https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0226a8644d03b437c4ffc54b72fd08fb.pdf 7e4268cf43d6ac938175485fb27ac942 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4636 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Subject The topic of the resource Curyłowa, Felicja (1903-1974) - artystka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4307 Title A name given to the resource Wspomnienie pośmiertne - Felicja Curyłowa (1903-1974) / / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1974 t.28 z.4, s.252-253 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text W S P O M N I E N I E P O Ś M I E R T N E FELICJA C U R Y Ł O W A (1903—1974) strzeni minionych trzydziestu lat Curyłowa — malarka, k t ó r e j w y k s z t a ł c e n i e kończyło się zaledwie na umiejętności czytania i pisania, zmieniła się w p e ł n ą poświęcenia działacz­ kę społeczną. Ona to b y ł a b e z p o ś r e d n i ą o r g a n i z a t o r k ą wszy­ stkich o d b y w a j ą c y c h się w Zalipiu k o n k u r s ó w na malowanki ścienne. Ona zjednoczyła m a l a r k i zalipiańskie w stowarzy­ szenie pod n a z w ą „ W i e ś t w o r z ą c a " . Nie było ono wprawdzie przez ż a d n e w ł a d z e zatwierdzone, ale posiadało w ł a s n ą pie­ częć i prezeskę w osobie Curyłowej, k t ó r a u m i a ł a znakomicie zabiegać i w a l c z y ć o interesy malarek. Pod Jej d o w ó d z t w e m wyszły one poza o p ł o t k i Zalipia, m a l u j ą c swe k w i a t y w Lub­ linie na wystawie 10-lecia (pawilon roślin przemysłowych), w Warszawie na Starym Mieście (strop w sklepie Desy), na s t a t k u „ B a t o r y " (bawialnią dziecięca). Z N i ą po­ r o z u m i e w a ł a się dyrekcja I n s t y t u t u Wzornictwa Przemysło­ wego, gdy z a p r a s z a ł a zalipiańskie m a l a r k i do pracy w zes­ p o ł a c h p r o j e k t u j ą c y c h wzory dla p r z e m y s ł u tekstylnego oraz m a l u j ą c y c h włocławskie fajanse. Trudno jest wyobrazić sobie Zalipie bez Felicji Curyłowej. B y ł a jego i n t e g r a l n ą częścią, j a k tamtejsze malowane domy czy wierzby przy drogach. Przez wiele lat b y ł a sprę­ żyną, k t ó r a poruszała wieś, głośnikiem, k t ó r y sławił p i ę k n o malowanego Zalipia i p r z y s p a r z a ł m u g o r ą c y c h s y m p a t y k ó w . O gościnny dom Curyłowej m u s i a ł zaczepić k a ż d y , k t o zwiedzał Zalipie lub chciał coś z a ł a t w i ć z zalipiańskimi malarkami. W książce p a m i ą t k o w e j , k t ó r ą skrupulatnie prowadziła, znajdziemy podpisy dostojników p a ń s t w o w y c h , i n t e l e k t u a l i s t ó w r e p r e z e n t u j ą c y c h różne dziedziny twór­ czości, a wśród nich cudzoziemców niemal z całego ś w i a t a . Do niej zjeżdżały autobusy pełne młodzieży, k t ó r ą niestru­ dzenie o p r o w a d z a ł a po wsi. K i m b y ł a Curyłowa ? Sama u w a ż a ł a się przede wszyst k i m za a r t y s t k ę - l u d o w ą — m a l a r k ę . W ciągu swej prze­ szło 50-letniej pracy t w ó r c z e j , działalność Jej t a k mocno spoiła się z w i e l o b a r w n ą m a l o w a n k ą , że w k o ń c u Curyło­ wa u w a ż a ł a się za pierwszą, k t ó r a do malarstwa zalipiańskiego wprowadziła polichromię. Nie było to zgodne z rze­ czywistością, g d y ż rozwinięte w pełni wielokolorowe malo­ wanki zalipiańskio znamy już z k o ń c a ub. wieku, na k i l k a l a t przed przyjściom na świat Curyłowej. (Urodziła się w r. 1903). Pewne jest natomiast, że Felicja W o j t y t o — (bo tak brzmiało Jej p a n i e ń s k i e nazwisko) od m ł o d y c h lat t r u d n i ł a się malarstwem i haftem, u p r a w i a j ą c s w ą artys­ t y c z n ą działalność z d u ż y m talentem. Od Niej właśnie w połowie okresu m i ę d z y w o j e n n e g o , n a b y w a ł Tadeusz Se­ weryn malowanki i hafty, k t ó r e dziś s t a n o w i ą c e n n ą ko­ lekcję w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Felicja Curyłowa wraz z R o z a l i ą Z a r ó d i M a r i ą Janeczek m a l o w a ł y w r o k u 1939 izbę z a l i p i a ń s k ą w nie i s t n i e j ą c y m dziś, bo zniszczonym przez okupanta, Muzeum Ziemi K r a ­ kowskiej w Krakowie. R o z m i ł o w a n a w swej sztuce nie p r z e r w a ł a C u r y ł o w a działalności malarskiej w czasie wojny. N a l e ż a ł a ona do nielicznej garstki kobiet, k t ó r y m zawdzięczamy, że kwiecis­ te malarstwo ścienne p r z e t r w a ł o w Zalipiu w o j e n n ą zawie­ r u c h ę . J e d n a k ż e dopiero w Polsce Ludowej bogata osobo­ wość Curyłowej znalazła pełne polo do działania. N a prze- 252 W czasie p o b y t u we W ł o c ł a w k u w y k o n a ł a Curyłowa kilkadziesiąt flizów ceramicznych, ozdobionych własnoręcz­ nie malowanymi k w i a t a m i . Kafelkami t y m i przyozdobiła nagrobek swojej m a t k i i w ł a s n y grobowiec, k t ó r y sobie na kilkanaście lat przed śmiercią p r z y g o t o w a ł a . Gdy pewnego razu z a p y t a ł e m J ą , s k ą d wziął się u Niej t a k i b ą d ź co bądź niecodzienny p o m y s ł , o d p o w i e d z i a ł a : „ n o słuchojcie Panie Profesorze, c h c i a ł a m przecie, żeby to swojo renko zrobić to wzory, żeby t a sztuka na człowieku jeszcze po śmierci le­ ż a ł a " . W y p o w i e d ź ta, w y j ę t a z nagrania magnetofonowego, świadczy najlepiej czym dla Curyłowej b y ł a Jej twórczość artystyczna. W Zalipiu pełniła Curyłowa t r u d n ą rolę pośrednika m i ę d z y malarkami a szerokim ś w i a t e m . Przy Jej udziale i pomocy p r z e p r o w a d z a ł y t u swoje akcje powiatowy i woje­ w ó d z k i W y d z i a ł K u l t u r y i Cepelia. Dzięki Jej aktywnemu współudziałowi u d a ł o się r e a k t y w o w a ć w s p a n i a ł e czerwonoczarne hafty, charakterystyczne dla dąbrowskiego Powiśla. Ona b y ł a organizatorem wszelkich prac wykonywanych przez zalipiańskie m a l a r k i poza s w ą wsią. A prac takich w ostatnim 20-leciu b y ł o m n ó s t w o . �Społeczna działalność Curyłowej nie ograniczała się jednak wyłącznie do zabiegania o materialne sprawy ma­ larek. Jako prezes stowarzyszenia „ W i e ś t w o r z ą c a " w y ­ walczyła dla Zalipia elektryfikację wsi o wiele lat wcześniej niż to b y ł o przewidziane w planach. Jako radna gromadzka, a później i powiatowa, p r z y c z y n i ł a się wydatnie do budowy dróg w Zalipiu, k t ó r e dawniej t o n ę ł y w błocie, i do n i e z b ę d n e j , na t y c h p o d m o k ł y c h terenach, melioracji g r u n t ó w . W z w i ą z k u ze s w ą działalnością społeczną i artystycz­ ną o t r z y m a ł a sporo r ó ż n y c h n a g r ó d , o d z n a c z e ń , z k t ó r y c h na pierwszym miejscu w y m i e n i ć należy Srebrny, a n a s t ę p n i e Złoty K r z y ż Zasługi. Ostatnie lata swego życia poświęciła C u r y ł o w a stara­ niom o b u d o w ę „ D o m u malarek" w Zalipiu. Ma to b y ć oryginalnie p o m y ś l a n y wiejski dom k u l t u r j s w k t ó r y m znajdą pomieszczenie zarówno pracownie dla miejscowych malarek, j a k i sala widowiskowa, sala do z e b r a ń oraz p a r ę pokoi hotelowych i p u n k t gastronomiczny dla t u r y s t ó w . W y w a l c z y ł a j u ż lokalizację i plac pod b u d o w ę oraz projekt architektoniczny b u d y n k u . Nie d a n y m Jej było niestety doczekać się momentu rozpoczęcia budowy, czy choćby położenia kamienia węgielnego. W ciągu ostatniego roku, gdy złożoną ś m i e r t e l n ą c h o r o b ą m a l a r k ę odwiedzali przedstawiciele w o j e w ó d z t w a i powiatu, stale jako swe ostat­ nie życzenie i testament p r z e k a z y w a ł a ich uwadze s p r a w ę budowy „ D o m u malarek", k t ó r y z a p r z ą t a ł Jej u m y s ł bar­ dziej niż beznadziejny stan własnego zdrowia. Bo C u r y ł o w a nigdy swych osobistych spraw nie p r z e d k ł a d a ł a nad wspól­ ne sprawy malarek i swej wsi rodzinnej. Z m a r ł a w Zalipiu 4 maja. Śmierć nie stanowiła dla niej niespodzianki. P r z y g o t o w y w a ł a się do niej spokojnie i metodycznie, j a k p r z y s t a ł o dobrej gospodyni. Podzieliła więc m i ę d z y członków rodziny swój m a j ą t e k , zagrodę, dom, pole, ż y w y inwentarz; opiekę nad malaturami i ich konser­ wację poleciła 14-letniej wnuczce, W a n d z i W o j t y t o , k t ó r a zapowiada się na d o s k o n a ł ą m a l a r k ę . W y d a ł a t e ż szczegółowe zarządzenia d o t y c z ą c e po­ grzebu. Jak ma b y ć ubrana do t r u m n y , gdzie trumna ma b y ć postawiona, żeby znajomi i przyjaciele mogli się z N i ą pożegnać. Okazało się przy tej okazji, że ma swą wcześniej p r z y g o t o w a n ą fotografię, w y k o n a n ą na owalnej porcelanie, k t ó r ą po pogrzebie należy w m u r o w a ć w ścianę grobowca. Z pogrzebu swego (6.V.), g d y b y mogła go zobaczyć, b y ł a b y bardzo zadowolona i dumna. Było i paru księży, i dzieci szkolne idące parami, i t r z y ochotnicze straże po­ ż a r n e z Zalipia i okolicznych wiosek. P r z y j e c h a ł y z czerwo­ n y m i beczkowozami, k t ó r e w y p r z e d z a ł y kondukt i na każ­ d y m zakręcie drogi żegnały go przeciągłym rykiem syren. L u d z i zebrał się t ł u m wielki. P r ó c z miejscowych było sporo przyjaciół Z m a r ł e j , k t ó r z y przyjechali „ze ś w i a t a " b ą d ź oficjalnie jako przedstawiciele w ł a d z (Ministerstwa K u l t u r y i Sztuki, województwa, powiatu), b ą d ź prywatnie. Nad grobem p o c h y l a ł y się haftowano przez Zalipianki stra­ żackie sztandary, a miejscowy nauczyciel w swym przemó­ wieniu p r z y p o m n i a ł zasługi Z m a r ł e j . W i e ń c ó w i k w i a t ó w było tyle, że nie widać było spod nich ani grobowca, ani malowanych kafelków, k t ó r e kiedyś przed l a t y m a l o w a ł a we W ł o c ł a w k u Curyłowa z m y ś l ą o dniu swego pogrzebu. Bes Fot.: K . Reinfuss — i l . 1; R. Reinfuss — i l . 3; W ł . Werner — i l . 2 Grobowiec F . Curyłowej zdobiony malowanymi przez N i ą flizami. Zalipie, pow. D ą b r o w a Tarnowska. 253 �