https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/05c2c11ec40cd0dfc8c2ee842892f09f.pdf 441c042789c1a958c0496f4ea6dae919 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6245 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2006 Subject The topic of the resource antropologia wizualna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5822 Title A name given to the resource Obraz - ciało - obraz / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2006 t.60 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2006 t.60 z.1, s.2 Creator An entity primarily responsible for making the resource Michera, Wojciech Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 002 Michera.ps - 5/29/2006 4:40 PM WOJCIECH MICHERA rze „Kontekstów”, trzecim już z cyklu poświęconego an­ tropologii obrazu. Część tekstów zajmuje się więc ludzkim „ciałem-jako-obrazem”, rozmaitymi sposobami jego poka­ zywania i patrzenia na nie - zwłaszcza na ciało martwe (poległe na greckim polu walki, poddawane renesansowej dysekcji, preparowane przez anatomów epoki klasycyzmu, demonstrowane na XIX-wiecznych publicznych poka­ zach). W innych pracach omawiany jest artystyczny „obraz-jako-ciało”: w jego powiązaniu z kategorią grzechu, pokusy, zła, potworności, erotyki, pożądania, śmiechu. W osobnej niejako płaszczyźnie - czasem w związku, cza­ sem niezależnie od problematyki „ciała” - omawiane są inne zagadnienia związane z antropologią obrazu, jego teorią i historią, takie między innymi, jak: społeczne me­ chanizmy tworzenia reprezentacji ikonograficznej (na zróżnicowanych przykładach: greckich waz, renesansowej kultury druku, nowożytnego dowcipu rysunkowego, topografii miasta i wystawy muzealnej), przydatność mo­ deli psychoanalitycznych w opisie mechanizmu ekfrazy oraz żartu rysunkowego, znaczenie kategorii mimesis w greckiej teorii i praktyce społecznej, psychologiczno-filozoficzny fundament reprezentacji mentalnej. N ie wymieniam tu autorów poszczególnych arty­ kułów - wierzę, że czytelnik sam ich pozna podczas lektury. Pragnę jednak powiedzieć, że większość za­ mieszczonych tu tekstów napisana została specjalnie do tego numeru „Kontekstów” - są one odpowiedzią na nasze zaproszenie sprzed kilkunastu miesięcy. Dwie prace publikowane były już wcześniej (François Lissarrague, Jaś Elsner), ale również ich wybór dokonany zo­ stał przy aktywnym udziale autorów. M am nadzieję, że antropologiczna problematyka obrazu i kultury wizualnej, która wpełniła trzy ostatnie numery naszego pisma, znajdzie w Kontekstach - przy akceptacji czytelników - stałe schronienie.1 Obraz - ciało - obraz C iało pozostaje w tajemniczym związku z języ­ kiem: język bierze się z ciała, by je następnie denaturalizować, zamieniając w znaczące m e­ dium. Uformowane z członków corpus jawi się jako księga, korpus tekstów, albo obraz. Jak naucza jednak Platon, pismo - dokładnie tak samo jak obraz m alar­ ski - to zaledwie martwa zewnętrzność prawdziwego, żywego znaczenia; także ciało (soma), jako znak (sem a), jest dla duszy niczym grobowiec (sema). By za­ chować ciało (zachować w wymiarze semiotycznym) trzeba je zatem pochować. Ciało znaczy (semainei) tylko unieruchomione: martwe lub śmierć zapowiada­ jące. Śmierć bowiem (zjawiająca się w ciele) jest - od Grzechu Prarodziców; albo, w kategoriach helleń­ skich, od kryzysu w Mekonie - nieusuwalnym warun­ kiem poznania, zasadą hermeneutyki, swoistym „ope­ ratorem logicznym”: wszelki sens ujawnia się przez nią zapośredniczony, w dokonanym przez nią przekształ­ ceniu. Dlatego - jak pisze św. Jan Chryzostom (w H o­ milii na przeniesienie szczątków męczenników) - A dam musiał przeżyć śmierć swego syna Abla, by widząc (a także czując) jego martwe, rozkładające się ciało, roz­ poznać - jeszcze za życia - swój własny, nieuchronny los, który wszak spełnić się miał dopiero w przyszłości. Zycie śmiertelników przejawia się w spektaklu, w którym wzrok zatrzymać się może tylko na tym, co nieprzeźroczyste, co jest śmiertelnym ciałem, ciałemnagrobkiem, żałobnym portretem lub inskrypcją, dom a­ gającą się objaśnienia (hermeneuein), a przez to budzącą niepokój i pragnienia. Nieprzeźroczystość ciała wodzi na pokuszenie, skłaniając do semiologicznego grzechu zachęca do naruszenia ustabilizowanej relacji między znaczącym i znaczonym: do erotycznego zatrzymania oczu na samym ciele, albo - do świętokradczego zerwa­ nia pieczęci i otwarcia grobu, w nadziei odnalezienia w jego wnętrzu ukrytej przed wzrokiem prawdy. Prawdziwym jednak skandalem - rzeczywistym im­ pasem semiotycznym - jest dopiero stwierdzenie, że grób jest pusty; i że w jego ciemnym wnętrzu - które nie mieści żadnego rytuału - poszukiwania się jeszcze nie kończą (dlatego Roland Barthes - spoglądając na problem niejako z drugiej strony - może napisać, że fo­ tografia, jako znak zepsuty, „ma w sobie coś wspólnego ze Zmartwychwstaniem”). Przypisy 1 Za ogromną pomoc, z której bezlitośnie korzystałem przygoto­ wując część materiałów do tego i poprzednich numerów „Kon­ tekstów”, pragnę serdecznie podziękować Stéphanie Cuvilliez oraz Annie Dudzińskiej-Facca. * Tem at złożonych, trójstronnych związków między ob­ razem i ciałem oraz spojrzeniem dominuje w tym nume­ 2 �