https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/40ee45324d714df6d71fb84769f18235.pdf 6886e198664fa2b9ecf7246c103e38a6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3469 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1980 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3252 Title A name given to the resource Recenzje; Edward Waligóra, "Bogactwo jest tu nic. O rzeźbach i wierszach Józefa Janosa" / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1980 t.34 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1980 t.34 z.1, s.61-63 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text N II. 1. C h r y s t u s w t ę c z y , w y s . 250 c m , r z a s i c h l u , 1970 r. kościół E D W A R D W A L I G Ó R A , Bogactwo jest tu nic. O rzeźbach i wierszach Józefa K r a k o w i e , K r a k ó w 1979, f o r m a t 21,6 X 21 c m , 18 s t r o n tekstu, streszczenie i n i e m i e c k i m , 121 i l u s t r a c j i czarno-białych. Nakład 1000 egz. W 1979 r . M u z e u m E t n o g r a f i c z n e w K r a k o w i e z o r g a ­ n i z o w a ł o z w i e l k ą s t a r a n n o ś c i ą w y s t a w ę r z e ź b Janosa z D ę b n a , jednego z najstarszych żyjących wiejskich ś w i ą t k a r z y . Z g r o m a d z o n o ze z b i o r ó w m u z e a l n y c h i p r y ­ w a t n y c h co s i ę t y l k o u d a ł o o d n a l e ź ć , r z e ź b y , rysunki, wiersze. K o m i s a r z e m w y s t a w y b y ł Maciej Beiersdorf. Z r o z u m i a ł e , ż e n a czas w y s t a w y n i e u d a ł o s i ę p r z y g o ­ t o w a ć katalogu. Dlatego, podobnie jak w i n n y c h p r z y ­ p a d k a c h (zegary, m a l a r s t w o K . G a w ł o w e j ) z d e c y d o w a n o w y d a ć s t a r a n n i e p r z y g o t o w a n ą k s i ą ż k ę — o p r a c o w a n ą na p o d s t a w i e m a t e r i a ł ó w z e b r a n y c h do w y s t a w y . P o w s t a ł a monografia, w y d a n a bardzo estetycznie (oprać. Janusz T r z e b i a t o w s k i ) , ze z d j ę c i a m i J a c k a K u b i e n y . Jest t o w y ­ d a w n i c t w o w r ę c z wzorowe, dzięki k t ó r e m u u d a ł o się w tekstach i zdjęciach u t r w a l i ć dla potomnych obraz r z e ź b i a r z a , k t ó r y — j a k pisze W a l i g ó r a — jest od przeszło półwiecza kontynuatorem miejscowej tradycji, w k r ę g u k t ó r e j w y r ó s ł i k t ó r a u k s z t a ł t o w a ł a j e g o oso­ bowość". J a n o s u r o d z i ł s i ę w D ę b n i e 10 g r u d n i a 1895 r . P o d ­ czas I w o j n y w a l c z y ł w a r m i i a u s t r i a c k i e j n a froncie w Karpatach Wschodnich. „Po d w ó c h latach wróci) w Mu­ Janosa. Muzeum Etnograficzne w w języku francuskim, angielskim s t a m t ą d jak z piekła, z głębokim urazem psychicznym. W o j n a p o r o z r z u c a ł a m u m y ś l i " . Po w o j n i e z a j m o w a ł s i ę kołodziejistwem, robił beczki, sąsieki, meble. W y k o n y w a ł dla siebie i s ą s i a d ó w p i ę k n i e zdobione ł y ż n i k i , zydle, l i ­ stwy, półki góralskie. Zaczął wówczas stawiać kapliczki, r z e ź b i ć . N a d o b r e z a c z ą ł r z e ź b i ć , g d y m i a ł 28 l a t . W i e l e jego prac znajduje się w kościele i w okolicy. N a j b a r ­ dziej j e d n a k l u b i p ł a s k o r z e ź b ę . W a l i g ó r a o m a w i a s z c z e g ó ł o w o ż y c i e Janosa, p o d k r e ś ­ la iż m i a ł o n ś w i a d o m o ś ć s w e g o t a l e n t u i B o ż e g o p o s ł a n ­ n i c t w a . W k o ń c u lat trzydziestych r z e ź b i e n i e stało się j e d y n y m jego z a j ę c i e m . Nie z a ł o ż y ł rodziny, s t o p n i o w o i z o l o w a ł się coraz silniej od otoczenia. W l a t a c h po I I w o j n i e n a s t ą p i ł n o w y okres w jego t w ó r c z o ś c i . Z a c z ą ł p i s a ć p o e z j e , w y k o n y w a ć c y k l e r z e ź b do k o ś ­ c i o ł ó w , m . i n . w R z e p i e n n i k u S t r z y ż e w s k i m . W 1950 r . pod w p ł y w e m z m i a n z a c h o d z ą c y c h w życiu s p o ł e c z n y m kraju i nowych założeń polityki kulturalnej"... podejmu­ j e t e m a t y k ę ś w i e c k ą . W 1953 r. w y k o n a ł c y k l „ W i e l c y Polacy". A u t o r zwraca u w a g ę na c h ł o n n o ś ć u m y s ł u r z e ź ­ b i a r z a k t ó r y „... u w r a ż l i w i o n y n a p r z e b i e g w y d a r z e ń w K r a j u , p o d c h w y t y w a ł dla swej t w ó r c z o ś c i m o t y w y z w i ą - 61 �II. 2. O ł t a r z , w y m . 400 X 270 cm, kościół zane z u r o c z y s t o ś c i a m i , o b c h o d a m i i r o c z n i c a m i " . N i e r z e ź b i ł j e d n a k p o d gust k l i e n t ó w . W latach s z e ś ć d z i e s i ą ­ t y c h p r a c o w a ł p r z e w a ż n i e na z a m ó w i e n i a do k o ś c i o ł ó w wiej skich. T e k s t W a l i g ó r y jest rzeczowy, i n f o r m a c j e , k t ó r o u d a ­ ło m u s i ę z g r o m a d z i ć b u d u j ą , w i z e r u n e k l u d o w e g o a r t y ­ sty, c z ł o w i e k a t r u d n e g o , nieraz s k ł ó c o n e g o z otoczeniem, z o d b i o r c a m i jego dziel. O m a w i a j ą c r z e ź b y Janosa w s k a ­ z u j e n a ź r ó d ł a j e g o p m y s l ó w , na i n s p i r a c j e e s t e t y c z n e — z a r ó w n o „ w y s o k i e " (np. z a m k i e m w Niedzicy), j a k i „niskie" (podhalańskim kiczem pamiątkarskim). W a l i ­ g ó r a o m a w i a r y s u n k i i p o e z j ę Janosa, w k t ó r e j m y ś l i w y o b r a ź n i a t w ó r c y n i e r o z ł ą c z n i e z w i ą z a n a j e s t ze s ł o ­ wem. Ja b y m c h c i a ł p r z e j ś ć i wybadać i wydostać 62 przez ten artyzm w M u r z a s i c h l u , 1970 r . Który s k r y t y je'it przed j a b y m go to c h c i a ł go pisze w j e d n y m z t e k s t ó w . ludźmi odkryć W ś r ó d zamieszczonych wierszy jeden jest dla m n i e s z c z e g ó l n i e p i ę k n y . P o k a z a ł e m go k i e d y ś w s z e ś ć d z i e s i ą ­ t y c h l a t a c h J u l i a n o w i P r z y b o s i o w i . C h c i a ł go d r u k o w a ć w „ T w ó r c z o ś c i " . Oto jego p o c z ą t e k : Szumi woda, szumi rzeka i d z i e ona n i c n i e czeka nie obziera się t u na nic o n a z d ą ż a do s w y c h g r a n i c Woda jest to siła w i e l k a ona c i ą g n i e magnes ś w i a t a n i m ó g b y t u ś w i a t b y ć bez w s z e l k i e f a b r y k i s ą za n i c niej �3. F i e t a , f r a g m e n t W W o d a j e s t to s k a r b w i e l k i co o b m y w a b r u d y w s z e l k i e N a r o ś l i n y t y z jes d o b r a w o d a w o d a idzie z m o r z a i obejdzie w k o ł o ten świat ona w c i ą ż t u t a k w ę d r u j e . . . w i e r s z a c h t y c h pisze J a n o s : ...ino m i t u c h o d z i o to by s ł o w a m i a ł y znaczenie by n i k o m u nie u b l i ż y ć i do szercza g w o ź d z i a n i e w b i ć jący bym olta; W a l i g ó r a daje w k s i ą ż c e obfity w y b ó r zdjęć, o r i e n t u ­ w r ó ż n y c h e t a p a c h t w ó r c z o ś c i Janosa. J e ś l i m i a ł ­ zgłosić j a k i e ś w ą t p l i w o ś c i , to t y l k o j e d n ą . Czy nie b y ł o b y m o ż l i w e w y d a w a ć t a k i e „ p o - w y s t a wowe" książki wspólnie z j a k i m ś w y d a w n i c t w e m , tak aby m o g ł y się z n a l e ź ć w k s i ę g a r n i a c h c a ł e g o kraju? W t e d y i n a k ł a d b y ł b y w i ę k s z y i ł a t w i e j b y ł o b y do n i c h d o t r z e ć . A nie w ą t p i ę , że z n a l a z ł y b y licznych i w d z i ę c z ­ nych czytelników. Aleksander J. Jackowski Kubiena 63 �