. decyzja moty­ Kierowały intelektualny �12 SŁAWOJ Ojciec Profesora zresztą z a s o b n y m należał do SZYNKIEWICZ nielicznej inteligencji buriackiej, arystokratą. W ł a d a ł p i ę c i o m a j ę z y k a m i obcymi, m a d z i ł bogatą b i b l i o t e k ę , i n t e r e s o w a ł się f i l o l o g i ą buriacką i w t y m zakresie czasy ze szczególnym akcentem Buriatów. T a o s t a t n i a była s t o s u n k o w o dobrze XIX-wiecznych tura — badaczy owej na historię luki. W ńa o w e i lepiej niż Mongołów. Toteż młody Rinczen realizacji tego kulturę p o z n a n a dzięki w y s i ł k o w i b u r i a c k i c h i rosyjskich, daleko zwłaszcza l u d o w a — wypełnienia pozostawił k i l k a opracowań. Dał "on s y n o w i w s z e c h s t r o n n e wykształcenie, był zgro­ zamierzenia kul­ dążył do umacniała go ś w i a d o m o ś ć jedności k u l t u r a l n e j w s z y s t k i c h l u d ó w m o n g o l s k i c h , których c e n t r u m s t a n o w i l i t r a d y c y j n i e Chałchasi M o n g o l i i , c z y l i w ł a ś c i w i Mongo­ łowie. N i e należy p r z y t y m zapominać, ż e młodość R i n c z e n a przypadła w o k r e s i e n a s i l e n i a t e n d e n c j i p o n m o n g o l i s t y c z n y c h , i c h a s p e k t zaś k u l t u ­ r a l n y obok politycznego kształtował e m o c j o n a l n y motyw samookreślenia się R i n c z e n a . Te u w a r u n k o w a n i a sprawiły między i n n y m i , Rinczena istniała a t m o s f e r a że w domu rodzinnym przychylna dla zmian politycznych w Mon­ g o l i i , w t y m t a k ż e d l a r e w o l u c j i 1 9 2 1 г., k t ó r a z a p o w i a d a ł a n i e p o d l e g ł o ś ć k r a j o w i i o d r o d z e n i a n a r o d o w i . D o m t e n służył S u c h e b a t o r o w i za m i e j s c e spotkań pewien z komunistami rosyjskimi, czas jako pomocnik i sam tłumacz Rinczen twórcy zaś pracował rewolucji przez mongolskiej. W k r ó t c e też został w y s ł a n y d o P i o t r o g r o d u ( L e n i n g r a d ) n a s t u d i a w t a m ­ tejszym Instytucie Języków Wschodu, g d z i e zetknął się z n a j w y b i t n i e j ­ szymi rosyjskimi orientalistami, w t y m mongolistami. Po powrocie niejsza współdziałał w Akademia Nauk) pracach K o m i t e t u N a u k koncentrując klorystycznych. Był dziennikarzem w Mongolii (póź­ się n a z b i e r a n i u m a t e r i a ł ó w c e n t r a l n e j gazecie „ U n e n " , fol­ profe­ sorem u n i w e r s y t e t u , j e d n y m z p i e r w s z y c h członków A k a d e m i i N a u k . Jego głęboka w i e d z a zywania w h i s t o r y c z n a , t a l e n t p i s a r s k i i w i e l k a umiejętność kontaktu różnych scenariusz z akcjach ludźmi sprawiły, propagandowych. pierwszego f i l m u że Na odwoływano prośbę mongolskiego się władz nawią­ do niego napisał m . i n . w latach I I w o j n y światowej miał mobilizować naród d o w a l k i z w o j s k a m i japoń­ Cogt Tajdż, który s k i m i p r z e z o d w o ł a n i e się d o b o h a t e r s k i c h t r a d y c j i . Z a p o z n a w a ł t e ż ś w i a t z kulturą i artykuły. mongolską wydając w językach obcych popularne książki Profesor Rinczen, podobnie j a k w i e l u l u d z i n a u k i w M o n g o l i i i i n n y c h krajach Wschodu, także pisarzem, również wykorzystywał talent wszechstronnie. a u t o r e m k i l k u powieści i zbiorów n o w e l . tłumaczeniami. „Zasłużonego swój Za dla K u l t u r y przekład Polskiej". Pana Język Tadeusza polski znał Był więc Zajmował się otrzymał order czynnie (obok 15 i n n y c h j ę z y k ó w ) i p o p o l s k u nadsyłał s w o j e a r t y k u ł y d o d r u k u w n a ­ szym k r a j u . Jego polszczyzna b a r w n e j postaci Profesora. była nieco a r c h a i c z n a , co d o d a w a ł o uroku �JQNGSZEBÜ W swej HIAMBYN działalności n a u k o w e j 13 R I N C Z E N 1905—1977 był równie wszechstronny. Zajmował się literaturą l u d o w ą , j ę z y k i e m , historią, badał z w y c z a j e i o b r z ę d o w o ś ć , organizację społeczną — zwłaszcza strukturę rodową, nizację p r a c y p a s t e r s k i e j , d ą ż y ł d o w y j a ś n i e n i a wierzenia, sklasyfikowania j e g o zainteresowań n a u k o w y c h skazana wodzenie, interesował gdyż się praktycznie orga­ zagadki o y e t i m . Próba jest n a wszystkim, co niepo­ należy do k u l t u r y m o n g o l s k i e j . Był k l a s y c z n y m przykładem wschodniego p o l i h i s t o r a , jednym z n i e l i c z n y c h już w drugiej połowie XX w. To zresztą, obok w i e l k i e j ż y w o ś c i u m y s ł u i przystępności w k o n t a k t a c h o s o b i s t y c h , s t a n o ­ wiło o jego nieprzeciętnym u r o k u i charyzmacie. Profesor R i n c z e n b y ł p r z e k o n a n y , całkiem zresztą słusznie, o dawności k u l t u r y m o n g o l s k i e j i w s w o i c h b a d a n i a c h kładł n a c i s k n a p o s z u k i w a n i e pierwowzorów czy h i s t o r y c z n y c h analogii d l a faktów n o t o w a n y c h współ­ cześnie. D l a t e g o w a ż n y rozdział j e g o t r u d u b a d a w c z e g o stanowią s t u d i a n a d s z a m a n i z m e m i l i c z n e e d y c j e tekstów f o l k l o r y s t y c z n y c h o szamańskim rodowodzie. K r y t y c y j e g o prac, rekrutujący naukowego j a k też p o l i t y c z n e g o , zację k u l t u r y się z a r ó w n o ze środowiska z a r z u c a l i m u n i e r a z nadmierną a r c h a i - M o n g o ł ó w . N i e r e z y g n o w a ł j e d n a k ze s w e g o założenia, ż e teraźniejszość tkwi swymi korzeniami w generalnego przeszłości. G d y t y l k o mógł, przez swą publicystykę próbował ożywiać tradycję l u b p r z y ­ najmniej w wiedzę o niej. Przysporzyło mu to znacznej popularności społeczeństwie, l e c z często b y ł a t o popularność a m b i w a l e n t n a , c o j e s t zrozumiałe w kraju pragnącym szybko wydobyć się z z a c o f a n i a , które z a z w y c z a j w u p r o s z c z o n y sposób k o j a r z y się z przeszłością. Na atrakcyjność j e g o p o s t a c i , zwłaszcza za granicą, składał się osobowości t a k ż e w y g l ą d z e w n ę t r z n y i z a c h o w a n i e ność tradycji. Nie przyodzianego prace w wyłącznie proponował właśnie — nosił garnituru, strój n a r o d o w y . imieniem Jongsziebü — stolice europejskie a jeśli rodu, do ktoś chciał którego obok wier­ zapamiętały Dążył d o tego, b y podpisywać (Rinczen), nazwę demonstrujące się uściślenia, zaliczał. w d e l i i z k o r a l o w y m i l u b s r e b r n y m i g u z a m i oraz to Tak posługując się w y ł ą c z n i e i m i e n i e m — p r z y j m o w a ł zasłużone d o k t o r a t y honoris i i n n e wyróżnienia go swoje causa zagraniczne. I n t e l e k t s w ó j i osobę o d d a ł c a ł k o w i c i e w służbę i d e i , którą r e a l i z o w a ł całe ż y c i e — ginącej w ocaleniu od zapomnienia procesie szybkich Mongolia. Występował w bogatych przeobrażeń, jakim treści d a w n e j podlega kultury współczesna o b r o n i e w i e l u z j a w i s k u z n a n y c h za wsteczne, w s k a z y w a ł n a w a r t o ś c i z a w a r t e w n a l e ż ą c y c h j u ż d o przeszłości s y s t e m a c h szamańskim i l a m a j s k i m . U m i a ł — w b r e w p o z o r o m — oceniać j e chłodno i z d y s t a n s e m i b y n a j m n i e j n i e i d e n t y f i k o w a ł się z n i m i w sensie k o n - fesjonalnym. doktryny Interesowały go one w takim samym stopniu, j a k inne r e l i g i j n e , a z w ł a s z c z a k a t o l i c k a , którą s t u d i o w a ł z d u ż y m za­ angażowaniem. Profesor R i n c z e n w y c h o w a ł k i l k a pokoleń badaczy, filologów i e t n o - �14 SŁAWOJ grafów, być może s p r a w n i e j s z y c h SZYNKIEWICZ od mistrza w metodologii badań, a l e ustępujących m u z a k r e s e m z a i n t e r e s o w a ń i z a s o b e m w i e d z y . J e g o u c z n i o ­ wie są w s p ó ł c z e s n y m i naukowcami z określoną specjalizacją, on sam należał d o k a t e g o r i i u c z o n y c h w s z e c h s t r o n n y c h , j a k i c h j u ż się n i e s p o t y k a . Być może jego współczesnej wiedzy zamyka symbolicznie pewien okres w dziejach gromadzenia f a k t o g r a f i c z n e j . P r z y g o t o w a ł o n n i e z b ę d n e m a t e r i a ł y d o podjęcia koniecznego Profesor atlasu śmierć m o n g o l i s t y k i , okres szczególnie i n t e n s y w n e g o nie dzieła — doczekał próby syntezy publikacji etnograf iczno-językowego wiedzy największego o kulturze swego mongolskiej. zamierzenia M o n g o l i i . Będzie o n stanowił — wybitny wkład Zmarłego w p o w s t a n i e o w e j s y n t e z y . B o g a t e materiały, które zebrał w swym a r c h i w u m , również posłużą t e m u c e l o w i . Być może z czasem p o w s t a n i e t a k ż e p r a c a , k t ó r ą chciał z a k o ń c z y ć s w o j e ż y c i e , a której n i e rozpoczął — w s z e c h s t r o n n a m o n o g r a f i a C z y n g i s - c h a n a i jego e p o k i . Jego z a l e t y sprawiły, że b y ł s z a n o w a n y p o w s z e c h n i e przez wszystkich, k t ó r z y p o t r a f i ą cenić g e n i u s z l u d z k i w y r a s t a j ą c y n a g l e b i e r ó ż n y c h k u l t u r . D l a t y c h , którzy go znali i k o r z y s t a l i z jego wiedzy, był profesor Rinczen s w e g o r o d z a j u instytucją. C i e s z y l i się n a k o l e j n e z n i m s p o t k a n i a , r a d y i d y s k u s j e . W y d a w a ł się b y ć n i e ś m i e r t e l n y m , j e d n a k b ł y s k a w i c z n e s t ę p y c h o r o b y s p r a w i ł y , że p o z o s t a n i e po­ już t y l k o w p a m i ę c i , u t r w a l o n e j w i e l o m a p u b l i k a c j a m i w M o n g o l i i i zagranicą. Sławoj Szynkiewicz �