https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/01b0e2c1c1a06eaf823d8ed0b9120f49.pdf e424951ea638c75a3062e990e65e5ddb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:87 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Subject The topic of the resource kultura materialna, ubiór chłopski Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:72 Title A name given to the resource Ubiory chłopskie w księgach cechowych krawców / LUD 1954 t.41 Description An account of the resource LUD 1954 t.41 s. 639-646 Creator An entity primarily responsible for making the resource Glapa, Adam Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 638 Historia kościoła wzniesionego w latach 1853-1866 przez ks. Wojciecha Blaszyńskiego w Chochołowie wiąże się według miejscowej tradycji z płóciennikami. Posłuchajmy co o tym wieść gminna głosi zapisana przez Jana Plucińskiego: "Jest 'legenda, że kościół w Chochołowie jest zbudowany za pieniondze, co były prziwiezione bez pomyłke w becce zamiast wina. Prziwióz te becke z Węgier do Sidziny jeden gazda sidziński. Dzieciom swoim pokupiół hrube gazdowstwa a ceTIŚćpienindzy,co ostała, oddał ksiendzu poprzednikowi Błaszyńskiego z tym ze wybuduje sie kościół w Sidzinie. PinioThSlkókbyła chmara, ze Błaszyński móg za nie spokojnie wybudować dwa kościoły, jeden w Chochołowie a drugi w Sidzinie. Zacon sie budować kościół w Chochołowie, Błaszyński wyciongoł ze skrytki w zakrystii dukaty iprziwoził do Chochołowa. Cenść z tego ukradli Kuciki z Płazówki i dostali klontwe do siódmego pokolenia. Klontwa sie spełnio, bo Kuciki marniej om i kapiom. Widno z tego,że kto mioł pinióndze to mioł, ale nowiencej mieli płacienicy, co handlowali płótnem i winę. Hej!" ADAM GLAPA UBIORY CHŁOPSKIE W KSIĘGACH CECHOWYCH KRAWCÓW Jednym z wycinków ożywionych badań w etnografii od szeregu lat są zagadnienia związane ze strojem ludowym; badania w tej dziedzinie szczególnie żywo prowadzą państwa należące do krajów demokracji ludowej. W szeregu tym nie brak i Polski, której zespół etnografów po opracowaniu teoretycznych założeń badawczych od 1946 r. corocznie wydaje kilka monografii na temat stroju ludowego. Ukazują się one w ramach ATLASU POLSKICH STROJOW LUDOWYCH, wydawanego przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. W celu wielostronnego przedstawienia zagadnienia stroju ludowego przewiduje się również ujęcie stroju w jego rozwoju historycznym. Przedstawienie stroju ludowego w przemianach historycznych nie jest jednak problemem łatwym, jak mogłoby się wydawać, a to ze względu na skąpe wiadomości wynikłe z małego zainteresowania się ludem 'W okresie formacji feudalnej i kapitalistycznej, kiedy to lud wyłącznie eksploatowano do prac fizycznych, a wiele przejawów twórczości ludowej uważano za niegodne zainteresowania warstw panujących. Z tej też przyczyny odczuwa się dziś brak materiałów do przedstawienia stroju ludowego w jego przemianiach czasowych, a brak ten uwidacznia się niemal w każdym zeszycie ATLASU. Najlepiej dotychczas pod względem historycznym został opracowany zeszyt Tadeusza Seweryna, przedstawiający strój dolnośląski (Pogórze), w którym autor operuje materiałem ikonograficznym już z XV w. Poza tym zeszytem wszyscy inni autorzy nie sięgają dalej w przeszłość, jak do początku XIX w. ze względu na trudności zdobycia starszych materiałów. Rzadko spotykane starsze źródła i materiały ikonograficzne nie zawsze nadają się do publikowania w wydawanych przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze monografiach, ponieważ nie odpowiadają zasięgowi badanego typu stroju. W toku opracowywania monografii o stroju dzierżackim, podczas poszukiwań. archiwalnych, trafiłem na cechowe księgi krawców z XVI-XVIII w., lktóre zawierają cenny materiał z dziedziny kostiumologii chłopskiej i rzucają ciekawe światło na czynniki wpływające �641' 640 Ryc. 2. Krój Kaptura chłopskiego z XVI w. Sztuki Bractwa Krawieckiego Chwal.Uiszewskiego] od roku Pańskiego 1593. Redakcja "Postęp Krawiecki", Poznań, 1954. Ryc. 1. Krój sukni chłopskiej z XVI w. - Sztuki Bractwa Krawieckiego Chwal. [iszewskiego] od Foku Pańskiego 1593. - Redakcja "Postęp Krawiecki", Poznań, 1954. 41 �642 643 Ryc. 3. Krój chłopskiego okrycia zwierzchniego. - Księga krojów cechu krawieckiego w Lesznie [z XVII w.l - Depozyt w Muzeum Miejskim w Lesznie, 1954. Leszno przez dłuższy okres czasu leżało w pobliżu granicy polsko-niemieckiej. Ryc. 4. Krój lamki chłopskiej z XV!i!i! w., wymienianej w statutach cechowych już 1489, 1553 i 1577 r. jako jedna ze sztuk mistrzowskich. Renowacja powtórna sztuk krawieckich 1747 r., Archiwum Państwowe, Poznań, 1954. 41* �645 644 \ \ Ryc. 5. Próba rekonstrukcji uszytej lamki chłopskiej ubranej przez kobietę. Rys. A. G., 1954. Ryc. 6. Krój sukni z XVIII w. Suknie o podobnym kroju zwane "szorc" na obszarze Wiielkopolski są noszone przez chłopki do czasów współczesnych. Renowacja powtórna sztuk krawieckich, 1747 r. - Archiwum Państwowe, Poznań, 1954 r. �646 ! 1 ~ r i l· Il i , [ i l na formę stroju chłopskiego w wiekach minionych. W kilku tych księgach zazwyczaj poza regulaminem, dotyczącym nauki rzemiosła krawieckiego, sposobu produkcji, zbytu wyrobów oraz form życia towarzyskiego osób przynależnych i podległych cechowi krawieckiemu, znajdują się techniczne rysunki kroju, mówiące o sposobie wykonywania odzieży dla różnych klas społecznych. Obok tych rysunków jest zazwyczaj podana nazwa narysowanej części odzieży i informacja dla kogo jest ten ubiór przeznaczony, a także podana jest ilość materiału potrzebna na daną sztukę oraz jakość materiału, a niekiedy nawet miejsce produkcji surowca. W większości przeglądanych ksiąg cechowych dane te są napisane w języku polskim. Często dodatkowe objaśnienia wypisane są mniej wprawną w piśmie ręką rzemieślnika. Między opisami wielu form odzieży: świeckiej i liturgicznej, szlacheckiej, mieszczańskiej, rycerskiej, nie brak zwykle przy końcu k·sięgi rysunków i uwag dotyczących odzieży chłopskiej. Jak te rysunki i dane wyglądają ilustrują nam załączone reprodukcje kilku stron z omawianych ksiąg (rryciny 1-6).· W celu pogłębienia treści historycznych ATLASU POLSKICH STROJOW LUDOWYCH uważam, że póżądanym jest, aby każdy al)tor piszący monografię o stroju ludowym w swych poszukiwaniach archiwalnych nie pomijał wspomnianego rodzaju· źródeł, które są bardzo przystępne w formie, a· zarazem cenne w treści. Poza tym uważam, że na ten rodzaj źródeł powinni zwrócić również baczną uwagę naukowcy prowadzący badania w zakresie kostiumologii ogólnej, którzy często źródła te w ogóle pomijają, względnie powołują się tylko na materiały i dokumenty zagraniczne. TADEUSZ SEWERYN IKONOGRAFIA i I * :' ...• I ,'o ~ :; MANDRAGORA I BOGINI. DrzeWoryt, wielkość nat. 8,7 X 4,8 cm Bartosz Paprocki, Koło J"Ycerskie,Kraków, po. r. 1575,kap. 31, Mandragora (Augustyn ~óWi) moc taJrową ma (gdzie się wiele inszych zgadza z iego mową), Gdy owoc z mego białogłowa trawi I Aktemu sie z mężczyzną żartecznikiem zabawi, I Zaraz płodem zapadnie. Dla tey mocy iego I Wenus boyna bogini przyszła też do niego I ProsząC by ie~ pomocne w takiej sprawie było; I ale się oney prośbie zaraz wymówiło. I Chociaz bogini chytra tak ie łagodziła, I A słowa barzo piekne te k niemu mówiła: I Drzewko ze wszech drzew zacne, weyrzy dzisia na mię I A okaż mnie potrzebney swe~ dcbroci znamię I Nie wzgardzay prośby moiey day owocu swego, I Abym dzIatkaml zaszła od sweg~ miłego, I Którey tak Mandragora z fukiem powiedziała: I Jut sie powietrze ziemia tobą zaśmierdziała I Od twego wszetecznictwa, mercho nie~ wstydliwa, I A nad wszystkie niewiasty na świecie złośliwa. I A chcesz, bym i~ wszeteczny toble pomagała, I Któraś swoim łotrowstwem ziemię pomazała. I Gdyc bym tego pomogła, abyś miała syny I Swiat wszystek poszpeciła łotry takowymi I Iakowaś iest y sama·, snaćbym tey niecnoty I Była z tobą tak winna y takiey sromoty I A tak odeydż odemnie łotrowska bogini I Nie szp·eć cnotliwej ziemi mey nogami sWYmi"~Zbiór wiad. do antrop. kraj. VI. 231 : Arabowie uważali mandragorę za środek ułatwiający płodność. Odwar belladony piją też kobiety na spędzenie płodu. Sekrety białogłowskie, 1698.22 : Sok jej z sokiem rózgi pasterskiej (Solidago Virga aurea) zapładnia psa. Kolberg, Krakowskie III 1874,118: "Przestęp (Bryonia alba), korzeń jego podobny do małego chłopca. Czarownice zbierają korzeń przestępu, powijają go jak dziecko i w skrzyniach chowają" . • Patrz ':1 ETNOGRAFICZNA "LUD" XXXVII 277; XXXVIII 229;XXXIX 291. (Przyp. Red.). �