https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e32af1034f4e46a9a04673dc7580aeff.pdf 23468e4b8a2b5f2af05ad3b559344d5c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3174 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1988 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2973 Title A name given to the resource Józef Burszta (17.04.1914-6.07.1987) - Mistrz ; Ojciec / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3, s.211-212 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander; Burszta, Wojciech J. Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text czci profesorów pomordowanych Św., p o t e m złożenie kwiatów Najpierw msza przód t a b l i c ą p a m i ą t k o w ą wo L i r o wic. a na­ p o s z ł y w ś w i a t i t y l k o d w i e są w p o s i a d a n i u c ó r k i . Z e s z y t y „dzienników" w i n n y z n a l e ź ć się z c z a s e m w Muzeum stępnie z e b r a n i e . B a r d z o denerwujące w s p o m n i e n i a z l a t 1 9 3 9 - 4 1 n n i c t w a w Łodzi, jako d o k u m e n t po j e d y n e j i 42. Bestialskie m o r d y n a u l . Łąckiego i na Wólce. T a k byłam współczesnej h a f с i а г с e ś c i e n n y c h . r o z t r z ę s i o n a , że w y s z ł a m wcześniej. 13.1 I T . 1 9 8 2 . z J a n i o w ą lewą stronę t k a n i n y . H a f t W sumie więc Wykończyłam Z o s t a j ą j u ż t y l k o tła. D z i ś wczoraj ostatnie; drzewo. dziewięć miesięcy — a jem równocześnie gospodarskie, kłopoty z aprowizacją, zepsuty znalazłam t a m nawet i siebie: przygarbienie. Regle, Widziałam j a k improwizowała Czarną rzekę, Cichu swoje haf­ wodę, Halny u r o d y świata, w k t ó r y m przepięknie i n t e r p r e t o w a n e wełną —• drze­ w a są j a k b y r u n e m z i e m i , o r n a m e n t e m , a l e i ż y w y m i , z i n d y w i - Ze w z r u ­ ,,17.1.82. W większe koncepcyjnych i p r o s t e w k o m p o z y c j i , wyrażają j e d n a k k a ż d y m ściegiem miłość m a już 8 1 l a t ! ) i mnóstwo odwiedzających, m i e j s c o w y c h i p r z y ­ szeniem P o l s c e , w y m i e n i a m t e n a j p i ę k n i e j s z e , k t ó r e z o s t a j ą w o c z a c h . Są s u r o w e (Marysia j e z d n y c h , co ś w i a d c z y j a k była l u b i a n a i s z a n o w a n a . szkiców t o w a n e o p o n y : Garnki, telefon, b r a k ś w i a t ł a , z l a k o m u n i k a c j a z m i a s t e m , złe p o g o d y śledziłam j e j coraz z malutkich pół e t a t u w Z W W , ogłoszenie s t a n u w o j e n n e g o , w y j a z d y , c h o r o b y , zajęcia w Ileż r a z y zastawałam ją pochyloną n a d k r o s n e m i z n i e p o k o ­ wykańczam 178 g . " pracy o p o n tych Włókie­ dualizowanymi południe jej b y ł a H a l i n a K o n . ze z ł a m a n ą r ę k ą , a l e j o s t j e d n a k t a k d o b r a , praca: istotami. Znamienna czarna, ciężka cierniowa tematycznie korona jest czymś w r o d z a j u gorejącego k r z e w u , n i b y R e q u i e m . w z i ę ł a r e c e p t y i o b i e c a ł a , że t o z a ł a t w i . 1 8 . 1 . D o s t a ł a m p r z y n i e ­ ją M u z e u m sione z a p t e k i l e k a r s t w a ( z n o w u H a l i n a przyszła — b a r d z o j e s t e m Diecezjalnemu stawie. M u z e u m wdzięczna)"... tencję j e j w Warszawie, odwdzięczyło ostatnia spoczywająca na Podarowała g d z i e wisiała n a w y ­ się j e j z a m a w i a j ą c mszę n a i n ­ wyzdrowienia. O w a dokumentacja 21 u n i k a t o w y c h prac, w y k o n a n y c h w la­ tach 1 9 7 0 — 8 4 j o s t w i e l o r a k o c e n n a : przez skromność która z t r u d e m d o c h o d z i do samorealizacji W i d z ę ją j a k w bólu i c i e r p i e n i u z r z u c a z siebie artystki, i sterany k o k o n eiala i w y z w o l o n a , a r t y s t y c z n e j ; przez u k a z a n i e w s z y s t k i c h faz p o w s t a w a n i a h a f t o w a n e j tkaninj ' : zasiada spracowany z n o w u z promienną radością d o h a f t o w a n i a aniołom p i ę k n y c h szat o z i e m s k i c h w z o ­ wre­ s z c i e j e s t t o w s k a z ó w k a g d z i e p r a c e t e się z n a j d u j ą , b o w s z y s t k i e r a c h z ręcznie przędzionej podhalańskiej wełny. Е- Serafin — i l . 3; W. Werner — i l . 1, 2, 4, 7 Vot.: JÓZEF BURSZTA (17.04.1914-6.07.1987) MISTRZ W humanistyce słowo coraz staroświeckie, ceremonialne, i powodów, coraz m n i e j rzadziej pobrzękujące aby o kimś spotykane, patosem jakby — t a k właśnie bo też powiedzieć. S z c z ę ś l i w i , k t ó r z y m i e l i m i s t r z ó w , a w i ę c l u d z i , k t ó r y c h się n i o tylko z zainteresowaniem było podziwiać c z y t a ł o , słuchało, ale i k t ó r y c h m o ż n a wzorce jako postaw etycznych; którzy nigdy, w t r u d n y c h s y t u a c j a c h , nie zawiedli. Można było w n i c h wierzyć, ze s p o k o j n ą p e w n o ś c i ą , że i w t e d y , g d y się szło w i n n y m k i e r u n k u , czy inaczej myślało — liczyć n a i c h p o m o c , o b y l e uczciwie i z sensem zachętę, serdeczno ludziach, z którymi miałem — szczęście się z e t k n ą ć , o C z a p s k i m , Stefanie C z a r n o w s k i m , Stanisławie i M a r i i Kazimierze Zawistow icz-Adamskiej, wyróżniało? A u t o r y t e t ? N a pewno, prsode Swoista nie Józefie 7 charyzma, rzadko kosztem wychylenie k u ludziom, czasu na wolno zainteresowanie. własne było Myślę Józefa:; Ossowskich, Burszcie. Co ich wszystkim moralny. gotowość pomocy, prace. Mistrza poznać m o ż n a p o t y m , że j e g o u c z n i o w i e , n i e z a l e ż n i e o d t e g o j a k p o t o ­ c z y ł o się i c h ż y c i e , czują się s o b i e b l i s c y p r z e z s a m f a k t , iż k s z t a ł t o ­ w a l i się w k r ę g u J e g o o s o b o w o ś c i . J e s z c z e j e d n o — m ó w i ę o m o i c h mistrzach — o k a ż d y m z n i c h w o l n o p o w i e d z i e ć , iż pozostawał w służbie społecznej, robił t o , co t r z e b a b y ł o z r o b i ć ; m ó w i ł o t y m , 0 czym t r z e b a było Kiedy wszystkim teraz o powiedzieć. wspominam tym, jak Profesora animował Bursztę środowisko, myślę jak przede serdecznie 1 g o r ą c o u m i a ł z a c h ę c a ć d o p r a c y , j a k G o cieszyły . s u k c e s y j e g o uczniów, d o b r y t e k s t n a w e t n i e znanego m u a u t o r a . N i c denerwo­ wał go f a k t , iż „młodzi" zaczęli go w czymś wyprzedzać , s z l i w ł a s n ą d r o g ą . N i o b a l się „ k o n k u r e n c j i " , n o w y c h t e o r e t y c z n y c h . W i e r z y ł w l u d z i , wierzył 5 iż impulsów pięknie i p r z e z t o w y ­ zwalał z n i c h t o , co d o b r o . K s z t a ł t o w a ł i c h p r z e z s a m f a k t swej o b e c n o ś c i , p r z e z d o b r y , ciepły u ś m i e c h , p r z e z s w ą a u t e n t y c z n o ś ć j a k bardzo i na prawość. Autentyczność. Należał — już j e d e n z o s t a t n i c h — do poko­ chciał, b y ś m y d a l i t e m u z e s p o ł o w i p i e r w s z ą n a g r o d ę konkursie. Przewodniczy! jury, mógł głosując przeważyć szalę, ale n i e uczynił t e g o . P a t r z y ł z nadzieją n a m n i e , z m a r t w i ł lenia, u c z o n y c ł i , k t ó r z y w y s z l i „ z K o m b o r n i w ś w i a t " , n i o t r a c ą c się. g d y w yżej o c e n i ł e m i n n y z e s p ó l , a l e a n i t o z d a r z e n i e , a n i o d r z u ­ więzi z r o d z i m y m i zawsze sobie d r o g i m środowiskiem w i e j s k i m . cenie Z e wsią z w i ą z a n y b y ł głęboko, serdecznie. do m n i e . P r z e c i w n i e , czułem t o , miałem w n i m zawsze o d d a n e g o żywał występy 210 zespołu z r o d z i n n e j w s i — Pamiętam, j a k prze­ Grodziska Dolnego, 7 jakiegoś nadesłanego sojusznika, przyjaciela t e k s t u nio zmieniły i obrońcę. Jego s t o s u n k u �Sprawy w s i rozumiał doskonało, myślał o stanic kultury sio j e s z c z e t y l k o d o z w r ó c e n i a Profesora. nie bez d o z y h i s t o r i i , e t n o g r a f i i . O d 1957 r. kierował Profesor nym, i serdecznej m i t y z a c j i . B y l b o w i e m nic t y l k o uczo­ nic t y l k o nauczycielem, wychowawcą, działaczem ruchu ludowego. Poświęcał o r g a n i z a t o r e m , ale ludziom i sprawom Zawierał się w u w a g i n a obszar l u d o w e j b e z z ł u d z e ń , choć o n i e j m ó w i ł , c z y pisał w a r t y k u ł a c h , kręgu trzech zainteresowań dyscyplin: socjologii, Katedrą E t n o ­ grafii U n i w e r s y t e t u i m . A d a m a Mickiewicza w P o z n a n i u . Dzięki j e g o i m p u l s o m powstała w k r ó t k i m czasie z b i o r o w a monografia zorga­ czas, k t ó r e g o n i g d y n i e miał za w i e l e , z d r o w i e . Jeszcze d o o s t a t ­ (trzytomowa) n i c h t y g o d n i swego życia, c h o r y , zmęczony, jeździ! p o n i z o w a n o toż b a d a n i a n a d p r z e o b r a ż e n i a m i k u l t u r y n a z i e m i a c h Polsce, Kultura ludowa uczestniczył w j u r y f e s t i w a l i , w n a r a d a c h , z e b r a n i a c h . D l a c z e g o o d z y s k a n y c h , szczególną t o r o b i ł ? N i e u m i a ł i n i c c h c i a ł się o s z c z ę d z a ć . C z y m b y ł s ł a b s z y , kultur t y m więcej chciał jeszcze z d ą ż y ć zrobić. P o j e g o śmierci napisał powojennej Z wielu odznaczeń, szczególnie zaszczytne mogli Mu podołać temu, Prowadził wszak redagował „Lud", o n jeden się przedtem doktorskie, habilitacjo, czuwał w zorganizowanej Kolberga czym prace n a d przebiegiem zajmował. raial wykłady, gigantycznej pracy przez siobie r e d a k c j i Dzieł W s z y s t k i c h Oskara, w zwracając ludności m i w liście p r o f . Z b i g n i e w J a s i e w i c z , że t r z e b a k i l k u l u d z i , a b y Wiedniu. uwagę n a proces zamieszkałej nagród, — (1900—1967), Wielkopolski na wyróżnień tych zderzenia ziemiach. wymienię Jednak najważniejszą nagrodą, z jedno, wręczoną Nagrodę i m . J . G. H e r d e r a , czego na p e w n o zdawał sobie sprawę, było s t w o r z e n i e w P o z n a n i u prężnego i ciekawego środowiska etnologicznego oraz pozostawienie śladu w s e r c a c h i u m y s ł a c h t y c h w s z y s t k i c h , k t ó r z y się z n i m z e t k n ę l i . ( u k a z a ł o się o d 1 9 6 1 r . p o n a d 6 0 t o m ó w ) . N i e chcę t u p i s a ć ż y c i o r y s u n a u k o w e g o P r o f e s o r a . Zaintereso­ w a n y c h odsyłam do , , L u d u " i „Etnografii P o l s k i e j " . Aleksander Jackowski Ograniczę OJCIEC Staję o t o p r z e d z a d a n i o m n a p i s a n i a n a j t r u d n i e j s z e g o w dotychczasowym życiu — kilka stron zaledwie; tekstu ale stron (np. nowe ujęcie „Kultury ludowej W i e l k o p o l s k i " ) , ale zawsze „ c o ś " stawało n a przeszkodzie. T y m „ c z y m ś " b y l i l u d z i e , k t ó r y m o s o b i s t y c h o najbliższej osobie. J a k t e g o dokonać, a b y o w ł a s n y m nade O j c u n i e napisać w sposób a n i z b y t n i o s u b i e k t y w n y , a n i z p r e ­ wielką, tensjami t y l k o sferą „ w i e l k i c h t e o r i i " , r ó w n i e w a ż n a b y ł a „ m a ł a t r a d y c j a " do „ b y c i a " obiektywnym, zdystansowanym przekazi­ wszystko c i e l e m w ł a s n y c h m y ś l i o k i m ś , k t o j e s z c z e n i e d a w n o b y l realnością działań codziennych kontaktów, rozmów, p o r a d i dyskusji. Może z góry wymagały n i e w a r t o l i c z y ć , żo coś t a k i e g o „ . p o ś r o d k u " się u d a ? Józef B u r s z t a był nie t y l k o m o i m Ojcem, ale — od z kolejnej Kolberga i głośno wania, pierwszym krytykiem m o i c h zamierzeń n a u k o w y c h oraz nad ukochaną przezeń otnografią. P a t r z y ł e m z a t e m n a J e g o ż y c i e n i e c o i n a c z e j niż g d y b y m zajmo­ wał i się r z e c z a m i otaczających go od Jego zainteresowań zawodowo osób, t o — także mój krąg z a w o d o w y , wiście, w' mojego s t o s u n k u do rzeczywistości uczeń. To strata jest wszystko odległymi. w ich sprawy — nigdy Ojca nie zlało się w j a k b y podwójnie — możliwe „dzielenie" ojciec— s y n i m i s t r z — jedno i dlatego bolesna, krąg sensie to moje sprawy. Oczy­ było n a zależność A pewnym jeśli właśnie Jego tak w ogóle wolno D l a nas, domowników, był t o zawsze t y t a n p r a c y , który j e j właśnie p o d p o r z ą d k o w a ł s w o j o życie. Z a w s z e g o t o w y d o k o l e j n y c h przedsięwzięć, wyjazdów, wykładów, ocen wydawniczych, r o z m ó w , artykułów , n i e w i e l e u w a g i p r z y w i ą z y w a ł d o c o d z i e n n e j , 7 krzątanin}'. Marcelinę, bez której Wiedział, że t u t a j ideal, któremu może liczyć się p o ś w i ę c i ł na bez żonę, reszty, b y ł b y n i e o s i ą g a l n y . P r z y g l ą d a m się o d p a r u l a t , j a k u m n i e j s z a się g r o n o takich właśnie „profesorskich związanych silnie i dopełniających tandemów", których dzisiaj к a, ż d a ze stron byłaby drugiej a k o b i e t a stwarzałaby w a r u n k i się p a s j o m n a t i k o w y m . T o n a p e w n o było na i posłannictwa. miejsca owo W na odpoczynek, „obrastanie w któremu wygodnictwo, rzeczy", związków, do całkowitego zamierający othosie, jak to dro­ t a k zależna od oddania ethos. D l a ojca n a u k a była przede w s z y s t k i m r o d z a j e m obowiązku par ludzi się i d e a l n i e w ż y c i o w e j d z e . M o ż e c z a s y j u ż n i e t e . ode n i e w i d z ę p o d o b n y c h w się k o l e j n e wyraża w z którymi niego inicjatyw nauka czerpał była społecznych, nie które antorytetu nauki. się s c e n ę : Ojcioe wraca z Instytutu zadowolenie z zmęczony czy Redakcji że nareszcie faktu, d o m u . N a b i u r k u , j a k z w y k l e , piętrzy k o r e s p o n d e n c j i . P o j e j p r z e j r z e n i u już obowiązki — t u trzeba pojechać, się rodzą t u napisać i t d . I co c i e k a w e — n a t w a r z y O j c a p o j a w i a się r a d o ś ć i z a d o w o l e n i e , że z n o w a b ę d z i e się z m ę e z o n y m , a l e spełni się o b o w i ą z e k ; n i e d l a t e g o , że w y p a d a , ale d l a t e g o , że należy. A odpoczynek? szczęście n i e t r z e b a b ę d z i e z a d ł u g o o d p o c z y w a ć . t a k : d l a Ojca, o d p o c z y n e k Na Powiedziałbym ( w sencie n i c - n i c - r o b i e n i a ) b y ł m e t o - nimią śmierci, t a k j a k w k u l t u r z e chłopskiej m e t o n i m i ą śmierci był sen. Będąc ostatnio na Zjeździe Filozofii Polskiej słuchałem m . i n . r e f e r a t u , w k t ó r y m a u t o r s t a r a ł się p o k a z a ć , w j a k i s p o s ó b powiedzieć. życiowej strony powtarzającą stos najróżniejszej dyskusjach ze Dla podróży, bądź p o p r o s t u trochę o d p o c z n i e w lokalnych wsparcia w i o l u już l a t — n a u c z y c i e l e m a k a d e m i c k i m , w z o r o m d o naślado­ partnerem przyjemność. regionalnych, Pamiętam L o s s p r a w i ł , iż m o g ę p o w i e d z i e ć , że z m a r ł y 6 l i p c a 1 9 8 7 r o k u profesor chciał służyć i z k o n t a k t ó w nieustającą „ustawianie się", Kolakow'ski. S ą d z ę , ż e m o g l i się o t y m d o w o d n i e p r z e k o n a ć w s z y s c y tawia szukający r a d i p o m o c y u s w e g o P r o f e s o r a , jeśli o d m ó w i ł , t o t y l k o w ó w c z a s , się w nich osobowość człowieka. S ą d z ę , żc Ojciec mój myślał nieco inaczej — lubił pisać, ale jednocześnie pragnął „lepszą pozostawić stykał. cząstkę" siebie Czas p o k a ż e , czy wybrał w ludziach, z trafną którymi tę się drogę. N i o b y l k l a s y c z n y m e t n o g r a f e m , trafił do niej n i e j a k o boczną furtką — poprzez s o c j o l o g i ę i historię g o s p o d a r c z ą , a w y k r a c z a ł p o z a nią w k i e r u n k u f o l k l o r y s t y k i i t e o r i i u c z e s t n i c t w a w k u l t u r z e . Jodyna perspektywa poznawcza, która m u odpowiadała, była t o p e r s p e k t y w a historyczna., r o z p a t r y w a n i a , z j a w i s k w i c h ciągu genetyczno-rozwojowym. naukową jako Sam „siedzenie często określał okrakiem" na swoją wielu postawę zagadnieniach. S t a d b r a ł a się — j a k s ą d z ę — c e c h u j ą c a g o o t w a r t o ś ć n a w s z y s t k o , co społecznego hołdował, nio określa d z i e ł a stają się „ l e p s z y m i c z ą s t k a m i " i c h t w ó r c ó w , j a k u p o d m i a - dzieje się w n a u c e współczesnej i unikanie jednoznacznego o p o w i a d a n i a się za, „ s z k o ł a m i m y ś l e n i a " . W s z e l k i poznawczy" innych do nie stworzył „imperializm b y ł m u o b c y ; j e g o własne p r e f e r e n c j o n i e z m u s z a ł y i c h bezwzględnego „szkoły" przestrzegania. Może s e n s u s t r i c t o. choć na, p e w n o i dlatego jego rękę widać w w i e l u p r a c a c h . Redagowany przezeń „Lud", gdyby przyjrzeć się j e g o za­ g d y n i e d a ł o się b y ć r ó w n o c z e ś n i e w W a r s z a w i e , L u b l i n i e , Ł o m ż } ' , wartości w o s t a t n i c h l a t a c h , b y l p i s m e m o t w a r t y m d l a każdego, Opolu i Ojciec pogodził Wrocławiu. Zaryzykowałbym nawet się z m y ś l ą , iż ż y c z l i w o ś ć twierdzenie, żo k t o u w a ż a ł , że m a coś c i e k a w e g o l u d z i o m i radość ze sycznie rozumianej do powiedzenia nie t y l k o w k l a ­ e t n o g r a f i i , alo również w innych gałęziach s p e ł n i a n i a o w o g o p o s ł a n n i c t w a n a u k i , o d b i j a się n a j e g o w ł a s n y c h h u m a n i s t y k i . Szczególnie cenił sobie l u d z i m ł o d y c h i i m zwłaszcza pracach. u m o ż l i w i a ł „ p o k a z a n i e " się n a ł a m a c h o r g a n u P o l s k i e g o Planował napisać wiele artykułów, planował książki Towa- 211 �rzystwa Ludoznawczego. T y m i powołując „Studia właśnie m o t y w a m i Młodych ' czy 1 umożliwiając kierował n u m e r u , , L u d u " , poświęconego p o s t a c i monograficznego logiczne), się ale rodzinnego przygotowanie Kiedy Claude w-ydaje nie podjęcie m i się, sposób że było przeze m n i e w nio atmosferze zostać studiów mojego właśnie domu etnografem. etnograficznych stało się f a k t e m , t o w-łaśnie O j c i e c z a c h ę c a ł m n i e d o d a l s z y c h poszukiwań w a n e g o r o c z n i k a , k t ó r y o t w i e r a J e g o zdjęcie z krótkim t e k s t e m pozaetnograficznych siebie „sie­ pożegnalnym dzenia o k r a k i e m " ' , c o b y ł o dlań t o ż s a m o z o g ó l n i e j s z y m , mniej Levi-Straussa. Niestety, n i c d a n e M u już b y ł o u j r z e ć od uczniów, współpracowników wydniko- i przyjaciół. doczekał także j u b i l e u s z u 5 0 - l c c i a p r a c y n a u k o w e j , aby nie nadawać mu oficjalnego charakteru. n a pogarszający Absolwentów E t n o g r a f i i U A M w P o z n a n i u poświęcono rzeszy N i e w i e m , c z y b r a ł o się t o z f a k t u p o c h o d z e n i a ciekawej ficznego. Poza się w Stąd podjął — kulturą utartych paradygmatach się r e d a k c j i zmusiło go to naukowej do książki chanizmu bliżej z g ł ę b i ć p r o b l e m y iż k i e d y ś c z a s p o z w o l i semiotyki czy Wprawdzie Halla I U Z b i g n i e w GRAPHY Ojciec M n i e zachęcał m n i e M A R B e n o d v k t o w i c z J u r i j Ł o t m a n CULTURE raczej się w różnych kierunkach dla skończyła się d l a m n i e pewna epoka. Nie chodzi napędzającego do pracy, zabrakło najważniejszego — dobrego wszystko, przez lata — powiedziałbym, i życzliwego Znając ludzi, którzy s t y k a l i się a myślę głównie o k o n t a k t a c h zawodo­ iż zostaliśmy człowieka, n a u k o w c a wszyscy pozbawieni i społecznika. A to co będę robił w przyszłości, będzie już i n n e . . . do studiowania lektury typowo I E SYMBOL socjo­ S IN — SYMBOL IN THE ETHNO­ SYSTEM OF F u r t h e r considerations i n which J . Łotman analysis litera­ t u r e a n d a r t reveal differences i n t h e a t t i t u d e t o s y m b o l i n T o l s t o y ( f o r w h o m w o r d is p u r e l y c o n v e n t i o n a l ) a n d D o s t o e v s k i (symbolic a t t i t u d e lo (lie language a n d characters); I he a u t h o r reaches t h e conclusion ( h a t s y m b o l is a s e m i o t i c condenser: i t r e l a t e s t h e s e m i o t i c r e a l i t y t o t h e n o n - s o m i o t i c o n e , i t is a m e d i u m - a g e n t a m o n g v a r i o u s spheres o f semiosis, b e t w e e n t h o synchrony o f the text and cultural memory. M i c h a ł K l i n g e r -_ SYMBOL IN THEOLOGY. THE IMPORTANCE OF ELIADE'S ANALYSIS OF RELIGIOUS SYMBOLISM FOR CONTEMPORARY THEOLOGY. contribution to theology is u n d e n i a b l e , Wojciech • The n o t i o n of symbol functions nowadays i n various mean­ i n g s ; i t m a y be, for e x a m p l e , s y n o n i m o f sign, or o f iconinc s i g n (do Sanssure). J . Ł o t m a n , i n h i s t u r n , b r i n g s f o r t h a i i o t h e r m c a n i n g o f s i g n , i o . s y m b o l c o n c e i v e d as e x p r e s s i o n o f a n o n - s i g n essence, a k i n d o f b r i d g e b e t w e e n t h e r e a l a n d m y s t i c w o r l d s : irra,tional contents glitters t h r o u g h expression. No definite relation between text-contents and text-expression seems e v i d e n t , t h e h i t t e r a l w a y s a l l u d i n g s o m e h o w t o t h e f i r s t . T h e r e is a l w a y s s o m e t h i n g a r c h a i c i n s u c h - c o n c e i v e d symbol a n d i t n e v e r belongs t o one s y n c h r o n i c section o f c u l t u r e ; i t r a t h e r penetrates i t , c o m i n g f r o m the past a n d c o n t i n u i n g i n t o t h e f u t u r e . I n t h i s w a y s y m b o l f u n c t i o n s as c u l t u r a l m e m o r y . Hence its double n a t u r e : p e n e t r a t i n g t h e deposits of cultures a n d l i n k i n g various chronological layers, s y m b o l fulfills itself i n i t s invariant f o r m ; a t t h e same t i m e , however, i t actively c o r r e l a t e s w i t h t h e c u l t u r a l c o n t e x t a n d is t r a n s f o r m e d t h r o u g h i t s i n f l u e n c e : i t s c o n s t a n t essence f u l f i l l s i t s e l f i n a n u m b e r of variants. 212 wych go T h e a r t i c l e deals w i t h a c o m p l e x r e l a t i o n betw-oon e t h n o ­ graphic i n t e r p r e t a t i o n s a n d s y m b o l a n d s y m b o l i c analysis. Special e m p h a s i s is p u t o n t h e w o r k s c o n c e n t r a t i n g o n t h e c h a r a c t e r i s t i c s o f s y m b o l as o p p o s e d t o s i g n ( E l i a d e , R i c o e u r , A v i e r i n e e v ) . Z. B e n e d y k t o w i c z searches i n P o l i s h e t h n o g r a p h y for s y m b o l i n t e r p r e t a t i o n coinciding- w i t h t h a t o f Eliade. H o refers t o W . D y n o w s k i ' s consise d e f i n i t i o n c a l l i n g e t h n o g r a p h y a science w h i c h d i v i d e s a n d j o i n s c u l t u r e s o f v a r i o u s societies; t h e a u t h o r a l s o stresses t h e d i a l o g i e a l c h a r a c t e r o f s y m b o l i c i n t e r p r e t a t i o n w h i c h reveals the ethnographical quality in Eliades' works. Eliade's i kształcie t o j u ż się n i e z m i o n i n i g d y . z Ojcom nadzieją,, fascynującej pałeczkę" strukturalizmu. e t n o g r a f i i (podsuwał — j a k pamiętam — S i Wielo­ czytelnika, k r y t y k a , p u n k t u odniesienia d l a wszelkich poczynań. przebrnięcia p r z e z w s p ó ł ­ się, a l o p r z y g l ą d a ł z ż y c z l i w o ś c i ą nas moje t y l k o o t o , iż n i e m a m j u ż O j c a , a l e o t o , że z a b r a k ł o n a g l e m e ­ czesną a m e r y k a ń s k ą a n t r o p o l o g i ę k u l t u r o w ą . Z w i e l o m a p r ą d a m i nie identyfikował Jego i W m o m e n c i e śmierci Józefa B u r s z t y — m e g o O j c a i w i e l k i e g o etnogra­ E. otaczającego etnografii. nauczyciela, z tradycyjnie myślenia zjawiska, się r o z e s z ł y , c o j o d n a k s p r a w i a ł o m u s a t y s f a k c j ę . „przejąć dobra ś w i a t a G a l i c j i , a l e O j c i e c p r a g n ą ł s t a l e się u c z y ć , u n i k a ł zasklepiania na t a k i c h t o a t a k i c h s p r a w i za.ga,dnień, a l e w ł a ś n i e m ł o d z i p o w i n n i pamięci z a w i e s z o n e g o w~ s a l i spojrzeniem przez się Zjazd obrad. zdjęcia preferowanego k r o t n i e p o w t a r z a ł , że ż a ł u j e j e d y n i e , iż s a m n i e z d o ł a j u ż p o z n a ć wyehow-anków ze imię — p r o f . J ó z e f a B u r s z t y , k t ó r y m ó g ł p r z y g l ą d a ć się o g r o m n e j jedynie nieco Nie się s t a n z d r o w i a ? S t a ł o j e s z c z e i n a c z e j . O d b y w a j ą c y się w e w r z e ś n i u 1 9 8 7 r o k u I I w ś w i a t a . T a k też się stało i p o w o l i z a i n t e r e s o w a n i a i usilnie p r a g n ą ł w i e l k i e j f e t y , j a k t o b y ł o w p r z y p a d k u 4 0 k-eia p r a c y m o ż e ze w z g l ę d u partykularnym jubileuszu, z k t ó r e g o planów- o b c h o d z e n i a b y l b a r d z o n i e z a d o w o l o n y upraszał, Nic since he Р Е З Ю М J . Burszta Е p r o v e s t h a t t h e t r u e r e a l i t y , s e e n as s a c r u m , i s l e g i b l e t h r o u g h symbols. M . Klinger, an Orthodox theologian, ranks Eliade among the m o s t illustrious theologians o f our times. The a u t h o r considers t h e following t o be Eliade's greatest achievements: 1) r e j e c t i o n o f t h e p r a c t i c e o f i d e n t i f y i n g s y m b o l w i t h s i g n : s y m b o l i n n e v e r a „ s y m b o l o f s o m e t h i n g " , since i t s e l f i t is a c o n d e n s e d r e a l i t y ; 2) f o r m u l a t i o n o f t h e m e t h o d o f s y m b o l i c interpretation o f religion. W h e n speaking of the application o f the ,,symbolic m e t h o d " i n ethnology, M . K l i n g e r r e m a r k s t h a t i t tends to consider s y m b o l as s i g n , f o r t h e f i d e l i t y t o s y m b o l r e q u i r e s f a i t h . M . K l i n g e r objects t o Ricoeur's excessive intellect u a l i z i n g o f s y m b o l ( s y m b o l is f a r m o r e t h a n a m e r e " h i n t " ) a n d Łotman's e s t a b l i s h e d o n t h o ­ logical status o f the n o t i o n o f s y m b o l . Moreover, the a u t h o r r e m a r k s t h a t E l i a d e ' s i m a g e o f s y m b o l does n o t a c t u a l l y e x i s t in modern theology. P a u l TION T i l l i o h — OF RELIGIOUS SIGNIFICANCE SYMBOLS AND JUSTIFICA­ Religious symbols are t h e o n l y means o f religion's direct c x p i o s s i o n . I t c a n also e x p r e s s i t s e l t i n d i r e c t l y i n t h e o l o g i c a l , p h i l o s o p h i c a l , a n d a r t i s t i c t e r m s . P. T i l l i o h distinguishes t h e f o l l o w i n g f e a t u r e s o f s y m b o l : 1) b y a p p l y i n g s y m b o l i c m a t t e r , it p o i n t s o u t t o w h a t is b e y o n d i t s e l f a n d p a r t i c i p a t e s i n t h e r e a l i t y i t p o i n t s t o ; 2) i t i s n o t c r e a t e d b y c o n v e n t i o n , b u t i s , i n a w a y , , b o r n " ( t h e r e f o r e , i t m a y a l s o d i e ) ; 3) i t c a n r e v e a l various dimensions o f the reality a n d relate t h e m to different d i m e n s i o n s o f t h e h u m a n s p i r i t ; 4) i t h a s a n i n t e n g r a t i n g a n d desintegrating power. M i г с e a E l i a d e — METHODOLOGICAL REMARKS ON T H E STUDY OF RELIGIOUS SYMBOLISM The text translated from English explains the today's interest i n s y m b o l i s m . I t reveals convergoncies a n d discrepancies i n t h e a t t i t u d e to the subject o f t h e research between h i s t o r y a n d r e l i g i o n a n d a n t h r o p o l o g y , as w e l l as b e t w e e n s o c i o l o g y a n d t h e o l o g y . I t also presents a concise a n a l y s i s o f r e l i g i o u s s y m b o l i s m a n d discusses t h e p r o b l e m o f t h e h i s t o r i c i t y o f s y m b o l s . M i r c e a E l i a d e — ORDEAL BY LABYRINTH. VERSATIONS W I T H CLAUDE-HENRI ROCQUET CON­ The fragments of the conversations w i t h Rocquet translated from English concentrate o n the three following topics: hermeneutics, differences between hormeneutic and demystifying a p p r o a c h , as w e l l as r e l i g i o n a n d i t s s u b j e c t , s a c r u m . �