https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/299c1c308d1eaeea390df9db51856195.pdf 72bf72ac8701531b8c747a7f74aec899 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3506 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3286 Title A name given to the resource Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2, s.116-124 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R E C Marian Pokropek, Koncepcję sztuce Podchwyciło i folklorze ją usystematyzowania i w jak różnych ła praca, którą n a dobrą wyszukiwał na obok i odnajdywał etnograficzne, wości i zebrania zgromadzonych sprawę w katalo­ Wiele lat t r w a ­ był podjąć którego przeróbek wszystko Autor i było gotowe, ministracyjnego Wreszcie zmuszony ograniczenia Atlas Niestety, — ukazał się przy Wydawnictwa jest leży na w i całym niem samych które wynikły z ułożonych założeń po­ wyda­ w się bowiem jestrowanych faktów, 1 oderwaniu ludowa I w możemy od kultury istnieją nie świadomści strony mamy drugiej fakt tylko oraz więc środowiska, w postaci działaniu ją charakter re­ i stopień a k ­ fakt percepować wymieniać zabytki przedmiotów dycji, szerszym — z działalnością przedstawiać wpływającej na odmienny mówić ny jednoznacznie zjawiska moż­ dokąd i kiedy jest ra­ tra­ regionów zlokalizowa­ — w Chęcinach, B a r a n o w i e czy Szyd­ Atlas Pokropka do czynienia Dlatego też w faktów. którym t a recenzowanym innych pozycjach większym jednak faktów nie mówi o zjawisku Dąbrowskim. region, ośrodek. malowanych domów K r y t e r i u m miejscowości ale Samo na Zalipie Powiślu zawodzi w n i e s i e n i u d o o ś r o d k ó w rzeźbiarskich, s t r o j u , h a f t u , nictwa, kąd 116 folkloru m a m jechać obrzędowego. Jeśli i co t a m zobaczyć chcę od­ zdob­ wiedzieć, n i e będę charakte­ serii mamy i ze z b i o r a m i m u ­ Atlas obejmuje W pozycja dotyczy m a t e r i a l n y c h , ale przecież s w y m praktyce autor omawia i nosicieli ludowej żywej tradycji. tytułem również folklor. t y l k o niektóre p r z e j a w y fol­ k l o r u , p r z e d e w s z y s t k i m t e , k t ó r e zostały z i n s t y t u c j o n a ­ l i z o w a n e , często zaś p o m i j a f o l k l o r t a k i , który ja potrzeby własne ty. Zespół środowiska. M a m y i m . Kilimka więc Fascynujące isą zespoły Bachledy, zaspoka­ np. w zespoły cice, Za­ określonym nawet ich i dynamice znaleźć ma. Przepraszam! jest jeszcze do­ przecież jest w n p . zespół o tych w organizował wiem Spró­ Nie przed dyrektorem n a scenie t e a t r u laty Teatru przeglądy z t e r e n u . A l e o d pięciu l a t n i e terenie. n i e m a o nich i n f o r m a c j i . Uwzględniono Atlasie niemal a przebra­ m a już p r z e g l ą d ó w . Są j e d n a k zespoły — ale w W w a l e p o d hasłem wówczas zespołów, z a p r a s z a n y c h niedź­ żywa, Atlasie. Będzin? Ponieważ D z i e c i Zagłębia szlach­ z z Lalik. zespołach Jan był i swych Są zespoły h e r o d o w e , który kom­ i c h n a Żywiecczyźnie, Będzin. D l a c z e g o w ł a ś n i e Dorman, znaj­ ulegającym dziady Znakomity akcji słowo nie chodzenia wciąż czasie s p o t y k a m y pod Krakowern. niach herody, nie doraźnie składzie kolędnicze, pucheroki, Tradycja wiedziem. ale obrzędowe, wyłącznie zespoły bo­ zinstytucjonalizowane, stylizujące f o l k l o r . Przykłady podane p r o b l e m y : kryteriów ści. W obu tych są b a r d z o teriałem wyżej wskazują dziedzinach różnice między istotne. Łoziński czy L o r e n t z jednorodnym, którego ich kompetencji. uprzednio informacyjną ma­ i we­ mieściła się w grani­ Zadanie Pokropka było niepo­ musiał miał n i e j e d n o r o d n y , spośród dokonać musiał wyrokować społów folklorystycznych, dać, a co zalewu ba­ przy­ wyboru, nie ma­ sprecyzowanych t e r i ó w w a r t o ś c i o w a n i a . Doskonały z n a w c a co Atlasami operowali zgromadzonym niedostateczną, nazwisk kolejne znajomość równanie trudniejsze. Materiał zę na dwa d o b o r u materiału i j e g o a k t u a l n o ­ jąc p r z y t y m w w i e l u d z i e d z i n a c h jest się dowiemy poprzedzających zmianom. Recenzowana nie tylko padkowych r z e c z y , jaką góral­ z e a l n y m i , których l o k a l i z a c j a i c h a r a k t e r y s t y k a n i e u l e ­ gają gubią istotę w tej samej zwra­ t a m działających, nie następne — Otóż A t l a s i e t a k i e hasła j a k Janów, S o b i s k a c z y T a t a r y na twórców, czy orientować o regionach cają uwagę łowicki o regionie, z z a b y t k a m i trwałymi cach jednocześnie w d w ó c h p l a n a c h : realizuje. folklor pojechać. A l e rejestrowanych z y k a góralska egzystują się jeszcze coś w i e d z i e ć W i ą ż e się z t y m z a g a d n i e n i e ru ryfikowanym, wspólnoty k u l t u r o w e j r e g i o n u i k o n k r e t u , w kurpiowskie się n i c z e g o z haseł, a n a w e t ze wstępu. ł o w c u , a l e w y c i n a n k a k u r p i o w s k a , strój ł o w i c k i c z y m u ­ wspólnota żywy ski powinienem istnie­ żywej charakter 1 o ś r o d k ó w l u d o w e j twórczości. Z a m e k z czło­ a r c h i t e k t u r y , ale t r u d n o w układzie p r z e s t r z e n n y m , o ale jednej materialny, jednostkowy haseł-miejscowości jące w w i sztuka 0 m u z e a c h , ograniczając się d o t e g o , c o z a w i e r a j ą , mach chcę zobaczyć z m i a n o m , t e różne i c h nosicieli. Z k u l t u r o w y , związany jednobarwne większym sztuki w i e k a i t y m , co tę działalność s t y m u l u j e . M o ż n a na wycinanki np. typowe kompozycyjnych. ale folklor haseł że czy też chodzące w bowiem z znajdę w J a z g a r c e , Strzałkach, T a t a r a c h i K a d z i d l e . Jeśli bujmy sztuki miejsco­ Zresztą d z i e m y a u t e n t y c z n y c h k a p e l др. M a ś n i a k ó w c z y O b r o c h - tualności. Zabytek położonych o t e j wspólnocie, o t y m , pletowane i c h selekcji blisko haseł n a z w y tradycji kulturowej. konsekwencjom, istota zjawisk, zasada wśród kolej­ omówie­ n a f o l k l o r i sztukę l u d o w ą . I n ­ wówczas o wspólnej punkcików kopanem m u z e ó w , o k a z u j e się n i e p r z y d a t n a g d y z e c h c e m y jest mapie mate­ grupuje s się iż architektury przy o m a w i a n i u zabytków przenieść m e c h a n i c z n i e na u źródeł siebie twórczości, a ściślej m ó w i ą c Autora i książki, która muzealnych , przyjętych formacie. zabytków przyjrzyjmy Formuła, uzasadniona czy się, że Otóż, z a n i m z a j m i e m y haseł, wydany dla t r u d u haseł t o p o g r a f i c z n y c h , ności a l f a b e t y c z n e j . 1978 r . się przeświadczeniu, koncepcja zbiorach ad­ poprawek. poręcznym szacunku s e r i i co Atlas po riał w e d ł u g w Gdy podziału rok końcu oprzeć niewłaściwa Przewodnik w wielokrotnych materiału. zmiana niedobra. Wydaje tej samej do następny papierze, n i e mogę to pozycja rażki nastąpiła kraju pięknie, n a d o b r y m był zebranego trak­ E często n i c z e g o się n i e d o w i e m w o k ó ł ośrodka d o k u ­ m e n t a c j i . Jeszcze dłużej t r w a ł c y k l w y d a w n i c z y , w cie i różnych (m.in. powinien zespół specjalistów, z g r u p o w a n y c h prze­ przejawów trudu g a c h ) podjął się d o c . M a r i a n P o k r o p e k . J Wydawnictwo „Arkady", Warszawa 1 978. w Polsce, po układzie dokumentach Z Wydawnictwo. też Ogromnego danych w i folkloru środowisko zabytków, twórczości. N turystycznego szansę p r z e d s t a w i e n i a zarówno współczesnej instytucjach ludowej zasugerowało warszawskie w niej strzennym sztuki atlasu^przewodnika ludowej widząc Atlas E pominąć kry­ budownictwa, spośród instrumentalistów, ze­ bajarzy, rzeźbiarzy, k o g o w y m i e n i ć a k o g o pominąć w ś r ó d g a r n ­ c a r z y , m a l a r e k P o w i ś l a D ą b r o w s k i e g o czy t w ó r c ó w kowskich szopek. Podjął zadanie, w widomy kra­ sposób �przekraczające Jaką przyjął granicę zasadę? kompetencji Sądząc jednego z haseł k o w a ć , że dążył d o t e g o , a b y u w z g l ę d n i a ć notowanego twórca gdzieś „twórcę" występował w selektywnie Ktoś o i l e mieszkał czy we której natomiast inni twórcy. W nikt twórca p o m i n i ę t y jeśli w t e j s a m e j nież inny się bliżej więc mógł być miejsowości p r a c o w a l i r ó w ­ t e n sposób dwóm n i e rzeźbił wybitny np. nie spotykamy B u d z i s k a c h W a c ł a w a S u s k i czy A n d r z e j a rzyjmy znajdowała dostąpił haśle czy i n d e k s i e t w ó r c ó w — wsi, w n i e malował, słaby ten natomiast t a m , gdzie zupełnie figurowania w jedynie miejscowości, się g r u p a zaszczytu wywnios­ każdego o d ­ wówczas, gdy jakiejś wymieniał nazwiska twórców. człowieka. można hasłom: Wydry. w Przyj­ i Janów. Kraków W obecną, uczestników ciszek Tarnowski, wyjątkowa, (...) u r . 1889...". I poziom uzyskało n a g r o d y na w y m i e n i e n i e bardzo Fran­ ło. Tarnowskiego. Wiatra, D u d z i k a , Paczyńskiego, Przecież wystarczyło gród. A teraz tkactwa dekoracyjnego, hasło Pomija przyjąć zaś Głucha nieważ woj. wy­ i i n . Dlaczego? szczególnie na­ i Olimpii Jaroszewicz, zwraca ich więź z tradycją, zawsze, gdy gdzieś dworku Zagadłowicza Ale poszukajmy np. w Krynicy ma, znajdziemy je, ale p r z y tej samej zasadzie Kudła Nazwisko nice. Dąbrowie Zielonej rzeźby pełna. przyto­ Sącz, zbioru muzeum. Na haśle znajdujemy, rzeźbi, w z o r u j ą c Kozie­ ponieważ w się n a n i m , n i e j a k i Cudak. w Atlas stanie zamierzeniu wydawcy a k t u a l n y m , niestety j a k i podeszły t o zadanie. miał zarówno wiek informować długi wielu N i e istnieją proces twórców już tak wybitni twórcy meblar­ natomiast l u d o w i j a k W. K i t o w s k i w wysoką pozycję jeszcze p r z e z A u t o r a w Po się n a ogóle zanikły. N i e żyją Grala w Burzeninie, J . Grzegory w Złakowie Borowym, w Godziszowie. Zdo­ młodzi, nie dostrzeżeni n a bieżąco t r z e b a „ w e w s i tkają: mentacją. T r u d n o mieć p r e t e n c j e już Iłży, J . czasie, g d y o p r a c o w y w a ł t o , a b y śledzić z m i a n y o wy­ bardzo ośrodki s k i e , niektóre p r a c o w n i e g a r n c a r s k i e p r z e s t a w i ł y w y r ó b d o n i c z e k , niektóre w ponować Ra- się Nikifora. Nie znalazł s i ę p r z y Lamęckiiego z w i ą z k i z Cepelią o r a z d o r z u c a n a końcu, iż oprócz n i c h Scholastyka Krupowlcz, Aleksandra — po­ haśle Nowy czone w związku z charakterystyką byli na ich trwały Górny nazwiska ciekawej uwagę uję­ pozostał zachowały .1. K a w u l o k w I s t e b n e j czy W i e l e b a zdań przeszłość o n i m jest, i t o s t o s u n k o w o centrum współczesnej s z t u c e l u d o w e j . A u t o r p i s z e k i l k a Felicji je informacja utrudniły białostockie; dziedziny w Wowry, dawniczy, klucz np. pierwszych Janów, Znaj>diujemy Impreza Grabarskiego, cień ślad p o z m a r ł y m artyście. O t o n p . Gorzeń szopkarzy i m . Oskara Kolberga, a Pokropek tylko o to wszystko? w y s o k i , aż d w ó c h mienia we zasługuje w c i u A t l a s u k o n i e c z n y c h w i a d o m o ś c i o t y m co i k i e d y b y ­ K r a k o w i e o m a w i a j ą c k o n k u r s y szopek A u t o r p i s z e : „ w ś r ó d wielu usuwa ośrodka. W w i e l u p r z y p a d k a c h b r a k m i p r z y t a k i m „bankiem d a n y c h " , zajmować hasła. było dys­ się t y l k o d o k u ­ do A u t o r a , że n i e p o ­ dulska i w i e l e i n n y c h " . Wśród t y c h „wielu i n n y c h " z n a j ­ święcił się t e j czynności k o s z t e m p r a c y n a u k o w e j i d y ­ dują należało daktycznej. W kontekście informacji, ale się r ó w n i e ż wymienić. nazwiska nią znakomite Niezrozumiałe prof. Plutyńskiej współpracował pierwszego wpływ Jaroszewicza. się k i l k a setek które pominięcie i wywarł ośrodka — A l f r e d a mieszcza twórczynie, jest tkacza, który n a dalszy W nazwisk, w z czytając o spłonięciu w towskiej czytelnik za­ te i n ­ f o r m a c j e często p o n a d miarę, p o m i n i ę c i e k i l k u n a s t u w y ­ bitnych staje twórców, t y l k o dlatego, się n i c z y m zależnie b o w i e m przez że o b o k n i e uzasadnioną nich żyją inni dyskryminacją. od wszystkich u w a g l a t a będzie' t r a k t o w a n y j a k o Nie­ krytycznych Atlas źródło informacji o twórcach l u d o w y c h . Problem się Autor wiązania wartościowania, był w oczywiście przypadku muzeów. W z którym znacznie trwałych t a m t y c h dziedzinach musiał borykać łatwiejszy zabytków istnieją do roz­ sztuki bowiem czy spre­ c y z o w a n e k r y t e r i a wartości, z a b y t k i k l a s y f i k o w a n o ko­ m i s y j n i e — i niezależnie o d w s z e l k i c h r e w i z j i t y c h u s t a ­ leń, do są o n e p o m o c n e czynienia dla autora. Pokropek miał jednak nie t y l k o z z a b y t k a m i , ale i żywą twór­ czością. Dochodzimy w t y m miejscu do następnej ważnej różnicy. A t l a s y rejestrują a k t u a l n y obraz... właśnie, cze­ go? A t l a s zabytków p r z e d s t a w i a współczesny s t a n o b i e k ­ t ó w , k t ó r e p o w s t a ł y co n a j m n i e j p r z e d 5 0 — 7 0 l a t y . O c z y ­ wiste jest, mogą zajść że w w ciągu kilku, t y m rejestrze coś o d b u d u j e , g d z i e i n d z i e j obraz dobnie rze s t a n u rzeczy Przewodnik po nawet zawali. nie ulegnie kilkunastu lat z m i a n y , gdzieś się W zasadzie większej informuje muzeach z b i o r u , o ważniejszych jest s t o s u n k o w o a pewne jednak zmianie. Po­ o charakte­ o b i e k t a c h , a w i ę c o t y m , co trwałe. i folklorze. Rejestruje on b o w i e m Zastanawiam dzajem twórczości ści, czy sądzić, że jutro zamarłej. Różnica n a d celowością n a s k u przeszłości, k u źródłom, a l e i n f o r m a c j a o twórcach w s k a z u j e n a chwilę samej kon­ być p o w i n n a ? Jest r o ­ topograficznego, a zarazem wiadomości i folklorze. o M a m jednak przewodnik może pełni współczesnej wątpliwo­ służyć, a zara­ Pokrop- ka koncep­ daje cję, niewiele i to zarówno rozbijającą regiony, jak ze w z g l ę d u i na przypadkowość infor­ macji. W s t o s u n k u do z a g a d n i e n i a bardziej adekwatna b y ­ łaby c h y b a książka o m a w i a j ą c a dziedziny d o b n a w założeniu d o p u b l i k a c j i ka ludowa. tyle że oparta szych Formy i regiony pozbawiona na placówek osób, tamtej wykorzystać przy na 1967, pracy dokumentacyjnym zajmujących pozwalają W i e l e doświadczeń by błędów dorobku Sztu­ Warszawa n a u k o w y c h . S t a n badań i oraz zagadnieniami i regiony, po­ J. Grabowskiego w Polsce, licznych wieloletnim ośrodków się podjęcie omawianego kompetencje poszczególnymi takiego zadania. Atlasu warto opracowywaniu i na­ było­ innych publikacji, w k t ó r y c h s z t u k a l u d o w a p o w i n n a być szerzej u w z g l ę d ­ n i o n a . Czas już b o w i e m , a b y w y c i ą g n ą ć w n i o s k i z p r z e ­ myśleń na dorobku temat kultury przykłady sztuki wych, a dorobek wodnika roli twórczości narodowej chłopskiej i w artystycznej wprowadzić progi po Muzeów t e j s z t u k i szerzej u w z g l ę d n i ć architektury ludu Narodo­ w przy­ i Prze­ muzeach. słowniku artystów naprawdę wartościowych ludowych, i rzeczywiście robić t a k i e s y l w e t k i pokazują marku w najlepsze W a r t o r ó w n i e ż b ę d z i e pomyśleć w przyszłości o Jak o zabytku zwraca zweryfikowano z e m p r z e k o n a n i e , że j a k o k o m p e n d i u m książka tych Informacja więc kompendium ludowej jawy żywej, kilka ponieważ 1978 r . kościółka n a W o l i J u s - jest? C z y m i komu taki strowanym dziś się przewodnika małego nie tylko ogromna. poprawić rozwiązało, pozostałe hasła. z a b y t k i trwałe ( b u d y n e k , skansen, k a p l i c z k a ) , ale i prze­ twórczości, zdołał nie ma prawo c e p c j i książki. C z y m rolę to szłych w y d a n i a c h A t l a s u zabytków I n n a jest „aktualność" w atlasie traktującym o s z t u ­ ce l u d o w e j również korekcie niczego rozwój sytuacji, kiedy rozbudowując ostatniej Płockiego , 8 opracowane dobrze właśnie ludowych. zeszyty przez ilu­ oczywiście doc. Jar­ Po- kropka. 117 �Dorobek Atlasu wykorzystany sce. W sztuki przy istniejących dostatecznie. p o w i n i e n też ludowej opracowaniu sztuka l u d o w a Nie wydaje m i się zaznaczona jednak monotematycznych, właśnie (wraz samochodową) Dziwny t o zresztą p r z e w o d n i k , ludomanów, na pomyślany oczach i Drewniana trzę, bo już ciekawego w stępnym mieli to bo Dworek? powinno nie ludowe. być informującego żywych dla klapki co ludowe. Pałac? sobie Czytając jego jeszcze u w a ż a m , że n a ­ opracowanie o wszystkich przejawach pa­ Nie, to Trudno Atlasu. t e j miejscowości. D l a t e g o po kraju, i na chyba ciągle b r a k i n f o r m a c j i , co j e s t etapem bytkach szeroko charakteryzuje czy kościółek? P r o s z ę b a r d z o , t a k i c h użytkowników odczuwam ludzie tylko Murowane? nie obchodzi, wyobrazić ka tak, jakby patrząc kapliczka ludowa. mnie hasła jeździli nie­ jest naszej przewodni­ i s t o t n y c h za­ kultury omówienia zawartości n a z w i s k , 391 i l u s t r a c j i i grup prof. dr. A. jest PAN budownictwa obok partii spotykamy w skondensowane i wątków „Nie w Za­ pod kierunkiem sam tekst rozwiniętych, dotyczących n i m fragmenty opracowane z widoczną w ważniejszych Niestety szkodą dla pre­ bez p o k r y c i a n p . n a słabnie t a k ż e «ludowych» z odżywanie literaturze motywów i sztuce". Jest to tylko dzo jest stosunek sprytmiityzowana tury sce i periodyzacja rozdział: historii włączenie najlepiej obiekty ciesielskiej epok zachowały wyrosłej z p r z e z sztukę ludową, rozumie pojęcie a nigdzie można i małomiasteczkowi, dwory, karczmy, sobie zwraca spichrze — szwedzcy w s t a w i a l i cieśle którzy budowali Kryterium wzory, mo ludową, ponieważ r o b o t n i c y , a Pałac K u l t u r y albumie skoro sztukę radzieckiej Autor uczynić włącza w Idąc sakralne b u d y n k i drewniane, wypadku n i e można budowali przede 118 go umieścić Sądzę, że w i n i e n t o sa­ je bo­ omawia Katalogu przecież w żadnym kościoły w Przykładów Dęb­ t a k i c h jest co ubiegłych s t u l e c i a c h głównie w prawdziwe, XVII—XIX gdy ludowa wszystkim w rzeźba w kamieniu 2 poł. X I X w . T e n w., Polska)", rozwija się, rozdział, j a k wycinan­ Autor, t u skąpi tytułu — o g r a f i c e „Tradycyjne malarstwo X I X w. Obok malarstwa który podsta­ nie pisze powiedzenia ludowe zanikło n a szkle, w występu­ jącego n a P o d h a l u i Śląsku istniało m a l a r s t w o n a płót­ nie, związana z drewnie, papierze ośrodkami Błędy — twórczość pątniczymi, rzeczowe: sakralna klasztornymi malarstwo na szkle i kościołami". występowało całej P o l s c e , a w ł a ś n i e n a P o d h a l u d o m i n o w a ł y słowackie, p r z y czym malarstwo z ośrodkami k u l t u , a raczej pątniczych. I n n a była w importy t o n i e było związane z obecnością w pobliżu h u t szkła. K t o i n n y m a l o w a ł n a s z k l e , k t o i n n y w proweniencja centrach t y c h dziedzin. l t d . , itd. Informacje o rzemiosłach cyklopedii ctwo w drewnie, Weźmy obok zdobnictwa? i regionów operuje niły się w wyrób Autor na snycerka równie nieprecyzyjnie. sztuki dlaczego mimo cztery iż Autor podaje sposoby mapę wykoncypo- tak szerokimi w jak „Polska r a d o m s k i m , t o co? N p . „Wycinanki na pierwsze — Datuje rozpowszech­ r o z k w i t t e j gałęzi ćwierćwiecze 23). Otóż w y c i n a n k i p o w s t a ł y dopiero XX w." wojnie się i c h z a n i k . W końcowej p a r t i i t e k s t u A u t o r c h a r a k t e r y z u j e klor i folkloryzm ludowej oraz nikiem a następnie z b i o r y który Atlasie, wskazującym gdzie dowiedzieć są dla sztuki ludowej ludowej archiwa Krakowie w 65.000 n a g r a ń Au­ jakimi Sztuki Ludowej warszawskiej pieśni In­ jednostek zbio­ siedzibie Instytutu i muzyki ludowej, dokumen­ instrumentów ludowych w omawiając m u ­ Szydłowcu podaje, n i m a r c h i w u m nagrań. P o d o b n o informacji zainte­ i folklorze (ok. 100.000 zeum braku przewod­ się dokumentacji, t a ń c ó w i t d . ) . Jednocześnie j e d n a k w być może tacja powstaje fol­ kultury w t y m p o n a d 65.000 f o t o g r a f i i ) , folklorystyczne (ok. czego Pracownia Sztuki P A N w zarchiwizowanych, ry powinien i o sztuce pominął p o d s t a w o w e stytutu zabytków źródła, z k t ó r y c h czerpał w i a d o m o ś c i . Z a ­ że w resowany tor (s. w 2 poł. X I X w . , a o k r e s r o z k w i t u t o p r z e ł o m s t u l e c i a , już p o I zaczyna En­ „Zdobni­ m e b l i , sprzętów i X I X stuleciu. Największy przypada również z d o b n i c t w a , czyżby n i e było pojęciami Południowa". A ale przykładowo tytule nie rozumiem wymienia formą wanych, snycerstwo, Już w terytoriów pełniejsze, o g ó l n i k o w e niż chociażby w Powszechnej. zabawek". ono bardziej o zbiorach Instytutu iż przyczyną (a t a k ż e IHKM, I B L ) był b r a k miejsca. Wystarczyłoby go j e d n a k z n a d ­ m i a r e m , r ó w n i e ż n a p o s z e r z e n i e w s t ę p u , a zwłaszcza n a scharakteryzowanie r e g i o n ó w (co t ł u m a c z y ł o b y mieszczenia —• g d y b y mapki) n i e zbędne, a s z c z e g ó ł o w e jów budynków, oraz dziesiątki informacje w których jednak Miejscowości, do znajdują danych, nazwisk, a nawet haseł oceny szczegółowych błędów w dotyczących nazwiskach, haseł a w chłopskiej rozszerzenia konsekwencji opracowanie z czy chorych twórczością trzeba haseł, jednak tego, cechową, z jest ok. Doceniając rze­ ilość zgłosić one: kryteriów „naiwną", katalogu. (minimalna pomieszanie z prowincjonalną, nej 4000. twórców datach) w alfabetycznie ponad szereg i s t o t n y c h zastrzeżeń. D o t y c z ą we", dzie­ muzea w i e l k i t r u d A u t o r a , włożony w telność absolut­ dotyczące... się o b e c n i e uszeregowanych 2500, i n f o r m a c j i sens z a ­ usunąć z t e k s t u niepotrzebnych Przejdźmy — nadmiernego o r z e ź b i e skąpe, n i e z a w s z e rzeźbiono dość często w k a m i e n i u ( p o ł u d n i o w a podczas v kilkadziesiąt. Informacje np. „ W choć uznać za l u d o w e nie, Grywałdzie czy O r a w i e . najmniej tropem s t o s u n k u do m u r o w a n y c h . K t ó ż w i e m wznosił? W r e z u l t a c i e A u t o r w a , Foram" i Nauki drewniane samo projekty architektury ludowej. budowle że m u n p . iż u w a g ę t y l k o n a osobę w y k o n a w c y . szwedzką A.J.) i tradycji b u ­ t e j i d e i należałoby k o n s e k w e n t n i e uznać H o t e l za na ar­ domniemywać, ci sami, pomija style osiągnięcia Wystarczy i chałupy". niewystarczające, Pol­ n i e określa, co „ d r e w n i a n e b u d y n k i s a k r a l n e najczęściej wiejscy w ponadto (czyżby!! rodzimych szeroko. „...są drewnianego się n a j w y ż s z e rozumie bardzo sakral­ oddziaływały dowlanych". Ponieważ Pokropek w kul­ go d o Atlasu: zachowane, najbardziej poszczególnych tych zabytkach sztuki budownictwo zabytki budownictwa chitektoniczne w nasuwa jednocześnie właśnie tyle: skakujące, A u t o r t a k uzasadnia to najstarsze te została Bar­ w s i (s. 9). Wątpliwości ne. do w s i , a n i e do „ w ą t k ó w " . budownictwo, informacji. Mimo Polsce w n i e p r a w d a , słabnie, zwłaszcza w s z t u c e , a i w l i t e r a t u r z e istotny grafiki, nieprecyzyjne. słowa, o d a w n y m m a l a r s t w i e m a d o snycerstwo opracowana i UW c y z j i w y w o d u . Z d a r z a j ą się f r a z e s y s. 8 c z y t a m y : ona indeksu oraz m a p . mapa Kutrzeby-Pojnarowej. nierówny, pobieżnie, poprzedza IHKM się literatury, etnograficznych, kładzie E t n o g r a f i i przejdźmy Składa wykazu czarno-białych W p r o w a d z e n i e terytoriów książki. katalogu, nawet malarstwa, uproszczone, nieprecyzyjne, P o t y c h u w a g a c h , dotyczących k o n c e p c j i , do bardzo wowych narodo­ w e j — a więc także i l u d o w e j . wprowadzenia, — dotyczące jest Pokropka. Atlas i następne ki a takim przeznaczony też Pol­ celowe p r o d u ­ k o w a n i e Przewodników z mapą zostać po Przewodników co „ludo­ dawnej sztuki a współczes­ pracami amatorów psychicznie; — niekonsekwencji i przypadkowości wielu informacji; �— c h a r a k t e r u i n f o r m a c j i o twórcach, niektórych przypadkach sprzyjających sferę naruszających i c h życia komercjalizacji w prywatnego, twórczości l u d o w e j i — co g o r s z e — a m a t o r s k i e j . Zarzut pierwszy przyjętych nych — powszechnie budowli mówiłem już kryteriów przy drewnianych, do tej o rozszerzaniu ocenie sprawy sakral­ nie i rzeźbiarzy. Stowarzyszenie do się Ludowych twórców: Resort czy Kultury, Cepelia l u d o w y c h i do możliwie wyodrębnienia zajmujących sytuacji, gdy Twórców ochrony twórców nego W ich z wielotysięcznej amatorsko będę dążą precyzyj­ masy rzeźbieniem czy ludzi, malowa­ naukowych". traktować każdy dzie amator należało (a zmienić Obawiam jest nazwę do badań albo Atlasu się, że w tej sytuacji kie jarmarki jest nawet czemu Nie właśnie a nie innych kryteriów dojrzałych wielu i wyboru, początkujących wymienionych rzeźbiarzy, Krawczuka, uhonorował, przyjętych twórców Szanuję czy jego (np. Adamiec), z wartościowania — k i e d y n a równych omawia malarzy „amator" precyzuje wręcz rezygnuje amatorów. pisze jak Sokołowską, np. Palkę, przez Autora Albiczuka, Iwańską, Holesza, Bieszczada, Binkuńską, r o z u m i e m , że może i c h cenić n i e m n i e j ludowych czać w twórców, a l e czy nia, ale i znamienna — ale to powód t y m w ł a ś n i e Atlasie? fragment obrazu czy to się nie­ by nie malujących „twórczynie jest Autor ludowo", adekwatne hasło trudności, niektórzy wielu wizualne amatorów uczestniczyli nościach i n i e k o n s e k w e n c j a c h zająć s a m e m u jakąś do tytułu sztuki d y c h , początkujących w pracuje różnych służyć? Drugi dotyczy stanowić „na wystawach zarzut, Wspomniałem wymienia już tylko jaki i w (pełna mło­ zwiększyć rzeźbiarzy, I . Kamińskim, pisze konwencji B. Podjaskiego, pierwsze się targi koń­ omawia — twórczynie o to na równych nich zdobie­ n i e wyłącznie, ludowe, (zwłaszcza Pisze wyłącznie po dru­ chyba warto prawach Zajkowską, z ama- Wodecką, M i - malowanych domów gospodynie Borusowej w Kłyżu, (m.in. Kuziach, znakomite śród wybitnych Łączyńską, pominięto St. samym Z o f i ę O w c ę (jest na), Jana M . Mosio. tym haśle n a z w i s k a : wa), Szloska, Wojtyło (— na Po­ przecież malują i chętnie się t y m J. Jurek, M . Kiwiorową, F. i Chlastowa Wojtyto), Ro­ Zalipiu spo­ M. Sierak, Maria i An­ Błędnie (powinno Salosek podano być (— Niwce, malarki w Chlasta- Szlosek). Nie w s p o m n i a n o o m a l o w a n y m p r z e z a r t y s t k i kościele i D o ­ mu Kultury IWP, Malarek, zdobiły w o t y m że w s p ó ł p r a c o w a ł y lokale reprezentacyjne Krakowie Leona i Warszawie). Potońca, Wspomniałem już i Nie rzeźbiarza o ka znajdujemy ma figur Olszany o wzmianek „Turkach", nadal żywy Gródek Dolny). się B i e s i a d y Wiele im. Jeśli ale pominięte lach w niedokładnych. nie wspomina stylu dynek w zakopiańskim Przykładowo: dla regionu ogóle Za­ Liceum o starym (np. „Pod muzeum, projektowany z a k o p i a ń s k i m określa halańskim". wicz budow­ nie Wśród przez St. W i t k i e w i c z a jako nazwisk Jedlami", kaplica ogóle p o m i j a , s k o r o b u ­ „w stylu amatorzy: w Zakopanem, lecz w w pseudo-pod- A. Doleżucho- i P. Ślęzak, a d o t e g o t e n o s t a t n i m i e s z k a Kluszkowcach. wcale Pominięta S. G ą s i e n i c y - B y r c y n i e i A . P a c h u n a g l e i n f o r m a c j e , że są czy Prostym, mowa film członkami S T L . P o n i e w a ż p r z y i n n y c h ( n a w e t zesie i w i c e p r e z e s i e t e g o T o w a r z y s t w a ) cji — można nazwiska wybit­ cinankę hasło Oraczew, zaś W o r o w o ze sądzić, że t y l k o d w ó c h tak wybitnego Ciepielewski. macoszemu garwolińsko-otwocką. Paszyn: n i e zaznaczona rzeźbiarce-ce- spiratora tego amatora, m a ­ nie k i l k a kobiet, a ponad batalistycznego i hi­ T. B u - Juszczak, po­ ośrodka chrzcielnica i stacje biarzu i W. wątpliwe ludowych, jak po Dębskiej pierwszych Woli górali z Zakopa­ — brak rzeźbiarza-ceramlka Po 1965", Oleksym Kon­ nazwisk rola M . Zgódki i i n . ks. N i t k i , (a n i e t y l k o tekst jako i n ­ opiekuna). Maluje kościele m . i n . a m b o n a , słuszny, iż rozwój wy­ zmarłej męki w y k . przez F. Palkę. O stwierdzenie, ponieważ jak potraktowano Brak 20. W pre­ haśle Iłża z n a k o m i t e j A . Sabały c z y R. K o w a l c z y k , Hasło przy brak tej informa­ n e g o należy d o t e j o r g a n i z a c j i . P r z y traktuje n p . M a r i ę A b r a m i u k z Białostockiego. W jest n a Jaszczurówce), pojęcie t o w stanty A. haseł Kenara, podaje czy odbywają n i c t w i e l u d o w y m , zwłaszcza o u l i c y K o ś c i e l i s k i e j , o w i l ­ i naprawdę roku została m . i n . doskonała h a f c i a r k a Stanisława C u k i e r . P r z y już amatorów g d z i e co jest Jedlińsk, Koźlarzy. A u t o r pominął t a k ważne dokumentacja naiwnego Nądni, Zbytniowski, rów­ Jest t a m w a r ­ pomija Z. W e s p ę z Brak Majdan o Łańcuc­ których zaś w (Radomyśl, i szopkowych. przypadkowości informację one z gastronomiczne f o l k l o r z e ż y w y m . T a k n p . w haśle G n i e w c z y n a n i e dostrzegł, typowych twórców Autor warsztaty n p . daje malarstwa (J. Fąfarski), zaś n i e k t ó r y c h pomija nic o w y b i t n e j w hasłom informacji. ośrodkach Niekonsekwentnie lującego mija w ciekawe Słowika E. C h m i e l . Umieszcza storycznego po­ to m i a ­ wielu hasło Kańczuga. Pokropek Nie iż z Mieścisk). p i e r n i k a r s k i Słowika Chruszczów. postawić obrzędowe, t z w . kozy ramiczce tyńca, kartonie. W stylu twórców, istniały Pijanowskiego Skrętowiczem. wyróżnienie? ogóle miejscowości, o p i e r n i k a c h , zobaczmy о zbyt Czemu przypadkowości niektórych zmarłych fałszywy jest rzeźbiarzy. można do n i e d a w n a wspominając zresztą „na k r e d y t " n a z w i s k a poprzednio, ośrodki ( n p . p i e c z y w o nych stwarza zachętę? nie ważnych. P o m i j a PME). Ale trud­ nazwisk? niekonsekwencji jedynie i zajmujące Zaród, W i k t o r i a S a m b o r ) . kopane. l u d o w e j . Atlas nieraz ilość z a m i e s z c z o n y c h sztat a nawet zalia powiedzieć, a n a j l e p i e j — nazwisk współczesnej w a ż n ą sprawą, b y p o d a w a ć w fajansie problem również Samocicach, Atlasu postawę. Nagromadzenie pierniki szczycą (m.in. piękna, twórcze We Włocławku A u t o r ich nazwiska „załatwia" nazwiska Okładka Przykładowo: r o l e w i c z , K i e l k o w s k ą , S y r o c z y ń s k ą , Olesińską). H a s ł o Z a ­ zamiesz­ l u d o w e j sztuki, ale p r z y n a j m n i e j wypadało o t y c h jeszcze to torami^malarzami uwierze­ daje n a okładkę potrzeb­ są i n n e miejscowości, g d z i e t e n a t r a k c y j n y z w y c z a j Rozumiem ło Po są wspomnieć do książki? obraz na ludowe naczyń". skoro ich Rzecz t r u d n a Bazylego Albiczuka. niż Malinow­ (przecież n i e l u d o w y ) , a l e n i e p o ^ wiślu D ą b r o w s k i m . A s z t u k i , domagać im. informacji daje n a z w i s k z n a k o m i t y c h artystek, r o b o t n i c , samodziel­ lipie ludowej zespole Studziennej), rzeźby Z a g a j e w s k i e g o udział jasne prawach (np. w skie (np. w Bodzentynie). n a „ l u d o w e g o " , a z a t e m p o w i n i e n brać Autor pominął. Autora). znaj­ konkursach, wystawach o wielu izby przez został w Brak nie Malinowskiego mienianych książce m o ż e u w a ż a ć , że nazwisko stypendiów, twórczych e m e r y t u r i t d . Z k o l e i , skoro kiedy informacje innego). i c h kilkudziesięciu), który swoje pasowany w Albo tytuł s e r i o . przyczynek Szczawnicy w Z a k o p a n e m , t a k interesujące z j a w i s k a j a k stałe, w i e l ­ niem „cenny w źródłach w y ­ gie, za tylko ale... ale instrumentalisty J. n y c h i haseł ( d a n e można było znaleźć w tuję wydawcy) śpiewaczki, świetnego (zamieszcza n i e m — z a t a r c i e g r a n i c p r z e z A u t o r a t r u d n o uznać ( c y ­ słowa 2 ludowe dostrzega skiego, w i ę c w r a c a ł . D r u g i m p r z y k ł a d e m są n a z w i s k a malarzy zauważa apodyktyczne „Rozwój talentu ten widoczny rzeź­ tylko następuje jest już od prac. 119 I �Wiele i n f o r m a c j i j e s t b ł ę d n y c h , co w y n i k ł o n e z trudności z w e r y f i k o w a n i a sło Autor Krasnobród: dwie bytków) garncarski. m.in. wymienia k a p l i c z k i , jest Czynnych zapew­ źródeł. P r z y k ł a d o w o h a ­ (za Katalogiem i c h sześć. P i s z e kilka warsztatów Za­ w i e l u n i e m a uprawnień do w y k o n y w a n i a zawodu pla­ s t y k a , a m o ż e mieć n a s k u t e k „ r e j e s t r u " w Atlasie kło­ poty z Wydziałami „Ośrodek garncarskich, Ośrodek o d l a t n i e i s t n i e j e , w y m i e n i e n i g a r n ­ W y k a z gólnie w i e l e karskie powinien b y ł skłonić A u t o r a d o r e f l e k s j i n a t e m a t kontekście wotności ośrodka. P o m i n i ę t o nobrodzie nego we, Istnienie oraz corocznych ekspozycją Zupełnie w nagrodzonych niezrozumiałe jest by), (Chrystus przy Długosiodle figur w kościele Trudno zgodzić podawania To i spokój. twórców, uprawnia się np. w rzeźbionych rzeź­ słupów przez A u t o r a a zwłaszcza zasadą amatorów. d o oglądania, a n i l u d z i e , d o o każdej Podając z rzeźbami Dłużewie, się z p r z y j ę t ą adresów można d o w ą a plastyką W i e l k i c h czy Kleszczowej Górnej. n i e są p r a c o w n i e rych mija wskazanych godzinie adres w turystów wejść, zabrać przewodniku do tym odwiedzania żyjący chroniony ptaków w wskazanych świecie swych obsesji i światem przez siostrę, czy którego matka przed Giełdon, t u r y s t ó w , b y d a l i m u spokój wy błaga „bo czas samym t w ó r c ó w . K t o go d o t e g o u p o w a ż n i ł ? C z y ciężko Sutor, któ­ im chory wspomnień, rzeźbiarz odwiedzających jego b o l i głowa, ner­ m u się z r u s z a j ą " . T y m , k t ó r z y rzeźbią l u b malują, 1 b y uciec cja o d ciężaru życia, o d hałasu, l u d z i — i n f o r m a ­ Pokropka kom czyni do p r a c y krzywdę. Nie twórczej, oczywiste sprzyja też warun­ j e s t b o w i e m , że ner­ w o w o ś ć , pośpiech, z a m ó w i e n i a , o b i e t n i c e — w s z y s t k o t o , co się w i ą ż e z n a j a z d e m (krajowych szybko i tabunów cudzoziemskich), uderza poziomu — musi prac. interesy się h a n d l e m , a l e i w opiekuńczą. C e p e l i a instytucji, prowadzoną które przez c i atakują Cepelię, że obniża potrzebne są lepsze f o r m y przez „Arkady" się p o z i o m opieki — przekreśla zajmują n i e działalność daje stypendia, zamawia. Publicyś­ n p . rzeźby, tymczasem w Nie dużym że Atlas stopniu mogę do a dotyczy ra zjawisk lub nawet tylko utrzymanie da. Trudniej zbiorów będzie najlepsze własnym nictwo również prace. samochodem do Polski. specjalnie Dotychczas B H Z „Desie". C h o d z i to A czy Wydaw­ ale i t e n t y p k o m e r c j a l n e g o się j e d z i e , znaczy, się w nie tylko drenażu, już w i e już liczyć Można ka wspomnienie Zaremby, — torzy książka zannie). W zycji artysta A. Błachowski, oraz ludowy szta, Kultura handlarzy. Obawiam Nie nazwisk komercjalizacji powiedzialne ż e Atlas ducha 120 sprzyja winnym i t a k już tego r u c h u , z c z y m Polska Rzeźba R. R e i n f u s s , ludowa; Zachodnim rzeźbione I. i na chata" lowane Dawne co może malarzom się usiłują w a l c z y ć o d ­ niedźwiedzią czy haseł się przysługę rzeźbiarzom, z drewniane rzeźba S. Błaszczyk, Ludowa Rabce; Granice sztuki, Małopol­ zwana ludową; w węglu Malarstwo ludowe sztuki Sto lat jej w z badań oraz im. nad psychopatologicznej, i Wielkopolsce, W. Orkana w historią zeszyty ludową; Ludowej" stroju w kultura; teorią, sztuką Sztuki Pol­ ludowe dzieje kultowa Muzeum w (pod red. A. Budownictwo w fajansu ludowe północnej Polski — na „Malowa­ R. H a n k o w s k a , M a ­ Meblarstwo plastyka sztuki ma­ Obrazy Konkurs oraz Kujawach M. Pokropek, zabytków Krzyże z Jackowski, M . Ż y w i r s k a , P u s z c z a Biała, Katalog kamienna rzeźba Dąbrowskim; na ludowe Błachowskiego); Polsce; dotyczące ludowego, stanu badań n a d sztuką l u d o w ą , k o l e k c j o n e r s t w a i t p . I n d e k s nazwisk też, Bogu których przejrzysty, n i m co n a j m n i e j k i l k u n a s t u już w s p o m n i a ł e m . B ł ę d ó w Krwczyk, niestety ważnych brak twórców, o korektarskich niewiele Wójcak), znacznie zamiast mniej niż w w czym (Guz- hasłach Sobiska, K u l e w i a k — Kula­ w i a k , Kapłonowa — Kapłanowa). wszystkim. zaczynającej Piwocki, rzeźba zo­ Po­ Atlas K. A. R. R e i n f u s s , meble J. Bur­ A . J a c k o w s k i , Współczesne na Powiślu izb Daw­ Ludowa; Współczesna pogranicza; wnętrza sztuce drzeworytnicze; Ludowa A. Kunczyńska-Iracka, jego O ludowa, Zawisto- T. Komornicka-Rościszewska, szkle; Ce- K. figury częstochowskiego; larstwo i narodowa; J a c k o w s k i , Współczesna twórcy; kręgu a ama­ A. Kunezyńska-Iracka, Pogórzu; Bukowska-Floreńska, i jej — malarze malowanej; Sztuka i monolityczne A. Francisz­ działaczu obrazy skrzyni wicz-Adamska, kraj, wszystkich instytucje. Obawiam w twórczości dobrze tłumaczyć, że w ł ą c z e n i e d o za t e n r u c h wyrządzić że dla się, że d l a n i c h p r z e d e muszę c h y b a amatorów N i e wątpię, Droga Krzysztofowicz, — kultura dewi­ skomercjalizowana przewodnikiem art. o Franusiaku, zmarłym Ludowe Skarby ludowa (tam n p . Sobieska z Konga... cenny szczegółowych l u b m a r ­ J . G r a b o w s k i , Sztuka w Polsce; ny na trudne wprowadzić m.in. o van Goghu t a k i s t o t n y c h , j a k : S. ludowej nie poziom rzeźb po traktująca Auto­ korekcie. z a m i e s z c z o n e j b i b l i o g r a f i i zabrakło w i ę c p o ­ dek, będzie noty n i e t w ó r c y l u d o w y m , c z y I . W i t z a , Wielcy t w ó r c z o ś ć „ n a i w n y c h " włoskich, o b n i ż y ł się k a t a s t r o f a l ­ kropka kilka 1979 г., a nie tak znowu ź l e zresztą c y t o w a n y , J . C z a j k o w s k i e g o , „Polskiej który spowo­ praktycznie ostatniej dla t e m a t u (np. K . Erber artystyczną de­ w było d o d a n e kulturą o wykaz m u s i być przez nawet elementarne, monograficzne m o d n y się r o b i i n n y k u p u j e . . . Jugosławia przestaje han­ współczesnych przy­ t y m celu m u s i e l i płacić t u zresztą s t a w i a p o s o b i e ruinę. W t e d y tam w do dysponujący pomyślało o drenażu t e r e n u p r z e z l i c z n y c h jeżdżają wizy, pozyskiwać turysta będzie p i e r w s z y . d l a r z y z zagranicy, którzy zach muzeum Zawsze i t a k sprze­ r a c j i , (które swój choćby w m i e j s c e w i e l u p o z y c j i sce; wzrost sztuką l u ­ z l a t 1973, 1974 j e d y n i e uzupełniona zrealizowania. ginalnych ma­ obrzędowej, p o ­ między rozumieć doprowadził Są t o p o s t u l a t y do w tekstów. A u t o r bardzo Atlasu, delimitacji granic i n i e chcę i wydawcę f a c h o w c ó w z C e p e l i i , która odrzucając r z e c z y słabe, s t a ­ się s t y m u l o w a ć dziwić ważniejszych f o l k l o r o w i , plastyce 1972 r . w p r o w a d z a j ą c włocławskiego; p o z i o m u twórczości, s k o r o t w ó r c a w s z y s t k o innych, przyczyn- może amatorską. iż A u t o r m o ż l i w o ś ć w p ł y w u n a t w ó r c ó w . N a cóż zda się k o m i s j a ra j a k na p o z y c j i . K s i ą ż k a , która u k a z u j e się n a p r z e ł o m i e ski; n a b y w c ó w bezpośrednio d o t w ó r c ó w nie tylko w wydany handlarzy kolekcjonerów d o p r o w a d z i ć d o obniżenia Puszczenie fali turystów, zagadnienie dowały, obszerny, obecność Z g o d n i e z przyjętą koncepcją ło u w a g i poświęca obiektów. pominięcie których pominięcia dożynko­ zakoń­ bardzo 190 p o z y c j i , w t y m szcze­ s y l w e t e k t w ó r c ó w . C z a s e m są t o artykuliki, i słupie, a r c y d z i e ł o l u d o w e j (Pieta), Kąpielach Kras­ folklorystycz­ na wieńce miejscowym literaturze znakomitych kapliczek Cichem i w tymże zespołu konkursów organizowanych czonych natomiast w miejscowego l i t e r a t u r y t e g o r o d z a j u książkę, z a w i e r a c a r z e liczą zresztą 88, 68 i 90 l a t i już t y l k o w i e k i c h ży­ Finansowymi. I l u s t r a c j e ne na podobnej pisach błąd — bardzo ładnie wydrukowane, zasadzie j a k zawartość i l . 9 przedstawia „dziadów c ó w " z L a l i k a n i e zespół h e r o d o w y Mapy: wspomniana gionów, typów mało czytelna, chałup wcześniej (b. d o b r a ! ) , wydrukowana haseł w — i dobra­ (w pod­ szlachci­ Będzinie). terytoriów i re­ strojów. Ta ostatnia niewyraźnie na wyklej- �k a c h książki. S z k o d a , brakło że w ś r ó d p o k a z a n y c h jamneńsko-pyrzyokiego, zwłaszcza w y j ą t k o w o Sądeckich (jest glądającego Śląska pięknego s t r o j u kobiecego męski, n a t u r a l n y m w i ę c może być przekonanie, tego t e r e n u n i e jest znany). M a p y czone czytelnie, n i e zadbała nej szkoda tylko, że całej Polski zgodna strój na jednak spornych. za w i e l e jedynie Wymienienie miejsca. Oczywiste t e rzeczy, które listy błędów wszystkich j e s t , że znam. Historycy zajęłoby sygnalizuję sztuki, rzemiosłami na pewno oraz zadaniem jest czy wiele muzykolodzy, niedostrzeżonych szczegółowe dziedzin kultury wymaga przynajmniej jest typową więc skażony że jest róż­ Sama recenzji, i ocena to osób poszczególnych już o t y m , że a t l a s t e g o r o ­ pracą zespołową, przekraczającą i kompetencje dziwić, kilku ludu. zorientowanych w zagadnieniach, nie mówiąc dzaju opracowanie artystycznej instytucji dobrze żliwości U w a g i , k t ó r e zgłaszam, n i e w y c z e r p u j ą miejsc trudnym haseł orientacyj­ się znaleźliby w t y m tekście b ł ę d ó w . Już t y l k o t e n f a k t w s k a z u j e , j a k ozna­ podziałem zajmujący folkloryści nych poszczególnych k a r t a c h . i grafowie z techniczna na z o- kobiecy redakcja była a Lachów „samochodowe" że za­ wnioskiem o to, a b y s i a t k a podziałów mapce strojów cieszyńskiego, jednego efekt tylu człowieka. ogromnej błędami, że pracy Autora t a k piękna w y d a n a książka n i e spełnia pożądanej etno­ mo­ Trudno i się Atlasu poręcznie roli. Aleksander Jackowski P R Z Y P I S Y J . Z. Ł o z i ń s k i ; A . M i ł o b ę d z k i , Atlas zabytków ar­ chitektury w Polsce, W a r s z a w a 1967; S. L o r e n t z , Prze­ wodnik po muzeach i zbiorach w Polsce, W a r s z a w a 1971. M a r i a n P o k r o p e k , Jarmark Płocki (Katalog twór­ c ó w l u d o w y c h biorących p o r a z p i e r w s z y udział w k i e r ­ 1 2 Serbske (Die narodne drastwy Neuzacher (Sorbische Tracht); um Lubbenau); Volkstrachten), 3 t. 5 : z. 7, A l b r e c h t z. 2 , L a t a r B a l k o , Drastwa z. 3 , L o t a r B a l k o , Drastwa m a s z a c h s z t u k i l u d o w e j w P ł o c k u ) , P ł o c k , cz. I — 1974, cz. 2 — 1975, cz. 3 — 1976, cz. 4 — 1977. H . D o b o s z , Pejzaż z aniołem, „Tygodnik K u l t u ­ r a l n y " n r 52/53, 2 4 — 3 1 . X I I . 1 9 7 8 r . Serbów Serbów wokoło wokoło Złego S o r b e n um S e n f f e n b e r g u n d S p r a m b e r g J ; z. 4 , A l b e r t L a n g e , Tracht der Sorben Cztery pięknie kontynuację jom wydane, wydawnictwa okolic Ślepego Nedo. T r z y wał w r. w obszerne pierwsze numerze który (Drasta pać 1954 r . t o m e m deljołuzkich dotyczą­ Ludowej" katolskich Zapowie­ okolicom Chociebuża, M. Nowaka opisu te w miały stroju jące się j e g o pozostałości. T y m c e n n i e j s z e jeszcze czterech których niach następnego, zeszytów, strój i pamięci rycznych i 5 tomu, i obejmujących ludowy zachował a także w rodzinnych to ka i A. Lange, dyskeho się z w W w wokoło z przed okresem strój stan, j a k i zastępowania istniał ubiorów miejsce w Sprewy) końcu ubiorami XIX w . Występowały powiedzi na wiele z w. lub w s t r o j e m za- łużyckich, latach trudności p r z y tych pytań, które d l a w s z y s t k i c h opracowań r i i — np. przy określaniu społecznej roli wiej­ (strój co Sło­ miało dwudziestych więc obowiązujące łużyc­ bezpośrednio miejskimi — próbach ustalono i od­ jako omawianej ubioru materiałów, oraz se­ stroju. der 1978. jeśli chodzi kę z m i a n terenu i lepszych przynależności jego na rozwoju ogół politycznej różnym gleb i uwa­ naj­ charakterysty­ administracyjnej jakości nie ich wykorzystania, czasie. W (w i gospodarczego, (wieku, zawodu, historyczne stanu posiadania) naj­ liczby o p a r c i u o niektóre s t a t y s t y k i t y m prace germanizacji wsi i mieszkań­ E. M u k i ) omawiają autorzy s t o s u n k i e t n i c z n e w X V I I I i X I X w . i postępujący ces o odrębności k t ó r e dostarczyły p r z y n o s i krótką (zanik znajomości języka pro­ łużyc­ kiego). Istotną część każdej prac stanowi zestawienie ludowego. z Zaczyna się o n w s z ę ­ kobiecego, do 5 t o ­ skich, regionalnie i etnicznie nacechowanych znad więcej dzie Bu- m u , p o w t a r z a n y m w e w s z y s t k i c h zeszytach, jest Sorben Tracht pokazując i muzea, histo­ Klet- zmianie, terenu, stroju a Przedsłowiu granice opis elementów Serbów zeszytach redakcja w n i e uległ skrzy­ 5 B. N a w - Wochoz prac g ę n a t e miejscowości na przygotowaniu ewangelskich recenzowanych nikłym. O d t w a r z a n y XX aż nielicznych zapisach Serbów (Die s t r o j u w s t o s u n k u d o t e r e n ó w sąsiednich. Z w r a c a od u b i o r u dłużej typu trwającego. Od łatwiejszego najprostszych poncho-, b l u z e k , g o r s e t ó w , teriałów, c o d z i e n n y c h mnóstwa nym j e s t , j a k podkreśla wian ukazanie terenów, jedynie fotografiach. Drastwa a Gródka der g r u p y p o r u s z a n y c h w n i c h zagadnień. I t a k określa Wstęp ców w w krają. Opisywany ki Drasta 6 B. Nawka, drastwa Tracht Drastwa S e r b ó w ] w o k o ł o M a z a k o w a (Die t o układ wyczer­ złożonego opisy Mimo struktury zachowu­ jest są jeszcze d w a n a s t ę p n e z e s z y t y t e g o t o m u : neho, Komorowa podstawowe r . 1964 łużyckiego oparciu o jedynie w t y c h czterech e n k l a w a c h się P. recenzo­ Sztuki Tomy Serbów). możliwości i Wojerec). wokoło opracowaniu stro­ Nowaka (tom 2 Drasta Serbów t o m 4, p o ś w i ę c o n y całkowicie M. „Polskiej Reinfuss ukazał się w stanowią łużyckim tego w y d a w n i c t w a pierwszym 1962 R o m a n zeszyty opracowaniu tomy S e r b ó w , t . 3 Drasta dział r ó w n i e ż w (Die L u d o w e n u k ł a d n i c t w o D o m o w i n g Budysin 1 9 7 6 , 1 9 7 6 , 1 9 7 7 , poświęconego l u d o w y m , rozpoczętego cym w um Muskału), L a n g e , Nowoniwańska Lubnjowa fartuszków przeznaczeniu kabat zwany do odtworzenia, roboczych spódnic — rozmaitych po okrycia i tańce, kolorach — wierzchnie polką), p a s k i i ozdoby, oryginalnie n e c h u s t k i n a g ł o w ę i czepce. D o t e g o w s t ą ż k i jak krakowskie, obszerne kryzy w zeszycie d r u g i m o d t w o r z o n o dwu 1875 i przedstawiono 1920 r. W je dla okresu zeszycie o róż­ (w tym wiąza­ barwne niektórych n a c h (z. 2, 3). W stadiach: z koszul z różnych m a ­ i odświętnych, n a s p a c e r w i regio­ stroje w czwartym 1880/90 г., p o k t ó r y m n a ­ stąpił i c h z a n i k . Bogactwo następnym tych rozdziale stawach z okazji ubiorów tłumaczy i c h zastosowaniem się w opisanym różnych r ó ż n y c h zajęć g o s p o d a r c z y c h łe chusty n a głowę przy zbieraniu siana) jak w ze­ (np. b i a ­ również r o d z i n n y c h i d o r o c z n y c h , kościelnych uroczystości i p e ł - 121 T �niemych funkcji (np. n a weselu czy przy chrzcie). W cych t e n ostatni okres. s t a r y c h r y c i n a c h w y s t ę p u j ą słynne b i a ł e c h u s t y d o o k r y ­ Słowiańszczyzny cia jeszcze odnaleźć w j a k o żałobne s t r o j e k o b i e t (zeszyt 4). W opisach i fotografiach stroje na wem strój żałobny k o b i e t , j a k r ó w n i e ż uroczystości wprowadzeniem rodzinne, charakteryzują k o l o r u czarnego, miasta.. To męskich, samo tracących j a k sądzę dotyczy swój go łużyckie opisane jak Dawne tylko w wiejskie nielicznych, białe i g r a n a t o w e wpły­ ubiorów dawny itp.) n a rzecz ubiorów się pod uroczystych całkowicie (sukmany, kaftany czasu. późniejszych charakter miejskich te­ stroje męskie odtwarzanych okrycia wierzchnie, są elementach koszule pon­ cho, płócienne s p o d n i e i żakiety, c h u s t k i n a szyję, o z d o ­ by weselne kim) i t p . Więcej dowiedzieć jego rozwój z XVIII w się o stroju' dawnym można oparciu z rozdziału, o cytowane (także opisów i X I X w. stroju nicznej, Wiążą w życiu a także wsi jako znaku zmian stylu się z t y m z m i a n y i poziomu typów materiałów, w ł a s n y c h n a rzecz f a b r y c z n y c h . rakteryzują również działalność ców strojów w różnych Teksty życia. zarzucanie niektórych cha­ wykonaw­ okresach. w recenzowanych p r a c a c h są d w u j ę z y c z n e — niekiedy l a k o n i c z n e i n f o r m a c j e n i e z a w s z e są p o p a r t e r y ­ sunkami (których zamieszczonymi Najczęściej rowe. et­ Autorzy łużyckie i n i e m i e c k i e . Z w i ę z ł e , s k o n d e n s o w a n e , bardzo funk­ przynależności wyrazu wyrobów dzinne jest na zresztą niewiele) wkładkach i fotografiami z kredowego tekst wraz i ładnie w y c h modelach) przejściowego podane wiele najrozmaitszych kolo­ z i l u s t r a c j a m i (fotografie dawne stroje pokazane na stanowią c i e k a w ą d o k u m e n t a c j ę pomiędzy (zawierającym powiązaniami rozwiniętym elementów epok — ubiorem elitarnych i kwestią jów sunku Polskich do p r a c stan opracowań kostiumologicznych. Słabiej, jak wadzają we wcześniejsze propozycji historyczne wej jeszcze nakże ŁuŻyC. chy ze niekiedy znanych dawnych płacht jak recenzowanych prac, zgodnie z założeniami badań e t n o g r a f i c z n y c h n a Ł u ż y c a c h p o I I w o j n i e , w t y m zwłaszcza prac współpracy podejmowanych Serbołużyckiego z inicjatywy Instytutu w i przy Budziszynie (działającego o d r . 1951, p o w i ą z a n e g o z N i e m i e c k ą demią N a u k ) , kładą w publikacji tację opartą n a s y s t e m a t y c z n e j nacisk na penetracji terenu i wypełnienie w t y m zakresie białych p l a m nych przeciwieństwie przez autorów Łużyc życach, prace starsze. dawniejszych, W piszących (por. n p . A . D o b r o w o l s k a , Kraków o tradycji strojów tak wielkiego ju, związanych — rębności e t n i c z n y c h Łużyc pozostawio­ zróżnicowania z różnymi rozbudowany Jak w ub. Łużyc jako wieku. Podobny niejszy wcześ­ archaicznej, wschodnią nawet ka Europą. Zresztą płachty żałobne, białe późniejsze b o r t y a k s a m i t n e p r z y p o m i n a j ą c e k u r p i o w s k i e , n i e weszły U w a g a : drasia j a k podałam w i drastwa tekście. do i l u s t r a c j i , ze ani czół­ reprezentują­ u ż y w a n e są w y m i e n n i e , t a k , że zestawów ce­ Atlasie które — znajdujemy elementów stro­ i funkcjami Czechosłowacji bar­ czy J u ­ przez A. Kroha Sztuki Ludowej" pracy nach bogacą łużyckie­ i przeładowanie wiązało regionu turystycznego w czy Łowickiego. I w się s t r o j e nie tylko jako na symbol tych użytek się 2 poł. w czasie jest rozwój P o d h a l a , Krakowskiego póź­ regio­ własnego „ludowości" w kul­ narodu. Recenzowane w a n i a na nowo regionu prace wychodzą w momencie historycznych Łużyc n i e jako turystycznego przeszłości, d o k t ó r e j lecz j a k o nawiązują świadka nowe odkry­ egzotycz­ tradycji pokolenia. Prace te pomagają wypełnić l u k i w i n f o r m a c j a c h o k r a j u , któ­ ry o d około dwóch wagę badaczy renów. Wśród wielu etnograficznych fia Polska", dotycząca wieków ściągał z a r ó w n o łużyckich prac „Przegląd stroju jest na i in.) pierwszą z bieżąco dokumentacja się d o końca. W pytań, s t o s u n k u do określoną dokładność p r z e d m i o t u , c h r o n o l o g i a i o p i s tła h i s t o r y c z n e g o ) . ra drogę kiego opisu 1 analizą jak do dalszych dyskusji d l a studiów systemów zmienności w pro­ opisu Otwie­ n a d przydatnością n a d historią kultury, w zaplanowanych, nad ubiorem przynosi (typy u- p o l s k i c h („Lud", „Etnogra­ Zachodni" bodaj zbliża niejednokrotnie j a k i z sąsiednich t e ­ omawianych czasopismach warsztatową s ł o w i a ń s k i e j i różnych, późniejszych z w i ą z k ó w Ł u ż y c nie okolicznościami z w i ę k s z e n i e paradności z awansem pozycję ich warstwie bogaty, r o k 1976 „ P o l s k i e j studiów się w t r o p i e n i e p o w i ą z a ń i o d ­ ubioru w w regionach, p i s z e P. N e d o w r e c e n z o w a n e j n r 1 za naszych Łu­ Jed­ się, gosławii. której w y k o n a n i e literatura ubiorów. wydaje u nas n a j s t a r s z e tych j e s t strój w wielu na plam o ży­ obrzędach i uroczystościach. P o d t y m w z g l ę d e m dziej stroju ludowy opisów giną strój sto­ w i ę c e j białych dawnych w mają do Strój w (biorąc p o d u w a g ę (np. nie n o t u j e m y Nawet kulturze i o 1948 i t a m c y t o w a n a n i e j s z a ) n i e zapuszczają Aka­ dokumen­ Stro­ one również i regiony n a m dotąd żałobnych). krakowskie nego Autorzy za­ Polskich pozostawia i wielkość t e r e n u ) w c z e ś n i e j niźli n a Ł u ż y c a c h wpro­ kultury zaj­ dokumentację go, wiek) Tymi nie prac. P e w n e w n i o s k i m o ­ ży­ ludowym wspomniałam, warstwy wpływów, Ludowych m a p i e k r a j u . Obejmują turze współczesnych kobiecych. porównując Strojów łem nowych, łączy czepków o s t r o j a c h łużyckich r e g i o n u , lecz r ó w n i e ż tworzenia (a t a k ż e z W i e l k o p o l s k ą ) 0 sztuce Łużyczan, rozwój o r n a m e n t y k i s t r o j u kostiumów na Ludowych. Atlas w wełnia­ haftach Nie­ w a r t ą w t y c h p r a c a c h choćby z Atlasem a u n i f o r m e m m i e j s k i m t e g o czasu. Są o n e d o b r y m ź r ó d ­ dla chust i in. Z terenem chronologii sami, można płóciennej, ro­ okresu od X V I po X I X i X X fabrycznych tiulowych wyciągnąć terenami in.) kraciastych), mują się a u t o r z y o m a w i a n y c h żemy i sposobie noszenia (zwłaszcza bogactwo dalszymi p o n c h o , w odzieży Europą zachodnią Łużyce papieru. są t o i l u s t r a c j e czarno-białe, r z a d z i e j Zwięzły miec, na P o z o s t a ł e r o z d z i a ł y przynoszą c h a r a k t e r y s t y k ę cji n a płótnie, w nasobnych z Czechosłowacji kroju c h u s t a c h , wstążkach męs­ omawiającego fragmenty drukach nych Analogie (Polski, zarówno kultury w ta­ ludowej i c h trwałości czasie. Anna Kutrzeba-Pojnarowa �J e s z c z e o r z e m i o ś l e a r t y s t y c z n y m na p o l s k i m Spiszu ( n a m a r g i n e s i e a r t y k u ł u T . M . T R A J D O S A Sztuka Coraz cyjnej Ten większym zainteresowaniem k u l t u r y l u d o w e j zaczyna badaczy torycznej w d o dziś Genetyczna szeroko znaczące w y d a r z e n i a a także d ł u g o t r w a ł e j pozostał n i e m a l żywym kultury, obszar, obok sza- jako terenu wszyscy sobie i autorzy sprawę typu badań, ale zachodzących ze na pogra­ polskiego S p i - też trudności procesów. Niestety, podejmujący tematykę spiską, specyfiki tego rzemiosł zdają regionu. Do prac artykuł Т. M . T r a j d o s a , artystycznych w nie tego Przeszłość na polskim Spi­ „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , 1978, n r 2. szu, Bazę źródłową artykułu ramiki stanowią — z jego od połowy rego początków w XVII piero w w I I poł. X V I I I w . W t e d y pobliżu szkle . h u t szkła Najbardziej 6 domokrążni krosnach pewne, że spiskich, Polski obrazy na siedztwie o d północy, 8 nia o po „etnicznej t y p y zajęć znaczenia użyteczność: rodzaju -demograficznych, mieszczenia źródeł odrzucić ludności przyniosło gierskie, zakończyły o wiek mienionych z połowy szego metryk XVII dla osadnictwa i jednorodną sam autor rządzania koniec roli. Na większej problemu, jako pochodzących rozwiązać ce miejsca polemiki znaleźć W sprostowania sprawdzonej tu Przyczyną oznaczać musi ją z jest spiskiej", Krzysikowie, Szkoda, z że co B y s t r o n i a , niż tekście się nazwisk wspomniana polskiego Spiszą o odnajdujemy hipoteza XVII powiedniej miejscowego g l i n y , co ze stanem nie (np. tyl­ ze słowackich kopii, wykluczyć często w podobieństwo jest oparciu o il. 6 i wtórnej każdej drukarni wizerunki do n i e j spo­ starsze i l . 5), l e c z wsi warsztatu malar­ idącym, uogólnieniem, * n i e m a ­ jącym s o l i d n y c h podstaw ź r ó d ł o w y c h . W ą t p l i w e j e s t też bardzo, z by malarsikich pochodzące obrazy domniemanych zdobiły wnętrza warsztatów kościołów. środowiskom rzemieślniczym, Malar­ w a n i e na desce obce jest raczej cechowym. kulturze wiejskiej. A r ­ w przypadku garncarstwa. Podobnie jest z nazwiskiem p r o d u k c j i włókienniczej pisał a u t o r o s o b o m , tym właśnie Całość wiej­ na p o l s k i m Spiszu „Tkacz". przy­ które w y s t ę p u j ą nazwiskiem. W w metrykach pod t r a d y c j i spiskiej swego stanowiska przydomków w prawdziwa, t o 14 cy się n i m nazywany twierdzeniu głównie panuje w M. domeną wśród szczegóły, tkaniną o Т. „knop" . określeń w lnianej części odzieży. należy, kolorze (rzadko na że: wbrew Spiszu Prawdziwe u stwierdzić Ponadto, 1 0 tkactwo mężczyzn . wełnianą osnowie był Trajdosa, było zamieszanie N i e wdając nie kanajas czerwonym, a pasiakiem bawełnianej), t k a n y m są d e k o r a c y j n e nie powstaje wąt­ czerwonym, pasy . Wzór l s w się jest procesie tka­ n i a ; są t o spódnice s z y t e z s a m o d z i a ł o w e g o płótna, b a r ­ wione na kolor granatowy nym wzorem, żywa i specyficzna kała pod tzw. się l i c z n y c h i l . 36 i i p o k r y t e ręcznie modrotlać. właśnie 1 3 Błędne mówić o drukowa­ interesująca, d l a Spiszą omówień . 37. T r u d n o Ta technika są t a k ż e „swetrze wciąż docze­ podpisy góralskim każdej stroju t r y b s k i e g o " , gdyż w t r a d y c y j n y m stroju spiskim warszta­ sweter n i e w y s t ę p u j e , a w s p ó ł c z e ś n i e można go spotkać drugiego. także n a P o d h a l u , O r a w i e i w G o r c a c h . N i e i s t n i e j e o d ­ „w X I X w. od tego tkactwo określane b y ł o z a w s z e t e r m i n e m , „ k n o p s t w o " , a t r u d n i ą ­ i „farbanek" nich naj­ Malo­ g u m e n t n a z w i s k a „ M a l a r z " m a t u tę samą w a r t o ś ć , j a k skomponowane w wie­ sporadycznego „kartonek" uniemożliwia Omawiane pochodzących można o drzeworytów z którego z należą: centrum malarstwa i a postaci większość b r a k jest pokładów definitywnie garncarstwa. mo­ można 3 ty: malarski i garncarski". Zacznijmy Otóż n a c a ł y m p o l s k i m S p i s z u się góralskiej . była stanowiłoby między nazwis­ dala malarstwem k i e m b a w e ł n i a n y m b i a ł y m , t w o r z ą c y m tło i roli ludności słowackim procentu-ludności g a r n c a r s t w a , gdyż, j a k pisze Т. M . T r a j d o s , wiosce że nie (nie Sołtysikowie!). n i e skonfrontował J . Zborowskiego większości autora rozrodzonych Sołtysowie w wymagają­ nazwiska wsiach najbardziej sze­ gdyż zawód. W doszukać dziś z n a c z n e g o Bizubowie, kształtowaniu Gdyby w omawianych Do autor uwagami wsi „do ale w występuje. hipotezy, łatwiej u s t a l e n i a m i J . S. n i e stanowią nie terenie przez zawsze w y k o n y w a n y fragmencie f a k t y c z n y m *. W y m i e n i o n e ko przyjęcie Nie 9 niczego M . Trajdosa, uściślenia. krytycznie w tywującym analogii lub sformułowań ze Dopusz­ argumentu w zbyt daleko z nie­ na przeprowadzenie informacje ważkiego pierwowzory skiego cza­ do c z y n i e n i a można szkła. malarskich z częściej n i e wniosą Т. Na są­ pierwotności e t n i c z n y m ludnością, nie pozwala z poglądami akapicie błędnych ko miedziorytów, skiej Brak każdym przypadkach wę­ istotnego. rokiej Tatr. s t w o tego r o d z a j u właściwe jest dużym ośrodkom, 1 Metryki wsiach najistotniej­ mianowicie, pod względem prawie we bezpośrednim huty ośrodków formalnym o istnieniu w najdalej specjalnych Jest strony jego pominąć twierdzenie wy­ w odnajdywane n i e istniały nie urzę­ podstawie charakterystyki etnicznej . przyznaje. XVII a wpływy języka sach n o w o ż y t n y c h n a t o m i a s t , m a m y mal prze­ tego kościelnych, jego (Lewocza) . rezultatów, w . , n i e można Spiszą i przy­ józefińskie wprowadzeniem dowego, n i e odegrały pod obrazy na skąd na szkle. D l a o b r a z ó w z t e r e n u Spiszą u s t a l o n o w statystyczno- d l a Spiszą Gemer, 7 rozwoju można pokrewieństwie trzeba osadnictwo spodziewanych poza się nie lu d l a badań zdecydowanie Późniejsze Zamagurza" hut , umniejszając ludności. N i e p i s y w a n ą i m uniwersalność. Z a s a d n i c z e wieku. wnioskowa­ s t r u k t u r z e nowożytnego i specjalizacji tego od przypi­ malarstwa Siedmiogrodu . szkle, do­ zaczęły ośrodki Spiszą, a n i w od parafian i się a u t o r na Słowacji i m p o r t a m i z południowej Badaniom sał a u t o r n i e z w y k ł ą w r ę c z Sło­ ośrodek w roznosili do są był się też p o w s t a w a ć pierwsze znany handlarze aż terenie polskiego m e t r y k i kościelne nazwisk do ce­ zachodniej na p o l s k i m Spiszu doszukuje w . Szklarstwo- rozwinęło możliwość nich t e nawiązują się w 5 czając w Spiszą, Formą, 4 X V I w. . c z t e r e c h , spośród j e d e n a s t u istniejących p a r a f i i s p i s k i c h . zawartych rozwijającej części krańców . i kolorystyką w y r o b y habańskiej, wacji ze s ł o w a c k i e j południowych P o d o b n i e r z e c z się m a z m a l a r s t w e m n a s z k l e , k t ó ­ tam zaliczyć t r z e b a teraźniejszość zdobnictwem his­ składowych położenia stwarza s p i s k i e j pochodzą z ra­ skansenem. elementów n i c z u e t n i c z n y m , s t a n o w i o atrakcyjności śledzeniu ceramiki dokładniej przeszłości „Polska 1 9 7 8 , nr 2 ) . Spisz. izolacji komunikacyjnej, różnorodność rozumianej trady­ cieszyć się p o l s k i niewielki pod względem powierzchni cji swej bogatej Ludowa", artykule od­ rozwój okazy miana nia bukowińska trzy odmiany: I I . 37 p r z e d s t a w i a stroju spiskiego. kacwińską, E. S t a r e k trybską i o d m i a n ę trybską, o b e c n i e wyróż­ jurgowską . 1 4 najbardziej 123 1 �ekspansywną. Generalnie mieszkańcom polskiego cjalizowanych (poza ze stopniem wościami surowcowymi podstawowych były rozwoju polskim tak wyspe­ rzemiosł, jest Spiszu możli­ nie wspomina rzemiosłach, j a k o najdostępniejszy z ważniejszych (bednarstwo, przypisywanie gospodarczego i terenu. Autor się o d r e w n o , jednym czego na biorąc, znajomości włókienniczymi) sprzeczne opierając rzecz Spiszą źródeł które surowiec, dochodu kołodziejstwo, o pozarolni- stolarstwo, wyrób gontów) . trzeba uchybień pierwszej określenie: charakterem mówić ników spiscy", jako literaturze zaliczyć również skąd o kolonistach frankońskich na zaczerpnął znajduje Spiszu. się w Т. M . T r a j d o s W należy 1 я ności polskiego trum W moje min: Spiszą zakresie targi w w i konwencjonalnie, Spiskiej zrezygnować można z pierwszego k l o r s p i s k i będąc terystyczne tronat Kieżmarku budzi „polski stosuje mimo zamienne Spisz". i a dos . l s za n i e Związek Szokuje odznacza nym". się autor określeń niejako termin w i słowackiej, d r u g i , p o p r a w n i e j s z y , starsze cechy Poza z — t y m , pa­ Czechów w Niżnych i j a k p i s z e Т. KW) Słowa­ M. Kacwinie jako „schematyczny „po­ nie artystycz­ a u t o r o w i dokładne obejrzenie obrazach Traj­ że nikt zamiłowaniem T o , co w fol­ charak­ Łapsz a u t o r y t a t y w n e stwierdzenie, wrót Bielskich i części Przedstawienia pejzaż tatrzański", zaliczam t e przywodzą Do 19 dwukrotne rzeźbiarza Reasumując Wysokich, tatrzańskie . z pa­ widzianych n a myśl usterek zniekształcenie w J . Wodziaka pełną, n a t u r a l i s t y c z n i e p o t r a k t o w a n ą panoramy Gomibosa, stosowanie Podhalan, zagrodach. określa szych Współcześnie, Kulturalne jakimkolwiek Proponuję kacwińskich lud­ autora, też etnicznego. „Kurasówka" Towarzystwo Nie­ cen­ pogranicza zespołem ter­ (konsekwencji określnika, g d y ż samoistnym, wykazuje n i m (J. W o d z i a k i e m Lewoczy wyjaśnień się p i e r w s z y ków, dla nad z Kaewina. targów. D l a inny zagadkowy s p i s k i " . B e z żadnych Walki Starej Wsi. terminologii, zastrzeżenia t u r z e czeskiej miejscach ahistorycz- folklor Tatr z n a c z e n i e w o b e c i s t n i e n i a bliższego handlowego „Zamagurze" o kategoria Tym „polski noramą re­ się też z b y t lotne t u pióro a u t o ­ r a . D r u g a część a r t y k u ł u p r z y n o s i artykułach i n n y m t o m i e , niż p o ­ przedstawia n y m t w o r e m obciążyć w y p a d a istocie kolo­ wyraźnie dygnitarzy-fachowców". jest w o ( „ L u d " , t . 44, 1959, s. 118—129). jest też w z m i a n k a Spi­ osad­ Flandrię . cytowanych całkiem ścisła miały z n i k o m e na informację n i e znalazłem j e j , a a r t y k u ł M . G o t k i e w i c z a , daje z stosuje j e s t sięgniecie d o p r a s i e d z i b autor Mazurów ligijne..., też niezgodne przedmiotu z X I I — X I I I w., to wymienić wiem, niach W artykułu a d e k w a t n y t e r m i n : górale spiscy. T r u d ­ s z u . Jeżeli k o n i e c z n e Nie części „Polacy etnosu. się p o w s z e c h n i e no Niezbyt 1 7 „wioskowych sprawuje 1 5 Do skiej naj­ drobniej­ nazwiska A. Jurgowa . i 0 powyższe u w a g i , podkreślić trzeba raz jeszcze z całą stanowczością konieczność k r y t y c z n e j ana­ lizy Nie­ źródeł i takiegoż przestrzeganie tego sprawdzania ich w podstawowego w terenie. pracy badawczej wymogu, przy b r a k u oparcia w literaturze, prowadzi wniosków niezgodnych z badaną do rzeczywistością. litera­ w Krzysztof pol­ Woźniak P R Z Y P I S Y Z a g a d n i e n i e t o doczekało się w i e l k i e j ilości o p r a ­ cowań: węgierskich, czeskich, n i e m i e c k i c h ; z p o l s k i c h w y m i e n i ć n a l e ż y : E . J a n o t a , Zapiski o zaludnieniu do­ lin Dunajca i Popradu na Spiszu, „Rocznik Towarzy­ stwa Naukowego Krakowskiego", 1864, s. 80—168; K . K r o t o s k i , Stosunki etnograficzne na Spiszu, Kraków 1908; S. Z a c h o r o w s k i , Węgierskie i polskie osadnictwo Spiszą do połowy XIV w., K r a k ó w 1909; Т. E. M o d e l s k i , Spory o południowe granice diecezji krakowskiej od strony Spiszą ( X I I I — X V I I w . ) , Z a k o p a n e 1928; W . S e m ­ k o w i c z , Granica polsko-węgierska w oświetleniu histo­ rycznym, K r a k ó w 1930; J . R a d z i s z e w s k a , S t u d i a z dzie­ jów ustroju Spiszą, K a t o w i c e 1969. 1 J . S. B y s t r o ń , Kultura ludowa, W a r s z a w a 1936, s. 31 i n a s t . J . Z b o r o w s k i , Materiały etnograficzne z góral­ szczyzny ( w : ) T e n ż e , Pisma podhalańskie, t . 2, K r a k ó w 1972, s. 3 9 0 - ^ 0 9 . Ceskoslovenska vlastiveda. Т . 3. Lidova kultura. R e d . A n d r e j M e l i c h e r ć i k , R r a h a 1968, s. 426. H . L a n d s f e l d , Habanske pamatky, Strażnice 1970, s. 5 — 6 ; J . G r a b o w s k i , Sztuka ludowa, W a r s z a w a 1977, s. 241—242; T e n ż e , Sztuka ludowa w Europie, Warsza­ w a 1978, s. 193—194; Ceskoslovenska vlastiveda..., s. 456—457. Ceskoslovenska vlastiveda..., s. 458—460. S z k l a r s t w o musiało być jeszcze w ó w c z a s nieczęstą u m i e j ę t n o ­ ścią, s k o r o w w y k a z i e z a w o d ó w m i e s z k a ń c ó w 16 m i a s t s p i s k i c h z 1758 r . f i g u r u j e t y l k o 6 s z k l a r z y , a n p . z ł o t ­ n i k ó w 10 ( J . R a d z i s z e w s k a , o p . o i t . , t a b e l a p o s. 140). K . S t e c k i , Ludowe obrazy na szkle z okolic pod­ tatrzańskich, „ R o c z n i k P o d h a l a ń s k i " , 1914/1921, s. 207; Ceskoslovenska vlastiveda..., s. 458—460. 2 3 4 5 6 7 H . P i e ń k o w s k a , Podtatrzańskie obrazy na szkle, K r a k ó w — Z a k o p a n e 1961, s. 22. Ceskoslovenska vlastiveda..., s. 460. J . Stokłosa, T k a c f t o o l u d o w e w Gruszowcu i Jur­ gowie w 1909 г., K r a k ó w 1920, s. 24, 38. I b i d e m , s. 1, 4 — 5 . M . W o l e ń s k a , Wystawa sztuki ludowej zamiesz­ kałych w Polsce Białorusinów, Litwinów, Rosjan, Sło­ waków, Ukraińców, Żydów, K r a k ó w 1960, s. 2 1 — 2 2 ; Ces­ koslovenska vlastiveda..., s. 74. J . V y d r a , Ludova modrotlać na Slovensku, Tvar 1954; Ceskoslovenska vlastiveda..., s. 506—508; E. S t a r e k , S t r ó j spiski ( w : ) Atlas polskich strojów ludowych, cz. V , z. 15, P o z n a ń 1954, s. 36. E . S t a r e k , o p . c i t . , s. 76. E . K r a s i ń s k a , Gospodarka pasterska na polskim Spiszu w drugiej połowie XIX i w XX wieku, „Rocznik M u z e u m E t n o g r a f i c z n e g o w K r a k o w i e " , t . 3, 1968, s. 124; i n f o r m a c j a o p a r t a n a materiałach z badań t e r e n o w y c h K a t e d r y E t n o g r a f i i Słowian U J . J . R a d z i s z e w s k a , o p . c i t . , s. 8 2 — 8 3 ; K . K r o t o s k i , o p . c i t . , s. 8 — 1 0 ; E . S c h w a r z , Die Herkunft der Siebenbtirger und Zipser-Sachsen, M u n c h e n 1957, m a p a n a s. 155. 8 9 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 1 5 16 Zamagurie. Narodopisna monografia J a n P o d o l a k , K o ś i c e 1972, s. 11. 17 1 8 Polsce, M . P o k r o p e k , A t l a s sztuki W a r s z a w a 1978, s. 223. J . Szaflarski, 160, 214. M . Pokropek, ludowej 1 9 Poznanie Tatr, 2 0 o p . c i t . , s. 113. oblasti. i folkloru Warszawa Red. w 1972, s. SPHOSTOWANIE W a r t y k u l e T a d e u s z a M . T r a j d o s a K o ś c i ó ł го Czarnej Górze ( „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " ofiarodawcy parceli, n a której postawiono kościół, w i n n o b r z m i e ć : S e b a s t i a n Korkosz. omyłkę. 124 n r 2, 1978) n a z w i s k o A u t o r przeprasza za �