https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6df5cc41c23b83f903317d7823e36d57.pdf 067bdc318eb4a3064abdc5f3b75941b7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4111 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1957 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - wystawy Podkarpacie - sztuka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3837 Title A name given to the resource Wystawa sztuki ludowej w Rzeszowie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1957 t.11 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - 1957 t.11 z.1; s.42-43 Creator An entity primarily responsible for making the resource Mulkiewicz, Olga Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ W RZESZOWIE OLGA Z p o c z ą t k i e m g r u d n i a 1956 r o k u w D o m u K u l t u r y Z w i ą z k ó w Z a w o d o w y c h w R z e s z o w i e o t w a r t a została W o j e w ó d z k a W y s t a w a Współczesnej S z t u k i L u d o w e j . W y s t a w a ta, z o r g a n i z o w a n a przez Wydział K u l t u r y W o j e w ó d z k i e j R a d y N a r o d o w e j , j a k o c e l postawiła sobie p o k a z a n i e s t a n u współczesnej s z t u k i l u d o w e j n a terenie województwa. Zadanie to w znacznej mierze zostało w y k o n a n e , p r z y c z y m duża ilość z g r o m a d z o ­ n y c h eksponatów, j a k i w większości w y p a d k ó w i c h w y s o k a wartość a r t y s t y c z n a — m o ż e napełnić l u d z i interesujących się sztuką l u d o w ą d u ż y m o p t y m i z m e m . W y s t a w a urządzona była w n i e w i e l k i e j s a l i , co u n i e m o ż l i w i ł o w y k o r z y s t a n i e całego materiału. D o t y ­ czy t o z a r ó w n o eksponatów, z których część musiała zostać w m a g a z y n i e , j a k też i s a m e j k o n c e p c j i w y ­ s t a w y — t r z e b a b o w i e m b y ł o ograniczyć się j e d y n i e do w y b r a n y c h d z i a ł ó w z d o b n i c t w a l u d o w e g o . . D l a t e g o też na w y s t a w i e n i e p o k a z a n o n p . w ogóle b o g a t y c h h a f t ó w r z e s z o w s k i c h czy też d e k o r a c j i o b r z ę d o w e j . S k o n c e n t r o w a n i e się na p e w n y c h t y l k o działach z d o b ­ n i c t w a l u d o w e g o miało j e d n a k tę dobrą stronę, że n i e r o z p r o s z y ł o materiału, dało p e w n e p o w i ą z a n e w i ę k s z e całości z j e d n e j d z i e d z i n y . C e l o w y i słusznie w t e n właśnie sposób o p r a c o w a n y scenariusz m g r M a r i i Przeździeckiej dzieli zgromadzone eksponaty na k i l k a d z i a ł ó w , w obrębie których w y o d r ę b n i o n e są d o p i e r o p e w n e ośrodki. D a j e t o z w i e d z a j ą c e m u w i ę k s z e m o ż ­ liwości p o r ó w n a w c z e — o r i e n t u j e go dokładnie w j e d n y m z a g a d n i e n i u . Umieszczona na wstępie m a p a p o k a z u j e , skąd z e b r a n o e k s p o n a t y . M a p a t a , m o ż e n i e z b y t szczęśliwie opracowana graficznie, spełnia j e d n a k swe zasadnicze zadanie. Spośród z g r o m a d z o n y c h eksponatów na p i e r w s z y p l a n w y s u w a się s t o i s k o c e r a m i k i . P o r a z p i e r w s z y , obok M e d y n i Głogowskiej i D o m a s t a w y , na wystawę przysłał s w e w y r o b y z w i ą z a n y tradycją z p o w y ż s z y m i ośrodkami, a n i e d a w n o p r z y ł ą c z o n y a d m i n i s t r a c y j n i e do województwa rzeszowskiego — Łążek O r d y n a c k i . W ś r ó d w y r o b ó w z Ł ą ż k a w y r ó ż n i a j ą się buńki o r a z b a r d z o d o b r e t e c h n i c z n i e i ładnie z d o b i o n e garnki N o w o r o l a . N i e z b y t szczęśliwie za t o w y b r a n e zostały talerze, zdobione o r n a m e n t e m stosowanym na m i s ­ k a c h — f o r m a t a l e r z a obca j e s t t r a d y c y j n e j c e r a m i c e Ł ą ż k a i n i e p o w i n n a stanowić t a k w a ż n e g o a k c e n t u na s t o i s k u . D u ż o e k s p o n a t ó w przesłała n a w y s t a w ę spokrewniona z Łążkiem D o m a s t a w a : w y r o b y Siemb i d y — c z e r w o n e , z d o b i o n e białą p o l e w ą l u b białe z d o b i o n e najczęściej o r n a m e n t e m roślinnym •— z d e ­ c y d o w a n i e d o b r z e świadczą o r e p r e z e n t o w a n y m p r z e z n i e g o ośrodku. W y s o k ą techniką w y r o b u odznaczają się n a c z y n i a z P o g w i z d o w a (pow. Łańcut) i Poręb Dębskich ( p o w . T a r n o b r z e g ) . N a specjalną u w a g ę z a ­ sługują eksponaty z Sokołowa i Kołaczyc. Soko­ ł ó w — ośrodek o b a r d z o s t a r y c h t r a d y c j a c h g a r n ­ c a r s k i c h , n a tę w y s t a w ę dał dość słabe t e c h n i c z n i e s i w a k i . R ó w n i e ż K o ł a c z y c e — ośrodek produkujący jeszcze na początku X X w i e k u c e r a m i k ę n a b a r d z o w y s o k i m poziomie a r t y s t y c z n y m — obecnie wystawił n a c z y n i a dość słabe, z d o b i o n e m o t y w a m i n i e o d b i e g a ­ j ą c y m i do m o t y w ó w s t o s o w a n y c h w sąsiednich m a ­ łych ośrodkach, n p . w C z e r m n e j , zupełnie n a t o m i a s t 42 i MULKIEWICZ o d m i e n n y m i od m o t y w ó w s t o s o w a n y c h t a m przed I wojną ś w i a t o w ą p r z e z L e j p r a s a . Bardzo dobrze pod względem p l a s t y c z n y m opraco­ w a n e było stoisko rzeźby w g l i n i e i z a b a w k i . N a p l a n p i e r w s z y w y s u w a ł y się t u r z e ź b y W ł a d y s ł a w y P r u c n a k i E m i l i i C h m i e l ; cały s z e r e g f i g u r e k p o k a z u j ą ­ c y c h pracę w p o l u czy p r z y g o s p o d a r s t w i e — fip. oracz, ż n i w i a r k a , d r w a l , g a r n c a r z — o b r a z u j e b o g a t y dorobek twórczy t y c h a r t y s t e k . O b o k w y s t a w i o n o t z w . „galanterię garncarską": maleńkie d z b a n u s z k i , g a r n ­ k i , m i s k i z M e d y n i , s k a r b o n k i z S o k o ł o w a i Górna (pow. K o l b u s z o w a ) , g w i z d k i g l i n i a n e z Jodłowej (pow. Jasło) i L e ż t j s k a . Z a b a w k i — t o m a l o w a n e k o l o r o w o na s u r o w y m d r e w n i e k o n i k i , w ó z k i z Chałupek, r u c h o m e n i e ­ dźwiadki „kowale'' — p r a w d o p o d o b n i e n o w a f o r m a d l a tego ośrodka; o b o k e k s p o n a t ó w z Chałupek w y ­ stawiono w y r o b y z Brzozy Stadnickiej i Bodaków (pow. Gorlice). Stoisko zatytułowane „Plastyka w obrzędach" rzuca się o d r a z u w o c z y dzięki k o l o r o w y m p i e r n i k o m o d ­ p u s t o w y m z K a ń c z u g i . B a r d z o d o b r e są p t a s z k i z c i a ­ sta — o b r z ę d o w e p i e c z y w o z Sołonki ( p o w . R z e s z ó w ) . W y s y p a n e ma ł a w i e , dające ś w i e t n y e f e k t k o l o r y ­ s t y c z n y b a r w n e p i s a n k i należą d o g r u p y p i s a n e k z o k o l i c R z e s z o w a i S a n o k a ; i n n e r e g i o n y n i e zostały na w y s t a w i e u w z g l ę d n i o n e . S z o p k a kolędnicza z A l b i g o w e j z k o r o w o d e m f i g u ­ r e k , u s t a w i o n y c h dookoła n i e j w d w u s z e r e g u , p o k a ­ z u j e całe b o g a c t w o p r z e d s t a w i e n i a j a s e ł k o w e g o . D z i a ł e m n i e s p o t y k a n y m na d o t y c h c z a s o w y c h wy­ s t a w a c h w R z e s z o w i e a n i też g d z i e i n d z i e j b y ł z d o ­ b i o n y m e t a l . Pokazano prace Jana M a c a z Cieszacina (pow. Jarosław) oraz w y r o b y z Sokołowa. C i e ­ k a w e są d a t o w a n e n a l a t a 1920 i 1949 b o g a t e o k u c i a wozów oraz tasak o ozdobnie wymodelowanym kształcie. B a r d z o w a ż n e b y ł o też wyeksponowanie k o w a l s k i c h narzędzi d o z d o b i e n i a , m ł o t ó w i s t e m p l i . N a s t ę p n y dział — t o z d o b n i c t w o w n ę t r z a , a w i ę c m a l o w a n k i . T u j e d n a k s e l e k c j a materiału n i e została p r z e p r o w a d z o n a z b y t szczęśliwie. N a p o g ó r z u t e n dział sztuki l u d o w e j jest bardzo bogaty, tymczasem na w y ­ s t a w i e — poza dobrą k o m p o z y c j ą k w i a t o w ą z P r z e d ­ borza i k o g u t a m i w y k o n a n y m i przez Marię Kozłową z M a c h o w a ( p o w . T a r n o b r z e g ) — pozostałe m a l o w a n k i z P r z e d b o r z a stanowią p r z e j a w spóźnionych g u s t ó w drobnomieszczańskich. T y p o w y m p r z y k ł a d e m t e g o j e s t s c e n k a , g d z i e l i s spogląda s p o k o j n i e n a siedzące o p o ­ d a l k a c z k i czy gęsi. B a r d z o bogato r e p r e z e n t o w a n a jest na w y s t a w i e rzeźba l u d o w a — i t o z a r ó w n o o t e m a t y c e r e l i g i j n e j , j a k i ś w i e c k i e j . C i e k a w e są p r a c e A n i e l i O r ł o w s k i e j z P r z y s i e t n i c y — szczególnie s z o p k a , B r o n i s ł a w a S e n d e c k i e g o z B i n a r o w e j — p o l i c h r o m o w a n a rzeźba o t e ­ m a t y c e r e l i g i j n e j , p i e r w s z e p r a c e Stanisława Ś l i w y z L i b u s z y ( p o w . G o r l i c e ) o r a z w y r o b y Stanisława K a ­ l e m b y z B o r a t y n a . T e n o s t a t n i oprócz r z e ź b o t e m a t y ­ ce ś w i e c k i e j nadesłał n a w y s t a w ę stożkowatą t r ą b k ę dziecinną, zdobioną o r n a m e n t e m g e o m e t r y c z n y m w y ­ p a l a n y m n a s u r o w y m d r e w n i e . Jest t o n i e w ą t p l i w i e j e d e n z ważniejszych eksponatów w y s t a w y — tego �r o d z a j u b o w i e m t e c h n i k a zdobienia jest na terenie P o l s k i o b e c n i e już w z a n i k u . O b o k rzeźb c i e k a w a jest kapliczka polichromowana, z m a l o w a n y m na desce o b r a z e m M a t k i B o s k i e j K a r m i ą c e j . K a p l i c z k a , d a t o w a n a n a 1951 r o k , n i e została n i e s t e t y określona, skąd p o c h o d z i i k t o ją w y k o n a ł . P o r ó w n a w c z o rzeźba rzeszowska jest zdecydowanie l e p s z a niż w i n n y c h częściach k r a j u . Do reprezentowanego przez m a l o w a n k i na papierze i k o l o r o w e p t a s z k i działu z d o b n i c t w a w n ę t r z a zaliczyć również należy pająki żyrandolowe, w y k o n a n e z łu­ b i n u i żołędzi, o r a z j e d e n z r o b i o n y z d r e w n i a n y c h p a c i o r k ó w m a l o w a n y c h n a s r e b r n o , co miało dać w e f e k c i e f o r m ę imitującą s z k l a n n e ż y r a n d o l e s p o ­ t y k a n e w kościołach. O p r a c o w a n i e plastyczne wy­ stawy — zaprojektowane przez Jerzego Sienkiewicza i w y k o n a n e p r z y współpracy K o m i s a r z a Wystawy, Z o f i i N i e m i r s k i e j - P i s a r e k , oraz Sekretarza Wystawy, Stanisława G l i w y — j e s t b a r d z o u d a n e . U s t a w i o n e na l e k k o p o c h y l o n y c h półkach r z e ź b y dają bardzo ciekawe efekty, a dobrze zakomponowane stoiska stanowią p r z y j e m n e całości. Zastosowanie szarego płótna, t e k t u r y i s u r o w e g o d r e w n a dało z d e c y d o w a n i e dobre rezultaty. U j e m n ą stroną t e j d o b r e j i c i e k a w e j w y s t a w y j e s t k a t a l o g , w y d a n y zresztą ze z n a c z n y m opóźnieniem. Już s a m o t z w . „ w p r o w a d z e n i e d o d z i a ł ó w " zupełnie n i e spełnia s w e g o z a d a n i a . W części t e j k a t a l o g p o ­ w i n i e n z a w i e r a ć c h a r a k t e r y s t y k ę t e r e n u sporządzoną p o d kątem g ł ó w n e j p r o b l e m a t y k i w y s t a w y . W i n i e n i n f o r m o w a ć szerzej, niż i n f o r m u j e , o d a n y m z a g a d n i e ­ n i u i z konieczności n i e l i c z n y c h e k s p o n a t a c h . T y m ­ c z a s e m w k a t a l o g u s p o t y k a m y się z skróconym s p i ­ sem w y s t a w i o n y c h przedmiotów, p o t r a k t o w a n y m do t e g o dość n i e d b a l e : poszczególne działy w i n n e j k o ­ lejności u m i e s z c z o n e są n a w y s t a w i e , a w innej w k a t a l o g u . N i e l i c z n e rozważania teoretyczne, j a k np. r o z d z i e l e n i e P o g ó r z a n na d w a r e g i o n y : u b o g i — g ó r ­ s k i , i b o g a t y — n i z i n n y ( l e s s o w y ) , są n i e z b y t szczęśli­ w i e zastosowane. Przecież podział t e n n i e wpłynął zupełnie n a w y g l ą d m a k a t y — zresztą m a k a t y e k s p o ­ n o w a n e n i e pochodzą z t e r e n u P o g ó r z a n , choć i t a m t e n dział z d o b n i c t w a l u d o w e g o j e s t r o z w i n i ę t y . S p i s e k s p o n a t ó w sporządzony j e s t też n i e s t a r a n n i e . Klasycznym przykładem t e g o j e s t pominięcie n a ­ z w i s k a N o w o r o l a z Ł ą ż k a O r d y n a c k i e g o , który w y s t a ­ wia kilkanaście eksponatów. W y m i e n i a n i e jedynie ilości nadesłanych s z t u k , bez j a k i e j k o l w i e k i c h c h a ­ r a k t e r y s t y k i — t o r ó w n i e ż za mało. J a s n e przecież j e s t , że g a r n c a r z nadeśle n a w y s t a w ę „ r ó ż n e f o r m y naczyń 5 s z t u k " , a l e i d z i e o t o , j a k t e n a c z y n i a w y ­ glądają, c o t o j e s t — m i s k a czy g a r n e k , przecież p o t o o r g a n i z u j e się w y s t a w ę s z t u k i l u d o w e j . P o m y ­ l o n e są n a z w i s k a t w ó r c ó w i n a z w y miejscowości, a te o s t a t n i e zwłaszcza można p r z y m i n i m a l n y m w y ­ siłku sporządzić s t a r a n n i e , j e ż e l i są t o n a z w y z t e ­ r e n u jednego t y l k o województwa. Niestety, tragicznego właściwie k a t a l o g u nie r a t u j e n a w e t o p r a w a g r a f i c z n a . D o b r e w z a s a d z i e zdjętia wykonano w bardzo b r z y d k i m , niebieskawym kolo­ r z e ; n i e są o n e p o n a d t o p o d p i s a n e a n i p o n u m e r o w a n e , co u t r u d n i a w y s z u k i w a n i e a u t o r ó w poszczególnych eksponatów według umieszczonego n a końcu s p i s u . T a k więc k a t a l o g — j a k o j e d y n y trwały d o k u m e n t , który p o z o s t a j e p o w y s t a w i e — n i e s t e t y w t y m w y ­ p a d k u stał się t y l k o jeszcze j e d n y m p r z y k ł a d e m n i e ­ p o t r z e b n e g o w y r z u c a n i a p i e n i ę d z y , g d y ż n i e spełnia on swej p o d s t a w o w e j i t a k ważnej r o l i . 43 �