https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0e4404d20e7caae4bebedb134dcd1ee7.pdf 4056ed0f7dbeaa22fc08626c06174020 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4257 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1951 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3967 Title A name given to the resource U progu piątego roku / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1951 t.5 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1951 t.5, z.1-2; s.3-5 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text U P R O G U PIĄTEGO R O K U ROMAN W grudniu 1947 r. ukazał się na półkach księ­ garskich pierwszy podwójny zeszyt „Polskiej Sztuki Ludowej". Obecnym zeszytem (również podwójnym) rozpoczynamy zatem piąty z ko­ lei rocznik czasopisma. Cztery dotychczasowe roczniki o łącznej objętości ponad 1000 stron druku zawierają spory materiał, który daje już podstawę do krytycznej analizy dotychczasowe­ go dorobku i wysunięcia pewnych wniosków na przyszłość. Spróbujmy na początek ten dorobek uporząd­ kować według zagadnień. Zarówno w pierw­ szych dwóch rocznikach jak i w następnych spotykamy szereg artykułów o charakterze ogólnym. Były to bądź prace zmierzające do za­ sadniczego postawienia zagadnienia sztuki lu­ dowej (art. min. W. Sokorskiego „O właściwy stosunek do sztuki ludowej"), bądź ilustrujące stan i potrzeby w zakresie badań poszczegól­ nych gałęzi, a więc ludowej literatury, muzyki, tańca czy szeroko pojętej plastyki. W pierw­ szych latach sporo uwagi poświęcano zagadnie­ niom teoretycznym (problem istoty sztuki lu­ dowej, ludowego stylu w plastyce, zagadnienie historyzmu w ludowej twórczości artystycznej). Prócz zagadnień teoretycznych znajdziemy w „Polskiej Sztuce Ludowej" kilka prac poświę­ conych zagadnieniom techniki badawczej, będą to uwagi na temat sposobu badania tańca i tkactwa ludowego. W ostatnim (czwartym) roczniku zaczęto również publikować kwestio­ nariusze do badań terenowych, czy to używane w ramach prac podejmowanych przez P.I.S. czy zagraniczne jak np. kwestionariusz opra­ cowany przez badacza radzieckiego O. A. Korbego. Drugą grupę zagadnień poruszonych w P.Sz.L. bez porównania od poprzedniej obszer­ niejszą stanowią opracowania monograficzne z poszczególnych dziedzin sztuki ludowej. Nie­ które z nich zakresem swym obejmują zasięg całej Polski (art. G. Ciołka o dachu, R. Reinf ussa — o malowanych zrębach, . Seweryna — REINFUSS 0 zabawkach ludowych) większość zaś ograni­ cza się do charakterystyki wybranego zagad­ nienia w węższych ramach geograficznych. Ilościowo najwięcej prac poświęconych było te­ renom małopolskim (Krakowskie, Podhale, Orawa, Spisz, Żywiecczyzna, Rzeszowskie, Łań­ cuckie, Lubelskie) i Kurpiowszczyźnie, słabiej reprezentowana była Polska centralna (Łowic­ kie, Radomskie, Opoczyńskie) i Wielkopolska, a najsłabiej kresy zachodnie gdzie poza sztuką zdobniczą Mazurów opracowaną przez J. Gra­ bowskiego, wymienić można zaledwie dwie pra­ ce, z których jedna dotyczy meblarstwa zachod­ nio-pomorskiego, druga zaś kaszubskiej ce­ ramiki. W tematyce poruszonej na ławach P. Sz. L we wszystkich czterech rocznikach najobszer­ niej reprezentowana jest ludow a plastyka. Przy czym w różnych okresach czasu, różne jej dzia­ ły wysuwają się na czoło. W pierwszych zwła­ szcza dwóch rocznikach sporo miejsca poświę­ cone było zagadnieniom malarstwa i rzeźby. W okresie tym pojawia się szereg artykułów poświęconych malarstwu na szkle, publikuje się drzeworyty i poszczególne zespoły rzeźb, wy­ różniające się w terenie swoją odrębnością. Ze­ szyt o objętości trzech normalnych numerów P.Sz.L. zostaje poświęcony na omówienie wiel­ kiej wystawy sztuki ludowej zorganizowanej w Krakowie w r. 1948. W późniejszych roczni­ kach czasopisma jako ważną pozycję z tej dzie­ dziny wymienić należy artykuł M . Żywirskiej 1 recenzję L. Życkiego, poświęcone sztuce ama­ torskiej robotników, która wtedy po raz pierw­ szy weszła w orbitę zainteresowań naszego cza­ sopisma. Inne zagadnienia wchodzące w zakres ludo­ wej plastyki poruszone były na łamach P.Sz.L. w sposób dosyć przypadkowy. Z dziedzi­ ny archi/tektury wiejskiej omawiana była wspomniana wyżej kwestia dachu i malowa­ nych ^rębów. Poza t y m znalazły się z tego za­ kresu prace o orawskim domu z wyżką, wąskor 3 �frontowych chałupach z Sądeczyzny, kurpiows­ kim zdobieniu dachu i wyrobie cemetowych, oz­ dobnych pustaków. Z dziedziny meblarstwa ukazały się artykuły o sprzętach mazurskich, urządzeniu wnętrza izb zachodnio-pomorskich, opis kilku świeżo odkrytych typów skrzyń zna­ lezionych w okolicach Krakowa i obszerna praca (• podhalańskich łyżnikach. W zakresie zdobnic­ twa wnętrz najwięcej uwagi poświęcono wyci­ nankom, które omawiane były bądź w pracach oddzielnych (Łowickie), bądź w recenzjach z wystaw i konkursów (wycinanki opoczyńskie, kurpiowskie, lubelskie). Wśród prac poświęco­ nych ludowym wycinankom na szczególną wzmiankę zasługuje artykuł A. Wojciechow­ skiego o współczesnej tematycznej wycinance ło­ wickiej, który zanotował ciekawe zjawisko od­ bijania się aktualnych zagadnień życia współ­ czesnego (walka o ,pokój, zwalczanie analfabe­ tyzmu, elektryfikacja wsi i in.) w twórczości artystycznej ludu łowickiego. Zagadnienie malo­ wania wnętrz poruszone zostało w artykule na­ pisanym w związku z konkursem zorganizowa­ nym na Powiślu Dąbrowskim. Stosunkowo czę< sto ukazywały się w P.Sz.L. artykuły poświęca­ ne ludowemu tkactwu, hafciarstwu, rzadziej ubiorom. Omawiane więc były tkaniny ozdobne na Mazurach, ludowe dywany dwuosnowowe, pasiaste wełniaki opoczyńskie i spiskie „kanafasy". Z zagadnieniem tekstyliów łączy się w dużej mierze praca o góralskich torbach wełnia­ nych. Problem ludowych druków na płótnie po­ ruszony został dwukrotnie. W zakresie opracowywania ubiorów ludo­ wych cały dorobek ogranicza się do omówienia ubiorów z okolic Zawiercia i mazowieckiego z Kołbieli. W obydwu wypadkach przedmiotem cpisu były ubiory poprzednio nie znane, które udało się odszukać w czasie ostatnich badań te­ renowych. Poszczególne części ubioru omówio­ no poza tym w pracach poświęconych haftom. Pisano więc o haftowanych na tiulu czepcach kurpiowskich, wielkopolskich, o pantoflach góralskich itp. Prócz tkanin i haftów sporo uwagi poświęco­ no ludowej ceramice. V/ s.;eregu mniejszych, lub większych artykułów, a także w recenzjacn z wystaw, omawiano сггоп'ке mazurską, kur­ piowską, iłżecką, rzeszowską (ściślej łańcucką), kilkakrotnie poruszany był też temat ludowych malowanych kafli. Daleko mniejszym zaintere­ sowaniem cieszyło się zdobnictwa w metalu. Z zakresu tego wymienić można zaledwie jeden artykuł o zdobionych okuciach z okolic Mako­ wa. 4 Sztuka związana ze zwyczajami i obrzęda­ mi ludowymi znalazła wyraz w postaci artyku­ łów o pisankach i szopkach. Poza plastyką na drugim miejscu jeśli chodzi o liczebność artykułów stoi muzyka. Prócz ar­ tykułu prof. Chybińskiego o potrzebie badań w zakresie folkloru muzycznego, znajdziemy kilka opisów rzadszych instrumentów muzycz­ nych (maryna, kozioł, siesieńki, gęśle) a ponad­ to artykuły o pieśniach i muzyce ludu wielko­ polskiego i chłonności muzycznej ludności wiej­ skiej. Ściśle z muzyką związany taniec omawia­ ny był na łamach P. Sz. L. w rozmiarach dość ograniczonych. Niemniej wymienić można ar­ tykuły poruszające zagadnienie metody i tech­ niki badania tańców, oraz opis tańców wielko­ polskich. Zagadnienia literatury ludowej zna­ lazły swój wyraz w postaci prac o charakterze ogólnym, programowym (J. Krzyżanowski — Folklorystyka w zasięgu badań naukowo - lite­ rackich) bądź opracowań monograficznych (teksty kolęd), względnie analizy wpływu fol­ kloru w dziedzinie literatury nieludowej (ludo­ wość u Mickiewicza i Kasprowicza). Poza pracami, omawiającymi zagadnienia związane ze sztuką polską, ukazał się (głównie w związku z wystawami zagranicznej sztuki ludowej urządzanymi w Polsce) szereg artyku­ łów charakteryzujących twórczość ludową in­ nych narodów a więc czeską, słowacką i węgier­ ską. Jeżeli pominiemy szereg recenzji z wydaw­ nictw krajowych i zagranicznych oraz sprawo­ zdania z podejmowanych badań, naszkicowany wyżej obraz przedstawia pełny dorobek czte­ rech roczników „Polskiej Sztuki Ludowej". Ocena tego dorobku nie jest łatwa, zwłaszcza gdy przystępujemy do niej pod wrażeniem wy­ suwanych z różnych stron zastrzeżeń, których spora ilość jest niestety słuszna. Jednym z nich, niewątpliwie najważniejszym, jest to, że czaso­ pismo nie reprezentowało właściwego stanowi­ ska metodologicznego. „Polska Sztuka Ludowa" raczęła wychodzić w r. 1947, były to czasy kiedy nauka polska a zwłaszcza dyscypliny huma­ nistyczne znalazły się w trudnej sytuacji, nie umiejąc na swoich odcinkach rozegrać zwycięs­ ko walki między „starym", które powinno ustąpić, a „nowym". Nauka polska rozwijająca się przez całe dziesiątki Jat w rytmie zgodnym z roz­ wojem burżuazyjnej nauki zachodnio-europej­ skiej, nie umiała przestawić się zrazu na nowy sposób myślenia, oparty o zasady materializmu historycznego. W pierwszych latach po zakoń­ czeniu I I wojny światowej prawie we wszyst- �kich gałęziach wiedzy praca potoczyła się sta­ rym torem, oparta na założeniach metodologicz­ nych, stosowanych w okresie międzywojennym. Podobne zjawisko zaszło i na odcinku ,,Pol­ skiej Sztuki Ludowej" gdzie zawarte w I i I I roczniku artykuły teoretyczne oparte były często na założeniach metodologicznych rozwijających teorię sztuki ludowej i oświetlających badane zjawiska z pozycji formalistycznych. Od r. 1947 i 1948 na odcinku nauki zaszły poważne zmiany. Metoda materializmu historycznego opanowała zwycięsko wszystkie dyscypliny. W dziedzinie ogólnej teorii historii sztuki i estetyki nastąpił całkowity przewrót, ale echa jego nie dosięgły ,.Polskiej Sztuki Ludowej", która nie powróciła już do zagadnień teoretycznych .i nie us'łował.i dać nowych ujęć zgodnych założeniom mar­ ksizmu i leninizmu. Brak sprecyzowania nowych metod badaw­ czych w zakresie sztuki ludowej, wpłynął z 'лolei ujemnie na sposób opracowywania innych arty­ kułów drukowanych w ..Połskiej Sztuce Ludo­ wej". Brakło prac syntetyzujących, wymagają­ cych głębszej podbudowy metedołojicznej, te zaś prace, które do teki redakcyjnej wpływały, posiadały po największej części charakter syste­ matycznie uporządkowanych materiałów, ściąg­ nęło to na „Polską Sztukę Ludową" słowa kry­ tyki i zarzut, że rozprasza się w drobnym prz>czynkarstwie. Obecnie, gdy czasopismo nasze rozpoczyna piąty rok swego istnienia musimy jasno zdać sobie sprawę z braków okresu poprzedniego i starać się je naprawić. Jednym z podstawo­ wych zadań na przyszłość będzie powtórne wy­ sunięcie zagadnień metodologicznych z tą jedna­ kowoż różnicą, że będą one ujmowane ze sta­ nowiska materializmu historycznego. W rozwiązaniu tych trudnych zagadnień wiel­ ką pomoc stanowią dla badaczy sztuki ludowej wyniki osiągnięte już w dziedzinie ogólnej teorii historii sztuki. Niemniej jednak nie można liczyć na to, że historycy sztuki nieludowej wy­ konają za nas pracę do końca, zwłaszcza, jeśli chodzi o zagadnienia teoretyczne w obrębie sa­ mej sztuki ludowej, która rozwijając się w od­ miennych warunkach niż sztuka warstw uprzy­ wilejowanych, posiada w wielu szczegółach od­ mienną problematykę i wymaga zastosowania innych metod badawczych. Ważnym zagadnieniem na przyszłość jest rozszerzenie tematyki omawianych w „Polskiej Sztuce Ludowej" zagadnień i dążeń do równo­ mierniej szego uwzględniania ludowego dorobku ai tystycznego całej Polski. Mówiąc o poszerze­ niu tematyki mamy na myśli nie tylko uwzględ­ nianie tych działów sztuki ludowej, które do­ tychczas były w „Polskiej Sztuce Ludowej" nie poruszane, lub zbyt mało poruszane (np. zdob­ nictwo w metalu), ale również wysuwanie za­ gadnień aktualnych, które pracę badawczą wią­ załyby z potrzebami życia. (Zagadnienie współ­ czesnego budownictwa wiejskiego, sztuki deko­ racyjnej opartej na motywach rodzimych itp.). Jest rzeczn bardzo istotną, aby obok arty­ kułów o charakterze monograficznym znalazły się na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej" prace syntetyczne, obejmujące wyniki rozleglejszych prac badawczych, poświęcone zagadnieniom periodyzacji, charakterystyce poszczególnych okresów itp. Ponadto należy zacieśnić współ­ pracę z przedstawicielami dyscyplin pokrew­ nych, celem wspólnego dyskutowania w „Pol­ skiej Sztuce Ludowej" zagadnień pogranicz­ nych. Zgodnie z wymogami metody materializmu historycznego należy starać się o ustalenie no­ wego typu opracowań zarówno syntetycznych jak i monograficznych. Musimy dążyć do tego, ażeby omawiane w „Polskiej Sztuce Ludowej", zagadnienia ujmowane były w perspektywie historycznej, w ich dialektycznych rozwoju na tle całokształtu zjawisk kulturalnych, ze szcze­ gólnym uwzględnieniem momentów ekonomicz­ nych i społecznych. Prace mające jedynie usys­ tematyzowany materiał podawany bez perspek­ tywy historycznej i ogólnego tła kulturalnego traktować musimy jako dopuszczalne jedynie w wypadkach wyjątkowych, kiedy brak danych nie pozwala autorowi na właściwe ujęcie zagad­ nienia. Jest rzeczą zrozumiałą, że takie przestawienie się na inny typ pracy będzie dla wielu auto­ rów' trudne i nie od razu przyniesie pozytywne wyniki. Obecny zeszyt „Polskiej Sztuki Ludo­ wej", który niewiele od poprzednich różni się swą zawartością, jest najlepszym przykładem, jak trudno jest mimo najlepszych zamiarów, wpłynąć na zmianę profilu czasopisma. Nie­ mniej musimy w tym kierunku usilnie praco­ wać, nie obawiając się potknięć i błędów, nie unikając rzeczowej dyskusji, która w wypad­ kach wątpliwych niejednokrotnie ułatwi roz­ wiązanie problemu na właściwej płaszczyźnie. �