https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/76f00df546c736c6a3377619953e7bf9.pdf 972f2053961bda58782c836ea19bd87b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3204 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1987 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3001 Title A name given to the resource Do Jacka / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1987 t.41 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1987 t.41 z.1-4, s.97-99 Creator An entity primarily responsible for making the resource Juszczak, Wiesław Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Wiesław Juszczak D O JACKA z b o h a t e r ó w Miltona. Jacku Drogi! N i e „ h i s t o r y c z n y " M i l t o n , lecz jogo — po­ w i e d z m y dla uproszczenia — D u c h , b ł ą k a j ą c y się w W i e c z n o ś c i zawsze, nio o d stu l a t (zm. 1074). Ten M i l t o n schodzi ponownie na Z i e m i ę , przygotowanego. Nio c h c i a ł e m p i s a ć p r ę d k o i byk* j a k (bo i p r ę d k o aby o d k u p i ć t o , co się w j ę z y k u p o o m a t u n a z y w a „jego P o s z ó a t n ą W i e ś ć o T w o i m Jubileuszu z a s t a ł a m n i e , j a k i poprawnie niu u m i e m ) , a bardzo c h c i a ł e m b y ć w ś r ó d Twoich Emanaeją", czyli sześć k o b i e t z w i ą z a n y c h z n i m w ziemskim i J w k i c h , k t ó r z y się t u t a j zobrali. P o s t a n o w i ł e m w i ę c u ł o ż y ć Ci jego ż y c i u : t r z y ż o n y i t r z y c ó r k i (noszące i m i ę Ololon), k t ó r y c h m a ł y b u k i e t z rzeczy cudzej, c h o ć i mojoj po części dlatego, że w t a m t y m ż y c i u n i g d y nie r o z u m i a ł . A l e zarazem M i l t o n długo szła przozo m n i e i przez t o n a b r a ł a innej n i ż p i e r w o t n a n a p r a w i ć b ł ę d y , j a k i c h się d o p u ś c i ł w sztuce, przede w s z y s t k i m postaci. T a k chyba m o ż n a t e ż o k r e ś l i ć m o z o l n y proces p r z e k ł a d u . jako p u r y t a n i n . I B l a k e , w k t ó r e g o M i l t o n się wciela na Z i e m i , Od d z i e w i ę c i u l a t t r u d z ę się t ł u m a c z e n i e m jednego z trzech jest ma rzoc m o ż n a — „ i n s t r u m e n t e m " owej n a p r a w y . N a p r a w a wielkich (na oko j u ż w i e l k i c h r o z m i a r a m i ) , t a k z w a n y c h profe­ ta, albo w ewangelicznym sensie „ n a w r ó c o n i o " , m u s i się d o k o n a ć t y c z n y c h p o e m a t ó w B l a k u ' a . Ton „ m ó j " jest z nich n a j k r ó t s z y , przed S ą d e m Osfatouznvm, k t ó r v w ł a ś n i e się z b l i ż a . K t ó r y się liczy sto p a r ę d z i e s i ą t s t r o n , i nazywa się Milton. B y ł pisany w la- taktycznie rozpoczyna p o d koniec p o e m a t u , bo m o ż e się roz­ tech począć 1803—1808 i m a wszystkie cechy d o j r z a ł e g o a skrajnie j u ż dziwnego s t y l u logo poety -malarzu. K i l k a d r o b n y c h f r a g m e n t ó w Miltona p r z e ł o ż y ł Miłosz w Ziemi Ulro. Poza t y m ó w poemat nigdy nie b y ł o m a w i a n y ani c y t o w a n y w naszym j ę z y k u . w c h w i l i , gdy BLiike-Millfon spotyka Czy s ł u s z n i e r o b i ę , t ł u m a c z ą c to? N a p r a w d ę nie w i e m , a d a j ę Ta ostatnia scena rozgrywa sic w ogrodzie wiejskiego d o m u B l a k e m i e s z k a ł w latach 18011— 1803. I od tego f a k t u w y c h o d z ą c , można c«l«o z w s z y s t k i c h . M ó w i ą , że p o e t ó w p o w i n n i t ł u m a c z y ć pooci. K t o p e ł n ą aluzji zupełnie niezrozumiałych jest p o e t ą j e d n a k ? P r z e c i e ż nio t y l k o t o n , niekiedy s z c z e g ó ł o w e j , ż y c i o r y s u B l a k e ' a . co pisze wiersze, a s p o ś r ó d t y c h też nie k a ż d y . N i e m y ś l a ł e m —• w y z n a m — o t y m , czy jestem w j a k i m k o l w i e k sensie p o e t ą . Z p o c z ą t k u t r a k t o w a ł e m jak łamigłówkę, juk z a b a w ę . Potem również w F e l p h a m , nadmorskiej m i e j s c o w o ś c i w h r a b s t w i e Sussex, gdzie Ci to p r ó b y , ż e b y ś oeonil sam, j a k o jeden z pierwszych l u b pierwszy to p r z e d s i ę w z i ę t o Ololon, (w poszukiwaniu M i l t o n a ) s c h o d z ą c ą na Z i e m i ę . trochę w m ó w i o n o we m n i e , żo to m ó j o b o w i ą z e k , skoro ponad d w a d z i e ś ­ cia lat k r ą ż ę k o l o tego arts-sty i coś o n i m j u ż wiem (albo: c o ś „z niego c z u j ę " ) . Wreszcie, j a k o p o c z ą t e k k o ń c a , zjawił się b a t nad g ł o w ą , c z y l i u m o w a w y d a w n i c z a . N o i jestem w ł a ś n i e na ostatnich stronach ostatniej redakcji tego wszystkiego. S k ł a d a m Ci w i ę c do s t ó p same i n e d i t a . Vie s t a r a ł e m się b y ć p o e t ą , k t ó r y m m o ż o ( k t ó ż t o wie) nie Miltona czytać jako opowieść Bohaterami poematu boz autobiograficzną, znajomości, bardzo są uiiersonifikowane kosmiczne siły, ziemskie k o n t y n e n t y i narody, postaci biblijne, giganci nie spo­ t y k a n i poza w ł a s n ą „ r z e c z y w is t e ś c i a m i t y c z n ą " B l a k e ' a . D o t y o h ostatnich n a l e ż y Los (z k t ó r e g o imieniem m a m y k ł o p o t w p o l s k i m j ę z y k u : jest t o b o w i e m anagram s ł o w a Sol, i jogo sens m o ż n a b y raczej łączyć ze „ s ł o ń c o m " , a n i g d y z „ f a t u m " ) . Los jest „ g e ­ niuszom poezji, jost u c i e l e ś n i e n i e m natchnienia, i jest „ K o w a ­ lem W i e c z n o ś c i " , ale r ó w n i e ż „ p r z e z ś m i e r t e l n y c h jest n a z w a n y Czasem". T a k j a k jego m a ł ż o n k a — E n i t h a r m o n — „zwana P r z e s t r z e n i ą " , s t a n o w i zarazem uosobienio Duchowego Piękna, jestem. C h c i a ł b y m b y ć t y l k o najwierniejszy wobec p o e t y . A l e a na w i e r n o ś ć p r z e k ł a d u n i g d y nie jest w i e r n o ś c i ą z u p e ł n ą . 1 t a k n a j ­ Ś w i a t a " . Miejsce i rola tej p a r v w u t w o r z o ś w i a d c z ą j u ż same, żo pierw m u s i a ł e m w y m y ś l i ć w ł a s n y r y t m dla tego, co B ł a k e jest t o r ó w n i e ż rzoez o N a t u r z e , a przede w s z y s t k i m o Sztuce na­ zywa „ m o n o t o n n ą k a d e n c j ą " swego wiersza. T o b y ł o jedno z n a j ­ c i ę ż s z y c h z a d a ń , k t ó r e g o , ię nie d a ł o r o z w i ą z a ć g ł o w ą , a tylko „brzuchem". Kiedy jej K r o s n a c h powstajo ciełesno p i ę k n o tego „roślinnego (przez n a j w i ę k s z e ,,S"). I m o ż o d z i ę k i tomu t a k nas obchodzi mogę J a k widzisz, p r ó b o w a ł e m coś w y j a ś n i ć i z a g m a t w a ł e m wszyst­ t ł u m a c z y ć . Z m ę c z e n i e o b j a w i a się n a j p i e r w u t r a t ą togo poczucia. ko ponad m i a r ę . Ale i w t a k i m m ę t n y m rezultacie jest c o ś z p r u w d y A l e czy b ę d z i e on w y c z u w a l n y dla czytelnika? 0 czuję j a k b y c a ł y m s o b ą ten rytm, K i e d y przeczytasz te p r ó b k i , powiesz m i , k i m m o ż o b y ć ten poeta w t y m t ł u m a c z e n i u . Czy m o ż o p o r w a ć t a k , j a k t y l u j u ż porwał swoją własną m o w ą ? W i e r z ę , ż e T y m o ż e s z t o ocenie" lepiej od i n n y c h c h o ć b y dlatego, że m a m y t u do czynienia z, ge­ n i a l n y m wprawdzie, ale aufond „ n a i w n y m " twórcą. Blake niczym nie jest s p ę t a n y , jest j a k b y spoza t r a d y c j i (i m . i n . dlatego j e d n a z prac o n i m , z a t y t u ł o w a n a Blake and Tradition liczy p o n a d t y s i ą c s t r o n ) . N i e przystaje do „ p r o f e s j o n a l n e j " sztuki przoh m u XVIII i X I X w i e k u . I chce w sztueo swojej i s w o j ą sztuką jest? Nio u m i a ł b y m , nawet teraz, wyjaśnić tego k r ó t k o . B l a k e , k t ó r e g o o s k r o m n o ś ć nie s p o s ó b p o m ó w i ć , pisał w j e d n y m z l i s t ó w : , . I consider this WorUI Contains", Рост that t w i e r d z ą c r ó w n o c z e ś n i e , że m a p i w o tak it as the. Grandest go c h w a l i ć , p o n i e w a ż s p i s y w a ł go t y l k o pod d y k t a n d o A u t o r ó w , k t ó r z y „ s ą w W i e c z n o ś c i " . W i n n y m miejscu w s p o m i n a ł , że jest to poemat p o d e j m u j ą c y Iliady „ J e d e n D o s t o j n y Temat, p o d o b n y do Homera i Miltona Raju Utraconego". Juk s t w i e r d z i ł jeden subject is its own „like composition". 1 „ a u t o t e l i z m " Miltona z komentatorów Joyce's twórczości (Лунева, it is a book whose Z tym, że „autotematyzm" jest trudniejszy do o g a r n i ę c i a , niż Ulissesa, bo jest absolutnie ż y w i o ł o w y , a nie z a ł o ż o n y , nio m e t o d y c z n y . Po t y m p r z y d ł u g i m w p r o w a d z e n i u trzeba p r z e j ś ć do obiecanych „próbek". Pierw.™ pochodzi paru z „przedmowy" do poematu, napisanej p r o z ą w tonie patetycznej orh.zwy do m ł o d y c h a r t y s t ó w „ N o w e g o W i e k u " . Teraz przypomni.di.r.i sobie, że t o , co c h c ę zacytować-, jest joszczo j e d n y m fragmentem z Miltona j u ż u nas k i e d y ś t ł u m a c z o n y m , przez Z y g m u n t a K u b i a k a . Jest s t w o r z y ć wszystko, i wszystko od p o c z ą t k u . O c z y m Milton Miltonie. Blake'a, poemat ten, Związek z tym o s t a t n i m d z i e ł e m o t y l e jest w y r a ź n y , że M i l t o n jest j e d n y m to „ p i e ś ń " napisana r y m o w r t u y m r e g u l a r n y m wierszem, k t ó r a w o j c z y ź n i o B l a k e ' a z r o b i ł a (jak na tego hermetycznego p o e t ę ) k a r i e r ę z a w r o t n ą i n i e o c z e k i w a n ą : s t a ł a się — jeśli m n i e p a m i ę ć nie m y l i h y m n o m angielskich Z w i ą z k ó w Z a w o d o w y c b . Me­ l o d i i do tego dorobionej n a u c z y ł e m się z f i l m u Samotność dystansowca, długo¬ i p r ó b o w a ł e m t ł u m a c z y ć tak, ż e b y się to d a ł o ś p i e w a ć tak samo, j a k w o r y g i n a l e : Czy Owe stopy w d a w n y c h czasach Przez g ó r y A n g l i i szły zielone, 97 �т I ozy Baranek ś w i ę t y Boga Nie t k n ą nic, a b l a d o ś ć t y l k o je powleka i p r z y powiewi* Na jej pastwiskach by I widomy? k a ż d y m drżą. i B l a k e sam i l u s t r o w a ł i sam o d b i j a ł z miedzianych p ł y t swoj» ] Obliczo Boskie ozy j a ś n i a ł o Ponad w z g ó r z a m i p o c h m u r n y m i ? w a ż n i e j s z e u k o ń c z o n o u t w o r y , pisane r ę c z n i e pismem l u s t r z a n y m . ' Czy Jeruzalem C a ł y Milton budowano a do niej o d p o w i o d u i tekst, Blake, w k t ó r e g o ciało w n i k n ą ł M i l t o n , dostrzega za s o b ą Losa, i utożea- Dajcie m i z l o t o m b u k p ł o n ą c y ; Dajcie m i m y c h p o ż ą d a ń został wykonany t ą techniką. J e d n ą całostronicowe ' ilustrację załączam tutaj, T u , gdzie S z a t a ń s k i e ciemno M ł y n y ? m i a się z n i m , czyli zostaje opanowany natchnieniom t w ó r c z y m ; j Strzały; Dajcie m i W ł ó c z n i ę : m g ł y u s t ą p c i e ! Los w d ó ł z s t ą p i ł k u mnie- i Dajcie m i R y d w a n z ognia c a ł y ! T Los t u ż za m n ą s t a n ą ł , S ł o ń c e p r z e r a ź l i w i e r o z p ł o m i e n i o n e , ' J a nie u s t a n ę w D u c h a Walce, blisko • N i Miecz nie spocznie w m o j e j d ł o n i , Aż zbudujemy Za p l e c a m i m o i m i . O b r ó c i ł e m się w p r z e r a ż e n i u , i u j r z a ł e m Jeruzalem wtedy I P o ś r ó d zielonych A n g l i i B ł o n i . Los s t a ł w t y m o g n i u srogo p a ł a j ą c y m , i on t a k ż e się schylił (To „Szatańskie Młyny" to fabryki, którymi pokrywała się I s a n d a ł y moje z a w i ą z a ł w U d a n - A d a n ; a j a s t a ł e m d r ż ą c y j A n g l i a w czasach t z w . r e w o l u c j i p r z e m y s ł o w e j . B l a k o b y ł j e j Niezmiernie, w ł ę k u , w p r z e r a ż e n i u , s t o j ą c w D o l i n i e ś w i a d k i o m i wrogiem.) L a m b o t h ; lecz on u c a ł o w a ł m n i e i z d r o w i a ż y c z y ł , I t a k j u ż b y ł e m ?. n i m C z ł o w i e k i e m J e d n y m , r o s n ą c y m w siłę D r u g i fragment jest t e ż „ p i e ś n i ą " , ale j u ż w ł ą c z o n ą we w ł a ś ­ swój*. c i w ą „ a k e j ę " poematu. D l a Blake'a a k t Stworzenia c z ł o w i e k a b y ł a k t o m okrueiortstwa, a k t o m zniewolenia ducha, uplatania Za p ó ź n o b y ł o b y c o f n ą ć tie teraz. Los w d u s z ę m o j ą w k r o c z y ł : ge I jogo p r z e r a ż e n i e m n i e o p a n o w a ł o do k o ń c a ! I podnioekim w „ r o ś l i n n ą " m a t e r i ę . W t y m m y ś l jogo z b i e ż n a b y ł a w zasad­ n i c z y c h swych p r z e s ł a n k a c h z chrześcijańskim się w f u r i i i mocy. | gnostyeyzmeiii (o c z y m wielo napisano). M o ż n a w k a ż d y m razie p o w i o d / i e ć , że u B l a k e ' a . prawie t a k j a k u g n o a t y k ó w : „ C z ł o w i e k n a l e ż y I do ś w i a t a przeznaczonego na z a g ł a d ę . Między Bogiem a c z ł o w i e k i e m wreszcie, na z a k o ń c z e n i e , ż e b y Cię j u ż d ł u ż e j nio nudzie- w y s t ę p u j ą hierarchie ' e o n ó w ' . J e d n y m z t y c h e o n ó w jest 'domi- M i ł o s z go t ł u m a c z y ł w c z e ś n i e j , ale przede w s z y s t k i m dlatego, że r-.-i jest t o p r z y k ł a d najwspanialszy m o ż e tego, co B l a k e j a k o р о о Ц B ó g Starego Testamentu, (por. Szymusiak-Starowieyski piśmiennictwa stwarza niewierny właściwemu B o g u " Słownik wczesnochrześcijcr/whięgo p o t r a f i ł . hasło • „ g n o s t y e v z m " ) . Staro t e s t a m e n t ó w у Jehowa żeby panować p i e ś ń " jest : t e n fragment, k t ó r y b y ł szczególni.' t r u d n y nie t y l k o dlatego, że lamentom a zbawia Chrystus Wspomniana d i u ^ a nad stworzonymi ludźmi śpiewanym przez t y c h k t ó r z y p r a c u j ą p r z y stworzeniu k t ó r z y za wszystkie t u J e ś l i , j a k w s p o m n i a ł e m , „ L o s przez ś m i e r t e l n y c h jost Czasem nazwany, a K n i i harmon nazwana P r z e s t r z e n i ą " , i jeśli — j a k mówi Blake: wyliczano ograniczenia ludzkie s ą odpowiedzialni Jost to zarazem r opis o g r a n i c z e ń zmy slowogo p o z n a ń ia i d o ś w i a d c z e n i a św iata Miłosierdziem J a k b y i^łzw inięoio znacznie Wieczności jest Czas; bez s z y b k o ś c i Czasu K t ó r y najszybszy jest zo wszystkich rzeczy, wszystko by było wiecznym udręczeniem Synowie Losa s ą p r a c o w n i k a m i „ f o r m " Czasu. Tego d o t y c z y ton S k ą d wiesz, czy nie jest k a ż d y P t a k , k t ó r y s w ą d r o g ę tnie powietrzną, o s t a t n i t u c y t a t , p o c h o d z ą c y z ostatnich s t r o n pierwszej księgi poematu: Ś w i a t o m rozkoszy n i e o b j ę t y m , co w i ę ź n i e w z m y s ł a c h t w o i d i pięciu ? A l e w Miltonie obraz jest bardziej s k o m p l i k o w a n y , ironicznie Ale i n n i Synowie Losa b u d u j ą I Chwile, Minuty, D n i e , Miesiące i L a t a i W i e k i , czasu Okresy, Godziny, przedziwne budowlo; brzmiący i okrutny: Bez sił, w bezmiarze z a b ł ą k a n e \ Z a m k n i ę t e ciasno w formie smutnej, P e ł z n ą c e w m a r n y m ciele p ł a z ó w , ach, po t y m ziemi ł o n i e ! Oko Człowiecze, o k r ą g ciasny, j a k ż e zawarte jest i ciemne, C h y b i nie p a t r z y w ś w i a t ł a moc, o b c u j ą c z P r ó ż n i ą t y l k o ; U c h o , muszelko drobna, k t ó r e j m a l e ń k i e zwoje nie w p u s z c z a j ą A k a ż d a Chwila ze z ł o t a p o s ł a n i e rna na spoczynek A miedzy k a ż d y m i dwiema Chwilami stoi Córka B y na Postaniu Ś p i ą c y c h k a r m i ć z m a t c z y n ą A k a ż d a M i n u t a ma l a z u r o w y N a m i o t o j e d w a b n y c h o p o n a c h : I każda Godzina ś w i e t l i s t ą z ł o t ą B r a m ę m a , z D z i e ń k a ż d y i k a ż d a Noe m a z b r ą z u Ś c i a n y i W r o t a tdyjamentu,. T y l k o d ź w i ę k n i k ł y w y d a ć z d o ł a , u k r z y k i jogo s ł a b o b r z m i ą . Ś w i e c ą c e się j a k o K a m i e n i e drogocenne, T e d y M o r a l n ą rodzi C n o t ę sroga Dziewica B a b i l o n . stosownymi znaki ozdobiono: Г Czy Oko to e o ś wie o gwiazdach 1 czy p a t r z ą c k a n a ł a m i s w y m i A k a ż d y Miesiąc srebrem Siłę s ł o n e c z n y c h w ł ó c z n i zna, co m i e r z ą w U d a n a d a n ? b r u k o w a n y m a Taras, k t ó r y się " p i ę t r z y wysoko, Czyli t e ż m o ż e U c h o to, w y z i e w e m lochu n a p e ł n i o n o , Oconić s ł o d k i e harfy brzmienie, g d y r ę k a boska w n i ą uderza * A k a ż d y Rok m a niedosiężne B l a n k i i wysokie Wieżo, J czy zawarte Nozdrza m o g ą r a d o ś ć o d c z u w a ć ? m o g ą ż c h w a l i ć A każdy Wiek F o s a g ł ę b o k a okala o Miastach ze -srebra i jesienny owoc, K i e d y f i g i i grona w i n n o w y b u c h a j ą w powietrze s z c z ę s n e : I owe W i e k ó w Siodra L a t D w i e ś c i e c z y n i . Coś, co R o ś l i n n e j nio jest M i a r y , a z obrzydzeniem I mdłe I czy d o z n a w a ć m o g ą czego te W a r g i g r u b e ; ach, niestety! z w i n i ę t o w sobie złota; J k a ż d e W i c k ó w Siedem P ł o m i e n i s t y m jest O k r ą ż o n e Ogniom. Czy J ę z y k t a k i w o d ą ż y w ą szczycić się możo'? czy rozpozna wszystko t o s w ą S t r a ż m a : k a ż d a Chwiia, .Minuta k a ż d a , . Godzina, D z i e ń , Miesiąc i R o k . odrzuci ? 98 kunszten^ rzeźbioną,- I przesyca, Boulah, troską. Ż a d n y c h m e l o d i i , p o j ą ć m o ż e R o z d ź w i ę k jedynie i H a r m o n i ę ; J ę z y k wilgoci k r o p l a wiłży, d r o b i n a j a d ł a go cichy ( I się k a ż d a r ó w n a uderzoniu ż y ł y b i j ą c e j ) , Wszystkie one są dziełem Czarodziejskiej ręki Żywiołów Czterech: л �S t r a ż A n i o ł o w i e O p a t r z n o ś o i p e ł n i ą w ozuwaniu n i e u s t a n n y m . Zdarzenia Czasu się r o z p o c z y n a j ą w Okresie t a k i m , K a ż d y Czas k r ó t s z y n i ź l i uderzenie ż y ł y b i j ą c e j W e w n ę t r z u C h w i l i , w c i ą g u Uderzenia Ż y ł y t ę t n i ą c e j . R ó w n a s i ę s w y m t r w a n i e m i c e n ą s w o j ą L a t Szościu T y s i ą c o m , To B o się w Czasie t a k i m Poeta D z i e ł o S p e ł n i a , a z a ś wszystkie I Wielkie w s z y s t k o . Czy bardzo Cię z n u d z i ł e m ? J e ś l i t a k , w y b a c z . p r z y j m i j poza t y m serdeczne ż y c z e n i a . Ś c i s k a m Cię J u b i l e u - szowo. Wiesław �