https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/743abe4b71e21299e79391dc7709391c.pdf 3aac1152230243cc0a761ac14c568244 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3572 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3349 Title A name given to the resource Lekcja żywego jezyka / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.3-4, s.11-13 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lekcja żywego języka Aleksander Jackowski L u b i m y s ą s i a d ó w , ale o dwie miedze. Z b l i s k i m i k ł o p o t y . Pretensje. N i e jest to nawet kwestia f o r m a l n y c h barier, p o d r ó ż o w a ć m o ż e m y łatwiej n i ż k i e d y k o l w i e k . W a ż n i e j s z e od granicznych są zapory psychiczne, stereotypy, k t ó r e przesłaniają rzeczywisty, a więc z r ó ż n i c o w a n y obraz s ą s i a ­ da. Takiego, j a k i m jest, a nie s p a d k o b i e r c ę g r z e c h ó w historii. Z a p o r y istnieją z r e s z t ą z o b u stron. Naszej i ich. Zapory takie postrzegamy t a k ż e w o b r ę b i e jednego p a ń ­ stwa. Vincenz, jeszcze przed w o j n ą , zwrócił u w a g ę na t o , że s p o ł e c z n o ś ć polska i ż y d o w s k a żyły o b o k siebie, ale nie znając się nawzajem. T o samo da się p o w i e d z i e ć o Cyga­ nach i o t a c z a j ą c e j ich l u d n o ś c i . Brak szaczunku dla innego? Brak c i e k a w o ś c i ? Szczególnie k o m p l i k u j e się sytuacja, gdy d o c h o d z ą pre­ tensje za czyny p r z y w ó d c ó w , za fakty n a l e ż ą c e do historii. O d p o w i e d z i a l n o ś c i ą za nie obarcza się żyjących, m i m o iż nic z t y m i f a k t a m i nie m a j ą w s p ó l n e g o . Jak d ł u g o m o ż n a ż ą d a ć ekspiacji o d N i e m c ó w ? O b a r c z a ć w i n ą L i t w i n ó w za zbrodnie p o p e ł n i a n e przez s z a u l i s ó w . P o l a k ó w za wcielenie W i l n a przez gen. Ż e l i g o w s k i e g o ? Amnestia w historii nie istnieje. C i ą g u z d a r z e ń z m i e n i ć się nie da. Pokolenia n a s t ę p n e nie m o g ą j e d n a k o d ­ p o w i a d a ć za t o , co się z d a r z y ł o , inaczej b ę d z i e m y żyli w ciągle podsycanej atmosferze n i e n a w i ś c i . H i s t o r i ę z a s t ą p i histeria, k t ó r ą ł a t w o w y w o ł a ć , t r u d n o z a ś p o h a m o w a ć . Ciąg pretensji musi w p e w n y m momencie z o s t a ć prze­ rwany. A l t e r n a t y w ą w s p ó ł ż y c i a , p r z y j a ź n i , są w a ś n i e , w a l k i etniczne. J u g o s ł a w i a . T o j u ż nie sprawa p o l i t y k ó w , o n i m a j ą swoje gry, swoje roszady. T o j u ż nie troska h i s t o r y k ó w , do z a d a ń k t ó r y c h należy tworzenie obrazu historii z i c h dzisiejszej perspek­ tywy. A j a k trudne to zadanie ś w i a d c z ą r o z b i e ż n o ś c i W ocenie w y d a r z e ń z d z i e j ó w Polski i L i t w y . R o z b i e ż n o ś c i m u s z ą w y s t ę p o w a ć , z w a ż y w s z y na p e r s p e k t y w ę z jakiej się ocenia fakty. Pozostaje więc j e d n o - p o z o s t a w i ć spory i dyskusje t y m , k t ó r z y z a w o d o w o z a j m u j ą się o c e n ą przeszłości i przejść d o d z i a ł a ń sprzyjających b u d o w a n i u zaufania, szacunku m i ę d z y n a r o d a m i . O d w a ż n y i m ą d r y p r z y k ł a d takiego d z i a ł a n i a m a m y w naszej najnowszej historii gest polskiego E p i s k o p a t u , który z w r ó c i ł się d o niemieckich b i s k u p ó w ze s ł o w a m i przebaczenia i p r o ś b ą o wybaczenie. Te s ł o w a , tak w ó w c z a s bulwersujące w ł a d z e i wielu z nas, o t w o r z y ł y d r o g ę do procesu normalizacji. M o ż n a sięgać d o h i s t o r i i , chodzi jednak o t o , j a k i zamiar temu p r z y ś w i e c a . N a l e ż y z n a ć p r z e s z ł o ś ć i jej reperkusje, trzeba r o z u m i e ć cudze o b a w y , d r a ż l i w o ś ć , poczucie za­ grożenia. A l e celem n a d r z ę d n y m musi b y ć d z i a ł a n i e i m y ś ­ lenie z w r ó c o n e k u p r z y s z ł o ś c i . Jednym z k o n k r e t n y c h tego p r z e j a w ó w p o w i n n a b y ć ^oska, b y ś m y się lepiej znali, rozumieli. Trzeba t w o r z y ć o s t y porozumienia p o n a d p o l i t y k ą , nie b a c z ą c na ist>enie o s z o ł o m ó w , na b u ń c z u c z n e p o k r z y k i w a n i a r ó ż n y c h z a ł ą c z y . Są j u ż dobre p r z y k ł a d y takiej w ł a ś n i e p o z y t y w ­ nej pracy. W y m i e n i ę c h o ć b y liczne, u k a z u j ą c e się u nas m n w y d a w n i c t w a , m a t e r i a ł y , sesje naukowe, imprezy k u l t u r a l ­ ne (zwłaszcza „ f e s t i w a l " p o d n a z w ą „ W i e l k i e X i ę s t w o Litewskie"), pisma, z k t ó r y c h z w ł a s z c z a w y m i e n i ć trzeba „ L i t h u a n i ę " . W k r ę g u takich d z i a ł a ń w i d z ę też niniejszy numer „ K o n t e k s t ó w " , p o d w ó j n y w numeracji, ale o znacz­ nie z w i ę k s z o n e j o b j ę t o ś c i . M a o n charakter monograficz­ ny, n a w i ą z u j e w t y m d o poprzednio w y d a n y c h - o kulturze Ł e m k ó w i o kulturze ż y d o w s k i e j w Polsce. Chcemy p o k a ­ z a ć przede wszystkim k u l t u r ę a r t y s t y c z n ą w s p ó ł c z e s n e j L i t w y . Jej s z t u k ę , w wielu przejawach w y b i t n ą . Z w r ó ć m y przy t y m u w a g ę na t o , ż e t w o r z y j ą n a r ó d niewielki, liczący nieco ponad 3,5 m i l i o n a ludzi, a więc wielkości d z i e s i ą t k ó w miast na świecie. Trzeba p o d z i w i a ć siłę w o l i i p r ę ż n o ś ć społeczeństwa k t ó r e z taka u p o r c z y w o ś c i ą w a l c z y ł o i wciąż walczy, o n i e p o d l e g ł o ś ć i n a r o d o w ą t o ż s a m o ś ć ! 0 swoją o d r ę b n o ś ć . Jeśli tej w a l k i nie w e ź m i e m y pod u w a g ę , wiele ż ą d a ń , pretensji, o k a ż e się n i e z r o z u m i a ł y c h . T y l k o w t y m k o n t e k ś ­ cie m o ż n a je p o j ą ć . K i e d y niedawno b y ł e m w W i l n i e 1 Kownie, odczuwałem w rozmowach z ludźmi kultury d ą ż e n i a i emocje, k t ó r e z n a ł e m dobrze, z a j m u j ą c się n i e g d y ś „ s t y l e m z a k o p i a ń s k i m " i W i t k i e w i c z e m (ojcem). N a d r z ę d ­ ny w y d a ł m i się na L i t w i e p r o b l e m w a l k i z z a b o r c ą . Tworzenie „ k u pokrzepieniu serc", o d w o ł y w a n i e się do w ł a s n e j , pradawnej przeszłości, f o l k l o r u , ludowej sztuki, p o g a ń s k i e j m i t o l o g i i . T o wszystko jest n a m dobrze znane. A l e t y m razem o p ó r wobec zaborcy z w r ó c o n y jest t a k ż e przeciw n a m . M o ż e nawet przede w s z y s t k i m przeciw naszej, d o m i n u j ą c e j k u l t u r z e , ciążącej na nich, p r z y t ł a c z a ­ jącej „ t o ż s a m o ś ć " , do k t ó r e j d ą ż ą . T r u d n o się z t y m p o g o d z i ć . B o l i . D l a nas w s p ó l n a przeszłość zdaje się rzeczą p i ę k n ą , j e s t e ś m y przekonani, że uszczęśliwialiśmy L i t w i n ó w , że j u ż Jadwiga l a s k ę u c z y n i ł a e u r o p e i z u j ą c w y c i ą g n i ę t e g o z chaszcz i b o r ó w Jagiełłę, że p o l o n i z u j ą c wielkie r o d y litewskie, p r z y s p o r z y l i ś m y t v m samym c h w a ł y ich rodzimej ziemi, a p o l o n i z u j ą c ( ^ e u r o ­ peizując) l u d n o ś ć W i l n a u c z y n i l i ś m y c o ś , co warte jest p o c h w a ł y . Tymczasem... N i e w c h o d ź m y w r o z w a ż a n i a , dlaczego te sprawy, tak niewiele dziś o b c h o d z ą c e świat, są dla L i t w y szczególnie d r a ż l i w e . S p r ó b u j m y raczej z r o z u m i e ć m a ł y n a r ó d , niewo­ lony - d o s ł o w n i e - do ostatnich lat, r u s y f i k o w a n y , p o l o n i ­ zowany, sowietyzowany, k t ó r y odcina się dziś z a r ó w n o o d swych rosyjskich s ą s i a d ó w , j a k i o d nas. Przy czym para­ doks polega na t y m , że to Polska była dla L i t w y o k n e m na świat, nasze radio i telewizja p o z w a l a ł o i m z a c h o w a ć więź z z a c h o d n i ą cywilizacją. D u ż a część inteligencji rozumie polski język, j u ż nie z d o m u . ale z telewizji. Istota paradoksu zawiera się w t y m , że aby z a c h o w a ć p o s t u l o w a n ą samo­ d z i e l n o ś ć m u s z ą się o d c i ą ć o d Polski, jej k u l t u r y . O d c i ą ć tak iak svn od oica. Svn k t ó r y czuie iż jest niesprawied­ liwy, ale chce z e r w a ć wszelk.e więzy, by samodzielnie ż y ć . A l e to t v l k o p o r ó w n a n i e nie naileosze z r e s z t ą i a k o że właśnie paternalizm d r a ż n i ć m o ż e dziś L i t w i n ó w , nasze nie skrywane p r z e ś w i a d c z e n i a , iż j e s t e ś m y lepsi, z a m o ż n i e j s i . 11 �II. 1 3 Kowno. Rynek i ulice Starego Miasta. 1993. Fot. Aleksander Jackowski bardziej europejscy i że to m y j e s t e ś m y t y m i , k t ó r z y i m „ t y l e " d a l i . nawet Mickiewicza. P o p e ł n i a m y b ł ę d y , przewa­ żnie n i e c h c ą c y , ale też nie widzimy niczego złego w d ą ż e ­ niach do polonizacji L i t w i n ó w s e j n e ń s k i c h czy zaszczepia­ niu Litwinomnaszego modelu k a t o l i c y z m u . W r a ż l i w i e rea­ gujemy na d z i a ł a n i a sprzyjające naturalnej ( p o d k r e ś l a m t o ) lituanizacji mniejszości polskiej na L i t w i e , zwłaszcza m ł o ­ dzieży. Drażliwość Litwinów m o ż e dziwić. M o ż e d e n e r w o w a ć , ale s ą d z ę , że rola, a nawet o b o w i ą z e k silniejszego partnera domaga się tego, by chcieć z r o z u m i e ć p o w o d y tej d r a ż l i w o ści. Jest to trudne. C h o ć b y sprawa W i l e ń s k i e j A K . M a ona dwa aspekty, jeden gdy p a t r z y ć oczami L i t w i n ó w , drugi gdy przyjmiemy n a s z ą , do tego b e z k r y t y c z n ą p e r s p e k t y w ę , nie c h c ą c p a m i ę t a ć o u p o k a r z a n i u L i t w i n ó w , o w y r z ą d z o ­ nych i m k r z y w d a c h . A l b o druga j ą t r z ą c a kwestia tzw. b u n t u gen. Ż e l i g o w s k i e g o . M y usprawiedliwiamy się t y m , że w W i l n i e była w i ę k s z o ś ć P o l a k ó w , a t y l k o jeden czy dwa procenty L i t w i n ó w , że zachowali się źle w czasie wojny polsko-bolszewickiej i t p . A l e to nasza perspektywa. Ich jest inna. nie procent dla nich w a ż n y , lecz fakt, iż W i l n o b y ł o h i s t o r y c z n ą , o d w i e c z n ą stolicą p a ń s t w a , a Ż e l i g o w s k i p o g w a ł c i ł m i ę d z y n a r o d o w y t r a k t a t . N i e odczuwamy z a ż e ­ nowania, u s p r a w i e d l i w i a j ą c manewr P i ł s u d s k i e g o z „ b u n ­ t e m " g e n e r a ł a , k t ó r y zajął W i l n o . Ciekawe, czy tak samo b y ś m y reagowali, gdyby z a i s t n i a ł a sytuacja odwrotna? Oczywiście ż ą d a n i e DrzeDroszenia za Ż e l i e o w s k i e e o wyda­ je się p r z e s a d ą Przecież to już trzy czwarte wieku mija ci k t ó r z y w ó w c z a s szli na W i l n o , o d k i l k u n a s t u lat leżą w grobach. A i p a ń s t w o też j u ż nie t a m t o . Z a s t a n ó w m y się jednak, czy ten gest nie jest i m potrzeb­ ny? D w i e o p t y k i . M y j e s t e ś m y p e w n i , że n i k t nie pokusi się o z m i a n ę granic, wcielenie W i l n a (czy L w o w a ) d o Polski. Nie s ą d z ę , aby w naszej części E u r o p y m o g ł y m i e ć miejsce takie etniczne „ c z y s t k i " , zbrodnie, j a k w b. J u g o s ł a w i i . A l e L i t w i n i , o czym p r z e k o n a ł e m się, r o z m a w i a j ą c z wieloma osobami, d r ż ą o swoje W i l n o . Boją się, że kiedy sytuacja się zmieni, d r u g i Ż e l i g o w s k i m o ż e się z n a l e ź ć . T o nie sprawa racjonalnej oceny sytuacji, lecz emocjonalnej. A ż ą d a n i e p o t ę p i e n i a ? Przecież t u chodzi o gest symboliczny, nie o t o , że r z ą d , sejm s t w i e r d z ą , iż n i k t nie rości pretensji do miasta, lecz by s ą s i a d silniejszy, 11 razy liczniejszy p r z y z n a ł się d o złego uczynku. M o ż e gdyby nie b y ł o p r z y k ł a d ó w naszej arogancji, arogancji z pozycji siły, sprawy przeprosin by nie 12 b y ł o . Niepotrzebna, ż e n u j ą c a historia, nie s ł u ż ą c a d o b r y m stosunkom m i ę d z y naszymi n a r o d a m i . T r u d n o , nie m o ż e m y się nieustannie rozliczać, trzeba p r z e s t a ć szczuć na siebie w gazetach i i n n y c h ś r o d k a c h przekazu, trzeba p o z o s t a w i ć p o l i t y k o m , a pewnie i his­ t o r y k o m chandryczenie się. natomiast d ą ż y ć do wzajem­ nego zrozumienia i szacunku o b u naszych n a r o d ó w . Trze­ ba lepiej się z n a ć , więcej wiedzieć o sobie. D l a t e g o zdecydo­ w a l i ś m y się na p r z y g o t o w a n i e tego n u m e r u - l i t e w ­ skiego. I t u o d razu d o d a m , tak j a k ciągle są k ł o p o t y z p i e n i ę ­ d z m i , tak w t y m p r z y p a d k u życzliwość w s z y s t k i c h , d o k t ó r y c h się z w r ó c i l i ś m y o pomoc, była w r ę c z z a s k a k u j ą c a . Potrzeba z b l i ż e n i a , wzajemnego zrozumienia jest ogro­ m n a . T o j u ż nie p o l i t y k a , m o ż e w r ę c z o d w r o t n i e , to ś w i a d o m o ś ć tego, iż narody nasze łączy c o ś , co jest n i e p o r ó w n a n i e silniejsze - więzi istniejące o d w i e k ó w . N i e m o ż n a j e d n a k p o m i j a ć f a k t u , iż s z c z e g ó l n ą p o s t a c i ą dialogu m i ę d z y n a r o d a m i są relacje p o m i ę d z y r z ą d a m i p a ń s t w a m n i e j s z o ś c i ą n a r o d o w ą . W naszym p r z y p a d k u dotyczy to l u d n o ś c i litewskiej, skupionej na Sejneńszczyźnie i polskiej na L i t w i e . Ż a d e n r z ą d nie m o ż e p o z o s t a ć o b o j ę t n y na t o . j a k się traktuje m n i e j s z o ś ć z n a j d u j ą c ą się poza jego granicami. Zasady c h r z e ś c i j a ń s t w a z d a j ą się szczytnym postulatem, w rzeczywistości m a m y p r z e w a ż n i e d o czynienia z z a s a d ą w z a j e m n o ś c i . Jak o n i t r a k t u j ą naszych, tak m y ich. N a szczęście nie jest to rygorystycznie stosowane, sytuacja L i t w i n ó w S e j n e ń s k i c h jest obecnie lepsza niż P o l a k ó w na L i t w i e . O c z y w i ś c i e i u nas ż y w a jest p a m i ę ć f a k t ó w ś w i a d c z ą c y c h o d y s k r y m i n a c j i , np. przez wiele lat nie zgadzano się na litewskie n a b o ż e ń s t w a w Bazy­ lice S e j n e ń s k i e j , przy czym argumenty tak w ł a d z y , j a k i k o ś c i o ł a były identyczne. N i e c h się p o l o n i z u j ą ! - usłysza­ ł e m z a r ó w n o w rezydencji Prymasa, j a k i w gmachu K C . T a k ż e budowa kościoła w Widugierach niepokoi L i t ­ w i n ó w k t ó r z y o b a w i a j ą sie że o s ł a b i to więzi ł ą c z ą c e ich s p o ł e c z n o ś ć , przez rozproszenie ludzi. Dotychczas c e n t r u m duchowego życia L i t w i n ó w i miejscem coniedzielnych SDOtkari bvła bazylika w Seinach i k o ś c i ó ł w P u ń s k u N a b o ż e ń s t w a w n o w y m kościele m o g ł y b y o d c i ą g n ą ć ludzi o d tych c e n t r ó w , a t y m samym sprzyjać o s ł a b i e n i u ich więzi etnicznej Sa oczywiście inne d r a ż l i w e sorawy ale raczei incydentalne co jednak w sytuacji grupy m n i e j s z o ś c i o w e ma zawsze z w i ę k s z o n y rezonans. �Rzeczywiście trudne są stosunki m i ę d z y p o l s k ą mniej­ szością na L i t w i e a w ł a d z ą . W y n i k a j ą m i ę d z y i n n y m i z tego, że litewscy Polacy bynajmniej nie w y d a l i się zachwyceni uzyskaniem przez L i t w ę n i e p o d l e g ł o ś c i . Powiaty „ p o l s k i e " głosowały przeciw, p o d o b n i e j a k m n i e j s z o ś ć rosyjska. Kiedy z n i k n ą ł w s p ó l n y w r ó g , Polacy poczuli się z a g r o ż e n i . Przedtem ich status nie o d b i e g a ł o d tego, k t ó r y mieli L i t w i n i , teraz, po wyzwoleniu, poczuli się z a g r o ż e n i przeja­ wami litewskiego nacjonalizmu. U w a ż a j ą , że m i e s z k a j ą c od w i e k ó w " na obszarze dzisiejszej L i t w y są tam u siebie. C h c ą a u t o n o m i i , przy c z y m z a c h ę c a ich d o stawiania ż ą d a ń postawa miejscowych (ale nie tylko!) d z i a ł a c z y . Z a iluzje płacą gorzko. T r u d n o i m z r o z u m i e ć , że Warszawa nie m o ż e i nie chce się za n i m i u j ą ć . Boleśnie więc odczuli s ł o w a Papieża, k t ó r y dobitnie określił ich miejsce - P o l a k ó w , obywateli L i t w y . P a p i e ż p o w i e d z i a ł to nawet ostrzej, nazwał ich L i t w i n a m i polskiego pochodzenia. Nie c h c ę w c h o d z i ć w r o z w a ż a n i a , czy bvlo to najzręczniejsze sfor­ m u ł o w a n i e . W a ż n a jest b o w i e m jego istota r o z w i e w a j ą c a wszelkie iluzje. W a r t o z a u w a ż y ć , że w p o d o b n y m k i e r u n k u działa w Niemczech kanclerz K o h l , w y r a ź n i e o k r e ś l a j ą c obywatelskie o b o w i ą z k i mniejszości niemieckiej w Polsce. W numerze, k t ó r y oddajemy w ręce C z y t e l n i k o m , sku­ piamy się na k i l k u problemach: pierwszy - r o z b i e ż n o ś c i w widzeniu historii, d r u g i - stereotypy s ą s i a d a , w y s t ę p u j ą c e po obu stronach granicy, trzeci blok m a t e r i a ł ó w dotyczy Wilna, tego, k t ó r e z a c h o w a ł o się w p a m i ę c i ludzi r ó ż n y c h n a r o d o w o ś c i - i obecnego. M i t u W i l n a , miasta L i t w i n ó w . P o l a k ó w , Ż y d ó w . W s p ó ł c z e s n ą s y t u a c j ę styku mniejszości i grup w y z n a n i o w y c h omawia K r z y s z t o f C z y ż e w s k i . N a ­ s t ę p n y , d u ż y zestaw m a t e r i a ł ó w pochodzi z b a d a ń , p r o w a ­ dzonych przez K a t e d r ę Etnologii U W w ś r ó d P o l a k ó w na L i t w i e . D o t y c z y z a r ó w n o widzenia s i ą s i a d a , j a k i zachowa­ nych w i e r z e ń , o b r z ę d ó w , p a m i ę c i tradycji, a p o k r y f ó w . Ostatnia, bardzo istotna, część n u m e r u to prezentacja t w ó r c z o ś c i litewskiej w r ó ż n y c h dziedzinach sztuki, ze s z c z e g ó l n y m u w z g l ę d n i e n i e m tradycji ( ź r ó d ł a ) , do k t ó r y c h n a w i ą z u j e . Pokazujemy tę t w ó r c z o ś ć w p r z e k r o j u „ p i o n o ­ w y m " , o d sztuki ludowej po o s i ą g n i ę c i a „ a w a n g a r d y " , w przekroju czasowym od C i u r l i o n i s a po Stasysa i Bartulisa. U w a ż n y czytelnik n i e w ą t p l i w i e z w r ó c i u w a g ę na t o , co w tytule n a z w a ł e m lekcją ż y w e g o j ę z y k a . Jest to przede wszystkim lekcja o b c o w a n i a z „ i n n y m i " , z s ą s i a d e m , lekcja, k t ó r a ma sens, jeśli d o s t r z e ż e m y dzięki niej lepiej samych siebie. Lekcja widzenia h i s t o r i i , a ściślej m ó w i ą c , u ś w i a d o m i e n i e sobie f a k t u , iż nie ma, i m o ż e nie być jednej h i s t o r i i , kiedy r ó ż n e są perspektywy, z k t ó r y c h się j ą postrzega. Lekcja szacunku dla s ą s i a d a , k t ó r y jest nam tak m a ł o znany, ze s z t u k ą k t ó r e g o stykamy się t y l k o przy nielicznych okazjach. Wreszcie - lekcja, k t ó r ą daje nam przeczytanie w y w i a d ó w p r o w a d z o n y c h w ś r ó d polskiej mniejszości etnicznej na L i t w i e P r z e b i j a j ą c a z wielu w y p o ­ wiedzi nuta w y ż s z o ś ć . , w r ę c z ksenofob.., p o ś w i a d c z a t y l k o , iż niejednokrotnie m ó w i ą c o innych m ó w i m y o sobie Nie budu ą c a to lektura, ale też i „ K o n t e k s t y " nie są „ D z w o n ­ kiem N i e d z i e l n y m " . Z r e s z t ą na pewno nie mniejsze n a p i ę ­ cie ksenofobii w y s t ę p u j e i u naszych s ą s i a d ó w . Jeśli zaś chodzi o nasze intencje, są a ż n a d t o w y r a ź n e . Budowanie m o s t ó w , d r ó g do wzajemnego poznania. I sza­ cunku. 13 �