https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bea37adf1ebd9032951e5029dcb8307e.pdf da5d19d3964e0eeb0dbd14027cf45c36 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:712 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:655 Title A name given to the resource Spis treści / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.1, s.5-10 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text INSTYTUT HISTORII KULTURY MATERIALNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK ETNOGRAFIA POLSKA XV Zeszyt 1 WROCŁAW . WARSZAWA . KRAKÓW . G D A N S K ZAKŁAD N A R O D O W Y IMIENIA OSSOLIŃSKICH WYDAWNICTWO POLSKIEJ AKADEMII 1971 NAUK �REDAKTOR: SEKRETARZ WITOLD DYNOWSKI REDAKCJI: KRYSTYNA MAŁKOWSKA Adres redakcji: Warszawa, Hoża 74 Okładkę projektował ZBIGNIEW K L I M C Z Y K Teksty angielskie PIOTR GRAFF Redaktor Zyta Kwiecińska Redaktor techniczny Jacek Printed Sikorski In Poland Z a k ł a d Narodowy i m . Ossolińskich — Wydawnictwo. W r o c ł a w 1971. N a k ł a d : 500 + 120 egz. O b j ę t o ś ć : ark. w y d . 26,40, ark. druk. 21,88 + 1 w k l e j k a , ark. A l 29. Papier d r u k . powiek. 80 g, 70 X 100. Oddano do s k ł a d a n i a 23 X I 1970. Podpisano do d r u k u 31 V 1971. D r u k u k o ń c z o ­ no w czerwcu 1971. Z a m ó w i e n i e nr 1361/70. К —10. Cena zł 55,— W r o c ł a w s k a D r u k a r n i a Naukowa — Wrocław, u l . Lelewela 4 �SPIS TREŚCI Zofia S z r o m b a - R y s o w a, Danuta T у 1к o w а — Irena Nizińska (4 I 1924 — 12 V I 1969) 11 ARTYKUŁY Współczesne przemiany w kulturze chłopskiej ficznych Witold D y n o w s k i — we Założenia Bułgarii wsi w świetle badań etnogra­ Gramada metodologiczne badań 15 Streszczenie w j . angielskim Bronisława i 32 K o p c z y ń s k a-J a w o r s k a organizacja — Wieś Gramada, problematyka badań 35 Streszczenie w j . angielskim Maria wsi B i e r n a c k a — 39 Rodzina na tle społeczności lokalnej bułgarskiej Gramada 41 Streszczenie w j . angielskim Bronisława 88 K o p c z y ń s k a-J a w o r s k a rodziny wiejskiej w — Warunki bytowe i budżet Gramadzie 91 Streszczenie w j . angielskim Wanda P a p r o c k a szczególnym — 123 Struktura uwzględnieniem zawodowa mieszkańców Gramady ze rzemiosła 127 Streszczenie w j . angielskim Marian Pokropek Streszczenie Ganka w — Układ 161 przestrzenny i budownictwo wsi Gramada 163 j . angielskim M i c h a j ł o w a ostatniego s t u l e c i a w •— 193 Odbicie odzieży przemian ekonomiczno-społecznych i stroju m i e s z k a ń c ó w Gramady . . . Streszczenie w j . angielskim Tatiana К olewa mieszkańców — Rola obrzędów rodowo-rodzinnych w życiu Gramady 225 Streszczenie w j . angielskim 247 STUDIA Jan F a b i a ń s k i relacji Jana I MATERIAŁY — Północny Kaukaz przełomu X V I I I i X I X w. w Potockiego . . świetle . . . Streszczenie w j . angielskim Andrzej W o ź n i a k ryczne — Struktura uwarunkowanie 195 221 249 282 etniczna w s p ó ł c z e s n e j Gruzji i jej histo­ 285 �6 SPIS T R E Ś C I KRONIKA Norweskie p a r k i e t n o g r a f i c z n e — Irena Turnau 303 M u z e u m pod o t w a r t y m n i e b e m w T i b i l i s i — Edward M u z e u m w S i e r a d z u — Elżbieta Pietraszek . . . . 308 Delida 310 RECENZJE Strukturalizm Pensée" a marksizm. pt. Wybór Strukturalisme et artykułów ze specjalnego marxisme, t. 11 :1967. numeru Tłum. z „La franc. A. Brodzka i A . Weinsberg-Wajda. W s t ę p : T. M. Jaroszewski, Warszawa 1969 — Gerhard A. Konrad Kloska 315 F . E w i n g , Industry in Africa, Leszek Kofi Kegan Oxford University Press — 321 P a u l — Leszek Olderogge, Museums Marek Ladislav 1968, Dzięgiel A . Busia, A f r i c a in search Dmitrij London of democracy, 1967, Routlege and Afrika-Sammlungen des Dzięgiel 325 Afrikanische Kunst. Aus den ftir Anthnopolog'ie u n d E t h n o g r a p h i e . L e n i n g r a d , P r a h a 1969 Arpad Holy, turno-bitowi — Kowalski 329 Afrikanische afrikanischen W a s i l Todorow, Stámme, Plastik. Das Kunstschaffen P r a h a 1967 — Marek Migracionnite probierni n a c e ł o t o , S o f i j a 1967 — Gerhard Arpad der ost- und Kowalski . pročeši i njakoi socialno-ikonomiezeski 1968 — Wanda K u s t a a V i l k u n a , Z u r G e s c h i c h t e des f i n n i s c h e n Helsinki London Konrad süd. . 333 i kul- Paprocka . . 339 P i e r d e s . S t u d i a F e n n i c a , t. 13, Kloska 343 P o p u l u s R e v i s u s . B e i t r á g e z u r E r f o r s o h u n g der G e g e n w a r t . V o l k s l e b e n , t. 14, Tubingia „Ziemia i 1966 — Pieśń" — łeczno-kulturalnego Gerhard Konrad autonomiczny „Kamena" s z ó w ) , s i e r p i e ń 1969 —• Violetta Książki n a d e s ł a n e —• Marek Arpad Kloska dodatek (Lublin — Krawczyk Kowalski 345 kwartalny dwutygodnika Białystok : — Kielce — spoRze­ 346 348 �СОДЕРЖАНИЕ С о ф и я Ш р о м б а - Р ы с о в а , Д а н у т а Т ы л ь к о в а — И р е н а Низиньска (411924-12 V I 1 9 6 9 ) 11 СТАТЬИ Современные преобразования в свете этнографических в крестьянской исследований культуре в деревне Болгарии Грамада В и т о л ь д Д ы н о в с к и — Методологические о с н о в ы исследований 15 Р е з ю м е на английском языке 32 Бронислава К о п ч и н ь с к а - Я в о р с к а •— Деревня Г р а м а д а — п р о б л е м а т и к а и органи­ зация исследований 35 Р е з ю м е н а английском языке М а р и я Б е р н а ц к а — С е м я н а ф о н е коллектива б о л г а р с к о й деревни Г р а м а д а 39 . . . . Р е з ю м е н а английском языке 41 88 Бронислава К о п ч и н ь с к а - Я в о р с к а — Бытовые условия и б ю д ж е т сельской семьи в Грамаде 91 Р е з ю м е н а английском языке Ванда П а п р о ц к а 123 —• П р о ф е с с и о н а л ь н а я структура жителей Г р а м а д ы с о с о б е н н ы м учётом ремесла 127 Р е з ю м е н а английском языке Мариан П о к р о п е к — Пространственное р а з м е щ е н и е и зодчество деревни Г р а м а д а Р е з ю м е н а английском языке Ганка М и х а й л о в а 161 163 193 — Отражение экономических и социальных п р е о б р а з о в а н и й п о ­ с л е д н е г о столетия на о д е ж д е и к о с т ю м е жителей Г р а м а д ы Р е з ю м е н а английском языке Татьяна К о л е в а — Р о л ь р о д о в ы х и семейных о б р я д о в в ж и з н и жителей Г р а м а д ы Р е з ю м е н а английском языке 195 221 225 247 ИССЛЕДОВАНИЯ И МАТЕРИАЛЫ Ян Фабианьски •— Северный Кавказ п е р е л о м а X V I I I и X I X вв. в свете с о о б щ е н и я Яна Потоцкого 249 Р е з ю м е н а английском языке 282 Анджей В о з ь н я к — Этническая структура с о в р е м е н н о й Г р у з и и и её историческая обусловленность 285 �8 SPIS T R E Ś C I ХРОНИКА Норвежские этнографические заповедники М у з е й п о д открытым н е б о м в Тбилиси М у з е й в С е р а д з е — Эльжбета — Ирена Турнау 303 — Эдвард Петрашек 308 Делида 310 РЕЦЕНЗИИ С т р у к т у р а л и з м и м а р к с и з м . Статьи, избранные из специального н о м е р а „ L a P e n s é e " п. з. Strukturalisme et marxisme, t. U : 1967. П е р е в о д с французского А . Б р о д з к о й и А . Вейсенберг-Вайды. Введение Т. М . Ярошевски. Варшава 1969 — Герхард Конрад Клёска A. F . Ewing, 315 Industry in A f r i c a , London 1968, Oxford University Press — Лешек Дзенгелъ Koifi A. Biisia, Kegan Dmitri] 321 Africa Paul in search — Лешек Дзенгель Olderogge, Afrikanische of democracy, London 1967, Routlege and Afrika-Sammlungen des 325 Kunst. Aus den M u s e u m s f ü r A n t h r o p o l o g i c und E t h n o g r a p h i e . L e n i n g r a d , P r a h a Марек Ladislav Holy, Plastik. Das Vilkuna, Zur t. 13, H e l s i n k i Geschichte 1967 — Kunstschaffen 1967 — Марек Todorov, Migracionnite p r o č e š i des ost- und süd- Apnad Ковальски 333 kul- 1968 — Ванда Папроцка finnischen Герхард Конрад Клёска P o p u l u s R e v i s u s . B e i t r á g e zur E r f o r s c h u n g der T u b i n g e n 1968 — der i njakod s o e i a l n o - i k o n o m i c z e s k i i t u r n o - b i t o v i probierni n a celoto, S o f i j a Kustaa — 329 Afrikanische afrikanischen Stámrne, Praha Vasil 1969 Apnad Ковальски Pierdes. Studia 339 Fennica, . . . . G e g e n w a r t . V o l k s l e b e n , t. 343 14, Герхард Конрад Клёска 345 „ З е м л я и П е с н я " — автономическое квартальное приложение общественно-культурно­ г о двухнедельника „ К а м е н а " ( Л ю б л и н — Б е л ы с т о к — К е л ь ц е - Ж е ш у в ) , август 1969 — Виолетта Кравчик Н о в ы е книги — Марек Арпад Ковальски 346 348 �TABLE OF CONTENTS Zofia S z r o m b a - R y s o w a , Danuta T y l k o w s k a Irena Nizińska (Ja­ n u a r y 4, 1924-June 12, 1969) 11 PAPERS Contemporary Changes in the Bulgarian Gramada Witold D y n o w s k i Village Peasant Culture Ethnographic — Methodological as Reflected in Assumptions of the Survey . . . 15 English summary Bronisława arch 32 K o p c z y ń s k a - J a w o r s k a problems and — T h e Village Gramada. Rese­ organization 35 English summary Maria 39 B i e r n a c k a Bulgarian — Village The Family and the Local Community of the Gramada 41 English summary Bronisława budget 88 K o p c z y ń s k a - J a w o r s k a of a G r a m a d a peasant — The standard of living and family 91 English summary Wanda P a p r o c k a emphasis 123 — Occupational structure of Gramada with special on h a n d i c r a f t 127 English summary Marian P o k r o p e k 161 — Spatial pattern and architecture in Gramada . . English summary Ganka as in — Socio-economic garments and dresses changes of the of the recent inhabitants of century Gramada English summary Tatiana of the Gramada 225 English summary 247 MATERIALS AND Jan F a b i a ń s k i centuries as STUDIES — N o r t h e r n C a u c a s u s at the b r e a k of the described by Jan 18th a n d 19th Potocki 249 English summary Andrzej W o ź n i a k historical 195 221 К о 1 e w a — T h e role of t r i b a l a n d f a m i l l y rites i n the life of inhabitants 163 193 M i c h a jł owa reflected the Survey 282 — Ethnical background s t r u c t u r e of contemporary Georgia and its 285 �10 SPIS T R E Ś C I CHRONICLE Ethnographic parks of Norway — Irena Титпаи 303 A museum u n d e r the open s k y i n T b i l i s i — E d w a r d Pietraszek A museum at S i e r a d z — Elżbieta . . . . 308 Delida 310 REVIEWS Structuralism „La by F, Warsaw Ewing, Leszek Kofi Marxism. Selected papers from the special issue S t r u c t u r a l i s m e et m a r x i s m e , X I , 1967, T r a n s í , f r o m A . Brodzka nad A . Weinsberg-Wajda. Introduction szewski. A. and Pensee", 1969, Industry 186 in pp. — Africa, Gerhard London Konrad 1968, by T. M. Kloska Oxford . Univ. Jaro­ . . 315 — Dzięgiel Kegan 321 Paul —• Leszek Olderogge, Arpad 325 Aus den Afrika-Sammlungen des u n d E t h n o g r a p h i c , L e n i n g r a d , P r a h a 1969 — Kowalski 329 Holy, Afrikanische Plastik. Das Kunstschaffen afrikanischen and Dzięgiel Afrikanische Kunst. Museums fiir Anthropologic Marek Ladislav . Press A . B u s i a , A f r i c a i n S e a r c h of D e m o c r a c y , L o n d o n 1967, R o u t l e d g e Dmitrij of French Stamme. Praha 1Я67, 64 pp., der 152 t a b l e s — ost- und s ü d - Marek: Arpad Kowalski 333 V a s i l Todorov, Migracionnite turno-bitovi Kustaa Vol. Vol. „Ziemia XIII, Zur Geschichte Helsinki Revisus. Incoming — books — z¡ur des and finnischen Gerhard Song"), Pierdes. Konrad Erforschung 1966 — Gerhard („Soil - c u l t u r a fortnightly 1969 1967 — Beitrage 14, T ü b i n g i a i Pieśń" August i njakoi soeialno-ikonomiczeski probierni n a c e l ó t e , S o f i j a 1968 — W a n d a Paprocka Viilkuna, Populus procesí Konrad Studia i kul. . Kloska der 343 Gegenwart. Volksleben, Kloska a quarterly supplement 339 Fennica, 345 to t h e social- reviw K a m e n a (Lublin- - B i a ł y s t o k — K i e l c e — R z e s z ó w ) , Violetta Marck Krawczyk Arpad Kowalski 346 348 �„ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. X V z. 1 IRENA NIZIÑSKA 4 I 1924 — 12 V I 1969 Prawie dwa lata minęły od śmierci Ireny Nizińskiej, ale wciąż trudno pogodzić się z Jej odejściem. Mimo nieuleczalnej choroby do ostatnich chwil życia snuła plany kontynuowania podjętych prac, a równocześnie najpoważniejszym Jej zmartwieniem była świadomość, iż nie zdoła w y ­ konać ich w przewidzianym terminie i cały trud spocznie na najbliż­ szych koleżankach i współpracownikach. Ci, którzy J ą znali, pamiętają Jej szczery entuzjazm i ogromne zaangażowanie we wszystkich pracach. Z t y m właśnie entuzjazmem i pasją badawczą oddawała się bez reszty pracy nad każdym problemem, jaki w danym momencie pochłaniał Jej uwagę. W pracy zespołowej i kontaktach koleżeńskich była nieocenionym towarzyszem dzięki pełnej uroku osobowości i wyjątkowej zdolności stwarzania serdecznej i pełnej humoru atmosfery. Jej wielka skromność i niedocenianie własnych możliwości przy jednoczesnym uwrażliwieniu na potrzeby zespołu, w którym pracowała, sprawiały, iż sprawy jej własnej kariery naukowej usuwały się na plan dalszy. Irena Nizińska urodziła się w Bielsku w 1924 r. Do szkoły podsta­ wowej i gimnazjum uczęszczała w Chorzowie, gdzie przebywała do 1940 r. Następnie przedostała się do Krakowa i t u w latach 1943-1945 kontynuowała naukę na tajnych kompletach w zakresie szkoły średniej. W lutym 1945 r. zdała m a t u r ę i po uzyskaniu świadectwa dojrzałości rozpoczęła studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagielloń­ skiego. Po kilkuletniej przerwie spowodowanej względami rodzinnymi w 1949 r. ponowiła studia slawistyczne, studiując równocześnie etno­ grafię. W październiku 1953 r. uzyskała dyplom magisterski w zakresie filologii słowiańskiej (Nazwy ważniejszych narządzi rybackich u Sło­ wian — pod kierunkiem prof. dr. T. Lehra-Spławińskiego), w styczniu zaś 1954 r. uzyskała magisterium z etnografii i etnologii na podstawie pracy pt. Rolnictwo i hodowla w Cichem, pow. Nowy Targ, w porówna­ niu z niektórymi wsiami podkrakowskimi (pod kierunkiem prof. dr. K. Moszyńskiego). W styczniu 1954 r. została zatrudniona w tworzącym się wówczas Zakładzie Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN �12 IRENA NIZIÑSKA w Krakowie, gdzie pracowała do chwili śmierci pod kierunkiem prof, dr. Mieczysława Gładysza. Jej żywa inteligencja, szerokie zainteresowania humanistyczne i do­ świadczenie badawcze, pozwalały na podejmowanie wielu różnorodnych prac naukowo-badawczych. Były to prace przede wszystkim z zakresu kultury materialnej (rolnictwo, hodowla ze szczególnym uwzględnieniem pasterstwa, budownictwo i rzemiosło) i społecznej prowadzone w Kar­ patach i na Górnym Śląsku. Irena Nizińska należała do wytrwałych ba- Irena Nizińska daczy terenowych i bystrych obserwatorów. Cechowały J ą ponadto ujmująca powierzchowność, życzliwość i ufność do ludzi, co stwarzało szczególną łatwość nawiązywania kontaktów i zyskiwało Jej ogromną sympatię i zaufanie informatorów. Przygotowanie lingwistyczne umożliwiało jej również podejmowanie tematów z pogranicza językoznawstwa i etnografii. Do takich m. in. należało monograficzne opracowanie jednego z zagadnień Polskiego �13 IRENA NIZIÑSKA Atlasu Etnograficznego, a mianowicie „zawołania i odpędzania zwierząt", które dało cenne wskazówki do hodowli bydła dawnej Słowiańszczyzny. W ramach prac monograficznych na Śląsku Irena Nizińska opraco­ wała rzemiosło wiejskie i obrzędy weselne w Starych i Nowych Siołkowicach (pow. Opole) oraz przeprowadziła badania nad zajęciami pozarolniczymi mieszkańców wsi Chocianowice (pow. Olesno). W 1958 r. rozpoczęła samodzielne badania monograficzne we wsi Olza, pow. Wo­ dzisław. Na podstawie szczegółowych poszukiwań terenowych i archi­ walnych podjęła pracę pt. .Rola grupy górniczej w kształtowaniu się kultury ludowej we wsi Olza, pow. Wodzisław. Ponadto brała czynny udział w międzynarodowej akcji badania k u l ­ tury ludowej w Karpatach, prowadząc poszukiwania nad rolnictwem i hodowlą, początkowo w Beskidzie Niskim, a w 1966 r. włączyła się do badań monograficznych w Beskidzie Śląskim, kierując przy t y m wa­ kacyjnymi praktykami studentów etnografii UJ. Duża swoboda w posługiwaniu się kilkoma językami obcymi (m. in. węgierskim) uczyniła ją niezastąpionym współorganizatorem Międzyna­ rodowej Konferencji Karpackiej w 1964 r. Od 1966 r. Irena Nizińska brała także udział w zespołowych bada­ niach w bułgarskiej wsi Gramada, organizowanych w ramach współ­ pracy P A N i B A N pod kierunkiem prof. dr. W. Dynowskiego, opraco­ wując tam zagadnienia związane z rolnictwem i hodowlą. I tam rów­ nież zdobyła sobie wyjątkową sympatię i uznanie zarówno wśród ko­ legów bułgarskich, jak i miejscowej ludności. Jej rozpoczęta na krótko przed śmiercią praca doktorska miała obej­ mować studium porównawcze gospodarki rolno-hodowlanej w Karpatach i krajach bałkańskich. Niestety, nie było Jej danym dokończyć ani tej pracy, ani tak pasjo­ nujących J ą badań w Bułgarii. Zofia Szromba-Rysowa, BIBLIOGRAFIA Krakowscy etnografowie n r 31 (470i) Badania nad is. 500-511 ludową wyruszają kulturą Profesor Feliks Przyjemski, Z badań nad rzemiosłem s. 162-187 Bibliografia s . 115 historii PUBLIKACJI kultury w w Podhala teren, w IRENY Powszechny", 1951-1956, „ L u d " , t. 44:1957, s. 495-498 Siołkowicach Starych, „Etnografia ludowej Karpat, cz. Tylkowa NIZIÑSKIEJ „Tygodnik latach Danuta „Lud", R t. P o l s k a " , t. 1 (współudział), 10:1954 44:1957, 1:1958, Warszawa 1961, �14 IRENA NIZIŃSKA Rzemiosło, z [w:] Stare A. Kongres i Nowe Węgierskich Etnografów s k a " , t. 9:1965, s. Zagadnienia wiejskiej skich s. Siołkowice, cz. 1, W r o c ł a w 1963, s. 177-348 (wspólnie Zambrzycką-Kunachowicz) w Budapeszcie wytwórczości etnograficznej 154-183 w {16-20 X 1263), „Etnografia Pol­ 477-482 domowej, literaturze rzemiosła powojennej, i przemysłu „Etnografia Karpat Polska", t. Pol­ 9:1965, (współudział) Budownictwo wiejskie we wsi Ciche, pow. Nowy Targ, Wrocław 1966, s. 46, r y c . 54, tab. I I Badania skolektywizowanej t. 10:1968, s. Drgubica (Próba u Słowian), s. 227-232 Regularites in and North-West Ponadto 26 tłumaczenia (6 poz.). bułgarskiej, odtworzenia zasięgu Z Studiów polskich Parallels „Łódzkie and recenzji — występowania in Cultural Bulgaria, Anthropological oraz wsi Studia Etnograficzne", 99-106 [w:] Processes Poland Ethnological at Sciences, wydawnictw publikowane na jednego z narzędzi Slawistycznych, Warszawa Study the Wrocław etnograficznych łamach of the 8th Village International 1968, s. polskich „Etnografii rybackich 1968, of seria I I I Gramada Congress of 156-170 i zagranicznych Polskiej" i „Demosu" �