https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7040e207b056801534a952cb8e064d96.pdf 81d41bb11bf050ed4c683ac64f0637e4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3588 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3365 Title A name given to the resource Chrzest Litwy w świadomości polskiej społeczności wiejskiej na Litwie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.3-4, s.66-68 Creator An entity primarily responsible for making the resource Smyrski, Łukasz Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Chrzest Litwy w świadomości polskiej społeczności wiejskiej na Wileńszczyźnie Łukasz Smyrski U ź r ó d e ł wspólnej historii Polski i L i t w y leży akt pod­ pisany w K r e w i ę w 1385 r. W i e l k i książę litewski Jagiełło z o b o w i ą z a ł s i ę do przyłączenia ziem L i t w y i Rusi do K o r o n y K r ó l e s t w a Polskiego. N i e j e d n o z n a c z n o ś ć s ł o w a „ p r z y ł ą c z e ­ nie" w y w o ł a ł a polemiki w ś r ó d h i s t o r y k ó w . W historiografii polskiej s k ł a n i a n o się raczej do interpretacji przyłączenia j a k o inkorporacji L i t w y przez K o r o n ę . Przeciwnicy tego p o g l ą d u u w a ż a j ą , że akt w K r e w i ę był t y l k o utworzeniem związku dwóch państw, w którym z a r ó w n o Litwa, jak i Polska z a c h o w y w a ł y polityczna o d r ę b n o ś ć ( p o r Bardach 1986 s 108) Wydarzenia historyczne k t ó r e n a s t ą p i ł y po r o k u 1385 n a s u w a j ą pytanie w j a k i m stopniu m o ż n a tu m ó w i ć o inkorporacji Zgodnie z p a n u j ą c y m na L i t w i e prawem patriarchalnym s p r a w u j ą c a w ł a d z e dynastia roz­ p o r z ą d z a ł a r z ą d z o n y m przez siebie p a ń s t w e m jak prywatna w ł a s n o ś c i ą Jagiełło jako w ł a d c a L i t w y spełniając pod stawowe w a r u n k i unii krewskiej przyjął chrzest, a żeniąc się 7 larlwirra 7 n s t a ł a r i n n t o w a r w nr7P7 iei m a t k ę F l ż h i p t p TA adopcia i m a ł ż e ń s t w o z k r ó l o w a Polski w u i e S u systemu p a t i ^ r c h a l n e g o były t o ż s a m e z a k t e m i n k o r p o r a c j i L i t w y Strona litewska przeciwstawiając się tej tezie, z w r a c a u w a g ę na w y s t ę p u j ą c e j u ż pod koniec XIV w i e k u w W i e l k i m Księstwie L i t e w s k i m silne tendencje o d ś r o d k o w e . Z a w a r t a w 1392 r. u g o d a m i ę d z y Jagiełłą a W i t o l d e m była wzmoc­ nieniem politycznej pozycji p a ń s t w a litewskiego (por. Bar­ dach, s. 110). W w y n i k u ugody książę W i t o l d uzyskał praktycznie z g o d ę na sprawowanie własnej w ł a d z y w L i t w i e , k t ó r a to w ł a d z a z n a j d o w a ł a s i ę dotychczas w gestii namiest­ n i k ó w k r ó l e w s k i c h . Odebranie w ł a d z y osobie monarszej było a k t e m wymierzonym przeciwko tendencjom inkorporacyjnym i jednocześnie s t a ł o s i ę p r z y c z y n ą swobodniej­ szego z w i ą z k u o b u p a ń s t w K o l e j n y m wydarzeniem p r o w a ­ d z ą c y m do r o z l u ź n i e n i a s i ę w i ę z ó w unijnych był zjazd na wyspie Salin w 1398 r podczas k t ó r e g o bojarzy newscy wybrali W i t o l d a na k r ó l a L i t w y . K o ń c o w y m a k t e m zmierza­ j ą c y m rin u z y s k a n i a s u w e r e n n o ś c i s i a ł o sie norlnisanie unii w i l e ń s k o - r a d o m s k i e i uznaiacei o d r ę b n o ś ć L i t w y i ^Witolda X dożywotTego sonowicz s w S 9-M Dyskusia na temat wzaiemnvch Velacii S a d z v U t w a a P o k k a zawszeMbvta w w ó h i e s S e t ó l n f e ^ c ^ ^ i ^ ^ t a S ^ ^ ktera pohtycznego m e W S K 1 zywi ale os a t n i o W r a z z uzyskanTem n C n n a b r a , a c h a r a - P o w y ż s z y , b a r d z o s k r ó t o w y rys historyczny jest tłem do r o z w a ż a ń d o t y c z ą c y c h w s p ó l n y c h p o c z ą t k ó w polsko-litew­ s k i c h , widzianych jednak nie przez pryzmat b a d a ń historycz­ nych, lecz o g l ą d a n y c h oczami ludzi nie m a j ą c y c h nic w s p ó l ­ nego z n a u k ą i h i s t o r i ą . B a d a j ą c , w czasie k i l k u p o b y t ó w na Wileńszczyźnie, ś w i a d o m o ś ć h i s t o r y c z n ą z a m i e s z k u j ą c y c h tam P o l a k ó w do­ 66 c h o d z ę do wniosku, że opowieści o historii najdawniejszej 0 chrzcie L i t w y m a j ą swoją u k r y t ą , głębszą treść. M o ż n a je bowiem i n t e r p r e t o w a ć j a k o wyraz d ą ż e ń do tego, by poprzez h i s t o r i ę u s a n k c j o n o w a ć prawo do ziemi wileńskiej. Pisząc o wileńskich Polakach m a m na myśli ludzi, któi m a j ą ś w i a d o m o ś ć „ b y c i a P o l a k i e m " , m ó w i ą po polsl 1 p o d k r e ś l a j ą w a g ę podtrzymywania p o l s k o ś c i . M o i m i roz¬ m ó w c a m i byli p r z e w a ż n i e ludzie starsi, p a m i ę t a j ą c y dobrze czasy przedwojenne. O d nich usłyszałem najwięcej opowieści 0 zamierzchłej przeszłości. Ich wiedza p o c h o d z i ł a głównie z polskich książek oraz z domowej tradycji ustnej. Miałem pewne obawy, czy moje obserwacje p o t w i e r d z ą się w roz¬ mowach z l u d ź m i ś r e d n i e g o pokolenia, k t ó r z y uczyli się już z powojennych p o d r ę c z n i k ó w do historii, k t ó r y c h treść była w y p a d k o w ą panującej ideologii. K u zaskoczeniu, ich wiado­ mości nie o d b i e g a ł y od powszechnego kanonu, według k t ó r e g o Jagiełło ożenił się z J a d w i g ą i dopiero wtedy zaczęła się prawdziwa historia, natomiast wcześniej w L i t w i e były t y l k o święte gaje, a ludzie m o d l i l i się do drzew i do krowy. Ten stan pierwotnej dzikości z a k o ń c z y ł się w momencie przyjęcia chrztu z rak polskich M o ż n a wiec sadzić że z a s a d n i c z ą rolę w k s z t a ł t o w a n i u się takiego schematu ode­ g r a ł o domowe wychowanie Wyniesiona z d o m u wiedza nie została z a g ł u s z o n a przez c z t e r d z i e s t o l e t n i ą p r o p a g a n d ę 1 t k w i g ł ę b o k o w ś w i a d o m o ś c i ludzi. Nawet więcej: od­ w o ł y w a n i e się do dawnej Polski i polskiej k r ó l o w e j , prze­ świadczenie o wyższości polskiej kultury nad tradycją litew­ ską stały się w obecnym czasie p r ó b ą obrony przed powszech­ n ą lituanizacją, p r ó b ą wzmocnienia swojej tożsamości. Na pytanie o h i s t o r i ę L i t w y , o czasy najdawniejsze, niemal wszyscy informatorzy opowiadali o chrzcie L i t w y . Chrzest stał się więc wydarzeniem najdawniejszym, najważniejszym. W ś w i a d o m o ś c i rozmówców wszystkie inne zdarzenia, fakty historyczne gdzieś zaginęły. Raz t y l k o i n f o r m a t o r k a wspo m n i a ł a , że n a s t ę p n y m wydarzeniem historycznym po chrzcił L i t w y była wyprawa Batorego p o d P s k ó w . Jednak ni< potrafiła już umiejscowić tego faktu w przestrzeni historycz­ ne. Jedynym bliższym o k r e ś l e n i e m czasowym owej wyprawy b y ł o stwierdzenie że nie z d a r z y ł o się t o " za jej pamięci. Natomiast n a s t ę p n y moment historyczny r o z m ó w c z y n i pa­ m i ę t a ł a już bardzo dobrze C h o d z i ł o o czasy marszałka Piłsudsk ego W n i e k t ó r y c h rozmowach informatorzy wspo­ m i n a l i także' o Katarzynie II czy o Napoleonie były « jednak przypadki jednostkowe i mieściły sie w szerokt poietei teraźniejszości (w b e z D o ś r e d n i o MDrzedząi* cym czas p a m i ę t a n y " ) W p r z e w a ż a acei liczbie inni wypowiedzi d o m i n o ^ Sasief r z a d T l i t w i Smetona Z^ o n L f e ś c f r o S w c ó w wyniki historycznyrJ^ był chrzest Z nim n a S S T S e lSa ti* tTycznej^z^^ �choćby połączenie Polski z Litwą w 1569 r. czy wojnę domową z p o c z ą t k u X V I I I w. Narzuca się zatem pytanie: dlaczego to jedno wydarzenie n a b r a ł o aż takiego znaczenia, je stało się właściwie jedynym faktem historycznym, a inne, linearnie bliższe nam wydarzenia zostały zapomniane? M i r cea Eliade pytał: „ D l a c z e g o taki właśnie mit czy taki symbol uległ rozprzestrzenieniu? Co one objawiły światu? Dlaczego pewne szczegóły nawet bardzo w a ż n e - znikają w trakcie Rozprzestrzeniania się, a inne o k a z u j ą niezwykłą t r w a ł o ś ć ? " (Eliade 1970, s. 51). Wydaje się, że to pewne p o d ś w i a d o m e , ..trvte intencie k a ż a Polakom zaDamietać akurat ten fakt Eoryczny M a ł ż e ń s t w o Jadwigi z Jagiełłą przyjęcie chrztu TriPolski sa owymi Eliadowskinusymbolarru m a j ą c y m i n a w i a ć p r a w d ę Prawda ta jest nobilitacja Polski Pola­ t a Polski do której Wileńszczyzna nie należy i P o l a k ó w t ^ y dzięki tei prawdzie moea m ó w i ć o Wileńszczyźnie jakTo swojej ziemi. Te do tej pory o g ó l n e r o z w a ż a n i a zilustrujmy teraz przykładami wypowiedzi P o l a k ó w c h a r a k t e r y z u j ą c y c h L i t ­ winów z c z a s ó w p o p r z e d z a j ą c y c h przyjęcie chrztu: „Tutaj byl rojst w Wilnie. D o m ó w nie było. G ó r a tylko postawili, żeby zacząć Wilno stawiać. T o dziaduk Jagiełły, ja zapomniała jak on tam. A Jagiełło przyjeżdżał na polowanie, tam gdzie Wilno, a gdzie on mieszkał, to j a nie wiem. On n o c o w a ł na polowaniu, na tej górze i on przyśnił wilka. To to prawda, proszę pani, w historii m ą ż czytał. On przyśnił wilka i postawił Wilno. On tylko Wilno postawił, a potem kościoły stawiał. A wcześniej taki byl rojst, że koniem nie m o ż n a było przejechać." ( K . , 1. 86, Sużany). „Jagiełło mial królowa polska Jadwiga. On Litwin był. Jego rodzina była mieszkała gdzieś k o ł o K o w n a . On i jego brat przyjeżdżali do Starych Trok. Dawniej to ciężko było, koniami jechali przez puszcze, przez lasy [...] T a m jakieś ognie palili, stosy. A on mówił, głosił kazania [...] I Witałtas tam byl. Siedział na kamieniu przed kościołem i opisywał jak przyjdą Sowieci, co to będzie, co się wydarzy. Takie proroctwa głosił. On jasnowidzem był [...] T o prawda. Jego r ó w n o tysiąc lat wspominają. A Lit­ winów wcześniej Jadwiga chrzciła." ( K „ Świątniki). „Byli u nich przywódcy, którzy uroczystości doglądali i te kościoły ichnie w lasach, oni nie mieli k o ś c i o ł ó w , tylko takie uroczyska, gdzie rośli dęby. T a m schodzili się ludzie, takie swoje nabożeństwa mieli, c o ś takiego swojego rodzaju s z a m a ń s t w a . " (M., 1. 80, W o ł k o w s z c z y z n a ) . W powyższych wypowiedziach zostali wymienieni: Jagieł­ ło, Jadwiga, W i t o l d . Są to g ł ó w n e postacie najczęściej wspominane przez r o z m ó w c ó w . O p r ó c z nich wymienia się jeszcze Giedymina i Mendoga. W przypadku pierwszej opowieści dotyczącej legendy o w i l k u , w większości warian­ tów zamiast Jagiełły występuje W i t o l d . W cytowanej wypo­ wiedzi Jagiełło jest L i t w i n e m jeszcze sprzed przyjęcia chrztu. Należałoby go więc umieścić w jednej grupie z Witoldem Postacie znajdujące się na t y m przedchrześcijańskim pozio­ mie pełnią raczej role b o h a t e r ó w legend bajek n i ż o s ó b historycznych wymienianych w dokumentach Giedymin Witold Wytautas J a g i e l ł o - p o g a n i n żyli w czasie nieokreś­ lonym i nieokreślonej przestrzeni Zakres czasowy opowia­ danych w y d a r z e ń jest m a ł o precyzyjny W i a d o m o że działo sie to przed chrztem Ten czas przedchrześcijański nazywam ^ s e m mitycznym Nie jest t o ^ n S T t Ł u Eliadego. Nie sięga on sfery religijnej, me jest też czasem °owracalnym, k t ó r y m o ż n a o d t w a r z a ć dzięki stałym ob^ d o m (choć L i t w i n i starają się to czynić poprzez doroczne Potkania w lesie, w s p ó l n e palenie ogni. śpiewanie dawnych Pieśni itd). Jest to czas, w k t ó r y m prawda historyczna zlała | z mitami historycznymi. Czas mityczny - p r z e d c h r z e ś ­ cijański, p o g a ń s k i - zatracił charakter rzeczywistości, a przy¬ a ł walory b a ś n i . Wydarzenia rozgrywające się w czasie s 8 b r e mitycznym - jak w i d a ć w o p o w i e ś c i a c h - p r z e w a ż n i e mają miejsce w lesie. Polacy kojarzą L i t w i n ó w ze świętymi gajami, kamieniami, p o g a ń s k i m i zwyczajami. Ich kult związany z lasem, z ogniem, ze s ł o ń c e m , a więc ze zjawiskami nieuchwytnymi, ma miejsce w sferze n i e o k r e ś l o n e j . P o g a ń s ­ kie n a b o ż e ń s t w o nie było odprawiane w k o n k r e t n y m miejs­ cu, w kościele, ale w puszczy, w k t ó r e j trudno nawet o d r ó ż n i ć kierunki świata. A więc to, co l u d n o ś ć litewska u w a ż a za swoje narodowe korzenie Polacy lekceważą W oczach P o l a k ó w okres p o g a ń s k i dyskryminuje L i t w i n ó w i p o d w a ż a ich polityczne pretensje Polacy czas L i t w y pierwotnej spro­ wadzają do mitologii ' w której - owszem - wilk mógł przyśnić sie Janielle czy W i t o l d o w i ale W i t o l d w rzeczywis­ tości nie m ó e ł iuż b u d o w a ć W i l n a edyż kłóciłoby sie to z Drakonani^ zlSwac^PoS „Litwa m ó w i , że Wilno założył ten ich Giedyminas. Nieprawda. Wilno pochodzi od rzeki Wilni. Giedyminasa nie b y ł o jeszcze, to lam już chatki stali. T o nazywałoby się Neris czy jak? A to mała chatka stalą. Ostra Brama. Ostrą Bramę budowali Polacy. T a m stała brama taka, ostra, tam później dobudowali kapliczkę. Później koronowali Matkę B o s k ą i księża litewscy byli później." ( K „ ok. 75 1., K r a k u n y ) . Historia natomiast, tak n a p r a w d ę , zaczyna się dopiero w momencie chrztu: „ M o ż e kiedyś tu i byli Litwini. Ten ich Witałtas. A potem już jak ona to...Jadwiga. Ona wyszła za Jagiełło i chrzciła Litwinów." ( M . , ok. 50 1., Anciuszki). „ Z dawnych lat m ó w i ą , że lo Litwa zajmowała. Kaźmirz jak był. Jak Jadwiga wychodziła za mąż za Każmirza, Jagiełłę. W takim razie jak ochrzci naród. Ona królowa Polski, on król Litwy. T o niedawno było sześćset lat Litwy. T o dawniej to był król litewski." ( M . , ok. 70 1., K r a k u n y ) . „ R a d z i w i ł ł ó w n a była, wyszła za Jagiełłę. To był Litwin (...] a to później Litwa przyjęła chrzesl w tysiąc trzysta którymś. A oni tak samo nie wierzyli. Oni poganie byli. straszne poganie. Z Tatarami w jedno szli. Ludzie pamiętają jaka ona była p o g a ń s k a . Z Tatara­ mi. T o gdzieś i książka jest. K i o ich wie w co oni wierzyli?" ( K . . ok. 75 l„ Krakuny). „ D a w n o temu Jadwiga powiedziała Jagielle, że wyjdzie za niego, jeśli naród, któremu przewodzi przyjmie chrzest. W ó w c z a s Jagiełło był królem w Wilnie. Litwini ochrzcili się. ale Polacy gnali ich kolami do Jordanu, żeby się nawrócili." ( K „ 80 1., Widiniańce). „Polacy byli tu od dawien dawna. Najstarsza historia to Jagiełło. On ożenił się z Jadwigą i wtedy Litwa przyjęła chrzest. Litwiny były poganami, nie przyznawały się do Boga. Całymi tabunami wchodziły do rzeki. O Witoldzie nic nie słyszałem. Litwinów nie ma nigdzie w historii, oni z nikim nie walczyli. Nie wiem co było przed Jagiełło, a po nim nastał Smetona." (M., 59 1., Wojdagi). Pierwszą k o n k r e t n ą o s o b ą h i s t o r y c z n ą w y m i e n i a n ą przez P o l a k ó w jest Jagiełło, ale j u ż nie ten. k t ó r e m u przyśnił się wilk. Wizerunek litewskiego w ł a d c y uległ zmianie. Jagiełło zaniechał dawnych praktyk. Przyjmując chrzest z rąk pol­ skich zakończył okres pierwotnego b a r b a r z y ń s t w a (przeja­ wiającego się w religii pogańskiej) i przeszedł do świata cywilizacji ( u t o ż s a m i a n e g o z k u l t u r ą p o l s k ą ) . Chrzest stał się c e z u r ą r o z p o c z y n a j ą c ą nowy rodzaj historii. Ta metamor­ foza nie była m o ż l i w a bez udziału P o l a k ó w . Jagielle od p o c z ą t k u tej przemiany towarzyszy Polka. Nie wystarczy powiedzieć „ t o w a r z y s z y " . K r ó l u j e . Ona rozkazuje L i t w i n o ­ w i i ona otwiera jemu oczy na świat. Nie dzieje się to gdzieś w puszczy, ale w przestrzeni historycznej, w przestrzeni, w której zdarzyły się fakty historyczne zapisane przez kronikarzy. Miejsca z d a r z e ń n a b i e r a j ą o k r e ś l o n o ś c i . Dzieją się na Litwie, potrafimy je n a z w a ć - W i l n o , Ostra Brama. 67 �Informatorka z K r a k u n z n a ł a nawet p r z y b l i ż o n ą d a t ę tego wydarzenia: „ t y s i ą c trzysta k t ó r y ś r o k " . Przy czym z w r ó ć m y u w a g ę na rzecz najistotniejszą, na uwypuklenie w wypowie­ dziach kontekstu narodowego. Semantycznie nie jest w a ż n e , czy to Jadwiga wyszła za m ą ż za Jagiełłę (stąd pomylenie Jadwigi z R a d z i w i ł ł ó w n ą ) , nie jest w a ż n e , że L i t w i n i przyjęli chrzest. Istotne jest, że Polka n a w r ó c i ł a L i t w i n a na wiarę k a t o l i c k ą (o której m ó w i się „ p o l s k a w i a r a " ) i że L i t w a przyjęła chrzest z r ą k Polski. T o nie Jagiełłó-Litwin, ale Jadwiga-Polka w p r o w a d z i ł a L i t w i n ó w do rzeczywistości historycznej. O d tego momentu zaczęła się historia. Czas Witolda, m i m o że linearnie r ó w n o l e g ł y czasowi Jagiełły, jest czasem ahistorycznym. Wraz z pojawieniem się w ą t k u polskiego m o ż e m y natomiast m ó w i ć o polskim czasie w his­ t o r i i . Ten czas uprawomocnia P o l a k ó w do m ó w i e n i a o W i ­ leńszczyźnie j a k o o swojej własności. W rozmowach często p o w t a r z a ł y się przeciwstawne w ą t k i . P r z y k ł a d e m jest o p o w i e ś ć o proroctwach W i t o l d a . Dotyczy ona niewątpliwie czasu ahistorycznego. T o wydarzenie dzia­ ło się tysiąc lat temu, a w puencie wypowiedzi o k a z a ł o się, że wcześniej Jadwiga chrzciła L i t w i n ó w . Takich p r z y p a d k ó w inwersji czasowej spotykamy wiele. Nie dyskwalifikuje to wcale wypowiedzi. W r ę c z przeciwnie, potwierdza tezę w s p ó ł w y s t ę p o w a n i a d w ó c h uzupełniających się c z a s ó w : historycz­ nego i ahistorycznego. „ Z d a r z e n i a , k t ó r e rozegrały się w przeszłości historycznej p o z o s t a j ą w naszej ś w i a d o m o ś c i w postaci m i t u , a cechą i m m a n e n t n ą mitu [...] jest to, iż nieistotne jest w n i m chronologiczne n a s t ę p s t w o f a k t ó w " (Leach 1976, s. 16). Zgodnie z t y m stwierdzeniem przestają b u d z i ć wątpliwości sprzeczne informacje w jednej wypowie­ dzi. N a p r z y k ł a d opinia, że W i l n o z b u d o w a ł W i t o l d czy Giedymin, nie kłóci się z przekonaniem, że W i l n o zostało zbudowane przez P o l a k ó w . W najbardziej potocznym rozu¬ mieniu ludzie d o p u s z c z a j ą mit o przedpolskiej genezie tego miasta, ale j e d n o c z e ś n i e czują się spadkobiercami polskiej tradycji W i l n a . R o z m a w i a j ą c o dziejach L i t w y s t a r a ł e m się t a k ż e dowie¬ dzieć czegoś o innych n a r o d o w o ś c i a c h mieszkających na tych terenach kilkaset lat temu. Informatorzy nie potrafili mi przybliżyć ich dziejów, a grupy te nie p r o w o k o w a ł y do bardziej zdecydowanych, negatywnych wypowiedzi. W kon­ tekście historycznym, inne n a r o d o w o ś c i nie p r e t e n d u j ą do roli pierwszych m i e s z k a ń c ó w . C i , k t ó r z y byli sprowadzeni Dół tvsiaca lat temu - Tatarzv i K a r a i m i - sa zbyt m a ł a tmina aby stanowili zagrożenie dla kogokolwiek Cyganie i Żydzi odbierani sa często iako narody bez ojczyzny tułające s i e Z całym świecie Przecież C y e a n ó w i Ż y d ó w m o ż n a spotkać wszędzie Owszem w ś r ó d ludzi starszych istnieje poczuci! n^neno^eroŻeniazestronY ż y d o s t w a " ale nie iest to ^ ^ ^ t e m i ^ Z l Wileńszczyzny T o zagrożę! n ^ c z y n ^ Me^kS^^MOd^^^^S! r,nołerznnśH w u j ę ć m S w s ^ m i ^ ^ Na podstawie r o z m ó w z informatorami otrzymaliśmy zatem stereotypowe modele d w ó c h n a r o d o w o ś c i : Polaków i L i t w i n ó w . Polacy są wyznawcami religii chrześcijańskiej i pozytywnymi bohaterami historii. L i t w i n i są poganami wierzącymi w s z a m a ń s t w o . Ta opozycja wartościuje oba narody. L i t w i n i wraz z odrzuceniem p r a k t y k pogańskich wkroczyli do historii, ale stało się lak przy bezpośrednim I udziale kultury polskiej. L I T E R A T U R A Bardach J . 1986 Związek Polski z Litwą, [w:] Polska w epoce red. A . Wyczański, Warszawa Eliade M . 1970 Sacrum. Mil. Historia. Warszawa Leach E . Odrodzenia 1976 Leii-Strauss. Wilno, pomnik z okazji rocznicy założenia Wilna. fot. L . M r ó z 68 Warszawa Samsonowicz H . 1985 Historia Polski do ¡795 roku. Warszawa �