https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/15b35bd8b51028a7ec47bb0d0f474387.pdf 03791c84705ad1bdad7c3574f1ca93ba Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3504 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3284 Title A name given to the resource Parlamenter - barometr ludowy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2, s.111-112 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bartosz, Adam Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Adam Bartosz PAŁAM ENTER - Od zamierzchłych c z a s ó w obserwowano BAROMETR LUDOWY Jest t o roślina dość pospolita, natomiast jej właś­ świat przy­ r o d y , szukając w n i m i n f o r m a c j i o nadchodzących zmia­ ciwości r e a g o w a n i a roślin znane w i n n y c h r e g i o n a c h . W p r z e k o n a n i u mieszkańców nach pogody. Między i n n y m i na zmiany wilgotności odnotowano powietrza reakcję sygnalizującą bliskie 1 W okolicy się z ż y w y m nia pogody zwanej są Ciężkowic na podstawie poza zachowania regionem byście, Jackowi ctwem osobliwości ozdobnie między regionalnych) oprawionych do Cepelii pamiątek Palamenter nasionka który (poza trudni obecnie regionu się trem nazywa s i e n i e ( i l . 3). П. 1. Palamenter się W zarówno wykonywa­ to z roślina roślinę, jak i nos­ z ro­ palamen­ jej n a ­ okolicy Spotyka iglica się n a w e t rośnie wyłącznie tych p r e t o w a n i a tego f a k t u , wiążąc go z p r z e m a r s z e m wojsk napoleońskich, z k t ó r y m i próby w inter­ miały n a s i o n a palamentra wędrować na Pogórze. leżące n a z i e m i mo przemieszczać wkręcać się w konanie o należy go zakopie się w bardzo a znalazłszy w Wierzy otwartym się n a się, zienia — prze­ że ziemi, nie bo natychmiast glebie. obszerną palamentra trawka" także naczyniu, W Z b o r o w i e a c h , w s i położonej n i e opodal zanotowano się, s a ­ odległości, a rozbudowane palamentra. zostawiać atmosferycz­ p o t r a f i , skręcając się n a n i e w i e l k i e ziemię. Stąd nigdy wyskoczy, reakcji na zmiany nasionko ruchliwości za­ . Dzięki d y n a m i c z n e j ne sam bocianie o k o l i c y Ciężkowic samą jedna je tarnowskiego. to iglica pospolita, inaczej 2 zbiera­ i racjonalnego znane Sprzedaje jest ( E r o d i u m c i e n t a r i u m ) , n i s k a , owłosiona dziny bodziszkowatych . rośliny kolekcjonerowi-hob- palamentrów. i spotkałem przepowiada­ ciężkowickie dzięki Wilczyńskiemu, innymi ciekawszych ki (woj. tarnowskie) d o dziś l u d o w y m s p o s o b e m t u p a l a m e n t r e m . Palamentry obecnie niem Ciężkowic stronach. opady . n a z m i a n y wilgotności n i e są c h y b a relację Ciężkowic, sposobu znale­ pośród i n n y c h t r a w . Otóż t a „mądra i n f o r m a t o r ( u r . 1899) — niczym j a k mówił z l a t sześćdziesiątych, wy*k. J . W i l c z y ń s k i . I I . 2. Palamenter na temat współczesny, wyk. J. Wilczyński Ul �na skacze p o d w i a t r bita na do deski pogodę trawki w w Nie czasie koszenia, jest ją zgubić. T r a w k a odgina ale widział ją pewne, (prawdopodobnie tius) . Nazwa w tym wy­ Bruśniku, w s i o d l e g ł e j Rajgras t y m samym używa celu — A r h e n a t h e r u m ela- n i e jest t u stosowana palamenter 3 owej u innych na czy c h o d z i o iglicę, g d y ż w o 10 k m , spotkałem się z u ż y c i e m w owsika dół, n i e spotkał pogodę. całkowicie również przy­ się n a d e s z c z w górę. I n f o r m a t o r n i g d y o k n i e , wskazującą padku i łatwo gwoździem jej się w na jego oznaczenie, natomiast odniesieniu l u d z i : „taki c h u l i g a n , 'co m u się robić n i e c h c e " ; m ó w i się „ n i e bądź t a k i p a l a m e n t e r " g d y ktoś j e s t przemądrzały. W t y m i p o d o b n y m niem można palamenter wsiach, zarówno znaczeniu spotkać się t a m , g d z i e oznacza wościach b a r o m e t r y c z n y c h , j a k też do także zbyt z określe­ w okolicznych roślinę o właści­ t a m , gdzie zastoso­ w a n i e j e j i n a z w a n i e są z n a n e W innych wsiach (Kipszna) za w s k a z ó w k ę z m i a n p o g o d y nasiona nazywają iglicy służące „wróż" l u b „pro­ rok". T r a d y c y j n y palamenter turowego krążka, Z(miana), D(eszez), spotkałem jedynie dalonych od widniały B(urza); w kilku centrum one p r z y b i t e między Dawniej to n a s i o n k o p r z y b i t e do t e k ­ na którym litery obecnie domach położonych przysiółkach Ciężkowic. posługiwano barometryczne się nazywają sposób określa się u ż y w a n e budki z wychodzącą (stąd n a z w a takie w od­ Wiszą oknami. często „na Po­ palamentrem. t w i e r d z a t o f a k t , iż s t a r s i l u d z i e w s z e l k i e g o dzenia P(ogoda), barometry typu W palamentrem. dawniej pogodę" „pustelnik" używana urzą­ (a n i e k i e d y postacią ten i dziś) pustelnika dla t y c h budek). Ro­ b i o n o j e w o k r e s i e I w o j n y i później, a za e l e m e n t gujący w na zmiany roztworze wilgotności służył s o l i . I n n y palamenter trowa, napełniona kniętą w do Rurka była z a n u r z o n a szczelnie połowy sznurek moczony — t o b u t e l k a półli­ deszczową zalakowany rea­ korek wodą, z rurką d o l n y m końcem w wet­ szklaną. wodzie. „Jak było s u c h o , t o w o d a w r u r c e opadała, a j a k szła b u r z a , to aż k i p i a ł o z r u r k i " Barometry które można specjalnie (Ostrusza). wykonywane zakupić w opracowanych roki" już — w latach okrągłej desce. zwłaszcza poza dziej nazywa, Spostrzegłszy własnym interesującą formę są drewnianych zainteresowany pięćdziesiątych j a k je czasem Wilczyńskiego, zamontowane plastycznie s t a w k a c h { i l . 1). W i l c z y ń s k i ślinką przez Jacka Cepelii, robił mocując popyt na ciekawą r o ­ proste te i wyrobu jest obecnie palamentrów. domek Palamenter, И. 3. Iglica pospolita. И. 4. Palamenter 1975 na jedynym i nastawił kontynuatorem bar­ się n a ogro­ tradycji S a m zyskał t y m s p o s o b e m p o d którym jest powszechnie na wyroby, produkcję l u d o w y c h barometrów. Iglicę h o d u j e w dzie „pro- nasionko środowiskiem, opracował palamentra, na pod­ przy­ znany. kartonie, P R Z Y P I S Y n i e różni się od i n n y c h t r a w n a łące. N i k t n i e w i e , j a k wygląda. zdarzy Należy się, pierścień), że zatem nagle trzeba uważać w kosa wziąć się czasie k o s z e n i a ; rozpadnie garść i rzucić n a płynącą w o d ę . T r a w a trawy z (zleci tego gdy klin i miejsca z w y k ł a spłynie z w o ­ dą, a t a j e d n a — s z u k a n a — prędko p o p ł y n i e p o d p r ą d . Należy ją s z y b k o złapać i m o c n o trzymać, bo Fot.: 112 W. upuszczo­ Dudziak, K . M o s z y ń s k i , Kultura ludowa Słowian, t . 2, cz. I , W a r s z a w a 1968, s. 57—58. * Wielka Encyklopedia Powszechna, t . 4, W a r s z a w a 1964. Nasiona owsika w t y k a n o w o t w o r k i po d r e w n o j a d a c h w r a m a c h o k i e n n y c h , między s z y b a m i . D l a p e w ­ ności, n a j e d n y m o k n i e u m i e s z c z a n o p o k i l k a n a s i o n . P o r . J a n K a r ł o w i c z , Słownik gwar polskich, t . 4, K r a k ó w 1906, 1 s 4 i l , 1—3; r y s . A. B a r t o s z , i l . 4 �